Wikipedia ndswiki https://nds.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:H%C3%B6%C3%B6ftsiet MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Spezial Diskuschoon Bruker Bruker Diskuschoon Wikipedia Wikipedia Diskuschoon Bild Bild Diskuschoon MediaWiki MediaWiki Diskuschoon Vörlaag Vörlaag Diskuschoon Hülp Hülp Diskuschoon Kategorie Kategorie Diskuschoon Portal Portal Diskuschoon TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 215 1076139 1075789 2026-08-15T16:21:45Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076139 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraak |Koort=Low Saxon dialects.png |Spraak=Plattdüütsch</br> Nedderdüütsch/Neddersassisch |Länner={{DEU}}<br/> {{NLD}}<br/> {{DNK}}<br/> <small>'''In Spraakeilannen''':</br> {{BLZ}}<br/> {{BRA}}</br> {{BOL}}<br/> {{CAN}}<br/> {{KAZ}}<br/> {{KGZ}}<br/> {{MEX}}<br/> {{PRY}}<br/> {{RUS}}<br/> {{USA}}</small> |Spreker=4–8&nbsp;Millionen weltwied * Düütschland: ≈ 2,2&nbsp;Mio. gode Sprekers, ≈ 5&nbsp;Mio. Sprekers allens tohoop<ref>Adler u.&nbsp;a: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016''. ([https://web.archive.org/web/20180313031748/http://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf online])</ref> * Nedderlannen: ≈ 1,6–2,15&nbsp;Mio.<ref>[[Henk Bloemhoff]]: ''Taaltelling Nedersaksisch'' 2005. ({{Webarchiv|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf |wayback=20211005011839 |text=online |archiv-bot=2026-03-14 07:20:57 InternetArchiveBot }})</ref> * Brasilien: ≈ 0,3–0,4&nbsp;Mio. * Plautdietsch: ≈ 0,5&nbsp;Mio. |Klassifikatschoon= * [[Indoeuropääsche Spraken|Ιndoeuropääsch]] *: [[Germaansche Spraken|Germaansch]] *:: [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]] |KSpraak=Plattdüütsch |Amtsspraak= |ISO1=- |ISO2=nds |ISO3='''För de ganze Spraak:''' nds<ref>[[SIL International]]: {{Internetquelle |url=https://iso639-3.sil.org/code/nds |titel=nds {{!}} ISO 639-3 |abruf=2021-01-12}}</ref><br />'''För enkel Dialekten:'''</br>[[Achterhooksch]]: act <br />[[Drents]]: drt</br>[[Grunnegs|Grönnegs]]: gos<br/>[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]]: frs<br />[[Plautdietsch]]: pdt<br/> [[Sallandsch]]: sdz</br>[[Stellingwarfs]]: stl</br>[[Twents|Twentsch]]: twd</br>[[Veluws]]: vel</br>[[Westfäölsk Plat|Westföölsch]]: wep<br /> |Minderheitensprache={{DEU}} {{NLD}} {{BRA}}|Minnerhedenspraak={{DEU}}</br> {{NLD}}</br> {{BRA}}}} '''Plattdüütsch''', kort '''Platt''', ook '''Nedderdüütsch''' oder '''Neddersassisch''' un '''Sassisch''' heten, is ene [[Regionaalspraak]] un [[Dialektgrupp]], de rund twee Millionen Minschen in [[Noorddüütschland]] un an de twee Millionen Minschen in [[Nedderlannen (Europa)|Oostnedderland]] snackt. Besünners mit dat [[Mennisten|mennistsche]] [[Plautdietsch]] het sik de Spraak ook weltwied uutbreedt. Se höört to’n [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]], het den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]] nich mitmaakt, un is so ene [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütsche]] Spraak, de tohoop mit [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Engelsche Spraak|Engelsch]] to de [[Ingväoonsche Spraken|noordseegermaanschen]] Spraken tellt. Dat frömiddelöllerlich [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] is de öllste överlevert Spraakform vun dat Plattdüütsche. Later het de Spraak as [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] [[Hansespraak]] Inflood op [[Europa|Noordeuropa]] namen un weer Schrievspraak för Recht un Hannel. In de fröhe Neetied hebbt [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]] un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] de Rull as Schrievspraken övernamen, so dat Plattdüütsch, nu sünner Standard- un Schrievspraak un in verscheden Dialekten –&nbsp;so as [[Mark-Brannenborger Platt|Märksch]], [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelnborg-Vöörpommersch]], [[Noordneddersassisch]], [[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]] un [[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]]&nbsp;– deelt, wieder besteit. Striedig blivt de Stand as Spraak. Op de enen Sied warrt Platt je na [[Dackspraak]] as hoogdüütschen oder nedderlandsschen Dialekt bekeken, annersieds behanndelt en Deel Spraakwetenschoppers un Kultuurorganisatschonen Plattdüütsch as ene egen Spraak. Ook mang den Spraakgemeenschop is de Ansicht, dat Plattdüütsch ene Spraak is, wied verbreedt. Vundaag laat [[Düütschland]] un de [[Königriek vun de Nedderlannen|Nedderlannen]] de Regionaalspraak Plattdüütsch na de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta vun de Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] gellen. Liekers is de Spraak bedroot, denn de Präzens in dat Alldagsleven un de Apentlichkeid is ring. Hoogdüütsch un Nedderlandsch hebbt allerwegens de Överhand. Versöök, de Spraak to bewaren un wedder in’t Leven to halen, ümfaat [[Plattdüütsch (Schoolfack)|plattdüütsch Schoolünnerricht]], [[Plattdüütsche Schrieveree|Literatuur]] un [[Plattdüütsche Musik|Musik]] in de Spraak, seltener ook Medien so as [[List vun plattdüütsche Films un TV-Serien|Feernseen]] oder [[Plattdüütsch Radioprogramm|Radio op Platt]]. Verscheden regionale Organisatschonen stütt de Spraak mit Events, Spraakkursen un Publikatschonen. Doch blivt de Tokumst vun dat Plattdüütsch unseker. Öllern geevt eer meist nich meer an de Kinner wieder. So is Platt in Delen vun dat Spraakrebeed al meist uutstorven, un in wieden Delen vun dat Spraakrebeed bloot ünner de öllste Generatschoon begäng. == Klassifikatschoon == === Spraakverwandschop === [[Bild:2022 04 16 - KARTE WG – um 580 n.Chr. - END.png|duum|Westgermaansche Spraken üm 580.<ref>[[Wolfram Euler]]: ''Das Westgermanische: von der Herausbildung im 3. bis zur Aufgliederung im 7. Jahrhundert – Analyse und Rekonstruktion''. Inspiration Unlimited Berlin 2022.</ref> Ooldsassisch hier mit Ooldengelsch un Ooldfressch, de wedder ene enegere anglo-freesche Grupp (hier ook noordseegermaansch) billt, as Deel vun ene nöördliche westgermaansche Grupp]] Dat [[Westgermaansche Spraken|westgermaansche]] Plattdüütsch tellt to’n [[germaansche Spraken|germaanschen]] Telg vun de [[Indoeuropääsche Spraken|indoeuropääsche]] Spraakfamilie. De Spraak het den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]], de [[Hoogdüütsche Dialekten|Hoogdüütsch]] vun annern westgermaanschen Spraken ünnerscheedt, nich mitmaakt un is so ene [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütsche]] Spraak.<ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL'', S.&nbsp;440&nbsp;f.</ref><ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Oostnederlandse taallandschap tot het begin van de 19de eeuw'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;55.</ref> Plattdüütsch is en Deel vun dat [[kuntinentaalwestgermaansch Dialektkuntinuum]], dat sied den Schrievsprakenwessel vun [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] to’n [[Düütsche Spraak|Hoogdüütschen]] un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandschen]] un besünners sied dat 19.&nbsp;Jhd langs de Grenz vun de modernen Standardspraken uuteenbrickt.<ref>Maarten van den Toorn u.&nbsp;a.: ''Geschiedenis van de Nederlandse taal'', Amsterdam University Press, Amsterdam, 1997, S.&nbsp;149&nbsp;f.</ref><ref>[[Jan Goossens]]: ''Deutsche Dialektologie.'' De Gruyter 1977, S.&nbsp;48.</ref> So sünd besünners in dat 20.&nbsp;Jhd dat Plattdüütsch in Düütschland un dat [[Nedderlandsch-Neddersassisch|Neddersassisch in de Nedderlannen]] uuteenannerdreven.<ref>Jan Goossens: . In: Jan Goossens (Hrsg.): . Karl Wachholtz, Neumünster 1973, S. 9–27.</ref> Plattdüütsch stünn in den Verloop vun de Tied besünners mit Hoogdüütsch, [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Nedderfranksche Spraken|Nedderfranksch]] in Kuntakt. [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], dat Plattdüütsche sienen Vöörlöper, [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]] un [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]] hebbt so vele Gemeensamkeiden, dat se de [[Ingväoonsche Spraken|noordseegermaansche]] Ünnergrupp binnen dat Westgermaansche billt. Striedig is, of de noordseegermaanschen Spraken vun enen gemeensamen Vöörlöper afstammt, wat in de verleden Tied as Annaam begäng weer, oder mit Spraakkuntakt langs de [[Noordsee]]küst opkamen sünd, wat vundaag de verbreedt Ansicht is.<ref name=":42">Henk Wolf: ''Nordseegermanisch''. In: Stefan J. Schierholz, Laura Giacomini (Ruutgevers): ''Wörterbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft (WSK) Online''. De Gruyter, Berlin 2022 ([https://www-degruyterbrill-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/database/WSK/entry/wsk_id_wsk_artikel_artikel_15877/html. online], opropen den 13.06.2035).</ref> Vergleken mit Engelsch un Freesch, de wedder ene engere [[Anglofreesche Spraken|anglofreesche]] Ünnergrupp billt, wiest Ooldsassisch avers minner noordseegermaansche Kennteken.<ref name=":42" /> Sachtens het sik dat noordseegermaansche Ooldsassisch mit anner Varietäten vermischt, as de [[Sassen (Volk)|Sassen]] in’t 4.&nbsp;Jhd. vun [[Holsteen]] na Süden tögen un mit anner Stämm den sassischen Grootstamm billen. Villicht weer aver ook heel dat sassische Stammland noordseegermaansch un den Ooldsassischen sünd wegen den Kuntakt mit dat [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderdfranksch]] un [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]] noordseegermaansche Kennteken verlüstig gaan.<ref name="Peters 18f">[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;18&nbsp;f.</ref> Plattdüütsch steit so twüschen de vun öllers her noordseegermaansche Grundlaag un den hoogdüütschen Inflood.<ref>[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', S.&nbsp;29. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> === Stand as Spraak === Wieldes Oold- un [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] allgemeen Spraken heten warrt, is de Stand as Spraak för’t Plattdüütsche vundaag striedig.<ref>[[Jan Wirrer]]: ''Zum Status des Niederdeutschen,'' S.&nbsp;308.</ref> Dat Plattdüütsch in öllere Tieden op’n Weg weer regionale Varianten in de Schrievspraak uuttoglieken, warkt vundaag as „[[Plattdüütsch Spraakmythos|plattdüütschen Spraakmythos]]“ na un bringt de Fraag na dat Plattdüütsche sienen Stand jümmers wedder op.<ref>[[Jan Goossens]]: ''Niederdeutsche Sprache,'' S.&nbsp;26&nbsp;f.</ref><ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Zur Verwendung des Niederdeutschen heute.'' In: ''Mehrsprachigkeit in der Stadtregion'' ( =&nbsp;Jahrbuch des Instituts für deutsche Sprache 1982) Schwann: [[Düsseldörp]] 1982. S.&nbsp;152. ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/1953/file/Stellmacher_Zur_Verwendung_des_Niederdeutschen_heute_1982.pdf online])</ref> Dat givt allgemeen dree Positschonen: * '''Plattdüütsch as Spraak''': De Historie na is Plattdüütsch ene westgermaansche Spraak, de den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]] nich mitmaakt het un egenstännig ranwussen is, ook wenn se jümmers in Kuntakt mit de Süsterspraken Hoogdüütsch un Nedderlandsch stünn.<ref>[[Hubertus Menke]]: ''Een’ Spraak is man bloots een Dialekt, de sik to Wehr setten kann.'' S.&nbsp;27&nbsp;f.; Hubertus Menke: ''Niederdeutsch: Eigenständige Sprache oder Varietät einer Sprache?'' S.&nbsp;183.</ref> Ook de Status as Schrievspraak in de fröhe Neetied is en anner Argument för den Stand as egen Spraak. De Ünnerscheden in [[Luudstand]], [[Grammatik]] un [[Woordschatt]] twüschen Plattdüütsch, Nedderlandsch un Hoogdüütsch sünd groot noog Plattdüütsch as egen Spraak antospreken.<ref name=":14">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;188&nbsp;f.</ref> * '''Plattdüütsch as Dialekt''': Na de [[Sotscholinguistik|sotscholinguistschen]] Begevenheiden vundaag is Plattdüütsch ene Spraak för dat private Ümfeld mit verminnert Funktschonen. Se is stark regionaal opdeelt un het kenen överegionalen Standard.<ref name=":14" /> Hoogdüütsch un Nedderlandsch sünd je na Staat [[Dackspraak|Dackspraken]] un överneemt de Funktschoon as Schrift- un Standardspraak. So kann Plattdüütsch för enen düütschen oder nedderlandschen Dialekt gellen, denn de Sprekerschen un Sprekers bruukt Platt jüst so, as ook anner Dialektsprekerschen un -sprekers dat doot, de ünner dat Dack vun ene Standardspraak staat.<ref name=":02">[[Ulrich Ammon]]: ''Was ist ein deutscher Dialekt?'' In: [[Klaus Mattheier]], [[Peter Wiesinger]] (Ruutgever): ''Dialektologie des Deutschen. Forschungsstand und Entwicklungstendenzen'' (=&nbsp;''Germanistische Linguistik.'' 147). Niemeyer: Tübingen 1994, S.&nbsp;369–384, S.&nbsp;376&nbsp;f.</ref> De Afstand twüschen Plattdüütsch un sienen Dackspraken warrt jümmerto lütter. Se billt vundaag en Kontinuum vun Dialekt na Standardspraak, in dat sik Plattdüütsch den Dackspraken anglieken deit.<ref name=":28" /> * '''Plattdüütsch as Afstandsspraak un Schiendialekt''': Ene Middelpositschoon, de versöcht de Historie un de Begevenheiden vundaag mittobedenken, is Plattdüütsch as ene [[Afstandsspraak]] un togliek enen [[Schiendialekt]] to beschrieven. De Begrepen gaat op [[Heinz Kloss]] torügg un beschrievt, dat Plattdüütsch in de verleden Tied as ene egenstännige Spraak ranwussen is un ook vundaag noch noog Afstand to sienen Dackspraken Hoogdüütsch un Nedderlandsch het, dat as egen Spraak antospreken. Liekers bruukt de Sprekerschen un Sprekers Plattdüütsch vundaag so, dat de Spraak so as enen Dialekt schient.<ref>[[Heinz Kloss]]: ''Abstandsprachen und Ausbausprachen.'' In: [[Joachim Göschel]] u.&nbsp;a. (Ruutgever): ''Zur Theorie des Dialekts'' (=&nbsp;ZDL Beih. N.&nbsp;F., Nr.&nbsp;16). Wiesbaden 1976, S.&nbsp;303, 305.</ref><ref>Heinz Kloss: ''Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800'' (=&nbsp;''Sprache der Gegenwart'', 37). 2.&nbsp;Oplaag. [[Düsseldörp]] 1978, S.&nbsp;67–70, 181–198.</ref> == Naams vun de Spraak == {{Kiek ook bi|Naams vun dat Plattdüütsch}} === Egennaams === In’n Alldag bruukt de Plattdüütschen mit Hoogdüütsch as Schriftspraak ''Plat(t)dü(ü)tsch''&nbsp;–&nbsp;mit regionalen Varianten so as ''Pla(t)dü(ü)ts(k)'', ''Plat(t)duitsk'' oder kort ''[[Platt (Dialekt)|Plat(t)]].''<ref name=":39">{{Internetquelle |autor=Universität Münster, Andreas Brandt |url=https://www.uni-muenster.de/Germanistik/cfn/Plattinfos/WasistNiederdeutsch/Was_ist_Niederdeutsch.html#Plattdeutsch |titel=Was ist Niederdeutsch |abruf=2025-06-08 |sprache=de}}</ref> Wo Nedderlandsch Schriftspraak is, sünd Naams för den regionalen Dialekt, so as ''[[Drentsch|Drents Plat]]'' oder [[Twentsch|Twents Plat]], begäng. Ook de Uutdruck ''Nedersaksisch'' is in’n Nedderlannen verbreedt.<ref name=":41">[[Henk Bloemhoff]]: ''Taalsociologische aspecten'', In: ''HNTL'', S.&nbsp;295&nbsp;ff.</ref> De düütsche Spraakwetenschop bruukt ''[[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|Nedderdüütsch]].'' Op Platt is de Begreep bloots in formalen Kontexten begäng, so as in de Egennaam ''[[Bunnsraat för Nedderdüütsch]].<ref name=":39" />'' ''Neddersassisch'' un ''Sassisch –''&nbsp;de olen Egennaams to Hansetieden&nbsp;– schöölt dat „düütsch“ in Platt- un Nedderdüütsch ümgaan, dat de Lüüd buten Düütschland nich uutslaten warrt. Se schöölt ook den gemeensamen Oorsprung vun de noorddüütschen un oostnedderlandschen Dialekten ünnerstrieken. Beide Naams sünd vundaag in Düütschland raar un meist alleen bi spraakaktivistischen Gruppen begäng. Wieldes sett sik ''Nedersaksisch'' as Egennaam för de oostnedderlandschen Dialekten jümmers starker döör.<ref name=":41" /> === Historie vun de Naams === <gallery perrow="2" class="rechts"> Bild:BibelMagdeburg.jpg|''Düdesch'' in de Meideborger Bibel vun 1554: ''De gantze Hillige Schrifft, <u>Vordüdeschet</u>'' Bild:1614 Bible.jpg|''Sassisch'' as Naam in de [[Bibel vun 1614]]: ''De gantze hillige Schrifft / <u>Sassisch</u>'' </gallery> Uut de ooldsassische Tied is keen Egennaam överlevert. In [[Latiensche Spraak|latienschen]] Texten heet de Spraak {{lang|la|''lingua saxonica''}} na de [[Sassen (Volk)|Sassen]] oder allgemeen {{lang|la|''lingua germanica''}} un {{lang|la|''lingua theudisca''}},<ref name=":0">[[Willy Sanders]]: ''Sachsensprache, Hansesprache, Plattdeutsch,'' S.&nbsp;24–27.</ref> so as ook in de Prolog vun de [[Heliand]] ({{lang|la|''Theudisca poëmata}}).<ref>{{Internetquelle |url=http://www.fh-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/09Jh/Heliand/hel_hf0p.html |titel=Heliand |werk=bibliotheca Augustana |abruf=2025-05-25}}</ref> In [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] Tied weer de Egennaam {{Lang|gml|''düdesch''}} begäng, denn al to Hansetieden hebbt sik de Plattdüütschen as Deel vun de Düütschen seen.<ref name=":43">[[Agathe Lasch]]: ''Mittelniederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;5&nbsp;f.</ref> To de Tied stünnen Nedderdüütsch un Hoogdüütsch noch op den glieken Rang un {{Lang|gml|''düdesch''}} kunn noch för beide Spraken jüstso good staan. Hüüd denkt de Lüüd bi ''düütsch'' direkt an de [[Düütsche Spraak|hoogdüütsche Standardspraak]], wenn de Kuntext dat nich jüst uutsluten deit. Wenn dat doch wichtig weer, sik vun Nedderlandsch oder Hoogdüütsch aftosetten, weren Begrepen as {{Lang|gml|''unse düdesch''}}, {{Lang|gml|''sassesch''}} oder {{Lang|gml|''moderlike sprake''}} begäng.''<ref name=":33" />'' De Nedderlandschen beteken de Spraak ook as {{Lang|dum|''ôstersch''}}''.<ref name=":43" />'' Later as dat at [[Hartogdom Sassen]] na Süüd to wanner, keem {{Lang|gml|''neddersassesch''}} op, sik vun dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsche]] [[Böversassen]] aftogrenzen.<ref name=":0" /> In moderne Tied versöchen to’n Bispeel [[Karl Friedrich Arend Scheller|Karl Scheller]], [[Christian Hinrich Wolke|Chrstian Hinrich Wolke]], [[Georg Ruseler]] oder [[Reinhard F. Hahn|Reinhard Hahn]] de Naams ''Sassisch'' un ''Neddersassisch'' wedder opleven to laten. In Düütschland het sik dat avers nich döörsett. Dat nedderlandsche {{lang|nl|''Nedersaksisch''}}, dat to’n Beginn vun’n 20.&nbsp;Jhd. in de nedderlandsche Spraakwetenschop opkeem, het sik man sied de 1950-er Jahren mit dat ''[[Nedersaksisch Instituut|Nedersaksisch Institut]]'' an de [[Universität Grönneng]] jümmers wieder verbreedt. Besünners sied dat de Nedderlannen Neddersassisch na de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] as regionale Spraak gellen laat, hebbt Spraakverenen un -instutschonen den Begreep övernamen.<ref name=":41" /> ''Plattdüütsch'', ''Platt'' un ''Nedderdüütsch'' kaamt uut’n Nedderlandschen.<ref>Nicoline Van der Sijs: ''Onze Taal'', Jahr 74. Genootschap Onze Taal, Den Haag 2005, S. 310.</ref> ''Plattdüütsch'' is toeerst in’n 16.&nbsp;Jhd. bi [[Cornelis Lettersnijder]] as {{Lang|dum|''in goeden platten duytsche''}} dokumenteert. De Begreep geit nich op dat „platte Land“ torügg, man op dat nedderlandsche {{lang|nl|''plat''}}, wat ‘klaar, düüdlich’ bedüdt un in de Tied noch nich minnächtig weer.''<ref name=":33">[[Agathe Lasch]]: ''Plattdeutsch''. In: ''Beiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur'', Band&nbsp;42 (1917), S.&nbsp;134&nbsp;ff.</ref>'' ''Nedderdüütsch,'' dat as ''{{lang|dum|neder duutsche}}'' gegenöver den ''{{lang|dum|hoghen duutsche}}'' 1457 dat eerste Maal in enen [[Middelnedderlandsche Spraak|middelnedderlandschen]] Text stünn, kümmt würklich vun de geograafsche Laag af.<ref>[[Luc De Grauwe (Linguist)|Luc de Grauwe]]: ''Theodistik. Zur Begründung eines Faches und ein Plädoyer für eine kontinentalwestgermanische Sicht auf die neuzeitliche Bifurkation Deutsch/Niederländisch''; In: Raphael Berthele u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Die deutsche Schriftsprache und die Regionen: Entstehungsgeschichtliche Fragen in neuer Sicht.'' Walter de Gruyter: Berlin 2003, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/3110174979|ISBN 3-11-017497-9]], S. 127&nbsp;ff., hier S.&nbsp;136&nbsp;f.</ref> Ook de Naam ''Nedderlandsch'' kunn eerst noch Plattdüütsch jüst so as Nedderlandsch beteken.<ref>Lasch, Agathe (1914). . Niemeyer, Halle/Saale, p. 6.</ref> In’n 17.&nbsp;Jhd. weer de Naam ''Plattdüütsch'' denn ook in Noorddüütschland as minnächtigen Begreep begäng.''<ref name=":39" />'' Dat öllere ''sassesch'' is denn grotendeels verdrängt worrn.<ref>''[https://www.dwds.de/wb/platt#2 ''platt''],'' In: [[Wolfgang Pfeifer (Etymologe)|Wolfgang Pfeifer]]: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.''</ref> Eerst mit de Dialektologie un Literatuur in dat 19. Jhd. kreeg ''Plattdüütsch'' wedder en neutraleren Klang.''<ref name=":39" />'' ''Nedderdüütsch'' weer to Anfang noch raar un eerst mit de [[Dialektologie]], de den düütschen Spraakruum in Nedder-, [[Middeldüütsche Dialekten|Middel]]- un [[Böverdüütsch]] deelt, het sik de Begreep ook in de hoogdüütsche Wetenschop döörsett.<ref>[[Werner Besch]] u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Sprachgeschichte: Ein Handbuch zur Geschichte der deutschen Sprache und ihrer Erforschung,'' 2.&nbsp;Oplaag., Bd.&nbsp;3, 2003, S.&nbsp;2211.</ref> In’n Verloop vun de Tied wurrn ''Platt-'' un ''Nedderdüütsch'' avers nich alleen as en neutralen Begreep ankeken, de dat Plattdüütsche siene geograafsche Laag beschrivt. Döör dat „düütsch“ wurr dat ook as enen Begreep uutleegt, de seggt, dat de Spraak nix Egenstännigs is un so den hoogdüütschen Anspröök ünnermuurt, dat Plattdüütsch as enen düütschen Dialekt tellt un minner gellen deit.''<ref name=":33" />'' In’n Verloop vun dat 19.&nbsp;Jhd. het sik ''Platt'' denn ook in Westdüütschland uutbreedt. So betekent de Begreep vundaag nich alleen nedderdüütsche Varietäten oder Plattdüütsch an un för sik, man ook [[Westmiddeldüütsche Dialekten|westmiddeldüütsche]] Dialekten.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.atlas-alltagssprache.de/runde-1/f20/ |titel=Mundart/Platt/Dialekt |werk=atlas-alltagssprache |abruf=2024-11-27}}</ref> === Unklaarheiden vun de Naams === [[Bild:Definitions Low German.svg|thumb|Verscheden Definitschonen vun „Nedderdüütsch“]] De Naams för’t Plattdüütsche sünd je na Tied, Kuntext un Definitschoon meerdüdig un unklaar. ''Platt'' betekent nich alleen Spraakvarietäten, de uut dat Ooldsassisch ranwussen sünd oder en Kolonisatschoondialekt vun so ene Varietät sünd, man is ook as Egennaam för de [[Nedderfranksche Spraken|nedderfrankschen]] Dialekten in’n Nedderlannen un Düütschland un ook för den groten Deel westmiddeldüütsch Dialekten begäng.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.atlas-alltagssprache.de/runde-1/f20/ |titel=Mundart/Platt/Dialekt « atlas-alltagssprache |abruf=2025-05-28}}</ref> ''Nedderdüütsch'' betekent in’n wiedsten Sinn alle [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütschen Varietäten]], also Neddersassisch un Nedderfranksch tohoop. So weer dat besünners is de düütsche Dialektologie in’n 19.&nbsp;Jhd. begäng. Vundaag is dat raar Plattdüütsch un Nedderlandsch ünner düssen Begreep tohooptofaten. In’n wieden Sinn ümfaat de Begreep de neddersassischen Dialekten in Düütschland un Nedderland. Vundaag is de Begreep avers meist in’n engen Sinn begäng un betekent alleen de neddersassischen Varietäten in Düütschland.<ref name=":37" /> De nedderdüütsche Süüdgrenz ünnerscheedt sik ook je na Definitschoon un liggt meist an de [[Benrather Linie|maken/machen-Isogloss]] (Benrather Linie) oder ook an de [[Uerdinger Linie|ik/ich-Isogloss]] (Uerdinger Lien), seltener ook an Isolglossen wieder in’n Süden, so as de [[Bad Hönninger Linie|Dorp/Dorf-Isogloss]] (Bad Hönninger Linie).<ref name=":37" /> So is ook unklaar, of [[Nedderrhiensch]] oder [[Bergisch]], de as neddefranksche Varietäten mit to dat Nedderdüütsch in’n wiedsten Sinn tohöört, mit to dat Nedderdüütsch in’n engen Sinn, also dat Nedderdüütsch in Düütschland tellt.<ref name=":37">[[Jan Goossens]]: ''Niederdeutsche Sprache – Versuch einer Definition,'' S. 13–15.</ref> ''Neddersassisch'' kann heel de Spraak vun [[Preußen (Landschop)|Preußen]] bet [[Urk]] beteken.<ref>[[Otto Behaghel]]: ''Geschichte der deutschen Sprache''. 5., verbesserte und stark erweiterte Auflage, Berlin/Leipzig 1928, S.&nbsp;159.</ref> Fakener betekent ''Neddersassisch'' in de Dialektologie avers alleen [[Westnedderdüütsch]], je na Definitschoon sünd de Varietäten in’n Nedderlannen inbegrepen oder nich.<ref>Dieter Stellmacher: ''Niedersächsisch.'' Schwann: [[Düsseldörp]] 1981.</ref> In de Ümgangsspraak kann de Begreep ook slicht de Dialekten in dat Bundsland [[Neddersassen]] beteken. So bruukt dat ook dat ''[[Niedersächsisches Wörterbuch|Niedersächische Wörterbuch]]'' för de Dialekten in Neddersassen un [[Bremen]].<ref>''Niedersächsisches Wörterbuch.'' Band 3, [[Niemünster]] 1953 ff.</ref> De Variant ''Nedersaksisch'' kann besünners in de nedderlandsche Dialektologie Oostnedderlandsch un Westnedderdüütsch tohoop beteken.<ref>[[Hendrik Entjes]]: ''Nedersaksische taal- en letterkunde''. In: ''Driemaandelikse Bladen.'' Bd.&nbsp;27 (1975), S.&nbsp;25–44 .</ref> Fakener betekent ''Nedersakisch'' avers de alleen de oostnedderlandschen Dialekten in’n Gegensatz to dat ''Nederduits'' op de düütsche Sied.<ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Oostnederlandse taallandschap'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;54 Anm.&nbsp;4.</ref> == Historie == [[Bild:Germanic_dialects_ca._AD_1.png|duum|Germaansche Dialektgruppen üm Christi Gebort:<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=blue|[[Noordgermaansche Spraken|Noordgermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=red|[[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=orange|[[Werser-Rhien-Germaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=yellow|[[Elvgermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=green|[[Oostgermaansche Spraken|Oostgermaansch]]}}]] === Översicht === De Spraakwetenschop deelt Plattdüütsch in dree Perioden: [[Ooldsassisch]] (ca.&nbsp;750–1150), [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] (ca.&nbsp;1150–1600) un Plattdüütsch (af 1600). De eerste wichtige Text is dat [[Heliand|Heliand-Epos]] uut’n 9.&nbsp;Jhd. Groot is de Tall schreven Borns uut de middelsassische Tied, besünners to’n Hoogpunkt vun de [[Hansetiet|Hansetied]] mit velen Texten üm [[Juristeree]], [[Theologie]] un [[Historie|Historienschrieveree]]. Een wichtigen Wennpunkt för’t Plattdüütsche weer dat 16./17&nbsp;Jhd., in den Hoogdüütsch un Nedderlandsch de middelsassiche Schrievspraak wegdrängt hebbt. Plattdüütsch is to’n groten Deel as mündliche Spraak mit velen verscheden Dialekten bestaan bleven. In’n 19.&nbsp;Jhd. begünnen Schrieverslüüd sik wedder op de Spraak to besinnen un schreven nu Literatuur op Platt. Vundaag leevt Plattdüütsch as mündliche Spraak un in schreven Dialektliteratuur wieder, is man in sienen Wiederbestand bedroot.<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;17.</ref> === Oorindoeuropääsch un Oorgermaansch === As ene [[Westgermaansche Spraken|westgermaansche Spraak]] sünd de Vöörlöpers för’t Plattdüütsche [[Oorgermaansche Spraak|Oorgermaansch]] un noch wieder torügg [[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]]. Mit Wannels in de kumplexe oorindoeuropääsche [[Flekschoon]] un Luudwannels so as de [[eerste germaansche Luudwannel]] het sik dat Oorgermaansche lütt bi lütt vun’n Oorindoeuropääschen un anner indoeuropääschen Spraken wegbeweegt un is to enen egen Telg binnen de Familie ranwussen.<ref>[[Ingerid Dal]]: ''Geschichte der Niederdeutschen Sprache,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;69&nbsp;ff.</ref> Düssen Stremel in de Spraakhistorie is man nich daalschreven worrn un uut later schreven Texten rekonstrueert. In de Tied uut de eerste schreven Borns nableven sünd, harr sik Oorgermaansch al in verscheden Telgen un Spraken deelt: [[Noordgermaansche Spraken|Noordgermaansch]], [[Oostgermaansche Spraken|Oostgermaansch]] un [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]] mit [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]], [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]], [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]], [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderfranksch]] un [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], de Vöörlöper för dat Plattdüütsche vundaag.<ref>Benrard Comrie: ''The World's Major Languages''. New York City 1987 Oxford University Press. S.&nbsp;69&nbsp;f.</ref> === Ooldsassisch === [[Bild:Map Old Saxon Language Area.svg|thumb|Ooldsassisch Spraakrebeed in geelrood mit Schrievoorden, Bischopseten un modern Städen to’n orienteren<ref>Na [[Willy Sanders]]: ''Altsächsiche Sprache'', Kaartenanhang&nbsp;1.</ref>]] [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] weer de Spraak vun de [[Sassen (Volk)|Sassen]], de sik sik in’n 3. un 4.&nbsp;Jhd. vun [[Holsteen]] na Süüd to uutbreeden un mit anner Stämm den sassischen Grootstamm billen. In’n 5.&nbsp;Jhd. tögen en Deel Sassen tohoop mit [[Angeln (Volk)|Angeln]], [[Fresen]] un [[Jüten]] na [[Grootbritannien|Britannien]] un bröchen de egen Spraak, dat later [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]], mit op dat Eiland.<ref name="Dal 78ff">[[Ingerid Dal]]: ''Geschichte der Niederdeutschen Sprache,'' In: ''NSL'' S.&nbsp;78&nbsp;ff.</ref> Uut düsse Tied, de fröhe ooldsassische Periood, sünd man en paar Egennamen un anners keen schreven Borns nableven. Uutnaam sünd villicht de [[Weserrunen]].<ref name=":6">[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', In: ''Niederdeutsche Sprache und Literatur'', S.&nbsp;33. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> De Spraak weer tohoop mit Freesch un Angelsassisch Deel vun dat [[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansch]]. Mit de Tied het Ooldsassisch wat noordseegermaansche Kennteken verloren, indem dat sik de Spraak mit anner süüdlich Varietäten vermischt het oder de Spraakkuntakt mit dat Ooldhoogdüütsch starker worrn is.<ref name="Peters 18f" /> In’n 8.&nbsp;Jhd. wurr de Kunflikt twüschen den [[Franksch Riek|Frankenriek]] un den Sassen eernster un keem opletst mit den [[Christianiserung un Sassenkriege|Sassenkriegen]] 772–804 ünner [[Karl de Grote|Karl den Groten]] to Enn. Dat Ooldsassische an un för sik begünnt eerst üm 820/830, also na de Sassenkriegen, in den de Franken de Sassen betwungen un to’n [[Christendom]] bekeert un dat Stammland enen Deel vun’n frankschen Riek maakt harrn.<ref name=":7">[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', In: ''Niederdeutsche Sprache und Literatur'' S.&nbsp;30. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> De meisten Texten in de ooldsassische Tied weren op [[Latiensche Spraak|Latiensch]].<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;19.</ref> De wenigen ooldsassischen Texten stammt uut Kloosters un sünd meist religiöse Texten, so as [[Ooltsassisch Dööplöövnis|Dööplöövnissen]], Bichtformels un en [[Ooldsassische Genesis|Genesisfragment]], oder administrativ Översichten to Grundbesittafgaven. Dat gröttste un wichtigste Wark is man de [[Heliand]], en [[Epos]] uut de Tied üm 830, dat in meist 6000 Versen [[Jesus vun Nazaret|Jesus]] sien Leven navertellt.<ref name=":25">[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;431&nbsp;f.</ref> Uut’n 10. un 11.&nbsp;Jhd., de late ooldsassische Tied, sünd noch lütter Spraakdenkmalen so as [[Glosse|Glossen]] nableven, denn geit de ooldsassische Schrieveree avers to Enn.<ref name=":6" /> Dat ooldsassische Spraakrebeed streck sik twüschen den [[Rhien]] un [[Elv]] un vun de [[Noordsee]] bet na [[Kassel]] un [[Merseburg]]. In’n Noorden weer de [[Eider]] de Grenz to dat [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]]. In’n Noordwesten grenz de Spraak an dat [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesche]], na West to an dat [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderfranksche]]. De Süüdgrenz mit dat Ooldhoogdüütsch leep de Grenz in’n Westen grotendeels langs de [[Uerdinger Linie|ik/ich]]- un de [[Benrather Linie|maken/machen]]-Isogloss vun [[Dössen]]&nbsp;– [[Essen]]&nbsp;– [[Wupperdaal|Wopperdaal]]&nbsp;– [[Aeulpe]] över [[Waldeck (Land)|Waldegge]]&nbsp;– [[Kassel]]&nbsp;– [[Leinefelde-Worbis|Worbis]], denn süüdlich vun de [[Harz (Middelbargen)|Horz]] na [[Nordhausen|Nordhusen]] un [[Eisleben]] bet an de [[Saale]] bi [[Merseburg]].<ref>[[Willy Sanders]]: ''Altsächsiche Sprache,'' S.&nbsp;32&nbsp;f., 47f.</ref> Oosten de Elv un de Lien [[Kiel]]&nbsp;– [[Loonborg (Elv)|Loonborg]] grenz dat Ooldsassische an [[Slaawsche Spraken|slaawsche]] Spraken mit sassisch-slaawsch Övergangsrebeed in de [[Ollmark]] un dat [[Wendland]].<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;176&nbsp;f.</ref> === Middelsassisch<!-- överarbeiden, stringenter, frö- klassisch, laat, rebeed -->=== [[Bild:Hansesprache-mit Legende.jpg|duum|Gebeed vun de middelsassische Schrievspraak]] Uut’n Ooldsassischen is [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]], ook Middelnedderdüütsch heten, ranwussen. In dat 11. un 12. Jhd. weren, na dem nich meer op Ooldsassisch schreven worrn is, för rund 150 Jaren alle Texten in de Regioon op Latiensch.<ref name=":5">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;177.</ref> De fröhe middelsassische Schrieveree begünnt eerst üm 1200 <ref name=":40">''Lexikologie. Ein internationales Handbuch zur Natur und Struktur von Wörtern und Wortschätzen. 2. Halbband / Lexicology. An international handbook on the nature and structure of words and vocabularies. Volume 2.'' Walter de Gruyter, 2005, p. 1180</ref> In düsse Tied wunnen Städe Inflood un mit Oostkolonisatschoon breedt sik dat Sassis he na Oost to uut. De [[Sassenspegel]], en Rechtsbook vun 1225 is dat eerste grote middelsassische Wark. In de Tied kümmt de grote Deel middelsassische Texten uut den [[Elvoostfäälsch|elvoostfäälschen]] Ruum ööstlich vun’n [[Harz (Middelbargen)|Horz]]. Üm 1250 begünnt dat mit middelsassische Texten un Oorkunnen uut’n Städen. Üm 1350 het sik dat Middelsassische denn as Schrievspraak gegen dat Latiensche wiedhen döörsett.<ref name=":5" /> De Tied vun dat klassische Middelsassisch begünnt nadem sik Sassisch gegen dat latiensch döösett harr üm 1350 un geit bet rund 1500/1530.<ref name=":40" /> Nu kaamt ook meer Texten uut’n Westen un Noorden vun dat Spraakgebeed un de Anhängers vun de ''[[Devotio moderna]],'' ene religiöse Bewegung besünners in’n Westen vun dat middelsassische Rebeed, de sik stark för de Volksspraak insett het, faat vele religiöse Texten af. In den verscheden Regionen billt sik regionale Schrievspraken ruut.<ref name=":24">[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;21&nbsp;f.</ref> An de Westkant billt de [[Iessellandsche Schrievspraak]] enen Övergang na’t [[Middelnedderlandsche Spraak|Middelnedderlandsch]].<ref name=":26">[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;433.</ref> Mit’n 15.&nbsp;Jhd. begünn de middelsassische Hoogtied, de Tied as „[[Hansespraak]]“ an un för sik. Nu harr sünnerlich [[Lübeck|Lübeek]] för den middelsassischen [[Bookdruck]] de Leidkraft un Kennteken för enen överregionalen Uutgliek in de Schrievspraak sünd to seen.<ref name=":24" /> De lüübschen Kennteken neemt man na Süüd un West to af un ene vullstännige Uutglieksspraak oder ene echte [[lüübsche Norm]] kemen nich tostann.<ref name=":26" /> Anners as Middelhoogdüütsch mit siene [[höövsche Literatuur]] bleev Middelsassisch to’n groten Deel ene Schriftspraak för Saaktexten üm Recht, Hannel, [[Historie|Historienschrieverie]], [[Didaktik]] un [[Theologie]].<ref name=":10">[[Karl Bischoff (Germanist)|Karl Bischoff]]: ''Mittelniederdeutsch,'' In: ''NSL'', S. 98&nbsp;ff.</ref> Eerst laat sünd ook literaarsche Warken so as [[Dill Ulenspegel|Dyl Ulenspegel]] oder uut dat Middelhoogdüütsche översett Literatuur opkamen. Üm 1530/1500 begünnt de late middelsassiche Tied un de Schrievsprakenwessel sett in.<ref name=":40" /> Mit de [[Reformatschoon]] weer Middelsassisch ook noch de Spraak mit de Reformaters nu dat Evangelium in Noorddüütschland verkünnen wullen. So kemen de [[Bugenhagenbibel]] un reformatersche Schriften op, de to de late middelsassische Tied tellt. Al frö richten de Reformaters man eren Blick na dat [[Oostmiddeldüütsch]], dat mit de Reformatschoon starken Inflood winnen kunn. Nu begünnt ook allnagraad de Schrievsprakenwessel to’n Hoogdüütschen hen un de middelsassische Literatuur treckt sik na Noord to torügg.<ref name=":23">[[Gerhard Cordes (Philoloog)|Gerhard Cordes]]: ''Mittelniederdeutsche Dichtung'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;352.</ref> Mit de [[Oostkolonisatschoon]] het sik de Spraak vun’t 12.&nbsp;Jhd. an över dat ole sassische Stammland hen uutbreedt. Sassische un nedderfranksche Kolonisten trocken na Oost to, grünnen Dörper un Städen un verdrängen allnagraad de [[Slaawsche Spraken|slaawschen]] Spraken ümto.<ref name=":5" /><ref name=":10" /> As de [[Lingua franca|''lingua franca'']] hebbt de [[Hanse|Hansekooplüüd]] dat Middelsassische rund üm de [[Noordsee|Noord]]- un [[Oostsee]] uutbreedt un vele sassische Handwarkers laten sik in [[Skandinavien]] daal.<ref name=":10" /> So harr Middelsassisch groten Inflood op de fastlandskandinaavschen Spraken, de enen groten Deel middelsassische [[Lehnwoort|Leenwöör]] afkregen hebbt.<ref name=":15">[[Karl Bischoff (Germanist)|Karl Bischoff]]: ''Mittelniederdeutsch,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;108&nbsp;f.</ref> In [[Oost-Freesland]] un [[Grunneng (Provinz)|Grönnen]] begünn in’n 15.&nbsp;Jhd. Middelsassisch de [[Ooldfreesche Spraak|ooldfreesche]] Spraak to verdrängen. In [[Sleswig]] is in’n 15.&nbsp;Jhd. [[Däänsche Spraak|Däänsch]] bet an de [[Slie]] un [[Danewark]] ran verdrängt worrn.<ref name=":15" /> Annersieds güngen in’n Süüdoosten vun dat Spraakrebeed al in’n 14.&nbsp;Jhd. Städen so as [[Halle (Saale)|Halle]], [[Mansfeld]], [[Eisleben]], [[Wittenbarg|Wittenberg]] un [[Merseburg]] to de [[Oostmiddeldüütsch|oostmiddeldüütsche]] Schrievspraak över un ook de eenfachen Lüüd sünd hier al in’n 15./16.&nbsp;Jhd. anfungen middeldüütsche Mundaarden to snacken.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Mittelniederdeutsche Sprache.'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;69&nbsp;f. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> === Schrievsprakenwessel === In’n 16. un 17. Jahrhunnerd gung dat Prestige vun dat Middelsassisch daal, so dat de Spraak vun de [[Oostmiddeldüütsch|oostmiddeldüütsche]] un fröneenedderlandsche Schrievspraak verdrängt worrn is. Mit’n eersten [[Natschonalstaat|Natschonaalstaten]], de in de Tied starker warrt, de verscheden Interessen vun de [[Hansestadt|Hansestäden]] un de Kunkurrenz uut süüddüütschen Städen is de [[Hanse]] bilütten daalgaan un so ook de wichtigste Dreger för de middelsassische Schrievspraak.<ref>Artur Gabrielsson: ''Die Verdrängung der mnd. durch die nhd. Schriftsprache.'' In: ''NSL'' S.&nbsp;119–125.</ref> Annerster as in dat süüdliche Rebeed üm Halle, Wittenberg un ümto, wo Hoogdüütsch al in’n 14.&nbsp;Jhd. Schrievspraak weer, bleev dat Sassische annerwegens as plattdüütsche Dialekten bestaan.<ref name=":16">[[Timothy Sodmann]]: ''Der Untergang des Mittelniederdeutschen als Schriftsprache,'' S.&nbsp;117. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> In’n Nedderlannen verdräng de hollandsche Schrievspraak dat Iessellandsche un dat Oostfreesche in Grönneng, as sik de Kuntreien daar meer na [[Holland]] to uutrichten.<!-- Born fehlt --> De Schrievsprakenwessel begunn bi den Eddellüden un gung denn in de Kanzleen vun de Städen wieder.<ref name=":9">[[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten,'' Sp.&nbsp;1800.</ref> Se begünnen na buten hen mit süüddüütschen Städen, den Institutschonen vun dat [[Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon|Hillige Röömsche Riek]] un den [[Först|Försten]] Hoogdüütsch to schrieven, bleven man eerst noch bi för egen Saken Middelsassisch to schrieven. De Schrievsprakenwessel begünn in [[Brannenborg]] un [[Berlin]], so as ook in [[Danzig]] un [[Goslär]]. Al üm 1570, in Branneborg noch eer, weer de Wessel hier afslaten. [[Mekelnborg]], [[Pommern]] un [[Oostfalen]] begünnen üm 1570 Hoogdüütsch na buten hen to bruken un geven üm 1620/1650 Middelsassisch ook för egen Saken op. [[Hamborg]], [[Sleswig-Holsteen]] un [[Westfalen]] begünnen üm 1580/1590 Hoogdüütsch to bruken un geven de middelsassische Schrievspraak eerst üm 1650 ganz op. Wieder op de Afsied schrievt [[Oostfreesland]] oder dat norweegsche [[Bargen (Noorwegen)|Bergen]] ook noch kort vöör 1700 Middelsassisch. Daarna is de Schrievsprakenwessel to Enn brocht.<ref>Artur Gabrielsson: ''Die Verdrängung der mnd. durch die nhd. Schriftsprache.'' In: ''NSL'' S.&nbsp;146–150.</ref> In’n Nedderlannen het dat [[Iesselandsch|Iesselandsche]], dat al vele middelnedderlandsche Kennteken harr, lütt bi lütt meer hollandsche un fläämsche Schrievwiesen övernamen un is opletst ganz vun de fröneenedderlandsche Spraak verdrängt worrn. Een beten later folgen de Gillen, Ämter un toletzt de Kark un de Privaatlüüd.<ref>Peters S. 26</ref><!-- Uutboen, better verklaren --> In [[Oostfreesland]], [[Lingen]] oder [[Tiäkenbuorger Land|Tiäkenbuorg]] weer de Vöörgang noch kumplexer. Hier bruken se beid Hoogdüütsch un Nedderlandsch, ook wegen de velen [[Reformeerte Kark|reformeerten]] Karken, as Schrievspraken, eer dat vun 1815 an [[Preußen (Staat)|Preußen]] un de [[Evangeelsch-luthersche Karken|luthersche]] Meerheid Hoogdüütsch ook hier allerwegens döörsetten kunnen.<ref name="Polenz240">[[Peter von Polenz]]: ''Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart.'' Band&nbsp;II: ''17.&nbsp;und 18.''&nbsp;''Jahrhundert.'' Walter de Gruyter: Berlin 2013, ISBN 978-3-11-031454-0, S.&nbsp;240.</ref> === Fröhneenedderdüütsch === De Spraak- un Literatuurwetenschop deelt de Tied na den Schrievsprakenwessel deelwies in de fröhe neenedderdüütsche Tied (1600–1800/1850) un nedderdüütsche Tied an för sik (vun 1800/1850 an) in. Na den Schrievsprakenwessel gellt nu ene mediale Diglossie, weer bi de betern Lüüd weer nu dat [[Hoochdüütsch]]e un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsche]] de feinere Spraak, tominnst bi Geschäftssaken, tohuus weer ook daar Plattdüütsch noch begäng.<ref>[[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten,'' Sp.&nbsp;1799.</ref> De middelsassische Uutglieksspraak, de sik ruutbillt harr, füll nu aver sünner de Klammer, de de Hansespraak billt harr, in enkelte Dialekten uutenanner.<ref name=":2">[[Heinz Kloss]]: ''Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800.'' 2.,&nbsp;gröttere Oplaag, Pädagogischer Verlag Schwann, [[Düsseldörp]] 1978, ISBN 3-590-15637-6, S.&nbsp;68.</ref> Dat Hoogdüütsche weer in de Teid ene Männerspraak, Fruenlüüd tohuus snnacken meist alleen Platt.<ref>Bichel 1985, 1886</ref> Bloot in ganz enkelte Ecken bleev dat Plattdüütsche noch in de Schrift bestaan. De Stadt Lübeck het ehr ''Oberstadtbook'' noch bet 1809 op Plattdüütsch schreven.<ref name=":2" /> Besünners in barocken Theaterstücken kümmt Plattdüütsch in den Twüschenspelen vöör un warrt bi Rullen bruukt, de Buren un lütte Lüüd vun’n Land wiest. In’n 17. un 18.&nbsp;Jhd. warrt Plattdüütsch besünners in Gelegenheidsdichtungen schreven, so as [[Epithalamium|Hoogtiedsgedichten]] oder as [[Satire]] in Schimpschriften. Daar bi is dat Plattdüütsche jümmers Dialekt, de in’n Gegensatz to de hoogüütsche Schrievspraak steit. De Schrievnorm uut middelsassische Tied nimmt man noch lange Inflood op de fröhe neenedderdüütsche Schrieveree.<ref name=":9" /> Ook eerste Stimmen weren opkamen, de in’n Sinn vun de [[Opklärung]] Plattdüütsch as Hemmnis för de Bildung vun de eenfachen Lüüd anseen deen. === Modern Plattdüütsch === [[Bild:Klaus Groth (Allers, Kunsthalle Kiel).jpg|duum|[[Klaus Groth]] gellt för en vun den wichtigen Begrünners vun de nee’e plattdüütsche Literatuur in’n 19.&nbsp;Jhd. (Portree vun [[Christian Wilhelm Allers]])]] Dat Neenedderdüütsche an un för sik begünnt eerst an’t Enn vun dat 18.&nbsp;Jhd., as de eersten Schrievers wedder anfüngen, [[Plattdüütsch Literatur|Literatuur in de Spraak]] optoschrieven, de middewiel den Naam Plattdüütsch annamen harr. To de eersten höör [[Jan Hinrich Voß]]. Plattdüütsch in Schrift bröcht hebbt denn besünners [[Fritz Reuter]] un [[Klaus Groth]] in de Jaren 1850. Toglieks is aver ook dat Hoogdüütsche in düsse Tied vun de böverste Schicht in den Städen nich bloot as Schriftspraak begäng wesen, man ook as Ümgangsspraak keem dat bi düsse Lüüd nu ganz in Bruuk.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;30.</ref> Düsse Spraakverlust bi gooduutbillten börgerlichen Städers dat Plattdüütsche as idyllsch un oorsprünglich bekieken maakt. Mit düsse Sicht kemen ook [[Rassismus|rassistsche]] un [[Antisemitismus|antisemitsche]] Ansichten op, de Plattdüütsch nich alleen as Spraak man ook de Plattdüütschen as ene reine un oorsprüngliche Spraak- un Volksgemeenschop anseen deen, un sik as [[plattdüütsche Bewegung]] organiseert hebbt. Vertreders vun düsse [[Völkisch|völkische]] Bewegung hebbt so dinner dat Plattdüütsche, man eer Rassismus un Antisemtismus in Noorddüütschland vöörran bröcht un den Weg för den Natschonaalsotschalismus in dat 20.&nbsp;Jhd. free maakt. Dat Plattdüütsche het vun dat 16. bet 20.&nbsp;Jhd. bloots as Spraak för neeg bi un Spraak vun de eenfachen Lüüd deent. In School un Kark wöör jümmer meer Hoogdüütsch oder Nedderlandsch de Spraak. Vun de Midd vun dat 20.&nbsp;Jhd. an is dat Hoogdüütsche denn ook bi de eenfachen Lüüd op’n Land meer un meer indrungen. Hoogdüütsch harr dat gröttere Prestige. Dat leeg ünner annern daar an, dat de Lüüd mobiler worrn sünd un för’n Beroop un in’n Alldag meer rümkemen. Vöördem weer dat Dörp de wichtigste Levensmiddelpunkt un veel Lüüd harrn kuum Kuntakt na buten dat egene Dörp oder tominnst keen Kuntakt mit Lüüd vun wieder weg. As de moderne Mobilität mit Autos un Massenmedien in de Standardspraak opkemen un mit de velen Dörpslüüd, de na de Städen trocken sünd, het sik de Verkeersruum för de Lüüd vergröttert un de Naspraak Plattdüütsch het nich mehr noog Kommunikatschoonsreckwiet för düssen groten Kommunikatschoonsruum had.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;31&nbsp;ff.</ref> För de Landlüüd begünn de Spreeksprakenwessel in Brannenborg, un Delen vun Westfalen un Ostfalen üm 1920.<ref>Peter S.30.</ref> In welk Delen vun dat Spraakrebeed is dat Plattdüütsche in de Nutied nu bloot noch Spraak vun enkelte ole Lüüd un in welk folkloristsche Nischen so as Literatur un Theater, annerwegens is Platt tomindst de normale private Ümgangsspraak bi de wat öllern Lüüd. In wieden Delen vun dat Spraakgebeed kenntekent en Spraakverfall dat Plattdüütsche, indem sik Plattdüütsch meer un mer an de dat Hoogdüütsche oder Nedderlandsche angliekt un egen Kenntteken verlüstig gaat. Hinzu kommt der Dialektverlust: Regionen so Westfalen, Oostfalen un Brannenborg sünd vundaag meist kumplett dialektfree, hier is dat Plattdüütsche boold uutstorven. Man ook annerwegens striedt de Spraakverlust vööran. Plattdüütsch het minner un minner Situatschonen, in den dat spraken warrt un Kinners leert de Spraak meist nich meer tohuus. Mit de Spraakpleeg geit de Kumpetenz in den Basisdialekten verlüstig un mit Medien, Literatuur un Theater breedt sik deelwies en plattdütschen Kultuurdialekt uut. Düsse Spraakpleeg het mit de Opnaam in de Europääsche Charta för Minnerheiden un Regionaalspraken 1999 enen rechtlichen Ramen kregen.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;30–32.</ref> Vundaag leevt Plattdüütsch as Kultuurspraak wieder, ook in Regionen wo de spraken Dialekt meit uutstorven is. == Spraakrebeed == === Karnrebeed === [[Bild:Low Saxon dialects.png|duum|Dat plattdüütsche Karnrebeed in Noorddüütschland un Oostnedderland (sünner Pommersch un Preußsch)]] Dat plattdüütsche Karnrebeed liggt in’n Noorden vun [[Middeleuropa]], in dat nöördliche Drüddel vun [[Düütschland]] un in de [[Nedderlannen (Europa)|Oostnedderlannen]]. Dat Rebeed ümfaat de düütschen Bundslänner [[Bremen]], [[Hamborg]], [[Neddersassen]] un [[Sleswig-Holsteen]] un de Noorddeel vun [[Brannenborg]], [[Noordrhien-Westfalen]], [[Sassen-Anholt]] so as ook lütte Delen vun [[Hessen|Noordhessen]] un [[Döringen]].<ref name=":45">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;171&nbsp;ff.</ref> In’n Nedderlannen sünd Provinzen [[Drenthe|Drente]], [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un [[Oaveriessel|Overiessel]] so as ook de grote Deel vun [[Gelderlaand|Gelderland]] plattdüütsch.<ref>{{Internetquelle |url=https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/dialects#:~:text=Nedersaksisch%20wird%20in%20seinen%20verschiedenen,Drenthe,%20Overijssel%20und%20Gelderland%20gesprochen. |titel=Dialekte in den Niederlanden und Flandern |werk=NEON - Nederlands online |hrsg=FU Berlin |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241211000201/https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/dialects |archiv-datum=2024-12-11 |abruf=2025-06-15 |sprache=de}}</ref> De Grenz to dat [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] löppt twüschen [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un Freesland vun dat [[Laauwersmeer]] na Süüd to un knappt dat neddersassische [[Köllemerland]] un de [[Stellingwarven]] vun de Provinz Freesland af.<!-- Born fehlt --> De Spraakgrenz to dat Nedderfranksch folgt nu, dat ole Eiland [[Urk]] uutbenamen, de ole Waterkant vun dat [[Iesselmeer]], bet na [[Bunschoten]] in de [[Provinz Utrecht]] un löppt denn döör de Provinz [[Gelderlaand|Gelderland]] mit de Landschoppen [[Veluwe]] un [[Achterhook]] op plattdüütsch Rebeed na de düütsche Grenz to, wo se twüschen [[Emmerek|Emmerik]] un [[Bokelt]] över de Staatsgrenz röverlöppt.<!-- Born fehlt --> Nu folgt se de [[Westfalen|westfäälsche]] [[Eenheidsplural|Eenheidspluraallinie]] bet na’t [[Siegerland]].<ref>{{Internetquelle |autor=Lisa Felden |url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/westfaelisch |titel=Westfälisch |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2023-09-20 |abruf=2025-06-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/westfaelisch |wayback=20250520061905 |text=Westfälisch |archiv-bot=2026-08-15 16:21:44 InternetArchiveBot }}</ref> Hier folgt de Grenz nu de [[Benrather Linie]] bet [[Hessen]],<ref>{{Internetquelle |url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/benrather-linie |titel=Benrather Linie |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2021-03-08 |abruf=2025-06-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/benrather-linie |wayback=20250729014443 |text=Benrather Linie |archiv-bot=2026-08-15 16:21:44 InternetArchiveBot }}</ref> wo [[Waldeck (Land)|Waldegge]] un de nöördliche [[Landkreis Kassel]] noch plattdüütsch sünd.<ref>{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Hessen |titel=Weten: Plattdeutsch in Hessen |werk=plattmakers.de |hrsg= |datum=2021-11-27 |abruf=2025-06-15}}</ref> Denn knappt se bi [[Hedemünnen]] de süüdlichste Eck vun [[Neddersassen]] af.<ref name="rede" /> Se folgt de Grenz vun [[Döringen]] langs, bloots mit dat [[Eiksfeld|Neddereiksfeld]] op plattdüütsch Rebeed.<ref>[[Ulrich Scheuermann]]: ''Aspekte einer Sprachgeschichte des Ostfälischen''. In: ''Sprachgescichte'', Bd.&nbsp;3, De Gruyter Mouton, Berlin/Boston 2003, S.&nbsp;2668.</ref> De Spraakgrenz löppt wieder döör [[Sassen-Anholt]] an de Münn vun de [[Saale]] in de [[Elv]] langs na [[Brannenborg]] rin, maakt enen groten Bagen na Noorden üm [[Berlin]] rüm un geit denn en Stück noorden vun [[Frankfort an de Oder]] an de [[Polen|poolsche]] Grenz ran.<ref name="rede">[https://www.regionalsprache.de/SprachGis/RasterMap/WA/267 REDE: WA 267 „machen“], Kaarten ID&nbsp;417, opropen den 30.&nbsp;September 2023.</ref> Vunwegen dat’t [[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborger Platt]] bloots noch swack vertreden is, givt dat hier vundaag kene klare Spraakgrenz meer.<ref name=":48">Rolf Bock, Helmut Langner: ''Zur Geschichte, Gliederung und zu wichtigen Merkmalen der märkischen Dialekte.'' In: WZ PH Potsdam. H. 2. Potsdam 1989, S. 233.</ref> Achter de Grenz na Polen to givt dat, sieddem de Düütschen na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] verdreven worrn sünd, kuum meer Plattdüütsche. De Spraakgrenz folgt nu de Staatsgrenz bet an de [[Oostsee]]. Vöör 1945 weren Hinnerpommern un Preußen, bet op dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsch]] [[Hoogpreußsch]],<ref>Walther Ziesemer: ''Die ostpreußischen Mundarten.'' In: ''Ostpreußen. Land und Leute in Wort und Bild.'' Königsbarg: Gräfe und Unzer, S.&nbsp;78–81.</ref> plattdüütsch.<ref name=":45" /> De Noordgrenz is ook kene klare. In öllere Tieden weer [[Sleswig (Landschop)|Sleswig]] [[Däänsche Spraak|däänsch]] ([[Synnejysk]] un Rieksdännsch) un in’n Westen [[noordfreesch]]. Doch mit dat Middelsassische het sik dat Düütsche uutbreedt. Hüüd is grov de Staatsgrenz ook Spraakgrenz.<ref>[[Ingrid Schröder]]: ''Niederdeutsch in der Gegenwart'', S.&nbsp;36.</ref> Binnen dat plattdüütsche Rebeed liggt in’n Noordoosten dat [[Saterfreesch]] as Spraakeiland un in’n Süden dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsche]] [[oberharzisch]] Spraakeiland.<ref>Erich Borchers: ''Sprach- und Gründungsgeschichte der erzgebirgischen Kolonie im Oberharz''. Elwert, Marburg 1927, S. 34.</ref><!-- Born fehlt för saterfreesch --> === Uutwannerers un Spraakeilannen === [[Bild:Low German dialects around the world.jpg|duum|Plattdüütsch weltwied mit Stammgebeed in Europa un Spraakeilannen weltwied]] Mit Uutwannerers is Plattdüütsch ook in annere Delen vun de Welt kamen un het sik daar in [[Spraakeiland|Spraakeilannen]] över meer oder minner lange Tied hollen. Vöör allen de [[Mennisten]], de ethnischen [[Mennoniten]], de uut dat [[Wießel|Wiesseldelta]] stammt un dat [[Nedderpreußisch|nedderpreußsche]] [[Plautdietsch]] snacken doot, leevt in [[Argentinien]], [[Brasilien]] (to’n Bispeel in [[Fernheim]] un [[Curitiba]]), [[Kanada]], [[Mexiko]], [[Paraguay]] un de [[USA]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/mennonites.htm |titel=Les mennonites |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240612224502/https://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/mennonites.htm |archiv-datum=2024-06-12 |abruf=2025-01-31 |sprache=fr}}</ref> Dat givt aver ook Rebeden, in de kene Mennisten leevt un in de sik Plattdüütsch deelwies hollen het, so as dat US-amerikaansche [[Wisconsin Pommeranian]] oder in Brasilien [[Pomerano]] un [[Vestfaliano]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |titel=Die Pommernvereinigungen in den USA |werk=pommerscher-greif.de |hrsg=Pommerscher Greif e.V. |datum=2012-02-10 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250422094307/https://www.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |archiv-datum=2025-04-22 |abruf=2025-06-16 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Plattdeutsch in Brasilien |werk=[[Plattmakers (Websteed)|plattmakers.de]] |datum=2021-11-27 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220123065222/https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |archiv-datum=2022-01-23 |abruf=2025-01-31 |sprache=de}}</ref> Ook de „Kaschuubschen“ –&nbsp;wat de [[Ökelnaam]] weer – mang den [[Bessarabiendüütsche]]n, de vun 1814 af an uut [[Pommern]], [[Mekelnborg]] un dat [[Hartogdom Warschau]] inwannert sünd, hebbt eer [[Oostpommersch Platt|oostpommersch]] Plattdüütsch bibehollen. De Süüddüütschen weren man in de Övertall; söven vun de 24 düütschen Moderkolonien weren avers Plattdüütsch.<ref>Albert Eckert: ''Die Mundarten der deutschen Mutterkolonien Bessarabiens und ihre Stammheimat''. (= ''Deutsche Dialektgeographie. 40''). Elwert: [[Marborg]] 1941.</ref> 1940 sünd de Bessarabiendüütschen verdreven worrn, kemen eerst in dat besett Polen un denn 1945 na Düütschland, wo de bessarabienplattdüütsche Spraakgemeenschop uuteenfullen is.<!-- Born fehlt --> 1858 sünd Lüüd uut de Ümgegend vun [[Ankum]] un [[Steiwelt]] na de [[Slowakei]] trocken, hebbt daar twee Adelsgöder köfft un sik mit meer as 400 Lüüd in de Dörper [[Tscherman]] un [[Groß Rippen]] daallaten. Eer plattdüütsche Spraak hebbt se bibehollen, bet dat se na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] verdreven worrn sünd.<ref>Theodor Deters: ''Tscherman in der Slowakei. Eine Siedlung des 19. Jahrhunderts von Auswanderern aus dem Altkreis Bersenbrück und dem südlichen Oldenburger Land.'' [[Quokenbrügge|Quakenbrügge]] 1982.</ref> Aver ook binnen Düütschland het dat en lütt plattdüütsch Spraakeiland geven. De [[Gerresheimer Glashött|Glashött in Gerresheim]] het vun 1864 af an siene Glasblasers vöör allen in de plattdüütschen Rebeden oosten de [[Elv]] anworven. Un so keem dat, dat sik in de Arbeiderkolonien op de Hött in [[Gerresheim]] en plattdüütschen Dialekt döörsett het, dat [[Hötter Platt]], dat vundaag aver meist uutstorven is.<ref>{{Internetquelle |autor=Charlotte Rein |url=https://dat-portal.lvr.de/themen/dialekte/dialektinseln/hoetter-platt |titel=Hötter Platt |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2020-04-03 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240404074746/https://rheinische-landeskunde.lvr.de/de/sprache/sprache_themen/tonaufnahmen/hoetter_platt.html |archiv-datum=2024-04-04 |abruf=2024-12-26 |sprache=de}}</ref> == Status == === Allgemeen === [[Bild:Aurich_schild.jpg|alternativtext=Tweesprakig Oordschild Hoogdüütsch–Plattdüütsch in dat oostfreesche Auerk|duum|Tweesprakig Oordschild Hoogdüütsch&nbsp;–&nbsp;Plattdüütsch in’t oostfreesche [[Auerk]]]]As Spraak mit grötter Kommunikatschoonsreckwied warrt nu in all Delen vun Düütschland vun Sprekers vun dat Freesche jüst so as vun Sprekers vun dat Plattdüütsche dat Hoogdüütsche bruukt, in de Nedderlannen jüstso dat Nedderlandsche. Plattdüütsch is bloots ene Spraak för neegbi. Aver ook as Spraak för neegbi hebbt vele Lüüd de Spraak opgeven, so dat in groten vele Delen vun dat Spraakrebeed de Lüüd, de Plattdüütsch snackt, in de Minnertall sünd. Ook för de Spraakeilannen in annere Länner gellt dat to’n Deel, daar hebbt dat Hoogdüütsch, dat anner Uutwannerten mitbröchten oder de Landsspraken (meerstendeels [[Engelsche Spraak|Engelsch]] oder [[Spaansche Spraak|Spaansch]]) düsse Opgaven. Hoogdüütsch heerscht allerwegens vöör. Schreven Plattdüütsch find sik –&nbsp;ole Huusinschriften un Stratennaams uutbenamen&nbsp;– meist nich in dat apentliche Leven.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;209.</ref> Sied de 2000-er Jaren givt dat in Düütschland meer un meer [[List vun Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch|tweesprakige Oordschiller]].<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;211.</ref> In den letsten Jaren sünd ook de Nedderlannen mit en paar tweesprakig Oordschiller anfungen.<!-- Born Schiller nds nl? --> De Reklaam un de Tourismusbranch bruukt Platt af un an en oold, kommodig oder regionaal Gefööl to wiesen.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;215.</ref> === Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken === [[Bild:ECRM Low Saxon in Germany.svg|duum|Översicht Monitoring döör de Europääsch Charta för Regionaal- un Minnerheidenspraken in Düütschland fört Plattdüütsch]] In Düütschland un de Nedderlannen is de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken]] de Ramen na dat Völkerrecht för de [[plattdüütsche Spraakpolitik]]. De beiden Staten hebbt de Charta 1992 ünnertekent un 1996 ratifizeert, so dat Plattdüütsch sied 1999 in [[Bremen]], [[Hamborg]], [[Mekelnborg-Vörpommern|Mekelnborg-Vöörpommern]], [[Neddersassen]] un [[Sleswig-Holsteen]] na Deel&nbsp;III, in [[Brannenborg]], [[Noordrhien-Westfalen]] un [[Sassen-Anholt]] un sied 1998 in’n Nedderlannen na Deel&nbsp;II vun de Sprakencharta schuult is.<ref name=":44">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/grundlagen-der-sprachencharta/ |titel=Grundlagen der Sprachencharta |werk=niederdeutschsekretariat.de |hrsg=BfN |datum=2018-01-03 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250606010923/https://www.niederdeutschsekretariat.de/grundlagen-der-sprachencharta/ |archiv-datum=202506-06 |abruf=2025-06-16 |sprache=de}}</ref><ref name=":46">[[Heinz Eickmans]]: [https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783110240849.153 ''Niederlande (Koninkrijk der Nederlanden)''.] In: ''Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen: Ein Handbuch zur Sprachpolitik des Europarats,'' S.&nbsp;155.</ref> Mit Deel&nbsp;III verplicht sik de Verdragsstaat tomindsten 35 Maatregels uut den Katalog in de Charta för de Stütt vun de Spraak ümtosetten. Deel&nbsp;II verplicht ook de Spraak aktiv to schulen, avers de Verdragsstaat verplicht sik nich to konkreten Maatregels.<ref name=":44" /> De düütschen Länner geevt dat [[Bundsbinnenministerium]] alle dree Jaren Bericht woans se Plattdüütsch föddern doot. Dat Ministerium verfaat op düsse Grundlaag den Statenbericht för den [[Europaraad]]. De [[Bunnsraat för Nedderdüütsch]] (BfN) vertriddt de plattdüütsche Spraakgemeenschop in Düütschland un begoodacht un kommenteert den Statenbericht. Op Grundlaag vun den Statenbericht, den BfN sien Kommentaar un Besöken in den düütschen Länner verfaat en [[Expertenkommitee (Spraakcharta)|Expertenkommitee]] den [[Expertenbericht (Spraakcharta)|Expertenbericht]], de begoodacht, of Plichten un Maatregels ümsett warrt. Na de Expertenbericht raadt dat [[Ministerkommitee (Europaraad)|Ministerkommitee]] vun de Europaraad de düütsche Regeren an, wat verbetert warrn kann.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/umsetzung-der-sprachencharta/ |titel=Umsetzung der Sprachencharta |werk=niederdeutschsekretariat.de |hrsg=BfN |datum=2018-01-01 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250516145431/https://www.niederdeutschsekretariat.de/umsetzung-der-sprachencharta/ |archiv-datum=2025-05-16 |abruf=2022-12-20 |sprache=de}}</ref> In de Nedderlannen schrivt dat [[Ministerium van Binnenlandsche Saken un Königrieksraltschonen|Binnenministerium]] den Statenbericht un stütt sik för’t Neddersassisch op de ''[[Streektaal-Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied|Streektaal-Organsisatie in het nedersaksisch Taalgebied]]'' (SONT).<ref name=":46" /> De Zentraalregeren versöcht eer Plichten an de [[Provinz (Nedderlannen)|Provinzen]], de avers vergleken mit den düütschen Länner minner Kompetenzen hebbt, to övergeven un övernimmt wenig egen Initschativ för dat Neddersassisch. Andrääg dat Neddersassisch ook na Deel&nbsp;III vun de Charta to schulen, wiest de nedderlandsche Regeren af.<ref>[[Heinz Eickmans]]: [https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783110240849.153 ''Niederlande (Koninkrijk der Nederlanden)''.] In: ''Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen: Ein Handbuch zur Sprachpolitik des Europarats,'' S.&nbsp;161&nbsp;ff.</ref> 2018 hebbt de oostnedderlandschen Provinzen dat [[Convenant Neddersassisch]] ünnertekent un vereenbaart mit de Gesetten un Regels, de al bestaat, dat Neddersassische starker to föddern, statts de Spraak ünner Deel&nbsp;III vun de Charta to stellen un de Spraakpleeg ünner den Provinzen beter to koordineren.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/10/10/convenant-nedersaksisch |titel=Convenant Nedersaksisch |werk=Rijksoverheid.nl |hrsg=Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties |datum=2018-10-10 |abruf=2024-12-26 }}</ref> === Amtsspraak === In Bremen, Hamborg, Mekelborg-Vöörpommern un Sleswig-Holsteen, hier sogaar na dat Landsverwaltungsgesett, köönt Oorkunnen un Beweismiddel op Plattdüütsch vöörleggt warrn. Andrääg dörvt –&nbsp;mündlich un schriftlich&nbsp;– op Platt stellt warrn. In de Praxis weet Plattdüütschsprekers un Midarbeiders in Behöörden un op Ämter man nix vun düssen Rechten af, so dat Platt in so’n Kontext meist gaarnich bruukt warrt.<ref>''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;10. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> De Gemeen [[Riessen-Hoolt’n]] verkünn 2008, dat se offitschell tweesprakig is un Börgers in dat Gemeenbüro Nedderlandsch un Neddersassisch bruken köönt. In de Praxis sitt avers meist kene Plattspekers in dat Gemeenbüro un Andrääg, de op Platt schreven sünd, warrt nich bearbeidt.<ref>{{Internetquelle |url=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=bn4p6LpNGFRTXN8w&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.tubantia.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Frijssen-holten%252Fgemeente-rijssen-holten-tweetalig-gea-kan-in-het-riessens-nergens-terecht%7Ea12822d6%252F |titel=Gemeente Rijssen-Holten tweetalig? Gea kan in het Riessens nergens terecht |werk=Tubantia |datum=2016-12-16 |abruf=2025-06-18 |sprache=nl}}</ref> Een wichtigen Fall to’n Status vun dat Plattdüütsche bi Amtssaken weer de „[[Läägeünnerloage|Läägeünnerloage“]], för de de Firma Twistringer RBM Dränfilter in’t Jaar 2000 en [[Patent]] anmellt harr. De Patentschrift weer op Plattdüütsch schreven un dat [[Patentamt]] harr eer daarvun torüggwiest. De [[Bundsgerichtshoff|Bundsgerichtshov]] harr toletzt seggt, dat dat rechtens is, en Patent op Plattdüütsch intogeven, aver gellen deit dat bloot, wenn de Patentschrift ook hoogdüütsch översett bigeven oder nalvert warrt.<ref>{{Internetquelle |url=https://lexetius.com/2002,2757 |titel=BGH, ''Läägeünnerloage'', Besluut vun’n 19. 11. 2002 – X ZB 23/01 |werk=lexetius.com |abruf=2024-12-25 |sprache=de}}</ref> Na düsse Ansicht meent „düütsch“ alleen de hoogdüütsche Standardspraak.<ref>{{Internetquelle |url=https://lexetius.com/2002,2757 |titel=BGH, Beschluss vom 19. 11. 2002 – X ZB 23/01 [12]b |abruf=2025-06-27}}</ref> Anner Juristen un Gerichten leggt „düütsch“ so uut, dat Hoog- un Plattdüütsch meent sünd un Platt so as Amtsspraak gellen schall.<ref>German Foerster, Gerd-Harald Friedersen: ''Landesverwaltungsgesetz Schleswig-Holstein'': ''Kommentar'', Nr.&nbsp;1 Abs.&nbsp;4 to §&nbsp;82 a Landesverwaltungsgesetz</ref> Se stütten sik op en öller Ordeel vun 1927 na dat „düütsch“ as Gerichtsspraak platt- un hoogdüütsch meent.<ref>[[Overlandsgericht Ollnborg|OLG Ollnborg]] vun de 10.&nbsp;Oktober 1927 – K 48, HRR 1928,392</ref> Sleswig-Holsteen het düsse Sicht in de verleden Tied deelt.<ref>{{Internetquelle |url=Umsetzung der Europäischen Charta der Regional- oder Minderheitensprachen in Schleswig-Holstein – Sprachenchartabericht 2007 |titel=Umsetzung der Europäischen Charta der Regional- oder Minderheitensprachen in Schleswig-Holstein – Sprachenchartabericht 2007 Drucksache 16/1400 |werk=Sleswig-Holsteensch Landdag |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110719082318/http://www.schleswig-holstein.de/cae/servlet/contentblob/633574/publicationFile/SprachenchartaberichtDownload.pdf |archiv-datum=2011-10-07 |abruf=2025-18-06 |sprache=en}}</ref> Dat weer man eer Behölperee.<ref>https://www.landtag.ltsh.de/infothek/wahl18/umdrucke/5600/umdruck-18-5652.pdf</ref> Mit de Norm §&nbsp;[https://web.archive.org/web/20250508024229/https://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815%2C381 82 b] [[LVwG SH]] is sied 2016 Plattdüütsch explizit as Spraak nöömt in de –&nbsp;anners as [https://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?t=175023947014307096&sessionID=3107090891904654716&source=link&highlighting=off&templateID=document&chosenIndex=Dummy_nv_68&xid=148815,91#jurabs_2 §&nbsp;82 a], de „düütsch“ as Amtsspraak fastleggt&nbsp;– Dokumenten vöörleegt warrn köönt. Plattdüütsch het liekers in’n Alldag as Amtsspraak in Sleswig-Holsteen meist kenen Belang.<!-- Born fehlt --> === Plattdüütsch in Kinnergaarn, School un Universität === Kinnergaarns in Noorddüütschland versöcht hier un daar Plattdüütsch an de Kinners wieder to geven. Dat langt an vun en paar plattdüütschen Ledern bet to’n dagdääglichen Plattsnacken mit de Kinners. Plattdüütsch in’n Kinnergaarn stütt sik op private Initschativen. Stütt oder Vöörgaven vun de düütschen Länner givt dat meist nich.<ref name=":13">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;182&nbsp;ff.</ref><!-- Platt in nedderlandsch Kinnergaarns? --> Lange Tied geev dat keen [[Plattdüütsch (Schoolfack)|Plattdüütschünnerricht]]. 2010 is Hamborg mit Plattdüütsch in de [[Grundschool]] anfungen, 2014 sünd Sleswig-Holsteen un Bremen, 2016 Mekelnborg-Vöörpommern folgt. 2017 is Plattdüütsch en Schoolfack för dat [[Abituur]] worrn, dat betto man alleen in Mekelnborg-Vöörpommern anbaden warrt.<ref name=":13" /> In Neddersassen is Plattdüütsch keen Schoolfack, man en Deel vun anner Fäcker. In Noordrhien-Westfalen, Brannenborg un Sassen-Anholt is dat bloot en Arbeidsgemeenschop (AG) na de School. In kenen düütschen Bundsland givt dat allerwegens regulären Plattdüütschünnerricht.<ref name=":13" /> Ook in’n Nedderlannen givt dat Plaans Neddersassisch op de [[Basisschool]] to ünnerrichten.<ref>Kerndoelen Nedersakisch: ''Nedersaksisch in het basisonderwijs'' 2019 ([https://huusvandetaol.nl/wp-content/uploads/2020/10/Kerndoelen-Nedersaksich-dec-2019-1.pdf online], [https://web.archive.org/web/20240612105457/https://huusvandetaol.nl/wp-content/uploads/2020/10/Kerndoelen-Nedersaksich-dec-2019-1.pdf Archiv])</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://nedersaksisch.com/nedersaksisch-in-het-onderwijs/ |titel=Nedersaksisch in het onderwijs |werk=Nedersaksisch |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240424062351/https://nedersaksisch.com/nedersaksisch-in-het-onderwijs/ |archiv-datum=2024-04-24 |abruf=2024-12-01}}</ref> Veel noordüütsche Universitäten befaat sik mit [[nedderdüütsche Philologie]] un beedt enen [[Studiengang Nedderdüütsch]] an, to’n Bispeel [[Europa-Universität Flensborg|Flensborg]], [[Universität Hamborg|Hamborg]], [[Universität Griepswoold|Griepswoold]], [[Christian-Albrechts-Universität zu Kiel|Kiel]], [[Universität Mönster|Mönster]], [[Carl von Ossietzky Universität Oldenburg|Ollnborg]] un [[Universitär Rostock|Rostock]]. Semianren to Plattdüütsch givt dat ook in [[Universität Bremen|Bremen]], [[Europa-Universität Viadrina|Frankfort an’e Oder,]] [[Georg-August-Universität Chöttingen|Chöttingen]], [[Leuphana Universität Lüneburg|Lümborg]], [[Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg|Meideborg]], [[Universität Ossenbrügge|Ossenbrügge]], [[Universität Paderborn|Paderbuorn]] un [[Universität Potsdam|Potsdam]].<ref name=":13" /> In dat nedderlandsch [[Rieksuniversität Grönneng|Grönneng]] geev mit dat [[Nedersaksisch Instituut|''Nedersaksisch Instituut'']] bet 2010 en regulären Leerstool för Neddersassisch.<ref>{{Internetquelle |url=https://geheugenvandrenthe.nl/encyclopedie-drenthe/nedersaksisch-instituut |titel=Nedersaksisch Instituut |abruf=2025-06-17}}</ref> Sied 2018 givt dat wedder irregulären Leerstool för Neddersassisch. De schreven un spraken Spraak in den Seminaren is Hoogdüütsch oder in Grönneng Nedderlandsch.<!-- spraak op RUG? --> As ene rare Uutnaam sünd avers en paar [[Bachelor]]-Arbeiden op Platt schreven worrn, de man meist Betog to’n Plattdüütschen hebbt.<ref name=":13" /> === Bi de Plattdüütschen === [[Bild:Low_Saxon_Dialect_or_Language.svg|duum|De Meerheid (59,2&nbsp;%) in dat plattdüütsche Spraakgebeed seet Plattdüütsch as enen Dialekt an. Alleen 39&nbsp;% seet dat as ene Spraak.]] De Status ünner de Lüüd, de de Spraak snacken doot, is ook verscheden. De Süden vun dat Spraakrebeed, mit West- un Oostfalen un de Brannenborgsche Mark, daar is de Willen, de Spraak to bewaren minn stark as in’n Noorden, woneem de [[Noordneddersassisch|noordneddersassischen Dialekten]] spraken warrt. In Delen vun Brannenborg is de Spraak meist ganz dood. Dor is keen Willen meer vörhannen, de Spraak to bewaren, dat givt keen Spraakvereens för Plattdüütsch un keen Speeldelen. Ganz anners süüt dat to’n Bispeel in [[Oostfreesland]] uut. Dar is de Spraak noch op dat beste as Alldagsspraak bewaart. Ook in Delen vun Sleswig-Holsteen un dat Dreeeck twüschen Elv un Weser sünd daar noch Plattsnackers, de sik ook aktiv för dat Plegen vun de Spraak insetten doot. Na de Ümfraag {{Lang|de|''Status und Gebrauch des Niederdeutschen''}} seet in Noordüütschland 59,2&nbsp;% Plattdüütsch as enen Dialekt an, 39&nbsp;% bekiekt Plattdüütsch as ene Spraak. De Ansichten ünnerscheedt sik man na Regioon: Mit 52&nbsp;% in [[Hamborg]] un 50,7&nbsp;% in [[Sleswig-Holsteen]] seet hier de Meerheid Plattdüütsch as ene Spraak an. In [[Sassen-Anholt]] (80,7&nbsp;%) un [[Brannenborg]] (80,5&nbsp;%) is de Andeel Lüüd, de Plattdüütsch as enen Dialekt beteken besünners hoog. Groten Inflood op de Ansicht of Plattdüütsch en Dialekt oder ene Spraak is, het de Plattdüütschkompetenz: Lüüd, de sülvenst Plattdüütsch snackt, seet Platt eer as Spraak. Lüüd, de keen Platt snacken köönt, bekiekt dat as enen Dialekt. Ook Lüüd, de sik stärker mit de egen Regioon verbunnen föölt, seet Platt eer för ene Spraak as enen Dialekt an.<!-- Ansichten to de Spraak in NL? --> == Sprekertall == === Översicht un Historie === Sprekertallen laat sik blot swaar angeven. In’n Zensus is faken de Moderspraak nich affraagt worrn un wenn se affraagt worrn is, denn hebbt de Behöörden keen Ünnerscheed maakt twüschen Plattdüütsch un Hoogdüütsch oder Plattdüütsch un Nedderlandsch. För de öllere Tied lett sik aver daar von uutgaan, dat so teemlich all Minschen in Plattdüütschland ook Plattdüütsch snackt hebbt. Ganz grov lett sik de Tall also för 1800 mit 7&nbsp;Millionen angeven un 1900 mag dat woll so knapp 20&nbsp;Millionen Minschen geven hebben, de Plattdüütsch snackt hebbt. (Düt Rebeed het vundaag en Inwanertall von meist 30&nbsp;Millionen Minschen.) Na 1900 un besünners na 1945 füng de Tall aver teemlich an to dalen. Alltohoop givt dat also dat vundaag so üm un bi 5&nbsp;Millionen Minschen, de Plattdüütsch snacken doot. === Düütschland === [[Bild:Low Saxon Competence by district 2016.svg|duum|Aktive Spraakkompetenz na Landkreisen (2016):<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;203.</ref><br>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#217821|TEXT=Höögste aktive Kompetenz}}<br>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#afe9af|TEXT=Leegste aktive Kompetenz}}]] De repräsentative Ümfraag ''[[Wer spricht Platt?]]'', an de 200 Lüüd deelnemen, versöch 1984 dat eerste Maal de Spraakkompetenz in de Bundsrepublik Düütschland (sünner Oostdüütschland un Nedderland) to ünnersöken. Dat Resultaat weer, dat 20 % vun de Lüüd „bannig good“ Platt snackt, 15 % „good“ un 21 % „een beten“ Platt snackt.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''[[Wer spricht Platt?]]'' [[Verlag Schuster|Schuster]], Leer 1987, S.&nbsp;95.</ref> Na een nee’er Ümfraag 2007, nu in ganz Düütschland, köönt 6 % Platt „bannig good“, 8,3 % „good“ un 23,4 % „een beten“ Platt snacken. Tohooprekent sünd an de an de 3&nbsp;Millionen Lüüd in Düütschland, de „bannig good“ oder „good“ Platt snackt. De nee’este Ümfraag vun 2016 (''[[Status un Gebrauch des Niederdeutschen 2016|Status un Gebrauch des Niederdeutschen]]'') fraag 1632 Lüüd in Plattdüütschland (sünner Süüdwestfalen).<ref>Adler u.&nbsp;a.: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016,'' S.&nbsp;7 ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/9037/file/Adler_Ehlers_Goltz_Kleene_Plewnia_Status_und_Gebrauch_des_ND_2016.pdf online])</ref> un keem to’n Resultaat, dat 6,2&nbsp;% „bannig good“, 9,5&nbsp;% „good“ un 16,7&nbsp;% „een beten“ Platt snacken köönt. 25,4&nbsp;% snackt en paar Wöör un 42,2&nbsp;% köönt gaar keen Platt.<ref>Adler u.&nbsp;a.: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016,'' S.&nbsp;13&nbsp;ff. ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/9037/file/Adler_Ehlers_Goltz_Kleene_Plewnia_Status_und_Gebrauch_des_ND_2016.pdf online])</ref> De passive Spraakkompetenz, also de Tall Lüüd, de Platt verstaan köönt, liggt bi 76,9&nbsp;%.<ref name=":17" /> De Spraakkompetenz ünner de jüngen Lüüd het man stark afnamen: An de 10&nbsp;% (1,4&nbsp;% „sehr gut“, 3,1&nbsp;% good, 5,3&nbsp;% „mäßig“) vun de Lüüd twüschen 16 bet 29 Jaren kunnen 2016 Platt snacken, bi den Olen (över 60) sünd dat mit 52,3&nbsp;% fiev maal so vele. De Ümfraag 2016 ünnersöök ook den sotschalen Achtergrund vun de Deelmehners. Plattdüütschsnackers sünd normalerwiese öller (över 60), leevt op’t Land un hebbt enen ringerern Schoolafsluss. De Spraakompetenz ünnerscheedt sik stark na Regioon. De Spraak is in’n Noordwesten op’t starkst un nimt na Süüdwest to af. Langs de [[Waterkant|Noordseeküst]] vun [[Oostfreesland]] över dat [[Elv-Werser-Dreeeck]], [[Dithmaschen]] bet na [[Noordfreesland]] is Spraakompentenz mit an de 50&nbsp;% Lüüd, de bannig, good oder een beten Platt snackt, recht hoog. Op’t ringst is de Kompetenz in [[Brannenborg,]] hier köönt tohooprekent man 11,6&nbsp;% bannig good, good oder een beten Platt snacken.<ref name=":17">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;201&nbsp;f.</ref><gallery> Bild:Plattdüütsche Spraakkompetenz na Bundsland.svg|alternativtext=Plattdüütsche Spraakkompetenz na Bundsland 2016|Spraakkompetenz na Bundsland (2016) Bild:Plattdüütsche Spraakkompetenz na Öller.svg|alternativtext=Plattdüütsche Spraakkompetenz na Öller 2016|Spraakkompetenz na Öller (2016) </gallery> === Nedderland === In Nedderland het dat 2005 en Ümfraag geven. Bi düsse Ümfraag is rutkamen, dat 1.616.000 Lüüd en von de nedderlandschen plattdüütschen Dialekten snackt.<ref name=":8">[[Henk Bloemhoff]]: ''Taaltelling Nedersaksisch'' 2005. ({{Webarchiv|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf |wayback=20211005011839 |text=online |archiv-bot=2026-03-14 07:20:57 InternetArchiveBot }})</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-noncollapsed" |+Aantal sprekers Nedersaksisch eind 2002 volgens Bloemhoff (2005) !Gebede !Sprekers Tohuus !Sprekers allens tohoop !Andeel Sprekers in Percent !Andeel Sprekers ''goed/zeer goed'' !Andeel ''zeer goed'' |- |[[Provinz Grunneng|Grönnen]] |262.000 |446.400 |77,7% |60,9% |40,5% |- |[[Twente]] |334.200 |412.800 |76,1% |52,6% |30,2% |- |[[Oaveriessel|West-Oaveriessel]] |326.100 |378.500 |73,0% |58,8% |34,5% |- |[[Drenthe]] |255.200 |369.600 |76,6% |59,8% |40,9% |- |[[Achterhook]] |211.000 |258.400 |73,0% |57,9% |42,1% |- |[[Veluwe]] |174.800 |229.600 |48,6% |33,0% |14,9% |- |[[Steenwiekerland]] |21.100 |29.000 |67,4% |48,1% |23,5% |- |[[Stellingwarven|Weststellingwerf]] |13.800 |16.800 |64,6% |48,1% |33,0% |- |[[Stellingwarven|Ooststellingwerf]] |6.400 |10.500 |48,8% |30,1% |18,4% |- |Allens tohoop |≈1,6&nbsp;Millionen |≈2,15&nbsp;Millionen |70,9% | | |} De Tallen na en lütter Unnersöök vun 2011 unnerscheed sik man stark. De Andeel Öllern, de Neddersassisch mit eenanner snackt is vun 34&nbsp;% 1995 op 15&nbsp;% 2011 torüggegaan, de Andeel Kinner, mit de Öllern oder Broders un Sösters Platt snackt weer 1995 noch and 7&nbsp;%, man is 2011 op 1&nbsp;% torüggegaan. Vergliek de Tallen hier ünner:<ref>Geert Driessen: ''Ontwikkelingen in het gebruik van Fries, streektalen en dialecten in de periode 1995-2011,'' ITS, Radboud Universiteit Nijmegen, S. 3.</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-noncollapsed" ! !1995 !2001 !2011 |- |Öllern |34% |24% |15% |- |Kind-Moder |7% |5% |1% |- |Kind-Vader |8% |6% |2% |- |Kind-Broder/Söster |7% |5% |1% |- |Kind-Frünnen |6% |5% |1% |} === Weltwied === Vun den 15.000 bet 20.000&nbsp;Düütschen in dat [[Däänmark]] köönt man en lütten Deel noch Plattdüütsch snacken.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Daenemark |titel=Weten: Plattdeutsch in Dänemark |abruf=2025-02-10}}</ref> Den [[plautdietsch]]en Dialekt von de [[Mennoniten]] snackt ook noch wedder so bi 300.000 bet 500.000&nbsp;Minschen.<ref name=":35">{{Internetquelle |url=https://www.ethnologue.com/language/pdt |titel=Plautdietsch |werk=ethnologue.com |hrsg=[[SIL International]] |abruf=2025-02-10}}</ref> Na de [[Ethnologue]] (Uutgaav 2016) verdeelt sik de Tall Plautdietsche so: 4.000 in [[Argentinien]], en beten ünner 10.000&nbsp;Minschen in [[Belize]],<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Belize |titel=Weten: Plattdeutsch in Belize |abruf=2025-02-10}}</ref> 60.000 in [[Bolivien]], rund 8.000 in [[Brasilien]], 80.000 in [[Kanada]], 2.000 in [[Costa Rica]], 100.000 in [[Kasachstan]], 40.000 in [[Mexiko]], noch eenmaal 40.000 in [[Paraguay]], 5.000 in [[Peru]] un üm de 12.000 in den [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]].<ref name=":35" /> Vun den rund 200.000 Russlandmennoniten in Düütschland hebbt vele dat Platdietsch opgeven.<ref>{{Internetquelle |autor=Bundeszentrale für politische Bildung |url=https://www.bpb.de/themen/migration-integration/kurzdossiers/252533/russlanddeutsche-und-andere-postsozialistische-migranten/ |titel=Russlanddeutsche und andere postsozialistische Migranten |datum=2017-07-13 |abruf=2025-02-10 |sprache=de}}</ref> De plattdüütschen Dialekten in Brasilien, besünners dat [[Pomerano]], snackt twüschen 100.000 un 300.000&nbsp;Minschen.<ref name=":36">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Weten: Plattdeutsch in Brasilien |abruf=2025-02-10}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.dw.com/pt-br/esp%C3%ADrito-santo-investe-na-preserva%C3%A7%C3%A3o-da-l%C3%ADngua-pomerana/a-17884813 |titel=Espírito Santo investe na preservação da língua pomerana – DW – 03/09/2014 |archiv-url=https://www.dw.com/pt-br/esp%C3%ADrito-santo-investe-na-preserva%C3%A7%C3%A3o-da-l%C3%ADngua-pomerana/a-17884813 |archiv-datum=2025-01-03 |abruf=2025-02-10 |sprache=pt}}</ref> Dat [[Vestfaliano]] in [[Westfália]] snackt nich meer as 3000&nbsp;Lüüd.<ref name=":36" /> == Dialekten un Varietäten == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Dialekten}} === Översicht === [[Bild:Plattdüütsche Dialektrebeden.png|duum|300px| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#B0FF75|TEXT=[[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]]}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#66CCFF|TEXT=[[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]]}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99CC66|TEXT=Noordneddersassisch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#CCCC66|TEXT=Holsteensch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFFFCC|TEXT=Sleswigsch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99CC33|TEXT=Brannenborgsch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99FFCC|TEXT=Mekelbörgsch-Vörpommersch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#CCCC66|TEXT=Pommersch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#66CCCC|TEXT=Nedderpreußsch}}<br /> Stand vun vör 1945]] Plattdüütsch is ene Spraak sünner Standard, de sik in verscheden Dialekten un Dialektgruppen deelt: * '''[[Mark-Brannenborger Platt|Märksch-Brannenborgsch]]''': Märksch oder ook Brannenborgsch sünd de plattdüütschen Dialekten in [[Brannenborg]], de [[Ollmark]] in [[Sassen-Anholt]] un den ööstlichsten Deel vun [[Mekelnborg-Vörpommern|Meklenborg-Vöörpommern]]. De Dialektgrupp deelt sik wieder [[Noordmarksch|Noordmärksch]], [[Middelmärksch]] un [[Middelpommersch]].<ref name=":49">Rolf Bock, Helmut Langner: ''Zur Geschichte, Gliederung und zu wichtigen Merkmalen der märkischen Dialekte.'' In: WZ PH Potsdam. H. 2. Potsdam 1989, S. 234.</ref> Typsch Kennteken is ''det'' statts ''dat,''<ref>[[Klaas-Hinrich Ehlers]]: ''Mecklenburgisch-Vorpommersch, Mittelpommersch, Brandenburgisch'', S.&nbsp;596&nbsp;ff.</ref> de Uutspraak vun /g/ as [j] un nedderfranksche Substratwöör.<ref name=":49" /> De märkschen Dialekten sünd al in dat 19.Jhd stark vun dat Middeldüütsch, besünners dat Berlinersch bedrängt worrn.<ref name=":48" /> * [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|'''Mekelnborg-Vöörpommersch''']]: ene relativ eenheidliche Dialektgrupp in Meklenborg-Vöörpommern, de avers deelwies wieder in Dialekten as Swerinersch, Strelitzsch un Vöörpommersch deelt warrt. Besünner Kennteken sünd de Diphthonge /au/ un /ei/ in Wöör as ''Kauken'' un ''hei'' un de Wannel vun Vokalen för /r/, so as ''Wuurd'' statts Woord un ''hüren'' statts ''hören.'' Typsch Meklenborgsch is ook de Diminutiv op ''-ing.<!-- Born fehlt -->'' * [[Nedderpreußisch Platt|'''Nedderpreußsch''']] is de ole Dialekt vun [[Preußen (Landschop)|Preußen]] un [[Danzig]] un ook Grundlaag vun dat [[Plautdietsch]]. Kennteken sünd deelwies de Affall vun /n/ so as in ''moake'' un de [[Unrund (Vokaal)|unrunnen]] Vokalen, so as ''Kenig'' statts ''König.''<ref>Walther Ziesemer: ''Die ostpreußischen Mundarten. Proben und Darstellung.'' Hirt, Breslau 1924, S. 79.</ref> * '''[[Noordneddersassisch]]''' is en Dialekt in [[Noordneddersassen]], [[Sleswig-Holsteen]]. Dat Neddersassisch in [[Provinz Grunneng|Grönneng]] is de Spraakhistorie na ook noordneddersassisch. De realtiv eenheidliche Dialektruum kann wieder in [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un [[Grunnegs|Grönnegsch]], [[Emslänner Platt|Eemslandsch]], [[Ollnborger Platt|Ollnborgsch]], [[Noordhannobersch]], [[Holsteener Platt|Holsteensch]] un [[Sleswigsch|Slewswigsch]] ünnderdeelt warrn.<ref>Helmut Glück (Hrsg.): ''Metzler Lexikon Sprache.'' 3., neubearbeitete Auflage. J. B. Metzler, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-476-02056-8</nowiki>, Eintrag „Nordniederdeutsch“, S. 446–447.</ref> Vergleken mit Oost- un Westfäälsch is dat Luudsysteem starker vereenfacht.<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;ff.</ref> Noordneddersassiche Dialekten tellt to den vitaalsten plattdüütschen Dialekten un de grote Literatuur un Medien sünd in enen noordneddersassischen Dialekt. * [[Oostfäälsch Platt|'''Oostfäälsch''']] is ene Dialektgrupp in [[Süüdneddersassen]] un de [[Meideborger Böörd]] in [[Sassen-Anholt]], de sik wieder in [[Elvoostfäälsch]],[[Göttingsch-Grubenhagensch]] [[Heidoostfäälsch]] un [[Karnoostfäälsch]] deelt. Kennteken sünd to’n Bispeel D[[Tweeklang|iphthongen]] uut olen Langvokalen, so as ''Stein'' (<&nbsp;''stên'')'','' ''Faut (<&nbsp;fō₁t'')'','' ''mëin (<&nbsp;mîn'')'','' ''Hius'' (<&nbsp;''hûs'')'',''<ref>Schröder, Ingrid. "Ostfälisch". ''Wörterbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft (WSK) Online'', edited by Stefan J. Schierholz and Laura Giacomini. Berlin, Boston: De Gruyter, 2022. <nowiki>https://www-degruyterbrill-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/database/WSK/entry/wsk_id_wsk_artikel_artikel_16176/html</nowiki>. Accessed 2025-06-16.</ref> dat ''e-'' bi dat Partizip, so as ''ekofft'' statts ''kofft'' un de Personaalpronomen ''mik/mek'' un ''dik/dek'' statts ''mi'' un ''di.'' Anners as de noordneddersassisch toonlangen Vokalen un de westföölschen braken Diphthongen het Oostfäälsch faken Kortvokalen, so as ''Pepper'' un ''Könnig'' statts ''Peper/Piäper'' un ''Köni(n)g/Küöni(n)g.''<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;558&nbsp;f.</ref> * [[Oostpommersch Platt|'''Oostpommersch''']] is de ehmalige Dialekt vun [[Hinnerpommern]]. Vundaag leevt de Dialekt as [[Pomerano]] in [[Brasilien]] wieder. * [[Westfäölsk Plat|'''Westfäälsch''']] is de Dialektgrupp in [[Westfalen]], de sik in [[Mönsterlänsk Platt|Mönsterländsch]], [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]], [[Süüdwestfäälsch]] un [[Westmönsterlänner Platt|Westmönsterlansch]] ünnderdeelt, un vergleken mit de anner Dialektgruppen veel konservative Kennteken het.<ref name=":47">[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;f.</ref> De [[Nedderlandsch-Neddersassisch|nedderlandsch-neddersassischen]] Dialekten –&nbsp;[[Grunnegs|Grönnegsch]] uutbenamen&nbsp;– tellt de Spraakhistorie na mit to dat Westfäälsch. [[Emslänner Platt|Emslandsch]] gellt deelwies as en westfäälsch-noordneddersassisch Övergangsdialekt.<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;f.</ref> Typsch sünd de braken Diphthongen, so as {{Lang|wep|''Biëke''}} un {{Lang|wep|''Vuëgel''}} statts de noordneddersassisch Langvokalen in ''Beek'' un ''Vagel''.<ref name=":47" /> === Struktuur vun de Dialekten ünnerenanner === [[Bild:Isoglossen.svg|duum|300px|Paar vun de wichtigen Isoglossen vun dat Plattdüütsche<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#3afe33|TEXT=Apokoop vun dat e}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0000ff|TEXT=Eenheidsplural -en/-t}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ff9e00|TEXT=dat/det}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff00|TEXT=Affall vun dat -n an’t Woortenn}}{{Koortlegenn|KLÖÖR=#17c1fc|TEXT=Eenheidsplural -(e)t}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ff0000|TEXT=Partizip Verleden Tiet op e-}}]] De plattdüütschen Dialekten unnerscheed sik ünner en man nich so stark, as de [[Hoogdüütsche Dialekten|hoogdüütschen Dialekten]]. So is dat ook vergleken swarer de verscheden Varietäten in Gruppen intodelen.<ref>[[Alfred Lameli]]: ''Raumstrukturen im Niederdeutschen, Eine Re-Analyse der Wenkerdaten,'' S.&nbsp;20&nbsp;f. ([https://www.academia.edu/30823402/Raumstrukturen_im_Niederdeutschen_Eine_Re-Analyse_der_Wenkerdaten online])</ref> Traditschonell ünnerdeelt de [[Dialektologie]] Plattdüütsch in [[Westnedderdüütsch]] un [[Oostnedderdüütsch]]. Westnedderdüütsch sünd de Dialekten in dat ole [[Sassen (Volk)|sassische]] Stammland –&nbsp; [[Oost-Freesland]], [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un [[Sleswig]], wo sik Plattdüütsch eerst later uutbreedt het, inbegepen. Oostnedderdüütsch sünd de Dialekten in de Rebeden, in de sik Plattdüütsch mit de [[Oostkolonisatschoon]] hen uutbreed het. De Grenz löppt döör Oostholsteen, sniedt vun [[Neddersassen]] dat [[Wendland]] af un löppt denn dicht bi de Grenz twüschen [[Sassen-Anholt]] un [[Brannenborg]] na Süüd to. De grote Ünnerscheed twüschen düsse beiden Gruppen is de [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]] op ''-(e)t,'' so as ''wi maakt/maket'' gegenöver ''-en'' so as in ''wi maken''.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie und Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;240.</ref> Nee’eren Unnersöök, de den Spraakafstand twüschen Dialekten meten deit, stellt man de traditschonelle Sicht in Fraag. Dat traditschonell oostnedderdüütsche [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelborg-Vöörpommersch]] steit dichter bi dat westnedderdüütsche [[Noordneddersassisch]], as bi dat even so oostnedderdüütsche [[Mark-Brannenborger Platt|Märksch]]. [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]] un [[Oostfäälsch]] hebbt meer Gemeensamkeiden mit eenanner as mit dat Noordneddersassisch. So kann de plattdüütsche Spraakruum ook in ene [[Noordnedderdüütsch|nöördliche Grupp]] mit Noordneddersassisch, Mekelnborg-Vöörpommersch un ene [[Süüdnedderdüütsch|süüdliche Grupp]] mit Oostwestfäälsch un Oostfäälsch indeelt warrn. Märksch steit för sik is avers dichter bi nöördliche Gruppe.<ref>[[Alfred Lameli]]: ''Raumstrukturen im Niederdeutschen.'' ([https://www.academia.edu/30823402/Raumstrukturen_im_Niederdeutschen_Eine_Re-Analyse_der_Wenkerdaten online])</ref> === Dackspraken un Varietätenspektrum === En wichtigen Ünnerscheed, de sik na de [[Dackspraak|Dackspraken]] richt, liggt ook twüschen [[Nedderlandsch-Neddersassisch]] un den Rest vun dat Plattdüütsche. Disse Verscheel is nich vun öllers her un is eerst mit de letsten Jaarhunnerden un besünners in dat 20.&nbsp;Jhd. vun de nedderlandsche un de hoogdüütsche Standardspraak kamen. De Dialekten in de Nedderlannen hebbt ne’e Wöör opnamen, de uut dat Nedderlandsche stammt un de Dialekten in Düütschland hebbt düsse ne’en Begrepen uut dat Hooddüütsche övernamen.<ref>Gooskens, C. S. & Kürschner, S. 2009 Low Saxon dialects across borders — Niedersächsische Dialecte über Grenzen hinweg. Lenz, A. N., Charlotte, G. & Siemon, R. (eds.). Franz Steiner Verlag, p. 273 - 297 (Beihefte Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik; no. 138)</ref> De Dialekten langs de Genze sünd so jümmers wieder uut en anner dreven.<ref>Jan Goossens: ''Niederdeutsche Spracke, Versuch einer Defintion.'' In: Jan Goossens (Ruutgever): ''Niedereutsch, Sprache und Literatur'', S.&nbsp;9–27.</ref> De mennonitschen Dialekten hebbt ook Hoogdüütsch as Dackspraak had, je na Land hebbt aver ook [[Russische Spraak|Russ’sch]], [[Engelsche Spraak|Engelsch]] oder [[Spaansche Spraak|Spaansch]] Inflood namen un veel technische Begrepen sünd daarvun bi de Plautdietschen teemlich verscheden. Eensprakig Plattdüütsche givt dat vundaag nich meer, so dat alle Sprekerschen un Sprekerschen tomindsten ook de düütsche oder nedderlandsche Standardspraak snackt. Unklaar is, of en düsse Situatschoon beter os [[Bilingualismus|Tweesprakigkeid]] oder [[Diglossie]] beschrieven kann.<ref name=":27">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;197&nbsp;ff.</ref> För den noorddüütschen Ruum givt dat verscheden Modellen de Spraaksituatschoon to beschrieven. Dat Diglossie-Modell ünnerscheedt Hoog- un Plattdüütsch as twee klaar scheden Spraakschichten. Dat Kunvergenzmodell, in dat Hoog- un Plattdüütsch en Diasysteem billt, beschrivt de noorddüütsche Spraaklandschop, in de Hoog- un Plattdüütsch op eenanner Inflood neemt un de Övergang twüschen den Varietäten verswümmt. So bruukt Plattsprekers to’n Bispeel [[Code Mixing]] un bruukt in eer Plattdüütsch hoogdüütsche Wöör, besunners Wöör, de in den Dialekt feelt oder ook Funktschoonswöör so as [[Abverb|Abverbien]], [[Kunjunktschoon|Kunjunktschonen]] oder [[Partikel (Linguistik)|Partikeln]]. Morphologie un Syntax blievt annersieds grotendeels plattdüütsch. In dat spraken Hoogdüütsch in Noordüütschland sliekt sik man plattdüütschen Kennteken in so [[Preposition stranding|''Preposition stranding'']] oder de [[Obliquus (Kasus)|oblique]] Kasus. So gliekt sik Plattdüütsch un dat noordüütsche Hoogdüütsch jümmer starker an.<ref name=":27" /><!-- Varietätenspektrum in nds-nl/nl? --> === Mischspraken === Na de Schreivsprakenwessel sünd sied dat 17.&nbsp;Jhd. hoogdüütsch-plattdüütsche [[Mischspraak|Mischspraken]] so as [[Missingsch]], dat [[Flensborg|Flensborger]] [[Petuh]], [[Ruhrdüütsch]] un [[Berlinsch]], opkamen. Plattdüütsch weer in de Tied spraken Spraak, Hoogdütsch meist rein schreven Spraak. Wenn Plattsprekers nu Hoogdüütch snacken wullen, kemen plattdüütsche Kennteken in de Spraak, so dat en Hoogdüütsch mit starken plattdüütschen Inflood opkeem. Eerst weren düsse Mischspraken noch de Spraak vun Lüüd, de plattdüütsch opwussen weren, un Hoogdüütsch snacken versöken. Later is dat ook de Ümgangsspraak vun Minschen worrn, de meist keen Platt snacken kunnen, un de Mischspraak as ere enige hoogdüütsche Varietät snacken. Sied de twede Halve vun dat 20.&nbsp;Jhad sünd de Mischspraken tohoop mit Plattdüütsch döör dat Hoogdüütsch verdrängt worrn. Mit Theater un Literatuur sünd de Mischspraken so as Missingsch un ook Ruhrdüütsch bekannt worrn un is vundaag en Deel vun de Identität in Städen so as [[Hamborg]], [[Bremen]] un Flensborg oder in de [[Ruhrpott]], ook wenn dat meist nich meer snackt warrt.<ref name=":28">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;199&nbsp;ff.</ref> <!-- Mischspraken in NL? Oder eer diglossie/regiolekt? --> == Phonetik un Phonologie == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Phonologie}} === Kunsonanten === Plattdüütsch ünnescheedt rund 20 [[Konsonant|Kunsonanten]], de in den plattdüütschen Dialekten to’n groten Deel gliek sünd. Ünnerscheden sünd ünner beschreven. <ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;245–265.</ref> {| class="wikitable" |+Kunsonanten in’n Plattdüütschen ! ![[Labial|Labiaal]] ![[Alveolar|alveolaar]] ![[Postalveolaar|postalv.]] ![[Palatal|palataal]] ![[Velar|velaar]] ![[Glottal|glottaal]] |- ! style="text-align:left" |[[Plosiv|Plosiven]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|p}}]] · [[Stimmhaften bilabialen Plosiv|b]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|t}}]] · [[Stimmhaften alveolaren Plosiv|d]] | | | style="text-align:center" |[[Stemmlosen velaren Plosiv|{{IPA-Text|k}}]] · [[Stimmhaften velaren Plosiv|g]] | |- !style="text-align:left" |[[Nasaal (Phonetik)|Nasaalen]] | style="text-align:center" |[[Stemmhaften bilabialen Nasaal|{{IPA-Text|m}}]] | style="text-align:center" |[[Stemmhaften alveolaren Nasaal|{{IPA-Text|n}}]] | | | style="text-align:center" |[[Stemmhaften velaren Nasaal|{{IPA-Text|ŋ}}]] | |- !style="text-align:left" |[[Frikativ|Frikativen]] |style="text-align:center" |[[Stemmlosen labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|f}}]] · [[Stimmhaften bilabialen Frikativ|v]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen alveolaren Frikativ|s]] · [[Stimmhaften alveolaren Frikativ|z]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen postalveolaren Frikativ|ʃ]] |style="text-align:center" |[[Stimmlosen palatalen Frikativ|ç]] · [[Stimmhaften palatalen Approximant|j]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen velaren Frikativ|x]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen glottalen Frikativ|{{IPA-Text|h}}]] |- !style="text-align:left" |[[Vibrant|Vibranten]] | |style="text-align:center"|[[Alveolaren Vibrant|r]] | | | | |- !style="text-align:left" |[[Lateraal (Phonetik)|Lateralen]] | | style="text-align:center" |[[Stemmhaften lateralen alveolaren Approximant|{{IPA-Text|l}}]] | | | | |} /{{IPA-Text|p t k}}/ hebbt meist [[Aspiratschoon (Phonetik)|Aspiratschoon]] {{IPA|pʰ tʰ kʰ}}, in’n West- un Oostfäälsch sünd aver deelwies unbepuust {{IPA|p t k}}.<ref>{{Internetquelle |autor=Paul Teepe, in |url=https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf |titel=Niederdeutsch. Sprache und Literatur. Eine Einführung. Band 1: Sprache. |hrsg=[[Jan Goossens]], LWL |datum=1983 |abruf=2018-11-29 |format=PDF}} (PDF)</ref> De [[Uutluudverharden]] maakt /b/ un /d/ an’n Woordenn stemmloos, so as ''goo<u>d</u>'' [go:t]. /d/ fallt twüschen Vokalen faken uut, so as ''Tieden'' /{{IPA-Text|tiːdn̩}}/&nbsp;→&nbsp;{{IPA|tiːn}}. /g/ is in allen Dialekten an’n Woordenn en Frikativ, je na Positschoon vun de Vokaal tovöör [ç x ‌x]. Westföölsch, Nedderlandsch-Neddersassisch un dat Angelsche Platt sprikt dat /g/ jümmers as Frikativ uut. Dat Brannenborgsch seggt meist /j/. /m n ŋ/ un /l/ köönt [[sülvsche Kunsonanten]] sien. /ŋ/ kann ook för en Kunsonantenkluuster {{IPA|ŋg}} gellen. Dat /s/ is an’n Woordanfang stemmloos {{IPA|z}}, in Westfalen stemmloos {{IPA|s}}. /ʃ/ kümmt vun öller ''*sk'' un is in welk Dialekten as {{IPA|sk~ʃk~sx}} bewaart. Dat /ʒ/ kann in Frömdwöör opkamen, so as ''Garage'' {{IPA|ga.ra:ʒ}} un is in welk noordneddersassischen Dialekten de Uutspraak vun dat /{{IPA-Text|ʝ}}/ Dat /l/ kann an’n Woordenn ene velaar Uutspraak hebben: {{IPA|ɫ}}. /r/ is je na Dialekt {{IPA|r~ɾ}} oder {{IPA|ʀ}}. De uvulare Uutspraak warrt in Düütschland jümmers fakener. === Vokalen === ==== Kort- un Langvokalen ==== Plattdüütsch ünnerscheedt acht Kortvokalen /{{IPA-Text|a ɛ ə ɪ ɔ ʊ œ ʊ y}}/ un meist ook /{{IPA-Text|ɐ}}/ as [[Allophoon]]. [[Plautdietsch]] het de [[Labialisatschoon|runnen]] Vokalen /{{IPA-Text|œ}}/ un /y/ mit’n [[Labialisatschoon|unrunnen]] /{{IPA-Text|ɛ}}/ un /{{IPA-Text|ɪ}}/ versmolten.<ref>Cox, Cristopher; Driedger, Jacob M.; Tucker, Benjamin V. (2013), "Mennonite Plautdietsch (Canadian Old Colony)", ''Journal of the International Phonetic Association'', '''43''' (2): 221–229</ref> Bi de langen Vokalen ünnerscheedt de [[Dialektologie]] twee Gruppen: de [[Ooldlange Vokalen|ooldlangen]] un de [[Toonlange Vokalen|toonlangen Vokalen]]. De ooldlangen Vokalen /â ê î ô ö̂ û ü̂/ weren [[Oorgermaansche Spraak|oorgermaansche]] Langvokalen oder [[Tweeklang|Diphthongen]] un sünd in den meisten plattdüütschen Dialekten Monophthongen. [[Ostwestfäälsch|Oost]]- un [[Süüdwestfäälsch]], [[Middelmärksch]] un deelwies ook dat [[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]] hebbt eer man to Diphthongen maakt. De Dialektolgie ünnerscheedt ooldlang ô₁ un ô₂, de je na Dialekt anners uutspraken warrt, un jüstso ooldlang ö̂₁ un ö̂_2. Dat givt veer ooldlange ê-Luden: ê₁, ê₂, ê₃ un ê₄, de ja na Dialektgrupp verscheden to twee oder dree Luden tohoopfullen sünd. Dat ê₂ het sik in ê_2a un ê_2b spleten, de in welk Dialekten mit je ünnerscheedlichen ê-Luden tohoopfullen sünd. So sünd to’n Bispeel in dat westliche [[Noordneddersassisch]], [[Noordmärksch]], [[Westmönsterlänner Platt|Westmönsterlandsch]] un [[Twentsch]] ê₁, ê₂ un ê₄ to enen Luud tohoopfullen, ê₃ is as enen Diphthong för sik bleven. Annersieds het dat [[Süüdwestfäälsch|Süüdwestfäälsche]] dree ê-Luden: ê_1, ê₂ sünd apart bleven, ê₃ un ê₄ sünd tohoopfullen. In’n [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälschen]] un en Deel [[Ostfälsch Platt|Oostfäälsch]] wedderüm is ê₁ mit ê_2a tohoopfullen un ê_2b is mit ê₃ un ê₄ versmolten.<ref name=":31">{{Internetquelle |autor=Olaf Bordasch |url=https://www.plattdeutsch-niederdeutsch.net/dia.htm |titel=Die westfälischen Dialekte |werk=plattdeutsch-niederdeutsch.net |datum=19. August 2020 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250123220522/https://www.plattdeutsch-niederdeutsch.net/dia.htm |archiv-datum=2025-01-23 |abruf=2025-01-23 |sprache=de}}</ref> De toonlagen Vokalen /ā ē ī ō ȫ ū ǖ/ sünd eerst mit’n Övergang vun [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] na [[Middelsassische Spraak|Middelsassich]] opkamen, as korte Vokalen, de in apen [[Stammsülv|Stammsülven]] mit [[Akzent (Spraakwetenschop)|Akzent]] to de toonlangen Vokalen deent worrn sünd. De acht verscheden ooldsassischen Kortvokalen /a e ë i o ö u ü/ sünd in’n Westfäälschen as söven braken Diphtongen bewaart bleven. Oostfäälsch het dat to fiev Luden vereenfacht: /ā ē ī ō ȫ/. Noordneddersassisch un [[Oostnedderdüütsch]] ünnerscheedt alleen dree toonlange Vokalen: /ā ē ȫ/.<ref name=":31" /> ==== Överlange Vokalen ==== Welk noordneddersassische Dialekten hebbt överlange Vokalen, de ook „Sleeptoon“ oder „Knick“ heet. Se kemen wegen de [[Apokoop|e-Apokoop]] op. As dat /ə/ wegfullen is, is en langen Vokaal in de Stammsülv daarför deent worrn un noch länger as en normalen langen Vokaal worrn. Dat givt wat Miminaalparen, de sik döör düssen Sleeptoon ünnerscheedt, so as ''wied'' {{IPA|viːt}} mit eenfachen Langvokaal un ''Wied'' {{IPA|vîːt}} mit överlangen Vokaal.<ref>[[Steffen Höder]]: ''Tonalität im nördlichen Niederdeutschen und in Skandinavien: eine areale Perspektive.''In: ''[[Niederdeutsches Jahrbuch]]'' 143 (2020), [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]]. S.&nbsp;49–67.</ref> === Akzent === De [[Akzent (Spraakwetenschop)|Akzent]] op Platt is dynaamsch, dat will seggen de [[Sülv]] mit den Akzent warrt luder uutsnackt. De Akzent liggt allgemeen op de eerste Sülv, to’n Bispeel: ''<u>bru</u>ken'' oder ''<u>Back</u>stuuv''. Bi Verben mit enen Vöörföögsel kann de Akzent op den Stamm oder op dat Vöörföögsel sitten. De beiden ünnerscheelich betoonten Wöör bedüüdt denn avers ook wat anners, so as ''över<u>setten</u> ‘''in en anner Spraak överdregen’ un ''<u>över</u>setten'' ‘wat överdweren’.'''<ref name=":32">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik'' , S.&nbsp;30.</ref>''' [[Frömdwoord|Frömdwöör]] köönt den Akzent ook op de leste oder vöörletste Sülv dregen, so as ''blüme<u>rant</u>'' oder ''verdeffen<u>de</u>ren''.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Klaus-Werner Kahl]] |url=https://www.plattdeutsch.net/pages/posts/betonung-9.php |titel=Betonung |werk=Plattdeutsch.net |datum=2013-08-06 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240915223418/https://www.plattdeutsch.net/pages/posts/betonung-9.php |archiv-datum=2024-09-15 |abruf=2025-01-27 |sprache=de}}</ref> === Luudstand === [[Kuntinentaalwestgermaansch Dialektkuntinuum|Kuntinentalwestgermaansch]], dat op de Dialekten keken, ganz grov en Kontinuum billt, deelt sik op in dree Ünnerdelen, de düüdliche Ünnerscheden in de Phonologie hebbt: [[Nedderfränksch]], [[Hoogdüütsche Dialekten|Hoochdüütsch]] un Plattdüütsch. De Ünnerscheed to dat Hoogdüütsche kemen vöör allen döör den [[Hoochdüütsch Luutwannel|Hoogdüütschen Luudwannel]] tostann, de vun dat [[Oorgermaansche Spraak|Oorgermaansche]] uut de Plosiven in’n [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütschen]] wannelt het. De [[Böverdüütsch|böverdüütschen]] Dialekten hebbt den gröttsten Deel Luudwannels mitmaakt, de [[Middeldüütsch|middeldüütschen]] Dialekten maken deelwies mit un de [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütschen]] Spraken sünd bi de unverschaven Kunsonaten bleven. {| class="wikitable" !Hoogdüütsch Luudwannel ([[Oorgermaansche Spraak|Germ]]. → [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ohd]].) !Bispelen !Gebeed |- |/*p/→/ff/→/f/ |nds. ''sla'''p'''en'' → ''schla'''f'''en''; nds. ''Schi'''pp''''' → ''Schi'''ff''''' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*p/→/pf/ |nds. '''''P'''eperr'' → '''''Pf'''effer''; nds. '''''P'''loog'' → '''''Pf'''lug;'' nds. ''schar'''p''''' → [[Düütsche Spraak|hd.]] ''schar'''pf'''/schar'''f''''' |Böverdüütsch |- |/*t/→/ss/→/s/ |nds. ''da'''t''''', ''wa'''t''''', ''e'''t'''en''→ ''da'''s''''', ''wa'''s''''', ''e'''ss'''en'' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*t/→/ts/ |nds. '''''T'''ied'' → '''''Z'''eit''; nds. '''''t'''ellen'' → '''''z'''ählen''; nds. '''''T'''immer'' → '''''Z'''immer''<ref>[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=DWB&sigle=DWB&mode=Vernetzung&lemid=GZ06516 Eintrag „Zimmer“], in ''Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm'', Bd.&nbsp;31, Sp.&nbsp;1285 ff.</ref> |Böver- un Middeldüütsch |- |/*k/→/xx/→/x/ |nds., [[Nedderlandsche Spraak|nl.]] ''i'''k''''' → ''i'''ch'''''; nds. ''ma'''k'''en'' → ''ma'''ch'''en''; nds. ''oo'''k''''' → ''au'''ch''''' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*k/→/kx/ un →/x/ |dt. '''''K'''ind'' → [[Süüdbaiersch|süüdbair.]] '''''Kch'''ind'', [[Hoochalemannsch|hoogalem.]] '''''Ch'''ind'' |Süüdbaiersch, Hoog- und Höögstalemannsch |- |/*b/→/p/ |dt. '''''B'''erg'', '''''b'''ist'' → [[Zimbrisch|zimbr.]] '''''P'''erg'', '''''p'''ist'' |Baiersch un Alemannsch deelwies |- |/*d/→/t/ |nds. '''''D'''ag'' → '''''T'''ag''; nds. ''Va'''d'''er'' → ''Va'''t'''er'' |Böverdüütsch |- |/*g/→/k/ |dt. '''''G'''ott'' → bair. '''''K'''ott'' |Baiersch un Alemannsch deelwies |} De Ünnerscheed bi /{{IPA-Text|b}}/, /{{IPA-Text|v}}/ un /{{IPA-Text|f}}/ steit vun’n hoogdüütschen Luudwannel apart: Engelsch het ''wi<u>v</u>es'' {{IPA|waɪ'''v'''z}}, Hoogdüütsch ''Wei<u>b</u>er'' {{IPA|ˈvaɪ̯'''b'''ɐ}} un Plattdüütsch kennt ''Wie<u>v</u>er'' {{IPA|viː'''v'''ɐ}}, aver ook ''Wie<u>b</u>er'' {{IPA|ˈvi'''b'''ɐ}}. De Eentall ''Wief'' {{IPA|ˈvi'''f'''}} warrt aver jümmer as {{IPA|f}} spraken (Hoogdüütsch ''b'', ''Weib''). Ook dat Kluuster ''s''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' an’n Woortanfang is en Ünnerscheed to dat Hoogdüütsche: ''Swien'' un ''slapen'' hebbt op Hoogdüütsch en ''sch'' /{{IPA-Text|ʃ}}/: '''''Sch'''wein'' un '''''sch'''lafen'' (''s''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' warrt man ook in welk plattdüütsche Dialekten as ''sch''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' uutspraken). De ole westgermaansche [[Stimmhaften velaren Frikativ|velare Frikativ]] /ɣ/ is in’n Hoogdüütschen /g/ worrn, en groten Deel plattdüütsche Dialekten het den Wannel ook mitmaakt, Dialekten so as [[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]] hebbt man tohoop mit Nedderlandsch den Friaktiv bewaart. Bi de Kunsonanten is also en groten Ünnerscheed twüschen Hoogdüütsch un Plattdüütsch. Dat Nedderfranksche geit bi de Kunsonanten ganz mit dat Plattdüütsche. Ünnerscheden givt dat aver deelwies bi Luden, de sik eerst in jüngere Tiet verännert hebbt. So as de Övergang vun ''old'' na ''oud'', wat en wichtigen Ünnerscheed is, de Nedderfranksche vun dat Plattdüütsche scheedt. [[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansche]] Kennteken verbinnt Plattdüütsch mit Engelsch un Freesch. Vergleken mit den beiden sünd man al in dat [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassische]] un noch meer in dat moderne Plattdüütsch noordseegermansche Kennteken verlüstig gaan. To’n noordseegermannschen Kennteken tellt de [[Nasaal (Phonetik)|Nasaalswund]] na dat [[Nasaal-Spirant-Gesett]], so as in *''uns''&nbsp;''>''&nbsp;''ūs, *gans''&nbsp;''>''&nbsp;''Goos, *fimf''&nbsp;''>''&nbsp; ''fiev.'' Ooldsassisch harr noch meer Wöör mit Nasaalswund so as {{Lang|osx|''mūth''}} ‘Mund’, man al dat Middelsassische het de Form ''mund'' wedderherstellt. So finnt sik ook in welk Dialekten vundaag Formen mit Nasaal, so as ''u'''n'''s'' oder ''Ga'''n'''s'' un Formen sünner Nasaal in anner Dialekten, so as ''us'' un ''Goos.'' Noordseegermaansche Kennteken sünd ook de Wegfall vun /{{IPA-Text|t}}/ in *''ist''&nbsp;''>''&nbsp;''is'', de Pronomen ''mi, di, he, wi,'' ''ji'' statts ''mir, dir,'' ''er, wir, ihr'' und de [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]]. Anner Kennteken finnt sik bloot deelwies in’n Plattdüütschen, so as [[Metathees|r-Metathees]] in ''*brinnan'' ‘brennen’&nbsp;>&nbsp;engl. ''burn'', un de [[Assibilatschoon|Assibiliatschoon]], de Ooldsassisch mitmaakt het, [[Middelsassische Spraak|Middelsassich]] aver wedder torüggdreit het, so dat vundaag alleen wat Reliktwöör as „[[Kävers|Sever]]“ oder Naams so as „[[Celle]]“ den Luudwannel noch wiest.<ref>Adolphe van Loey: ''Schönfeld’s Historische Grammatica van het Nederlands. Kankleer, vormleer, woordvorming.'' 8.&nbsp;Druck. Thieme, [[Zutfent|Zütfent]] 1970, <nowiki>ISBN 90-03-21170-1</nowiki>, Kap.&nbsp;9, S.&nbsp;XXXIII.</ref> == Grammatik == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Grammatik}} === Verben === Dat Plattdüütsche [[Konjugatschoon|konjugeert]] (bögt) [[Verb|Verben]] na [[Persoon (Grammatik)|Persoon]], [[Antall (Grammatik)|Numerus]] (Antall), [[Tempus]] (Tied) un [[Modus (Grammatik)|Modus]] (Uutsaagwies) un ünnerscheedt so as anner germaansche Spraken [[Stark Verb|starke]] un [[Swack Verb|swacke Verben]]. ==== Konjugatschoon ==== In dat [[Präsens]] (Nutied) markeert Plattdüütsch den [[Eentall|Singulaar]] (Eentall) mit dree verscheden [[Suffix|Suffixen]] (Nasülven): -''(e)'' för de 1.&nbsp;Persoon (ik/ek)'', -(e)st'' för de 2.&nbsp;Persoon (du)'','' un ''-(e)t'' för de 3.&nbsp;Persoon (he, se, dat/et). ''-e'' an’n Woordenn un /{{IPA-Text|e}}/ in ''-et'' sünd in Rebeden mit [[Apokoop|e-Apokoop]] wegfullen. De [[Mehrtall|Pluraal]] (Meertall) is en [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]], dat will seggen alle dree Personen kriegt, anners as op Hoogdüütsch, dat lieke Suffix: -''(e)t'' oder ''-en.'' Dat ''-(e)t'' is de Form in’n olen plattdüütschen Stammland; [[Oostnedderdüütsch]], [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]], [[Grunnegs|Grönnengsch]] un [[Sleswigsch]] hebbt de Pluraal op ''-en.'''''<ref name=":1">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'' S.&nbsp;268.</ref><ref name=":18">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;65&nbsp;f.</ref>''' Starke Verben un en paar unregelmatige swacke Verben verännert in de 2. un 3.&nbsp;Persoon Singulaar den [[Stammvokaal]], maakt em kort un geevt em, wenn mööglich, enen [[Ümluud]]. {| class="Tabell" |+[[Präsens]] (Nutied) | ! colspan="2" |Swacke Verben ('''maken''') |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik/ek mak-'''e'''/maak-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se mak-'''et'''/maak-'''t'''/mak-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du mak-'''est'''/maak-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et mak-'''et'''/maak-'''t''' |- | ! colspan="2" |Starke Verben (slapen) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik slap-'''e'''/slaap-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se slap-'''et'''/slaap-'''t'''/slap-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du sl<u>ö</u>p-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et sl<u>ö</u>p-'''t''' |} Dat [[Präteritum]] (verleden Tied) billt Plattdüütsch op twee verscheden Aarden: De swacken Verben billen dat Präteritum oorsprünglich met de Nasülven ''-e-de'' för de 1.&nbsp;un 3. Persoon Singulaar, ''-e-dest'' för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar un ''-e-den'' för’n Pluraal.'''<ref name=":1" />''' De Endsülven sünd man in velen plattdüütschen Dialekten afslepen un in Gebeden mit e-Apokoop sünd de 1. un 2.&nbsp;Persoon Singulaar Präsens un Präteritum ganz tohoopfullen.'''<ref name=":18" />''' De starken Verben billt dat Präteritum mit [[Afluud]]. Se wannelt den Stammvokaal un hangt för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar ''-(e)st'' un för de Meertall ''-en'' an'','' de 1. un 3.&nbsp;Persoon Singulaar kriegt kene Endsülv.'''<ref name=":18" />''' De Afluud kann sik je na Dialekt ünnerscheden un is in’n Noordneddersassischen starker vereenfacht, as in’n Westfäälschen, dat deelwies noch verscheden Afluden binnen de Präteritumsformen kennt.<!-- born fehlt --> {| class="Tabell" |+[[Präteritum]] (Verleden Tied) | ! colspan="2" |Swacke Verben (maken) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik/ek mak-'''(e)de'''/mak-'''e'''/maak-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se mak-'''(e)den'''/mak-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du maak-'''d(e)st'''/mak-'''est'''/maak-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et mak-'''(e)de'''/mak-'''e'''/maak-'''∅''' |- | ! colspan="2" |Starke Verben (slapen) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik sl<u>ee</u>p | rowspan="3" |wi, ji, se sl<u>e</u>p-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du sl<u>ee</u>p-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et sl<u>ee</u>p |} ==== Tohoopsett Tieden ==== Anner Tieden sett sik [[Hülpsverb|Hülpsverben]] un [[Partizip|Partizipen]] tohoop: Dat [[Perfekt]] (tohoopsett verleden Tied) sett dat Plattdüütsche so as Hoogdüütsch un Nedderlandsch uut den Hülpsverben ''hebben'' oder ''wesen/ween/sien'' un dat [[Partizip Perfekt]] tohoop. Annerster as Hoogdüütsch bruukt dat Plattdüütsche fakener dat Hülpsverb ''hebben'', so as bi Verben, de angeevt, dat sik wat beweegt. Se bruukt op Platt ''hebben'', wenn kene Richt angeven is, so as ''Ik <u>heff</u> lopen'' statts {{Lang|de|''Ich <u>bin</u> gelaufen''}}'','' man ''Ik <u>bün</u> na Huus lopen''. Dat [[Plusquamperfekt]] bruukt ook de Hülpsverben ''hebben'' un ''wesen/ween/sien'', de man in dat Präteritum staat, un dat Partizip Perfekt, so as ''ik <u>weer</u> na Huus <u>lopen</u>.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;62. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-4-5-1-Formen-des-Praeteritumperfekts.html online])</ref> Dat [[Futur]] (Tokumst) bruukt de Hülpsverben ''schölen/sollen, warrn/werrn'' un ''willen/wollen,'' so as ''du <u>schallst</u> di <u>wunnern</u>'' oder ''he <u>will</u> woll noch <u>kamen</u>''. Faken steit man dat Präsens för dat Futuur, besünners wenn en [[Adverb]] de Tied angivt, so as ''ik <u>kaam</u> glieks'' statts ''Ik <u>schall</u> glieks <u>kamen</u>.''<ref name=":3">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;269.</ref> För dat [[Futur#Futur II|Futurperfekt]] (afslaten Tokumst) bruukt Plattdüütsch de Hülpsverben ''schölen/sollen, warrn/werrn,'' ''willen/wollen,'' dat Partizip Perfekt un den [[Infinitiv]] ''hebben'' oder ''wesen/ween/sien,'' so as ''ik will/schall/warr lopen hebben.'' Dat Futuurperfekt is raar un dat Perfekt kann, so as ook op Hoogdüütsch, för dat Futuurperfekt instaan un finnt sik meist alleen, ween en sik wat vermoden is, so as: ''Dat <u>will</u> he woll <u>maakt hebben</u>.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;62–65. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-4-6-Futurperfekt.html onlien])</ref> ==== Partizipien ==== Plattdüütsch kennt twee [[Partizip|Partizipien]]: [[Partizip Perfekt]] un [[Partizip Präsens]]. Dat Partizip Perfekt billt de swacken Verben mit dat Suffix ''-(e)d/-(e)t'' (so as ''riep-'''(e)t''''' vun ''riepen, bruk-'''et'''/bruuk-'''t''' ''vun bruken'')'', de starken Verben mit Afluud un dat Suffix ''-en'' (so as ''h'''u'''lp-'''en''''' vun ''hölpen'', ''gr'''e'''p-'''en''''' vun ''griepen''). Dat [[Präfix]] (Vöörsülv) ''ge-'', so as op Hoog un Nedderlandsch , is –&nbsp;dat [[Mark-Brannenborger Platt|brannenborgsche]] ''je-'' un dat [[Ostfälsch Platt|oostfäälsche]] un geldersch-overiesselsche ''e-'' uutbenamen&nbsp;– kumplett affullen.'''<ref name=":1" />''' Dat Partizip Präsens kriegt dat Suffix ''-d'' achteran, dat man in groten Delen vun dat Spraakgebeed affullen is, so dat hier Partizip Präsens un Infinitiv gliek klingt.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;79. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-6-2-1-Partizip-Praesens.html online])</ref> ==== Modi (Uutsaagwiesen) ==== Plattdüütsch kennt dree [[Modus (Grammatik)|Modi]] (Uutsaagwiesen): [[Indikativ]] (Würklichskeidsform), [[Konjunktiv]] (Mööglichkeidsform) un [[Imperativ]] (Befeelsform). De Indikativ beschrivt allens, wat echt un würklich is. De Formen sünd baven beschreven. De Konjunktiv beschrivt Wünschen, allens wat unwürklich is un ook de [[indirekte Reed]]. In’n groten Deel Dialekten sünd Konjunktiv un Präteritum gliek. Westfäälsch ünnerscheedt bi velen starken Verben noch egen Konjunktivformen, so as ''ik gönk'' (Konjunktiv) vs. ''ik gonk'' (Präteritum).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68&nbsp;f., 115.</ref> Man ook [[Modaalverb|Modaalverben]], so as ''warrn'' oder ''schölen/sollen,'' köönt den Konjunktiv ümschrieven.<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68.</ref> De Imperativ is in’n Singulaar de slichte Verbstamm, in de Meertall kümmt dat Suffix -''(e)t'' achteran, so as ''griep!'' un ''griep-'''(e)t'''!<ref name=":3" />'' ==== Passiv ==== Dat [[Passiv]] bruukt op Platt dat Hülpsverb ''warrn'' un dat Partizip Perfekt, so as ''He <u>warrt</u> vun enen Hund <u>beten</u>''. Faken steit man dat [[Aktiv]] statts Passiv: ''Em <u>het</u>’n Hund <u>beten</u>''. Een [[Tostandspassiv]] kann Plattdüütsch mit ''ween/wesen/sien'' un dat Partizip Perfekt billen, so as ''De Posten <u>is</u> al <u>besett</u>''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;85&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-8-Aktiv-Taetigkeitsform-und-Passiv-Leideform.html online])</ref> === Substantiven === De [[Substantiv|Substantiven]] bögt Plattdüütsch na [[Kasus]] (Fall), [[Antall (Grammatik)|Numerus]] (Antall) un [[Genus (Grammatik)|Genus]] (Slecht). ==== Kasus ==== De Kasus sünd vergleken mit öller Spraakperioden, man ook mit dat [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsche]], stark vereenfacht. De meisten Dialekten hebbt man en beten meer vun’n Kasus bewaart as [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]], [[Noordgermaansche Spraken|Fastlandskandinaavsch]] oder [[Engelsche Spraak|Engelsch]] un ünnerscheedt noch [[Nominativ|Subjektfall]] un enen [[Objektfall]]. [[Sleswigsch]], [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un [[Nedderlandsch-Neddersassisch|Oostnedderlandsch]] hebbt man enen [[Eenheidskasus]]. De ole [[Dativ]] find sik noch in Kortformen na [[Präpositschoon|Präpositschonen]], so as ''in’<u>n</u> Jaar,'' man ook de Objektfall ''in <u>dat</u> Jaar'' is begäng''.'' Na Süüd to neemt de olen Dativrester to. Dat [[Siuerlänner Platt|Suurländsch]] ünnerscheedt sogaar noch [[Dativ]] un [[Akkusativ]] as twee egen Fäll. De ole [[Genitiv]] find sik alleen in starren Uutdrücken so as ''Tied<u>s</u> genoog'' oder ''winterdag<u>es</u>'' un warrt süss ümschreven, to’n Bispeel mit ''vun'', so as ''dat Enne <u>vun</u> de Straat'', oder mit ''sien/eer'', so as ''Vader <u>sien</u> Hov''.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;271.</ref><ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;139–142. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-2-2-2-Genitiv-2-Fall.html online])</ref> ==== Genus ==== De Spraak ünnerscheedt dree [[Genus (Grammatik)|Genera]] (Slechter): maskulin (männlich), so as ''de Mann'', feminin (wievlich), so as ''de Fru'' un neutrum (saaklich), so as ''dat Kind''. An dat Substantiv sülvenst is meist nich to seen, wat dat Genus is. Deelwies is dat Genus ook anners as op Hoogdüütsch oder ünnerscheedt sik je na Dialekt, to’n Bispeel: ''dat Lief'' (neutrum) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Leib''}} (maskulin), ''de Beek/Beke'' (maskulin oder feminin) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Bach''}} (maskulin), ''dat/de Spegel'' (neutrum oder maskulin) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Spiegel''}} (maskulin).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68&nbsp;f.</ref> ==== Numerus ==== Plattdüütsch ünnerscheedt twee [[Antall (Grammatik)|Numeri]] (Antallen): [[Eentall|Singulaar]] (Eentall) un [[Mehrtall|Pluraal]] (Meertall). De Singulaar is unmarkeert, den Pluraal kenntekent verscheden [[Suffix|Suffixen]] oder [[Ümluud]]. De Formen för de Pluraal wiest vele Ünnerscheden in den verscheden Dialekten. [[Oostfreesch Platt]] bruukt to’n Bispeel kenen Ümluud un markeert de Meertaal mit ''-en'', so as Bispeel ''Bomen, Husen'' statt ''Bööm/Böme, Hüüs/Hüser.''<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;145&nbsp;f.</ref> De meisten plattdüütschen Dialekten kennt man ook de Suffixen ''-er'' un ''-en'' un ''-s.'' Dat ''-e,'' dat sik so in’n [[Westfäölsk Plat|Westfäälschen]] un [[Ostfälsch Platt|Oostfäälschen]] find, is in Dialekten mit [[Apokoop|e-Apokoop]] affullen. De Ümluud, de deent Stammvokaal oder en [[stemmhaft]] Endkunsonant sünd man ook na de Apokoop vun ''-e'' as Pluraalkennteken nableven. Deelwies bruukt de Dialekten mit e-Apokoop man ook en anner Suffix (meist ''-en'') oder de Pluraal blivt unmarkeert. De Suffixen ''-er'' un ''-e'' billt sowied mööglich enen Ümluud. {| class="wikitable" |+Översicht Pluraal op Plattdüütsch<ref>Na [[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;270.</ref> ! ! !-(e)/-'''∅''' !-er !-s !-(e)n !-'''∅''' |- | '''-∅''' |m. |Dag&nbsp;>&nbsp;Dag-'''e'''/D'''aa'''g-'''∅''' |Book&nbsp;>B'''ö'''k-'''er''' |Keerl&nbsp;>&nbsp;Keerl-'''s''' |Oss(e)&nbsp;>&nbsp;Oss-'''en''' | |- | |f. |Muus&nbsp;>&nbsp;M'''ü'''s-e/M'''üü'''s-'''∅''' | |Deern&nbsp;>&nbsp;Deern-'''s''' |Göre/Göör&nbsp;>&nbsp;Gör-'''en''' | |- | |n. |Bredd&nbsp;>&nbsp;Bree'''d''' |Kind&nbsp;>&nbsp;Kinn-'''er''' | | | |- | '''-er''' |m. | | |Hamer&nbsp;>&nbsp;Hamer-'''s''' | |Finger&nbsp;>&nbsp;Finger-'''∅''' |- | |f. | | |Moder&nbsp;>&nbsp;Moder-'''s''' | | |- | |n. | | |Fenster&nbsp;>&nbsp;Fenster-'''s''' | | |- | '''-el''' |m. | | |Düwel&nbsp;>&nbsp;Düwel-'''s''' |Appel&nbsp;>&nbsp;Appel-'''n''' | |- | |f. | | | | | |- | |n. | | |Buddel&nbsp;>Buddel-'''s''' | | |} === Artikels === Plattdüütsch het so as anner westgermaansche Spraken [[Artikel (Woortoort)#Bestimmte Artikels|bestemmte]] un [[Artikel (Woortoort)#Unbestimmte Artikels|unbestemmte Artikels]], de vöör dat Substantiv staat. De bestemmte Artikel is in de Eentall ''de'' för maskuline un femnine Substantiven un ''dat'' ([[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborgsch]] ''det'', Oostnedderlandsch ''(h)et'') för’t Neutrum. In de Pluraal hebbt alle Genera den Artikel ''de.'' De grote Deel plattdüütsche Dialekten ünnerscheedt bi’n bestemmten Artikel ene oblique Form för dat Maskulinum ''den;'' de Artikels för dat Femininum un Neutrum blievt gliek. Dat Sleswiger, oostfreesche un oostnedderlandsche Platt hebbt enen Eenheidsfall; hier ännert sik de Artikels nich.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;149&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-3-1-1-Formen.html online])</ref> In’n Süden givt dat Dialekten, de Dativ un Akkusativ bi den Artikels noch scheden. {| class="wikitable" |+Bestemmt Artikels op Plattdüütsch ! rowspan="2" |Numerus ! rowspan="2" |Kasus ! colspan="3" |Genus |- !maskulin !feminin !neutrum |- | rowspan="2" |'''Singulaar''' |'''Subjektfall''' |de | rowspan="2" |de | rowspan="2" |dat |- |'''Objektfall''' |de'''n''' |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |de | rowspan="2" |de | rowspan="2" |de |- |'''Objektfall''' |} De unbestemmte Artikel is ''e(e)n'', staat bloot bi Substantiven in’n Singulaar un warrt na Kasus un Genus bögt: In’n Singulaar het de Subjektfall de Formen: ''e(e)n'' (maskulin/neutrum) un ''ene'' (feminin). In’n Objektfall het alleen dat Maskulinum ene egen Form: ''ene.'' Dat Suurländsche unnerscheed noch Dativ un Akkusativ, dat Brannenborgsche doot dat bloot bi’n Maskulinum. Faken is de unbestemmte Artikels verkört to ''’n'' (maskulin/neutrum)'', ’ne'' (feminin) oder ''’nen'' (maskulin Objektfall). De [[Suffix|Achterföögsels]] för Kasus un Genus sünd man meist afslepen, besünners bi’n Plattsnacken, so is de unbestemmte Artikel faken alleen ''e(e)n'' oder afkört ''’n'' för alle Genera un Kasus.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;152&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-3-2-1-Formen.html online])</ref> {| class="wikitable" |+Unbestemmt Artikels op Plattdüütsch ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Vullformen ! colspan="3" |Kortformen |- !maskulin !feminin !neutrum !maskulin !feminin !neutrum |- |'''Subjektfall''' |e(e)n-'''∅''' | rowspan="2" |en-'''e''' | rowspan="2" |e(e)n-'''∅''' |’n | rowspan="2" |’ne/’n | rowspan="2" |’n |- |'''Objektfall''' |en-'''en''' |’nen/’n |} === Adjektiven === [[Adjektiv|Adjektiven]] stemmt na Kasus, Genus un Numerus mit dat Substantiv op dat se Beotg neemt övereen. So as anner germaansche Spraken kennt ook Plattdüütsch twee verscheden Deklinatschonen för de Adjektiven: de starke Deklinatschoon, wenn dat Adjektiv alleen vöör dat Substantiv steit, un de swacke Deklinatschoon, de na enen Artikel steit. De Endsülven, de verscheden Formen markeert, sünd ''-e'', ''-en'' un je na Dialekt deelwies ook ''-(e)s'', ''-(e)t'' un ''-er''. Besünners bi dat Neutrum, wat minner bi Maskulinum un Feminum, givt dat ook Formen sünner Endsülv.<ref name=":34">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;192&nbsp;ff.</ref> {| class="wikitable" |+Deklinatschoon Adjektiven<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;191.</ref> |- !Numerus !Genus !Kasus !stark !swack |- | rowspan="6" |'''Singulaar''' | rowspan="2" |'''maskulin''' |'''Subjektfall''' |dick-'''e''' Kopp |de dick-'''e''' Kopp |- |'''Objektfall''' |dick-'''en''' Kopp |den dick-'''en''' Kopp |- | rowspan="2" |'''feminim''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |ol-'''e''' Kann | rowspan="2" |de ol-'''e''' Kann |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''neutrum''' |'''Subjektfall''' |oold-'''∅'''/-et Book | rowspan="2" |dat ol-'''e''' Book |- |'''Objektfall''' |oold-'''∅''' Book |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' | rowspan="2" | |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |dick-'''e''' Köpp | rowspan="2" |de dick-'''en''' Köpp |- |'''Objektfall''' |} Adjektiven to stiegern bruukt dat Plattdüütsche dat Suffix ''-er'' för den [[Komparativ]] un ''-(e)st'' för den [[Superlativ]]. De Stamm kann enen Ümluud kriegen un [[Assimilatschoon (Linguistik)|Assimlilatschonen]] köönt opkamen, so as ''jung&nbsp;–&nbsp;jüng-'''er''' - jüng-'''st''', oo<u>ld</u>&nbsp;–&nbsp;ö<u>ll</u>-'''er'''&nbsp;–&nbsp;ö<u>ll</u>-'''st'''''. Een paar Adjektiven hebbt unregelmatige Formen, so as ''good&nbsp;–&nbsp;beter&nbsp;–&nbsp;best'' un ''veel&nbsp;–&nbsp;meer&nbsp;–&nbsp;meist/meerst''. Annerster as op Hoogdüütsch bruukt Platt den Superlativ ook twee Grötten to verglieken: ''He is de jüng'''st''' vun de beiden'' gegenöver {{Lang|de|''Er ist der jüng'''ere''' von den beiden''}}.<ref name=":34" /> === Pronomen === ==== Personaalpronomen ==== De [[Personalpronomen|Personaalpronomen]] ünnerscheedt dree Personen, de Numeri Singulaar un Pluraal un den Subjekt- un Objektfall. De drüdde Persoon Singulaar ünnescheed ook de Genera maskulin, feminin un neutrum. In’n Subjektfall sünd de Formen: ''ik/ek'' (1.&nbsp;Persoon), ''du'' (2.&nbsp;Persoon) un in de 3.&nbsp;Person na Genus ünnerscheden: ''he'' (maskulin), ''se'' (feminin), ''et/dat'' (neutrum). In’n Pluraal sünd de Formen: ''wi/we'' (1.&nbsp;Persoon)'', ji/je/i'' (2.&nbsp;Persoon)'', se'' (3.&nbsp;Persoon)''.'' Alle Dialekten kennt Formen för den Objektfall, de sik je na Dialekt un Dialektgrupp stark ünnerscheden köönt. För de 1. un 2.&nbsp;Persoon Singulaar sünd dat ''mi'' un ''di'' ([[Ostfälsch Platt|oostfäälsch]] ''mik/mek'' un ''dik/dek''). För de 3.&nbsp;Persoon Singulaar ''em/en/enne'' (maskulin un neutrum), ''eer/öör'' (feminin);[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un de [[Nedderlandsch-Neddersassisch|oostnedderländschen]] Dialekten hebbt ook Formen mit /{{IPA-Text|h}}/ vöörn: ''hüm, hör''. För de 1.&nbsp;Person Pluraal is dat ''us/uns'' (oostfäälsch ''üsk/ösk''), för de 2.&nbsp;Persoon is dat ''ju'' mit velen regionalen Varianten as ''jü'', ''jau'', ''jo'', ''jö'', ''juug, u'' un oostfäälsch ''juck/jock/jück/jöck'' . De 3.&nbsp;Persoon Pluraal is ''eer, se, ennen'' oder ''jüm.''<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: NSL, S.&nbsp;274.</ref> ==== Possesivpronomen ==== De [[Possesivpronomen]] sünd in’n Singulaar: ''mien'' (1.&nbsp;Persoon), ''dien'' (2.&nbsp;Persoon), ''sien'' (3.&nbsp;Persoom maskulin/neutrum), ''eer'' (3.&nbsp;Persoon feminin) mit dialektaal verscheden Luudvarianten. In’n Pluraal sünd dat: ''uns/us'' (1.&nbsp;Persoon) un ''ju/jo'' (2.&nbsp;Persoon), ''eer'' (3.&nbsp;Persoon). De drüdde Persoon het ook regionale Varianten, so as ''se, jemeer, ennen'' etc. De Possesivpronomen bögt dat Plattdüütsche so as de Adjektiven, faken givt dat man ook unböögte Formen: ''Ik see mien-<u>en</u>/mien-''∅ ''Vadder.<ref name=":4">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;275.</ref>'' ==== Reflexivpronomen ==== Ene egen Form för dat [[Reflexivpronomen]] kennt alleen de 3.&nbsp;Persoon Singulaar un Pluraal: ''sik'' ([[Oostfreesch Platt|oostfreesch]] ''sük'', [[Ostfälsch Platt|oostfäälsch]] ''sek,'' [[Mark-Brannenborger Platt|brannenborgsch]]/[[Nedderlandsch-Neddersassisch|oostnedderlandsch]] ''sich''), so as ''he/se höögt sik.'' De anner Personen bruukt den Objektfall vun dat Personaalpronomen, so as ''ik höög mi, du höögst di, wo höögt u(n)s, ji höögt jo/ju/juug/jük.''<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a. ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;157&nbsp;f.</ref> Slewswig un Delen vun Holsteen bruukt ''sik'' ook för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar, so as: ''Ji freut sik''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;157. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-4-2-Reflexive-Pronomen-rueckbezuegliche-Fuerwoerter.html online])</ref> Dat Reflexivpronomen för de 3.&nbsp;Persoon is uut’n Hoogdüütschen uutleent, [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], so as ook [[Engelsche Spraak|Engelsch]] un [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]] vundaag noch, harr keen egen Reflexivpronomen.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;274&nbsp;f.</ref> === Syntax === Allgemeen is de Syntax vun’t Plattdüütsche nich so good uutforscht as anner Spraken.<ref>{{Internetquelle |url=https://kipdf.com/perspektiven-einer-modernen-niederdeutschen-syntaxforschung_5ad3fc8f7f8b9a728f8b45a7.html |titel=Perspektiven einer modernen niederdeutschen Syntaxforschung |abruf=2025-07-08 |sprache=en}}</ref> De plattdüütsche Syntax stemmt grotendeels mit’n Satzbo in anner kuntinentaalwestgermaanschen Spraken övereen, is man präägt döör den Bruuk as ene Spraak, de vööral snackt man nich schreven warrt. So finnt sik op Plattdüütsch meist [[Satzreeg|Satzregen]], de nich mit [[Konjunktschoon|Kunjunktschonen]] verbunnen sünd. [[Nevensatz|Nevensätz]] sünd rarer un köönt faken ook sünner Kunjunktschonen begünnen.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;321.&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/3-2-1-Grundsaetzliches.html online])</ref> To’n Bispeel: ''He kümmt nich, he is bang'' oder ''Dat regent, ik bliev to Huus.''<ref>Laurits Saltveit: ''Syntax'', In: ''NSL'', S.&nbsp;285.</ref> Ook as Kennteken vun spraken Spraak find sik ook in schreven Plattdüütsch eer en verbalen Stil as enen nominalen Stil, so as ''wat vundaag passeert is'' statts ''die Ereignisse des Tages.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;285.&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-4-2-Verbale-zeitwoertliche-Umschreibungen-von-Substantiven-Nomen.html online])</ref> Een Ünnerscheed to de düütsche Standardspraak is dat [[Preposition Stranding]], dat will seggen dat [[Pronominaaladverb|Pronominaaladverbien]] scheden warrt, so as ''<u>daar</u>'' ''will ik nix <u>mit</u> to doon hebben s''tatts hoogdüütsch ''<u>Damit</u> will ich (...).''<ref name=":2" /> De scheden Pronominaaladverbien kümmt man ook in dat [[Noorddüütsch Hoochdüütsch|noorddüütsche Hoogdüütsch]] op. Annerster as de düütsche Standardspraak kennt dat Plattdüütsche dubbelt Negatschoon, so as ''Dat hev ik <u>nie nich</u> seggt.''<ref name=":2" /> Dat Phänomeen is ook in hoogdüütschen Dialekten verbreedt un so keen spetschell Kennteken för’t Plattdüütsche. Annerster as de düütsche Standardspraak, man just so as hoogdüütsche Dialekten, kennt Plattdüütsch ene [[Periphraas]] uut ''doon''&nbsp;+&nbsp;Infinitiv, de dat Verb betonen kann, so as ''<u>Verköpen deit</u> se mi nix.''<ref name=":2" /><ref>[[Ingrid Schröder]]: ''Niederdeutsch in der Gegenwart. Sprachgebiet – Grammatisches – Binnendifferenzierung.'' In: Dieter Stellmacher (Ruutgever): ''Niederdeutsche Sprache und Literatur der Gegenwart,'' S.&nbsp;44.</ref> Se finnt sik allerwegens in dat Plattdüütsche, dat givt man regionale Ünnerscheed, ''doon'' in Nevensätzen is fakener in dat [[Noordneddersassisch|Noordneddersassische]] to finnen, dat [[Westfäölsk Plat|Westfäälsche]] het meer ''doon''-Periphrasen in Höövdsätzen.<ref>[[Michael Elmentaler]], Felix Borchert: ''Niederdeutsche Syntax im Spannungsfeld von Kodex und Sprachpraxis,'' S.&nbsp;119.</ref> De ''doon''-Periphraas geit man döör den hoogdüütschen Inflood torügg.<ref name="Elmentaler Borchert">[[Michael Elmentaler]], Felix Borchert: ''Niederdeutsche Syntax im Spannungsfeld von Kodex und Sprachpraxis''. In: ''Germanistische Linguistik'', (220), S.&nbsp;101–135.</ref> Anner spetschell plattdüütsche Periphrasen, sünd Kunstruktschonen de enen [[Aspekt]] uutdrückt, so as Beginn oder de Duur vun wat. Se finnt sik faken ook in de hoogdüütsche Ümgangsspraak vun Noorddüütschland. So kann de Periphraas uut Kopula&nbsp;+&nbsp;''an/bi''&nbsp;+&nbsp;Infinitiv de Duur vun wat uutdrücken, so as ''He weer <u>an’t</u> Studeren dat Dansen <u>to leren</u>'' oder ''Ik bün jüst <u>bi’t Eten</u>.<ref name=":3" />'' As ''[[Rheinische Verlaufsform]]'' is de Kuntruktschoon ook in de düütsche un nedderlandsche Ümgangsspraak to finnen. Wenn wat anduurt, kann de Periphraas uut ''hebben''&nbsp;+&nbsp;''to''&nbsp;+&nbsp;Infintiv dat uutdrücken, so as ''he <u>het</u> veel Kraam <u>to liggen</u>''.''<ref name=":3" />'' Den Beginn vun wat kann de Periphraas ''kamen''&nbsp;+&nbsp;Infintiv uutdrücken, so as ''denn <u>keem</u> he op’n Rüch'' ''<u>to liggen</u>.''<ref name=":3" /> Starker as Hoogdüütsch bruukt Plattdüütsch [[Topikalisatschoon]], dat heet dat Satzleden na rechts oder links hen versett warrt, eer so to betonen un dat [[Topik (Linguistik)|Topik]] vun’n Satz to maken. Bispelen sünd: ''<u>Dat Peerd</u>, dat schüdde mit’n Kopp'', wo ''dat Peerd'' na links hen versett is, oder ''Nu hett he en Knecht had, <u>de Buur</u>, de het Hans heten'', wo ''de Buur'' na rechts hen versett is un so as Topik starker betoont is. == Woordschatt == {{Kiek ook bi|Plattdüütsch Vokabular}} === Woordformatschoon === Plattdüütsch kann nee’e Wöör mit [[Kompositschoon (Linguistik)|Kompositschoon]] (Tohoopsetten), [[Derivatschoon (Linguistik)|Derivatschoon]] (Afleiden) un [[Kunverschoon (Linguisitk)|Kunverschoon]] (Woordaarwessel) billen. Bi de Kompositschoon kann Plattdüütsch twee oder meer Substantiven to enen nee’en Woord tohoopsetten, so as ''Fack-wark-huus.'' Platt bruukt man vergleken mit Hoogdüütsch minner tohoopsett Wöör un billt daarför to’n Bispeel en [[Präpositschonaalattribut]], so as ''Weg na Huus'' statts ''Nahuusweg''. Besüners lange tohoopsett Wöör in’n Hoogdüütschen warrt oplööst oder kört, so as ''Automaat för’t Torüggeven vun Pandbuddels'' oder fakener ''Pandbuddelautomaat'' statts hoogdüütsch {{Lang|de|''Pfandflaschenrückgabeautomat''}}. Vergleken mit’n Hoogdüütschen bruukt Plattdüütsch fakener Wöör, de uut enen [[Imperativ]] (Befeelsform) maakt sünd, so as ''Kiek-in-de-Luft'', ''[[Wippsteert|Wüppsteert]]'' (vun ''wüppen'' un ''Steert'').<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;251.&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-2-1-Zusammengesetzte-Substantive-Nomen-Hauptwoerter-Namenwoerter.html online])</ref> Ene Besünnerheid, de so in’n Hoogdüütschen nich to finnen is, sünd tohoopsett Verben. Se köönt uut Substantiven, Adjektiven un Verben tohoopsett warrn oder uut twee Verben billt warrn, so as ''haartagen'' (Substantiv&nbsp;+&nbsp;Verb), ''geelsnacken'' (Adjektiv&nbsp;+&nbsp;Verb), ''smuustergrienen'' (Verb&nbsp;+&nbsp;Verb).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;62&nbsp;f.</ref> Besünners sünd ook de Verben de sik uut den Verbstamm un denn enen Lievdeel tohoopsett, so as ''begriesmulen'' (begriesen&nbsp;+&nbsp;Muul)'', duuknacken'' (duken&nbsp;+&nbsp;Nacken)'', plinkögen'' (plinken&nbsp;+&nbsp;Oog)''.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;253&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-2-2-Zusammengesetzte-Verben.html online])</ref> Mit [[Affix|Affixen]] (Vöör- un Anföögsels) kann Plattdüütsch nee’e Wöör afleiden (Derivatschoon), so as ''ver-tellen'' uut ''tellen,'' en Woord de Woordaard wesseln maken (Kunverschoon), so as dat Adjektiv ''schiet-ig'' uut’n Substantiv ''Schiet'' mit dat [[Suffix]] ''-ig.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;249, 263.</ref> Deelwies bruukt Plattdüütsch man anner Affixen as Hoogdüütsch dat sülve Woord to billen, so as ''Düüster-<u>nis</u>'' statts {{lang|de|''Dunkel-<u>heit</u>''}} oder ''<u>be</u>-leven'' statts un {{lang|de|''<u>er</u>-leben.''}}<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;273&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-3-3-1-Zur-unterschiedlichen-Verwendung.html online])</ref> === Nee’e Wöör un Juxwöör === {{Kiek ook bi|Neosassismus}} [[Bild:Bombus SNY02094 (51337141479).jpg|duum|„Plüüschmoors“ is faken Juxwöör för ‘[[Hummel]]’, wenn Hoogdüütsche enen Plattdüütschen na enen spaßig Woord op Platt fraagt]] In modernen Tieden het Plattdüütsch veel Wöör för nee’e Technolgie uut sienen Dackspraken Hoogdüütsch oder Nedderlandsch övernamen. Statts Leenwöör uut den Dackspraken to övernemen, givt dat deelwies Versöök egen plattdüütsche Wöör uuttodenken.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;279&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-5-Uebernahme-von-Fremdwoertern.html online])</ref> Een Deel vun so’ne Wöör kaamt uut de mündliche Spraak un het ook Ingang in de plattdüütsche Ümgangsspraak funnen, anner sünd künstliche Vöörslääg, de nüms bruken deit. Een groten Deel sünd Juxwöör, also kene seriösen Wöör un ook keen eernsthaftigen Versöök för plattdüütschen [[Spraakuutbu|Spraakuutbo]]. Een Deel Plattdüütschsnackerschen un -snackers seet düssen Slag Wöör daarüm kritsch, denn se maakt Platt noch meer en „Spraak to’n Högen“.<ref name=":29">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2024/11/MehrWoeoerFoerPlatt.pdf |titel=Mehr Wöör för Platt - Woans geiht Spraakutbo? |werk=www.niederdeutschsekretariat.de |seiten=14.&nbsp;f. |archiv-datum=https://web.archive.org/web/20241216170706/https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2024/11/MehrWoeoerFoerPlatt.pdf |abruf=2024-12-16}}</ref> Bispelen för so’ne Wöör sünd ''Plüüschmoors'' för ‘[[Hummel]]’ oder ''Snutenpulli'' för ‘[[Mund-Nees-Dook|Mund-Neesdook]]’.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Lustige-Woerter |titel=Weten: Lustige Wörter |abruf=2024-12-25}}</ref> De Kategorie „beste aktuelle plattdüütsche Uutdruck“ bi dat [[Plattdüütsch Woort vun’t Johr]] tekent meist wenig eernsthaftige nee’e Wöör uut, so as ''Ankiekbook'' för ‘[[Facebook|Facebook’]], ''Brägenplietschmaschin'' för ‘[[Künstlike Intelligenz|künstliche Intelligenz]]’ oder ''fuurtsen-roewertrecken-Code'' för ‘[[QR-Kood]]’.<ref name=":29" /><!-- Juxwöör in NL? --> === Plattdüütsche Wöör uut anner Spraken === Sied den Schrievsprakenwessel het Plattdüütsch meer un meer [[Germanismus|hoogdüütsche Wöör]] övernamen. [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] as Kultuurspraak weer in de Neetied ook in Delen vun Westdüütschland begäng, so dat sik hier ook veel Nedderlandschs in’n Woordschatt finnt. In’n Mark-Brannenborger Platt finnt sik welk nedderlandsche Reliktwöör, de [[Fläämsch|flaamsche]] Kolonisten in de Gegend bröchten.<ref>[[Gilbert A. R. De Smet|Gilbert de Smet]]: ''Niederländische Einflüsse im Niederdeutschen'', In: ''NSL'', S.&nbsp;730–761.</ref> De nedderlandsch-neddersassischen Dialekten hebbt sünnerlich in dat 20.&nbsp;Jhd. veel [[Nedderlandismus|nedderlandsche Wöör]] övernamen. Mit de [[Oostkolinsatschoon]] het besünners dat [[Oostnedderdüütsch|Oostnedderdüütsche]] [[Slawismus|slaawsche Wöör]] övernamen. Dat [[Wendländsch Platt|Wendlandsche Platt]] het besünners veel Reliktwöör uut dat [[Polaabske Sproke|Polaabsche]]. As [[Lehnwoort|Leenwöör]] hebbt sik welk slaawsche Wöör, so as ''[[Döns]]'', ook in dat ole Stammland hen uutbreedt. Al in’t [[Middelsassische Spraak|Middelsassische]] setten sik wat slaawsche Leenwöör döör, so as ''[[Pietsch|Pietsch(e)]]'' för öller ''Sweep''. [[Nedderpreußisch Platt|Nedderpreußisch]] un [[Baltendüütsch]] harrn bet in de Neetied direkten Kuntakt mit’n Slaawschen un [[Baltsche Spraken|Baltschen]], so dat sik hier besünners veel Leenwöör finnt.<ref name=":20">[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interreferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;690–693.</ref> Langs de Noordseeküst, wo Plattdüütsch de freeschen Spraken verdrängt het, finnt sik [[Frisismus|freesche Wöör]], so as [[Oostfreesche Spraak (Freesch)|oostfreesche]] Wöör in dat [[Oostfreesch Platt]] oder en paar wenige Wöör uut dat [[Eidersteder Freesch]] op dat Halveiland Eidersteeed. Dat nedderlandsche [[Stellingwarfs|Stellingwarvsch]] un [[Pompstersch]] hebbt Wöör uut dat [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] övernamen.<ref name=":30">Arne Spenter: ''Niederdeutsch-friesische Interferenzen,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;762–782.</ref> [[Gallizismus|Franzöösche Wöör]] kemen al in middelsassische Tied över de Nedderlannen in’t Plattdüütsche. Düsse Slag Wöör is besünners in den westlichen Dialekten fakener.<ref>Hermann Schönhoff: ''Französische Lehnworte in den niedersächsischen Mundarten''. In: ''Germanisch-romanische Monatsschrift'' 1 (1909), S.&nbsp;356-367.</ref> De grote Deel franzöösche Wöör in’t Plattdüütsch keem avers in’n 18. un 19.&nbsp;Jhd över’t Hoogdüütsch un ümfaat Wöör rund üm dat [[Militäär]], so as ''Generaal'' un ''kummedeern'', de Verwandschopsnamen, so as ''Onkel/Unkel'' un ''Tant(e)'' un Wöör üm de Levenwies vun de betern Lüüd, so as ''kommodig, kumpelsant'' oder ''Pleseer''.<ref>Emil Mackel: ''Romanisches und Französisches im Niederdeutschen''. In: ''Festschrift Adolf Tobler zum 70. Geburtstage''. Dargebracht von der Berliner Gesellschaft für das Studium der neueren Sprachen. [[Bronswiek]]1905. S.&nbsp;263-273.</ref> In de [[Seemannsspraak]] het Plattdüütsch al frö wat [[Anglizismus|engelsche Wöör]] övernamen, so as ''Boot'' oder ''Dock.''<ref>Christopher Moss: ''Niederdeutsch-englische Sprachzusammenhänge,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;664.</ref> In nee’ere Tied kemen över’t Hoogdüütsche oder Nedderlandsche ook anner engelsche Wöör in’t Plattdüütsche, so as ''Computer'' oder ''Notebook.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;279&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-5-Uebernahme-von-Fremdwoertern.html online])</ref> === Plattdüütsche Begrepen in annere Spraken === {{Kiek ook bi|Plattdüütsch Inwark op annere Spraken}} In de Hansetied het dat Plattdüütsche dull op de [[Skandinaavsche Spraken|fastlandskandinaavschen]] Spraken inwarkt. So schull bet to de Halv vun de sweedsche Woordschatt enen plattdüütschen Oorsprung hebben. Ook na’t [[Baltikum]], na [[Russland]], na [[England]] un [[Iesland]] sünd döör de Hanse wat plattdüütsche Wöör kamen.<ref>Karl Hyldgaard-Jensen: ''Mittelniederdeutsch und die skandinavischen Sprachen,'' In: ''NSL'', S.&nbsp; 666–677.</ref> Na de överbleven Wöörlisten het dat uutstorven [[Polaabske Sproke|Polaabsch]] an de 20&nbsp;% plattdüütsche Wöör uutleent.<ref>[[Kazimierz Polański]]: ''Polabian''. In: Bernhard Comrie, Greville Corbet (Ruutgevers): ''The Slavonic languages'', Routledge: London/New York 1993, S.&nbsp;822.</ref> In’t [[Kaschuubsche Spraak|Kaschuubsche]] kaamt rund de Halv vun’n germaanschen Leenwöör uut’n Plattdüütschen, vöör al uut dat [[Oostpommersch Platt|Hinnerpommersche]].<ref>[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;687&nbsp;f.</ref> Dat Poolsche het eer hoog- statts plattdüütsche Leenwöör. Man de Wöör üm de Seefaart, so as {{Lang|pl|''bak''}} ‘[[Baak (Seeteken)|Baak]]’, {{Lang|pl|''śluza''}} ‘[[Slüüs]]’ oder {{Lang|pl|''sztymbort''}} ‘[[Stüerboord|Stüürboord]]’, sünd plattdüütsch''.'' De [[Masuursch|masuurschen]] Dialekten hebbt wedder en beten meer Platt övernamen, so as ''brukować'' ‘bruken’ oder ''dek'' ‘Dack’.<ref>[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;689&nbsp;f.</ref> Ook [[Neddersorbsche Spraak|Neddersorbsch]], dat in öllere Tieden ene gemeensame Grenz mit dat Plattdüütsche harr, het Wöör övernamen. Een lütten Deel Platt is so över’t Neddersorbsche ook in’t [[Böversorbsche Spraak|Böversorbsche]] kamen, dat süss eer [[Middeldüütsch|middeldüütsche]] Wöör uutleent het.<ref name=":20" /> Al [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]] un later besünners de [[Oostfreesche Spraak (Freesch)|oost]]- un [[Noordfreesche Spraak|noordfreeschen]] Mundaarden stünnen sied de middelsassische Tied mit’n Plattdüütsch in engen Kuntakt, so dat se veel Wöör, deelwies ook Grundvokabulaar, övernamen hebbt.<ref name=":30" /> So sünd to’n Bispeel de Tallen {{Lang|frr|''sööwen''}}, {{Lang|frr|''dörtig''}}, {{Lang|frr|''sööwentig''}} un {{Lang|frr|''hunnert''}} in dat [[Öömrang|Amrumer Freesch]] plattdüütsch.<ref>[[Nils Århammar]]: ''Die Amringer Sprache''. In: ''Amrum. Geschischte und Gestalt einer Insel.'' Hansen & Hansen: [[Itzhoe]] 1969, S.&nbsp;132.</ref> Op dat Westfreesche harr Plattdüütsch kenen groten Inflood.<ref name=":30" /> Later sünd, as de [[Düütsche Spraak|hoogdüütsche]] Standardspraak opkamen weer, wo ook Lüüd uut plattdüütsche Rebeden bi Andeel harrn, döör Schrievers uut’n Noorden ook welk plattdüütsche Wöör Deel vun dat Hoochdüütsche worrn, so as {{Lang|de|''dröge''}} oder {{Lang|de|''Achterdeck''}}. Anner Wöör uut dat Plattdüütsche sünd man nich Deel vun de Schriftspraak, aver vun de [[Noorddüütsch Hoochdüütsch|Ümgangsspraak in Noorddüütschland]] worrn, so as: ''schnacken, küern, Trecker'' oder ''duun.''<!-- Born? NSL? --><!-- neddersassisch/oostnedderlandsch Wöör in NL Standardspraak? --> === Wöörböker === Den plattdüütschen Woordschatt dokumenteert besünners de [[Idiotikon|Grootlandschopswöörböker]], so as dat [[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch|''Sleswig-Holsteensch Wöörbook'']], dat [[Niedersächsisches Wörterbuch|''Neddersassisch Wöörbook'']], dat ''[[Mecklenburgisches Wörterbuch|Mekelborgsch Wöörbook]]'' oder dat ''[[Westfälisches Wörterbuch|Westfäälsch Wöörbook]]''. Daaarto givt dat veel Wöörböker un Wöörlisten för lütter Dialektregionen. === Seggwöör un Wellerismen === Typsch för’t Plattdüütsch sünd [[Wellerismus|Wellerismen]]. Se bestaat uut dree Delen: en Seggwoord, denn en, de dat seggt (''…'', ''see he/se/de …,'')'','' un opletst de Ümstänn in de dat seggt warrt. De letste Deel givt den Seggwoord meist enen komischen Drei.<ref>Michael Töteberg: ''Sprichwort, Rätsel, Sage und Märchen'', In: ''NSL'', S.&nbsp;491&nbsp;f.</ref> Een Bispeel is: ''Dubbelt höllt beter, see de Jung, daar streu he sik Zucker op’n Sirop''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;317&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/3-1-8-2-Beispielssprichwoerter-Doeoentjes.html online])</ref> == Schrievwies == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Orthographie|titel1=Plattdüütsche Orthografie}} [[Bild:Sass woorbook.jpg|duum|Dat Wöörbook na [[Johannes Sass]] (hier de Uutgaav vun de [[Fehrs-Gill]]) het mit siene Schrievregels groten Inflood op de noordneddersassische Schrievwies namen]] Plattdüütsch bruukt dat [[Latinsche Schrift|latiensche Alphabeet]], in Düütschland fröher ook as [[gootsche Schrift]]. De eersten [[Ooldsassische Spraak|ooldsassischen]] Texten hebbt besünners na dat franksche [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]] keken. As [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] [[Hansespraak]] stünn dat plattdüütsche an’n Anfang vun ene överegionale Uutglieksschrievwies, so dat sik vergleken wenig Dialektkennteken in schreven Texten finnt. As Resultaat vun de lange Tied as ünnerdrückt Spraak, het Plattdüütsch vundaag kene eenheidliche Schrievwies meer un is in verscheden regionale Schrievtraditschonen opdeelt.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie und Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;239.</ref> De Schrievwiesen in Düütschland kiekt meist na hoogdüütsche Orthografie; de in’n Nedderlannen na de nedderlandsche Schrievwies. Problemen maakt so avers Luden, de dat in’n [[Dackspraak|Dackspraken]] nich givt, so as de Achtervokaal {{IPA|ɑː~ɔː}}, oder Ünnerscheden, de Düütsch un Nedderlandsch nich kennt, so as de ö-Luden {{IPA|œː}} un {{IPA|œʏ}}.<ref>Gerhard Hinsch: ''Schreibung des Niederdeutschen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;184, 189.</ref> Een Deel Schrievwiesen bruukt kene Sünnerteken, de dat Hoogdüütsch nich kennt, anner bruukt Sünnerteken so as ''[[ę]]''[[Ę|,]] ''[[œ]]'' ode ''[[å]].'' För dat [[Noordneddersassisch|Noordneddersassische]] is de [[Sass’sche Schrievwies]], de sik stark na dat Hoogdüütsche richt, wied verbreedt. [[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborgsch]] leent sik an de Schrievwiesen ümto an. För dat [[Mönsterlänsk Platt|Mönsterlandsche]] givt dat man uutarbeidt Schrievwiesen, so as de Regels vun [[Klaus-Werner Kahl]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattdeutsch.net/pages/platt-schreiben.php |titel=Platt schreiben |werk=plattdeutsch.net |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241211224142/https://www.plattdeutsch.net/pages/platt-schreiben.php |archiv-datum=2024-12-11 |abruf=2025-01-08 |sprache=de}}</ref> Anner [[Westfäölsk Plat|west]]- un [[Ostfälsch Platt|oostfäälsche]] Dialekten bruukt vele verscheden regionale Schrievwiesen.<ref name=":21">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Rechtschreibung |titel=Rechtschreibung des Plattdeutschen |werk=plattmakers.de |abruf=2024-12-09}}</ref> För dat [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelnborg-Vöörpommersche]] is de Schrievwies na [[Renate Herrmann-Winter]] begäng.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.wb-mv.niederdeutsche-literatur.de/wb_mv_text-id.php |titel=Wörterbuch Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2022-06-18}}</ref> [[Plautdietsch]] het egen Schrievwiesen uutdacht, de ook na’t Hoogdüütsche kiekt oder sik deelwies stärker afsetten wüllt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plautdietsch-freunde.de/woo-schriew-wie-plautdietsch.html |titel=Woo schriew wie Plautdietsch? |abruf=2022-06-18}}</ref> Dat [[Pomerano]] in Brasilien is lange nich schreven worrn, bruukt man vundaag meist ene Schrievwies, de op [[Ismael Tressmann]] torügggeit un sik mit Sünnerteken un lütt schreven Substantiven stärker vun dat hoogdüütsche Schriftbild ünnerscheidt.<ref name=":21" /> In’n Nedderlannen richt sik de Orthografie na dat nedderlandsche Vöörbild. För de verscheden Dialektgruppen bestaat egen Schrievtraditschonen. Versöök för överregionale Schrievregels so as de [[Vosbergenschriefwies]] uut’n 1950-er Jaren, de ook versöch Dialekten op de düütsche Sied mit to bedenken, de [[SONT-spelling]] uut’n 2000-er oder de [[Algemene Nedersaksische Schriefwieze]] uut de [[nedderlandsch-neddersassische Wikipedia]] kunnen sik nich wiedhen döörsetten.<ref>{{Internetquelle |url=www.wiziq.com/tutorial/146679-SONT-spelling |titel=SONT-spelling |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200814061841/https://www.wiziq.com/tutorial/146679-SONT-spelling |archiv-datum=2020-08-14 |abruf=2025-04-02}}</ref> Mit dat late 20.&nbsp;Jhd. un in’n 21.&nbsp;Jhd sünd besünners in’n [[Internet|Internett]] Initschativen för [[Intersaksische Schriivwise|Intersassische Schrievwiesen]] opkamen, de versöcht den egen Charakter vun de Spraak ruuttostellen, sik vun de Dackspraken afsetten wüllt un ene gemeensame Schrievwies för de düütschen un nedderlandschen Dialekten to finnen versöökt. Bispelen sünd [[Snorre Björkson]] sien ''[[Nordlannsk]]'',<ref>Kellner: ''Zwischen Anlehung und Abgrenzung'', S.&nbsp;295–307.</ref> [[Reinhard F. Hahn]] siene ''[[Algemeyne Schryvwys’|Algemeyne Schrywys’]]'' oder de ''[[Nysassiske Skryvwyse]]'', de man buten dat Internett meist nich bruukt warrt.<ref name=":21" /> == Nedderdüütsche Philologie == [[Bild:Agathe Lasch.jpg|duum|[[Agathe Lasch]] weer de eerste Hamborger Perfessersch för Nedderdüütsch un tellt to den wichtgsten nedderdüütschen Philologen. Eer ''Mitteniederdeutsche Grammatik'' is ook vundaag noch en Standardwark.]] De Wetenschop, de Plattdüütsch ünnersöcht, heet [[Nedderdüütsche Philologie|''Nedderdüütsche Philologie'']]. Se höört in Düütschland meist to de [[Germanistik]], in’n Nedderlannen to de [[Nedderlandistik]].<ref name="NSL1-6">[[Jürgen Meier]], [[Dieter Möhn]]: ''Geschichte un Methoden der niederdeutschen Philologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;1–6.</ref> Anners as to’n Bispeel de [[Westfreesland|westfreesche]] [[Frisistik]], de [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] ook as Wetenschopsspraak bruukt, is nich Plattdüütsch man Hoogdüütsch un deelwies Nedderlandsch de Wetenschopsspraak in düsse Disziplin.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Frisian Reference Grammar, Omkearwurdboek fan de Fryske taal, Ta de Fryske syntaksis, Wurdfoarried en Wurdgrammatika'' (Rezenschoon), In: ''Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik'', 57.&nbsp;Jg. Heft&nbsp;1 (1990), S.&nbsp;117.</ref> Wetenschoplich Interess an’t Plattdüütsche is in dat 18.&nbsp;Jhd. mit [[Idiotikon|Idiotika]], de Wöör uut den Volksmundaarden sammelt, anfungen, so as [[Michael Richey (1678–1761)|Michael Richey]] sien {{lang|la|''[[Idioticon Hamburgense]]''}} oder [[Johann Carl Dähnert]] sien pommersch {{lang|de|''Platt-Deutsches Wörterbuch''}}. So weer [[Lexikografie]] de Vöörlöper för de nedderdüütsche Philologie later.<ref name="NSL1-6" /> Mit’n 19.&nbsp;Jhd. is de Germanistik as Wetenschop an un för sik opkamen. Eerst befaat sik de nedderdüütsche Philologie grotendeels mit de oold- un middelsassischen Spraakdenkmalen un geev kritische Textuutgaven ruut. To’n Enn vun dat 19.&nbsp;Jhd begünn de nedderdüütsche Philogie ook de modernen plattdüütschen Dialekten intensiver uuttoforschen. So stünn nu besünners de [[Dialektologie]] in’n Vöörgrund. 1874 grünn sik de ''[[Verein für niederdeutsche Sprachforschung]]'' mit de Afsicht de plattdüütsche Spraak mit eer Literatuur un Dialekten uuttoforschen.<ref name="NSL1-6" /> Mit de tweden Halv vun dat 20.&nbsp;Jhd. kemen in de nedderdüütsche Philologie [[Sotscholinguistik|sotscholinguistsche]] Fragen op, de to’n Bispeel ünnersöökt woans sik Plattdüütsch un siene [[Dackspraak|Dackspraken]] mit eenanner verhöllt. Eerst mit 20.&nbsp;Jhd. sünd egenstännige Leerstööl för nedderdüütsche Philologie inricht worrn, vöördem weer dat meist en Ünnerdeel vun de allgemene Germanistik oder mit Leeropdrägen afdeckt.<ref name="NSL1-6" /> Dat [[Nedersaksisch Instituut|''Nedersaksisch Instituut'']] an de [[Rieksuniversität Grönneng]] is 1953 grünnt worrn, man 2010 oplööst worrn. Ook vundaag is de nedderdüütsche Philolgie an den meistenn Universitäten en Ünnerdeel vun de Germanistik un keen egen Leerstool. <!-- Givt dat wat wichtigs to de "Nedersaksische taal- en letterkunde" in NL, dat binnen staan mott? --> == Kultuur == Plattdüütsch Kultuurleven mit Verenen, Speeldelen un Schrieverslüüd richt den Blick meist op alleen de egen Regioon. Wenige Institutschonen sünd ook överregionaal opstellt, so as dat [[Institut för nedderdüütsche Spraak]], de Tiedschrift [[Quickborn (Tietschrift)|Quickborn]], de [[Beemsen-Dagfohrt]] oder de Organisation [[SONT]] in’n Nedderlannen. Ook Priesen för plattdüüsche Schrieveree un Kultuur sünd meist överegionaal uutricht, so as de [[Fritz-Reuter-Pries (Stemhagen)|Fritz-Reuter-Pries]], de [[Freudenthal-Pries]], de [[Klaus-Groth-Pries (Heid)|Klaus-Groth-Pries]] oder [[Nedderdüütsch Literaturpries vun de Stadt Kappeln|Literatuurpries vun de Stad Kappeln]].<ref name=":19">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;184&nbsp;f.</ref> Ook wenn sik alle acht noorddüütschen Bundslänner verplicht hebbt dat plattdüütsche Kultuurleven to föddern, givt dat meist givt dat nich noog Steden un Nettwarken an de sik Lüüd in plattdüütschen Kultuurvereen wennen köönt, de plattdüütsche Kultuurarbeid koordineert.<ref>''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;14&nbsp;f ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> === Literatuur === [[Bild:KGrothWKrauskopf.jpg|duum|[[Klaus Groth]] (1884, vun Wilhelm Krauskopf)]][[Plattdüütsche Schrieveree|Plattdüütsche Literatuur]] betekent de schreven Warken – so as [[Roman|Romaans]], [[Gedicht|Gedichten]], [[Vertellsel|Vertellsels]] oder [[Leed (Musik)|Leder]]&nbsp;– in verscheden plattdüütschen Dialekten un is in siene Form vundaag in’n 19.&nbsp;Jhd anfungen. De Themen sünd meist dat Landleven, de egen Kuntrei, Volkskultuur un verleden Tieden.<!-- born fehlt --> Literatuur op Platt is sied den Beginn in’n 19.&nbsp;Jhd. nich alleen as kunstsinnigen Uutdruck dacht, se schall ook plattdüütsche [[Spraakpleeg]] wesen.<!-- born fehlt --> Na de Daalgang vun de middelsassische Schrievspraak is Plattdüütsch lange Tied nich schreven worrn. Literatuur op Platt begünn suutje in’n 18.&nbsp;Jhd, avers eerst in’n 19.&nbsp;Jhd stellen [[Klaus Groth]] un [[Fritz Reuter]] – de plattdüütschen Klassiskers&nbsp;–<!-- born fehlt --> in [[Düütschland]] ene nee’e plattdüütsche Literatuur op de Been. In’n [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] is de Literatuur en Stücken later anfungen, to’n Bispeel mit [[Dörpsnovell|Dörpsnovellen]]. In’n 19. un 20.&nbsp;Jhd. folgt velen Warken un Schrievers in de Nafolg vun Groth un Reuter. Sied dat 20.&nbsp;Jhd. nimmt de plattdüütsche Schrieveree af un is het Delen vun dat Spraakrebeed al vullkamen nalaten.<ref>[[Robert Langhanke]]: ''Neuniederdeutsche Literatur: Über Beginn und nahenden Abschluss einer überschaubaren Literaturtradition'' ([https://open.fau.de/server/api/core/bitstreams/471e5920-dfb5-408d-81af-c6a8643a1861/content online])</ref> De [[Plautdietsch|plautdietsche]] Schrieveree is eerst laat in dat 20.&nbsp;Jhd mit Schrievers as [[Arnolt Ditj]] un [[Ruben Ap]] anfungen.<!-- born fehlt --> Ene wichtige Positschoon hebbt de [[Literaarsche Sellschop|Autorensellschoppen]], de enen groten Deel to plattdüütsche Kultuur bidreegt. Wichtig sünd de [[Augustin Wibbelt-Selschup|Augustin Wibbelt-Sellschop]], de [[Fehrs-Gill]], de [[Freudenthal-Sellschop]], de [[Fritz-Reuter-Sellschop|Fritz-Reuter Sellschop]] oder de [[Klaus-Groth-Sellschop]], de alle ook vele [[List vun plattdüütschen Priesen|Priesen för plattdüütsche Literatuur]] uutgeevt. Wichtig för de plattdüütsche Schrieveree weren ook Literatuurtiedschriften, so as de ''[[Quickborn (Tietschrift)|Quickborn]]'' oder ''[[Diesel (Blatt)|Diesel]]'' in Düütschland un ''[[’t Swieniegeltje]]'', ''[[Krödde]]'' un ''[[Roet]]'' in’n Nedderlannen.<ref name=":19" /><!-- born fehlt --> === Musik === [[Bild:Liedermacher Knut Kiesewetter (Kiel 68.106).jpg|duum|[[Knut Kiesewetter]] (1976)]] [[Bild:Ina Mueller 2 HagenU.jpg|duum|[[Ina Müller]] (2008)]] [[Plattdüütsche Musik]] is mit Gedichten, de [[Volksleed|Volksleder]] worrn sünd anfungen, so as [[Klaus Groth]] sien ''[[Lütt Matten de Has’]]'' oder [[Fritz Reuter]] sien [[De Eikboom|''Eikboom'']].<ref>[[Heike Müns]] (Ruutgeversche): ''Niederdeutsches Liederbuch. Volkstümliche Lieder aus 5 Jahrhunderten.'' [[Hinstörp]], Rostock 1981.</ref> Bi anner Leder is de Schriever unkünnig bleven, so as ''[[Dat du mien Leevsten büst]]'' oder [[Herrn Pastor sien Kauh|''Herrn Pastor sien Kauh'']]. In de 1960-er un 1970-er Jahren hebbt [[Folkmusik|Folkmusiker]] plattdüütsche Musik wedder in’n Leven haalt. Mit enen plattdüütschen Stück het [[Knut Kiesewetter]] den Anfang maakt un anner Musiker so as [[Hannes Wader]] inspireert. Ook in [[Mekelnborg]] weren Plattdüütsch in de Volksszeen vun de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] populäär, so as dat Duo [[Piatkowski & Rieck]] oder de Singer [[Kurt Nolze]]. Populäre Folkgruppen geev dat ook in’n Nedderlannden, so as [[Törf (Band)|Törf]], de op [[Grunnegs|Grönnengsch]] süngen. Een beten later is hier mit de [[Achterhooks|achterhooksche]] Band [[Normaal]] de [[Buurnrock|Burenrock]] opkamen. In de 1980-er kemen ook Gruppen op, de [[volkstümliche Musik|''volkstümliche Musik'']] op Platt maken, so as ''[[Godewind]], [[De Plattfööt]]'' oder ''[[Speelwark]]''. In de 2000-er Jaren weren [[Ina Müller]] ere Alben mit Covers vun [[Popmusik|Popsongs]] populäär. 2009 is de Hamborger Popgrupp [[De Tüdelband|''De Tüdelband'']] opkamen. Anner Musikstilen find sik hier un daar so as de [[Hardcore-Punk|Hardcore-Grupp]] [[COR (Band)|COR]] mit dat Album ''Snack Platt orrer stirb'' oder ''[[De fofftig Penns]]'' mit elektroonschen [[Hip-Hop (Musik)|Hip-Hop]]. Een Pries för plattdüütsche Musik is de [[Bad-Bemsen-Pries]], man ook anner plattdüütsche Priesen tekent Musikers uut. Mit [[Plattsounds Bandcontest|Plattsounds]] un [[Plattbeats]] givt dat Musikweddstrieden, de sik an junge Lüüd richt un opmünnern schöölt plattdüütsche Musik to maken.<!-- Givt dat noch NL-Bands, Singers, de binnen staan schöölt? --> === Theater === [[Bild:2014-07-10 Conni Ohnsorg-Eingang S1-3082.jpg|duum|Logo vun dat [[Ohnsorg-Theater]] an’n Ingang vun dat Bieberhuus in [[Hamborg]]]] Een wichtigen Deel in’t plattdüütsche Kultuurleven neemt de Speeldelen in, so dat de [[UNESCO]] dat [[Plattdüütsch Theater|plattdüütsche Theater]] 2014 as [[immateriell Kultuurarv]] opnamen het.<ref name=":11">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> Nadem dat de [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] Schrievspraak wegdrängt worrn is, find sik Plattdüütsch noch in [[Fastelavendstück|Fastelavendstücken]] mit groffen un erootschen Humoor. In de [[Barock|Barocktied]] sünd plattdüütsche Twüschenspelen in anners hoogdüütschen Stücken begäng, wo groffe Burenfiguren Platt snackt. Mit dat 19.&nbsp;Jhd. kemen wedder eerste Dramen op Platt op un mit de nedderdüütsche [[Bühnenbewegung]] üm 1900 hebbt sik ook proffeschonellere plattdütsche Speeldelen grünnt. De bekannteste plattdüütsche Speeldeel is dat [[Ohnsorg-Theater]] in [[Hamborg]], dat mit’n Feernseen sied den 1950-er Jaren ook in ganz Düütschland bekannt worrn is (De Stücke sünd man för’t Feernseen in [[Missingsch]] överdregen worrn). Dat anner profeschonell Theater is de [[Fritz-Reuter-Bühn]] in [[Swerin]]. Halvproffeschonelle Theaters givt an de 35, de in den dree Landsverbünnen vun’n [[Nedderdüütsch Bühnenbund|Nedderdüütschen Bühnenbund]] organiseert sünd. Bavento givt dat an de 3000 Laienspeeldelen.<ref name=":11" /> <!-- Theater op Platt in NL? --> === Radio un Höörspeel === De Höörfunk speelt ene wichtige Rull för dat Plattdüütsch.<ref name=":38">''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;12. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> Een vull [[Plattdüütsch Radioprogramm|Radioprogramm op Platt]] givt’t in Düütschland man nich. De Initschativ [[Funklock stoppen|''Funklock stoppen'']] het vun 2020 an versöcht en plattdüütsch Radioprogramm op de Been to stellen. Se mossten dat Programm [[Plattradio]] man wedder instellen.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattradio.com/ |titel=Startsiet – Plattradio |abruf=2024-12-05 }} {{Webarchiv|url=https://www.plattradio.com/ |wayback=20240828043445 |text=Startsiet – Plattradio |archiv-bot=2026-08-15 16:21:44 InternetArchiveBot }}</ref> [[Hör mal ’n beten to]]'' sennt op de NDR jeden Dag plattdüütsche Dööntjes. De [[Plattdüütsch Nahrichten|''plattdüütschen Nahrichten'']] op [[Radio Bremen]] sennt sössmaal de Week aktuelle Informatschonen op Platt.<ref name=":12">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> De nedderlandsche Internettradiosenner [[Alles Plat|''Alles Plat'']] sennt Programm kumplett op Platt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.allesplat.nl/ |titel=Alles plat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241104053935/http://www.allesplat.nl/ |archiv-datum=2024-11-04 |abruf=2025-02-04}}</ref> Bet 2011 geev dat ook dat twentsche Radioprogramm ''[[Aksent]]'' op [[Radio Oost]].<ref>{{Internetquelle |url=www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |titel=Aksent |werk=rtvoost.nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080317172643/http://www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |abruf=2008-04-17}}</ref> Besünners vun 1950 bet in de 1990-er Jaren sünd [[plattdüütsche Höörspelen]] in’t Radio geern anhöört worrn. Se hebbt man mit Maatregels to’n Geldsparen un den vundaag ringeren Tohörertallen en good Stück vun eer olen Stand verloren.<ref name=":11" /> Se begünnen in’n 1920-er Jaren, as [[Hans Böttcher (Speelbaas)|Hans Böttcher]] plattdüütsche Theaterstücken un Höörspelen in’t Radio broch. Dat keem man to’n Enn, as de regionalen Senner in’n [[Nazi-Düütschland|Natschonaalsotschalismus]] gliekschalt worrn sünd. Na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] senn de [[Landssenner Swerin]] eerst regelmatig wat plattdüütschs, bet dat de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] de regionalen Senner vereent harr. [[Radio Bremen]] un de Hamborger [[Noordwestdüütsch Rundfunk|Noordwestdüütschen Rundfunk]] (NWDR) arbeiden na den Weltkrieg wedder an plattdüütschen Höörspelen un hebbt later gemeensam an Stücken arbeidt. 1972 geev de Hamborger Redaktschoon de Höörspelen op, so dat se de plattdüütschen Stücken nu noch alleen in Bremen produzeert.<ref>[[Ulf Bichel]]: ''Hörspiel'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;466–486.</ref> <!-- Hööspelen op Platt in NL? --> === Film un Feernseen === {{Kiek ook bi|List vun plattdüütsche Films un TV-Serien}} Ofschoonst sik Bremen, Hamborg, Mekelborg-Vöörpommern Neddersassen un Sleswig-Holsteen in de Charta verplicht hebbt plattdüütsche Medien to föddern, is in dat düütsche Feernseen Plattdüütsch vundaag alleen en beten Nischenprogramm bi’n [[Noorddüütsch Rundfunk|NDR]].<ref name=":22">{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Fernsehen |titel=Plattdeutsch im Fernsehen |werk=plattmakers.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240223041132/https://plattmakers.de/de/weten/Fernsehen |archiv-datum=2024-02-23 |abruf=2024-12-09 |sprache=de}}</ref><ref name=":38" /> De nedderlandschen Regionaalsenners [[RTV Drenthe]], [[RTV Noord]] un [[RTV Oost]] sennt deelwies en beten wat op Platt. 1954 begünn de NDR [[Ohnsorg-Theater|Ohnsorg-Theaterstücken]] op [[Missingsch]] statt Platt to sennen; en paar Stücken op anner Speeldelen sünd man op Platt uutstraalt worrn. In de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] geev dat vun de ''[[Mäkelborgsch Staatstheater|Fritz-Reuter-Bühne]]'' ook plattdüütsche Stücken in’t Feernseen.<ref name=":22" /> De [[Nedderlandsch-Neddersassisch|nedderlandsche-neddersassische]] Serie [[Bartje]] keem 1972 ruut.<ref>{{Internetquelle |autor=Arend Kuik, Jan Krol, Jantje Weurding |url=https://www.imdb.com/de/title/tt0179009/ |titel=Bartje |datum=1972-12-26 |abruf=2025-06-17}}</ref> Vun 1977 an leep bi’n NDR ''[[Wi speelt op Platt]],'' dat bet 1984 plattdüütsche Theaterstücken uutstraalt het. Vun 1977 bet 1982 geev dat 20 Folgen ''[[Platt in III]].'' 1978 senn de NDR dat eerste Maal de Talkshow ''[[Klönschnack (NDR)|Klönschnack]]'', bet 1982 ''[[Talk op Platt]]'', dat Formaat aflööst het. De plattdüütsche [[Tatort]] ''[[Wat Recht is, mutt Recht blieben|Wat Recht is, mutt Recht bliewen]]'' keem 1981 ruut. Sied 1999 wiest de NDR op [[Silvester|Ooldjaarsavend]] ''[[Dinner for one - up Platt|Dinner for one - op Platt]].<ref name=":22" />'' [[Regiosoap|Regiosoaps]] so as [[Van Jonge Leu en Oale Grond|''Van Jonge Leu en Oale Grond'']] un [[Boven Wotter|''Boven Wotter'']] sünd in’n 2000-er Jaren produzeert worrn.<ref>Erik Hitters, Tonny Krijnen: ''Koning van de regio: Populariteit en legitimiteit van regionale televisie'', S.&nbsp;60.</ref> 2006 harr de NDR alle plattdüütschen Formaten instellt, as Uutgliek kemen ''[[Billerbook Düütschland]]'' oder ''[[Die Welt op Platt]]'', de nu ook al wedder instellt sünd. Opstunds givt dat alleen ''[[De Noorden op Platt]]'' eenmaal den Maand.<ref name=":22" /><!-- Noch anner NL TV-Programm op Platt? --> As eersten plattdüütschen Film kann ''[[Wir fahren mit der U-Bahn nach St. Pauli]]'' vun 1970 gellen.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Plattdeutsche-Filme |titel=Plattdeutsche Filme |werk=plattmakers.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230324152518/https://plattmakers.de/de/weten/Plattdeutsche-Filme |archiv-datum=2023-03-24 |abruf=2024-12-09 |sprache=de}}</ref> De grote Deel plattdüütsche Films sünd [[Kummdie|Kummdien]], so as ''[[Ostfriesisch für Anfänger]],'' de Krimikomödien ''[[Boot un Dood]]'' un [[De Krooch an de Wiedau|''De Krooch an de Wiedau'']]'','' de [[Twentsch|twentsche]] Tragikömodie ''[[De Beentjes van Sint-Hildegard]]'' oder de Sciene-Fiction-Parodien uut de Reeg ''[[Apparatspott]]''. Anner Films weren dacht Kinners Platt to leren, so as ''[[Ritter Trenk op Platt]]''. Uutnamen sünd de [[Plautdietsch|plautdietsche]] Film [[Stellet Licht|''Stellet Licht'']] un dat [[Mönsterlänsk Platt|mönsterlandsche]] Drama [[1000 Rosen|''1000 Rosen'']].<!-- Givt dat wichtige Films uut NL, de noch nich binnen steti? --> === Tiedschriften === Dat geev al in’n 19.&nbsp;Jhd kortwielig Versöök Tiedschriften op Platt ruuttogeven, so as so as de ''[[Plattdütsche Husfründ]]'' oder dat ''[[Weltblatt]]''. Liekers givt dat vundaag nix an plattdüütsche Tiedschriften un Dagbläder. Vele noorddüütsche Dagbläder hebbt man Kolumnen op Platt, de meist wat Spaßigs oder uut de Regioon vertellt. Plattdüütsche Artikels in anners hoogdüütschen Blädern sünd raar un hebbt meist ook enen regionalen Betog. Uutnaam weer alleen dat [[Hamburger Abendblatt|''Hamburger Abendblatt'']] 2010 mit ene Uutgaav op Platt un 2016 enen plattdüütschen Titelbladd.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;187&nbsp;f.</ref> <!-- Medien op Platt in NL? --> === Internet, Technik un sotschale Medien === Bi de moderne Technik un in dat Internet is Plattdüütsch wenig präsent. Dat givt man Software so as [[Linux op Platt]] oder „Brann-Stuuv&nbsp;7“ vun [[Ashampoo]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pro-linux.de/news/1/16483/linux-op-platt-wiederbelebt.html |titel=Linux op Platt wiederbelebt |abruf=2025-02-02 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.computerbild.de/artikel/cb-Aktuell-Software-Kurios-Ashampoo-veroeffentlicht-CD-Brennprogramm-auf-Plattdeutsch-1534851.html |titel=Kurios: Ashampoo veröffentlicht CD-Brennprogramm auf Plattdeutsch |abruf=2025-02-02 |sprache=de}}</ref> Online sünd de gröttsten plattdüütschen Sieden de twee Spraakuutgaven vun de [[Wikipedia]]: de [[plattdüütsche Wikipedia]] för de düütsche Sied mit {{NUMBEROFARTICLES}}&nbsp;Artikels un de [[Nedderlandsch-Neddersassische Wikipedia|nedderlandsch-neddersassische]] Uutgaav mit {{NUMBEROF|ARTICLES|nds-nl}}&nbsp;Artikels. Spraaktechnologie givt dat meist alleen för dat Noordneddersassische.<ref>{{Internetquelle |url=https://huggingface.co/datasets/oscar/viewer/unshuffled_original_nds/train |titel=oscar – Datasets at Hugging Face |abruf=2022-06-17 }} {{Webarchiv|url=https://huggingface.co/datasets/oscar/viewer/unshuffled_original_nds/train |wayback=20221204195657 |text=oscar – Datasets at Hugging Face |archiv-bot=2026-08-15 16:21:44 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://wortschatz.uni-leipzig.de/de/download/Low%20German |titel=Korpusdownload Low German |abruf=2022-06-17}}</ref> Allgemeen kriegt Plattdüütsch dat meist nich torecht de Spraaktechnologie achteran to lopen, denn de plattdüütschen [[Korpus (Linguistik)|Spraakkorpora]], de dat för good Spraaktechnologie bruukt, sünd recht lütt un meist nich annoteert oder taggt.<ref>Die Universal Dependencies v.2.8 beinhaltete ein Sample-Korpus von 83 (!) Sätzen, vgl. https://universaldependencies.org/treebanks/nds_lsdc/index.html. 2024 enthält das Korpus etwa 1000 Sätze, vgl. https://aclanthology.org/2024.lrec-main.1388.pdf</ref> Op’t wichtigste sünd hier dat [[Zwirner-Korpus]],<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/ZW--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> dat [[Korpus Deutsche Mundarten: DDR|''Korpus Deutsche Mundarten: DDR'']],<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/DR--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> dat Korpus [[Ehemalige deutsche Ostgebiete|''Ehemalige deutsche Ostgebiete'']]<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/OS--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> un dat [[Korpus Russlanddeutsche Dialekte|''Korpus Russlanddeutsche Dialekte'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/RUDI_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> Dat ümfangriekste Korpus is nich för dat moderne Plattdüütsch man för’t Middelsassisch, dat ''[[Reference Corpus Middle Low German/Low Rhenish (1200–1650)]]''.<ref>{{Internetquelle |autor=Frank Schätzlein |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/en/ren.html |titel=Reference Corpus Middle Low German/Low Rhenish (1200–1650) |abruf=2022-06-17 |sprache=en}}</ref><!-- Spraaktechnolgie Uni Grünneng? --> === Plattdüütsch in de Kark === {{Kiek ook bi|Plattdüütsch in de Kark}} Sied de 1960-er Jaren keem Plattdüütsch as Spraak wedder in de Predigt op. In velen Regionen givt dat tomindst eenmaal dat Jaar plattdüütsche Goddsdeensten. Översett Leder, Andachts-un Gebeedböker oder de [[Plattdüütsche Bibelöversetten|översett Bibel]] geevt so Initschativen Stütt. In den Rebeden wo Platt noch Alldagsspraak is, het de Spraak ene wichtige Rull för de Seelsorg. De plattdüütschen Pasters un Laien sünd vergleken mit anner plattdüütschen Kultuurorganistschonen düchtig good vernett.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;188.</ref><!-- Platt in de Kark in NL? --> == Spraken Bispelen == {{Kiek ook bi|Wikipedia:Platt anhöörn}} {| |'''[[Nedderlandsch-Neddersassisch]]''' ([[Twentsch]]) |[[Bild:Geluidsopname Johanna van Buren.ogg|duum|[[Johanna van Buren]], de eer twentsch Gedicht vöördrägt]] |- |'''[[Noordneddersassisch]]''' ([[Holsteener Platt|Holsteensch]]) |[[File:Holsteinisch-dialect 1.ogg|thumb|Fro vertellt op Holsteensch Platt|zentriert]] |- |'''[[Süüdwestfäälsch]]''' |[[File:South-Westphalian-dialect.ogg|thumb|Mann vertellt op Süüdwestfäälsch|zentriert]] |- |'''[[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]]''' ([[Paderböärnsch Platt]]) |[[File:East-Westphalian-dialect 1 -483.ogg|thumb|Mann vertelt op Paderböärnsch Platt|zentriert]] |- |'''[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]]''' |[[File:East-Frisian-dialect-of-Low-German-548.ogg|thumb|Mann vertellt op Oostfreesch Platt|zentriert]] |- |'''[[Oostpommersch Platt|Oostpommersch]]''' ([[Pomerano]]) |[[File:East-Pomeranian-dialect-.ogg|thumb|Mann vertellt op Pomerano|zentriert]] |- |'''[[Plautdietsch]]''' (Mexiko) |[[File:Plautdietsch-dialect-546.ogg|thumb|Deern uut Mexiko Plautdietsch|zentriert]] |} == Kiek ook bi == {{Portal}} == Literatuur == === Allgemeen === * [[Gerhard Cordes (Philoloog)|Gerhard Cordes]], [[Dieter Möhn]] (Ruutgevers): ''Handbuch zur niederdeutschen Sprach- und Literaturwissenschaft. (NSL.)'' E.&nbsp;Schmidt: Berlin 1983, ISBN 3-503-01645-7. * [[Klaas-Hinrich Ehlers]]: ''Mecklenburgisch-Vorpommersch, Mittelpommersch, Brandenburgisch.'' In: [[Joachim Herrgen]], [[Jürgen Erich Schmidt]]: ''Sprache und Raum. Ein internationales Handbuch der Sprachvariation.'' Band 4: ''Deutsch'' (=&nbsp;''Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.'' Band 30.4). De Gruyter Mouton: Berlin/Boston 2019, ISBN 978-3-11-018003-9, S.&nbsp;590–615. * [[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch.'' In: [[Joachim Herrgen]], [[Jürgen Erich Schmidt]]: ''Sprache und Raum. Ein internationales Handbuch der Sprachvariation.'' Band&nbsp;4: ''Deutsch'' (=&nbsp;''Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.'' Band 30.4). De Gruyter Mouton: Berlin/Boston 2019, ISBN 978-3-11-018003-9, S.&nbsp;550–590. * [[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten.'' In: [[Wolfgang Stammler]] (Ruutgever): ''Deutsche Philologie im Aufriss.'' 1.&nbsp;Bands. 2.&nbsp;Oplaag, Erich Schmidt Verlag: Berlin 1957, Sp.&nbsp;1730–1898. * [[Jan Goossens]] (Ruutgever): ''Niederdeutsch.'' Band&nbsp;1: ''Sprache.'' 2.&nbsp;Oplaag. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1983, ISBN 3-529-04510-1. * [[Klaas Hanzen Heeroma|Klaas Heeroma]]: ''Niederländisch und Niederdeutsch.'' 3.&nbsp;Oplaag. Bonn 1976 ''(Nachbarn 2)''. * [[Willy Sanders]]: ''Sachsensprache, Hansesprache, Plattdeutsch. Sprachgeschichtliche Grundzüge des Niederdeutschen.'' Vandenhoeck & Roprecht: [[Chöttingen]] 1982, ISBN 3-525-01213-6 ''(Sammlung Vandenhoeck)''. * [[Dieter Stellmacher]]: ''Niederdeutsche Sprache.'' 2. Oplaag. Weidler: Berlin 2000, ISBN 3-89693-326-4 (''Germanistische Lehrbuchsammlung'' 26). * [[Henk Bloemhoff]], [[Jurjen van der Kooi]], [[Hermann Niebaum]], [[Siemon Reker]] (Ruutgevers): ''Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde'' (HNTL)'','' Van Gorcum: Assen 2008. * [[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', In: Rahel Beyer, Albrecht Plewina (Ruutgevers): ''Hand der Sprachminderheiten in Deutschland,'' Narr Francker Attempo Verlag: Tübingen 2020. === Wöörböker === {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wöörböker}} * [[Renate Herrmann-Winter]]: ''Kleines plattdeutsches Wörterbuch für den mecklenburgisch-vorpommerschen Sprachraum.'' [[Hinstörp]]: Rostock 1985 (un anner Oplagen). * Renate Herrmann-Winter: Neues hochdeutsch-plattdeutsches Wörterbuch für den mecklenburgisch-vorpommerschen Raum. [[Hinstörp]]: Rostock 1999 (un anner Oplagen). * [[Johannes Saß|Johannes Sass]]: ''Der neue Sass – Plattdeutsches Wörterbuch – Plattdeutsch – Hochdeutsch, Hochdeutsch – Plattdeutsch.'' 6.&nbsp;Oplaag, [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 2011, ISBN 978-3-529-03000-0. '''Grootlandschopswöörböker''' * ''[[Hamburgisches Wörterbuch]].'' 5&nbsp;Bd.. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1985–2006. * ''[[Mecklenburgisches Wörterbuch]].'' 7&nbsp;Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]], later Akademie, Berlin 1937–1992. Nadruck [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1996. Nadrags- un Registerband ook daar 1998. * ''[[Niedersächsisches Wörterbuch]].'' Band 1&nbsp;ff. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1953&nbsp;ff. * ''[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]].'' 5&nbsp;Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1927–1935; Nadruck ook daar 1985. * ''[[Westfälisches Wörterbuch]]''. 5 Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: Kiel/[[Hamborg]] 1969–2021. === Grammatiken === * [[Martin Durrell]]: ''Westphalian and Eastphalian.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;59–90. * [[Reinhard Goltz]], Alastair G.&nbsp;H. Walker: ''North Saxon.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;31–58 * [[Rudolf Ernst Keller]]: ''North Saxon: Lower Elbe.'' In: ''German Dialects. Phonology & Morphology, with selected texts.'' Manchester University Press: Manchester 1961, S.&nbsp;339–381. * [[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik'' (= ''Schriften des Instituts für Niederdeutsche Sprache.'' Reihe Dokumentation 20). Schuster: Leer 1998, ISBN 3-7963-0332-3. * Helmut Schönfeld: ''East Low German.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;91–135. * [[Hein Thies|Heinrich Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik. Formen und Funktionen. A–Z'' (=&nbsp;''Kiek mal rin – zum Nachschlagen''). 2. Oplaag. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 2011, ISBN 978-3-529-03200-4. === Plattdüütsche Literatuur === * [[Heinrich Krüger]]: ''Geschichte der niederdeutschen oder plattdeutschen Literatur vom Heliand bis zur Gegenwart.'' Stiller: [[Swerin]] 1913. * [[Wolfgang Stammler]]: ''Geschichte der niederdeutschen Literatur. Von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart.'' Teubner: Leipzig 1920. * Claus Schoppenhauer: ''Plattdeutsche Klassiker 1850–1950. Wege zur niederdeutschen Literatur'' (=&nbsp;''Schriften des Instituts für Niederdeutsche Sprache.'' Reihe Dokumentation 7). Schuster: Leer 1982, ISBN 3-7963-0209-2. === Spraaksituatschoon === * Birte Arendt: ''Niederdeutschdiskurse: Spracheinstellungen im Kuntextvon Laien, Printmedien und Politik'' (=&nbsp;''Philologische Studien und Quellen.'' H.&nbsp;224). E.&nbsp;Schmidt: Berlin 2010, ISBN 978-3-503-12223-3. * [[Michael Elmentaler]], Peter Rosenberg: ''Norddeutscher Sprachatlas.'' Olms, [[Hilmessen]]: 2015–2022. * [[Hans-Joachim Gernentz]]: ''Niederdeutsch – gestern und heute. Beiträge zur Sprachsituation in den Nordbezirken der Deutschen Demokratischen Republik in Geschichte und Gegenwart'' (= ''Hinstörp-Bökerie. Niederdeutsche Literatur.'' 11). 2.&nbsp;Oplaag, [[Hinstörp]]: Rostock 1980. * [[Ulf-Thomas Lesle]]: ''Plattdeutsch zwischen gestern und morgen: Geschichtsbeschleunigung und die Suche nach der identitas.'' In: [[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]], Horst P. Pütz, Ulrich Weber (Ruutgevers): ''Vulpis Adolatio.'' Festschrift für [[Hubertus Menke]] zum 60.&nbsp;Geburtstag. Heidelberg: 2001, S.&nbsp;429–449. * Ulf-Thomas Lesle: ''Das Eigene und das Fremde: ‚Der Fall des Niederdeutschen‘ – Beispiel eines Identitätsdiskurses.'' In: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte.'' Jg.&nbsp;66, Heft&nbsp;1, 2014, S.&nbsp;32–55. * Ulf-Thomas Lesle: ''Identitätsprojekt Niederdeutsch. Die Definition von Sprache als Politikum.'' In: [[Robert Langhanke]] (Ruutgever): ''Sprache, Literatur, Raum.'' Festschrift für Willy Diercks. Verlag für Regionalgeschichte: [[Builefeld]] 2015, ISBN 978-3-89534-867-9, S.&nbsp;693–741. * Ulf-Thomas Lesle: ''Germanistik und Niederdeutsch. Liaison im Schatten eines Essentialismus.'' In: [[Michael Fahlbusch]] u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Völkische Wissenschaften: Ursprünge, Ideologien und Nachwirkungen.'' De Gruyter: Berlin/Boston 2020, ISBN 978-3-11-065272-7, S.&nbsp;79–101. * [[Hubertus Menke]]: ''Een’ Spraak is man bloots en Dialekt, de sik to Wehr setten kann. Nachlese zur Diskussion um die Europäische Sprachenschutzcharta.'' In: Ursula Föllner (Ruutgever): ''Niederdeutsch. Sprache und Literatur der Region'' (=&nbsp;''Literatur – Sprache – Region.'' 5). Lang: [[Frankfort an’n Main]] u.&nbsp;a. 2001, ISBN 3-631-37194-2, S.&nbsp;9–33. * Hubertus Menke: ''Niederdeutsch: Eigenständige Sprache oder Varietät einer Sprache?'' In: Nina Hartel, Barbara Meurer, Eva Schmitsdorf (Ruutgevers): ''Lingua Germanica. Studien zur deutschen Philologie.'' Jochen Splett zum 60.&nbsp;Geburtstag. Waxmann: [[Mönster]] u.&nbsp;a. 1998, ISBN 3-89325-632-6, S.&nbsp;171–184. == Weblenken == '''Wöörböker''' * [https://plattmakers.de/nds Plattmakers-Wöörbook] (plattdüütsch) * [http://www.deutsch-plattdeutsch.de plattdüütsch Wöörbook] (hoogdüütsch, plattdüütsch) '''Websieden''' * [http://www.plattmaster.de Plattmaster] (hoogdüütsch, plattdüütsch, engelsch) * [http://lowlands-l.net/plattewelt/ Nu is de Welt platt!], wat in de hele Welt för de Spraak bereten ward (meersprakig) * [https://web.archive.org/web/20210413162355/http://lowlands-l.net/grammar/ Drempels un Tegels vun't Neddersassische (Nedderdüütsche, Plattdüütsche)], so wat as’n lütte Grammatik (düütsch, engelsch) * [http://www.plattdeutsch.net/ Websteed vun Klaus-Werner Kahl mit Wöörböker un velen annern Kraam in Mönsterlänner Platt] (plattdüütsch) * [http://www.plattnet.de/ Webportal mit en List vun plattdüütsche Sieden in’t Internett un mit Narichten to plattdüütsche Themen] (plattdüütsch) '''Organisatschonen''' * [http://www.sont.nl/ Streektaal-Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied] (nedderlandsch) * [https://web.archive.org/web/20110718202459/http://niederdeutsch.bhu.de/niederdeutsch/content/de/bundesrat/start.html Bunnsraat för Nedderdüütsch] (plattdüütsch) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Navigatschoonsliest Plattdüütsche Spraakperioden}} {{Navigatschoonsliest Germaansche Spraken}} {{DEFAULTSORT:Plattduutsch}} [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Spraak]] 2cg5pgw80q5oz7i2q972egc00bqputg 0 231 1076138 1075788 2026-08-15T16:20:09Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076138 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} '''Planet''' is en Begreep ut de [[Astronomie]]. Dat Wort kummt ut dat [[Greeksch]]e un heet so veel as ''Wannelsteern''. Dat kuumt dorvun, dat de Planeten an [[Himmel]] jüst so utseen hebt as de annern [[Steern (Astronomie)|Steerns]], nämlich as lütte lüchtende Punkte. De sünd aber man nich fast, as de Steerns, man bewegt sik allmählich un werrn mol hier to seen un mol dor. De meisten dorvun sünd hell noog, dat man jüm mit bloten Oog seen kann un wörrn deswegen ok all bi de oolen Greeken oder de Chinesen bekannt. Mit dat Utfinnen vun de Wietkiekers (ok Fernrühr nöömt) sünd noch meer entdeckt worrn, as letzten is 1930 Pluto funnen woorn, as dat al grote [[Teleskop]]en geev, mit de man ok noch bannig swack Licht wornemmen kann. Planeten sünd – wie man denn laater rutfunnen hett, as man meer mit Telsekope ünnersocht hett un irgendwann ok de eersten [[Ruumsond]]en in den [[Weltruum]] schoten worrn sünd, de uns denn Fotos no de Eer funkt hebbt – gröttere Massen, de as een Kugel formt sünd, man anners as en Steern nich vun sülvst lüchten dot. == Dat Planetensystem bit 2006 == Dat System vun uns [[Sünn]] (man seggt ok: [[Sünnsystem]]) hett bit August 2006 negen Planeten hat (vun binnen na buten): # de [[Merkur (Planet)|Merkur]] (lütter as de Eer) # de [[Venus (Planet)|Venus]] (meist so groot as de Eer) # de [[Eer]] (wat uns Planet is) # de [[Mars (Planet)|Mars]] (lütter as de Eer) # de [[Jupiter (Planet)|Jupiter]] (de gröttste Planet) # de [[Saturn (Planet)|Saturn]] (is de tweetgröttste Planet, de mit den groten Ring) # de [[Uranus (Planet)|Uranus]] # de [[Neptun (Planet)|Neptun]] # de [[Pluto (Dwargplanet)|Pluto]] Wenn de Mass lütter wörr, denn hett man vun Planetoid oder ok [[Asteroid]] snackt. De hebbt nich blots en Beteken, man krigt ok een Nummer towiest, de denn mit to den Namen hörrt. Twüschen Mars un Jupiter is en Asteroidenrebeet – so ganz genau is dat man nich afgrenzt. Af un an geev dat Spekulatschonens, dat dat noch en teihnten Planeten achter den Pluto gifft. Wenn von Sünnsystem snackt warrt, is meist uns eegen meent. Dorto höört nich blots de Planeten, man allns, wat in de [[Gravitatschoon]] vun de Sünn steit. Siet en poor Johren weet wi aber, dat ok anner Steerns Planeten hebbt. In de Fackspraak nöömt sik so en Planet denn ''Exoplanet''. == Dat Planetensystem na de ne’e Indelen == [[Bild:Solar system.jpg|thumb|upright=0.8|[[Fotomontage|Monteert]] Bild vun de acht Planeten un den Maand (all vun [[Ruumsond|Sonden]] fotografert). De Grötten sünd nich na Skaal.]] In August 2006 hett sik dat nu en beten ännert. Na johrelang Snacken, wat denn nu en Planet is un wat nich, un wo man de Grenz leggen kann, wo groot en Mass wesen mutt, dat man noch Planet dorto seggen kann, hett de [[Internatschoonale Astronoomsche Union]] (IAU) aver en ne’e Definitschoon rutgeven. Dorna is de Pluto blots noch en [[Dwargplanet]], wat bi de IAU nich meer so rech as „richtigen“ Planet gellt, man en egen Klass von Massen billt un jümmer noch to dat Sünnsystem tellt. Pluto is nich de einzige Dwargplanet. Woveel dat dorvun gifft, dat weet man noch nich so nau, dat mutt noch prüft warrn. Vun Pluto afsehn hett de IAU noch twee benöömt, de vörher als Asteroiden betekend weern. Asteroiden kanns jümmers noch dorto seggen, wiel dat jo keen Planeten sünd. Un dormit dat sien Richtigkeit hett, hett nu ok Pluto en Nummer kregen. Opstunns sütt uns Sünnsystem nu as folgt ut (na tonehmen [[Groot Halfass|Halfass]]; Planeten sünd normal, Dwargplaneten ''kursiv'' schreven): # [[Merkur (Planet)|Merkur]] # [[Venus (Planet)|Venus]] # [[Eer]] # [[Mars (Planet)|Mars]] # ''[[Ceres (Dwargplanet)|(1) Ceres]]'' # [[Jupiter (Planet)|Jupiter]] # [[Saturn (Planet)|Saturn]] # [[Uranus (Planet)|Uranus]] # [[Neptun (Planet)|Neptun]] # ''[[Pluto (Dwargplanet)|(134340) Pluto]]'' # ''[[Haumea (Dwargplanet)|(136108) Haumea]]'' # ''[[Makemake (Dwargplanet)|(136472) Makemake]]'' # ''[[Eris (Dwargplanet)|(136199) Eris]]'' Dat gifft aver noch annere Asteroiden, de as möögliche Dwargplaneten gellt un noch nauer ünnersocht warrt. De Tall warrt in de tokamen Tiet seker noch stiegen. == Literatur == * Jan Osterkamp: {{Internetquelle |url=http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |titel=Der nächste neue Transpluto will in den exklusiven Sonnensystem-Planetenklub. |hrsg=Die Zeit (Online) |datum=2005-08-01 |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070228010500/http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |archiv-datum=2007-02-28 |abruf=2013-10-17 }} {{Webarchiv|url=http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |wayback=20070228010500 |text=Der nächste neue Transpluto will in den exklusiven Sonnensystem-Planetenklub. |archiv-bot=2026-08-15 16:20:09 InternetArchiveBot }} * Peter Janle: ''Das Bild des Planetensystems im Wandel der Zeit.'' Teil 1. Vom Altertum bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. In: ''[[Sterne und Weltraum]].'' 45, 2006, 1, S. 34–44. {{ISSN|0039-1263}} * Peter Janle: ''Das Bild des Planetensystems im Wandel der Zeit.'' Teil 2. Vom 19. Jahrhundert bis heute. In: ''Sterne und Weltraum.'' 45, 2006, 4, S. 22–33. {{ISSN|0039-1263}} * {{Literatur |Autor=Gibor Basri, [[Michael E. Brown]] |Titel=Planetesimals To Brown Dwarfs: What is a Planet? |Sammelwerk=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |Band=34 |Nummer=1 |Datum=2006 |ISSN=1545-4495 |Seiten=193–216 |arXiv=astro-ph/0608417 |DOI=10.1146/annurev.earth.34.031405.125058}} * Thorsten Dambeck: ''Planeten, geformt aus Gas und Staub'', in GEO kompakt Nr. 6, März 2006, S. 28–34, {{ISSN|1614-6913}} * Katharina Lodders, Bruce Fegley: ''The planetary scientist’s companion.'' Oxford Univ. Press, New York, NY 1998, ISBN 0-19-511694-1. * W.T. Sullivan, J.A. Baross: ''Planets and life – the emerging science of astrobiology.''Cambridge Univ. Press, Cambridge 2007, ISBN 978-0-521-53102-3. * Rudolf Dvorak: ''Extrasolar planets – formation, detection and dynamics.'' WILEY-VCH, Weinheim 2008, ISBN 978-3-527-40671-5. * Claudio Vita-Finzi: ''Planetary geology – an introduction.'' Terra, Harpenden 2005, ISBN 1-903544-20-3. * [[Günter D. Roth]]: ''Planeten beobachten.'' Spektrum, Akad. Verl., Berlin 2002, ISBN 3-8274-1337-0. == Weblinks == {{Commonscat|Planets|Planet}} {{Wiktionary}} {{Wikiquote}} * [http://www.neunplaneten.de/nineplanets/nineplanets.html Die 8 Planeten – Multimedia-Tour durch das Sonnensystem] (von [[The Nine Planets]]) * [https://web.archive.org/web/20100517001020/http://solarsystem.dlr.de/RPIF/ RPIF-Bildbibliothek] * [https://web.archive.org/web/20040905191638/http://www.planeten.ch/ Informationen zu allen Planeten des Sonnensystems, sowie ihren Monden und über alle extrasolaren Planeten] {{Navigatschoonsliest Sünnsystem}} [[Kategorie:Astronomie]] [[Kategorie:Planet|!]] 3zap5qegh1sw98ad5mha29b817ryghf 0 278 1076183 1073864 2026-08-15T19:42:34Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076183 wikitext text/x-wiki {{Infobox Element |NUMMER=47 |SYMBOL=Ag |NAAM=Sülver |LINKS=[[Palladium|Pd]] |RECHTS=[[Cadmium|Cd]] |BAVEN=[[Kopper|Cu]] |ÜNNEN=[[Gold|Au]] |SERIE=Övergangselement |UTSEHN=sülvern |ATOMMASS=107,8682 |EKONFIG=<nowiki>[</nowiki>[[Krypton|Kr]]<nowiki>]</nowiki>4d¹⁰5s¹ |EperSCHAAL=2, 8, 18, 18, 1 |PHAAS=fast |DICHT=10,49 |DICHTBI=RT |SMÖLTPUNKT=1234,93 |KAAKPUNKT=2435 |KRISTALL=kubisch flachzentreert |ION_ENERGIE1=731,0 |ION_ENERGIE2=2070 |ION_ENERGIE3=3361 |ATOMRADIUS=160 |ISOTOPEN= {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Nee|MT=105 |VN=Nee |HT=41,2 [[Dag|d]] |VO=ε |VE=- |PMT=105 |P=[[Palladium|Pd]] |VO2=γ |VE2=0,344; 0,280;<br />0,644 |PMT2=- |P2= |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Nee|MT=106[[Meta-Tostand|m]] |VN=Nee |HT=8,28 d |VO=ε |VE=- |PMT=106 |P=[[Palladium|Pd]] |VO2=γ |VE2=0,511; 0,717<br /> 1,045; 0,450 |PMT2=- |P2= |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Jo|MT=107 |VN=51,839 |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Nee|MT=108[[Meta-Tostand|m]] |VN=Nee |HT=418 [[Johr|a]] |VO=ε |VE=- |PMT=108 |P=[[Palladium|Pd]] |VO2=IÖ |VE2=0,109 |PMT2=108 |P2=Ag |VO3=γ |VE3=0,433; 0,614;<br /> 0,722 |PMT3=- |P3= |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Jo|MT=109 |VN=48,161 |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} {{Infobox Element/Isotop|STABIL=Nee|MT=111 |VN=Nee |HT=7,45 d |VO=β- |VE=1,036; 0,694 |PMT=111 |P=[[Cadmiun|Cd]] |VO2=γ |VE2=0,342 |PMT2=- |P2= |SYMBOL=Ag |NUMMER=47 }} }} Dat '''Sülver''' is en [[cheemsch Element]] ut dat [[Periodensystem]] un is en [[Swoormetall]] vun de [[Övergangselement]]en. Sülver tellt butendem to de [[Eddelmetall]]en. De [[Atomtall]] vun Sülver is 47 un dat [[Atomteken]] is '''Ag''' vun dat [[latiensch]]e ''argentum'', wat Sülver bedüüd. Sülver is week un goot to formen. Vun all Elementen hett Sülver de hööchste [[elektrische Leddanlaag]] un togliek de hööchste [[Warmsleddanlaag]] vun all [[Metall]]en. Blots [[Suprafletigkeiten]], de nich störten kristallinen Modifikatschonen vun’n [[Kohlenstoff]] ([[Demant]], [[Graphen]] un graphenneeg [[Graphit]] un [[Kohlenstoffnanoröhr]]en) un vun’t [[Bornitrid]] wiest en betere thermische Leddanlaag op.<ref>[http://www.tf.uni-kiel.de/matwis/amat/mw2_ge/kap_1/backbone/r1_2_2.html ''Warmsleddanlaag.''] op de Websteed vun de Technischen Fakultät vun de Uni Kiel</ref> == Historie == Sülver warrt vun de Minschen ruchweg siet dat [[5. Johrdusend v. Chr.]] verarbeit un weer to’n Bispeel al vun de [[Assyrer]]s, de [[Goten]], de [[Greken]], de [[Röömsch Riek|Römers]], de [[Oolt Ägypten|Ägypters]] un vun de [[Germanen]] bruukt. Tietwies weer Sülver sogor mehr Weert tospraken as [[Gold]]. Dat Sülver keem tomeist ut de [[Bargwark|Minen]] in [[Laurion]], de ruchweg 50&nbsp;km süüdlich vun [[Athen]] legen. Bi de ollen Ägypters weer Sülver as ''Maandmetall'' bekannt. In’t Middelöller un de fröhe Neetiet weern in Zentraleuropa Sülvervörkamen in’n [[Horz (Middelbargen)|Horz]], in [[Landkreis Waldeck-Frankenberg|Waldeck-Frankenberg]], an’n [[Donnersbarg]], in’n [[Döringer Woold]], in dat [[Erzgebirge]], in’n [[Süüdswartwoold]], in [[Böhmen]] un in de [[Slowakei]] opdeckt. Vörkamen mit hoge Büüt geev dat butendem in Kongsberg ([[Norwegen]]). De gröttste Produzent in’t Middelöller weer [[Schwaz]]. Dor weern to de Tiet bit to 80&nbsp;% vun’t Sülver afboet. Later hebbt de Spaniers grote Mengden Sülver ut [[Latienamerika]] na Europa bröcht, so as ut de Mien vun [[Potosí]], vun de dat vele Sagen geev. Ok Japan weer in’t 16. Johrhunnert Produzent vun Sülver un hett dat Metall ok exporteert. De Weert vun’t Sülver is in de ollen Welt aver rünnergahn, wegen dat gröttere Anbott. Na 1870 weer vör allen Gold as Müntmetall bruukt, so dat Sülver mehr un mehr an weertschoppliche Bedüden verloren hett. Mitt vun’t 19. Johrhunnert is rustfre’e [[Stahl]] entwickelt worrn, de beter to bruken un günstiger hertostellen weer un dormit na den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] Sülver in vele Rebeden aflöst hett, so as Kökenreedschoppen, Platen oder Besteek. Gegenlöpig dorto hett sik dat Rebeet Fotografie un Fotochemie entwickelt, woneem Sülversolten bruukt weer. Dit Rebeet hett eerst Enn vun de 1990er Johren wedder an Bedüden verloren, siet sik de digitale Fototechnik entwickelt hett. Sülver warrt jümmer mehr in de Elektrik un Elektronik insett un ok to’n Kontrolleren vun Mikroben. Dör den starkeren Insatz vun [[RFID]]-Chips warrt de Nafraag in dat Rebeet wieter stiegen, vunwegen dat de Funkantennen vun disse Chips ut Sülver maakt sünd. Ok de Kuntakten an de Böversiet vun Solarzellen warrt vundaag ut Sülver maakt.<ref>Solarmagazin: ''Photovoltaik-Forschung und -Entwicklung: Innovationen bei Solarzellen und Modulen.'' März 2006 {{Webarchiv|url=http://www.solarserver.de/solarmagazin/artikelmaerz2006.html |wayback=20131004044228 |text=(Online) |archiv-bot=2026-03-14 08:50:01 InternetArchiveBot }}</ref> Ne’e Entwickeln as disse sorgt dorför, dat de Nafraag na Sülver weltwiet jümmer mehr stiegen deit. == Mineral, Varietäten un Ierzen == [[Bild:Acanthite-Silver-imiter1.jpg|duum|Sülverdröhd op Akanthit]] Sülver is en roor Element, dat in de [[Eerdköst]] mit en Andeel vun ruchweg 0,079&nbsp;[[Parts per million|ppm]] vörkummt. Dat is so üm 20 mol fakener as [[Gold]] aver düütlich weniger as [[Kopper]]. In de Natur kummt Sülver [[gediegen]] vör, also in elementare Reinform as Köörn, mitünner ok as [[Nugget (Metallurgie)|Nuggets]], dünne Platen oder Blick oder as vertwiegt Geflecht ([[Dendrit (Kristallografie)|Dendrit]]) oder dünne Dröhd int Rebeet vun hydrothermal billte Ierzgäng oder [[Zementatschoonszoon|Zementatschoonszonen]]. Vun de [[International Mineralogical Association]] (IMA) warrt Sülver dorüm as [[Mineral]] rekent. Blangen gediegen Sülver, dat in de Natur an ruchweg 4300 Öörd nawiest worrn is<ref>[http://www.mindat.org/min-3664.html Mindat - Silver] (engelsch)</ref>, sünd vör allen [[sulfid]]ische Mineralen vunt Sülver to finnen. To de wichtigsten [[Ierz]]en tellt to’n Bispeel de [[Akanthit]] (''Sülvergleem'') Ag₂S mit en Sülverandeel vun ruchweg 87&nbsp;% un [[Stromeyerit]] (''Koppersülvergeleem'') CuAgS mit üm un bi 53&nbsp;% Sülver. Den hööchsten Sülverandeel hett mit 99&nbsp;% aver dat rore [[Allargentum]]. Annere rore Sülvermineralen sünd ünner annern [[Chlorargyrit]] (fröher ok ''Hoornierz'') AgCl un de [[Miargyrit]] (''Sülverantimongleem'') AgSbS₂. Tosamen mit dat gediegene Sülver weern bit 2010 167 Sülvermineralen bekannt<ref>[http://webmineral.com/chem/Chem-Ag.shtml ''Mineral Species containing Silver (Ag).''] op ''webmineral.com''</ref>. Wieter gifft dat ok noch de so nöömten sülverbargen Ierzen, in de Sülver tomeist blots in Sporen (0,01 bit 1&nbsp;%) vörkummt. Dorto höört [[Bliegleem]] (PbS) un [[Kopperkies]] (CuFeS₂). Ut den Grund warrt Sülver faken as Blangenprodukt bi’t Herstellen vun Blie un Kopper wunnen. En Sülver[[amalgam]] mit en [[Quecksülver]]andeel vun ruchweg 5&nbsp;% warrt as '''Kongsbergit''' betekent un gellt as [[Varietät (Mineralogie)|Varietät]] vun’t Sülver. Dit Amalgam is bit nu an 35 Fundsteden nawiest worrn<ref>[http://www.mindat.org/min-2250.html Mindat - Kongsbergite]</ref>. En annere Sülvervarietät mit de Beteken '''Küstelit''' hett en Goldandeel vun 10 bit 30&nbsp;% un is mit Stand vun 2011 an ruchweg 60 Fundsteden nawiest worrn<ref>[http://www.mindat.org/min-27293.html Mindat - Küstelite]</ref>. Siet dat 18. Johrhunnert is ok bekannt, dat künstliche ([[anthropogen]] tüügte) Sülverdröhd dör dat Ophitten vun Akanthit oder bi’t Verhütten vun Sülverierzen tostannen kamen künnt<ref>Mineralienatlas: Anthropogene Silberlocken [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Mineralienportrait/Silber/Anthropogene%20Silberlocken (Online)] (hoochdüütsch)</ref>. == Vörkamen == [[Bild:Silber - Trend Förderung.svg|duum|Entwickeln vun’n Sülverafbo mit de Tiet]] <!--[[Bild:SilverUSGOV.jpg|duum|links|Gediegen Sülver]]--> {| class="Tabell rechts" |+ Staaten mit den hööchsten Afbo weltwiet (2011)<ref name="MinConSum" /> |- ! Rang ! Land ! Afbomengden<br />(in [[Tünn (Eenheit)|t]]) |- | align="center" | 1 || [[Mexiko]] || align="right" | 4500 |- | align="center" | 2 || [[Peru]] || align="right" | 4000 |- |align="center" | 3 || [[Volksrepubliek China|China]] || align="right" | 4000 |- |align="center" | 4 || [[Australien]] || align="right" | 1900 |- |align="center" | 5 || [[Chile]] || align="right" | 1400 |- |align="center" | 6 || [[Russland]] || align="right" | 1400 |- |align="center" | 7 || [[Bolivien]]|| align="right" | 1350 |- |align="center" | 8 || [[Polen]] || align="right" | 1200 |- |align="center" | 9 || [[USA]] || align="right" | 1160 |- |align="center" | 10 || [[Kanada]] || align="right" | 700 |- |align="center" | &nbsp; || all annern || align="right" | 2200 |- |align="center" | || Samtmenge || align="right" | 23.800 |} De wichtigsten Sülvervörkamen gifft dat in Noordamerika (in [[Mexiko]], de [[USA]] un [[Kanada]]) un in Süüdamerika (in [[Peru]] un [[Bolivien]]). Mit üm un bi 30% vun de weltwiete Produkschoon weer Pero 2009 de gröttste Sülverproduzent.<ref>[http://www.trading-house.net/news/peru-verfuegt-ueber-reserven-3-88-mrd-unzen-silber-und-66-3-mio-unzen-gold-21568147.html ''Peru verfügt über Reserven 3,88 Mrd. Unzen Silber und 66,3 Mio. Unzen Gold.''] {{Webarchiv|url=http://www.trading-house.net/news/peru-verfuegt-ueber-reserven-3-88-mrd-unzen-silber-und-66-3-mio-unzen-gold-21568147.html |wayback=20111113062530 |text=''Peru verfügt über Reserven 3,88 Mrd. Unzen Silber und 66,3 Mio. Unzen Gold.'' |archiv-bot=2026-08-15 19:42:34 InternetArchiveBot }}</ref> 2011 weer dat Mexiko mit 4500&nbsp;t. [[Bild:World Silver Production 2011.svg|duum|links|Weltwiete Sülverprodukschoon in’t Johr 2011]] Wichtige Fundöörd vun [[gediegen]] Sülver weern: [[Freiberg]] in de [[Ierzbargen]], [[Schwaz]] in’n Tirol, [[Kongsberg]] in Norwegen, [[Sankt Andreasberg]] in’n Horz, dat [[Keweenaw-Halfeiland]] in de USA, [[Batopilas]] in Mexiko oder dat Mansfeller Kopperschiver-Revier ([[Eisleben]], [[Sangerhausen]]). Dat meiste Sülver warrt aver ut Sülverierzen wunnen, de faken tosamen mit Blie-, Kopper- un Zinkierzen in Form vun [[Sulfid]]en oder [[Oxid]]en vörkamt. Twüschen den Anfang vun’t 20. Johrhunnert un dat Enn vun’n [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer de Mengde, de in’t Johr afboet weer, teemlich wesselhaft, in’n Dörsnitt aver teemlich gliek. Na’t Enn vun’n Krieg hett sik de Mengde bit hüüt aver mehr as verdubbelt. Dat poolsche Ünnernehmen [[KGHM]] is mit dörsnittlich 1.200 Tünnen Sülver in’t Johr de bedüdenste Sülverproduzent vun de EU un dat tweetgröttste weltwiet. Na en Studie vun’t [[Rhiensch-Westfäälsch Institut för Weertschopsforschen]], vun’t [[Fraunhofer-Institut för System- un Innovatschoonsforschen]] un vun de [[Bundsanstalt för Eerdwetenschoppen un Rohstoffen]] reckt de Sülvervörkamen blots noch för 29&nbsp;Johren. In de nächsten Johren is also dormit to reken, dat Sülver knapp warrt. De Bericht wiest aver ok, dat jümmer mehr Sülver recycelt warrt, so dat de Vörkamen schoont warrt.<ref>[http://www.rwi-essen.de/media/content/pages/publikationen/rwi-projektberichte/PB_Mineralische-Riohstoffe.pdf ''Trends der Angebots- und Nachfragesituation bei mineralischen Rohstoffen.''] {{Webarchiv|url=http://www.rwi-essen.de/media/content/pages/publikationen/rwi-projektberichte/PB_Mineralische-Riohstoffe.pdf |wayback=20120901005837 |text=''Trends der Angebots- und Nachfragesituation bei mineralischen Rohstoffen.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:50:01 InternetArchiveBot }}</ref> Wenn een vun de Daten vun’n [[USGS]] (Januar 2012)<ref name="MinConSum">{{Webarchiv|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf |wayback=20130909144628 |text=''Silver.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:50:01 InternetArchiveBot }} In: U.S. Geological Survey: ''Mineral Commodity Summaries.'' Januar 2012.</ref> utgeiht, reckt dat Sülver (ahn Uttuuschstoffen un Recycling intobetehn) noch 22 bit 23 Johren. Jüst so as bi annere Eddelmetallen, speelt Recyling en grote Rull to’n Wedderopbereiden vun Materialen, de Sülver bargt. Dorto tellt [[Fotopapeer]], [[Röntgenfilm]]en, Entwickler- un Fixeerbäder, [[Elektronikschrott]] oder [[Batterie (Elektrotechnik)|Batterien]]. == Winnen un Dorstellen == === Uut Sülverierz === Ruchweg 20&nbsp;% vun’t Sülver warrt ut Sülver[[ierz]] wunnen. Analog to’t Winnen vun Gold warrt dat Sülver tomeist dör [[Cyanidlaugen]] mit Hülp vun 0,1&nbsp;%ige [[Natriumcyanid]]-Lösen rutlööst. Dat Ierz warrt dorto toeerst to fienen Mudd tweibroken un mahlt. Dorna kummt de Natriumcyanid-Lösen dorto. För dat Verfohren warrt [[Suerstoff]] bruukt, so dat en go’e Belüften nödig is. Bi de Togaav vun Natriumcyanid lööst sik elementar Sülver as ok dat Sülverierz (Ag₂S, AgCl) as [[Dicyanoargentat(I)]] [Ag(CN)₂]⁻: :<math>\mathrm{2\ Ag + H_2O +\ ^1/_2\ O_2 + 4\ NaCN \rightarrow\ 2\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ 2\ NaOH}</math>, :<math>\mathrm{ Ag_2S\ + 4\ NaCN \rightarrow\ 2\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ Na_2S}</math>, :<math>\mathrm{ AgCl\ + 2\ NaCN \rightarrow\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ NaCl}</math>. De Reakschoon vun Natriumcyanid mit Sülversulfid steiht in en Gliekgewicht, dorüm mutt dat Natriumsulfid dör Oxidatschoon mit Suerstoff oder dör Utfällen (to’n Bispeel as Bliesulfid) ut de Lösung rutnahmen warrn. Dorna warrt dat eddlere Sülver mit [[Zink]] utfällt: :<math>\mathrm{2\ Na[Ag(CN)_2]\ + Zn \rightarrow\ Na_2[Zn(CN)_4] +\ 2\ Ag}</math>. Dat utfällte Rohsülver warrt denn affiltert un dör Raffinatschoon wieter rein maakt. === Uut Blieierz === Bi’t Winnen vun Blie utu Ierzen as to’n Bispeel [[Bliegleem]] entsteiht na’t Rösten un Reduzeren dat so nöömte Roh- oder [[Warkblie]], dat tomeist noch en Andeel vun 0,1 bit 1&nbsp;% Sülver bargt. Dat Eddelmetall warrt in en wieteren Schritt ut dat Rohblie afscheedt un as weertvull Nevenprodukt wunnen. Dorto mutt dat Sülver toeerst vun’n gröttsten Deel vun’t Blie scheedt warrn. Dat geiht na dat Verfohren vun’t ''Parkeseren'' (nöömt na [[Alexander Parkes]], de dat Verfohren 1842 utklamüstert hett)<ref>{{Webarchiv|url=http://plasticker.de/fachwissen/history_people_detail.php?id=1&PHPSESSID=31cd0492cbfeb5dc078deec4294b4c2b |wayback=20130207091113 |text=''Geschichte des Kunststoffs - Alexander Parkes.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:50:01 InternetArchiveBot }} op: ''plasticker.de''</ref>. Dat Verfohren baseert op de ünnerscheedliche [[Löslichkeit]] vun Sülver un Blie in [[Zink]]. Bi Temperaturen bit 400&nbsp;°C sünd Blie (fletig) un Zink (fast) praktisch nich to mischen. Toeerst warrt bi Temperaturen >400&nbsp;°C Zink in dat smölte Blie geven un de Mischen denn afköhlt. Sülver lööst sik licht in Zink, geiht in de Zinkphaas över un lett sik so vun’t Blie afscheden. De Zinksmölt verklamt denn as so nöömten ''Zinkschuum'' (Zink-Sülver-Mischkristallen), de ok as ''Armblie'' betekent warrt. Dat warrt dorna bit op den Smöltpunkt vun Blie (327&nbsp;°C) hitt maakt, so dat en Deel vun’t Blie smölt un wegnahmen warrn kann. De Rest warrn hitt maakt bit to’n Kaakpunkt vun’t Zink (908&nbsp;°C), wat den afdestilleert warrn kann. Torüch blifft dat so nöömte ''Riekblie'', dat twüschen 8 un 12&nbsp;% Sülver bargt. Üm dat Sülver antoriekern, warrt nu de so nöömte ''Driefarbeit'' maakt. Dorto warrt dat Riekblie in en [[Driefaven]] smölt. Över de Smölt warrt en Luftstroom föhrt, de dat Blie to [[Blie(II)-oxid|Blieoxid]], wiel dat Sülver blifft as dat is. Dat Oxid warrt na un na wegmaakt. Wenn de Blieandeel so lütt worrn is, dat sik an de Böverflach keen Blieoxidschicht mehr billt un de letzte fiene Huut vun’t Oxid apenrieten deit, is dorünner dat gleemige Sülver to sehn. Man seggt dorto ok ''Sülverblick'' un to de Legeren dorünner ''Blicksülver'', dat nu to mehr as 95&nbsp;% ut Sülver besteiht. === Uut Kopperierz === [[Bild:Silver crystal.jpg|duum|Sülver-[[Kristall]], de [[Elektrolys|elektrolytisch]] afscheedt worrn is]] Butendem kummt Sülver ok in [[Kopper]]ierz vör un fallt bi’t Herstellen vun Kopper blangen wietere Eddelmetallen in den so nöömten [[Anodenmudd]] an. De warrt toeerst mit [[Swevelsüür]] un Luft vun’n gröttsten deel vun’t Kopper reinigt. Dorna warrt de Mudd in’n Aven smölt un oxideert, so dat de nich eddlen Metallen in de Slack gaht un afscheedt warrn künnt. === Raffinatschoon === Dat Rohsülver warrt nu dör en [[Elektrolys]] in’t so nöömte ''Möbius-Verfohren'' reinigt. Dorto warrt dat Rohsülver in en Elektrolyszell as [[Anood]] schallt. As [[Kathood]] warrt en Fiensülverblick nahmen, un as [[Elektrolyt]] deent salpetersure [[Sülvernitrat]]lösen. Dat Verfohren is dat glieke as dat elektrolytische Reinmaken vun Kopper. Bi de Elektrolys warrt Sülver un all de weniger eddeln Bestanddeelen vun’t Rohsülver (Blie oder Kopper) oxideert un gaht in de Lösen. Eddlere Metallen as [[Gold]] oder [[Platin]] künnt nich oxideert warrn un fallt ünner de Elektrood, woneem se den Anodenmudd billt, de en wichtigen Born för Gold un annere Eddelmetallen is. An de Kathoood warrt nun blots dat Sülver afscheedt. Dit hoochreine Sülver warrt as Elektrolyt- oder Fiensülver betekent<ref>[http://www.chids.de/dachs/expvortr/683Silber_Hildebrand.doc Anorganischer Experimentalvortrag: Silber S.&nbsp;9, ''Elektrolytische Feinreinigung (Möbius-Verfahren)''] {{Webarchiv|url=http://www.chids.de/dachs/expvortr/683Silber_Hildebrand.doc |wayback=20120305025949 |text=Anorganischer Experimentalvortrag: Silber S. 9, ''Elektrolytische Feinreinigung (Möbius-Verfahren)'' |archiv-bot=2026-07-26 05:27:19 InternetArchiveBot }}</ref>. == Egenschoppen == [[Bild:Silver-nugget.jpg|duum|Gediegen Sülver in Form vun en natürlichen Nugget]] === Physikaalsch === Sülver is en Eddelmetall vun witte-gleemige Klöör, dat in’t kubisch-flachzentreerte [[Kristallsystem]] kristalliseert. Ünner normaldruck liggt de Smölttemperatur vun Sülver bi 961°C un de Kaakpunkt bi 2212°C. Sülver hett aver al över 700°C en düütlichen [[Dampdruck]]. Kaken deit Sülver ünner Billn vun en een-atomigen, blauen Damp. As vele [[Eddelmetall]]en is ok Sülver en [[Swoormetall]] mit en Dichte vun 10,49 g/cm³ (bi 20°C). Tyypsch is de metallsche Gleem. En frische Snittflach, de noch nich korrodeert is, wiest vun all Metallen de hööchsten Licht-Reflexionsegenschoppen. Frisch afscheedt Sülver reflekteert över 99,5&nbsp;% vun’t sichtbore Licht. Disse Egenschopp is de Grund, dat Sülver ok to’n Herstellen vun Spegels bruukt warrt. De [[Streekklöör]] is en grau-witt. De Klöör warrt jümmer düsterer, wenn de Koorngrööt lütter warrt. Bi fotograafsch fien verdeelte Sülverkristallen is de Klöör swart. Dat Reflexionsspektrum wiest en utprägte [[Plasmakant]] in’n nege UV. Sülver tekent sik ünner de Metallen ut dör de beste Leddanlaag för Warms un Elekrtizität. As Sülver so week un dehnbor is ([[Mohshard]] vun 2,5-4) lett sik dat to fienste, blaugröön dörschimmern Folien utdünnen (bit 0,002-0,003&nbsp;mm dünn), oder to dünne Dröhd uttehn, de bi 2 km Läng jüst mol 0,1-1 g weegt (Filigrandraht). Rein Sülver in smölten Tostand lööst ut de Luft dat twintigfacke Volumen an Suerstoff, de bi’t Verklamen vun de Smölt ünner Opplatzen vun de al fasten Böverflach wedder afgeven warrt. Sülver dat blots ’n lütt beten legeert is, hett disse Egenoort nich. === Cheemsch === [[Bild:Vereinstaler1871.jpg|duum|En Sülvermünt, de dör Sülversulfidbelag düster anlopen deit]] Sülver is en Eddelmetall mit en Normalpotential vun +0,7991&nbsp;V. Dorüm reagert dat Metall eher slecht. Ok bi högere Temperaturen reageert Sülver nich mit den Suerstoff ut de Luft. Man, in de Luft sünd Sporen vun [[Swevelwaterstoff]] (H₂S), de tosamen mit den Luftsuerstoff mit elementar Sülver to [[Sülversulfid]] (Ag₂S) regeren deit: :<math>\mathrm{4\ Ag\ +\ 2 \ H_2S\ +\ O_2 \rightarrow\ 2\ Ag_2S\ +\ 2\ H_2O}</math>. Disse Reakschoon sorgt dorför, dat Sülver mit de Tiet swart anlopen deit. Sülver lööst sik blots in Süren, de oxideert, as to’n Bispeel [[Salpetersüür]]. In Süren, de nich oxideert, lööst sik Sülver nich. Lööslich is dat dorgegen ok in Cyanid-Lösen, wenn Suerstoff dorbi is. Dorbi billt sik en bannig bestännigen Sülvercyanid-Kumplex, bi den dat elektrocheemsche Potential düchtig schaven is. In kunzentreerte [[Swevelsüür|Swevel-]] un Salpetersüür lööst sik Sülver blots bi högere Temperaturen, as dat dör [[Sülvernitrat]] un [[Sülversulfat|-sulfat]] passiveert is. Gegen smölte Alkalihydroxiden as [[Natriumhydroxid]] is Sülver bestännig. In’t Labor warrt för disse Smölten dorüm ok Sülverfatten bruukt an Steed vun Porzellan- oder Platintegels. === Bioloogsch-medizinisch === In fienstverdeelte Form hett Sülver en [[bakterizid]]e Wirken, is also swack [[Gift|toxisch]], wat op en grote Tall vun löösliche Sülverionen bi de groten Böverflach torüch geiht. In’n Organismus warrt Sülverionen aver teemlich gau an [[Swevel]] bunnen un scheedt ut den Stoffkreisloop as düster’t, swoor lööslich [[Sülversulfid]] ut. Woans dat wirkt hangt vun de Böverflach af. Dat warrt in de [[Medizin]] utnütt för [[Wundoplaag|Wundoplagen]] un in vasive Reedschoppen (to’n Bispeel endotrachela Tuben).<ref>{{Webarchiv|url=http://www.aerzteblatt.de/V4/news/news.asp?id=33419 |wayback=20101223122344 |text=''Mit Silber beschichteter Tubus senkt Pneumonierisiko.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:50:01 InternetArchiveBot }} In: ''Deutsches Ärzteblatt.'' 20. August 2008.</ref> För den bakteriziden Bruuk warrt Sülver dorüm tomeist in [[Medizinprodukt]]en as Beschichtung oder in kolloidale Form insett, jümmer fakener ok as Nanosülver. Sülverionen warrt in de Wundtherapie as [[Desinfekschoonsmiddel]] un as Therapeutikum insett. Krankmakers, de op Sülver reageert, künnt na en teemlich lange Inwirktiet reversibel ünnerdrückt warrn, mitünner wirkt se ok bakteriostaatsch oder sogor bakterizid (maakt also Bakterien doot). Man snackt dorbi vun’n [[Oligodynamie|oligodynaamschen]] Effekt. In eenige Fäll warrt Chlorionen tosett, üm de lütte Wirksomkeit vun Sülver to verbetern. Wirkmechanismen sünd dorbi: * Blockeren vun [[Enzym]]en un ünnerbreken vun jemehr Transportfunkschonen in de Zell. * Minnern vun de Fastigkeit vun de Zellstruktur * Kaputtmaken vun de Membranstruktur All disse Effekten künnt en Zell afstarven laten. Blangen de [[Argyrie]] – en grau Verfarven vun de Huut un Sliemhüüt, de nich torüchgeiht – kann en anstegen Sülveransammeln in’n Lief ok to Stören vun’t Smecken oder Röken kamen oder ok to [[Bregen|zerebrale]] Rammanfäll. Ümstreden is de therapeutische Innahm vun [[kolloidal Sülver]], wat siet eenige Johren wedder mehr Acht in de Apentlichkeit hett un över’t Internett un anndere Borns verköfft warrt. Anboden warrt dat as Universal[[antibiotikum]], dat ok noch annere Lieden helen künnen schall. Wetenschoppliche Studien to de Wirksomkeit gifft dat aver nich. De to en normal Antibiotikum vergliekbore Wirkung is bi [[peroral]]e Innahm stark antotwieveln. Lütte Mengden bit 5 Mikrogramm Sülver op’n Kilogramm Liefgewicht, de an’n Dag oral opnahmen warrt, schüllt na Ansicht vun de US-amerikaanschen Ümweltschuulbehöörd EPA aver nich giftig wesen.<ref>[http://www.epa.gov/iris/subst/0099.htm#oralrfd ''Silver (CASRN 7440-22-4).''] op de Websteed vun de US-amerikaanschen Ümweltschuulbehöörd EPA</ref> == Bruuk == [[Bild:Silver Bar 01.jpg|duum|En 5-kg-Sülverbarren]] === Müntmetall un Weertanlaag === :Kiek ok: ''[[Sülverpries]]'' Fröher weer de wichtigste Bruuk vun Sülver dat Herstellen vun [[Sülvermünt]]en as Betahlmiddel. För [[Münt]]en weern in’t Öllerdom un in ’t Middelöller blots Sülver, Gold un Kopper (pder Bronze) bruukt. De Müntweert weer denn so hooch as de Weert vun’t Metall sülvst ([[Kurantmünt]]). In [[Düütschland]] geev dat bit 1871 ok vör allen Sülvermünten ([[Daler]]) un de [[Geldsoort]] weer dör Sülver afdeckt ([[Sülverstandard]]). Dorna is de Sülver- dör den [[Goldstandard]] aflööst worrn. De Grund leeg in’t hoge Weertspiekern un de Weertbestännigkeit vun Sülver un Gold, vunwegen dat de Metallen roor sünd. Eerst in moderne Tieten weern ok annere Metallen bruukt as Iesen, Nickel oder Zink. De Metallen sünd nich so veel weert un deckt ok nich den Weert de op jem präägt is ([[Scheedmünt]]). Echt Sülver oder Gold warrt vundaag an sik blots noch för sünnere Münten to’n Gedenken insett. Sünners in Tieten, in de de Weertschop nich op de Hööch is, hett sik blangen Gold ok Sülver as en wichtige Form vun de [[Weertanlaag]] wiest wegen sien Kurs- un Weertbestännigkeit. === Kultur un Technik === Blangen Gold un [[Smucksteen|Eddelstenen]] is Sülver en wichtig Material to’n Herstellen vun [[Smuck]]. Siet Johrhunnerten al warrt Sülver för sünners fein un weertbestännig [[Eetbesteek]], [[Tafelsülver]] un [[Sakrale Reedschop]]pen bruukt. Bi Smuck, Reedschoppen un Barren kann de Sülverandeel normalerwies an sien [[Fiengeholltstempel]] aflest warrn. [[Bild:Cloche argent 1 082006.JPG|duum|Smuckstück ut Sülver]] Eddelmetall warrt ok bi vele Sportwettstrieden as to’n Bispeel de [[Olympsche Spele|Olympischen Spelen]] vergeven, üm de betsen Leistungen to ehren. Sülver deent hier as Teken för den tweeten Platz, wat histoorsch dorvun kummt, dat Sülver na Gold as dat nächst eddle Metallen gelln de. Man, vundaag warrt ok de Goldmedaille ut 92,5&nbsp;% Sülver maakt un is blots mit 6&nbsp;g rein Gold vergoldt. Ok in annere Rebeden gifft dat Utteken, de mit wat Sülvern tosamenhangt: [[Sülvern Boor]], [[Sülvern Griffel]], [[Sülvern Schoh]] oder [[Sülvern Lorbeerblatt]]. Geern insett warrt Sülver ok bi [[Musikinstrument]]en. Dör sien hoge Dicht, tüügt Sülver en schönen, warmen toon, is butendem licht to verarbeiten un kann in enkelte Fäll an Steed vun dat anfallige [[Holt (Bostoff)|Holt]] bruukt warrn. Wegen sien hoge [[elektrische Leddanlaag|elektrische]] un [[Warmsleddanlaag]] as ok sien utprägt optisch Reflekschoonsvermögen, finnt Sülver ok vele Anwennen in de [[Elektrik]], [[Elektronik]] un [[Optik]]. Dat Reflekschoonsvermögen warrt to’n Bispeel bi [[Spegel]]s utnütt, jüst so aver ok bi [[Dannenboomsmuck]], Licht- un Warmsreflekters. En [[Supension (Chemie)|Suspension]] vun Sülverpulver in [[Kleevstoff]]en maakt dorut en Klever, de elektrisch leiden kann. Dat Swartfarven vun de [[Sülverhalogenid]]en dör den Verfall bi Licht warrt to’n Bispeel in de Fototechnik nütt. Von ruchweg 1850 bit to’n Vörmarsch vun de Digitalfotografie weer dat de Grundlaag vun de [[Fotografie]]. In de [[Elektrotechnik]] un in de [[Lööttechnik]] warrt ok geern Sülverlegeren mit verschedene Metallen bruukt. Se warrt aver ok en de [[Dentaltechnik]] oder as Dekoratschoon insett. === Medizinische Rebeden === Sülver hett butendem ok en antibakterielle Wirken, wat bi Warkstoffen un Beschichten vun Medizinprodukten utnütt warrt. Dorför warrt kolloidal Sülver, Nanosülver oder Sülverfadens bruukt. Bispelen in Medizinprodukten sünd ünner annern: * Wundoplagen * Sülverbeschichten vun endoskoopsche Tuben * Kunststoffen mit Sülverdoteeren för de Medizintechnik * Cremes as Heelmiddels un Kosmetika * Sülverplaten as Knaknersatz, tyypsch bi Schädelknaken, as to’n Bispeel bi [[Lex Barker]] na en swore Koppbesehren 1944.<ref>http://www.lexbarker.net/ Inoffizielle Fanwebsteed - Biografie (afropen an’n 31. Januar 2012)</ref> In Hensicht op medizinsche Anwennen vun Sülver gifft dat [[Bundsinstitut för Risikobeweerten]] (BfR) aver den Raat, toeerst mol vun den Insatz vun nanoskalige Sülververbinnen un Nanosülver in Produkten, de dicht an’n Verbruker sünd aftosehn<ref>[http://www.bfr.bund.de/cm/343/bfr_raet_von_nanosilber_in_lebensmitteln_und_produkten_des_taeglichen_bedarfs_ab.pdf ''BfR rät von Nanosilber in Lebensmitteln und Produkten des täglichen Bedarfs ab''], Kommentar vun 2009 (pdf-Datei, 84&nbsp;kB), afropen an’n 14. Februar 2012</ref>. === Bispelen för Hygiene- un annere Anwennungen === * Sülverfadens oder Sülverionen törnt dat Wassdom vun Bakterien vun Textilen un op de Huut un minnert dormit slechten Röök * Beschichten vun Böverflachen, t.&nbsp;B. in Köhlschränk, op Kökenmöbel, Lichtschalters usw. * Antibakteriell [[Email]] un [[Keramik]] * Sülverbeschicht Waterfilterkartuschen * Belääg vun [[Keramikkondensater|keramische Kondensaters]] för de Elektrotechnik/Elektronik === Katalyys === Sülverkatalysater warrt industriell in de Deeloxidatschoon vun [[Ethen]] to [[Ethylenoxid]] oder vun [[Methanol]] to [[Formaldehyd]] insett<ref name="Sachtler1974">P.A. Kilty, W.M.H. Sachtler: ''THE MECHANISM OF THE SELECTIVE OXIDATION OF ETHYLENE TO ETHYLENE OXIDE.'' In: ''Catalysis Reviews.'' 10, 1974, S.&nbsp;1-16; DOI: 10.1080/01614947408079624</ref><ref name="Sperber1969">H. Sperber: ''Herstellung von Formaldehyd aus Methanol in der BASF.'' In: ''Chemie Ingenieur Technik.'' 1969, 41, S.&nbsp;962–966; DOI: 10.1002/cite.330411705.</ref>. Dör de Bedüden vun Sülver in de Oxidatschoonskatalyys geev dat tallrieke Ünnersöken to de Wesselwirken vun Sülverböverflachen mit Suerstoff. Verschedene Suerstoffspezies sünd an de Böverflach vun Sülver, in böverflachennege Rebeet oder in’t Sülvervolumen lokaliseert. Blangen Spezies, de op dat Substrat överdragen warrt un dormit to en Oxidatschoon föhrt, gifft dat ok Steden, de en katalytisch Dehydreren mööglich maakt. Dat is intressant in’n Tosamenhang dormit, dat de Deeloxidatschoon vun Methanol to Formaldehyd ünnerstöchiomeetrische Mengden an Suerstoff bruukt<ref name="Schlögl1998">A. Nagy, G. Mestl, T. Rühle, G. Weinberg, R. Schlögl: ''The Dynamic Restructuring of Electrolytic Silver during the Formaldehyde Synthesis Reaction.'' In: ''Journal of Catalysis.'' 179, 1998, S.&nbsp;548-559; DOI: 10.1006/jcat.1998.2240.</ref>. Op de annern Sietkatalyseert Sülver ok de Redukschoon vun orgaansche Substraten dör Waterstoff, as to’n Bispeel de Hydreren vun α,β-nichsättigte Carbonylverbinnen. De Wesselwirken vun H₂ mit Sülverkatalysaters is blots swack utprägt, in Vergliek mit klass’sche [[Hydreerkatalysater]]s as Platin<ref name="PhDHohmeyer">J. Hohmeyer: [http://tuprints.ulb.tu-darmstadt.de/2231/ ''Charakterisierung von Silberkatalysatoren für die Selektivhydrierung mittels DRIFT-Spektroskopie, Adsorptionskalorimetrie und TAP-Reaktor.''] Dissertatschoon, Fritz-Haber-Institut Berlin / Technische Universität Darmstadt, 2009.</ref>. Sülverkatalysaters künnt dorüm Dubbelbinnen vun bi-/multifunktionelle Molekülen selektiv hydreren (to’n Bispeel dat Hydreren vun Acrolein to Allylalkohol). === Nichmetallsche un nich bakterizide Sülveranwennen === Sülver warrt as [[Levensmiddelfarvstoff]] E&nbsp;174 insett, as to’n Bispeel bi’t Övertehn vun [[Söötwoor|Söötworen]]. Sülversolten warrt to’n Infarven vun Glas un Email bruukt. == Legeren == [[Bild:Silberpunzierung.jpg|duum|Stempel op Sterlingsülver. links: Halfmaand un Riekskroon, mitt: Fiengehollt, rechts: Firmenstempel]] Sülver kann mit vele annere Metallen [[Legeren|legeert]] warrn. Dat geiht sünners goot mit Gold, Kopper un [[Palladium]]. En Andeel vun 20-30&nbsp;% Palladium maakt Sülver to’n Bispeel bestännig gegen Anlopen. In begrenzten Ümfang kann Sülver aver ok mit [[Chrom]], [[Mangan]] oder [[Nickel (Metall)|Nickel]] legeert warrn. Dör den Vörgang warrt dat Sülver normalerwies harder. Mit [[Kobalt]] oder Iesen lett sik dat dorgegen nich legeren. De wichtigsten Sülverlegeren sünd vundaag Kopper-Sülver-Legeren. Se warrt tomeist na den [[Fiengehollt]] an Sülver (in Dusendstel) betekent. Begäng sünd vör allen Legeren mit Fiengehollten vun 800, 835, 925 un 935 Dusendstel Deelen Sülver. Na de britischen Geldsoort [[Pund Sterling]] warrt dat 925er Sülver ok as [[Sterlingsülver]] betekent. Dat is de wichtigste Sülverlegeren, de to’n Herstellen vun Smuck, Münten un Eetbesteek bruukt warrt. In Hensicht op den [[Export]] warrt [[Korpuswoor|Korpuswaren]] vundaag vörallen ut en Sülverlegeren mit en Fiengehollt vun 935/1000 herstellt, vunwegen dat de Woren mit Sülverloot [[Löden|lööt]] warrt, de en sieteren Fiengehollt hebbt. So warrt de na’t Gesett fastleggte Samtfiengehollt vun 925/1000 inhollen. En ne’e Legeren ut England is Argentium^™ Sterling-Sülver, dat nich anlopen schall. Ok bi veel bruukt Besteken geiht de Trend jümmer mehr na’t Sterlingsülver. Sülverworen warrt normalerwies an’t Enn fienversülvert, Besteken un Bruukartikels dorgegen hardversülvert. Dör’t reine Sülverbeschichten kummt de strahlenwitte Sülverklöör beter rut, wat goot för den Verkoop is un en stark minnert Anloop maakt. För’t verschönern vun Kunstwarken weer in’t [[Middelöller]] en Legeren bruukt, de as [[Tulasülver]] betekent warrt. Dat is en Legeren ut Sülver, Kopper, Blie un Swevel. Faken warrt Sülver ok vergoldt, wat na en franzöösch oder latienschstännig Woort denn as ''Vermeil'' betekent warrt. [[Neesülver]] ist dorgegen gor keen Sülver, man sütt blots optisch so ut. Dorbi hannelt sik dat üm en witte Metalllegeren ut Kopper, Nickel un Zink in verschedene Gewichtsandeelen, de nich eddel is. Bi Bruuksaken un Besteek warrt disse Legeren ok as ''Alpaca'' betekent. En Legeren mit blots lütten Sülverandeel (250/1000) is oorsprünglich as „Tibetsülver“ in’n Hanneln wesen. Vundaag warrt so aver meist all versülverte un nich versülverte Zinklegeren in’n Smuckhannel so nöömt. Dormit Woren mit Sülver galvaniseert warrn kann, warrt se vörher vernickelt. In disse Legeren, de fröher Wittmetall, Metall oder Weekgussmetall nöömt weern, is aver keen Sülver binnen. == Verbinnen == In cheemsche Verbinnen kummt Sülver tomeist in de [[Oxidatschoonsstoop]] +I vör. De Oxidatschoonsstopen +II, +III un +IV sünd root un tomeist blots in [[Kumplex (Chemie)|Kumplexen]] bestännig. === Sülverhalogeniden === De Sülverhalogeniden tellt to de wichtigsten Sülververbinnen. Se verfallt in Licht un warrt dorüm veel in de [[Fotografie]] insett. Mit Utnahm vun dat [[Flourid]] sünd de Sülver-Halogen-Solten swoor in Water to lösen un warrt ton Nawies vun [[Halogenid]]-Ionen bruukt. [[Bild:Silver chloride by Danny S. - 001.JPG|duum|Sülverchlorid-Nedderslag]] * [[Sülver(I)-fluorid]] (AgF) is dat eenzige Sülverhalogenid, dat sik goot in Water lööst un is in’n Gegensatz to de annern Halogeniden ok nich fienföhlig gegen Licht. Dat Solt is ahn Klöör. * [[Sülverchlorid|Sülver(I)-chlorid]] (AgCl) is en witt, kristallin Pulver, dat to’n Nawies för Chlorid-Ionen bruukt warrt. Bito warrt dat in [[Referenzselektrod]]en un (roor) in de Fotografie insett. * [[Sülverbromid|Sülver(I)-bromid]] (AgBr) is hellgeel un ok blots swoor in Water to lösen. Dat warrt faken in de Fotografie bruukt, vunwgen dat de Fienföhloigkeit gegen Licht grötter is as bi’t Chlorid. * [[Sülveriodid|Sülver(I)-iodid]] (AgI) is geel un lööst sik nich in Water. Ok disse Verbinnen warrt (roor) in de Fotografie bruukt. Sülveriodid warrt mitünner ut Flegers versprütt, üm as Kondensatschoonskeem to’n Regenbilln to wirken. * [[Sülver(II)-fluorid]] (AgF₂) is een vun de wenigen tweeweertigen Sülversolten, de nich kumplex sünd. AgF₂ warrt as Fluoreermiddel an Steed vun elementar [[Fluor]] bruukt. === Sülverchalkogeniden === [[Bild:Silver(I)-oxide-sample.jpg|duum|Sülver(I)-oxid]] * [[Sülver(I)-oxid]] Ag₂O is en düsterbrunen Faststoff, de üt basische Lösen, as to’n Bispeel [[Natronlauge]], mit Sülver utfallen deit. Bi högere Temperaturen verfallt Ag₂O in de Elementen. Sülveroxiden mit högere Weertigkeit as +I könnt blots elektrocheemsch herstellt warrn. Dat sünd de Verbinnen [[Sülver(I/III)-oxid]] (Ag^IAg^IIIO₂, verkehrtewies ok as Sülver(II)-oxid oder AgO betekent), [[Sülver(II/III)-oxid]] (Ag₃O₄) un [[Sülver(III)-oxid]] (Ag₂O₃). * [[Sülversulfid|Sülver(I)-sulfid]] (Ag₂S) is vun all Sülversolten an’n swoorsten in Water to lösen. De Verbinnen is swart un entsteiht direkt ut de Elementen oder dör Togaav vun [[Swevelwaterstoff]] in Lösen, de Sülver bargt. Dat Anlopen vun sülvern Münten oder Besteek kummt ok vun’t Sülversulfid. === Annere wichtige Verbinnen === [[Bild:Zilversulfaat.JPG|duum|Sülver(I)-sulfat]] * [[Sülvernitrat]] (AgNO₃) is de wichtigste Sülververbinnen un warrt as Utgangsstoff för’t Herstellen vun de meisten anneren Sülververbinnen bruukt. Dat Solt lööst sik licht in Water un warrt dör Oplösen vun Sülver in [[Salpetersüür]] herstellt. * [[Sülversulfat]] (Ag₂SO₄) kummt dör Oplösen vun Sülver in [[Swevelsüür]] tostannen. * [[Sülverazid]] (AgN₃) un [[Sülveracetylid]] (Ag₂C₂) sünd hoochexplosiv. Dat eerste kann as Initialtünnerer vun [[Sprengstoff]]en denen. Bannig explosiv is ok [[Sülverfulminat]] (AgCNO), dat ok as Knallsülver betekent warrt. * [[Sülvercyanid]] (AgCN) is en Pulver ahn Klöör, dat hoochgiftig is un bi’t Versetten vun Sülversoltlösen mit Cyanidionen utfallt. Sülver in högere Oxidatschoonstopen kummt to’n Bispeel in Tetrapyridinosülver(II)-persulfat ([Ag(C₅H₅N)₄]S₂O₈), in Kaliumtetrafluoroargentat(III) (K[AgF₄]) oder Caesiumhexafluoroargentat(IV) (Cs₂[AgF₆]) vör. De giftigen [[Sülvercyanid]]en warrt ünner annern in galvaansche Bäder to’n Versülvern un Klöörvergolden (hellgeel-grööngeel) insett. Bi Sülver(I) is de Tendenz Kumplexionen to billn utprägt, tomeist mit de [[Koordinatschoonstall]] 2. Disse Kumplexionen sünd mit Utnahm vun’t [AgCl₂]⁻, dat eerst in stark soltsure Lösen entsteiht, blots in alkalische oder neutrale Lösen bestännig. == Nawies == [[Bild:Silberhalogenide.jpg|duum|Sülverhalogeniden in’n Vergliek: Vun links na rechts: Sülverchlorid, -bromid, -iodid]] Warrt drapenwies [[Halogenid]]lösen in en Fletigkeit geven, de ünnersöcht warrn schall, billt sik [[Nedderslag (Chemie)|Nedderslääg]], wenn Sülver-Kationen dorin sünd. To’n Bispeel mit [[Chlor]]: : Ag⁺_(aq) + Cl⁻_(aq) → AgCl _(s) As [[Nawiesreakschoon]] för Sülversolten warrt dorüm [[Soltsüür]] oder [[Natriumchlorid]]lösen togeven, wat en witten Nedderslag vun Sülverchlorid tüügt. In verdünnt [[Ammoniakwater]] is dat lööslich, dorbi entsteiht de Sülverdiamminkumplex [Ag(NH₃)₂]⁺. Bi hoge Chlorid-Kunzentratschonen lööst sik dat Sülverchlorid deelwies wedder op, wenn sik kumplexe Dichloroargentaten(I) billt: : AgCl + Cl⁻ → [AgCl₂]⁻ De Nedderslag is bi Iodid-Ionen ([[Sülveriodid|AgI]]) geel-gröön un nich in Ammoniakwater to lösen. Bi Chlorid- un Bromid-Ionen ([[Sülverchlorid|AgCl]], [[Sülverbromid|AgBr]]) is de Nedderslag eher witt. == Literatur == * Arnold Holleman, Egon Wiberg: ''Lehrbuch der Anorganischen Chemie''. 101. Oplaag. Walter de Gruyter., Berlin 1995, ISBN 3-11-012641-9. == Borns == <references /> == Weblenken == {{Commons|Silver|Sülver}} * [http://www.bullionweb.de/kurse/silberpreis.html Sülverpries in Euro u. USD mit histoorsche Tafeln] * [http://www.silverinstitute.org/ Silver Institute – Verband vun Sülverproduzenten] * [http://www.kitco.com/charts/historicalsilver.html Grafiken to’n Sülverpries] {{Navigatschoonsliest Periodensystem}} {{DEFAULTSORT:Sulver}} [[Kategorie:Chemisch Element]] [[Kategorie:Mineral]] cckfzfxhorc42hlm6sipmrrunl52u34 0 300 1076203 1075833 2026-08-15T21:14:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076203 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land WD |NAAM_INHEEMSCH = United States of America, USA |NAAM = Vereenigte Staten vun Amerika |NAAM_ENGELSCH = the United States |LAAG=LocationUSA.png |WAHLSPRÖÖK = E Pluribus Unum, In God we trust (vun 1956 af an) |WAPEN = US-GreatSeal-Obverse.svg |HYMNE = [[The Star-Spangled Banner]] |AMTSSPRAKEN = keen Amtsspraak fastleggt, man de facto: [[Engelsche Spraak|Engelsch]] |HÖÖFTSTADT = [[Washington D.C.]] |BGR=38|BMIN=53|NS=N|LGR=77|LMIN=02|EW=W |GRÖTTSTE_STADT = [[New York]] |STAATSFORM = [[Präsidialrepubliek|Präsidiale]] [[Bundsrepublik]] |BAAS_TITEL = [[Präsident]] |BAAS = [[Donald Trump]] |GRÖTT = 9.826.630 |PERZENT_WATER = ? |INWAHNERS_AFSCHÄTZT = 300.888.812 |INWAHNERS_AFSCHÄTZT_JOHR = 2006 |INWAHNERS_TELLT = |INWAHNERS_TELLT_JOHR = |INWAHNERSjeKM2 = 31 |BBP_JOHR = 2004 |BBP = |BBPjeKOPP = $ 44.825 |UNAFHÄNGIGKEIT_TYP = Souveränität |UNAFHÄNGIGKEIT = Vun [[Grootbritannien]]<br />[[4. Juli]] [[1776]] |GELDSOORT = [[US-Dollar]] |GELDSOORT_SYMBOL = $ |GELDSOORT_AFK = USD |TIETREBEET = [[UTC]] -5 bit UTC -10 |AFSTANDtoWELTTIET = |TIETREBEET_SOMMER = |AFSTANDtoWELTTIET_SOMMER = |TLD = .us |ISO3166 = |VÖRWAHL = 1 |FOOTNOTEN = }} De '''Verenigten Staten vun Amerika''' (USA, United States of America) sünd en [[Bundsstaat]] in [[Noordamerika]]. 50 [[US-Bundsstaat|Bundsstaten]] höört dorto. Nahwers sünd [[Kanada]], [[Mexiko]] un över de [[Beringstraat]] ok [[Russland]]. De [[Hööftstadt]] is [[Washington D.C.|Washington]]. In'n [[Januar]] [[2007]] leven dor 300.888.312 Inwahners. Dat [[BBP]] liggt bi 44.828 US-$/Inwahner. == Etymologie vun de Landsnaam == De eerste Maal, dat de [[Engelsche Spraak|engelsche]] Uutdruck {{lang|en|''United States of America''}} in een Sokument steit, dateert op den 2. Januar 1776, as [[Stephen Moylan]], een Adjutant in de [[Continental Army]] vun [[George Washington]], enen Breev an [[Joseph Reed]], schreev un üm Stütt in de [[Unafhangigkeidskrieg]] fraag.<ref>Byron DeLear, "Who coined 'United States of America'? Mystery might have intriguing answer", The Christian Science Monitor, July 4, 2013, [https://www.csmonitor.com/USA/Politics/2013/0704/Who-coined-United-States-of-America-Mystery-might-have-intriguing-answer link]</ref><ref>John Fay, "The forgotten Irishman who named the 'United States of America'", IrishCentral, July 15, 2016, [https://www.irishcentral.com/roots/history/The-forgotten-Irishman-who-named-the-United-States-of-America.html link]</ref> Dat eerste Maal, dat de Landsnaam so in druckt Form to lesen stüün, weer op den 6. April 1776 in enen annonymen Essay in de''[[The Virginia Gazette]]'', een [[Dageblatt|Dagblad]] uut [[Williamsburg (Virginia)|Williamsburg]] in [[Virginia]].<ref>Byron DeLear, "Who coined 'United States of America'?", The Christian Science Monitor, July 4, 2013</ref> Een beten later schreev [[Thomas Jefferson]] op den 11. Juni 1776 ''United States of America'' in ene groffe Skizz för de [[amerikaansche Unafhangigkeidsverklaren]],<ref>Byron DeLear, ibid.</ref> de de [[Second Continental Congress|''Second Continental Congress'']] op den 4. Juli 1776 annamen het.<ref>Davis 1996, p. 7.</ref> ''America'' is de feminine Form vun {{lang|la|''Americus Vesputius''}} sien Vöörnaam, wat de latiensche Form vun [[Amerigo Vespucci]] (1454–1512) sien Naam is. ''Amercius'' stammt vun de ooldhoogdüütsch Naam ''Emmerich''. Den Naam Amerika bruken de düütschen Kartografen [[Martin Waldseemüller]] un [[Matthias Ringmann]] 1507 dat eerste Maal.<ref>"Amerigo Vespucci", Encyclopædia Britannica, [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/626894/Amerigo-Vespucci link]</ref><ref>Note: ''Americus'' comes from the Medieval Latin name ''Emericus'' (for Saint Emeric of Hungary), itself derived from the Old High German name Emmerich.</ref><ref>Sandra Sider, ''Handbook to Life in Renaissance Europe'', Oxford University Press, 2007, p. 226, ISBN 978-0-19-533084-7</ref><ref>Jessie Szalay, "Amerigo Vespucci: Facts, Biography & Naming of America", Live Science, September 20, 2017, [https://www.livescience.com/42510-amerigo-vespucci.html link]</ref><ref>Erin Allen, "How Did America Get Its Name?", Library of Congress Blog, July 4, 2016, [https://blogs.loc.gov/loc/2016/07/how-did-america-get-its-name link]</ref> == Demografie == Dat [[United States Census Bureau|U.S. Census Bureau]] tell bi Zensus op den 1. April 2020 331.449.281 Inwahners in de Verenigten Staten.<ref>Census Bureau, "2020 Population Count", United States Census, April 26, 2021. ([https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2021/2020-census-apportionment-results.htmlpid=2020CENSUS&src=pt] online])</ref>. So sünd de Verenigten Staten na China un Indien dat Land mit de drüddgröttste Inwahnertall.<ref>Central Intelligence Agency, "The World Factbook: United States", November 10, 2018. Available at: {{Webarchiv|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |wayback=20211212224932 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}</ref> Dat Census Bureau schätt de Inwahnertall för 2024 op 340.110.988, war een Wassdoom vun 2,6% sied 2020 is.<ref>U.S. Census Bureau, "Vintage 2024 Population Estimates"</ref> 2023 weren 51% vun de Amerikaners över 15 verheiraadt, 6% weren Wittfroen oder Wittmänner, 10% weren scheden, un 34% unverheiraadt.<ref>U.S. Census Bureau, "Table MS-1. Marital Status of the Population 15 Years Old and Over, by Sex, Race and Hispanic Origin: 1950 to Present", September 11, 2019. Available at: https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html</ref> 2023, de [[Geboortenraat]] liggt bi 1,6 Kinner je Fro,<ref>Ivana Saric, "Births dropped in 2023, ending pandemic baby boom", Axios, April 25, 2024. Available at: https://www.axios.com/2024/04/25/us-births-drop-2023</ref> un het mit 23% weltwied den gröttsten Andeel Kinners mit Ölern, de jüm alleen optrecken doot.<ref>Pew Research Center, "U.S. has world's highest rate of children living in single-parent households", December 12, 2019. Available at: https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/12/12/u-s-children-more-likely-than-children-in-other-countries-to-live-with-just-one-parent/</ref> De Minschen in de Verenigten Staten sünd bannig divers.<ref>U.S. Census Bureau, "Ancestry 2000", June 2004. Available at: http://webarchive.loc.gov/all/20041204015245/https://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf</ref> Witte Amrikaners sünd de gröttste Grupp mit 57.8%.<ref>U.S. Census Bureau, "The Chance That Two People Chosen at Random Are of Different Race or Ethnicity Groups Has Increased Since 2010". Available at: https://www.census.gov/library/stories/2021/08/2020-united-states-population-more-racially-ethnically-diverse-than-2010.html</ref> Hispaansche un Latienamerikaansche sünd de tweedgröttste Grupp mit 18.7%, [[Afroamerikaners]] mit 12.1% de drüddgröttste, Asiaatschamerikaansche sünd mit 5.9% op den veerten Platz, Native Americans maken rund 1%.<ref>U.S. Census Bureau, "Ancestry and Native American Population", 2000. Available at: https://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf</ref> Some 574 Native tribes are federally recognized.<ref>U.S. Government, "Federally recognized American Indian tribes and Alaska Native entities", April 5, 2024. Available at: https://www.usa.gov/indian-tribes-alaska-native</ref> 2024 weer dat Mediaanöller 39.1 Jaren.<ref>Kristie Wilder and Paul Mackun, "Median Age in 192 Metro Areas Higher Than National Median of 39.1", U.S. Census Bureau, July 4, 2025. Available at: https://www.census.gov/library/stories/2025/06/metro-areas-median-age.html</ref> === Spraken === [[Bild:Languages cp-02.svg|thumb|Meest spraken Spraken in de USA]] Wieldes veel Spraken in de Verenigten Staten spraken warrt, is Amerikaansch Engelsch de lingua franca.<ref>Harmeet Kaur, "FYI: English isn't the official language of the United States", CNN, May 20, 2018. Available at: https://www.cnn.com/2018/05/20/us/english-us-official-language-trnd/index.html</ref> Engelsch weer al lang ''[[de facto]]'' Amtsspraak. Donald Trump maak 2025 mit de [[Executive Order 14224]] Engelsch ook de offitschelle Amtsspraak.<ref>Executive Order 14224, 2025.</ref> 28 Bundsstaten un de [[Jumfern-Eilannen]] leggt Engelsch as Amtsspraak fast; 19 Staten un Washington D. C. hebbt kene offitschelle Amtsspraak.<ref>The Washington Post, "States Where English Is the Official Language", August 12, 2014. Available at: https://www.washingtonpost.com/blogs/govbeat/wp/2014/08/12/states-where-english-is-the-official-language/</ref> Hawaii, Alaska, South Dakota, Amerikaansch Samoa, Puerto Rico, Guam un Noord-Mariana-Eilannen laat ook regiobale indigene Spraken as Amtsspraken gellen.<ref>Hawaii Legislative Reference Bureau, "Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4", November 7, 1978. Available at: https://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html</ref><ref>NPR, Bill Chapel, "Alaska OKs Bill Making Native Languages Official", April 21, 2014. Available at: https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2014/04/21/305688602/alaska-oks-bill-making-native-languages-official</ref><ref>Argus Leader, "South Dakota recognizes official indigenous language", March 22, 2019. Available at: https://eu.argusleader.com/story/news/politics/2019/03/22/south-dakota-recognizes-official-indigenous-language-governor-noem/3245113002/</ref> 169 indigene Spraken warrt vundaag noch spraken.<ref>Julie Siebens and Tiffany Julian, "Native North American Languages Spoken at Home in the United States and Puerto Rico: 2006–2010", United States Census Bureau, December 2011. Available at: https://www2.census.gov/library/publications/2011/acs/acsbr10-10.pdf</ref> In Puerto Rico is Spaansch wieder verbreidt as Engelsch.<ref>Puerto Rico Channel, "Translation in Puerto Rico", December 29, 2013. Available at: {{Webarchiv|url=https://www.puertorico.com/translation/ |wayback=20131230233259 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}</ref> Besünners in den Middelwesten warrt ok noch 'n beten [[Plattdüütsch]] snackt, to'n Bispeel in [[Iowa]], [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]], [[Washington (Bundsstaat)|Washington]] un [[Wisconsin]]. == Geographie == == Staat == De Verfaten is de oolste demokraatsche Verfaten, de hüüt noch bruukt warrt. === Politisch System === Dat politisch System vun de Vereenigten Staten is en [[Bundsstaat]] mit en starken [[Präsident]]en an de Spitz vun den Bund. Siet 2025 is dat [[Donald Trump]]. He is de 45. Mann, de düt Amt utfüllen deit. De Präsident is Baas vun de [[Exekutive]]. In een Person is he [[Böverst vun’n Staat]] un [[Baas vun de Regeern]]. Bovenhen is he ok noch Böverst Befehlhebber vun de [[Strietkräft vun de Vereenigten Staten]]. De [[Legislative]] is de [[Kongress (USA)|Kongress]]. Hüdigendags is dat de 115. Kongress vun de Vereenigten Staten, wo de [[Republikaansch Partei (USA)|Republikaansch Partei]] de Mehrheit in hett. In düssen Kongress sitt Afordenten ut al 50 Bundsstaten, de wählt wurrn sünd. De [[Verfaten vun de Vereenigten Staten|Verfaten]] schrifft vör, dat de Kongress sik ut twee Kammern tohopensetten deit. He hett dat Seggen över den Huushollt un draff Gesetten in Gang bringen. Vunwegen sien Hoheit över den Huushollt un dormit över de Utgaven vun den Staat hett de Kongress bannig veel to Seggen in de amerikaansche Politik. He alleen draff Bundsgesetten rutgeven un annere Länner den Krieg verklaren. De eerste Kammer vun’n Kongress is dat [[Repräsentantenhuus (USA)|Repräsentantenhuus]]. De tweede Kammer is de [[Senat (USA)|Senat]]. Verdrääg mit frömde Staten weert vun’n Präsidenten ünnertekent, mütt avers vun den Senat in Gang sett (ratifizeert) weern. De Präsident hett dat Recht, Ministers oder hoge Richters (besunners to dat Böverst Gericht) vör to slahn, man de Senat mutt ok hier den Vörslag vun’n Präsidenten annehmen. De Liddmaten vun dat Repräsentantenhuus weert för twee Johren wählt. Jedeen Repräsentant steiht in för den Wahlbezirk vun sien Bundsstaat. Wie veel Wahlbezirken dat gifft, warrt al tein Johren fastleggt, wenn dat Volk dor för tellt warrt. Senators weert för söß Johr wählt. In den Senat gifft dat dree [[Klassen (Senat vun de USA)|Klassen]]. All twee Johren warrt en Drüddel vun den Senat siene Liddmaten nee wählt. Vörsitter vun den Senat is vunwegen de Verfaten de Viezpräsident vun de USA. He draff avers bloß mit afstimmen, wenn en Patt bi de Stimmen vörliggt. Wenn de Viezpräsident nich dor is, bestimmt de Senat en „[[Pro tempore Präsident vun den Senat vun de Vereenigten Staten|Vörsitter up Tiet]]“. De Liddmaten vun de eerste Kammer wählt sik ehren egen Vörsitter. Dat is de „[[Spreker vun dat Repräsentantenhuus vun denVereenigten Staten|Spreker vun dat Repräsentantenhuus]]“ (Speaker). Spreker (hüdigendags [[Nancy Pelosi]]) un Vörsitter up Tiet (hüdigendags Senator [[Robert Byrd]]) sünd jummers Liddmaten vun de Partei, de in düsse Kammer an’n stärksten is. Ehr en Vörlaag vun en Gesett to’n [[Bundsgesett (Vereenigte Staten)|Bundsgesett]] weern kann, mutt se eerst mol dör dat Repräsentantenhuus un ok dör den Senat dörgahn. De Vörlaag warrt toeerst in een vun de beiden Kammern vörstellt. En oder mehr Utschüss nehmt se sik denn vör un pröövt un ännert se un lehnt se denn af oder nehmt se an. Dorna warrt se in de Kammer besnackt. Wenn se denn annahmen is, geiht se fudder na de annere Kammer. Eerst wenn beide Kammern över dat Gesett övereenkamen sünd, warrt se den Präsidenten vörleggt, dat he tostimmen schall. [[Bild:Uscapitolindaylight.jpg|200px|thumb|Dat Kapitol in Washington D. C., Seet vun den Kongress]] De [[Judikative]] in de USA boot sik vun de Bundsstaten her up. An ehre Spitz steiht avers de [[Böverst Gerichtshoff vun de Vereenigten Steaten|Böverste Gerichtshoff]]. Wat de Verfaten vun [[1787]] bestimmt hett, kann en vör Gericht inklagen. Düsse Verfaten bedutt in dat politische Leven vun de USA bannig veel. Wie strevig de Verfaten is, kann een dor an sehn, dat bitherto eerst 27 [[Tosatzartikel to de Verfaten vun de Vereenigte Staten|Tosatzartikels]] toföögt wurrn sünd. In de USA warrt na dat [[Mehrheitswahlrecht]] wählt. So is dat kamen, dat sik dor en [[Tweeparteiensystem]] bildt hett. Düsse beiden Parteien sünd de [[Demokraatsche Partei (USA)|Demokraatsche Partei]] un de [[Republikaansche Partei (USA)|Republikaners]]. In beiden Parteien finnt sik al Koalitschonen vun ganz verscheden Ansichten tosamen. Wenn en nee polietsche Idee upkummt, denn warrt normalerwiese nich versöcht, en nee Partei to grünnen, man sik mit de Afordenten vun beide Grootparteien af to snacken. So maakt dat de „[[American Liberties Union]]“ bi de Demokraten un de „[[Moral Majority]]“ bi de Republikaners. Lüttjere Parteien, as de [[Green Party (USA)|Grönen]] oder de [[Libertarian Party]] speelt keen grode Rull, ofschoonst bi de Wahl to’n Präsidenten de Stimmen, de de Kannedat vun de Grönen kriggt, amenne bi den Kannedaten vun de Demokraten fehlt. === Bundsstaten === [[Bild:Map of USA with state names.svg|duum|350px|links|Koort mit de 50 Bundsstaten]] De USA bestaht alltohoop ut 50 '''[[US-Bundsstaat|Bundsstaten]]'''. Disse 50 Staten warrt ok op de [[Flagg vun de USA]] dör de 50 Steerns dorstellt (de Flagg hett sik ok jümmer ännert, wenn dor Bundsstaten tokemen). Blangen de Bundsstaten gifft dat noch den Bundsdistrikt [[Washington D.C.]] un de US-Butenrebeden, de ok to de USA höört, aver nich densülven Status hebbt as de Bundsstaten. == Historie == === Indigene === [[Bild:Extreme Makeover, Mesa Verde Edition - panoramio.jpg|thumb|left|[[Cliff Palace]], een Dörp vun de [[Pueblos]] jümeer Vöörfaren. Vundaag in dat [[Montezuma County]] in [[Colorado]]. Uut de Tied twüschen 1200 un 1275.<ref>[https://coloradoencyclopedia.org/article/cliff-palace "Cliff Palace"] at Colorado Encyclopedia. Retrieved January 31, 2024.</ref>]] De eersten Minschen in [[Noordamerika]], de [[Paläoindianer|Paläoindianers]], wannern vöör rund 12.000 Jaren över de [[Beringstraat]], de dunntomalen ene [[Landbrügg]] weer, oder kemen langs de ole [[Waterkant]], de in de [[Iestied]] dunntomalen veel leger weer un nu ünner de See liggt, na Noordamerika.<ref>Erlandson, Jon M.; Rick, Torben C.; Vellanoweth, Rene L. (2008). "Human impacts on ancient shellfish: A 10,000-year record from San Miguel Island, California". In *Journal of Archaeological Science*, S. 19.</ref><ref>Savage, Stephen (2011). *The Ancient Americas: A Brief History*. Oxford University Press, S. 55–58.</ref> De [[Clovis-Kultuur]], wuss üm 11.000 v. Chr. in de archaische Tied ran, un gellt för de eerste wiedverbreedt Kultuur in Nordamerika.<ref>Waters, Michael R.; Stafford, Thomas W. Jr. (2007). "Redefining the age of Clovis: Implications for the peopling of the Americas". In *Science*, vol. 315, pp. 1122–1126.</ref><ref>Flannery, Kent V. (2015). *The Early Mesoamerican Village*. Academic Press, pp. 173–185.</ref> Mit de Tied wussen de indigenen noordamerikaanschen Kulturen to steeds kumplexeren Sellschoppen ran, so as to’n Bispeel de [[Missipi-Kultuur]], mit [[Bueree]] un momumentale Architektuur.<ref>Lockard, Craig (2010). *World History*. Cengage Learning, p. 315.</ref> In de [[postarchaische Tied]] leev de Missipi-Kultuur in [[middelste Westen]], de Oosten un Süden vun de Verenigten Staten vundaag, de [[Algonkin]] leven rund üm de [[Grote Seen]] un de US-amerikaansche Oostküst. De [[Hohokam-Kultuur]] un de [[Pueblos]] leven in de Süüdwest vun de hüdigen Verenigten Staten.<ref>Johansen, Bruce (2006). *The Native Peoples of North America: A History, Volume 1*. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-3899-0. p. 51.</ref> De Tall Minschen, de vöör de de Koloniaaltied in dat Rebbed vun de Verenigten Staten leven, schätt de Forscherlüüd twüschen 500.000<ref>Thornton, Russell (1998). *Studying Native America: Problems and Prospects*. University of Wisconsin Press, p. 34.</ref><ref>Perdue, Theda; Green, Michael (2005). *The Columbia Guide to American Indians of the Southeast*. Columbia University Press, p. 40.</ref> un 10 Millionen.<ref>Perdue, Theda; Green, Michael (2005). *The Columbia Guide to American Indians of the Southeast*. Columbia University Press, p. 40.</ref><ref>Haines, Robin; Haines, Michael R.; Steckel, Richard H. (2000). *A Population History of North America*. Cambridge University Press, p. 12.</ref> === Kolonialtiet === [[Bild:Nouvelle-France map-en.svg|thumb|The [[Colonial history of the United States|colonial possessions]] of [[British colonization of the Americas|Britain]] (the Thirteen Colonies in pink and others in purple), [[New France|France]] (in blue), and [[Kingdom of Spain|Spain]] (in orange) in North America, 1750|upright=1.3]] [[Christoph Kolumbus]] begünn 1492 in Opdrag vun Spanien na enen ne’en Seeweg na Indien to söken un het daarbi de Karibik opdeckt un daar Kolonien för dat Spaansche Riem grünnt. Spaansche Kolonien un Misschonen folgen op [[Puerto Rico]], in Florida un Nee-Mexiko un Kalifornien. De eerste spaansche Kolonie op Grund, de vundaag US-amerikaansch is, weer Spaansch Florida in’t Jaar 1513.<ref>Vigil, Ralph H.; Galloway, Patricia K. (eds.) (2006). *The Hernando de Soto Expedition: History, Historiography, and "Discovery" in the Southeast*. University of Nebraska Press, p. 329.</ref><ref>Hudson, Charles M. (2018). *Knights of Spain, Warriors of the Sun: Hernando de Soto and the South's Ancient Chiefdoms*. University of Georgia Press, p. 130.</ref><ref>Davis, Frederick T. (1932). "The Record of Ponce de Leon's Discovery of Florida, 1513". *The Quarterly Periodical of the Florida Historical Society*, vol. XI, no. 1, pp. 5–6.</ref><ref>Florida Center for Instructional Technology (2002). *A Short History of Florida*. University of South Florida.</ref> Na verscheden Versöök ene Stadt in Florida to grünnen, weer 1565 Saint Augustine, de eerste permantene spaansche Stadt in Noordamerika.<ref>NPR (2015). "Not So Fast, Jamestown: St. Augustine Was Here First". Retrieved March 5, 2021.</ref> Frankriek versöch ook sik in Florida daaltolaten. De Städer hebbt se avers gau wedder opgeven so as Charlesofrt oder de Spannschen hebbt se tonicht maakt, so as Fort Caroline. Op Dur hebbt sik de Franzosen man üm de Grote Seen daallaten, so as dat Fort Detroit, un langs de Mississippi, so as St. Luis un an de Gulf vun Mexiko in New Orleans.<ref>Petto, Christine Marie (2007). *When France Was King of Cartography*. Lexington Books, p. 125.</ref> Mang de fröhen europääschen Kolonisten weren okk de Nedderlänners, de Nee-Nedderland, dat hüdige New York grünnen, un Sweden mit de lütte Kolonie, de nunDelaware is. Grootbritannien begünn innVirginia un in Plymouth in Massachusetss.<ref>Seelye, James E. Jr.; Selby, Shawn (2018). *Shaping North America: From Exploration to the American Revolution*. ABC-CLIO, p. 344.</ref><ref>Bellah, Robert Neelly; Madsen, Richard; Sullivan, William M.; Swidler, Ann; Tipton, Steven M. (1985). *Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life*. University of California Press, p. 220.</ref> De [[Mayflower Compact]] in Massachusetts un de [[Fundamental Orders of Connecticut]] begrünnen de Kolonien, de sik sülvenst verwalten.<ref>Remini, Robert V. (2007). *A Short History of the United States*, pp. 2–3.</ref><ref>Johnson, Paul E. (1997). *A Shopkeeper’s Millennium: Society and Revivals in Rochester, New York, 1815–1837*. Hill and Wang, pp. 26–30.</ref> Bi de Kontakt twüschen Indigenen un Europäers keem dat jümmers wedder to Konflikten. Man ook Hannel, bi den de Europäers Warktügen gegen Pelzen vun de Indianers tuuschen, keem op.<ref>Ripper, Jason (2008). *American Stories: Living American History*. M.E. Sharpe, p. 6.</ref> === Unafhängigkeit === As de [[Sövenjöhrig Krieg|Sövenjöhrige Krieg]] toenne weer, harr Grootbritannien en groten Sieg över Frankriek schafft. Quebec weer vun de Briten innahmen un de Franzosen mössen [[Louisiana]] an Spanien verkopen. An'n [[7. Oktober]] [[1763]] güng en königliche Proklamatschoon rut. Dor is künnig maakt wurrn, dat de Kamm vun de [[Appalachen]]-Bargen nu de westliche Grenz vund e Kolonien ween scholl. Dat Land dorachter (twuschen Appalachen un [[Mississippi (Stroom)|Mississippi]] scholl in de Hannen vun de Indianers blieven. Dor weern de Siedlers nu gor nich mit inverstahn. Se harrn dat just up düt Land afsehn. De Inwahners in de Kolonien weern dor al vergrellt över England, as denn [[1764]] dat „[[Amerikaansch Fiskalgesett|Amerikaansche Fiskalgesett]]“ vun dat engelsche Parlament beslaten wurrn is. Düt Gesett kreeg in de Kolonien den Naam „Zuckergesett“. Bit dorhen weer dat mööglich ween, dat [[Molasse]] ut Westindien (wo de Zucker vun maakt wurrn is) ohn [[Toll]] na de Kolonien inföhrt weern konn. Nu schollen de Amerikaners dor Toll för betahlen. Dat güng ok dor üm, dat mehr Geld in de engelsche Staatskass keem. Dat duer nich lang, denn keem ok noch dat „[[Währungsgesett]]“ dor to. Dat maak de Lüde bitter gegen de engelsche Politik. Se menen, wat de Weertschup angüng, weern se bloß tweede-Klass-Börgers dor in de Kolonien. Man England geev nich Bott, man hett [[1765]] ok noch dat „Inquarteernsgesett“ un dat „Stempelstüergesett“ rutgahn laten. Nu weern de Amerikaners avers rein in Brass. In al Kolonien geev dat Protest un dat weern ok Stimmen to höörn, de Gesetten weern gegen de engelsche Verfaten. Stüern dröffen na de engelsche Verfaten bloß vun dat Volk süms in dat Parlament beslaten weern, dat gell ja woll ok för Stüern in Amerika. Man de Kolonien weern in dat Londoner Parlament nich vertreden. So weern also de amerikaanschen Stüern ohn dat amerikaansche Volk beslaten. Dat weer Unrecht, so heet dat. Geheeme Organisatschonen sünd upmaakt wurrn, as de „Söhns vun de Freeheit“. Dat geev ok Demonstratschonen un upsternaatschet Volk. Nu güng dat hen un her. [[1767]] maak London de Sake noch leger, as en Toll up [[Tee]] inföhrt wurrn is. De Habenstäder güngen in [[Boykott]] gegen engelsche Waren un in Massachusetts un en Reeg anner Kolonien beslaten de Parlamenten en Rundschrieven gegen de neen gesetten ut London. An'n [[1. Oktober]] [[1768]] lä de Regeern twee [[Regiment]]ers engelsche Suldaten na Boston. An'n [[5. März]] [[1770]] füern engelsche Wachtsuldaten in en upsternaatsche Mass un schaten fiev Lüde doot. Dor mössen de Englänner Bott geven un up en Insel in'n Haben utbüxen. An'n [[16. Dezember]] [[1773]] entern Mannslüde, de sik as Indianers utstaffeert harrn, de Teeschepen vun de ''East India Company'' in'n Haben vun Boston un smeten 342 Kisten mit Tee över Boord. Düsse Aktschoon kreeg later den Naam „[[Boston Tea Party]]“ un bedüüd för de amerikaansche Unafhängigkeit dat, wat de „[[Storm up de Bastille]]“ för Frankriek bedüden dö. Nu güng dat fix un dat keem to'n Krieg. An'n 4. Juli 1776 keem de Kongress vun al dartein Kolonien tohopen un unnerteken de Verklaren vun de Unafhängigkeit. Dor harr besunners [[Thomas Jefferson]] an mitarbeit'. An'n [[3. September]] [[1783]] hett Grootbritannien de Unafhängigkeit vund e USA na dat [[Völkerrecht]] offiziell gellen laten. === Bit to’n Börgerkrieg === An’n [[4. Februar]] [[1789]] is [[George Washington]] to’n eersten Präsidenten vun de USA wählt wurrn. Anners harr dat ok woll [[Benjamin Franklin]] weern konnt, man de weer in düsse Tiet al 83 Johr oolt. Viez weer [[John Adams]] ut [[Massachussetts]]. [[James Madison]] harr sik mit dat Utarbeiden vun 12 Tosätz to de Verfaten befaat. De [[Kongress]] hett 10 vun düsse Tosätz annahmen un de sünd denn [[1791]] ünner den Naam „[[Bill of Rights]]“ Deel vun de Verfaten wurrn. Dormols weer en grote Fraag, wat vun Rull de enkelten Staten vun de Bundsrepublik spelen schollen. Wie scholl de Macht verdeelt weern twuschen de enkelten Bundslänner un de Zentral in [[Washington D.C.]]? Butenminister [[Thomas Jefferson]] meen, dat stünn den Bund nich goot an, to veel Macht in siene Hannen to holen. Man Finanzminister [[Alexander Hamilton]] meen, ohn en starken Bund konnen [[Industrie]], [[Hannel]] un [[Schippfohrt]] nich richtig in’e Gangen kamen. In düssen Striet billen sik al twee Parteien in de Politik vun de USA. Dat weern de „Federalists“ üm Hamilton un Adams to un de „Jeffersonian Republicans“. In düsse Grupp sütt de hüdige demokraatsche Partei vun de USA ehre Wuddeln. In den Krieg twuschen Frankriek un Grootbritannien meen Washington, dat weer „wohre Politik, wenn een üm duerhaftige Bünnen mit jichenseen Deel vun de Welt ümto kamen“ konn. Dor harr he to’n eersten Mol mit utspraken, dat de USA för sik blieven schollen un dor nich Deel an nehmen, wat anners in’e Welt los weer. In dat Johr [[1801]] is Jefferson gegen Adams to’n Präsidenten wählt wurrn. He kreeg spitz, dat [[Spanien]] [[Louisiana]] in en Geheemverdrag an Frankriek aftreden harr. He wenn sik an de Franzosen un in’n [[Mai]] [[1803]] verköff Frankriek dat unbannig grote Land twuschen [[Mississippi (Stroom)|Mississippi]] un [[Rocky Mountains]] nöördlich vun [[Texas]] för 15 Mio. Dollars. Dor is dat Rebeet vun de USA up een Slag duppelt so groot mit wurrn, as vördem. [[1804]] is Jefferson to’n tweeden Mol Präsident wurrn. Dor is he denn in de [[Napoleon|napoleoonschen]] Kriegen mit rintrocken wurrn. De Briten grepen sik in düsse Kriegen jummers wedder amerikaansche Hannelsscheep. De USA setten sik to Wehr mit en Importstopp för Waren ut Grootbritannien [[1806]] un mit en [[Hannelsembargo]] [[1807]]. Man amenne möss dat wedder upgeven weern. Jefferson sien Nafolger Madison weer dor mit inverstahn, dat de Kongress an’n [[18. Juni]] [[1812]] den Krieg an Grootbritannien verklaar. Ziel weer, [[Kanada]] un ok noch [[Florida]] intonehmen. Man dor is gor nix vun wurrn. Blangenbi schollen ok de [[Indianer]]s ehre Länner in [[Indiana]] un [[Ohio]] innahmen weern. So hefft de Indianers unner jem ehrn [[Hööftling]] [[Tecumseh]] vun den Stamm vun de [[Shawanos]] up de Englänner ehre Siet in düssen krieg mitmaakt. Man Tecumseh is al [[1813]] in [[Kanada]] fullen. As de Amerikaners vergeevs versöcht harrn, Kanada to erovern un utbüxen mössen, marscheern de Briten in’n August [[1814]] in Washington in un setten grote Delen vun de Stadt, dormank dat Witte Huus un dat Kapitol, in Brand. An’n [[24. Dezember]] [[1814]] is denn, wietaf in [[Belgien]], in [[Gent]] Freden slaten wurrn. [[1816]] is [[James Monroe]] Präsident wurrn un acht Johr lang bleven. De Partei vun de „Federalists“ löös sik in düsse Tiet up. So geev dat meist keen Oppositschoon. In düsse Johren güng dat so richtig los mit den Marsch na den Westen to. [[1817]] güng dat los mit den Bo vun den [[Eriekanal]]. [[1825]] weer he fardig. In düsse Johren steeg [[New York]] up to’n gröttsten Haben an de Atlantikküst. [[1818]] kemen de USA un Grootbritannien övereen över de Fischereerechten in [[Neepundland]] un över de Grenz twüschen de USA un Kanada. [[1819]] treed Spanien [[Florida]] an de USA af, de dorför [[Mexiko]] un ok Texas as Besitt vun Spanien gellen leten. Fiev Johr later kemen de USA mit [[Russland]] övereen, wie wiet de Russen ehr Interess up den Kontinent langen scholl. Man dat duer nich lang, un de vörmols spaanschen Kolonien sünd sülvstännig wurrn. De USA stünnen för de Fraag, ob se in düsse Situatschoon ingriepen schollen up Siet vun de jungen Staten, ehr Spanien de torüch erovern oder anners en Land ut Europa de innehmen konn. Monroe hett denn an’n [[2. Dezember]] [[1823]] en Verklaren för den Kongress afleggt, de later as „[[Monroe-Doktrin]]“ beröhmt wurrn is. He hett dor in klaar maakt, dat de Kontinent vun Amerika en egen Welt weer, ganz unafhängig vun Europa, un dat jedeen Staat ut Europa sik ünnerstahn scholl, dor wedder Kolonien vun to maken oder sik in to mengeln. [[1824]] is denn [[John Quincy Adams]] Präsident wurrn. [[1828]] folg [[Andrew Jackson]] na. Sien Anhängers dregen al den Naam „Democrats“. Mit siene Tiet, so menen de olen Eliten in den Oosten dormols, füng de „Tiet vun den lüttjen Mann“ in de amerikaansche Politik an. [[1828]] versöch [[South Carolina]] vunwegen en Tollgesett, den Bund to drauhen. Wenn de Bund dat Gesett nich torüchnehmen dö, denn woll South Carolina sien Recht bruken, as en freen Staat ut de USA ut to treden. Man Jackson hett sik nich dwingen laten un South Carolina bleev in de Sake alleen un möss torüch rodern. Man mit düsse „Nullification Crisis“ weer al en eersten Versöök vun en Sezzeschoon maakt. De Süden speel nu in de USA en besunnere Rull. Süüdstaten weern al Bundsstaten süüdlich de Süüdgrenz vun [[Pennsylvania]] un den [[Ohio (Stroom)|Ohio]]-Stroom („Mason-Dixon-Linie“). In de Süüdstaten weer dat verlöövt, Slaven to holen. In de Noordstaten nich. Ehr de Börgerkrieg losgüng, geev dat in dat Johr [[1860]] bi 4 Mio. Slaven. De veerte Deel vun de witten Inwahners in’n Süden heel sik dormols Slaven, man bloß 12 % vun jem harrn de grote Masse vun de Slaven in’e Hand. Se wollen jem partout nich loslaten. Tominnst bit 1850 weern de Präsidenten vun de USA tomeist Lüde ut’n Süden ween. Ok in de Behörden un Institutschonen vun’n Bund seten mehr Lüde ut’n Süden, as dat vunwegen jem ehr Inwahners schicklich weer. So geev dat in’n Noorden allerhand Druselee un suerpöttsch Snackeree över den Süden siene Macht, de em, so meen man, nich tostünn. Bavenhen bo de Noorden jummerto an siene Industrie un stell ok en industriell Landweertschup up’e Beene. Kortweg is de Noorden jummers moderner wurrn, de Süden bleev as he jummers ween weer. In de 1830er Johren keem dat in’n Süden to Slavenupstänn. In’n Noorden is dor denn de „American Antislavery Society“ üm grünnt wurrn. Se striet gegen de Slaveree an sik. [[1837]] stell Texas den Andrag un woll in den Bund upnahmen weern. In dat Johr tovörn harr sik düt Land vun Mexiko afspleten. De Kongress lehn dat af: He wull nich en Staat upnehmen, de denn vunwegen siene Laag to’n Süden tohöörn dö. In dat Repräsentantenhuus harrn al Staten twee Senaters, egolweg, wieveel Inwahners dor in leven döen. Mit jeden Süüdstaat würr de Macht vun den Süden in dat Repräsentantenhuus grötter weern. Dat woll de Noorden nich tolaten. Man an’n [[1. März]] [[1845]] is Texas denn ünner Präsident [[John Tyler]] doch in de USA upnahmen wurrn. Tyler weer bange, dat de Briten dat sunst an sik rieten konnen. Man nu geev dat Krieg mit Mexiko vunwegen Texas. An’n [[13. Mai]] [[1846]] verklaar de Kongress den Krieg an Mexiko. De USA nehmen foorts [[Kalifornien]] in un un marscheern in [[Mexiko-City]] in. An’n [[2. Februar]] [[1848]] is Freden slaten wurrn un de [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]] gell nu as Süüdgrenz vun de USA. De hefft dor avers ok 15 Mio. Dollars för betahlt. Dat Rebeet vun de USA weer vun 1845 af an meist dubbelt so groot wurrn. In all Länner, de Mexiko wegnahmen wurrn sünd, scholl keen Slaveree bedreven weern. Dat bedüüd: Düsse neen Länner gellen nich as Süüdstaten. De USA weern woll bannig grötter wurrn, man de Süden nich. De Süden seet in’e Kniep. Man mit verscheden Kompromissen versöchen de US-Politikers, de Union tohopen to holen. In’n [[Juli]] [[1854]] is in [[Michigan]] de [[Republikaansch Partei|Republikaansche Partei]] grünnt wurrn. Hüdigendags driggt se den [[Ökelnaam]] „Grand Old Party“. Se weer en Partei vun Lüde, de gegen de Slaveree angüngen und dor weern se en Partei för den Noorden üm. In’n Süden legen de „Demokraten“ vörn. Se stünnen achter de Slaveree. Mit de Johren is de Striet üm de Slaveree twuschen Noord un Süüd jummers grötter wurrn. An’n [[16. Oktober]] [[1859]] hett [[John Brown (Abolitschonist)|John Brown]] mit 21 Mannslüde dat Arsenal vun Harper’s Ferry överfullen. He wull dor en Teken för den Upstand vun de Slaven in’n Süden mit geven. Man Truppen vun den Bund ünner dat Kommando vun [[Robert E. Lee]] hefft em fix grepen. He is vör Gericht stellt un uphungen wurrn. Ut den Upstand is nix wurrn. [[1860]] is denn [[Abraham Lincoln]] to’n Präsidenten wählt wurrn. He harr al an’n [[16. Juni]] [[1858]] seggt: „En Huus, wat in sik updeelt is, kann keen Bestand hebben. Ik glööv, düsse Staat kann nich to de Hälft ut Slaven un to de Hälft ut free Lüde bestahn...Ik tööv dor up, dat dat Huus nich länger updeelt is“. [[Bild:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|thumb|right|Abraham Lincoln]] Mit Lincoln weer dat klaar: Of stünn dat Enne vun de Union vor de Döör of dat Enne vun de Slaveree. Dat Dischddok twuschen Noord un Süüd weer entwei. === De Börgerkrieg === An [[20. Dezember]] [[1860]] verklaar South Carolina, dat dat Land nu ut de Union uttreden dö. Noch ehr Lincoln an’n [[4. März]] [[1861]] sien Amt antreden konn, hefft bit to’n [[1. Februar]] al söß Staten vun den unnern Süden de Union verlaten. Dat duer nich lang, un se wählen [[Jefferson Davis]] ut [[Missisippi (Bundsstaat)|Mississippi]] to’n Präsidenten vun de [[Konfödereert Staten vun Amerika|Konfödereerten Staten vun Amerika]]. An’n [[12. April]] [[1861]] güng South Carolina bi un füer mit Kanonen up [[Fort Sumter]]. Dat weer en Bundsfestung in den Haben vun [[Charleston]]. So füng de [[Amerikaansche Börgerkrieg]] an. Lincoln reep 75.000 Mann an de Wapen un sparr de Habens vun den Süden mit siene Flotte af. Dor slaten sik ok de veer Staten ut den bövern Süden an de Konföderatschoon an. Dat weern [[Virginia]], [[Arkansas]], [[Tennessee]] un [[North Carolina]]. Veer annere Süüdstaten bleven bi de Union: [[Delaware]], [[Maryland]], [[Kentucky]] un [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]], dorto de noordwestlichen Counties vun Virginia, de denn vun [[1863]] af an ünner den Naam [[West Virginia]] en egen Staat binnen de Union wurrn sünd. [[Bild:Robert Edward Lee.jpg|thumb|left|General Robert E. Lee, 1863]] De Börgerkrieg, de nu losgüng, weer in de ganze Welt de eerste Krieg, wo dat Material en grote Rull speel. Mit de [[Iesenbahn]] sünd de Truppen gau över wiete Strecken schickt wurrn. Denn geev dat en ganz nee Wapentechnik, besunners dat Repeteergewehr, de beröhmte „[[Winchester Rifle]]“, wo en gauer mit scheten un beter mit drepen konn. Beide Sieten stellen grote Armeen up. In’n Noorden weern se lange Tiet anföhrt vun [[General]]en, de to dösig för jem ehr Upgave weern. In’n Süden weer [[Robert E. Lee]] en General, de wat vun [[Taktik]] verstünn. Amenne is düsse Krieg de blödigste Krieg wurrn, den de USA jemols föhrt hefft. Mehr as ene Million Dode un Verwunnte sünd dor bi rutkamen, mehr as in al anner Kriegen vun de USA tohopen. De eerste Slacht weer an’n [[21. Juli]] [[1861]] de [[Slacht vun Bull Run]]. Dor sünd de Truppen ut den Noorden afslahn wurrn, as se versöchen, na Virginia dör to breken. In de neegsten Johren güng dat nich richtig vörut. Lee weer de allerbeste Feldherr un hett keen Slacht verloren. An’n [[17. September]] [[1862]] weer bi [[Antietam]] de blödigste Slacht vun den ganzen Krieg. Man an’n [[1. Juni]] [[1863]] slump Lee dat nich, as dat just dor up ankeem. He güng över de Grenz na [[Pennsylvania]] un dreep bi [[Gettysburg]] up veel stärker Truppen ut den Noorden. De slögen em torüch. Na dree Daag harr he 28.000 Mann verlaren, dat weer de drüdde Deel vun siene Suldaten. Dor weer nu klaar mit, dat de Süden düssen Krieg nich winnen konn. Nu harr de Norden ok endlich en General, de dat mit Lee upnehmen konn. Dat weer [[Ulysses S. Grant]]. He nehm an’n [[4. Juli]] [[Vicksburg (Mississippi)|Vicksburg]] in un kreeg dormit Mississippi in siene Hand. Nu güng dat na den Oosten vun [[Tenneessee]]. Dor nehm he [[Chatanooga]] in. Vun dor ut töög [[William Tecumseh Sherman]] dör [[Georgia]] na de Küst hen un lä allens in Dutt, wat up sien Weg liggen dö. An’n [[9. April]] [[1865]] möss Lee bi [[Appomatox Court House]] in [[Virginia]] kaptuleern. De Krieg weer meist veer Johre na sien Anfang to Enne. Fiev Dage later is Abraham Lincoln an’n [[14. April]] [[1865]] dootschaten wurrn un [[Andrew Jackson]] wurr de nee Präsident. === De USA weert Weltmacht === Na den Börgerkrieg sünd in de Johren vun 1865 bit [[1878]] en Reeg vun [[Indianerkriegen]] föhrt wurrn. Amenne weern de lesten [[Indianer]]s, de dat denn noch geev, in [[Reservat]]en tohopendrängelt. Üm [[1900]] rüm leven bloß noch 200.000 Indianers in de ganzen Vereenigten Staten. De meisten hüngen an de Nadel vun staatliche Hölp, harrn keen Arbeit un drunken to veel Alkohol. De Länner, de vördem de Indianers tohöört harrn, wurrn nu vun witte Towannerers besiedelt. [[1862]] weer de „Homestead Act“ rutgahn. Dor warrt jedeen in toseggt, dat he gegen 10 Dollars Gebühr 160 [[acre]]s Land kriegen scholl, wenn he verspreken dö, dor tominnst fiev Johr up to arbeiden. Bit to de Johrhunnertwenn harrn sik dor 600.000 Familien up inlaten. Dat weern bi 2,5 Mio. Minschen. Bit dorhen weern al Länner vun den Westen, bloß nich [[Oklahoma]], [[Arizona]] un [[New Mexiko]] as Staten Liddmaat vun de Union wurrn. Bit [[1880]] sünd 4,5 Mrd. Dollars investeert wurrn för den Bo vun Iesenbahnen. [[1865]] harr dat 35.000 Mielen Schienen geven. Üm 1900 rüm weern dat al 310.000 km. In düsse Johren sünd unbannig vele Saken in Amerika utfunnen wurrn. Dat weer ja nödig, slank över grote Strecken hen to kamen un fixer to ween, as de Annern. So sünd de [[Schrievmaschien]], dat [[Telefon]], de [[Registreerkass]], de [[Settmaschien]], de [[Rekenmaschien]] usw. utfunnen wurrn. [[1882]] grünn [[John D. Rockefeller]] mit den [[Standard Oil Trust]] den eersten groten Industrie-Trust. Dor harr he 90% vun de Öölraffinerien vun dat Land mit in’e Hand. In düsse Johren sünd unbannig grote Industrierieken upboot wurrn, as vun [[Andrew Carnegie]] mit sien Stahlimperium. 1865 produzeer de US-amerikaansche Industrie düütlich minner as Grootbritannien, Düütschland oder Frankriek. Üm 1900 rüm produzeer se mehr, as all dree Länner tohopen. Föfftig Johre lang, vun 1865 bit [[1914]], is dat amerikaansche Bruttosozialprodukt jedet Johr üm 4% wussen. Up de ganze Welt harr dat sowat bitherto noch nich geven. 1865 harr dat Land 35 Millionen Inwahners harrt, [[1895]] weern dat al 70 Millionen. Vun 1865 bit 1900 weern 13,5 Millonen Minschen in dat Land inwannert. Twuschen [[1905]] un [[1914]] kemen jedet Johr ene Million Inwannerers dorto. Mank de Inwannerers weern nu nich mehr an’n meisten Englänner, Iren, Schotten un Düütsche. Nu weern dat to dree Viddeln Lüde ut [[Öösterriek-Ungarn]], [[Italien]] un [[Russland]] ok veel [[Jodendom|Jöden]] dormank. Se harrn en annere Spraak, en annern Gloven un en annere Kultur un mössen integreert weern. Blangen de Indianers harrn de Swarten,de Froenslüde un de Kinner in dat Land avers jummers noch nix to mellen. De Kontinent is denn för de USA to lüttjet wurrn. [[1854]] al harr de Marine de [[Japan]]ers dwungen, jem ehrn Markt open to maken. [[1867]] intresseern sik de USA för en Hannelsverdrag mit [[Hawaii]]. Dor is nix vun wurrn, man in datsülvige Johr reten de USA de [[Midway-Inseln]] an sik un köffen för 7 Mio. Dollars [[Alaska]] vun Russland. In Middel- un Süüdamerika speel nu miteens de [[Monroe-Doktrin]] en grote Rull. De USA nehmen dat as Updrag, sik allerwegens up den Kontinent in to mengeln. [[1898]] reten de USA Hawaii an sik, nadem amerikaansche Siedlers dor al [[1893]] de Regeern stört’ harrn. Hawaii scholl as Hannelsbasis midden in’n [[Pazifik]] up den Weg na [[China]] hen denen. Ok 1898 delen sik de USA mit dat Düütsche Riek de [[Samoa]]- Inseln in’n Süüdpazifik. [[Kuba]] höör in düsse Johren noch to Spanien to. Man de USA stütten de Bewegen för Unafhängigkeit up de Insel. An’n [[19. April]] 1898 verklaar de Kongress Kuba för unafhängig vun Spanien. An’n [[25. April]] verklaren de USA den Krieg an Spanien. Na 113 Dagen weer he vorbi un Kuba weer free. An’n [[1. Mai]] maak de amerikaansche Oostasienflott in de Bay vun [[Manila]] de Spaansche Flott tonicht. In’n Februar [[1899]] geev dat en Fredensverdrag mit Spanien. Dor is in fastleggt wurrn, dat Kuba unafhängig weern scholl. Bavenhen treed Spanien [[Puerto Rico]] un [[Guam]] an de USA af. De [[Philippinen]] schollen eerst mol bi de USA blieven. Nu weern de USA up den Weg, en Kolonialmacht to weern. In’n November 1899 hett sik dor de „Anti-Imperialist League“ üm grünnt. Man amenne sünd de USA denn doch keen Kolonialmacht wurrn. Jem ehr „Open Door Policy“ bedüüd veel mehr, dat de USA sekern, freen un lieken Togang to al Markten hebben wullen. Dor för sehn se denn dor ganz vun af, Herrschup un Macht över en Land ut to öven. Düsse Politik hefft se besunners in China anwennt. Klaar is avers ok, dat de USA annere Länner nich geven hefft, wat se för sik vun de annern foddern döen. So weern de USA an’t Enne vun dat [[19. Johrhunnert]] en Weltmacht. === Bit na den Tweeten Weltkrieg === Präsident [[Theodore Roosevelt]] (1901-1909) seeg dat so, dat de USA allerwegens in de Welt ingriepen schollen. He streev de Böverherrschop vun de USA in [[Latienamerika]] an („[[Big Stick]]“). So güngen de USA bi un lösen in dat Johr [[1903]] [[Panama]] ut [[Kolumbien]] rut, wo dat bit dorhen tohöört harr. De nee Staat scholl den de USA de Souveränität över den [[Panamakanaal]] geven, vunwegen dat de besunners wichtig för de USA weer. In den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] hefft de USA sik eerst mol rutholen. Dat duer bit [[1917]], bit se in den Krieg intreden döen. Dat [[Düütsch Riek|Düütsche Riek]] harr dormols gegen [[Russland]] wunnen un weer nu stärker, as [[Grootbritannien]] un [[Frankriek]]. Bavenhen harrn de Düütschen künnig maakt, se wollen nu den „[[U-Boot-Krieg ahn Grenzen]]“ anfangen. Dor menen de USA, nu weer dat Tiet, mit to maken. Vunwegen de amerikaanschen Truppen kregen de Truppen vun de [[Triple Entente|Entente]] nu Böverwater. Na den Sieg versöch Präsident [[Thomas Woodrow Wilson|Woodrow Wilson]] (1913-1921) in Europa en Politik dör to setten, dat jedet Volk över sik süms bestimmen scholl. He möök ok den Anfang för en [[Völkerbund]]. Mit Hölpe vun sien [[14-Punkten-Programm]] scholl dat en stiftigen un stebigen Freden in Europa geven. Man de Englänner un Franzosen maken dor nich mit. Se wollen Düütschland richtig ünner kriegen. Dor keem noch to, dat utgerekent sien egen [[Senat (USA)|US-Senat]] nich tostimmt hett, dat dat Land in den Völkerbund intreden dröff. Nu fehl just de gröttste Macht vun de Welt in düssen Bund un heel sik wedder rut ut allens, wat in’e Welt passeer. Nu harr de Krieg unbannig veel köst un de Europäers harrn Schullen maakt bi de USA. De US-Weertschup keem in düsse Johren duchtig in Fohrt. Man in’n [[Oktober]] [[1929]] stört an den „[[Swart Dunnersdag|Swarten Dunnersdag]]“ de [[Böörs]] in [[New York]] ineens. Nu folg de [[Krise vun de Weltweertschup]]. In de USA geev dat in düsse Johren bi 15 Mio. Lüde ahn Arbeit ([[1932]]). Denn keem Präsident [[Franklin D. Roosevelt]] mit sien „[[New Deal]]“. Dat weer en Programm, wo de Staat bi as en [[Investor]] uptreden dö un unbannig veel Geld utgeven dö för apentliche Updrääg, as Straten, Bruggen, Flegerhabens oder ok Projekten, as den „Tennessee-Valley-Staudamm“. So schollen de Lüde wedder to Arbeit kamen. Bavenhen geev dat mit den ''Social Security Act'' vun [[1935]] ok en Sozialprogramm. Roosevelt weer de grote Mann in de USA in düsse Johren un he is mit grote Mehrheit wedder to’n Präsidenten wählt wurrn. As dat mit den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] losgüng, hefft de USA toeerst mol wedder nich mitmaakt. Man vun Anfang an hefft se Wapen an England utlevert un dormit duchtig unner de Arms grepen. Dat konnen de doon vunwegen dat [[Utlehn- un Pachtgesett]] (''lend-lease bill''), dat de [[Kongress (USA)|Kongress]] beslaten harr. Hüdigendags warrt annahmen, dat Roosevelt dat vun Anfang an up dat Mitmaken vun sien Land in’n Krieg afsehn harr. In düsse Hensicht keem em dat to pass, as [[Japan]] an’n [[7. Dezember]] [[1941]] den groten Flottenhaben [[Pearl Harbour]] up [[Hawaii]] angriepen dö. Nu verklaren de USA Japan den Krieg. Dat duer gor nich lang, denn verklaren Düütschland un [[Italien]] den Krieg an de USA. Vunwegen de övergrote Kraft vun de US-amerikaansche [[Industrie]] weer de Krieg vun dor af an för de [[Middelmächt]] nich mehr to winnen. Vunwegen de [[Atombomb]]en up [[Hiroshima]] un [[Nagasaki]] in’n [[August]] [[1945]], de Präsident [[Harry S. Truman]] befahlen harr, güng de Tweete Weltkrieg to Enne. Över Recht un Unrecht vun düssen Insatz vun Atomwapen gifft dat hüdigendags jummers noch veel verscheden Meenungen. === Vun’n Tweeten Weltkrieg bit to’n Enne vun’n Kolen Krieg === ==== Binnenpolitik ==== In den [[Koolt Krieg|Kolen Krieg]] na’n Tweeten Weltkrieg menen veel US-Amerikaners, de egentliche Fiend, dat weer de [[Kommunismus]]. In de „[[McCarthy-Johren]]“ geev dat en verrückte Jagd up Kommunisten in dat Land. De [[Senat (USA)|Senater]] [[Joseph McCarthy]] weer Vörsitter vun den „Utschuss för allens, wat unamerikaansch is“ (HUAC). He meen, allerwegens mank de Filmemakers un Politikers un bi dat Militär weern Kommunisten togange un he möss de finnen. Dat geev Anhören un Unnersöken, de ok in’t [[Feernsehn]] utstrahlt wurrn sünd. Wer nix utseggen wull, möss dormit reken, dat he sien Beroop verleren dö. As McCarthy bigüng un meen, ok Präsident [[Dwight D. Eisenhower]] harr wat mit de Kommunisten an’n Hoot, hett de Senat em afköört. Wie dat mit de Swarten Amerikaners weern scholl, dat weer ok na den Börgerkrieg [[1865]] nich kloorstellt wurrn. Al bi den Wedderupbo in de Süüdstaten harr dat in düsse Staten Gesetten geven, de vun de Swarten ehre Rechten wedder wat wegnehmen döen ([[Jim-Crow-Gesetten]]). Eerst na den Tweeten Weltkrieg is en [[Börgerrechtbewegen]] („Civil Rights Movement“) upkamen, de dor för sorgt hett, dat de Witten un de Swarten na dat lieke Recht behannelt wurrn sünd. Ganz wichtig weer dor bi, dat de [[Böverst Gerichtshoff (USA)|Böverste Gerichtshoff]] in dat Johr [[1954]] dat [[Scheden na de Raass]] afschafft hett. Nu dröffen ok swarte Kinner na „witte“ Scholen hengahn. Man to’n Deel möss de [[Natschonalgarr (USA)|Natschonalgarr]] dor för sorgen, dat düt Recht ok ümsett würr. De Gouverneuren vun de Südstaten bleven nämlich bit to’n Enne vun de 1960er Johren dorbi, dat to de „state rights“ in de USA tohören dö, wenn de Südstaten de Raassen ut’neenhollen wullen („Segregation“). [[1968]] hett de Kongress den „[[Civil Rights Act]]“ verafscheedt, de verbeden deit, dat en US-Börger up jichens en Aart diskrimineert weern draff. Präsident [[Lyndon B. Johnson]] hett sik dormols an Ideen vun sien dootschaten Vörlöper [[John F. Kennedy]] holen un de „Great Society“ utropen. Dor schollen [[Minnerheit]]en beter in de amerikaansche Sellschop bi inbunnen weern, de dat bitherto up de Rebeden vun de Gesundheits-, de Bildungs- un de Sozialpolitik nich so goot harrt harrn. ==== Butenpolitik ==== An’n [[26. Juni]] [[1945]] sünd in [[San Francisco]] de [[Vereente Natschonen|Vereenten Natschonen]] grünnt wurrn. De [[Sowjetunion]] weer dor noch ganz mit inverstahn un de USA hefft dor allerhand för daan. Man dat duer nich lang, denn geev dat Striet mit [[Josef Stalin|Stalin]] un amenne weer de [[Koolt Krieg|Kole Krieg]] dor. Präsident [[Harry S. Truman]] maak sien ''[[Rollback-Politik]]'' künnig. Dat bedüüd, he streev en Politik an, de dor up losgüng, den [[Kommunismus]] in de Welt torüch to schuven. Utdruck vun düsse Politik weer de „[[Truman-Doktrin]]“. Dor hett he al Länner mit toseggt, dat Amerika jem mit Militär un mit Geld hölpen dö, wenn dat dor üm güng, Freeheit un Unafhängigkeit to bewohren. Dor meen de Doktrin mit, wenn de Länner gegen den Kommunismus angüngen. Dat weer just dat Gegendeel vun de [[Monroe Doktrin]], wo de Amerikaners mit up den Kontinent vun Amerika un anners nargens hen keken. De USA grepen nu de Antikommunisten in [[Grekenland]] ünner de Arms un hölpen ok de [[Törkei]]. För Westeuropa stellen se den [[Marshall-Plaan]] up de Been. De scholl dor de Weertschup wedder in Gang bringen. [[1948]]/[[1949|49]] sneed de Sowjetunion den Togang na de westlichen Zonen vun [[Berlin]] in de [[Blockaad vun Berlin]] af. Dat weer en vun de Hööchtpunkten vun den Kolen Krieg. De USA boen foorts de [[Berliner Luftbrugge]] up. [[1949]] is denn de [[NATO]] vun de USA. Kanada un de Staten vun Westeuropa grünnt wurrn. Dor wollen se, wat dat [[Militär]] angüng, in tohopenarbeiden un sik gegensiedig hölpen. De Sowjets grünnen mit jem ehre Satellitenstaten denn foorts den [[Warschauer Pakt]]. In de Johrteinten, de denn folgen, geev dat en [[Wettrüsten]] mit [[Atomwapen]] twuschen düsse beiden Bünn. Vun de 1960er Johren af an bedüüd dat, dat jede Siete de Welt mehrmalen in’e Luft jagen konn ([[Overkill]]). Gefährlich weer dat, as bi den [[Korea-Krieg]] ([[1950]] – [[1953]]) un bi de [[Kuba-Krise]] [[1962]] de beiden Blöck an’nanner rasseln döen. Dor fehl nich veel un dat weer to’n Drüdden Weltkrieg kamen. [[1968]] hett dat denn en [[Verdrag to’n Stopp vun Atomwapen]] geven un [[1969]] sünd de [[SALT]]-Verhanneln upnahmen wurrn. Dor is in versöcht wurrn, de Gefohr ut de Saak rut to kriegen. [[1964]] grepen de USA apen in den [[Vietnam-Krieg]] in. Vördem weer dat to de „[[Tongking-Saak]]“ kamen. Man al ehrer harrn de USA Militärraatgevers in dat Land harrt. In düssen Krieg sünd de USA duchtig up’e Nese fullen, wat den Krieg süms angüng, man ok de [[Moral]], de dorachter stünn. [[1973]] mössen de US-Truppen denn aftrecken un dat Ganze enn mit en Nedderlaag. Vunwegen dat de USA sik vörnahmen harrn, den Kommunismus allerwegens in de Welt lüttsch to holen, nehmen se dat in de 1960er un 1970er Johren in düsse Sake mit de [[Demokratie]] nich jummers to genau. De USA grepen ok [[Militärdikatur|Militärdiktaters]] un Verbrekers unner de Arms, as [[Anastasio Somoza Debayle]] in [[Nicaragua]], [[Augusto Pinochet]] in [[Chile]], [[Ferdinand Marcos]] up de [[Philippinen]] un [[Mobuto Sese Soku]] in [[Zaire]]. Wichtig weer man bloß, dat se gegen den Kommunismus gegenan güngen. Na den Vietnamkrieg seeg dat so ut, as wüss de US-Butenpolitik nich recht, wat se woll. Hen un her güng dat. Mol woll sik dat Land um nix in’e Welt mehr groot scheren, denn wedder wies dat sien Militärkraft. So weer dat, as [[Jimmy Carter]] Präsident weer. As de Sowjetunion in [[Afghanistan]] inmarscheer, möök Amerika gor nix. Ünner de Regeern vun [[Ronald Reagan]] ([[1981]]-[[1989]]) keken de USA wedder nich so genau hen bi ehre Frünnen in de Welt, ob se nu de [[Minschenrechten]] gellen laten döen oder nich. Een kann sik fragen, ob de US-Butenpolitik dormols wat afweten dö vun frömde Kulturen un jem ehr Denken. Dormols stellen de USA sik na den [[Eerste Golfkrieg|Eersten Golfkrieg]] twuschen [[Iran]] un [[Irak]] ([[1980]]-[[1988]]) utgerekent achter den [[Diktater]] [[Saddam Hussein]] ut Irak. Dat möken se, weil se bange weern vör de [[Mullah]]s in Iran. Mit jem ehre [[Satellit (Ruumfohrt)|Satelliten]] hölpen se Hussein bi dat Överhenkieken över den Fiend sien Land un över de Front. Later weer kloor: Dat weer en duchtigen Fehler ween. In de Reagan-Tiet keem dat ok to de [[Iran-Contra-Saak]]: [[1986]] verköffen de USA Wapen ok an den Iran. Dat weern to’n groten Deel Raketen to’n Afscheten vun [[Panzer]]s. De US-Sekerheitsraatgever [[Robert McFarlane]] un de US-[[Oberst]] [[Oliver North]] harrn düt Geschäft vermiddelt. Dat Geld, wat de USA dor bi verdenen döen, dat steken se in den Börgerkrieg in Nicaragua. Dor grepen de USA de so nömmten „Contras“ ünner de Arms, de gegen de [[Sozialismus|sozialistische]] Regeern vun de [[Sandinisten]] gegenan güngen. Ok an de [[Mujaheddin]] in [[Afghanistan]] geven de USA Geld un Wapen. Dor wollen se de Sowjetunion in dat Land mit in’e Knee kriegen. Dat schaffen se woll ok, man just dormit möken se de [[Islam|islaamschen]] [[Fundamentalismus|Fundamentalisten]] mit stark, de denn later gegen allens angüngen, wat ut’n Westen keem. Ünner Präsident Reagan keem de Striet mit de Sowjetunion to en Enne. Reagan harr fökener mol seggt, de Sowjetunion, dat weer „Den Bösen sien Riek“ (''evil empire''), dor möss een gegenan gahn, bit dat ünner güng. He geev dor üm jummers mehr Geld för Rüstung ut. Ok Wapens för den [[Weltruum]] schollen för veel Geld boot weern. Dat weer dat so nömmte ''„Star-Wars''-Programm“ ''([[Strategic Defense Initiative|SDI]]-Projekt, Krieg in de Steerns)''. Man [[1985]] un [[1986]] hett Reagan sik ok mit sien sowjetschen Kollegen [[Michail Sergejewitsch Gorbatschow]] drapen. Dor güng dat denn bi üm Verhanneln, wie de ganzen Wapens ok nu afrüst’ weern konnen. De Naam vun düsse Verhanneln weer [[START]] (''Strategic Arms Reduction Talks''). Amenne hefft de USA mit ehre Politik de Sowjetunion ünnerkregen. [[1991]] breek de Sowjetunion ut’neen un de Kole Krieg weer ut. Vun dor af an sünd de USA de eenzigst Supermacht in de Welt. == Kultuur == === Eten === [[Bild:2019-11-28 14 46 15 A single serving of Thanksgiving Dinner in the Parkway Village section of Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|thumb|Een [[Thanksgiving dinner]] mit [[Kalkuun]], Stampkantüffeln, suren Gurken, Mais, kandeerte Yam, Kraanbeergelee, Granaat, Arvten un annerwat]] De fröhen Kolonisten kemen mit Spiesen vun de Native Americans so as Kalkuun, Kantuffels, Söotkantüffels, Mais un Körbis un Ahoornsiroop in Kuntakt. De Kolonisten un later Inwannerer bruken de nee’en Ingredentien bekannte Gerichten to kaken un mischen jüm mit Leevmiddels ut de ole Welt, so as Weten,<ref name="Wheat">"Wheat Info", Wheatworld.org, archived October 11, 2009, {{Webarchiv|url=https://www.wheatworld.org/wheat-info/fast-facts/ |wayback=20091011012758 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}, accessed January 15, 2015.</ref> Rindfleesch un Melk un schapen so ene frohe amerikaansche Kaaktraditschoon<ref>"Traditional Indigenous Recipes", American Indian Health and Diet Project, accessed September 15, 2014, https://aihd.ku.edu/recipes/index.html.</ref><ref>Ambrose Akenuwa, ''Is the United States Still the Land of the Free and Home to the Brave?'', Lulu Press, July 1, 2015, pp. 92–94, ISBN 978-1-329-26112-9.</ref> Leevmiddels uut de nee Welt, so as Körbis, Mais, Kantüfffels un Kalkuun as Felesxh sünd Bestanddelen vun dat [[Thanksgiving]]-Dinner.<ref name="Mintz1996">Sidney Wilfred Mintz, ''Tasting Food, Tasting Freedom: Excursions Into Eating, Culture, and the Past'', Beacon Press, 1996, p. 134, ISBN 978-0-8070-4629-6.</ref> Gerichten, so as [[apple pie]], [[fried chicken]], [[Doughnut]]s, [[Pommes]], [[macaroni and cheese]], [[Ies]], [[Hamburger]]s, [[hot dog]]s un Pizza, de for besunners US-amerikaansch gellen, brochen later Inwannerer in dat Land.<ref>Hasia Diner, ''Hungering for America: Italian, Irish, and Jewish Foodways in the Age of Migration'', Harvard University Press, 2001, p. 1.</ref><ref>Tracy N. Poe, "The Origins of Soul Food in Black Urban Identity: Chicago, 1915–1947", ''American Studies International'', Vol. 37, No. 1 (February 1999), p. 5.</ref><ref>Haley Cawthon, "KFC is America's favorite fried chicken, data suggests", ''The Business Journals'', December 31, 2020, https://www.bizjournals.com/louisville/news/2020/12/31/consumer-spending-data-kfc-is-the-most-popular.html.</ref><ref>Joan Russell, "How Pizza Became America's Favorite Food", ''Paste'', May 23, 2016, https://www.pastemagazine.com/food/america/the-history-of-the-pizza/.</ref> Mexikaansche Gerichten, so as [[burritos]] un [[tacos]] geev dat al in vöormaals mexikaansch Rebeden, wurrn man in ene spetschelle amerikaansch mexikaansch Woes anpassr, so as de TexMex Köok. Anpassr chineesche Gerichten un italieensche Pasta sund ook wied verbreidt.<ref name="IFT">James N. Klapthor, "What, When, and Where Americans Eat in 2003", Newswise/Institute of Food Technologists, August 23, 2003, https://www.newswise.com/articles/what-when-and-where-americans-eat-in-2003.</ref> Dat amerikaansche Diner, een informell Restaurant for de Arbeiderklass, het sienen Oorsprung in dat 19. Jhd. un verbreidt in dat 20. jhd. in heel dat land.<ref>"The History of the American Diner", ''Paste Magazine'', September 5, 2016, https://www.pastemagazine.com/food/the-history-of-the-american-diner/.</ref> Amerikaansch [[fast-food]] keem mit dat Automobil op.<ref>"America's Love Of Drive-thrus", ''NPR'', December 11, 2023, https://www.npr.org/2023/12/11/1198909271/1a-draft-12-11-2023.</ref> Al in de 1920.er Jaren geev dat de eersren Restaurant mot Drive-ins , un vun de 1940-er an mit Drive-throughs.<ref name="drivethru">"When Was the First Drive-Thru Restaurant Created?", Wisegeek.org, accessed January 15, 2015, https://www.wisegeek.org/when-was-the-first-drive-thru-restaurant-created.htm.</ref><ref>Andrew Sheldon, "The History of the Drive-Thru in America", ''Your AAA Network'', July 23, 2020, https://magazine.northeast.aaa.com/daily/life/cars-trucks/auto-history/history-of-the-drive-thru/.</ref> Amerikaansch [[fast-food restaurant]]keden, so as [[McDonald's]], [[Burger King]], [[Chick-fil-A]], [[Kentucky Fried Chicken]], [[Dunkin' Donuts]] un veel anner hebbt sik mit de Globalisarachoon weltwied uutbreidt, have numerous outlets around the world.<ref>Rada Pavlova, "Globalization of American Fast-Food Chains: the Pinnacle of Effective Management and Adaptability", ''The Yale Globalist'', April 8, 2019, https://globalist.yale.edu/in-the-magazine/globalization-of-american-fast-food-chains-the-pinnacle-of-effective-management-and-adaptability/.</ref> === Sport === De populäärste Sportaarden in de Verenigten Staten sünd American Football, [[Basketball]], [[Baseball]], [[Football]] un [[Ieshockey]].<ref>{{Internetquelle |autor=Gallup Inc |url=https://news.gallup.com/poll/4735/Sports.aspx |titel=Sports |datum=2007-09-25 |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Sportaarden so as Baseball un American Football hebbt öller europääsche Spelen as Grundlaag. Annersieds wurrn Sportaarden so as Baskeball, [[Volleyball]], [[Skateboarding]] un [[Snowboarding]] in de Verenigten Staten uutfunnen un sünd later weltwied populäär worrn.<ref>Lindsay Sarah Krasnoff (December 26, 2017). "How the NBA went global". ''The Washington Post''. Retrieved September 14, 2023, from https://www.washingtonpost.com/news/made-by-history/wp/2017/12/26/how-the-nba-went-global/</ref> Noordamerikaansche Sportaarden so as [[Lacrosse in the United States|Lacrosse]] un [[Surfen]] hebbt ene indigene Grundlaag.<ref>Howard Liss (1970). ''Lacrosse''. Funk & Wagnalls, p. 13.</ref> The [[Professional sports market in the United States|market for professional sports in the United States]] was approximately $69 billion in July 2013, roughly 50% larger than that of Europe, the Middle East, and Africa combined.<ref>Reuters (June 18, 2008). "Global sports market to hit $141 billion in 2012". Retrieved July 24, 2013, from https://www.reuters.com/article/us-pwcstudy-idUSN1738075220080618</ref> American Football is allens tohoop de populäärste Sport in de Verenigten Staten.<ref>David K. Krane (October 30, 2002). "Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport". Harris Interactive. Archived July 9, 2010, from https://web.archive.org/web/20100709111448/https://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337. Also see: Michael MacCambridge (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 978-0-375-50454-9.</ref> De spelen vun de [[National Football League]] hebbt weltwied de höögste döörsnidliche Besökertallen un den [[Super Bowl]] kiekt sik vele Millionen Minschen op de ganze Welt an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/27321898/how-nfl-took-america-100-years |titel=How the NFL took over America in 100 years |datum=2019-08-14 |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Na American Football sünd Basketball, Baseball, Football un Ieshockey de populäarsten Sportaarden. De Topligen för düsse Sportaarden sünd de [[National Basketball Association]],<ref>{{Internetquelle |url=https://careers.nba.com/history/ |titel=Our History |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> de [[Major League Baseball]],<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mlb.com/official-information/about-mlb |titel=About MLB {{!}} Official Information |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> [[Major League Soccer]],<ref>MLS Soccer. "About MLS Soccer". Retrieved June 8, 2025, from https://www.mlssoccer.com/about/</ref> un de [[National Hockey League]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhl.com/info/about-the-nhl |titel=Official Site of the National Hockey League {{!}} NHL.com |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> De Individuaalsport mit de meisten Tokiekers is [[Golf (Sport)|Golf]] un Autorennsport, besünners [[NASCAR]] un [[IndyCar]].<ref>Harris Interactive (January 16, 2014). "As American as Mom, Apple Pie and Football? Football continues to trump baseball as America's Favorite Sport". Retrieved March 9, 2014, from https://web.archive.org/web/20140309053431/https://www.harrisinteractive.com/vault/Harris%20Poll%205%20-%202014%20Fave%20Sport_1.16.14.pdf</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Kevin Grier and Tyler Cowen |url=https://grantland.com/features/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football/ |titel=» What Would the End of Football Look Like? |datum=87798 |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> Vergleken mit Europa un anner Weltdelen het de Collegesport een besünner hogen proffesschonellen Rang un bringt dat Jaar bet to ene 1 Milliard US-Dollar.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.si.com/college/2018/03/07/ncaa-1-billion-revenue |titel=NCAA Reports $1.1 Billion in Revenues |datum=2018-03-07 |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> College football un Basketball hebbt grote Tokiekertallen. De [[NCAA Division I men's basketball tournament|NCAA March Madness tournament]] un [[College Football Playoff]] sünd mang de Sportevents mit de meisten Tokiekers.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx |titel=Home |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US }} {{Webarchiv|url=http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx |wayback=20140407075223 |text=Home |archiv-bot=2026-08-15 21:14:52 InternetArchiveBot }}</ref> De proffesschonelle Collegesport is in den Verenigten Staten ook de wichtige Born för ne’e Talenten in de professchonellen Ligen, wieldes in anner Staten apentlich un privat föddert Sportorganisatschonen un Verenen düsse Opgaav hebbt.<ref>Thomas Rosandich (2002). "Collegiate Sports Programs: A Comparative Analysis". ''Education'', Vol. 122, Issue 3, p. 471.</ref> Achtmaal hebbt US-amerikaansche Städer de [[Olympsche Spele|Olympsche Spelen]] uutdregen. De Olympschen Summerspelen 1904 in St. Louis weren de eersten Olympschen Spelen buten Europa.<ref>Gerald P. Schaus & Stephen R. Wenn (2007). ''Onward to the Olympics: Historical Perspectives on the Olympic Games''. Wilfrid Laurier University Press, p. 224. ISBN 978-0-88920-505-5.</ref>T UOlympic Games will be held in the U.S. for a ninth time when Los Angeles hosts the [[2028 Summer Olympics]]. US-amerikaansche Athleten hebbt allenstohoop meer Medaillien bi Olympschen Spelen wunnen, as jeed anner Land weltwied.<ref>Greatest Sporting Nation. "All-time Olympic medal standings". Retrieved from {{Webarchiv|url=https://greatestsportingnation.com/ |wayback=20250110013648 |text=— |archiv-bot=2026-03-25 15:03:18 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/sports/olympics/the-1000-medals-of-the-united-states/ |titel=1,000 times gold - The thousand medals of Team USA |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Anner wichtige Sportevents in de Verenigten Staten sünd de [[Americas Cup]], [[World Baseball Classic]], de [[U.S. Open (tennis)|U.S. Open]], un de [[Masters Tournament]]. De männliche Footballnatschonaalmannschop vun de Verenigten Staten kunn sik för ölven Weltmeisterschoppen qualifizeren. De Froennatschonaalmannschop het de [[FIFA Women's World Cup]] un de Olympsche Goldmedaillie je veermaal wunnen.<ref>Jeff Carlisle (April 6, 2020). "MLS Year One, 25 seasons ago: The Wild West of training, travel, hockey shootouts and American soccer". [[ESPN]]. Retrieved May 5, 2021, from https://www.espn.com/soccer/major-league-soccer/story/4082408/mls-year-one25-seasons-ago-the-wild-west-of-trainingtravelhockey-shootouts-and-american-soccer</ref> De [[1999 FIFA Women's World Cup]] hebbt de Verenigten Staten ook uutricht.<ref>{{Internetquelle |autor=Aria Gerson |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2020/07/10/1999-womens-world-cup-uswnt-iconic-moments-brandi-chastain/5405459002/ |titel=Impact of 1999 Women's World Cup went far beyond Brandi Chastain's iconic goal |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> För de Mannslüüd hebt de Verenigten Staten de [[1994 FIFA World Cup]] uutricht un schall tohoop mit Kanada un Mexiko de [[2026 FIFA World Cup]] uutdregen.<ref>Laurel Wamsley (June 16, 2022). "The U.S. cities hosting the 2026 World Cup are announced". [[NPR]]. Retrieved April 16, 2023, from https://www.npr.org/2022/06/16/1105562734/us-cities-hosting-2026-world-cup-announcement</ref> == Städer == * [[Washington D.C.|Washington]] * [[New York]] * [[Chicago]] * [[Los Angeles]] * [[Houston]] == Footnoten == <references/> {{Navigatschoonsliest Bundsstaten vun de USA}} {{Länner in Noord- un Middelamerika}} {{Navigatschoonsliest NATO-Staten}} [[Kategorie:Land]] [[Kategorie:Noordamerika]] [[Kategorie:USA]] s2d1bduhuie9klhcjoskmchkedo1jtx 0 3228 1076111 1075765 2026-08-15T13:59:50Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076111 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} [[Datei:Map_of_Ming_Chinese_empire_1415_(cropped).jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Map_of_Ming_Chinese_empire_1415_(cropped).jpg|duum|Das Ming-Reich unter Kaiser [[:de:Yongle|Yongle]] (1402–1424)]] De '''Ming-Dynastie''' (míng cháo) weer ene chineessche Dynastie. Se harrn vun 1368 to 1644 de Macht. Vör de Ming-Dynastie harrn [[Mongolen]] de Macht. De eerste [[Kaiser]] vun de Ming-Dynastie mek Nanjing de [[Hööftstadt]]. Ter Tied vun de Ming-Dynastie weer [[China]] ene belangrieke Schippfohrtsnatschoon, een vun de beröhmteste Seelüüt weer [[Zheng He]]. De Ming-Dynastie harr merkantilistisch Elementen. 1586 warr dat denn portugiessche Macau (Yüeh:Magau) ene Stadt. Zhu Yuanzhang, de Grünner vun de Ming-Dynastie weer een vun de twee Grünners vun chineessche Dynastien, de ut ene Buernfamilie weern. Dat normaale en Kaiser vun disse Dynastien to nennen, is Zhu, wiels dat de Familiennaam weer. De Vörnaam is in China blots de letzte unm nich de eerste Maam. Tamerlan weer en [[Törken|Törksch]]e Först un harr ene vun de gröttste Rieken, wat ter Tied vun de Ming-Dynastie weer. Noh de Ming-Dynastie geev dat de [[Qing-Dynastie]]. == Literatuur == * Timothy Brook: ''The Troubled Empire. China in the Yuan and Ming Dynasties.'' Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge MA u. a. 2010, ISBN 978-0-674-04602-3. * Jonathan Clements: ''Coxinga and the Fall of the Ming Dynasty.'' Sutton Publishing, Stroud 2005, ISBN 0-7509-3270-8. * Jacques Gernet: ''Die chinesische Welt. Die Geschichte Chinas von den Anfängen bis zur Jetztzeit'' (= ''Suhrkamp-Taschenbuch.'' 1505). Suhrkamp, Frankfort an’n Main1997, ISBN 3-518-38005-2. * L. Carrington Goodrich, Chaoying Fang: ''Dictionary of Ming Biography, 1368–1644.'' Columbia University Press, New York 1976, ISBN 978-0-231-03833-1. * Ray Huang: ''1587. A Year of No Significance. The Ming Dynasty in Decline.'' Yale University Press, New Haven CT u. a. 1981, ISBN 0-300-02518-1. * Frederick W. Mote: ''Imperial China. 900–1800.'' Harvard University Press, Cambridge MA u. a. 1999, ISBN 0-674-44515-5. * ''The Cambridge History of China.'' Band 7: Denis Twitchett, Frederick W. Mote (Ruutgever): ''The Ming Dynasty 1368–1644.'' Teil 1. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1988, ISBN 0-521-24332-7. * ''The Cambridge History of China.'' Band 8: Denis Twitchett (Ruutgever): ''The Ming Dynasty 1368–1644.'' Teil 2. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1998, ISBN 0-521-24333-5. == Weblenken == {{Commonscat|Ming Dynasty|Ming-Dynastie}} * [http://www.sino-liedtke.de/Chin__Geschichte/Ming_Dynastie/ming_dynastie.html Text över de Ming-Dynastie] * {{Internetquelle |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |titel=The Ming Dynasty at Minnesota State University |archiv-url=https://web.archive.org/web/20100601173030/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |archiv-datum=2010-06-01 |zugriff=2014-01-26 }} {{Webarchiv|url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |wayback=20100601173030 |text=The Ming Dynasty at Minnesota State University |archiv-bot=2026-08-15 13:59:50 InternetArchiveBot }} (engelsch) * [http://www.chinaonlinemuseum.com/painting-masters.php Notable Ming Dynasty Painters and Galleries at China Online Museum] (engelsch) * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ming/hd_ming.htm Ming Dynasty art at the Metropolitan Museum of Art] (engelsch) * {{Internetquelle |url=http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html |titel={{lang|en|Chinese History – Ming Dynasty}} |hrsg=ChinaA2Z.com |datum=2009-09-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110123044341/http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html |archiv-datum=2011-01-23 |zugriff=2015-11-29 |sprache=en |kommentar=Originaalwebsteed nich meer online}} {{Normdaten|TYP=s|GND=4101004-8}} [[Kategorie:Adelsslecht]] [[Kategorie:China]] [[Kategorie:Staat]] [[Kategorie:Historie]] pgy397rvwj6tvwjzh4cqs9m459g0wbn 0 3639 1076148 1075797 2026-08-15T17:07:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076148 wikitext text/x-wiki {{Anner Bedüden|TEXT=För de Ümgangsspraak twischen Dialekt un Stannard kiek bi [[Regiolekt]]}} '''Regionaalspraak''' oder '''Streektaal'''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.platt-wb.de/hoch-platt/?term=Regionalsprache |titel=''Regionalsprache'' |werk=Plattdeutsch-Hochdeutsches Wörterbuch für Ostfriesland |abruf=2024-11-15}}</ref> is een Begreep uut de [[Spraakpolitik]], de kene klare Definitschoon het. De Ünnerschhed to ene [[Minnerheidenspraak]] is ook nich klaar. Besünners in [[Europa]] betekent Regionaalspraak ene inheemsche Spraak, de in ene bestimmte Regioon snackt warrt. Se is meest ene [[Afstandsspraak|Afstands]]- oder [[Uutbuspraak]] un kene [[Natschonaalspraak]]. De [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta van de Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] bruukt den Dubbelbegreep ''Regionaal- oder Minnerheidenspraken'' un geit so ene klare Definitschoon uut den Weg. In [[Düütschland]] gellt [[Plattdüütsch]] för ene Regionaalspraak, wieldes [[Neddersorbsche Spraak|Nedder]]- un [[Böversorbsche Spraak|Böversorbsch]], [[Saterfreesche Spraak|Sater]]- un [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]] so as ook [[Romani|Romanes]] för Minnerheidenspraken gellen. De [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] laat [[Limborgsch]], [[Plattdüütsch|Neddersassisch]] un [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] as {{Lang|nl|''regionale talen''}} gellen. Meesttieds warrt de Spraken man {{Lang|nl|''streektalen''}} heten. De engelsche Uutdruck ''regional language'' kann wedder ene Regionaalspraak oder ''regionale Spraak'' beteken. == Regionaalspraken in Politik un Recht == [[Bild:European_Charter_for_Regional_or_Minority_Languages_membership.svg|duum|Staten, de de Europääsche Charta för Regionaal- un Minnerheiden unnerschreven un ratifizeert hebbt:</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#008000|Unnerschreven un ratifizeert}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#00ff00|unnerschreven, nich ratifizeert}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFFFFF|nich unnerschreven}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|Keen Maat}}]] As enen juristschen un politschen Begreep is ene Regionaalspraak in Europa ene Spraak, de in de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|europääsche Charta för Regionaal- un Minerheidenspraken]] as Regionaalspraak gellen laten warrt. De Charta unnerscheed man nich klaar twischen Regionaalspraak un Minnerheidenspraak. Se bruukt den Begreep jümmers tohoop as „Regionaal- oder Minnerheidenspraken“.<ref name=":0">[[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' S.8f.</ref> Na de Charta betekent Regionaal- oder Minnerheidenspraken alle de Spraken:<ref>{{Internetquelle |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=148 |titel=European Charter for Regional or Minority Language |abruf=2024-11-15 |sprache=en-GB}}</ref> # de ene Gruppe Börgerschen un Börgers van enen Staat, de lüttker is as de överige Inwonerschen un Inwoners in den Staat, siet lange Tied in enen bestimmten Gebeed binnen düssen Staat bruukt, # de verscheden van de Amtsspraak oder den Amtsspraken in den Staat sind un nich een Dialekt van ene Amtsspraak oder de Spraak van Towannerten sind. De Charta betekent also alle inheemschen Spraken, de in enen Staat kene Amtsspraak sind un keen [[Dialekt]] sind as „Regionaal- oder Minnerheidenspraken“. Spraken van Migranten un Towannerten sind keen Regionaal- oder Minnerheidenspraken na de Charta. In verscheden Staten bruukt de Poltik Minnerheiden- un Regionaalspraak unnerscheedlik oder maakt so as de Charta kenen Unnerscheed. In Düütschland gellt Noord- un Saterfreesch, Nedder- un Böversorbsch so as ook Romani as natschonale Minnerheiden un ere Spraken as Minnerheidenspraken. Plattdüütsch is man in Düütschland offitscheel ene Regionaalspraak.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bmi.bund.de/DE/themen/heimat-integration/gesellschaftlicher-zusammenhalt/minderheiten/minderheitenrecht/minderheitenrecht-node.html |titel=Nationales und internationales Minderheitenrecht |werk=www.bmi.bund.de |hrsg=Bundesministerium des Inneren und für Heimat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240221050721/https://www.bmi.bund.de/DE/themen/heimat-integration/gesellschaftlicher-zusammenhalt/minderheiten/minderheitenrecht/minderheitenrecht-node.html |archiv-datum=2024-02-21 |abruf=2024-11-17 |sprache=de |zitat=''In Deutschland werden sechs Minderheitensprachen nach der Sprachencharta geschützt: Dänisch, Nordfriesisch, Saterfriesisch, Romanes, Niedersorbisch, Obersorbisch. Als eigenständige Sprache ebenfalls geschützt wird die Regionalsprache Niederdeutsch, die in acht der sechzehn deutschen Bundesländer gesprochen wird.''}}</ref> Anners doot dat Frankriek: Daar is allens, wat nich Stannardfranzöösch is ene Regionaalspraak ({{S|fr|''langue régionale''}}). So sind [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Basksche Spraak|Basksch]] un [[Okzitaansche Spraak|Okzitaansch]] hier just so Regionaalspaken as de ''[[Langues d’oïl]]'', wat eer franzöösche Dialekte sind.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.culture.gouv.fr/Thematiques/langue-francaise-et-langues-de-france/Agir-pour-les-langues/Promouvoir-les-langues-de-France/Langues-regionales |titel=Langues régionales |abruf=2024-11-17 |sprache=fr-FR}}</ref> De [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] laat [[Limborgsch]], [[Plattdüütsch|Neddersassisch]] un [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] as {{Lang|nl|''regionale talen''}} gellen. Meesttieds warrt de Spraken man {{Lang|nl|''streektalen''}} heten. == Regionaalspraken in de Spraakwetenschop == Besünners in de [[Sotscholinguistik]] sünd „Regionaalspraak“ un „Minnerheidenspraak“ veel bruukt Begrepen, man beide sind nich klaar defineert. Faken betekent beide sotosegggen dat lieke, so as ook in de ''Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheidenspraken.'' Ene Regionaalspraak is allgemeen ene Spraak, de kene Staats- oder Natschonaalspraak is. Dat is man ene so wiede Definitschoon, dat se meist nich to bruken is.''<ref name="Radatz 71">Hans-Ingo Radatz: {{Webarchiv|url=https://www.uni-bamberg.de/fileadmin/ba4rm97/Publikationen/Radatz__forthcoming__Regionalsprachen.pdf |wayback=20220521232757 |text=''Regionalsprache und Minderheitensprache.'' |archiv-bot=2026-03-14 07:40:45 InternetArchiveBot }} In: Sandra Herling et al. (Hrsg.): ''Weltsprache Spanisch: Variation, Soziolinguistik und geographische Verbreitung des Spanischen. Handbuch für das Studium der Hispanistik'' (Romanische Sprachen und ihre Didaktik). 2013, S. 71f.</ref>'' Versöök enen Unnerscheed twischen Regionaal- un Minnerheidenspraken to maken un ene Defintschoon för „Regionaalspraak“ to finnen givt dat man: === Unnerscheed Regionaalspraak - Minnerheidenspraak na Wirrer === Na de Germanist [[Jan Wirrer]] sind Minnerheidenspraken sind Spraken, de [[Minnerheit|Minnerheidengruppen]] för ere egen autochthone Spraak anseen doot. De Minnerheid bekikt sik vergleken mit de Meerheid sülvst as [[Ethnie|ethnisch]] oder religiöös verscheden. Unwichtig is hier of de Minnerheid in enen bestimmten Territorium leevt (so as [[Sorbsche Spraken|Sorbsch]] oder [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]]) oder över een wied Gebeed verstreut is (so as [[Jiddische Spraak|Jiddisch]] oder [[Romani]]).<ref name=":4" /> Anners is dat na Wirrer bi Regionaalspraken: Se hebbt jümmers een fast Spraakterritorium över dat se sik bestimmt. De Sprekerschen un Sprekers seet sik sülvenst as Deel van de Meerheid in de Regioon un verstaat sik nich as ene ethnische oder religiöse Minnerheid. Bispelen sind [[Plattdüütsch]] un [[Okzitaansche Spraak|Okzitaansch]].<ref name=":4"> [[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' S. 8f. ([https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00055262_00006.html online]</ref> === Westeuropääsche Regionaalspraken (WERS) na Radatz === De Romanist [[Hans-Ingo Radatz]] unnerscheedt eerstmaal Minnerheidenspraken, de annerwegens Natschonaalspraak sind (so as [[Düütsche Spraak|Düütsch]] in [[Süüdtirool]] oder [[Törksche Spraak|Törksch]] in Düütschland) un statenlose Minnerheidenspraken (so as [[Walisische Spraak|Walisisch]] oder [[Basksche Spraak|Basksch]]).<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 100, 106</ref> Regionaalspraken sind na Radatz jümmers statenloos. Minnerheidenspraken mit enen hogen Graad [[Spraakuutbu]] kriegt, so as Radatz seggt, eer den Namen „Regionaalspraak“, ringer uutbuut Spraken warrt meest „Minnerheidenspraak“ oder „Dialekt“ heten.<ref name=":1" /> Regionaalspraken sind so statenlose starker uutbuut Minnerheidenspraken met de Tendenz to ene Kultuurspraak.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 107.</ref> Se sind [[Afstandsspraak|Afstandsspraken]], hebbt ene Spraakgemeenschop, de eer as Spraak un nich as Dialekt bekiekt un den Stand as Spraak ook infoddern doot. So is na Radatz [[Frankprovenziaalsche Spraak|Frankprovenziaalsch]] , dat de Sprekers un Sprekerschen meist as Dialekt un nich as Spraak bekiekt, ene schiendialektaliseerte Afstandsspraak un kene Regionaalspraak.<ref name=":1">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 107f.</ref> Regionaalspraken stellt sik stärker as ring uutbuut Minnerheidenspraken gegen Staats- un Natschonaalstaten mit enen politschen Machtanspröök un kriegt faken natschonalistsche Fiendschop af. Vergleken met Minnerheiden, de ene Staatspraak snackt, kriegt se keen Stütt van buten un mött de egen Spraak gegen Wedderstand sülvenst vööranbringen. Se mött jümmers an de Siede van de Staatsspraak bestaan. De Sprekerschen un Sprekers sind meist tweesprakig, wieldes buten de Regioon alleen de Staatsspraak gellen laten warrt.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' S. 109f.</ref> De Regionaalspraken in West- un [[Middeleuropa]] süüt Radatz as enen Typ an: de westeuropääschen Regionaalspraken, kort WERS.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 115.</ref> Se stünnen unner den Inflood van de [[Latiensche Spraak|latiensche]] Karkenspraak, de över allen Volksspraken stund un se hebbt de Ideen uut’n [[Humansismus]] un de [[Reformatschoon]] metkregen. In de fröhe [[Neetied]] un later in de [[Opklärung]] begunn de ''Subtitutschoonsphaas.'' Mit den [[Bookdruck]] wurrn de regionalen Schrievspraken vereenheidlikt un de Vöörlöpers för de lätern Staatsspraken hebbt regionale Spraken, de nu för troüggbleven güllen, bikant schoven.<ref name=":2">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' S. 114 - 119.</ref><ref name=":3">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 122f.</ref> De ''Rekuperatschoonsphaas'' eerst mit de [[industrielle Revolutschoon]] un de [[Romantik]], as sik de Blick wannel un dat inheemsche un regionale wedder wat gull.<ref name=":2" /> De Regionaalspraken füngen meest wedder van frischen an un hebbt ene niege Schrievspraak up Grundlage van de Staatsspraak uutfunnen, een Stannard is ranwassen un Spraakorganisatschonen grünnen sik, de sik för de Spraak insetten doot.<ref name=":3" /> Westeuropääsche Regionaalspraken sind so daar inheemsch, wo dat Latiensche bet in’t [[Middelöller]] Schrievspraak was. Se sind nernstwo Natschonaalspraken un staat in Konkurrenz to Natschonaalspraken. Se föddert den Stand as Spraak in un de Spraakgemeenschop steet tomindst grotendeels för enen Spraakstannard un Spraakuutbu in.<ref name=":2" /> Radatz ünnerscheedt noch twee Typen: De primären Regionaalspraken weren de längste Tied spraken Spraken un sünd nich vöör de[[Reformatschoon]] daalschreven worrn (so as: [[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], [[Sardsche Spraak|Sardsch]], [[Furlaansche Spraak|Furlaansch]]). De sekundären Regionaalspraken weren in’n Middölller un de froe Nietied schreven Spraken op den lieken Rang as later Staatsspraken, de denn verdrängt hebbt (so as: [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Irisch Spraak|Irsch]] oder [[Walisische Spraak|Walisisch]]).<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 119f.</ref> === Streektaal === De nedderländsche Begreep {{Lang|nl|''streektaal''}} meent oorsprünglik dat lieke as Dialekt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/streektaal |titel=streektaal |werk=van Dale |abruf=2024-11-18 |sprache=nl}}</ref> Sinds dat Nedderland de Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken unnertekent het, sind de Begrepen meer un meer verscheden Wege gaan un betekent nu faken enen Dialekt oder Spraakvarieeet, de offitscheel as Spraak gellen laten warrt.<ref>{{Internetquelle |url=https://meertens.knaw.nl/archive/vraag-van-oktober-2012/ |titel=Oktober 2012: Wat is het verschil tussen een streektaal en een dialect? |werk=Meertens Instituut |abruf=2024-11-18 |sprache=nl }} {{Webarchiv|url=https://meertens.knaw.nl/archive/vraag-van-oktober-2012/ |wayback=20241226184636 |text=Oktober 2012: Wat is het verschil tussen een streektaal en een dialect? |archiv-bot=2026-08-15 17:07:13 InternetArchiveBot }}</ref> Streektaal is een neutralen Öberbegreep för Spraakvairtäten mit enen gemeensame Spraakidentieet, de in enen Gebeed de grote Deel van de Minschen snackt.<ref>C. Hoppenbrouwers: H''et regiolect van dialect tot Algemeen Nederlands''. Coutinho: Muiderberg 1990. S. 79.</ref> De Linguistsche Renée van Bezooijen defineert een ''streektaal'' för de Situatschoon in de Nedderlannen synchroon: Een Streektaal is ene upstunds düüdlike spraalike Eenheid, de sik van anner Streektalen un de Standardspraak unnerscheed. Anner Faktoren sind Spraakidentiteet un minner Spraakgebeed.Se unnerscheed minner twischen Umgangspraak as sproekn Sprake un Kultuur- oder Uutbuspraak.<ref>Renée van Bezooijen: ''Wat is een streektaal?'' S. 173.</ref> === Choralekt === [[Conrad Brann]] bruukt mit Blick up de Spraaksituatschoon in [[Indien]] den Begreep „Choralekt“, de uut {{S|grc|χώρα|chóra}} ‘Gegend, Rebeed, Regioon’ un {{Lang|grc|-λεκτος|-lektos}} vun {{Lang|grc|λέγω|légō}} ‘ik spreke’ tohoopsett is, also de Etymologie na dat glieke as Regionaalspraak bedüden kann. Brann ünnerscheed Choralekte, wat Spraken up regionalen Rang sind vun Chtonolekten, wat Volksspraken up de unnerst Rang sind, Demolekte, wat Spraken sind de över ene Regioon henweg oder in enen Staat vele Minschenn küürt un verstaat un upletzet Politolekte, wat Staatsspraken, de vun de Regren bruukt warrt.<ref>Brann, C.M.B. 1994. "The National Language Question: Concepts and Terminology." ''Logos'' [University of Namibia, Windhoek] Vol 14: 125–134</ref> === Regionaalspraak as Afstandspraak === [[Tapani Salminen]] bruukt den Begreep ''Regionaalspraak'' för Spraken, de sik vun de domaninante Spraak in de Gegend ünnerscheedt, avers togliek ook so wied liek kaamt, dat se in [[Disglossie]] mit de dominante Spraak staan köönt. Se finnt sik na Salminen besünners in de grötter europääschen Staten, so as Düütschland, Frankriek oder Italien un warrt meist minnachtig as Dialekt van de Staatsspraak bekeken.<ref>Tapani Salminen: ''Endangered Languages in Europe.'' In: Matthias Brenzinger (Ruutgever): ''Language diversity endangered'', S. 205–232. Berlin & Boston: De Gruyter Mouton.</ref> Saliminen siene Defintschoon steit so neeg bi [[Heinz Kloss]] siene [[Afstandsspraak un Uutbuspraak|Afstandsspraak]]. == Plattdüütsch as Regionaalspraak == Bi de Diskusschoon ümme dat plattdüütsche sienen juristschen Status as Regionaalspraak na de europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken gung dat besunners ümme de Frage of Plattdüütsch een düütschen oder nedderländschen Dialekt oder ene egen Spraak is, also de ole Fraag ümme den Sprakestatus. De Argumente för Plattdüütsch den juristschen Begreep „Regionaalspraak“ to bruken weren de middelsassische Schrievspraak in de Hansetied, de Afstand in de Spraakstruktuur twischen Hoog- un Plattdüütsch un de Plattdüütschen eer Sicht de egen Varieteet „Spraak“ to heten.<ref>[[Reinhard Goltz]], [[Andrea Kleene]]: ''Niederdeutsch'', In: Rahel Beyer, Albrecht Plewina: ''Handbuch der Sprachminderheiten in Deutschland.'' Narr Francke Attempo: Tübingen 2020, S. 179.</ref> Plattdüütsch is ene Regionaalspraak na Wirrer, denn de Plattdüütschen seet sik nich as ethnische oder religiöse Minnerheid. Plattdüütsch eht een fast Spraakterritoirum un Sprekerschen un Sprekers unnerscheed sik van de Meerheid in Düütschland un Nedderland alleen de Spraak na. Na Radatz is dat Plattdüütsche ene sekundäre westeuropääsche Regionaalspraak, denn in de froe Neetied is de Schrievspraak, de Uutgliektendenzen wees, van de neehoogdüütsche Schrievspraak wegdrängt worrn. Plattdüütsch is ene statenloos, inso wied een Plattdüütsch nich as düütsche Spraak verstaan well un ene Afstandsspraak. Man ook een Schiendialekt na Heinz Kloss. De Spraakwillen is vergleken swack uutpräägt, nich alle Plattdüütschen seet de egen varieteet as Spraak an un de Tendenz to ene Kultuurspraak is nich wied uutbuut, enen schreven Stannard oder een överegionaal Bewusstsien för de Spraak is swack. Ook de Willen egen Spraakrechten intofoddern is swack. So is dat Plattdüütsche na Systematik van Radatz twischen scheindialkaiseerte Afstdnsspraak un is up den Weg na Regionaalspraak as statenlose Kultuurspraak noch wied gaan. == Literatuur == * Renée van Bezooijen: ''Wat is een streektaal?,'' In: ''Taal & Tongval'' 53 (2001), S. 154-174. ([https://web.archive.org/web/20241126235119/https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/132273/132273.pdf online]) * Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' In: Sandra Herling, Carolin Patzelt (Ruutgevers): ''Sprachkontakt, Sprachausbau und Verschriftungsproblematik, Aspekte der Normalisierung von Regionalsprachen in der Romania.'' Meidenbauer: München 2012 (S.97-128). * [[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' Westdeutscher Verlag: Wiesbaden 2000 ([https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00055262_00001.html online]) == Nawiesen == <references /> [[Kategorie:Spraak]] [[Kategorie:Spraakpolitik]] itvtaxfy08oa3wnq28qlad1fwljbj8j 0 5618 1076237 843334 2026-08-16T11:50:31Z Ziv 52827 ([[c:GR|GR]]) [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 1076237 wikitext text/x-wiki {{Bezirk vun Frankriek| NAAM=Pyrénées-Orientales |WAPEN=[[Bild:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|145px|Wapen vun den Bezirk]] |KOORT=[[Bild:Pyrénées-Orientales-Position.png|145px|Koort vun den Bezirk]] |REGION=[[Languedoc-Roussillon]] |SEET=[[Perpignan]] |KREISSTÄDER= [[Céret]], [[Prades (Pyrénées-Orientales)|Prades]] |INWAHNER=392 803 |INWAHNERjeKM2=95 |FLACH=4.115 km² |ARONDTALL=3 |KANTONTALL=31 |GEMENENTALL=226 |PRÄSIDENT=Christian Bourquin }} '''Pyrénées-Orientales''' [[IPA|[pi.ʁe.ne.z‿ɔ.ʁi.ɑ̃.ˈtal]]] is en Bezirk in de [[Frankriek|franzöösche]] Region [[Languedoc-Roussillon]]. {{Navigatschoonsliest Bezirke vun Frankriek}} [[Kategorie:Frankriek]] 3yg3wr7fcce18n1jyypup5w38voapgk 0 6284 1076134 1075784 2026-08-15T15:57:10Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076134 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} De '''Perzesser''' is een Vörarbeetinrichtung in de elektronschen Datenvörarbeetung (EDV). He is [[Hardware|Hartdeel]] vun [[Computer]] un de zentraale Vörarbeetungseenheit (CPU). Een Perzesser besteit uut Stüür-/Leid- un dat Rekenwark (ALU). Dat givt man ook noch anner Rekeneenheiden, de keen Stüür- oder Leidwark hebbt, man ook Perzesser heet. Se heet allgemeen Koperzessee un sünd för spetschelle Funktschonen daar. Bispelen sünd de Gliedkommaneenheid un de Grafik- un Soundperzessers. De Koperzessees vun den „echten“ Perzessers mit Stüür- un Rekenwark to ünnerscheden seegt een ook '''CPU''' (engelsch {{lang|en|''central processing unit''}} [{{IPA|ˈsɛntɹəl ˈpɹəʊsɛsɪŋ ˈju:nɪt}}]) oder Höövdperzesser. Moderne Mikroperzessers hebbt faken meer as enen Karn (''Multi-Core-Prozessoren''). Se köönt mit de richtige Software de Rekenleistung stiegern un de Taktfrequenz düüdlich verbetern. Multi-Core-Perzessers sett sik uut unafhangige Eenheiden mit enen Reken- un Stüürwark tohoop, üm de wedder Bestandelen as de Cache un [[Memory Management Unit]] (MMU) aornt sünd. Düsse Eenheiden heet Perzesserkarn (engl. ''core''). Üm dat de Karns egen Perzessers sünd seggt een ook to de Karns faken CPU.<ref>{{Internetquelle |autor=Tim Towell |url=http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |titel=Intel Architecture Based Smartphone Platforms |werk= |hrsg= |seiten=7 |datum=2012-11-06 |format=PDF |archiv-url=https://web.archive.org/web/20130603070504/http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |archiv-datum=2013-06-03 |archiv-bot= |offline=1 |abruf=2013-03-22 }} {{Webarchiv|url=http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |wayback=20130603070504 |text=Intel Architecture Based Smartphone Platforms |archiv-bot=2026-08-15 15:57:10 InternetArchiveBot }}</ref> De Ünnerscheed twüschen Stüürwark, ene ALU as CPU (Höövdperzesser), Karn (Core) verswümmt meer un meer. Perzessers vundaag hebbt faken een Stüürwark, dat meer as een [[Hardwareseitiges Multithreading|Hardware-Threads]] verwalt (''Multi-/[[Hyper-Threading]]''); dat Bedrievssysteem bruukt de Perzesserkarns, de dat Stüürwark mellt (uut Sicht vun dat Bedrievssysteem as „CPUs“ oder „Prozessoren“ list), wat nich mit den Stüürwarken, de würklich daar sünd övereenstemmen mott. Daarto bedrivt een Stüürwark faken ook meer as een ALU un noch anner Bogruppen, so as Gliedkomma-Rekeneenheid, Vektereenheed oder de Kryptografieeenheid. == Weblenken == {{Commons|Category:Central processing units|Perzessers}} == Footnoten == [[Kategorie:Reekner]] t11ps5yqe14t87c1p8ldnjbinz471wv 0 6963 1076206 1059063 2026-08-15T21:37:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076206 wikitext text/x-wiki {{Anner Bedüden}} {{Stubben}} En '''Vulkan''' is en geologsch Gebüld, dat entsteiht, wenn hitt opsmölten Steen ([[Magma (Vulkan)|Magma]]), vun binnen de [[Eer]] upstiggt un baven denn as [[Lava]] rutkummt. Wiel dat bannig hitt is, gleiht dat hell un wat de Lava in den Weg kummt, fangt to brennen an. Kann’s dorüm ok '''Füerbarg''' to seggen. En Vulkan hett dorbi faken mehrere [[Vulkankrater|Kraters]]. Man dor kummt nich blots Lava rutschoten, ok Steen, Gas un so wieter. Un dat gifft ok nich blots enkelte Bargens, de hitt Tüüch utspeet. Allns tohoop, wat mit Vulkanen in Tosammenhang steiht, warrt [[Vulkanismus]] nöömt. De Wetenschop, de sik dormit befaat, is de [[Vulkanologie]]. De Naam kummt ut de [[röömsche Mythologie]] un leid sik af vun de italiensche Insel [[Vulcano]], wat na de ollen Römers de Warksteed un de [[Smeed]] vun den Gott [[Vulkan (Mythologie)|Vulkan]], de dat Füer ünner sik harr, wesen is. Die Insel ist nämlich ok so en Füerbarg. In Düütschland geev dat fröher ok mol Vulkanen, to'n Bispeel in de [[Eifel]] oder in de [[Rhön]]. In de Eifel ist da ungefähr 23.000 Johr her, dat dor en Vulkan aktiv wörr. Dat is bannig lang her, aver in geologsche [[Tiet]]en is dat noch nich lang noog, as dat man seggen kunn, de Eifel is al ''utgahn''. So warrt dat nöömt, wenn en Vulkan nich meer vun binnen de Eer spiest war. == Ünnerscheedlich Vulkanen == [[Bild:Halemaumau.jpg|250px|thumb|right|De Halemaʻumaʻu Krater höört to den Kilauea up Hawaii. Dat gele is [[Swevel]], de sik dor afsett hett un en Teken vun den Vulkanismus is]] Vulkanen warrt to’n End ünnerscheden na de Förderoort in [[Zentralvulkan]] un [[Spleetvulkan]], wobi aver de meisten to de Zentralvulkanen höört. To’n annern warrt ok na de Form ünnerscheeden in de flacheren [[Schildvulkan]]en un de [[Schichtvulkan]]en, de ok gefährlicher sünd, wiel de faken ok explodeert. De verscheeden Form hett mit de [[Chemie]] vun de Lava to doon. Indeelt warrt de Vulkanismus aver ok na de Öört, wo se to finnen sünd. Man letztlich entscheed sik doran ok de chemisch Tosamsetten und de Oort und Wies vun en Vulkan. Normalerwies sünd Vulkanen överall dor, wo sik [[Platentektonik|tektonische Platengrenzen]] befinnt. Wo sik de [[Lithosphäär|Eerdplaten]] utenanner bewegt, ströömt vun ünnern Magma hoch un formt niege [[Eerdkrust]]. Dat passeert blos in de [[Ozean]]e ünner Water an en [[mittelozeanisch Rüch]]. Wo de Platten tosamstöt, dukt en dorvun rünner, torüch in den [[Eerdmantel]]. Man seggt dorto, de Platt warrt [[Subdukschoon|subduzeert]]. Dorbi gift dat ok Vulkanismus, de dorüm [[Subdukschoonsvulkanismus]] nöömt warrt. Dat Magma entsteiht dorbi in een Deep vun bet to 120 km. En drütte Ort Vulkane sünd de „[[Hotspot (Vulkan)|Hotspots]]“. Dat is ingelsch un heet so veel as „hitten Plack“. De Hotspots sünd nich op en Platengrenz anwiest, man künnt överall vörkommen. Vun jüm warrt glövt, dat se ut ganz deep ut de Eer spiest warrt, villicht vun de [[D"-Schicht]] an de [[Wiechert-Gutenbert-Grenz|Karn-Mantel-Grenz]]. == Bekannte Vulkanen == Wenn en Vulkan utbreken deit is tomeist veel Opregen, vun wegen dat dat en Gefohr vör de Minschen dorstellt, de in die Neeg leevt. Vulkanen, vun de man al mol wat hörrt hefft, sünd to’n Bispeel: * de [[Vesuv]] in [[Italien]] * de [[Ätna]] op [[Sizilien]] in Italien * de [[Mount St. Helens]] in de [[USA]] * de [[Mauna Loa]] op [[Hawaii]], USA * de [[Krakatau]] in [[Indonesien]] * de [[Merapi (Java)|Merapi]] in Indonesien * de [[Unzen]] in [[Japan]] * de [[Popocatépetl]] in [[Mexiko]] * de [[Kilimandscharo]] in [[Tansania]] * de [[Nyiragongo]] in’n [[Demokraatsche Republiek Kongo|Kongo]] == Literatuur == * Siebo Heinken: ''Vulkane: Die phantastische Welt der Feuerberge.'' Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Freiburg, 2023, <nowiki>ISBN 978-3-8062-4568-4</nowiki>. * Hans-Ulrich Schmincke: ''Vulkanismus.'' 3., überarbeitete Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2010, <nowiki>ISBN 978-3-89678-690-6</nowiki>. * Joachim von der Thüsen: ''Schönheit und Schrecken der Vulkane. Zur Kulturgeschichte des Vulkanismus.'' WBG (Wissenschaftliche Buchgesellschaft), Darmstadt 2008, <nowiki>ISBN 978-3-534-20675-9</nowiki>. * Hans Pichler und Thomas Pichler: ''Vulkangebiete der Erde.'' Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2007, <nowiki>ISBN 978-3-8274-1475-5</nowiki>. * Gerd Simper: ''Vulkanismus verstehen und erleben.'' Feuerland Verlag, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 978-3-00-015117-0</nowiki>. * Felix Frank: ''Handbuch der 1350 aktiven Vulkane der Welt.'' Ott Verlag, Thun 2003, <nowiki>ISBN 3-7225-6792-0</nowiki>. * ''Haack TaschenAtlas Vulkane und Erdbeben'', bearb. von Harro Hess, Klett-Perthes, Gotha 2003, <nowiki>ISBN 3-623-00020-5</nowiki> == Weblenken == {{Commonscat|Volcanoes|Vulkane}} === Vulkanen weltwied === * [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Geologisches%20Portrait/Magmatismus/Vulkanismus Vulkanismus], [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Geologisches%20Portrait/Magmatismus/Die%20100%20faszinierendsten%20Vulkane%20der%20Welt 100 Vulkane Weltwied], [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Geologisches%20Portrait/Magmatismus/Vulkanische%20Prozesse Vulkaasche Vörgäng] in’n Mineralienatlas Wiki (hoogdüütsch) * [https://www.weltderphysik.de/uploads/tx_wdpmedia/20131118_BebenVulkane_TWalter.png Weltkaart mit Erdbeven, Vulkanen, un Platen] (2.545 kB; PNG, hoogdüütsch) * [https://web.archive.org/web/20121024175830/http://volcano.si.edu/ www.volcano.si.edu: Vulkaninformatschonen bi de ''Smithsonian Institution''] (engelsch) === Vulkanobservatschoon === * [https://web.archive.org/web/20150801132235/http://geowarn.org/ EU-Projekt: ''Geowarn – Geospatial Warning Systems''](engelsch) * [https://web.archive.org/web/20141129023439/http://www.pro-physik.de/details/articlePdf/1107007/issue.html Universität Leipzig, 2004: ''Zur Vorhersage von Vulkanausbrüchen''] (hoogdüütsch) === Artikel uut’e Wetenschop === * NASA: [https://web.archive.org/web/20230924232406/https://sci.sdsu.edu/how_volcanoes_work/ How Volcanoes Work] (engelsch) [[Kategorie:Eerdwetenschoppen]] [[Kategorie:Vulkanologie]] ptshhqxot1qqjgvyfpaosp395z4ylsb 0 8367 1076105 1075760 2026-08-15T13:21:26Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076105 wikitext text/x-wiki '''Marron Curtis Fort''' (* [[24. Oktober]] [[1938]] in [[Boston]]; † [[18. Dezember]] [[2019]] in [[Leer]]) weer en [[USA|US-amerikaanschen]] [[Spraakwetenschopler]] un [[Frisist]]. Fort weer as Söhn vun Marron William un Alice Cabell (Deernsnaam Curtis) Fort boren un in [[New Hampshire]] opwussen. 1957 füng he dat Studeren an de [[Princeton University|Princeton-Universität]] an, op Germanistik, Anglistik, Niederlandistik, Skandinavistik un Mathematik un möök 1961 sienen Afsluss as [[Baccalaureus Artium]]. He güng denn an de [[Universität vun Pennsylvania]] in [[Villanova]] un studeer dor wieder. Vun dor ut keem he ok för ene Tiet an de [[Universität Freiburg]], wo he an siene Dokterarbeit över dat Nedderdüütsche vun [[Vechte]] schreev, för de he 1965 in Villanova den Dokter kreeg. Nedderdüütsch hett he toeerst bi [[Franz Brägelmann]] in Vechte lehrt. In Villanova weer he ok vun 1964 af an bet 1969 Perfesser ahn Lehrstool. Vun 1969 bet 1985 weer he Perfesser ahn Lehrstool för Germanistik an de [[Universität vun New Hampshire]]. In disse Tiet weer he al tweemal 1976/1977 un 1982/1983 dör dat [[Fulbright-Programm]] Gastperfesser an de [[Universität Ollnborg]]. He leev siet 1986 kumplett in [[Düütschland]] un arbeidt an de Universität Ollnborg bi de Arbeitssteed för Nedderdüütsch un [[Saterfreesche Spraak|Saterfreesch]]. He hett sik stark insett för de saterfreesche Spraak, dat se nich ünnergeiht. Aver ok dat [[Plattdüütsch]]e un [[Hoochdüütsch]]e leeg em an’n Harten. 1991 kreeg he ünner annern dor de [[Ollnborgsche Landschaftsmedallje]] för. In’n Harvst 2003 güng Fort in Penschoon. Fort weer verheiraadt mit Ute Dóerte Lissy un harr twee Kinner mit ehr. == Ehrungen == Fort kreeg 1991 de Landschapsmedaille van de [[Oldenburgische Landschaft|Oldenburgische Landschaft]].<ref>{{Internetquelle | url=http://www.oldenburgische-landschaft.de/wir-ueber-uns/auszeichnungen/landschaftsmedaille.html | titel=Träger der Landschaftmedaille | zugriff=2014-02-05 | archiv-url=https://web.archive.org/web/20131029204207/http://www.oldenburgische-landschaft.de/wir-ueber-uns/auszeichnungen/landschaftsmedaille.html | archiv-datum=2013-10-29 | offline=ja }} {{Webarchiv|url=http://www.oldenburgische-landschaft.de/wir-ueber-uns/auszeichnungen/landschaftsmedaille.html |wayback=20131029204207 |text=Träger der Landschaftmedaille |archiv-bot=2026-08-15 13:21:26 InternetArchiveBot }}</ref> 1998 kreeg he dat [[Indigenat]] van de [[Oostfreesch Landschap]] verleeht un weer dormit „inbörger Oostdrees“.<ref>{{Internetquelle | url=http://www.presse.uni-oldenburg.de/uni-info/1998/5/person.htm | titel=Meldung der Universität Oldenburg zur Verleihung des Indignats an Fort | zugriff=2014-02-05}}</ref> An'n 13. Dezember 2004 wurr Fort Ehrenbörger van de Gemeend [[Saterland]]<ref>{{Internetquelle | url=http://www.ramsloh.de/htm/2004.htm | titel=Chronik der Gemeinde Saterland 2004 | zugriff=2014-02-05 | archiv-url=https://web.archive.org/web/20140223000520/http://www.ramsloh.de/htm/2004.htm | archiv-datum=2014-02-23 | offline=ja }} {{Webarchiv|url=http://www.ramsloh.de/htm/2004.htm |wayback=20140223000520 |text=Chronik der Gemeinde Saterland 2004 |archiv-bot=2026-08-15 13:21:26 InternetArchiveBot }}</ref> un 2008 Ehrenliddmaat in'n Seelter Buund.<ref>{{Internetquelle | url=http://www.nwzonline.de/cloppenburg/bildung/daet-gewieten-vant-seelterlound_a_3,1,194666130.html | titel=Online-Artikel der Nordwest-Zeitung zur Ehrung durch Heimatverein | zugriff=2014-02-05}}</ref> 2012 kreeg he för sienjohrenlang Insetten to dat Utforschen un to'n Erhollen van de Regionalspraaken den Neddersassschen Verdeenstorden an'n Band.<ref>{{Internetquelle | url=http://www.mwk.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6257&article_id=109080&_psmand=19 | titel=Pressemitteilung des Niedersächsischen Ministeriums für Wissenschaft und Kultur | zugriff=2014-02-05}}</ref> Ut den sülvigen Anlaat wurr he an'n 1. September 2015 mit dat Bundsverdeenstkrüüz ehrt.<ref>{{Internetquelle | url=http://www.die-friesen.eu/aktuelles/partei-intern/bundesverdienstkreuz-fuer-marron-fort/ | titel=Bundesverdienstkreuz für Marron Fort | zugriff=2015-12-12}}</ref> == Warken == * ''Saterfriesisches Wörterbuch mit einer grammatischen Übersicht.'' 1980 * ''Saterfriesisches Volksleben.'' Ostendorp, Rhauderfehn 1985, ISBN 3-921516-42-0 * ''Saterfriesische Stimmen.'' Ostendorp, Rhauderfehn 1990, ISBN 3-921516-48-X * ''Katalog niederdeutscher Kinderbücher.'' 1991 * ''Nordfriesland und Saterland. Friesisch zwischen Meer und Moor.'' Europääsch Büro för Spraakminnerheiten, Brüssel 1996 * ''Dät Näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do Groninger Umelounde.'' Oldenburg 2003, ISBN 3-8142-0692-4 == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Fort, Marron C.}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Germanistik]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Boren 1938]] [[Kategorie:Storven 2019]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] mny22hbvc0t1h4bjrse0yjc06l4tb92 0 8411 1076209 1059224 2026-08-15T21:51:12Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076209 wikitext text/x-wiki '''Weener''' ok '''Weiner''' is en Lüttstadt in' Noordwesten vun dat Bundsland [[Neddersassen]]. Se is de eenzige Stadt vun de historsch Region [[Rheiderland]] un erstreckt sück linkssiets vun de [[Eems]]. Politisch hörrt Weener siet 1932 to'n [[Landkreis Leer]] un weer tovör de Kreisstadt vun den [[Kreis Weener]], de mit dat Rheiderland meest identisch is. De Kreis weer to'n Tietpunkt vun de Uplöösen de lüttste vun [[Preußen (Staat)|Preußen]]. In Weener leven 15.430 Minschen (Stand 31.12.2013) up en Rebeet vun 81,24 km². In de Karnstadt Weener leven mit rund 6700 Inwahner knapp 43&nbsp;Perzent vun all Weeneraner. De Stadt is dör Ingemeenden in dat Johr 1973 stark wussen. 4,4&nbsp;Perzent vun de Inwahner vun de grensnah Stadt sünd ut de Nedderlannen. In verleden Johrhunnerten harr Weener en Hafen an de Eems un leeg an de linkseemsch Hannelsroute in dat südlich liggen [[Mönsterland]]. Weener weer vör allen dör sien Veeh- un Peermärkte bekannt un hett landwertschaplich Hannelsgöder exporteert. Intüschen spelen Hafen as Worenumslagsoort un Veehhannel kien Rull mehr. Wertschaptlich is Weener vun' Eenzelhannel för de Region Rheiderland, vun de Landwertschap un vun' Tourismus präägt. In de Stadt gifft dat ok eenzelt Industriebedrieven. Up kulturell Rebeet hett Weener dör dat [[Organeum]] Bedüüden. Dorbi hannelt sück dat um en Kultur- un Billenszentrum mit en Museum för Tasteninstrumente, dat inmidden vun de [[Örgellandschap Oostfreesland]] liggt, en vun de bedüüdenst Örgellandschapen weltwiet. In de um 1230 baut [[St.-Georgs-Kark (Weener)|St.-Georgs-Kark]] befind sück doröver herut en Örgel vun [[Arp Schnitger]], de as en vun sien Laatwarken gellt. Neben de Georgskark is ünner de Sakralbauwarken de [[Stapelmoorer Kark]] to nömmen: De [[Romano-Gotik|romano-gotische]] Krüüzkark gellt as en vun de herutragendst Karkenbauwarken vun Oostfreesland. == Geographie == === Laag ut Utdehnen === De Stadt Weener liggt in dat süüdwestlich [[Oostfreesland]]. Se is de eenzige Stadt ut de Region an dat westlich Ufer vun de [[Eems]]. Se betekent sück sülvst ok as „Grüne Stadt im [[Rheiderland]]“<ref>To'n Bispeel up de offiziell Internetsiet vun de Stadt, Weener.de: [http://www.weener.de/ ''Moin! Herzlich willkommen in Weener (Ems)!''], afropen an' 4. November 2014.</ref> un is dat Zentrum vun den düütschen Deel vun de Region. Nich wiet vun de Stadt weg liggen de de [[Dollart]] un de Grenz to der nedderlannsch Provinz [[Grunneng (Provinz)|Grunneng]]. Dicht bi liggen Grootstäder sünd [[Ollnborg]] un [[Grunneng]] in de Nedderlannen. Dat Regionale Ruumordnungsprogramm vun den Landkreis Leer deelt de Karnstadt Weener de Funktschoon vun en [[Grundzentrum]] för dat Stadtrebeet to.<ref>www.landkreis-leer.de: {{Webarchiv|url=http://www.landkreis-leer.de/media/custom/58_1326_1.PDF?1160411418 |wayback=20140224033121 |text=''Regionales Raumordnungsprogramm des Landkreises Leer 2006'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, pdf-Datei, S. 13 nah oorsprünglich Pagineeren, afropen an' 21. Januar 2012.</ref> Dat Stadtgebiet vun Weener umfaat den südöstlichenDeel vun dat Rheiderland un hett in Noord-Süüd-Richt en Längt vun 15,2 Kilometern, in Ost-West-Richt bedrocht de Utdehnen maximal 10,6 Kilometer. === Geologie, Böden un Hydrologie === Dat Weeneraner Stadtrebeet vereent de dree typisch Landschapsformen vun Oostfreesland in sück: [[Marschland|Marsch]], [[Moor]] un [[Geest]]. De geologisch Ünnergrund wurrd dör Sedimente ut dat [[Pleistozän]] un [[Holozän]] bestimmt. Dat Karnrebeet vun de Stadt liggt up en Geestrügg entlang de Eems, de in de [[Saalekolttiet|Saale-Iestiet]] dör den Druck vun dat vun Noorden vördringen Ies upstuukt wurr.<ref>In de Lokalliteratur wurr de Rügg as Endmoräne betekent, kiek Weener.de: [http://www.weener.de/index.php?m=1&hid=321&bid=918&av=1 ''Die Lage''], afropen an' 13. September 2011.</ref> Disse Geestrügg erstreckt sück vun [[Diele (Weener)|Diele]] in' Süüden nit to de Karnstadt un Beschotenweg in' Norden. Unmittelbar vör de Karnstadt reckt he en Hööcht vun 6,0&nbsp;m&nbsp; över [[Normalnull|NN]]. Dat Stadtrebeet sülvst liggt up en Hööcht vun 2,1 bit 2,4&nbsp;m över NN. Dat hannelt sück um [[Podsol]]böden in dröög Laag mit [[Ortsteen]] dorünner.<ref>Angaven in dissen un de folgen Afsatzen stammen, sofern nich anners betekent, ut Heinz Voigt, Günter Roeschmann: ''Die Böden Ostfrieslands.'' In: Karl-Heinz Sindowski, Heinz Voigt, Günter Roeschmann, Peter Schmid, Waldemar Reinhardt, Harm Wiemann: ''Geologie, Böden und Besiedlung Ostfrieslands.'' (''Ostfriesland im Schutze des Deiches'', Bd. 1), Verlag Deichacht Krummhörn, Pewsum 1969, S. 51-106, hier S. 96 as ok kartografische Bilaag.</ref> Südlich vun Stapelmoorerheid slutt sück en lütt Striepen Podsolböden in fuchtig Laag an, de örtlich ok [[Anmoor]] un [[Törfsteek|aftörft]] Flachen upwiest. In den butersten Südwesten bi Dielerheid gifft dat bito en [[Moor#Hochmoore|Hoogmoor]], un ok in' Norden vun dat Stadtrebeet bi Weenermoor. In dat nördlich Stadtrebeet sluuten sück östlich vun Weenermoor [[Schlick|överschlickte]] Randmoore (Överflootensmoore) an. Wieder in Richt Eems gifft dat Knickmarschböden un sluutend Övergangs-[[Brackmarsch]]böden. In' Süden vun de Stadt finnen sück dicht bi de Eems Flussmarschböden. Dat Stadtrebeet is vun en engmaschig Nett ut Schlööt un [[Siel]]deepen dörtrucken, de ok to de Entwässern dringend nödig sünd.<ref>De Angaven in dissen Afsatz stammen ut: Theodor Janssen: ''Gewässerkunde Ostfrieslands.'' Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1967, ahn ISBN, S. 174–180.</ref> De [[Schöppwark]]en Diele un Stapelmoor, de de nah Öörd nömmt Sieldeepen toflooten, entwässern dat südliche Stadtrebeet to de [[Eems]]. In den nördlichen Karnstadtberiek gifft dat en wieder Schöppwark, dat vun dat Buschfelder Sieldeep spiest wurrd. Dit Schöppwark entwässert den zentralen Beriek vun de Stadt. Krüüst wurrd dat Buschfelder Sieldeep vun den ''Dwarsdeep'', dat in etwa parallel to de Eems verlöppt, un de in West-Ost-Richt verloopen Sieldeepen mitnanner verbinnd. Dat Dwarsdeep krüüzt in de nördlich Nahbergemeend Jemgum ünner annern dat Grootsoltborger Sieldeep, dat somit ok Deelen vun dat nördliche Weeneraner Stadtrebeet entwässert. Blots en ganz minnen Deel vun de Stadtflach entwässert to'n Dollart: Dat hannelt sück dorbi um de westlichst Deelen vun de Gemarkungen Tichelwarf un Holthuserheid. Se entwässern lestlich över dat in de Nahbergemeend Bunde verloopen [[Wymeer]]er Sieldeep. Tostännig för dat Entwässern is de ''[[Siel]]acht Rheiderland'', de gemeensam mit de ''[[Rheider Diekacht]]'' ehrn Sitt in de Nahbergemeend Jemgum hett. === Nahbargemeenden === [[Bild:Rheiderland de.png|miniatur|Weener in't Rheiderland]] Weener grenst an söss Kommunen. Dat sünd klockwies, anfangend in' Westen, [[Bunn]], [[Jemgum]], [[Leer (Ostfreesland)|Leer]] un [[Westoverledingen]] (jensiets vun de Eems). Disse veer Kommunen liggen in' Landkreis Leer. Bavento grenst Weener an [[Papenburg]] (güntsiets vun de Ems) un [[Rhede (Eems)|Rhede]], beid in' [[Landkreis Emsland]]. === Stadtgleedern === De Stadt Weener besteiht ut de Karnstadt un 14 wiederen Stadtdeelen. Angeven sünd de Inwahnertallen van' 31. Dezember 2009. {| | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Stadtdeel ! Inwahner<ref name="Bevölkerung">Weener.de [http://www.weener.de/index.php?m=1&hid=320&bid=914&av=1 ''Bevölkerungsentwicklung''] afropen an' 13. September 2011.</ref> |- | Weener || align="right" | 6720 |- | [[Möhlenwarf]] || align="right" | 1878 |- | [[Tichelwarf]] || align="right" | 1712 |- | [[Holthusen (Weener)|Holthusen]] || align="right" | 1128 |- | [[Stapelmoor]] || align="right" | 1116 |} | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Stadtdeel ! Inwahner<ref name="Bevölkerung" /> |- | [[Stapelmoorerheid]] || align="right" | 846 |- | [[Diel (Weener)|Diel]]|| align="right" | 561 |- | [[Holthuserheid]] || align="right" | 398 |- | [[Weenermoor]] || align="right" | 367 |- | [[Karkbörgem|Karkborgum]]|| align="right" | 280 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Stadtdeel ! Inwahner<ref name="Bevölkerung" /> |- | [[Vellage|Vellaag]] || align ="right" | 223 |- | [[Dielerheid]] || align="right" | 187 |- | [[Bischotenweg|Beschotenweg]]|| align="right" | 181 |- |[[Halt]]|| align="right" | 134 |- | [[Swartwold (Weener)|Swartwold]]|| align="right" | 70 |} |} [[Oortschap]]en in' kommunalrechtlichen Sinn sünd dorbi Beschotenweg, Diele, Holthusen, Karkborgum, Stapelmoor, St. Georgiwold, Vellage, Weener un Weenermoor.<ref>www.weener.de: [http://www.weener.de/index.php?sid=o290rlrsuuq8bbitcd2dnt8irhb0blq8&m=1&hid=325 ''Ortsteile''], afropen an' 6. Januar 2013.</ref> Dorbi hannelt sück dat um de Kommunen, de sück 1973 to de nee Stadt Weener tosommenslooten hemm. De anner Oortsdeelen hemm fröher to en vun de Oortschapen hörrt. === Bruuk vun de Flachen === {| class="wikitable float-right" |+ Flächennutzung 2011 |- class="hintergrundfarbe6" ! Gebruuk as ! Hektar |- | '''Gebäude- un Freeflach''' | align="right" | '''871''' |- | dorvan Wahnflach | align="right" | 566 |- | dorvan Gewarf- un Industrieflach | align="right" | 61 |- | '''Bedrievsflach''' | align="right" | '''6''' |- | '''Erhalensflach''' | align="right" | '''68''' |- | dorvan Gröönanlaag | align="right" | 48 |- | '''Verkehrsflach''' | align="right" | '''444''' |- | dorvan Straat, Weg, Platz | align="right" | 379 |- | '''Landwertschapsflach''' | align="right" | '''5914''' |- | dorvan Moor | align="right" | 4 |- | '''Waterflach''' | align="right" | '''396''' |- | '''Waldflach''' | align="right" | '''193''' |- | '''Flachen mit anner Gebruuk''' | align="right" | '''232''' |- | dorvan Karkhööf | align="right" | 6 |- | dorvan Unland | align="right" | 94 |- class="hintergrundfarbe8" | '''''Gesamtflach''''' | align="right" | '''''8124''''' |} De Flachengebruukstabell<ref>Born: [http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/ Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen], afropen an' 30. Dezember 2012.</ref> wiest, dat Weener in' Bundsvergliek – as meest all oostfreesch Kommunen – över en överdörsnittlichen Andeel an Landwertschagsflachen verfügt. De bedrocht 72,8&nbsp;Perzent un liggt dormit düütlich över den bundsrepublikaanschen Dörsnitt vun 52,3&nbsp;Perzent, aber licht ünner den oostfreeschen Dörsnitt vun rund 75&nbsp;Prozent.<ref>Eberhard Rack: ''Kleine Landeskunde Ostfriesland.'' Isensee Verlag, Ollnborg 1998, ISBN 3-89598-534-1, S. 115.</ref> Knapp 4,9&nbsp;Perzent vun de Gesamtflach vun Weener sünd mit Schlööt un [[Deep (Water)|Deepen]] vun Water bedeckt, womit de Bundsdörsnitt vun 2,4&nbsp;Perzent Waterflachenandeel<ref>www.destatis.de: [https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesamtwirtschaftUmwelt/Umwelt/UmweltoekonomischeGesamtrechnungen/Flaechennutzung/Tabellen/Bodenflaeche.html ''Flächennutzung''], afropen an' 6. Januar 2013.</ref> um recht nau dat Düppelte överschreeden wurrd. Extrem ünnerdöörsnittlich utpräägt is dorgegen de Waldandeel in dat Stadtrebeed. Mit 2,37&nbsp;Perzent liggt de sogor ünner den oostfreeschen Middelwert vun 2,6&nbsp;Perzent, de sienersiets in' düütschlandwieden Vergliek bannig leeg is. De Waldandeel an de Gesamtflach vun de [[Düütschland|Bundsrepubliek Düütschland]] liggt bi 30,1&nbsp;Perzent. === Klima === Weener liggt in de matigen Klimazoon, in' Infloot vun de [[Noordsee]]. In' Sömmer sünd de Temperaturen över Dag leeger, in' Winterfaken höhger as in dat wiedere Inland. Dat [[Klima]] is vun de middeleuropääsch [[Westwindzoon]] präägt. Nah de [[Effektive Klimaklassifikatschoon|Klimaklassifikatschoon]] vun [[Wladimir Peter Köppen|Köppen]] befinnd sück de Stadt in de Indeelen ''Cfb''.<ref>www.koeppen-geiger.vu-wien.ac.at: [http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ ''Aktualisierte Klimaweltkarte der Köppen-Geiger-Klimaklassifikation''], afropen an' 28. Dezember 2011.</ref> (Klimazone ''C'': warm-gemäßigtes Klima, Klimatyp ''f'': fuchtig-gemäßigtes Klima, Ünnertyp ''b'': warm [[Sömmer]]). Binnen disse Zoon wurrd dat den ''Klimabezirk Niedersächsisches Flachland Nordsee-Küste'' toordnet, de maritim präägt is un dör relativ köhl un regenriek Sömmer, matige milde, sneearme Winter, vörherrschen West- un Südwestwinde as ok hooch Johresniederschläge uttekent. Weerdaten wurrn för dat in de Nahberschap liggen Leer trucken, dat ähnliche klimatisch Bedingen upwiest: De Temperaturen liggen dor to Tiet in' Johresmiddel bi 9&nbsp;°C mit Höögstwerten in de Maanden Juli un August um de 20&nbsp;°C un middleren Leegstwerten um −2&nbsp;°C in' Dezember un in' Januar. De meesten Regendaag gifft dat mit jewiels 14 in' November un in' Dezember, de wenigesten in' März un Mai, wo da an negen Daag Regen gifft. De Tall vun de dörsnittlich Sünnenstünn pro Dag schwankt tüschen een (Dezember/Januar) un söss Stünn (Mai/Juni).<ref>www.holidaycheck.de: [http://www.holidaycheck.de/klima-wetter_Leer-ebene_oid-id_10777.html ''Klima und Wetter für Leer''], afropen an' 28. Dezember 2011.</ref> De middlere fröstfree Tiet wurrd mit 170 bit 187 Daag angeven. De middlere Niederschlagsmenge liggt bi 738&nbsp;mm/Johr, de middlere jährliche Sünnschiendüer bi 1550 bit 1600&nbsp;Stünn.<ref>Eberhard Rack: ''Kleine Landeskunde Ostfriesland.'' Isensee Verlag, Ollnborg 1998, S. 35ff.</ref> === Schuulrebeeden === Up dat Rebeet vun de Stadt Weener liggt dat Natuurschuulrebeet (NSG) [[Püttenbollen]], en [[Moor]]komplex. Dat NSG [[Süderkolk]], dat to'n Deel ok up dat Rebeet vun de Nahbergemeend Bunde liggt, is en langsam verlannen [[Kolk]]. Buterdem hett Weener en Andeel vun etwa een Achtel an dat NSG [[Eemsauen tüschen Herbrum un Vellage]]. Andeel hett Weener bavento an dat 8.750 ha groot [[Landschapsschuulrebeet]] „Rheiderland“, dat sück ok up de Nahbergemeenden Bunde un (vör allen) Jemgum erstreckt. Dat hett luut [[Niedersächsischer Landesbetrieb für Wasserwirtschaft, Küsten- und Naturschutz|NLWKN]] „nationale bis internationale Bedeutung (…) für nordische Gänse, die hier überwintern und denen landwirtschaftliche Nutzflächen zur Nahrungssuche dienen. Die Grünlandbereiche haben nationale bis internationale Bedeutung als Zwischenrastplatz namentlich für Goldregenpfeifer, Großer Brachvogel, Regenbrachvogel und Kiebitz.“<ref>www.nlwkn.niedersachsen.de: [http://www.nlwkn.niedersachsen.de/naturschutz/natura_2000/schutzgebiete_zur_umsetzung_von_natura_2000/109632.html ''Landschaftsschutzgebiet „Rheiderland“''], afropen an' 29. April 2013.</ref> As schuult Landschapsbestanddeelen sünd doröver herut de Hessepark in de Karnstadt utwiest, en Eekenallee in Stapelmoor as ok teihn wiedere Boomreegen un eenzig Bööm in Holthuserheid, Holthusen un de Karnstadt. Söss wiedere Boomgruppen un eenzig Bööm in de Karnstadt staht as [[Natuurdenkmal]]e ünner Schuul, ebenso as en Kastanienhain in Stapelmoor.<ref>De Angaven wurrn rutfunnen mit Hülp vun de Websteed {{Webarchiv|url=http://www.umweltkarten-niedersachsen.de/GlobalNetFX_Umweltkarten/ |wayback=20171109134604 |text=www.umweltkarten-niedersachsen.de |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }} dör Ingaav vun den Begreep „Weener“ in de Söökmask un dör Anklicken vun de wünscht Schuulrebeetsformen, afropen an' 29. April 2013.</ref> == Geschichte == === Oor- un Fröhgeschichte === Dat sück up de Geest befinnen Karnstadtrebeet vun liggt up oorolt Siedelnsrebeet. Dör tallriek Funde is en Besiedlen vun den Geestrügg siet de [[Steentiet]] nahwiest. In den Oortsdeel Diele, en [[Hoopendörp]], wurrn ebenfalls Funde ut de Steentiet maakt. [[Bild:ExpArchTreeFelling.jpg|mini|Boomfällversöök mit de Rekonstruktschoon vun en (bandkeramischen) [[Dechsel (Archäologie)|Dechsel]] in' experimentalarchäologischen Feldversöök]] Ut de [[Middelsteentiet]] sünd ok langs vun de Eems Funde maakt wurrn, de up de Anwesenheit vun Minschen hendüüden. Dat sülvig gellt för de in de Nahberschap liggen Noordoostnedderlannen, de aber düütlich beter utforscht sünd. Ut den [[Emder Hafen]] wurrn bi Baggerarbeiten twee [[Donau|donauländsch]] [[Dechsel (Archäologie)|Dechsel]] burgen, doröver herut en [[Füersteen|Flintbiel]] un en Tongefäß ut de [[Trichterbekerkultur]]. „Möglicherweise konnte der Emsuferwall bei einem Stillstand des Meeresspiegelanstiegs auf den Ablagerungen der [[Regression (Geologie)|Calais-II-Transgression]] besiedelt werden. Etwa eintausend Jahre später war das auf den Ablagerungen der Calais-III-Transgression offenbar wieder möglich.“<ref>Wolfgang Schwarz: ''Die Urgeschichte in Ostfriesland.'' Verlag Schuster, Leer 1995, ISBN 3-7963-0323-4, S. 35.</ref> In dat dich bi liggen [[Landschaftspolder]] in de Nahbargemeend [[Bunde]] wurr 1992 „eine Geweihaxt aus dem Geweih eines erlegten Rothirsches aus dem Mesolithikum oder der jüngeren Bronzezeit“ gefunden.<ref>Hartmut Rebuschat (Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft): [http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Landschaftspolder.pdf ''Landschaftspolder''], pdf-Datei, S. 1, afropen an' 20. Februar 2013.</ref> De Flussmarsch vun de Eems wurr af de [[Iesentiet#Middeleuropa|öllere vörröömsch Iesentiet]], ruchweg in dat 7. Johrhunnert v. Chr., na Plan besiedelt. De Minschen hemm up en schmalen Striepen up den Eemsuferwall siedelt, de sowohl Schuul vör dat Water vun den Stroom beeden dee as ok hooch noog weer, um de Moräste vun dat [[Sietland]] to ümgahn. Dat harr sück westlich vun den Eemsuferwalls bildt, as sück dör en Anstieg vun den Meeresspegel dat Eemswater tonehmend stauen dee un de natüürlich Affluss vun dat Regenwater ut dat Achterland immer mehr in't Stocken keem. De Siedler funnen, vun den Stroom ankeeken landinwärts, en vun de [[Tide|Tied]] beinfloot [[Schilfrohr|Schilfzoon]], [[Stroomaue|Weekholtauen]] mit [[Wilgen|Wilgenstrüük]] un -wald as ok Hartholtauen mit [[Ulmen]], [[Ellernbööm|Ellern]], [[Eeken]] un [[Eschen (Plantengattung)|Eschen]] vor.<ref>Wolfgang Schwarz: ''Die Urgeschichte in Ostfriesland.'' Verlag Schuster, Leer 1995, ISBN 3-7963-0323-4, S. 153 f.</ref> '''Zitat:''' ''Die ersten Siedler rodeten die auf den Sedimenten der [[Düünkarken-Transgression#Stratigraphie|Dünkirchen-0-Transgression]] gewachsenen Auenwälder. Dabei bevorzugten sie die Hartholzaue auf den hohen Lagen des Uferwalls als Siedlungsplätze und Ackerland. Hier war es trockener, und Eschen, Eichen und auch Ulmen boten geeignetes Bauholz für den Hausbau in nächster Nähe. Die niedrigere Weichholzaue am Flußufer und die Bruchwälder am Rande des Sietlandes lieferten Weiden- und Erlenholz für die Flechtwände der Häuser und andere Bedürfnisse. Aus den farnreichen [[Röhricht]]en, den [[Großseggenried]]en und den Erlenbrüchen des Sietlandes im Westen gewann man Stallstreu, Heu und vermutlich auch Schilf für die Dächer der Häuser.|Wolfgang Schwarz|Die Urgeschichte in Ostfriesland, S. 154'' För de [[Middlere Bronzetiet#De Nordische Kreis|Middlere Bronzetiet]] is dat Rebeet vun dat ''Süder Hilgenholt'' en wichtig Fundplaats. Ofschons en Grootdeel vun dat Areals överboet is, kunnen dor fiev Huusgrundreeten vun de ''[[Elp-Kultur]]'' (1600–900 v. Chr.) dokumenteert wurrn. Bavento wurrn eenfack, steilwandig Näpfe, de deelwies mit Fingerkniffen verziert sünd, un groot, glattwandig düppelkonisch Potten funnen. De Elpkultur gellt as regionale Grupp vun de europääsch Hügelgräberbronzetiet, de sück westlich vun de [[Werser]], nördlich vun de Middelbaregn un in den Nordost- un Middelnedderlannen entwickelt hett.<ref>Karl-Ernst Behre, [[Hajo van Lengen]]: ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft''. Auerk 1995, ISBN 3-925365-85-0, S. 56.</ref> De Huusgrundreeten wurrn as groot, 20–30&nbsp;Meter lang Hööf mit Veehstallen un Spieker düüt. Unmittelbor an de Siedeln hett sück en Feld mit Graffen anslooten, dat worhschienlich de jüngere Bronzetiet totoordnen is. Süüdööstlich vun dat Fundrebeet wurrn Spieker un en Grafffeld ut de fröhe Iesentiet mit twalf Urnenbestattungen un dree Liekenbrandlager opdeckt.<ref>Rolf Bärenfänger, Wolfgang Schwarz: ''Ostfriesische Fundchronik'' in: [[Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands]] Bd. 73/74, 1993/94, ziteert ut: Archäologischer Dienst der [[Ostfreesch Landschap|Ostfriesischen Landschaft]]: [http://www.ostfriesischelandschaft.de/af/fundchr1992-94.htm ''Fundchronik 1992–1994''], afropen an' 1. Februar 2010.</ref> De Marschsiedeln dicht an de Ems hemm sowohl Veehtucht as ok Ackerbau tolaaten. Ünner dat Veeh weern Koodeerten un Schaap vörherrschend. In en Siedeln in dat nördlich vun Weener liggen Hatzum wurrn 53&nbsp;Perzent Knaken vun Koodeerten un 22&nbsp;Perzent Schaapknaken bi Utgraven opdeckt. Dorgegen leeg de Andeel an Peer- (acht Perzent) un [[Hund|Hunnenknaken]] (dree Perzent) bannig leeg. Wiels de Kooi up de sööt Weeden vun de Flussmarsch freeten kunnen, wurrn Schaapen up minnerwertig Grund hollen. Vun de Koodeerten hett man Fleesch, Melk, Knaken un Fell bruukt, buterdem weern se Treck- un Lastdeerten. Of dat ok up Peer todrapen is, hett man nich faststellen kunnt. Von de Schaapen hett man todem noch de Wull bruukt. Över anner Huusdeerten, so as Höhner, weet man ok noch nichts.<ref>Wolfgang Schwarz: ''Die Urgeschichte in Ostfriesland.'' Verlag Schuster, Leer 1995, ISBN 3-7963-0323-4, S. 161 f.</ref> De Fischfang weer, liekers man dich an den Stroom leev, nich vun Bedüüden.<ref>Wolfgang Schwarz: ''Die Urgeschichte in Ostfriesland.'' Verlag Schuster, Leer 1995, ISBN 3-7963-0323-4, S. 184.</ref> Neben Planten, de ok up de Geest anbaut wurrn, as etwa [[Emmer (Frücht)|Emmer]] oder [[Gasten|Nacktgasten]], funnen sück – wegen de beter Anbaubedingen in de de Marsch – ok Henwies up den Anbau vun [[Ackerbohne]]n un [[Flass|Linnen]]. Blots unwesentlich nördlich vun dat Weeneraner Stadtrebeet, bi Jemgum, liggt de [[Fundplatz Bentumersiel]], de up de Anwesenheit vun Römern in de Antike hendüüt. === Middelöller === [[Bild:Deichbau Sachsenspiegel 1336.jpg|miniatur|hochkant|Dorstellen vun den Diekbau in den Ollnborger [[Sassenspegel]]]] De Oort Weener is wiet över 1000&nbsp;Johr olt. Dat weern Mönken ut dat [[Kloster Werden]], de um dat Jahr 900 en eerst holten Kark up den hüüdiegen Ollen Karkhoff baut hemm. De Kark weer [[Johannes de Dööper|Johannes den Dööper]] geweiht. Eerstmals in en Oorkunn wurr Weener 951 nömmt, in dat Heevregister vun dat Kloster Werden. Ut de Ansiedeln entwickelt sück över de Johrhunnerten tonächst en [[Straatendörp]] um de hüüdige Norder-, Süder- un Kreuzstraße. Um dat Johr 1000 fung man an, Dieken to bauen. Dat führ to en starker Siedelnstätigkeit ok an de Ünnereems. De genossenschaplich organisiert Diekbau wurrd as en vun de wesentlich Grundlagen vun de [[Freesch Freeheit]] ansehn, de vun autonomen Landsgemeenden präägt weer.<ref>Manfred Jakubowski-Tiessen: ''Sturmflut 1717: Die Bewältigung einer Naturkatastrophe in der Frühen Neuzeit''. Oldenbourg Wissenschaftsverlag. München 1992. ISBN 3-486-55939-7, S. 268.</ref> De olt holten Kark wurr nah un nah to lütt för de wassen Bevölkerung. In dat fröh 13. Johrhunnert gung man dorher in Weener as in völ anner oostfreesch Öörd ok, doran, olt holten Karken dör Steenbauten to ersetten: De Georgskark stammt ut de Johren üm un bi 1230. Etwa vun dat 11. bit laatestens to'n 14. Johrhunnert wurrn in dat hüüdig Stadtrebeet mehrere Moorkolonien anleggt, de nah de dormals nee Kolonisatschoonsform dör dat [[Upstreekrecht]] bestimmt wurrn. Dorbi drüffen Siedler, de sück an' Geestrand dicht bi en Moor ansiedelt harrn, hör Parzellen parallel tonanner so lang in't Moor vördrieven, bit se up natüürliche Hinnernisse oder up Parzellen vun anner Siedler stööten deee, de vun anner Richt ut dat Moor kultiveert harrn. Dat Moor wurr kultiveert, indem de Törf afdragen un dat Land mit natürlichen Dünger ut angrenzend Gröönlandzonen vun de Moormarschrebeeden versörgt wurr. {{Zitat|Die Größe des Ackerlandes stand somit in jener Zeit in einem proportionalen Verhältnis zum Umfang des natürlichen Grünlandes. Dieser Aspekt muss den Kolonisten zu Beginn der Erschließung der Moore bewusst gewesen sein, denn Aufstrecksiedlungen sind in Ostfriesland und auch in den Niederlanden nur dort anzutreffen, wo grünlandträchtige Niederungsgebiete unmittelbar an Hochmoore angrenzen.|Eckhard Wassermann|Siedlungsgeschichte der Moore S. 98|ref=<ref>In: Karl-Ernst Behre/Hajo van Lengen (Hrsg.): ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1995, ISBN 3-925365-85-0, S. 93–112.</ref>}} To de Oortschapen, de sück dör dat Upstreekrecht utbreeden deen, tellen Weenermoor, St. Georgiwold, Stapelmoorerheid un Holthuserheid.<ref>Ekkehard Wassermann: ''Aufstrecksiedlungen in Ostfriesland. Ein Beitrag zur Erforschung der mittelalterlichen Moorkolonisation.'' (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, Band 61; zugleich Göttinger geographische Abhandlungen, Heft 80), Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1985, kartografisch Biblatt.</ref> En Besünnerheit geev dat dorbi in St. Georgiwold, mehr noch in Weenermoor: Dör Boddenafsenken un Vernässung weern de Siedler dwungen, hör Upstreeken immer wieder in dat aftörft Moor to drieven un ut wertschaplich Grünnen (immer langere Weeg tüschen Feld un Hoff) hör Wahnplätze wieder in dat all aftörft Areal to verleggen. In Weenermoor wurr de Siedeln dorum in de Loop vun de Kolonisatschon gliek dreemal verleggt.<ref>Eckhard Wassermann: ''Siedlungsgeschichte der Moore.'' In: Karl-Ernst Behre/Hajo van Lengen (Hrsg.): ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1995, ISBN 3-925365-85-0, S. 93–112, hier S. 98.</ref> Dör Flootkatastrophen un Pestutbröök in dat 14. Johrhunnert un de dormit verbunnen wertschapliche Inbröök bill sück dat [[Oostfreessch Hööftlinge|Oostfreesch Hööftlingswesen]] ut, indem eenzelt Familien ut dat olthergebrocht Prinzip vun de [[Freesch Freeheit]] utbreeken dee un sück to Anführern vun den (to överkieken) Ruum upswungen. In dat Rheiderland hemm sück aber nie nich Hööftlingsgeslecher rutbildt, de en ähnlich Bedüüden kreegen, as de in dat nördliche Oostfreesland, etwa de [[tom Brok]] oder [[Attena (Familie)|Attena]]. De Stellung vun de Hööftlinge in dat Rheiderland binnerhalv vun dat gesamtoostfreessch Machtgefüges vun de Daag weer en ünnerordnete Vör allen weern se lokal Grootgrundbesitter. Stattdessen keem dat Rheiderland in den Inflootberiek vun den Moormerlander Hööftlings [[Focko Ukena]], de nah de [[Slacht up de Wild Ackern]] 1427 för en körten Tiet de mächtigste Hööftling vun Oostfreesland weer. He weer denn aber in den folgen Machtkamp gegen den [[Freeheitsbund vun de Söben Oostfreeslande]] ünner Führung vun de [[Cirksena]] ünnerleegen. De Cirksena kunnen sück sluutend as dat führen Geslecht vun Oostfreesland dörsetten un wurrn 1464 mit de [[Graafschap Oostfreesland]] belehnt. En Johr tovör wurr de Hööftling Wiart Memminga, de up de Memmingaborg in Weener seet, in'n Toog vun dat Festsetten vun de Grenz tüschen dat Bisdom Mönster un Oostfreesland bi Brual un Diele nömmt.<ref>Harm Wiemann: ''Studien zur Geschichte der Häuptlinge des Rheiderlands.'' In: [[Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands]], Band 48, 1968, S. 5–24, hier: S. 15.</ref> === Vun de Machtövernahm vun de Cirksena 1464 bit to dat Enn' vun den Dartigjohrigen Krieg (1648) === Nahdem sück de Cirksena as Herrschapshuus över Oostreesland dörsett harr, fungen se an, en Amtsverwalten in de Region uptobauen. Dat süüdliche Rheiderland mit Weener wurr vun de 1433 baut [[Festung Leerort]] as Sitt vun en grääflich Amtmann ut verwalt.<ref>Harm Wiemann: ''Studien zur Geschichte der Häuptlinge des Rheiderlands.'' In: [[Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands]], Band 48, 1968, S. 5–24, hier: S. 24.</ref> Wegen de Grenzlaag vun dat Rheiderland gegen de [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] in' Westen un dat [[Hoochstift Mönster]] in' Süüden weer Weener van dat 15. bit in dat laat 17. Johrhunnert mehrfack Schauplatz vun kriegerisch Utnannersetten, ünner de de Oort un de ümliggen Dörper swoor to lieden harrn. Vun besünner Bedüüden för de Verteidigung vun Oostfreesland gen Süüden weer de vermootlich all in dat 14. Johrhunnert upricht [[Dieler Schanze]] in den hüüdigen Stadtdeel [[Diele (Weener)|Diele]].<ref>Paul Weßels (Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft): [http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Diele.pdf ''Diele''], pdf-Datei, S. 2, afropen an' 22. Januar 2013.</ref> Bi kriegerisch Utnannersetten 1492 leet de [[Bisdom Mönster|Bischop vun Mönster]], [[Heinrich XXVII. von Schwarzburg|Heinrich von Schwarzburg]], de [[Kommende Dünebroek]], [[Bunn]] un [[Wymeer]] in dat Rheiderland plünnern un nehm ansluutend Weener in. [[Eggerik Beninga]] bericht doröver in sien ''Cronica der Fresen'': '''Zitat:''' ''1492 up den dag Dionisii is Bisschup Hindrik van Schwartzenberg viantliker wyse (feindlicherweise) van Wedde na dat Closter Dunenbroek ingetagen, un heft de beide Karkspelen Hogebunde und Wymeer geroevet, und sint voort na Weener getagen, hebben de Flecken mit der karken verbranndt. Alle Ornamente, Kelke und Monstrantie mede genamen.|Eggerik Beninga|''Cronica der Fresen.''<ref>zitiert in: ''Weener. Geschichte der Stadt an der Ems.'' Verlag Risius, Weener 1994, ISBN 3-88761-059-8, S. 50.</ref>'' [[Bild:Enno II Ostfriesland msu-0036.jpg|miniatur|150px|rechts|Enno II. vun Oostfreesland]] Wiels de [[Sassisch Fehde]] (1514–1517) trucken Landknechte vun de [[Swaart Garde (Landsknechtsregiment)|Swaart Garde]] dör dat Rheiderland. Wiels de [[Geldrische Fehde]] tüschen den Grafen [[Enno II. (Ostfreesland)|Enno II.]] un [[Johann I. (Ostfreesland)|Johann]] Cirksena un deren Intimfeind [[Balthasar von Esens]] as ok de sien Verbündetem, den Hartog [[Karl von Geldern]] (1531–1534) weer dat Rheiderland Schauplatz vun kriegerisch Verwicklungen. 1533 trucken de Truppen vun den Hartog von Geldern un Balthasar vun Esens ünner den Söldnerführer [[Meinhart von Hamme]] mit 2000 Mann in dat Rheiderland. De Truppen vun Enno hemm den Infall an de Dieler Schanze tonächst afwehrt, en wiederen Infall vun von Hamme weer aber spoodvull. He marscheer dör dat hüüdige Stadtrebeet up [[Jemgum]] to, wo dat in den laateren Verloop to de [[Slacht vun Jemgum (1533)|Schlacht vun Jemgum]] keem, bi de de gräflich Truppen ünnerleegen weern. In den [[Achtigjohrig Krieg|Achtigjohrigen Krieg]], den Unafhängigkeitskamp vun de [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] gegen [[Spanien]], keem dat Rheiderland glieks to Anfang in den Fokus vun de Kriegsparteien. Nah de [[Slacht vun Heiligerlee]] sünd de [[Geusen]] ünner [[Ludwig von Nassau]] gen Osten flücht un hemm sück in dat Rheiderland inqarteert. Se wurrn vun en spaansch Heer ünner den Böverbefehl vun [[Fernando Álvarez de Toledo, Hartog vun Alba]] bit nah Oostfreesland verfolgt un in de [[Slacht vun Jemgum (1568)|Slacht vun Jemgum]] an' 21. Juli 1568 meest kumplett vernicht. De Truppen vun den Hartog hemm ansluutend dree Daag lang in dat Rheiderland plünnert un brandschatzt. Ok in de Folgetiet sünd nedderlannsch Truppen mehrfack in dat rheiderländsch Rebeet utwiekt. De Dieler Schanze wurr utbaut, um en mögelk nochmaligen spaanschen Infall to entgahn. Nahdem Graaf [[Edzard I. (Ostfreesland)|Edzard de Groote]] den Oort all 1508 dat Marktrecht verleeht harr, hett Gräfin [[Anna vun Oldenburg|Anna]] de reformeert Karkengemeend nah 1570 de ''Waage'' nebst [[Weegerecht|Waagegerechtigkeit]] tospraaken. Mit den Utbau vun den Haben 1570 entwickel sück de Oort to en wichtigen Hannelsstandoort för de landwertschaplichen Produkte ut de Gegend. In' [[Dartigjohrigen Krieg]] weer Ostfreesland woll nich Schauplatz vun Kamphandlungen, dat wurr aber vun de Truppen as Ruheruum bruukt. Dreemal (1622–1624, 1627–1631 un 1637–1651) trucken frömd Truppen in Ostfreesland in, dorünner harr ok dat Weeneraner Rebeet to lieden. Besünners stark bedroopen weer de Region vun de Besetten dör de [[Peter Ernst II. vun Mansfeld|Mansfelder]]. De beid folgen Besetten van 1627 bit 1631 dör kaiserliche Truppen ünner [[Johann t’Serclaes vun Tilly|Tilly]] bedüüden ebenfalls Belastungen dör Kontributschonen, jümmers so as de vun 1637 bit 1651 dör de inquarteert hessischen Truppen ünner [[Wilhelm V. (Hessen-Kassel)|Wilhelm V. von Hessen-Kassel]]. Wiels dat för den Grootdeel vun Oostfreessland heeten dee, de Besatter hullen „Manneszucht und vermieden Ausschreitungen“<ref>Walter Deeters: ''Ostfriesland im Dreißigjährigen Krieg.'' In: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', Bd. 78, 1998, S. 32-44, hier: S. 39.</ref>, so gull dat för Weener nich: 1637 hemm hessische un 1647 [[Kaiserliche Armee (HRR)|kaiserliche Truppen]] den Oort innommen un den meest vullstännig daalbrennt. 108 Hüüs wurrn dör de Flammer roovt.<ref>Karl-Heinz Wiechers: ''…und fuhren weit übers Meer: Häfen der Ems.'' Verlag SKN, Norden 1988.</ref> Deswegen is in dat Stadtwappen en [[Phönix (Mythologie)|Phönix]] as Symbol för dat Upstahn ut dat Füer enthollen. Ansonsten stell sück de Situatschoon ünner de beid Besetten materiell anners dor as ünner Mansfeld: Dat wurrn woll Kontributschonen indreeven, aber dat Geld wurr ok weer in de Region utgeevn.<ref>Dorup harr all de oostfreesch Geschichtsschriever [[Tileman Dothias Wiarda]] in Band 5 sien ''Ostfriesischen Geschichte'' (Auerk 1795) henwiest: „Da indessen durch die langjährigen Einquartierungen diese Kontributionen fast völlig wieder in der Provinz verzehrt wurden, und das Geld immer in Circulation blieb, so läßt sich das aufgeworfene Rätsel einigermaßen auflösen.“ Ziteert in: Walter Deeters: ''Ostfriesland im Dreißigjährigen Krieg.'' in: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', Bd. 78, 1998, S. 32-44, hier: S. 43.</ref> Wiels den Krieg is in Oostfreesland de [[Pest]] utbraaken, Doodstallen för dat vörliggen Rebeet sünd aber nich dokumenteert.<ref>Walter Deeters: ''Ostfriesland im Dreißigjährigen Krieg.'' In: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', Bd. 78, 1998, S. 32-44, hier: S. 38.</ref> Weener wurr 1650 as en lütt Ackerbörgersiedeln mit 300 Inwahner beschreeven, deren Existenzgrundlaag vör allen de Landwertschap weer. === Wertschaplich Upstieg un Daalgang nah 1648 === [[Bild:Heimbach-Brustbildnis des Fürstbischofs Christoph Bernhard von Galen-WUS03294.jpg|links|duum|De mönstersche Fürstbischop Christoph Bernhard von Galen full in dat utgahn 17. Johrhunnert noch tweemal in dat Rheiderland in…]] [[Bild:Georgchristian.jpg|miniatur|rechts|…um vun Fürst Georg Christian vun Oostfreesland en Schuld in Hööcht vun 300.000 Daaler intodrieven.]] En lest Mal wurr dat Weeneraner Rebeet in dat utgahn 17 Johrhunnert to'n Schauplatz vun en kriegerisch Utnannersetten, in de de Dieler Schanze en wichtige Rull speel. De wegen sien Kriegslüst ok ''Bomben-Bernd'' nömmt Fürstbischop vun Mönster, [[Christoph Bernhard von Galen]], hett versöcht, dör en Infall in dat Rheiderland en Schuld in Hööcht vun 300.000 Rieksdaaler intodrieven, de dat oostfreesch Fürstenhuus dör den Togewinn vun dat [[Harlingerland]] entstahn weer. Fürst [[Georg Christian (Ostfriesland)|Georg Christian]] kunn dat Geld aber nich tosommen kriegen, wiel de Bedrag all wiels den Dartigjohrigen Krieg Mansfeld in de Finger kommen weer. De mönsterschen Truppen wurr aber mit Hülp vun de nedderlannsch [[Generalstaaten]] un den Hartog [[Eberhard III. (Württemberg, Herzog)|Eberhard vun Württemberg]] verdreeven. De Generalstaaten hemm Georg Christian de Schuldensumm leehnt un kreegen dorför 1664 dat Dörp Diele un de Schanze. Acht Johr later wurr de Schanze bi en wiedere Utnannersetten vun den Bischop vun Mönster mit den Generalstaaten vun de bischöplich Truppen kört un kleen hauen un dornah nich weer upbaut.<ref>Paul Weßels (Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft): [http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Diele.pdf ''Diele''], pdf-Datei, S. 2, afropen an' 22. Januar 2013.</ref> Weener hett sück gau vun de Kriegswirren verhalt un beleev in dat utgahn 17. un in dat 18. Johrhunnert en wertschaplichen Upswung, de hööftsächlich up den Hannel mit Peer torüchgahn dee. De [[Olt-Ollnborger|Rheiderländer Peer]] gullen as besünners goot Kutsch- un Rietpeer. Se harrn in dat In- un Utland en hervörragen Roop.<ref>Nikolas Benckiser: ''Deutsche Landschaften, Band 1.'' Societäts-Verlag, Frankfurt/Main 1972, S. 52.</ref> Jedes Johr wurrn mindst 1000 Peer verköfft, ünner annern nah Brannenborg, Hannober un Sassen bit hen to de Adligen vun Venedig. Aber ok Kunden in dat südlich Italien as ok Frankriek hemm up de Peer ut Weener sett. Peertuch un -hannel hemm sück dorbi up wenig Familien konzentreert, to nömmen sünd vör allen de Naams Lübbers, Hesse, Groeneveld, Goemann un Hitjer.<ref>Risius: ''Weener (Ems).'' 1983, S. 67</ref> Wiels den [[Spaansch Arvfolgekrieg]] hett de oostfreesch Fürst 1704 en Verbot erlaaten, an Frankriek un sien Verbündeten Peer to leefern. Stattdessen wurrn düütlich mehr Peer an dat Huus Habsburg verköfft, dat de in Italien för sien Eroberungen bruuken dee. Ut disse Tiet sünd lange un gefohrvull Peertrecks över [[Augsborg]] un wieder över de Alpenpässe nah Italien överleefert. De wertschapliche Upswung dör den Peerhannel hett sück ok in de Tonahm vun de Inwahnertall bemarkbor maakt. Tell de [[Flecken (Oort)|Flecken]] fiev Jahr nah Anfang vun de preußisch Herrschap 1749 noch 1487 Inwahner, so weer de Tall bit 1805 up 2337 ansteegen. Dormit harr Weener nah Inwahnertall de 1749 noch grötteren Flecken [[Esens]] un [[Wittmund]] överhaalt un tell sogor etwa 150 Inwahner mehr as de Residenzstadt [[Auerk]].<ref>[[Karl Heinrich Kaufhold]]; Uwe Wallbaum (Hrsg.): ''Historische Statistik der preußischen Provinz Ostfriesland'' (Quellen zur Geschichte Ostfrieslands, Band 16), Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1998, ISBN 3-932206-08-8, S. 38 f.</ref> Weener weer nah Emden, Leer un [[Nörden (Oostfreesland)|Nörden]] nunmehr to'n veertgröttsten Oort vun Oostfreesland upsteegen. De Stadt weer dat Zentrum vun dat Rheiderland un versörg de ümliggen Dörper, wat an de Tall vun de Kooplüüd un Handwarker in den Flecken aftolesen weer: So geev dat bispeelswies 1805 ünner de etwa 2300 Inwahner 17 Taumaker, 43 Snieder, 40 Schoster, 32 Backer un 37 Timmerlüüd (jewiels Meester un Gesellen tosommenrekent). Mehr as 40 Kramerlüüd hemm de Bevölkerung versörgt. De Bedüüden vun de Schippfohrt lett sück doran aflesen, dat dat tosommen 71 Schipper un Stüerlüüd up egen oder frömd Scheep geev, eenfack seemännsch Beropen nich mit inrekent.<ref>Karl Heinrich Kaufhold; Uwe Wallbaum (Hrsg.): ''Historische Statistik der preußischen Provinz Ostfriesland'' (Quellen zur Geschichte Ostfrieslands, Band 16), Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1998, ISBN 3-932206-08-8, S. 331 f.</ref> Anfang vun dat 19. Johrhunnert bleev de wertschaplich Entwicklung vun Weener stahn. Mit den [[Freeden vun Tilsit]], as Preußen 1807 sien Rebeeden westlich vun de [[Elv]] an [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] aftreeden dee, gung de Daalgang wieder vöran. Ofschons Weener 1813 befreet wurr un in den Besitt vun Hannober övergung, hett sück de Oort nich weer verhaalt. Hannel un Schippfohrt gungen wieder torüch, de Haben keem mehr oder weniger to'n Stillstand. === Vun dat Königriek Hannober bit to dat Düütsch Kaiserriek (1815 bit 1918) === Ok as 1866 de Oort weer to Preußen keem, stell sück tonächst kien wertschapliche Beterung in. Eerst 1876 kreeg Weener dör den Bau vun de Bahnlien vun [[Bahnstreck Leer–Groningen|Leer nah Nieuweschans]] en Ansluss an de Iesenbahnlien tüschen Emden un Mönster. De Eems weer för de groot Schippfohrt nich deep noog, vun den [[Düörpm-Eems-Kanal]] hemm anner Städer, as [[Emden]] oder [[Leer]] Vördeel trucken. Weener wurr 1885 Sitt vun den in Tosommenhang mit de preußisch Kreisreform nee grünnd [[Kreis Weener]], de de Region Rheiderland umfaaten dee. Dat weer dormit de lüttste Kreis vun Preußen. De vörherige, vun dat [[Königriek Hannover|Königriek Hannober]] övernommen Ämterstruktur wurr dormit uplööst. Weener blieev en Zentrum vun den Veehhannel in Oostfreesland. Jedes Johr wurrn etwa 3500 bit 4000 Stück Rheiderländer Veeh dör Weeneraner Händler in anner Gegenden vun Düütschland un deels noch wieder weg verköfft.<ref>Risius: ''Weener (Ems).'' 1983, S. 134.</ref> Ok weer Weener en Zentrum vun den Botterhannel wiet över de Grenzen vun Oostfreesland herut. In de 1880er-Johren wurr Botter ok nah [[England]] leefert, mit de fortschreeden Industrialiseeren vun Düütschland steeg denn de inländsch Nahfraag. Vör allen [[Westfalen]], aber ok de noorddütsch Hansestäder weern en bevörtoogt Afsatzrebeet.<ref>Risius: ''Weener (Ems).'' 1983, S. 132.</ref> De landwertschapliche Upswung wurr ok dör den – vun völ Buern anfangs skeptisch ansehn – Gebruuk vun [[Kunstdünger]] verbetert. Um de Buern vun deren Insatz to övertüügen, wurrn an Landwertschapsscholen eegen Kurse för den Umgang mit den Dung-Ersatz geven. Wiels dat gesamte 19. Johrhunnert un ok bit in dat 20. Johrhunnert rin geev dat groot soziale un wertschaplich Gegensatzen tüschen riek Grootbuern un arm Landarbeitern. In Berichten vun Landarbeitern<ref>Afdruckt un kommenteert in: Onno Poppinga/Hans Martin Barth/Hiltraut Roth: ''Ostfriesland. Biografien aus dem Widerstand.'' Syndikat Autoren- und Verlagsgesellschaft, Frankfort/Main 1977, ISBN 3-8108-0024-4, S. 26–32.</ref> heet dat, dat de Arbeitsdaag vun 4 bit 18 Ühr düern, ünnerbraken vun 90 Minüüt Middagspaus. De Landarbeiter sleepen, so se kien eegen (und wenn doch, en tomeest bannig ärmlich) lütt Huus harrn, faken mit dat Veeh in' Stall. All mit etwa 13 Johren, direkt nah den Schoolbesöök, wurrn de Kinner över so nömmt „[[Gesinde]]makler“ an Buern vermiddelt. Neben anner gesundheitlich Problemen weer ok [[Alkoholismus]] wiet verbreedt. === Weimarer Republiek un Natschonalsozialismus === 1929 kreeg Weener Stadtrechte, de Bevölkerungstall, de to de Tiet bi rund 4000 leeg, nehm langsam to. 1932 wurr dör en Verordnung vun dat preußisch Staatsministerium de Kreis Weener uplööst un mit den Landkreis Leer tosommenslooten. Bit dorhen weer dat de lüttste Kreis in dat Düütsch Riek. De Natschonalsozialisten hemm Enn' 1930 en [[NSDAP-Oortsgrupp]] grünnd un fungen middels de [[Stormafdeelen|SA]] af November vun dat Johr mit teelt [[NS-Propaganda|Propagandaarbeit]] in Weener an. In' Vörfeld vun de Kommunalwahl 1933 wurrn nah Huusdörsöken [[Kommunismus|Kommunisten]] un Liddmaaten vun anner linker Parteien verhaft. En Dag vör de Wahl wurrn Rede- un Versammelnsverbote erlaaten. De NSDAP-Ortsgrupp weer to de Tiet deep zerstreeden, so dat se dat nich schafft hett, en gemeensam List uptostellen. So sünd de Gruppeeren ''Nationale Einheit'' as ok de Kamplist ''Buisenga'' mit natschonalsozialistischen Wahlprogrammen antreeden un hemm bi de Kommunalwahl tosommen en överwältigen Mehrheit reckt. Eerste Amtshandlung vun de nee Räte weer de Ernennung vun [[Adolf Hitler]] un [[Paul von Hindenburg]] to [[Ehrenbörger]] vun de Stadt Weener. De Norderstraat wurr in ''Adolf-Hitler-Straße'' un de Westerstraat in ''Hindenburgstraße'' umnömmt. De Verfolgung vun politisch Gegner wurr dör en nee Verhaftenswell noch intensiveert. De [[Kommunistisch Partei vun Düütschland|Kommunisten]] un hör Sympathisanten wurrn in ''[[Schutzhaft]]'' nommen un in verscheeden [[Konzentratschoonslager]] verbrocht. Dat vun [[Sozialdemokratie|Sozialdemokraten]] domineert Bündnis [[Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold]] löös sück up.<ref name="Ortschronisten">Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft: [http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Weener.pdf ''Weener''] (PDF; 914&nbsp;kB), afropen an' 15. Januar 1013.</ref> NSDAP-Goleiter [[Carl Röver]] ut Ollnborg hett 1933 de NSDAP-Oortsgrupp Weener für en Dag uplööst, indem he de de Oortsgrupp Leer ünnerstellen dee. Um hör „rückhaltloses“ Intreden för den natschonalsozialistischen Staat to överprüfen, mussen all Beamten vun de Stadtverwalten vun Weener in' Rathuussaal antreden un en Bitrittsformular to de [[NSDAP]] utfüllen. De siet 1925 amteeren Börgermeester Werner wurr dwangswies in den Ruhestand versett. Sien Nachfolger weer denn Enno Klinkenborg ut Dorenberg.<ref name="Ortschronisten" /> [[Bild:Juden3.gif|miniatur|links|Bilaag vun de oostfreesch Daagblatt van' 20. Juli 1935: „Rein deutsche Geschäfte in Leer“. En ähnlich Översicht wurr ok för Weener schreven.]] An' 28. März 1933 hett [[Anton Bleeker]], de SA-Standartenführer in Auerk (af Juli 1934 för Ollnborg-Oostfreesland), en [[Schächten|Schächtverbot]] för all oostfreesisch Schlachthööf un dat Verbrennen vun all Schächtmessen anordnt. Af 1935 wurr de Veehmarkt in Weener överwacht, so dat kien jöödsch Händler de noch in Anspröök nehm. Dordör wurr de wertschaplich Laag vun de jöödsch Bedrieven slechter. In dat sülvige Johr hett de ''[[Ostfriesische Tageszeitung]]'' an' 20. Juli den Uproop „Volksgenossen, kauft nicht in folgenden jüdischen Geschäften“ afdruckt un führ dorbi all noch in de Öörd vun Oostfreesland bestahn jöödschen Geschäfte up. För Weener wurrn 23 jöödsche Geschäfte nömmt, twee Drüddel dorvan weern in' Veehhannel tätig, söss as Schlachter.<ref>Daniel Fraenkel: ''Weener.'' In: [[Herbert Obenaus]] (Hrsg. in Tosommenarbeit mit David Bankier un Daniel Fraenkel): ''[[Historisches Handbuch der jüdischen Gemeinden in Niedersachsen und Bremen]].'' Wallstein, Chöttingen 2005; ISBN 3-89244-753-5; S. 1540.</ref> In de Nacht van' 9. up den 10. November 1938 keem dat ok in Weener to de vun de Rieksleiden vun de Natschonalsozialisten befahlen Utschreeden gegen de Jööden, de later as „Reichskristallnacht“, „Reichspogromnacht“ oder [[Novemberpogrome 1938]] betekent wurrn. Natschonalsozialisten hemm in de Reichspogromnacht de [[Synagoge]] kört hauen un Weeneraner Jöden verhaft. Nah de Novemberpogromen löös sück de jöödsche Gemeend in Weener gau up. In' September 1939 hemm noch 37 Lüüd vun jöödsch Gloven in Weener leevt.<ref>Daniel Fraenkel: ''Weener.'' In: [[Herbert Obenaus]] (Hrsg. in Zusammenarbeit mit David Bankier und Daniel Fraenkel): ''[[Historisches Handbuch der jüdischen Gemeinden in Niedersachsen und Bremen]].'' Wallstein, Chöttingen 2005; ISBN 3-89244-753-5; S. 1542.</ref> Vun de 131 Jööden, de 1933 in Weener leevt harrn, sünd 12 dor en natüürlichen Dood storven, 24 sünd in Exillänner in Översee utwannert, 16 dorvan nah Süüdamerika. Ok dree Jööden, de in de Nedderlannen flücht weern, hemm den Holocaust överleevt. Mindest 48 keemen aber in Konzentratschonslagern oder bi Deportatschonen üm. Dat Schicksal vun de annern kennt man nich.<ref name="hdb">Herbert Obenaus (Hrsg.), ''Historisches Handbuch der Jüdischen Gemeinden in Niedersachsen und Bremen'' ISBN 3-89244-753-5, S. 1542.</ref> === Nahkriegstiet === In de unmittelbor Nahkriegstiet weer de Landkreis Leer ünner de dree oostfreeschen Landkreise an' starksten mit Ostflüchtlingen beleggt, wiel he – in' Gegensatz to de Landkreisen Auerk un Wittmund – nich as Interneerensrebeet för kriegsfangene düütsch Suldaten deen.<ref>Bernhard Parisius: ''Viele suchten sich ihre Heimat selbst. Flüchtlinge und Vertriebene im westlichen Niedersachsen'' (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, Band 79), Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 2004, ISBN 3-932206-42-8, S. 47.</ref> Allerdings nehm de Landkreis Leer in de Folgezeit ünner all neddersassisch Kreisen de meest Personen up, de all in de Ostrebeeden arbeits- oder beropslos weern. Ok de Andeel vun de Över-65-Johrigen leeg höhger as in den Dörsnitt in Neddersassen. Dorgegen hett de Landkreis Leer ünner all neddersassisch Landkreisen den mindstens Andeel an männlichen Ostflüchtlingen in dat Öller vun 20 bit 45 Jahren upnommen.<ref>Bernhard Parisius: ''Viele suchten sich ihre Heimat selbst. Flüchtlinge und Vertriebene im westlichen Niedersachsen'' (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, Band 79), Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 2004, ISBN 3-932206-42-8, S. 78/79.</ref> De Situatschoon stell sück dorbi in verscheeden Stadtdeelen vun Weener völlig ünnerscheedlich dor: Wiels in de Gemeend St. Georgiwold wegen de annommen landwertschaplichen Leistungsstärke 45&nbsp;Perzent vun de Inwahner Ostflüchtlinge weern,<ref>Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft: [http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_SanktGeorgiwold.pdf ''Sankt Georgiwold''], pdf-Datei, 4 S., S.2.</ref> leeg de Andeel in de vun dat Moor präägt Gemeenden leeger. [[Bild:Friesenbruecke.jpg|mini|Freesenbrügg van 1950/51]] De isoleert Laag vun dat Rheiderland dör de trennen Eems wurr in de eersten Nahkriegsjohren dör de Sprengung vun de Freesenbrügg in de letzt Kriegsdaag düütlich verschlimmert. Um nah Leer to kommen, muss en Ümweg över dat eemsländsch [[Haren (Eems)|Haren]] in Koop nommen wurrn, wo dat en Behelpsbrügg öve de Eems geev. Wiel de Straaten dör dar Eemsland to de Tiet faken noch grundlos weern, düern Transporte in dat gegenüberliggen Leer an dat anner Eemsufer meest een Dag.<ref>Aeilt Risius: ''Weener: Geschichte der Stadt im Rheiderland.'' Verlag Risius, Weener 1994, ISBN 3-88761-059-8, S. 199.</ref> De Freesenbrügg wurr eerst in de Johren 1950/51 nee upbaut un kreeg neben den Schienenstrang ok en Foot- un Radweg. Wiels den Upbau vun de [[Bundswehr]] wurr Weener af 1957 Standoort vun en grötter Materialdepot, in dat 1958 ok en Feernmeldekompanie intruck, de 350 Soldaten umfaaten dee un dor bit 1969 statschoneert weer. In de Johren weer Weener somit Garnisonsstadt. De Bundsmarine fung 1968 mit den Bau vun en wieder Materialdepot an, dat sück in de Loop vun de folgen Johren mit dat all bestahn Depot to'n gröttsten Arbeitgeber vun Weener entwickel.<ref>Aeilt Risius: ''Weener: Geschichte der Stadt im Rheiderland.'' Verlag Risius, Weener 1994, ISBN 3-88761-059-8, S. 204.</ref> In de 1960er Johren wurr ok de Infrastruktur vun de Stadt bedüüdend wieder maakt, vör allen dör dat 1963 baut Waterwark, dat de bit dorhen noch faken antodrapen [[Zisterne]]nversörgen aflöösen dee, as ok 1969 dör den Bau vun de Realschool Rheiderland. De Aula vun de School wurrd sietdem ok as Theatersaal för de Stadt bruukt.<ref>Aeilt Risius: ''Weener: Geschichte der Stadt im Rheiderland.'' Verlag Risius, Weener 1994, ISBN 3-88761-059-8, S. 204 f.</ref> Siet de Kommunalreform wurr de Infrastruktur vun de Stadt wieder utbaut. So entstunn all in de 1970er Johren en nee Seniorenzentrum för dat Rheiderland. Investitschonen in Freetiet- un Verhalensinrichten, de sück över mehrere Johren trecken deen, hemm en Henwennen to'n Tourismus mögelk maakt, dat sietdem en tosätzlich Standbeen vun de lokale Wertschap is. Wiels in de 1990er Johren de grötteren Weeneraner Traditschonsfirmen ''Baumschulen Hesse'' un de ''Puddingfabrik Polak'' dicht maaken mussen, wussen anner inseeten Ünnernehmen as ''Weener Plastik'', de ''Papierfabrik Klingele'' un de Baudeelenhersteller ''Wildeboer'' deels düütlich<ref>www.weener.de: [http://www.weener.de/index.php?m=1&hid=321&bid=921 ''Geschichte/Neuzeit''], afropen an' 13. November 2014.</ref> un hemm tosommen en gröttere dreestellig Tall vun Mitarbeitern in de 15.000-Inwahner-Stadt beschäftigt. Groot Bedüüden för de verkehrliche Anbinnen vun Weener harr de Bau vun de [[Bundsautobahn 31]] up den Afsnitt tüschen Papenburg över Weener nah Leer in de Tiet van 1989 bit 1991, inklusive vun den to de Tiet fardigstellten [[Eemstunnel]]s. Ok de endgültige Fardigstellen vun de Gesamtstrecke vun de A31 in dat Johr 2004 droog dorto bi, de Verkehrsanbinnen vun Weener to verbetern. === Ingemeenden === An' 1. Januar 1973 hemm sück de Stadt Weener un de ümliggen söben Gemeenden Beschotenweg, Diele, Holthusen, Kirchborgum, St. Georgiwold, Stapelmoor, Vellage un Weenermoor to de Stadt Weener tosommenslooten.<ref name=Gemeindeverzeichnis1970bis1982> Herutgever:Statistisch Bundesamt, Historisches Gemeindeverzeichnis für die Bundesrepublik Deutschland. Namens-, Grenz- und Schlüsselnummernänderungen bei Gemeinden, Kreisen und Regierungsbezirken vom 27. 5. 1970 bis 31. 12. 1982, 1983, Verlag: W. Kohlhammer GmbH, Stuttgart un Mainz, ISBN = 3-17-003263-1, Siet 263}}</ref> De nömmt fröheren Gemeenden behullen hör eegen [[Oortsraad|Oortsräde]], de sück um rein örtliche Belange kümmern. === Inwahnerentwicklung === Weener is de gröttste vun de dree Kommunen, de dat Rheiderland billen. Mit mehr as 15.700 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2011) is se de fievtgröttste Kommune vun den Landkreis Leer nah de Kreisstadt un de ländlich Gemeenden [[Moormerland]], [[Westoverledingen]] un [[Rhauderfehn]]. In Oostfreesland is Weener de teihntgröttste Kommune un de sössgröttste vun de teihn Städer. Binnerhalv vun den Landkreis Leer is se een vun dree Städer neben Leer un [[Borkum]]. Relativ verlässliche Inwahnertallen för Oostfreesland liggen siet Anfang vun de eerst preußischen Herrschap (1744) vör. De in' [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] wietgahn heel bleeven Stadt nehm en gröttere Tall vun [[Heimatverdreevenen]] up, wodör de Inwahnertall wieder ansteeg. En wiedere Tonahm geev dat 1973 dör de Ingemeenden vun ümliggen Kommunen. Eerstmals överdrapen wurr de Marke vun 15.000 Inwahner in dat Johr 1996.<ref name="Bevölkerung" /> {| | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Johr ! Inwahnertall {{FN|a}} |- | 1821 || align="right" | 2.345 |- | 1848 || align="right" | 2.991 |- | 1871 || align="right" | 3.209 |- | 1885 || align="right" | 3.724 |- | 1905 || align="right" | 3.872 |- | 1919 || align="right" | 3.678 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Johr ! Inwahnertall - | 1933 || align="right" | 4.290 |- | 1939 || align="right" | 4.338 |- | 1946 || align="right" | 5.635 |- | 1950 || align="right" | 5.966 |- | 1956 || align="right" | 5.357 |- | 1960 || align="right" | 5.461 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Johr ! Inwahntertall |- | 1961 || align="right" | 5.461 |- | 1970 || align="right" | 5.667 |- | 1980 || align="right" | 14.115 |- | 1990 || align="right" | 14.320 |- | 2009 || align="right" | 15.673 |} |} {{FNZ|a|bis 1960<ref name="Ortschronisten" />, 1961 un 1970<ref name= Gemeindeverzeichnis1970bis1982/>, af 1980<ref name="Bevölkerung" />}} 4,4&nbsp;Perzent vun de Inwahner vun Weener hemm en nedderlannschen Pass. In afsoluten Tallen bedüüd dat, dat knapp 700 Lüüd ut den Nedderlannen in Weener leven.<ref>Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/36142 ''Das Rheiderland hat 27.100 Einwohner'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 8. Januar 2011, afropen an' 10. Mai 2013.</ref> Verkloorbor is dat dör de düütlich minner Immobilienpries in Oostfreesland in' Vergliek to dat nahberland.<ref>Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/29716 ''Niederländer locken die Preise'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 25. Juni 2010, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> Dör de goot Verkehrsverbinnen över de A 280/[[Rijksweg 7]] fallt dat Pendeln licht. === Entwickeln vun den Oortsnaam === In de Heeveregistern vun dat Kloster Werden wurr de Oort in dat 10. Johrhunnert ''in Uuianheri'' nömmtt. In dat 10./11. Johrhunnert wurr Weener in Oorkunnen ''Uuenari'' schreeven. För 1282 is de Beteken ''in Wenre'' överleefert. Siet 1460 is de hüüdige Naam begäng. Dat [[Kompositschoon (Grammatik)|Grundwoort]] vun den Oortsnaam wurrd vun dat [[Oltfreesche Spraak|oltfreesch]] ''here'' oder dat [[Oltplattdüütsch Spraak|oltplattdüütsch]] ''hara'' afleit, deren Bedüüden mit Anhööcht angeven wurrd. Dorto keem as Bestimmungswoort de [[Indogermaansch Spraken|indogermaansch]] [[Wuddel (Linguistik)|Wuddel]] ''uei-'' oder ''ui'', de mehrere Bedüüden hett. För Weener kommen sowohl ''Wald-'', ''Wild-'', ''Stamm'' oder ''Weehn'' in Fraag. De Oortsnaam is also entweder as ''waldige Anhööcht'' oder as ''weeht Anhööcht'' to düüden.<ref name="Ortschronisten" /> == Politik == As dat gesamte Rheiderland (un Oostfreesland in sien Gesamtheit) is Weener bi Wahlen en traditschonelle Hoochborg vun de [[SPD]].<ref>[[Klaus von Beyme]]: ''Das politische System der Bundesrepublik Deutschland: Eine Einführung.'' VS Verlag, Wiesbaden 2004, ISBN 3-531-33426-3, S. 100, [http://books.google.de/books?id=V5Q--2Jn-tEC&pg=PA100&lpg=PA100&dq=SPD+Hochburg+Ostfriesland&source=bl&ots=bnNEacMZGa&sig=7rtfbBeRalRzbaiPmarEsWATYzk&hl=de&ei=4r7YTZ_oCcnIswaAvuj3Ag&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CD8Q6AEwBg#v=onepage&q=SPD%20Hochburg%20Ostfriesland&f=false eingesehen bei Google Books], 22. Mai 2011</ref> De Sozialdemokraten stellen ok den Landdagsafordneten. Wiel de Landkreis Leer mit den nördlichen Deel vun dat kathoolsch präägt Eemsland en Bundsdagswahlkreis bildt, treckt aber meest en CDU-Afordneter in den Bundsdag in. Binnerhalv vun dat Stadtrebeet gifft dat aber eenig utpräägt Hoochborgen vun de beid Volksparteien [[CDU]] un SPD, de all siet Anfang vun de Bundsrepubliek Düütschland fasttostellen sünd. De klorste Dominanz hemm de Christdemokraten in St. Georgiwold, dat noch immer vun de Landwertschap un eenzelt Hööf präägt is. In' Gegensatz dorto sünd de fröheren Landarbeitersiedeln Beschotenweg, Möhlenwarf un Tichelwarf siet Johrteihnten SPD-Hoochborg. In den nömmt Oortschapen hemm sück all in de eerst goot twee Johrteihnten vun dat Bestahn vun de Bundsrepubliek Düütschland de jewiels upführt Parteien regelmatig dörsett. In den Karnoort Weener mit sien Hannelsstruktur weer in de eerst 20 Johr (bit 1969) bi Bundsdagswahlen de CDU immer an' starksten un wurr eerst bi de [[Bundsdagswahl 1972|„Willy-Brandt-Wahl“ 1972]], de de SPD in Oostfreesland en Rekordergevnis un dat Indringen in so eenig vörherige CDU-Bastion inbroch, vun de Sozialdemokraten aflööst. De CDU keem in de Anfangsjohren vun de Bundsrepubliek todem to pass, dat se in' Landkreis Leer gauer un dörgriepender organiseert weer as in anner oostfreesch Landkreisen. Laatestens siet 1972 bzw. siet den Tosommensluss vun de Kommunen to de Stadt Weener 1973 is dat Stadtgebiet in sien Gesamtheit SPD-domineert.<ref>Theodor Schmidt: ''Untersuchung der Statistik und einschlägiger Quellen zu den Bundestagswahlen in Ostfriesland 1949-1972''. Ostfriesische Landschaft, Auerk 1978, S.&nbsp;54, för de folgen statistischen Angaven to de Bundsdagswahlen bit 1972 kiek bi de dortige kartografische Anhang.</ref> In jüngerer Tiet hett dat in' Rheiderland wurr Diskussion över de Fusion vun de dree rheiderländsch Kommunen (Stadt Weener, Gemeenden Bunde un Jemgum) in Gang sett, anstött vun de dormaligen Weeneraner Börgermeister Wilhelm Dreesmann. Entspreken Vörslääg harr dat aber ok all in de Vergangenheit geven. Begrünnd wurr de Vörstött mit mögelk finanziellen Vördeelen dör Tosommenleggen un Insporen, aber ok dör betere Gestaltensspeelrüüms in bestimmten kommunalpolitischen Berieken, etwa bi de Planung vun Schoolintoogsrebeeden. Dat droop aber ok up Kritik un Skepsis. De Börgermeester vun Jemgum un Bunde Johann Tempel un Gerald Sap bleeven tonächst torüchhollend.<ref>Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/10408 ''„Gemeinde Rheiderland würde besser gefördert”'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 16. Dezember 2008, afropen an' 5. Juni 2011. Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/35631 ''Großgemeinde Rheiderland hätte Vorteile'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 22. Dezember 2010, afropen an' 5. Juni 2011. Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/35675 ''Großgemeinde Rheiderland stößt auf Skepsis'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 23. Dezember 2010, afropen an' 5. Juni 2011.</ref> === Stadtraat === [[Bild:Weener rathaus IMGP9993.jpg|miniatur|Raathuus in Weener]] De [[Gemeenraad (Neddersassen)|Raat vun de Stadt]] Weener besteiht ut 32&nbsp;Raatsfruen un Raatsherren. Dat is de fastleggt Tall för en Stadt mit en Inwahnertall tüschen 15.001 un 20.000 Inwahner.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.nds-voris.de/jportal/?quelle=jlink&query=KomVerfG+ND&psml=bsvorisprod.psml&max=true |wayback=20200610161134 |text=Niedersächsisches Kommunalverfassungsgesetz (NKomVG) in der Fassung vom 17. Dezember 2010; § 46 – Zahl der Abgeordneten |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 7. November 2014</ref> De 32&nbsp;Raatsliddmaaten wurrn dör en [[Kommunalwahl]] för jewiels fiev Johr wählt. De aktuelle Amtstiet fung an' 1.&nbsp;November 2011 an un geiht to Enn' an' 30.&nbsp;Oktober 2016. Stimmberechtigt in' Stadtrat is buterdem de hööftamtlich Börgermeester Ludwig Sonnenberg. De letzte [[Kommunalwahlen in Neddersassen 2011|Kommunalwahl an' 11. September 2011]] broch dat folgen Ergevnis:<ref>www.weener.de: {{Webarchiv|url=http://rat.weener.de/wahl2011/ |wayback=20140310001723 |text=''Stadtratswahl 2011'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 12. September 2011.</ref> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Partei ! Andeelig Stimmen ! Antall Sitten ! Verännern Stimmen |- align="center" | align="left" | [[SPD]] || 44,7 % || 14 || −8,3 % |- align="center" | align="left" | [[CDU]] || 21,2 % || 7 || +1,6 % |- align="center" | align="left" | [[Wählergrupp|Unafhängig Wählergemeenschap (UWG)]] || 18,5 % || 6 || −0,5 % |- align="center" | align="left" | [[Bündnis 90/De Grönen]] || 9,7 % || 3 || +4,1 % |- align="center" | align="left" | [[De Linke]] || 2,8 % || 1 || +2,8 % |- align="center" | align="left" | Soziale Fraktion Weener || 3,0 % || 1 || +3,0 % |- align="center" |} Bi de Kommunalwahl an' 11. September 2011 verlor de SPD hör bitherige afsolute Mehrheit. Se hett blots noch 14 vun de 32 (mit Börgermeester 33) Sitten in' Stadtrat. Gewinner vun de Wahl weern insbesünnere de Grönen, de Linke un de Soziale Fraktion Weener, en Afspalten vun de SPD ut de verleden Wahlperiood, in lüttgeren Utmaat ok de CDU. De Wahlbedeeligen leeg bi 48,7&nbsp;Perzent un dormit düütlich ünner den Dörsnitt in Neddersassen mit 52,5&nbsp;Perzent.<ref>www.ndr.de: {{Webarchiv|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/kommunalwahlen_2011/wahl741.html |wayback=20130911123039 |text=''Alle wollen Gewinner sein – nur FDP trauert'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 12. September 2011.</ref> === Börgermeester === Hööftamtlich Börgermeester vun de Stadt Weener is Ludwig Sonnenberg (Parteilos). Bi de letzten Börgermeesterwahl an' 25.&nbsp;Mai 2014 kunn he sück in' eersten Wahlgang mit 56,6 % vun de Stimmen gegen dree Gegenkandidaten dörsetten. De [[Wahlbedeeligen]] leeg bi 52,8 %.<ref>{{Webarchiv|url=http://wahl.weener.de/bw2014.html |wayback=20140929234852 |text=Stadt Weener: Endergebnis Bürgermeisterwahl 2014 |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 5. November 2014</ref> Sonnenberg hett sien Amt an' 1.&nbsp;November 2014 antreeden un löös dormit sien Amtsvörgänger Wilhelm Dreesmann af, de nich mehr antreeden weer. === Vertreeder in' Land- un Bundsdag === Weener tellt to'n [[Landdagswahlkreis Leer/Borkum]]. To de Landdagswahl in Neddersassen 2013 sünd dor elf Parteien antreeden. Dorvan harrn söss Parteien Direktkandidaten upstellt.<ref>[http://www.landeswahlleiter.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6750&article_id=111193&_psmand=21 Landtagswahl 2013: Alphabetisches Verzeichnis der Bewerberinnen und Bewerber]</ref> Direkt wählt Afordnete is [[Johanne Modder]] ([[SPD]]). Weener hörrt to den [[Bundsdagswahlkreis Ünnereems]] (Wahlkreis 25), de ut den Landkreis Leer un den nördlichen Deel vun den Landkreis Eemsland besteiht. De Wahlkreis wurr to de [[Bundsdagswahl 1980]] nee tosneeden un is sietdem unverännert. Bitlang hemm sück in dissen Wahlkreis ahn Utnahm CDU-Kandidaten dörsett. Wiels in meest all Kommunen vun den Landkreis Leer de SPD vör de CDU leeg, führ letztere in de Kommunen vun dat nördlichen Eemsland bannig düütlich – völ düütlicher, as de SPD in' Leeraner Ruum vör de CDU leeg.<ref>[http://www.wahlen-ler.info/btw09zweit.html Ergebnisse der Bundestagswahl 2009 im Wahlkreis, aufgeschlüsselt nach Städten und (Samt-)Gemeinden]</ref> In' Bundsdag wurrd de Wahlkreis vun de direkt wählt CDU-Afordnete [[Gitta Connemann]] ut Leer vertreeden. Över de Landeslist truck tosätzlich SPD-Kandidat [[Markus Paschke]] ut [[Riep (Landkreis Auerk)|Riep]] in den Bundsdag in.<ref>oz-online.de: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/115900/Paschke-ueber-Liste-im-Bundestag ''Paschke über Liste im Bundestag'']. afropen an' 24. September 2013.</ref> === Wappen === [[Bild:Weener-Wappen.jpg|rechts|duum|Dat Wappen vun Weener]] '''Blasoneeren:''' In Blau up golden, mit schräg krüüzt swaart Scheiten beleggt Flamm stahnd en in de bövere Hälft sülvern, ünnern root, golden bewehrt Phönix mit root Tung. '''Beschrieven:''' De [[Phönix (Mythologie)|Phoenix]] erinnert an de Brandschatzungen wiels den Dartigjohrigen Krieg un den Wedderupstieg vun de Stadt. De Farven Blau, Witt un Root sünd ok de Stadtfarven vun Weener, de in disse Reegfolg van baben nah ünnern un to gliek Deelen dwarsstriept de Stadtflagg billen. === Städerpartnerschapen === Weener is bitlang Städerpartnerschapen mit dat franzöösch [[Les Pieux]] as ok mit de finnisch Kommune [[Eurajoki]] ingahn. Beid Partnerschapen wurrn an’ 15. Juli 1992 besegelt. Gegensiedig Besöök sünd de Regel.<ref>Jürgen Eden: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/16264 ''Franzosen machten sich dieses Mal rar'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 25. Mai 2009, afropen an’ 21. November 2014.</ref> Um de Früendschap mit Les Pieux kümmert sück de 2005 grünnd Düütsch-Franzöösch Fruendskrink Rheiderland.<ref>www.dffkr.de: [http://dffkr.de/verein_und_ziele.html ''Verein und Ziele''], afropen an’ 21. November 2014 2013.</ref> == Religionen == [[Bild:ChurchWeenerCathJoseph.jpg|miniatur|Kathoolsch St.-Josephskark]] [[Bild:ChurchWeenerBapt.jpg|miniatur|Baptistenkark Weener]] As dat gesamte Rheiderland is ok de Stadt Weener [[Calvinismus|calvinistisch]] präägt. De meest Karkengemeenden hörrn to de Evangeelsch-reformeert Kark. Blots in den Oortsdeel Weener gifft dat ok en lutherisch Gemeend. Dor hemm ok de [[Röömsch-kathoolsch Kark|kathoolsch Gemeend]] as ok de [[Evangeelsch-Freekarklich Gemeend]] ([[Baptisten]]) un en [[Pingstbewegen|Pingstgemeend]] ehrn Sitt. En jöödsch Gemeend gifft dat siet de Tiet vun den Natschonalsozialismus nich mehr. Tallen to [[muslim]]ischen Inwahner liggen nich vör. De nächstliggen [[Moschee]]n befinnen sück in [[Emden]] ([[Eyüp-Sultan-Moschee (Emden)|Eyüp-Sultan-Moschee]]) un [[Papenburg]]. === Christendom === De Stadt Weener is as dat gesamte Rheiderland överweegend [[Reformeerte Kark|evangeelsch-reformeert]]. Reformeerte Karkengemeenden gifft dat in de Stadtdeelen Weener (Karnstadt), Kirchborgum, Möhlenwarf, Holthusen, Vellage, Weenermoor un Stapelmoor. De in de olt Stadtkarn liggen St.-Georgs-Kark wurr up den hööchsten Punkt vun de Stadt baut. In’ Toog vun de [[Reformatschoon]] wurr de Kark wohrschienlich in dat Johr 1528 evangeelsch. Eerst Pastor weer Johannes Schulten, de 1524 bit 1562 in Weener warken dee un noch as kathoolsch Preester in de Stadt schickt wurr, sück aber bald den neen Glooven anslooten hett. In de Tiet tüschen 1560 un 1592 hemm negen Vikare ehrn Deenst in Weener, leist, de aber wegen hör minn Inkommen un hör Armoot den Oort aber weer verlaaten mussen. In dat Tietöller vun den [[Pietismus]] weern de Karkengeschichtsschriever [[Eduard Meiners]] (1717–1723) un sien Nachfolger [[Wilhelmus Schortinghuis]] (1723–1734) mit sien ''Lehre von der Befindlichkeit'' inflootriek.<ref>Walter Hollweg: ''Die Geschichte des älteren Pietismus in den reformierten Gemeinden Ostfrieslands''. Verlag Ostfriesische Landschaft, Auerk 1978.</ref> Tietgliek mit de beid hett ok [[Henricus Klugkist]] warkt, de van 1706 bit 1746 Pastor in Weener weer un de sien Graffsteen sück in de Kark befinnen deiht. Klugkist sien Levenswannel un Glooven hemm up völ authentisch un övertüügend wirkt, sodat dat Gemeendeleven uplbläun dee un de Gemeend en tweeten Pastor anstellen kunn. Samuel Eilshelmius weer in de Johren 1749 bit 1787 Nahfolger vun Klugkist un ok Pietist. An’ Enn’ vun dat 19. Johrhunnert, to Tiet vun den Superintendenten Reemt Peters Wolbertus Smidt (1840–1927), wies Weener in’ Vergliek mit dat restliche Oostfreesland en hooch Goddesdeenstbesöök vun 30–50 % up<ref>[[Menno Smid]]: ''Ostfriesische Kirchengeschichte''. (Ostfriesland im Schutze des Deiches, Band 6). H. Risius, Weener 1974, S. 500.</ref>, so dat de Kark grötter maakt wurrn muss.<ref>Vgl. Reinhard Smidt: ''Superintendent Reemt Peters Smidt – Ein Lebensbild des früheren Predigers und Seelsorgers''. In: ''Der Deichwart'' (Heimatbilaag vun de Grenzlandzeitung ''Rheiderland''). Weener, Nr. 173, 3. August; Nr. 184, 10. August; Nr. 190, 17. August 1957.</ref> De reformeert Karkengemeend in den Stadtberiek vun Weener hörrn bit hüüd etwa 3700 Liddmaaten an.<ref>[http://reformiert.de/gemeinde/weener.html Ev.-ref. Gemeinde Weener], afropen an’ 5. Februar 2010.</ref> Siet 1956 steiht en Gemeendehuus för karklich Veranstaltungen, gemeendliche Belange un de Administratschoon to Verfügung. De [[Röömsch-kathoolsch Kark|kathoolsch]] Gemeend is de eenzige in dat Rheiderland un betrüet dorher all Katholiken ut dissen Landstreek. Hör eenschippig Goddeshuus wurr 1842/43 nah Plääns vun den Architekten Mecklenburg baut. He is den [[Josef vun Nazaret|Hilligen Joseph]] weeht.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.mowelele.de/wir-ueber-uns-in-sankt-joseph/die-kirche/71-entstehung-anfaenge-der-katholischen-kirchengemeinde-st-joseph-weener |wayback=20211026062346 |text=Websteed vun de kathoolsch Pfarreiengemeenschap |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}; afropen an’ 8. Oktober 2012.</ref> De [[Evangeelsch-Lutherisch Kark|evangeelsch-lutherisch]] Gemeend hörrt to de jung Karken vun Weener. De Grundsteenleggen för hör ''Erlöser-Kark'' funn eerst an’ 21. September 1952 statt. Hör offizielle Konstitueeren erfolg nah en längeren Rechtsstriet mit de reformeert Landskark an’ 1. Oktober 1955. Bit dorhen wurrn de lutherischen Weeneraner ünner annern vun de Gemeenden in Bingum, Holtgaste, Leer un Pogum seelsorgsch betrüet. To den Amtsbezirk vun de evangeelsch-lutherisch Karkengemeend Weener hörrt ok Stapelmoor.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.genealogie-forum.de/ostfrld/kirchen/weener.htm#Die |wayback=20161024140753 |text=lutherische Erlöserkirche in Weener Genealogie-Forum: ''Die lutherische Erlöserkirche in Weener'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}; afropen an’ 29. April 2011</ref> De Evangeelsch-Freekarklich Gemeend mit Gemeendenhüüs in Weener un Möhlenwarf hörrt to de öldsten [[Baptisten]]gemeenden vun Oostfreesland. Hör Anfänge gaht up en vun [[Julius Köbner]] vulltrucken [[Gläubigendööpt]] in dat Johr 1846 torüch. Dööpoort weer de so nömmt ''Lotts Tilke'' an dat Weeneraner Deep. An den Upbau vun de Gemeend weern ünner annern de baptistisch Pioniere [[Johann Ludwig Hinrichs]] un [[Pieter de Neui]] bedeeligt. Eerst Prediger vun de Gemeend weer de ut [[Markt Berolzheim]] in [[Bayern]] stammen ''Missionsarbeiter'' [[Johann Carl Cramer]], de allerdings blots för en körten Tiet warken dee un as „unerwünschter Ausländer“ all 1850 vun de Behörden ut de Stadt rutschmeeten wurr. As he Weener verlaaten muss, weer de Gemeend, de noch as Statschoon vun de Baptistengemeend [[Ihren]] führt wurr, all up 50 döfft Liddmaaten anwussen.<ref>Evangelisch-Freikirchliche Gemeinde Weener (Hrsg.): ''Geschichte der Baptistengemeinde Weener / Ems.'' Weener 1996, S. 4 f.</ref> 1880 kunn dat eerst Goddeshuus vun de Gemeend, de sien oorsprünglich Gestalt dör An- un Umbauten hüüd nich mehr to erkennen is, sien Bestimmen övergeven wurrn. Bit dorhen harr man sück in en Privathuus versammelt. 1896 kreeg de Baptistengemeend Weener hör Eegenständigkeit. Neben hör Gemeeendarbeit in Weener un den Stadtdeel Möhlenwarf bedrifft de Gemeend siet 2000 ok den [[Kinnergoorn]] ''Jona''.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.agef-kitas.de/einrichtungen123.html |wayback=20090223001448 |text=Homepage der ''Arbeitsgemeinschaft evangelisch-freikirchlicher Kindertagesstätten'' – Mitgliederverzeichnis |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an’ 4. Februar 2010.</ref> Neben den Baptisten arbeit as wieder [[Freekark]] de ''Christusgemeinde'' ([[Bund Freikirchlicher Pfingstgemeinden]]) in Weener. De [[Zeugen Jehovas]] sünd mit en [[Königriekssaal]] ebenfalls in Weener präsent. === Jodendom === [[Bild:Weenerjew2.JPG|miniatur|Grafsteen up den jöödschen Karkhoff in de Graf-Edzard-Straat]] Hööftartikel: [[Jöödsch Gemeend Weener]] De jöödsch Gemeend in Weener bestunn van dat 17. Johrhunnert bit to’n 7. April 1942. Eerstmals leeten sücl Jööden gegen Enn’ vun den [[Dartigjohrige Krieg|Dartigjohrigen Krieg]] in Weener daal. Se hemm, betrucken up de Inwahntertall vun den Oort, en vun de hööchsten prozentualen Bevölkerungsandeelen in Oostfreesland stellt, 1925 leeg de Andeel bi 3,5 % vun de Gesamtbevölkerung vun Weener.<ref>Daniel Fraenkel: ''Weener.'' In: [[Herbert Obenaus]] (Hrsg. in Tosommenarbeit mit David Bankier un Daniel Fraenkel): ''[[Historisches Handbuch der jüdischen Gemeinden in Niedersachsen und Bremen]].'' Wallstein, Chöttingen 2005; ISBN 3-89244-753-5; S. 1534.</ref> Nah 1933 fung de Utgrenzen un Verfolgen vun de Jööden an. Völ sünd wegtrucken. Mindest 48 jöödsch Inwahner wurrn in den Holocaust ümbrocht. Nah den Tweeten Weltkrieg leev blots noch een torüchkehrt Jööd in Weener.<ref>Daniel Fraenkel: ''Weener.'' In: [[Herbert Obenaus]] (Hrsg. In Tosommenarbeit mit David Bankier un Daniel Fraenkel): ''[[Historisches Handbuch der jüdischen Gemeinden in Niedersachsen und Bremen]].'' Wallstein, Chöttingen 2005; ISBN 3-89244-753-5; S. 1542.</ref> Hüüd gifft dat in Weener kien jöödsch Gemeend mehr. Vun dat jöödsch Leven in de Stadt tüügen noch Gedenkstäen un dree jöödsche Karkhööf. == Kultur un wat antokieken sück lohnt == === Museen un Theater === [[Bild:WeenerArmenhaus.jpg|miniatur|Heimatmuseum Weener, fröher Armenhuus]] Weener is Sitt vun dat [[Heimatmuseum Rheiderland]],<ref>Websteed vun de Stadt Weener: [http://www.weener.de/index.php?m=1&hid=237&av=1 ''Heimatmuseum''], afropen an' 6. September 2010.</ref> dat in dat 1791 baut ehmalg Armenhuus ünnerbrocht is. Wiest wurrd de Entwicklungsgeschichte vun de Region vun de [[Steentiet]] bit hüüd. En Swoopunkt liggt dorbi up de Wertschapsgeschichte un hier vör allen up dat [[Tichelee]]wesen un de Landwertschap. Bedüüdenst Utstellungsstück is de in dat 16. Johrhunnert entstahn Altarupsatz vun de öldste Kark in dat Rheiderland, de [[Liudgeri-Kark (Holtgaste)|Liudgeri-Kark]] in Jemgum-[[Holtgaste]]. Dat [[Organeum]] is en Kultur- un Billenszentrum, de en Museum mit historsch un nahbaut Tasteninstrumenten anslooten is. Sitt is en grootbörgerliche neogotische Stadtvilla an de Norderstraat. Leid wurrd dat vun [[Winfried Dahlke]] un dragen vun de Oostfreeslandstiftung vun de [[Ostfreesch Landschap]] un de [[Ostfriesische Landschaftliche Brandkasse|Landschaplich Brandkass]], de evangeelsch-reformeert Kark in Weener un de Stadt Weener. De Instrumentensammlung umfaat [[Positiv (Musikinstrument)|Kabinettörgeln]], [[Cembalo|Cembali]], [[Clavichord]]e, Klaveren, een [[Physharmonika]] un [[Harmonium|Harmonien]] un will de ünnerscheedlich Instrumente un deren Geschichte för en breet Apenlichkeit anschaulich maaken. Daröver herut is dat Organeum Organisatschoonszentrale för Konzerte, Führungen, Meesterkurse, Fortbildungen, touristische Exkursionen un Upführensoort vun ünnerscheedlich kulturell Veranstaltungen.<ref>[http://www.organeum-orgelakademie.de/ol/index.jsp?id=7 Websteed Organeum], afropen an' 6. September 2010.</ref> In den Oortsdeel Weenermoor befind sück dat eenzig [[Füerwehrmuseum]] vun den Landkreis Leer. Dat is in en olt [[Sprützenhuus]] ünnerbrocht, dat um 1929/30 baut wurr. Nahdem in Weenermoor 1969 en nee Füerwehrhuus baut wurrn weer, gung dat mit dat olt Huus gau barg daal, so dat dat 1996 afreeten wurr. Af Februar 1997 wurr dat an glieker Stäe wedder upricht un beherbargt siether dat Museum.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis: {{Webarchiv|url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Projekte/Spritzenhaus/Spritzenhaus.htm |wayback=20160307062901 |text=Das alte Spritzenhaus/Feuerwehrmuseum |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 6. September 2010.</ref> Weener is Speeloort vun de [[Landesbühne Niedersachsen Nord]],<ref>[http://www.landesbuehne-nord.de/ Homepage der Landebühne Niedersachsen Nord], afropen an' 6. September 2010.</ref> de in [[Willemshaven]] hör Heimat hett. Speelt wurrd in de Aula vun de [[Realschool|Kreisrealschool Rheiderland]], wiel Weener kien eegen Theaterbowark hett. Disse Aula wurrd todem ok vun örtlich Laientheatern un för anner Veranstaltungen bruukt. === Karken un Örgeln === [[Bild:Weener georgskirche IMGP9984.jpg|miniatur|Westsiet vun de St.-Georgskark]] De [[St.-Georgs-Kark (Weener)|St.-Georgs-Kark]] wurr um un bi 1230 as Backsteenkark baut un in de Loop vun de Johrhunnerten mehrfack umbaut. Vun den orsprünglichen [[Apsis]]saal kann man blots noch Reste finnen. 1462 entstunn de [[polygonal]]e [[Chor (Architektur)|Chor]]. Wiels den Stadtbrand 1492 wurr de Binneninrichtung zerstört. De Errichtung vun den Toorn weer 1738 up de gegenöverliggen Straatensiet. Wiel 1765 de Versöök scheef gung, mit en mächtigen Streevpieler dast Chor[[gewölbe]] aftostütten, truck man in dat [[Karkenschipp]] en Holttünnengewölbe in, dat 1780 ok noch up den Chor utdehnt wurr. De stütten [[Konsole (Architektur)|Konsolen]] för dat Chorgewölbe sünd noch erkennbar. Mit en Deel vun den Chorruum wurr ok de Gemeenderuum vergröttert, as an dat een Fenster unmiddelbar neben de Örgel to sehn is, dat vun de Tünn sneeden wurrd. Wiel de Gemeenderuum to lütt weer, harr en Deel vun de Gemeend bit dorhen den Goddesdeenst achter de Örgel sittend verfolgen mööten. De gotisch [[Lettner]] wurr afbraken, de Örgel 1782 in Richt Chorraum torüchversett un de [[Triumphbagen]] an de nee Grenze tüschen Gemeend- un Chorruum achter de Örgel upführt. 1893 wurr de Kark an de Nordsiet dör en Querschipp in de hüüdige T-förmige Gestalt wieder maakt.<ref>[[Gottfried Kiesow]]: ''Architekturführer Ostfriesland''. Verlag Deutsche Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2010, ISBN 978-3-86795-021-3, S. 166f.</ref> [[Renaissance]]-Kanzel un Abendmahlsdisch stammen ut de eerst Hälft vun dat 17. Johrhunnert, wiels dat Gestöhl [[barock]] is. To den [[Vasa Sacra]] hörrn Beeker ut dat 17. bis 19. Johrhunnert as ok je twee Brotteller van 1844 un 1903. Eenige kunstgeschichtlich bemarkenswert Graffsteen befinnen sück in de Kark un up den oorsprünglichen Karkhoff buterhalv. [[Bild:Weener Ref Orgel.jpg|miniatur|Örgel vun de St.-Georgs-Kark]] De [[Örgel vun de St.-Georgs-Kark (Weener)|Orgel vun de St.-Georgs-Kark]] is de wertvullste Inrichtungsgegenstand. Se is en Laatwark vun [[Arp Schnitger]] ut dat Johr 1710, an dat ok all sien Söhns bedeeligt weern. Nah en wesselvullen Geschichte mit verscheedenen Umbauten un Restaureeren hett se hüüd 29 [[Register (Örgel)|Register]] up twee [[Klaviatur|Manualen]] un [[Pedal (Örgel)|Pedal]]. De swungen Pedaltoorns in' [[Rokoko]]stil stammen vun [[Johann Friedrich Wenthin]] un beeden mit de streng hollen barocken Manualwarken en eegendömlich Gesamtbild. Ofschons blots söss Register vun Schnitger erhollen weern, gelung dat den Örgelbauer [[Jürgen Ahrend]] in de afsluuten Restaureerensphase (1978–1983) en technisch un klanglich övertüügen Gesamtkonzept, dat sück an dat Ideal vun den Schnitgerklangs orienteert. As besünners meesterhaft gellt de Rekonstruktschoon vun de Manualtungen anhand vun vergliekbor Register in anner Schnitgerörgeln.<ref>[[Cornelius H. Edskes]], [[Harald Vogel]]: ''Arp Schnitger und sein Werk''. Hauschild, Bremen 2009, ISBN 978-3-89757-326-0, S. 106, 175f.</ref> De kathoolsch [[St. Joseph (Weener)|Kark St. Joseph]] wurr 1842/43 in' Stil vun den [[Romantik|romantischen]] [[Historismus]] baut. 1846 wurr de Baptistengemeend grünnd, de 1880 en eerste Kapelle uprichten de. De nee Kapelle ut dat Johr 1956 is 1981/82 in twee Bauafsnitte vergröttert wurrn. De Grundsteenleggen för de evangeelsch-lutherisch Erlöserkark weer 1952. Nah Rechtsstriedereen mit de Reformeert Kark kunn dat Goddeshuus eerst 1955 inweeht wurrn. [[Bild:Stapelmoor Kreuzkirche IMGP0050.jpg|miniatur|links|Krüüzkark in Stapelmoor]] Buterhalv vun de Karnstadt gifft dat twee [[Romano-Gotik|romano-gotische]] Karken. De [[Vellager Kark]] geiht up en Saalkark ut dat 13. Johrhunnert torüch, worup de lütt rundbagig Fenster un de Teensnittfries henwiesen. Woll in dat 14. Johrhunnert wurr de Toorn anbaut. In gootsch Tieden hett man eenig Umbauten vörnommen. De Örgel vun de [[Rohlfing (Örgelbauer)|Gebr. Rohlfing]] wurr 1885–1888 anfertigt. De [[Stapelmoorer Kark]] in de Form vun en [[Greeksch Krüüz|greeksch Krüüz]] ahn rechte Winkel dateert um 1300 un gellt as een vun de bedüüdenst Sakralbauten vun Oostfreesland. Gegenöver de architektonisch ähnlichen [[Reformeert Kark (Bunn)|Krüüzkark in Bunn]] bleev de Kark in Stapelmoor vun ingriepen Umbauten verschont. De butere Anlaag is eenheitlich un verhältnismäßig schlicht hollen, mit spitzbagig Fenstern un Portalen, Konsolfriesen ünner dat Daakgesims un Trappenfriesen up de Quergeevels, en Westtoorn mit Saddeldaak as ok den begäng Drillingsfenster an de Oostsiet. In dat Binnere wiesen dat Oost- und West[[Joch (Architektur)|joch]] achtrippige [[Domikalgewölbe]] up, wiels de dree [[Querschipp]]<nowiki />joche mit Kuppelgewölben ahn Rippen afslooten wurrn.<ref>Hermann Haiduck: ''Die Architektur der mittelalterlichen Kirchen im ostfriesischen Küstenraum''. Verlag Ostfriesische Landschaft, Aurich 1986, ISBN 3-925365-07-9, S. 104.</ref> Original erhollen sünd de Deckenmalereen mit Fabelwesen, geometrisch Symbolen un Plantenornamenten. De Dööpsteen ut [[Bentheimer Sandsteen]] wurr in dat 13. Johrhunnert maakt un de Kanzel um 1600 anfertigt. Achter den [[Prospekt (Orgel)|Prospekt]] vun de Örgel ut dat Johr 1848 wurr 1994 vun [[Bartelt Immer]], Reinalt Klein un Claude Jaccard en Replik vun de Louis-Alexandre Clicquot-Örgel (1734) mit 23 Registern up dree Manualen inbaut, de eerste Örgel vun Düütschland in konsequent barock-franzööschen Stil.<ref>[http://www.pollag.de/kirchenorgel/Nordeutschland/Stapelmoor/orgel-stapelmoor.htm Örgel in Stapelmoor], afropen an' 6. September 2010.</ref> In' Toog vun de nah Westen vorrücken [[Moorkolonisatschoon|Moorkoloniseeren]] in [[St. Georgiwold]] un [[Weenermoor]] trucken de Dörper mit hör Karken mit. De [[Weenermoorer Kark|Kark in Weenermoor]]van 1824 is all de darte Kark vun den Oort, wiel de beid Vörgängenbowarken upgeeven wurrn. De [[Pneumatik|pneumatische]] Rohlfing-Örgel van 1906 is vullständig erhollen. De [[St. Georgiwolder Kark]] wurr 1689 to’n eersten Mal as Backsteenkark baut, aber ahn Fundamente, so dat se 1960 nee upricht wurrn muss. De lütt Örgel vun de Firma [[Jehmlich Örgelbau Dresden|Jehmlich]] stammt ut de 1970er Johren. De [[Kirchborgumer Kark]] in’ Stil vun den [[Klassizismus]] stammt van 1827, wiels de Toorn (1766) noch vun de Vorgängerkark stammt. De lütt Örgel vun de [[Arnold Rohlfs|Bröers Rohlfs]] (1876–1878) is wietgahn erhollen. 1882 wurr in Holthusen de eerste Kark upricht, nahdem gröttere Spenden den Bau mögelk maakt harr. As de Kark in’ [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] kanaadsch Suldaten as Kino deen,<ref>Paul Weßels: Ortschronisten der [[Ostfriesische Landschaft|Ostfriesischen Landschaft]]: {{Webarchiv|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/ortschronisten/Ortsartikel/HOO_Holthusen__Wi__Hgs_I__II__Vasa__P_A.pdf |wayback=20101219073450 |text=''Holthusen'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 36,7&nbsp;kB), afropen an’ 6. September 2010.</ref> wurr de Örgel Opfer vun Vandalismus. 1970 hett de Firma [[Alfred Führer]] achter den Prospekt vun [[Johann Diepenbrock]] en nee Wark baut. In Möhlenwarf wurr de reformeert Karkengemeend eerst 1905 grünnd un kreeg 1908 hör hüüdig Goddeshuus. === Profanbowarken === [[Bild:Kaakebogen.jpg|miniatur|De ''Kaakebagen'']] [[Bild:Weener Fronehaus.jpg|miniatur|links|''Fronehuus'' mit Renaissancefassade]] Dat Hafenbecken vun Weener wurr all um 1570 anleggt,<ref>www.weener.de: [http://www.weener.de/index.php3?hid=030298&sid=1694320364013129 ''Sehenswertes''], afropen an’ 31. Januar 2010.</ref> is aber in de Loop vun de Johrhunnerte mehrfack umbaut wurrn. För den Umslagbedriev wurrd de Haven nich mehr bruukt, he deent nu as Freetiethaven. An den Haven staht Börger- und Spiekerhüüs. In Weener sünd neben de Karken en Völtall vun Börgerhüüs ut fröheren Johrhunnerten erhollen. Besünners an de Norderstraat, de Hööftstraat vun de Oltstadt, gifft dat architektonisch herutragen Bowarken. Dorto tell dat ''Fronehuus'' an de Norderstraat 19. De eengeschossige Backsteenbau is inschriftlich up dat Johr 1660 dateert.<ref>www.weener.de: [http://weener.de/index.php?m=1&hid=297 ''Sehenswertes: Stadtgebiet Weener''], afropen an' 18. Mai 2013.</ref> De Straatenfront wurr 1965 afdragen un ansluutend rekonstrueert. In' Toog vun de Baumatnahmen wurr dat Huus wat lüttger maakt, de Krüüzstockfenster wurrn weer herstellt. En eengeschossig Geevelhuus van 1719 steiht an de Norderstraat 56. Dat wiest en swungen Geevel up, de sien [[Ortgang]] mit üppigem Blatt- und Blöötensmuck utstatt is. An de Nee Straat liggt dat ehmalge Armenhuus, dat as Heimatmuseum bruukt wurrd. Dat hannelt sück um en to de Straat apen Dreeflögelanlaag ut dat Jahr 1791.<ref>[[Gottfried Kiesow]]: Architekturführer Ostfriesland, Verlag: [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz]], Bonn, 2010, Siet 171, ISBN=978-3-86795-021-3</ref> Dat Müerwark is dör flaak [[Pilaster]] gleedert. Ebenfalls an de Nee Straat (Nummer 12) leet de Veehhändler Hesse en [[Neugotik|neugotisch]] Villa ut dat 19. Johrhunnert errichten.<ref>Kurt Asche: Bürgerhäuser in Ostfriesland, Verlag SKN, Nörden, 1992, Siet 57, ISBN=3-922365-39-6</ref> Se verfügt över zinnenortige lütt Toorns, Spitzbagenblenden un en monumentalen Ingang. Dat Bowark wurrd vun dat [[Organeum]] bruukt. En wiedere, wenn ok lüttgere neugotische Villa steiht an de Süderstraat 18. In de Stadtdeelen Stapelmoor un Möhlenwarf gifft dat Galerieholländer-Windmöhlen. De Möhlen in Möhlenwarf hett 1972 den Bedriev instellt un wurr siet dat Johr vun [[Karl Dall]] as Tweetwahnsitt bruukt. De in [[Hamborg-Eppendorf]] leven Komiker hett de Möhlen 2010 an en Privatmann verköfft.<ref>Stephan Schmidt: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/28779 ''Karl Dall hat seine Windmühle verkauft'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 28. Mai 2010, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> Dat öldste authentisch dateerte Börgerhuus in Oostfreesland is dat Steenhuus in Stapelmoor.<ref>Kurt Asche: Bürgerhäuser in Ostfriesland, Verlag SKN, Nörden, 1992, Siet12, ISBN=3-922365-39-6</ref> Dat stammt ut dat Johr 1429 un wurr vun Anfang an as Wahnen vun den dortigen Pastor oder Kanoniker bruukt. De in' Rokokostil baut Kaakebagen an de Georgskark hett fröher den karklichen vun den weltlichen Beriek vun de Weeneraner Markt trennt. De wurr 1984 restaureert. De ''Kaake'' is en ehmalger Markt- un Gerichtsplatz an den Verkehrsknüttpunkt Leer-Holland-Westfalen. Hier wurrn Veeh- un Peermärkte afhollen. Up den Platz vör den Bagen wurrn in dat [[Middelöller]] Gesettbreeker an den [[Pranger]] stellt. === Spraak === [[Bild:OstfriesischesPlatt.png|mini|Verbreedensrebeet vun dat Oostfreesche Platt]] In Weener wurrd neben Hoochdüütsch ok [[Oostfreesch Platt]] snackt (in Weener: proot). Tomindst ünner Utwussen is Platt ok Alldagsspraak. De Stadt fördert – ok mit Ünnerstütten vun dat ''Plattdütskbüro'' vun de [[Oostfreesch Landschap]] – den Gebruuk un dormit dat Erhollen vun de plattdüütsche Spraak. === Sport === In de Karnstadt gifft dat mehrere Sportvereens, dorünner TuS Weener, Angelsportvereen Rheiderland, Surf- un Kanuclub Rheiderland, Seglervereen Weener un Peersportvereen Weener. Siet 1972 gifft dat in Weener en Oortsgrupp vun de [[DLRG]] mit knapp 900 Liddmaaten (2010).<ref>Rudi Meyer: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/37872 ''DLRG Weener präsentierte Rekordzahlen.''] In: Ostfriesen-Zeitung, 28. Februar 2011, afropen an' 12. Juni 2011.</ref> De TuS Weener hett as gröttst Sportvereen vun de Stadt mehr as 1300 Liddmaaten. Etwa 760 dorvan hörrn to de Turn-Afdeelen, wat disse Sparte vun den TuS to de gröttste Turn-Afdeelen in den Landkreis Leer maakt.<ref>www.tusweener.de: [http://www.tusweener.de/images/uploads/Image/Protokolle/TuS%20Protokoll%202008.pdf ''Protokoll der Hauptversammlung 2008''], pdf-Datei, afropen an' 27. April 2011.</ref> In den 1885 grünnd Universalsportvereen wurrn todem Football, Tennis, Swemmen, Volleyball, Basketball, Badminton, Kampsport un Gesundheitssport anboden. Doröver herut hett de TuS as eenzig Vereen in' Rheiderland en Lichtathletik-Afdeelen. De TuS Weener hett mit den TV Bunde en gemeensam Handballafdeelen, de in' Speelbedriev ünner de Naam HSG Weener/Bunde uploopen deiht. Wiederhen hemm mehrere Oortsdeelen hör eegen Vereens, meestens mit mehreren Afdeelen. To nömmen sünd Teutonia Stapelmoor, Heidjer SV (Stapelmoorerheid), TuS Holthusen un de Sportfreunde Möhlenwarf. In Holthusen gifft dat en Schachvereen, in Diele en Schüttenvereen. In de Stadt Weener wurrd, as in ganz Oostfreesland, [[Boßeln]] as Sportoort in Ligen bedreeven. De Stadt hett mit dat ''Friesenbad'' en apenlich Freebad. Dat wurr 1972 baut un 2009 mit en finanziellen Upwand vun 1,5 Millionen Euro saneert. All siet 2003 besteiht en Kooperatschoon mit dat Papeerwark Klingele, dat dat Bad dör en ünnerirdisch Röhrleitung mit Feernwarmt versörgt.<ref>www.weener.de: [http://www.weener.de/index.php?sid=6bad09eib16kqg5omk5bpv8b9onp463h&m=1&hid=429 ''Friesenbad''], afropen an' 27. April 2011.</ref> En Hallenbad gifft dat Weener dorgegen nicht, de nächstliggen befinnen sück in Bunn, Leer un Papenburg. === Regelmatig Veranstaltungen === De [[DLRG]]-Oortsgrupp Weener veranstalt jedes Johr in' Sömmer en Draakbootrennen in den olt Haven. In' Harvst find dat Schüttenfest statt. Kien organiseert Veranstaltung, aber en Event, dat jedes Mal hunnerte Schaulustige up den Weeneraner Eemsdiek lockt, sünd Överführungen vun de Krüüzfohrtscheep vun de [[Meyer Werft]] eemsupwärts. In den Stapelmoorer Park wurrd jedes Johr en lütt Heavy Metal-Festival mit de Naam „Free For All“ organiseert, mit Besökertallen vun 3000 bit 4000. In dat Johr 2010 funn dat to'n fievten mal statt.<ref>Stephan Schmidt: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/30104 ''Fünftes Festival bietet die stärkste Besetzung.''] In: Ostfriesen-Zeitung, 7. Juli 2010, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> == Wertschap un Infrastruktur == Gewarfrebeeden befinnen sück nördlich vun de Karnstadt an de [[B 436]] as ok an de Autobahnaffohrt Papenburg ''(Gewerbepark Rheiderland)''. In den Oortsdeel Diele gifft dat en 380-kV-Umspannwark. Dor sall dat [[HGÜ BorWin1|HGÜ]]-Kabel, dat vun den eersten Offshore-Windpark in de Noordsee kummt, ennen. Över de Eems führt de [[380-kV-Eems-Freeleitungskrüüzung]]. De Butenberieken vun dat Stadtrebeet wurrn landwertschaplich bruukt. Dorbi is dat Hollen vun Melkveeh vörherrschend. In den Stadtdeel Halte befinnen sück mehrere Göörnereen, deren groot Gewasshüüs dat Oortsbild mit prägen. Wegen de faken un stark weien Wind un nich toletzt ok wegen de dünn Besiedeln sünd de nördlich Butenberieken vun dat Stadtrebeet to den Gebruuk vun [[Windenergie]]besünners good geeignet. So gifft dat ok westlich vun Weenermoor un nördlich vun de Karnstadt Windparks. [[Bild:2013-05-03 Fotoflug Leer Papenburg DSCF7037.jpg|mini|Sportboothaben]] In' Deenstleistungssektor is to'n eenen de Eenzelhannel in den Stadtkarn vun Bedüüden. Liekers ergeven sück wegen de Standoortnahdeelen to de Kreisstadt Leer hier spöörbor Inbußen. Dorgegen hett sück to'n annern de Tourismus to en wichtig Standbeen vun de lokale Wertschap entwickelt. Hier is besünners de Bootstourismus entlang de Eems to nömmen. An dat linke Stroomufer gefind sück en Grootdeel vun de touristisch Infrastruktur: Marina (274 Liegeplätze, 40.000 qm Hafenflach, 20 t Hevekran, Tankstelle usw.), Campingplatz, Wahnmobil-Stellplätze un dat Freebad mit wiederen anslooten Freetiet-Inrichten Am 26. November 2010 hett de Wertschapsminister vun Neddersassen, [[Jörg Bode (Politiker)|Jörg Bode]] de Stadt dat Prädikat „Staatlich anerkannter Erholungsort“ verleeht Mit de Möhlen in dat Stadtrebeet liggt de Kommune an de touristisch Themenroute [[Niedersächsische Mühlenstraße]]. Nee apenmaakt wurr Jahr 2010 en Rad-Themenroute, de de Schippsöverführen vun de [[Meyer Werft]] to'n Thema hett (''Kreuzfahrtweg-Route'').<ref>Rudi Meyer: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/32554 ''Mit Rückenwind von Halte bis Ditzum'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 20. September 2010, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> In Weener weer per 30. Juni 2006 all tosommen 4154 sozialversekerungsplichtig Beschäftigte meldt. De Tall vun sozialversekekrungsplichtig Arbeitsplatzen in dat Stadtrebeet bedroog to den sülvigen Steekdag 2535. Weener is en [[Pendler|Utpendler-Kommune]]: Per 30. Juni 2006 stunnen 1301 Inpendler ut anner Kommunen 2920 utpendeln Weeneraner tegenöver. Dorut ergifft sück en negativ Pendler-Saldo vun 1619.<ref>[http://statistik.arbeitsagentur.de/cae/servlet/contentblob/65788/publicationFile/22383/gemwoao-d-0-xls.xls Statistik der Bundesagentur für Arbeit, Excel-Datei, Zeile 2220] {{Webarchiv|url=http://statistik.arbeitsagentur.de/cae/servlet/contentblob/65788/publicationFile/22383/gemwoao-d-0-xls.xls |wayback=20220503082254 |text=Statistik der Bundesagentur für Arbeit, Excel-Datei, Zeile 2220 |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}</ref> Neben Ünnernehmen in de Stadt Leer is ok de [[Meyer Werft]] in Papenburg en Teel vun de Utpendler. Daten to de Arbeitslosigkeit in de Stadt Weener sülvst wurrn nich trucken. In den Geschäftsberiek Leer vun de Agentur für Arbeit, de den Landkreis Leer ahn Borkum umfaat, leeg de Arbeitslosenquote in' Dezember 2010 bi 7,8&nbsp;Prozent.<ref>[http://www.arbeitsagentur.de/Dienststellen/RD-NSB/Leer/AA/A01-Allgemein-Info/Publikation/pdf/AMR/2010/AMR-12-2010.pdf Arbeitsmarktzahlen Dezember 2010 der Agentur für Arbeit Leer, pdf-Datei (23 Sieden), S. 14] {{Webarchiv|url=http://www.arbeitsagentur.de/Dienststellen/RD-NSB/Leer/AA/A01-Allgemein-Info/Publikation/pdf/AMR/2010/AMR-12-2010.pdf |wayback=20120105151718 |text=Arbeitsmarktzahlen Dezember 2010 der Agentur für Arbeit Leer, pdf-Datei (23 Sieden), S. 14 |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}</ref> Se leeg dormit 0,7 Perzentpunkte över den Dörsnitt in Neddersassen. === Landwertschap === In de Butenberieken vun Weener gifft dat landwertschaplich Bedrieven. Wegen de Boddenverhältnisse herrscht Melkwertschap vör. In' oostfreeslandwieden Vergliek hett Weener blots en licht ünnerdörsnittlichen Andeel an Landwertschapsflachen. Dat führt ok dorto, dat de Landkreis Leer to de teihn gröttst Melkertüüger-Landkreisen vun Düütschland tellt.<ref>Leer liggt mit 384.000&nbsp;Tünnen (Erhevensjahr: 2006) up den achten Rang. To'n Vergliek: De dree hööchsten Werte wurrn ermiddelt in' Landkreis Cuxhaben (564.000&nbsp;Tünnen), in' Landkreis Unterallgäu (451.000&nbsp;Tünnen) un in' Landkreis Sleswig-Flensborg (448.000&nbsp;Tünnen). Born: Niedersächsisches Landesamt für Statistik, ziteert in: Ostfriesischer Kurier, 14. August 2008, S. 12.</ref> De Melkbuern lieden siet eenig Johren ünner en faken minn un stark swanken Pries för Melk un Melkprodukte.<ref>Petra Herterich: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/25060 ''Sinkender Butterpreis bringt viel Unruhe'']. In: Ostfriesen-Zeitung van' 5. Februar 2010, afropen an' 4. Januar 2012.</ref> Eenig Buern verdeenen dör dat Upstellen vun [[Windkraftanlage]]n oder Biogas-Anlagen wat dorto.<ref>Stephan Schmidt: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/37228 ''Abwärme ist für Geranien-Zucht bestimmt'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 8. Februar 2011, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> In den Oortsdeel Halte befinnt sück en groot Göörneree-Siedeln, de nah den Tweeten Weltkrieg för Verdreevene anleggt wurr. Bit hüüd speelt de Ünnerglas-Anbau in Halte en bedüüden Rull un präägt dat Oortsbild. Enkeld Buern produzeeren nah Bio-Richtliens.<ref>Michael Mittmann: [http://www.oz-online.de/-news/artikel/19892 ''Keno Borde informierte sich über Bio-Milch'']. In: Ostfriesen-Zeitung, 9. September 2009, afropen an' 13. Juni 2011.</ref> === Ünnernehmen in Weener === [[Bild:Marker-Weg1.jpg|miniatur|Olt Produktschoonshall vun Weener Plastik an den Marker Weg]] Weener hett en lütt Antall vun Industriebedrieven, dorünner is de 1960 grünnd Verpackungshersteller [[Weener Plastic Packaging Group]] mit weltwiet etwa 1200 Beschäftigten, de in Weener sien Seet hett. Dor arbeiten ruch weg 450 vun de 1200 Mitarbeiter.<ref>[http://udb.regis-online.de/usearch/profil_735.html Firmenprofil auf www.regis-online.de], afropen an' 1. Februar 2010.</ref> „Weener Plastik“, as de Bedriev kört nömmt wurrd, is dormit de gröttste private private Arbeitgever vun de Stadt un dat gesamte Rheiderland as ok en vun de gröttsten privaten Arbeitgever in' Landkreis Leer. En anner industrieller Arbeitgever is de Papeerfabrik [[Klingele Papeerwerke|Klingele]], de 1920 in [[Wiesloch]] grünnd wurr un 1961 en Wark in Weener övernehm. Dat Wark stellt Wellpappenrohpapeeren her un hett etwa 100 Beschäftigte.<ref>[http://udb.regis-online.de/usearch/profil_1999.html Profil auf www.regis-online.de], afropen an' 1. Februar 2010</ref> Warmt un deelwies ok Strom för den Produktschonsprozess treckt de Papeerfabrik ut dat 2008 fardigstellt [[EBS-Kraftwark Weener]]. Ebenfalls en dreestellig Tall vun Mitarbeitern (175) beschäftigt de Baudeelenhersteller Wildeboer, de in Weener sien Stammseet un doröver herut Vertretungen in Ulm un Leipzig hett. Dat Ünnernehmen is in den Beriek vun Schall- un Brandschuul as ok Luftverdeelen tätig.<ref>[http://www.wildeboer.de/ www.wildeboer.de], Menüpunkt Unternehmen/Kennzahlen und Geschichte, afropen an' 27. April 2011</ref> Wiedere Ünnernehmen in Handwark un Hannel deenen in eerst Lien de Nahbiversörgen. === Apenlich Inrichtungen === An apenlich Inrichtungen gifft dat in Weener de Stadtverwalten mit hör anslooten apenlich Bedrieven as den Bauhoff, en Polizeistatschoon as ok dat Krankenhuus Rheiderland (66 Betten). Dat steiht to 51&nbsp;Perzent in Drägerschap vun dat Kreiskrankenhuus Leer un to 49&nbsp;Perzent in de vun en Krankenhuusvereen, de de Klinik an' Enn' vun dat 19. Johrhunnert errichten leet.<ref>www.krankenhaus-rheiderland.de: {{Webarchiv|url=http://www.krankenhaus-rheiderland.de/index.php?id=56 |wayback=20140627112225 |text=''Der Krankenhausverein und seine Geschichte'' |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, afropen an' 27. April 2011.</ref> De Waterversörgensverband Rheiderland, en Körperschaft vun dat apenliche Recht, hett sien Seet in Weener. Dor bedrievt de WVV, de 20 Beschäftigte tellt, ok dat Waterwark. Versörgt wurrd dat gesamte Rheiderland inklusive vun den Leeraner Stadtdeel Bingum.<ref>www.wvv-rheiderland.de: [http://www.wvv-rheiderland.de/ Menüpunkte ''Verband'' und ''Gebiet''], afropen 13. Juni 2011.</ref> Das Bundeswehr-Materiallager beschäftigte Anfang 2011 insgesamt 40 Menschen.<ref>[http://www.oz-online.de/-news/artikel/37492 Personal in Weener wird wieder aufgestockt], Ostfriesen-Zeitung, 15. Februar 2011, afropen 12. Juni 2011.</ref> Dat ehemalige Marinedepot weer tietwies de gröttste Arbeitgever vun de Stadt. Doröver herut bedrifft de Bundeswehr siet 1961 an de ''Landsburg 1'' en Utbillenswakrstäe.<ref>{{Webarchiv|url=http://abw-weener.de/ABW/ |wayback=20131217062034 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:37:31 InternetArchiveBot }}, Ausbildungswerkstatt Weener, Startseite, afropen an' 14. Mai 2013</ref> Wiederhen gifft dat en Butenstäe vun de Kreisvolkshoochschool Leer. Weener hett in de vergangen Johrteihnten apenlich Inrichtungen verloren. Nah den Verlust vun den Kreissitt dör dat Tosommenleggen mit den Landkreis Leer (1932) wurr 1971 ok de bit dorhen uprecht hollen Butenstäe vun de Kreisverwalten uplööst. 1972 wurr dat Amtsgericht Weener slooten.<ref>Risius: ''Weener (Ems).'' 1983, S. 200.</ref> Sietdem befinnd sück dat toständig Amtsgericht in de Nahberstadt Leer. Ebenfalls in Leer sünd dat Finanzamt un wiedere Behörden as dat Katasteramt to finnen. De Rettungsstatschoon för dat Rheiderland befind sück ut geografisch Grünnen in Bunn, wiel dat nördlich Rheiderland vun dorut gauer to recken is. Dat Füerwehrwesen in de Stadt ist ehrenamtlich organiseert. Freewillig Füerwehren gifft dat in't Stadtzentrum as ok in Weenermoor, Holthusen, Stapelmoor, Diele un Vellage.<ref>www.weener.de: [http://www.weener.de/index.php?sid=v2ral5ki2ar41v1v1d6s2r26lddqbedr&m=1&hid=343 ''Feuerwehren''], afropen an' 27. April 2011.</ref> === Verkehr === [[Bild:Ostfriesland Verkehr-de.svg|miniatur|400px|Verkehrsassen in Oostfreesland: De Stadt Weener (ünnere Bildmidden) verfügt över Bahn- un Autobahnansluss.]] De [[Bundsautobahn 31|A&nbsp;31]] verlöppt an de Stadtgrenz tüschen Weener un Bunn. Dree Anslussstellen vun de Autobahn sünd för Weener vun Bedüüden. De wichtigste is de Anslussstäe ''Weener/Bunde'', de den Stadtkarn anslutt. In' Süüden vun dat Stadtrebeet liggt de Anslussstäe Papenburg in' butersten Norden und Nordosten de Anslusstäe ''Jemgum''. Dat Autobahndreeeck Weener, dat de [[Bundsautobahn 280|A&nbsp;280]] mit de A&nbsp;31 verknütt, befind sück up de Grenz tüschen Weener un Bunn. De A 280 stellt de Anbinnen an de [[Rijksweg 7|nedderlannsch A&nbsp;7]] in Richt Grunneng seker un is Deel vun de [[Europastraat 22]]. De [[Bundsstraat 436]] fangt in Weener an de Anslussstäe ''Weener/Bunde'' de A&nbsp;31 an un führt över Leer nah [[Saann]]. De [[Landsstraat 17 (Neddersassen)|L&nbsp;17]] fangt an de B&nbsp;436 in den Stadtdeel Möhlenwarf an un führt in südwestlich Richt över [[Wymeer]] to de nedderlannsch Grenz. De [[Landsstraat 31 (Neddersassen)|L&nbsp;31]] fangt an de B&nbsp;436 dicht bi de Karnstadt an un führt in südlich Richt nah [[Rhede (Eems)|Rhede]]; se is togliek de wichtigste binnerstädtische Verbinnen to Anbinnen vun de südlich Stadtdeelen an de Karnstadt. De Kreisstraat 158 twiegt in Diele vun de L&nbsp;31 af un führt över de Eemsbrügg nah Papenburg. Se is de nächste Straatenquerung vun de Eems südlich vun de [[Jann-Berghaus-Brügg]] un verbind Papenburg mit sien Industrie- un Hafenbedrieven mit de A&nbsp;31. [[Bild:Weener Bahnhof.JPG|mini|links|Bahnhoff Weener mit Arriva-Toog]] Weener hett en Bahnhoff an de [[Bahnstrecke Leer–Grunneng]]. Över Dag verkehren in Stünnentakt de Tüüg vun de [[Arriva]] tüschen Leer un Grunneng, de in Weener hollen. De Bahnstrecke is nich elektrifizeert un wurrd vun dieselgedreeven Tüüg befohren. Ansluss an den natschonalen [[InterCity]]-Feernverkehr besteiht in Leer mit Verbindungen ünner annern in Richt Bremen/Hannober un Mönster/Köln. En bahntechnisch Bowark vun Bedüüden is de [[Friesenbrügg]], de längste düütsch Iesenbahnklappbrügg.<ref>www.baw.de: [http://vzb.baw.de/bildarchiv/cdm-hist/item_viewer.php?CISOROOT=/wsv&CISOPTR=3956&CISOBOX=1&REC=11 ''Friesenbrücke bei Weener mit Unterems''], Bildarchiv der Bundesanstalt für Wasserbau, afropen an' 22. Januar 2013.</ref> Se wurrd bi Passagen vun de Krüüzfohrtscheep vun de eemsupwärts liggen [[Meyer Werft]] uthangt un nah dat Enn' vun de Passage wedder insett. Neben de Bahnanbinnen bestahn överöörtlich Verkehrsverbinnen per Bus. De Bahn-Dochter [[Weser-Ems-Bus]] bedeent mehrere Liens, de Weener un dat Umland verbinnen: De Lien 620 führt vun Leer över Weener nah Bunn un wieder in dat nedderlannsch [[Bad Nieuweschans]]. De Lien 624 fang in Leer an un führt över Weener nah [[Kanalpolder]] an' Dollart. Vun Marienchor in de nördlich Nahbergemeend [[Jemgum]] ut fohrt de Buslien 631 nah Weener. Mit hör wurrn de nordwestlichen Oortsdeelen vun de Stadt anbunnen. De Buslien 632 verlöppt vun dat Stadtzentrum dör de südlichen Stadtdeelen nah [[Wymeer]] dicht bi de nedderlannsch Grenz. Mit de Buslien 641, de in Bunn anfangt, wurrd Weener mit [[Papenburg]] verbunnen. Wiels de Lien 620 (Leer-Nieuweschans) in' Stünnentakt verkehrt, sünd de anner Liens up de Bedürfnisse vun den Schoolverkehr utricht. Nachts vun Freedag up Saterdag un vun Saterdag up Sönndag verkehrt todem en Nachtbus nah Leer un torüch. Um dejenigen Stadtdeelen mit tietlich un/oder rüümlich inschränkt Busangebot antobinnen, wurr en Anroopbus-System inführt, dat maandags bit freedags van 7.30 bit 18 Ühr as ok saterdags un sönndags van 9 bit 18 Ühr parat steiht.<ref>[http://www.weener.de/index.php?sid=v2ral5ki2ar41v1v1d6s2r26lddqbedr&m=1&hid=303 weener.de: ''Anrufbus''], afropen an' 27. April 2011</ref> De nächstliggen Floogplatz liggt in [[Floogplatz Leer-Papenburg|Leer]], de nächstliggen internatschonale Verkehrsflooghaben mit Linienfloogbedriev in [[Flooghaben Bremen|Bremen]]. De noch dichter bi liggen [[Flooghaben Grunneng]] bütt todem internatschonale Charterflüüg in Urlaubsregionen an. De Haben vun Weener hett för den Warenumslag kien Bedüüden mehr. De deents as Freetiethaben un wurr um en [[Marina (Haben)|Marina]] vergröttert. Dör dat Gemeenderebeet vun Weener führen de Radfeernweeg [[Düörpm-Eems-Kanal-Route]], en rund 350&nbsp;km lang un quasi stiegensfree Radfeernweg de dat [[Ruhrrebeet]] mit de [[Noordsee]]küst verbind; de [[Noordseeküsten-Radweg]] stött up den Düörpm-Eems-Kanal un verlöppt denn gemeensam mit de Düörpm-Eems-Kanal-Route oder de [[Dollardroute]] bit Emden. De Noordseeküsten-Radweg (''North Sea Cycle Route'') is en internatschonaler Radweg dör söss [[Noordsee]]-Anrainerstaaten. De wurr 2001 as [[EuroVelo]]-Radweg Nr. 12 free geven. De düütsche Deel entspreckt de [[D-Route]] 1 un is rund 905 Kilometer lang. === Medien === In Weener is de [[Rheiderland-Zeitung]] to Huus, en eegenständig lütt Daagblatt, de in dat [[Rheiderland]] in en Uplaag vun etwa 5500 Exemplaren rutkummt. Wiederhen gifft dat en Butenstäe vun de Bezirksredaktschon Leer vun de [[Ostfriesen-Zeitung]] in de Stadt. De beid Daagblööt wurr dör de in Leer herutbrocht un an verscheeden Weekendaag kostenlos verdeelt Anzeigenblööt ''Der Wecker'', ''Der Wecker am Mittwoch'', ''Sonntags-Report'' un ''Neue Zeitung'' ergänzt. De Stadt ligt todem in dat Sennenrebeet vun den [[Börgerrundfunk]]-Senner [[Radio Ostfriesland]], dat nächste Studio steiht in Leer. === Bildung === In Weener gifft dat fiev Grundschoolen in dat Stadtzentrum, in Holthusen, Stapelmoor, Stapelmoorerheid un in Möhlenwarf. Dorto kommt en Hööftschool (''Phönixschule''), de Karl-Bruns-Realschool un en [[Förderschool (Düütschland)|School för Lernhülp]]. De nächstliggen Gymnasien sünd in Leer ([[Ubbo-Emmius-Gymnasium Leer|Ubbo-Emmius-Gymnasium]] un [[Teletta-Groß-Gymnasium Leer|Teletta-Groß-Gymnasium]]), de anstreevt Inrichten vun en gymnasiale Butenstäe in Weener keem nich tostannen. Fröhkindlich Optrecken wurrd in fiev städtisch Inrichtungen anboden: Kinnergoorns in Weener (Karnoort), Holthusen, Möhlenwarf un Stapelmoor as ok en Kinnerkrippe in' Karnoort. Dorto kummt en karklich Kinnergorrn vun de Baptisten in dat Stadtzentrum.<ref>[http://www.weener.de/index.php?sid=v2ral5ki2ar41v1v1d6s2r26lddqbedr&m=1&hid=367 weener.de: ''Kindertagesstätten''], afropen an' 27. April 2011</ref> In Weener is en Butenstäe vun de [[Volkshoochschool]] vun den Landkreis Leer ansässig. Dat Organeum in Weener is en Zentrum vun de [[Instrumentenkunde|organologischen]] Forschung un Lehre. De nächstliggen Fackhoochschool is de [[Hoochschool Emden/Leer]], de nächstliggen Universitäten sünd in [[Carl von Ossietzky Universität Ollnborg|Ollnborg]] un över de Grenz in [[Rieksuniversität Grunneng|Grunneng]]. == Söhns un Döchter vun de Stadt == === In Weener boren === [[Bild:2012-12-14 - Hermann Onko Aeikens Min. DE-ST - 1724.jpg|mini|hochkant|Hermann Onko Aeikens]] En Politiker un en emeriteert Karkenböverhööft hörrn to de bekanntst leven Weeneranern: [[Hermann Onko Aeikens]] (* 21. September 1951), is siet 2009 Minister för Landwertschap un Umwelt vun dat Land Sassen-Anholt. [[Jann Schmidt]] (* 24. Oktober 1948), weer bit 2013 [[Karkenpräsident]] vun de Evangelisch-reformeert Kark (Synode evangelisch-reformierter Kirchen in Bayern und Nordwestdeutschland). Wiedere in Weener boren Persönlichkeiten sünd: * [[Ewald Dreesmann]] (1940–1986), düütsch Politiker (SPD), MdL * [[Marie Hoppe]] (* 1986), düütsch Politikerin (Bündnis 90/Die Grönen), MdBB Ünner de intüschen storven Söhns vun de Stadt is [[Anton Wübbena-Mecima]] (* 31. Oktober 1920 in St. Georgiwold bi Weener; † 6. Juli 2002 ebenda) to nömmen, fröher Landdagsafordneter vun de CDU in Hannober. [[Otto Buurman]] weer düütsch Dokter un Gesundheitspolitiker. De Künstlerin [[Erwine Esk]] wurr 1905 in Weener boren. === Mit Weener verbunnen === De Baptistenpastor [[August Friedrich Wilhelm Haese]] (* 23. September 1825 in [[Stettin]]; † 12. Dezember 1912 in Weener) hett in sien letzt Levensjohren in Weener wahnt. [[Hermann Conring (Politiker)|Hermann Conring]] (* 4. November 1894 in [[Auerk]]; † 9. Februar 1989 in Weener), [[Landraad (Düütschland)|Landraad]] vun den Kreis Leer un später Landdags- un Bundsdagsafordneter vun de CDU, in de Tiet vun den [[Natschonalsozialismus]] siet 1938 Liddmaat vun de NSDAP, hörrt to de bedüüdenst, aber ok umstreedens Oostfreesen in dat 20. Johrhunnert. He harr ut sien Moderssiet Verbinnen to oltinsitten Weeneraner Familien un hett dor ok sien Levensavend tobrocht. De Musiker un Komponist [[Rafael Alfaro Kotte]] (* 19. September 1962 in [[Düörpm]]; † 16. September 2005 in [[Freiburg in' Breisgau]]), hett sien Jöögd in Weener verbrocht, as ok de Admiral, NATO-Befehlshebber (Flottenchef) un Ridderkrüüzdräger [[Karl E. Smidt|Karl Smidt]], (* 30. August 1903 [[Neuenhaus]]; † 11. Januar 1984 in [[Flensborg]]), de ut en rheiderlännsch Pastorenfamilie stammte. Wiederhen sünd to nömmen: * [[Heinrich Friedrich Wilhelm Perizonius]] (1802–1895), düütsch Theoloog * [[Otto Luyken]] (1884–1953), düütsch Plantentüchter, Direkter. == Literatur == Mit de Geschichte vun Weener befaaten sück: * Aeilt Risius: ''Weener (Ems) – Geschichte der Stadt im Rheiderland.'' Verlag H. Risius KG, Weener 1983, ISBN 3-88761-011-3. * Aeilt Risius: ''Das Rheiderland. Beiträge zur Heimatkunde des Altkreises Weener.'' [[Verlag Schuster|Schuster]], Leer 1974, ISBN 3-7963-0049-9 (Nahdruck vun Kiel 1930). Dorneben sünd folgen Warken, de sück mit Oostfreesland allgemeen befaaten, ok för de Historie un Beschrieven vun de Stadt insofern bedüütsam, as dat se eenzelt Aspekte beschrieven: * Heinrich Schmidt: ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. Rautenberg, Leer 1975 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches'', Bd.&nbsp;5), ahn ISBN * Wolfgang Schwarz: ''Die Urgeschichte in Ostfriesland.'' [[Verlag Schuster]], Leer 1995, ISBN 3-7963-0323-4. * Karl-Heinz Sindowski et al.: ''Geologie, Böden und Besiedlung Ostfrieslands'' (Ostfriesland im Schutze des Deiches, Bd. 1), Deichacht Krummhörn (Ruutgever), Sülvstverlag, Pewsum 1969, ahn ISBN. * [[Menno Smid]]: ''Ostfriesische Kirchengeschichte''. Sülvstverlag, Pewsum 1974 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches'', Bd.&nbsp;6), ahn ISBN. * Harm Wiemann/Johannes Engelmann: ''Alte Wege und Straßen in Ostfriesland''. Sülvstverlag, Pewsum 1974 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches'', Bd.&nbsp;8), ahn ISBN == Weblenken == {{Commons}} * [http://www.weener.de/ Websteed vun de Stadt Weener] * [https://web.archive.org/web/20141217034821/http://heimatkundlicher-arbeitskreis.de/ Heimatkundlicher Arbeitskreis för de Ortschapen Weenermoor, Möhlenwarf, Sankt Georgiwold un Beschotenweg] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Leer}} [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Rheiderland]] [[Kategorie:Landkreis Leer]] lforpipdea4ow9f29qfqm4aqyhmovip 0 9990 1076168 1046163 2026-08-15T18:20:42Z ~2026-44904-87 63428 1076168 wikitext text/x-wiki Dit is een List van all '''Präsidenten van de USA''' siet 1789 <gallery> Image:Gilbert_Stuart_Williamstown_Portrait_of_George_Washington.jpg|<small><center>1.</small></center><center><small>[[George Washington]]</small></center><small><center>[[1789]]–[[1797]]</small></center> Image:Johnadamsvp.flipped.jpg|<small><center>2.</small></center><center><small>[[John Adams]]</small></center><small><center>[[1797]]–[[1801]]</small></center> Image:Thomas Jefferson rev.jpg|<small><center>3.</small></center><center><small>[[Thomas Jefferson]]</small></center><small><center>[[1801]]–[[1809]]</small></center> Image:James Madison (cropped 3x4 close).jpg|<small><center>4.</small></center><center><small>[[James Madison]]</small></center><small><center>[[1809]]–[[1817]]</small></center> Image:Jamesmonroe-npgallery.jpg|<small><center>5.</small></center><center><small>[[James Monroe]]</small></center><small><center>[[1817]]–[[1825]]</small></center> Image:John Quincy Adams.jpg|<small><center>6.</small></center><center><small>[[John Quincy Adams]]</small></center><small><center>[[1825]]–[[1829]]</small></center> Image:Andrew jackson head.jpg|<small><center>7.</small></center><center><small>[[Andrew Jackson]]</small></center><small><center>[[1829]]–[[1837]]</small></center> Image:Martin Van Buren.jpg|<small><center>8.</small></center><center><small>[[Martin Van Buren]]</small></center><small><center>[[1837]]–[[1841]]</small></center> Image:William_Henry_Harrison_by_James_Reid_Lambdin,_1835.jpg|<small><center>9.</small></center><center><small>[[William Henry Harrison]]</small></center><small><center>[[1841]]</small></center> Image:John Tyler.jpg|<small><center>10.</small></center><center><small>[[John Tyler]]</small></center><small><center>[[1841]]–[[1845]]</small></center> Image:Polkpolk.jpg|<small><center>11.</small></center><center><small>[[James Knox Polk]]</small></center><small><center>[[1845]]–[[1849]]</small></center> Image:Zachary Taylor.jpg|<small><center>12.</small></center><center><small>[[Zachary Taylor]]</small></center><small><center>[[1849]]-[[1850]]</small></center> Image:Millard Fillmore.jpg|<small><center>13.</small></center><center><small>[[Millard Fillmore]]</small></center><small><center>[[1850]]–[[1853]]</small></center> Image:Franklin Pierce.jpg|<small><center>14.</small></center><center><small>[[Franklin Pierce]]</small></center><small><center>[[1853]]–[[1857]]</small></center> Image:James Buchanan.jpg|<small><center>15.</small></center><center><small>[[James Buchanan]]</small></center><small><center>[[1857]]–[[1861]]</small></center> Image:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|<small><center>16.</small></center><center><small>[[Abraham Lincoln]]</small></center><small><center>[[1861]]–[[1865]]</small></center> Image:Pres andrew johnson.jpg|<small><center>17.</small></center><center><small>[[Andrew Johnson]]</small></center><small><center>[[1865]]–[[1869]]</small></center> Image:Ulysses S. Grant 1870-1880.jpg|<small><center>18.</small></center><center><small>[[Ulysses Simpson Grant]]</small></center><small><center>[[1869]]–[[1877]]</small></center> Image:President Rutherford Hayes 1870 - 1880 Restored.jpg|<small><center>19.</small></center><center><small>[[Rutherford Birchard Hayes]]</small></center><small><center>[[1877]]–[[1881]]</small></center> Image:James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg|<small><center>20.</small></center><center><small>[[James Abram Garfield]]</small></center><small><center>[[1881]]</small></center> Image:Chester Alan Arthur.jpg|<small><center>21.</small></center><center><small>[[Chester Alan Arthur]]</small></center><small><center>[[1881]]–[[1885]]</small></center> Image:President Grover Cleveland.jpg|<small><center>22.</small></center><center><small>[[Stephen Grover Cleveland]]</small></center><small><center>[[1885]]–[[1889]]</small></center> Image:Benjamin Harrison, head and shoulders bw photo, 1896.jpg|<small><center>23.</small></center><center><small>[[Benjamin Harrison]]</small></center><small><center>[[1889]]–[[1893]]</small></center> Image:President Grover Cleveland.jpg|<small><center>24.</small></center><center><small>[[Stephen Grover Cleveland]]</small></center><small><center>[[1893]]–[[1897]]</small></center> Image:Mckinley.jpg|<small><center>25.</small></center><center><small>[[William McKinley]]</small></center><small><center>[[1897]]–[[1901]]</small></center> Image:T Roosevelt.jpg|<small><center>26.</small></center><center><small>[[Theodore Roosevelt]]</small></center><small><center>[[1901]]–[[1909]]</small></center> Image:William Howard Taft.jpg|<small><center>27.</small></center><center><small>[[William Howard Taft]]</small></center><small><center>[[1909]]–[[1913]]</small></center> Image:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|<small><center>28.</small></center><center><small>[[Thomas Woodrow Wilson]]</small></center><small><center>[[1913]]–[[1921]]</small></center> Image:Warren G Harding portrait as senator June 1920.jpg|<small><center>29.</small></center><center><small>[[Warren Gamaliel Harding]]</small></center><small><center>[[1921]]–[[1923]]</small></center> Image:Calvin_Coolidge_photo_portrait_head_and_shoulders.jpg|<small><center>30.</small></center><center><small>[[John Calvin Coolidge|Calvin Coolidge]]</small></center><small><center>[[1923]]–[[1929]]</small></center> Image:President Hoover portrait.jpg|<small><center>31.</small></center><center><small>[[Herbert Clark Hoover]]</small></center><small><center>[[1929]]–[[1933]]</small></center> Image:FDR in 1933.jpg|<small><center>32.</small></center><center><small>[[Franklin Delano Roosevelt]]</small></center><small><center>[[1933]]–[[1945]]</small></center> Image:Harry-truman.jpg|<small><center>33.</small></center><center><small>[[Harry S. Truman]]</small></center><small><center>[[1945]]–[[1953]]</small></center> Image:Eisenhower official.jpg|<small><center>34.</small></center><center><small>[[Dwight David Eisenhower]]</small></center><small><center>[[1953]]–[[1961]]</small></center> Image:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|<small><center>35.</small></center><center><small>[[John Fitzgerald Kennedy]]</small></center><small><center>[[1961]]–[[1963]]</small></center> Image:Lbj2.jpg|<small><center>36.</small></center><center><small>[[Lyndon Baines Johnson]]</small></center><small><center>[[1963]]–[[1969]]</small></center> Image:RichardNixon.jpg|<small><center>37.</small></center><center><small>[[Richard Milhous Nixon]]</small></center><small><center>[[1969]]–[[1974]]</small></center> Image:Gerald Ford.jpg|<small><center>38.</small></center><center><small>[[Gerald Rudolph Ford]]</small></center><small><center>[[1974]]–[[1977]]</small></center> Image:Jimmy Carter.jpg|<small><center>39.</small></center><center><small>[[Jimmy Carter]]</small></center><small><center>[[1977]]–[[1981]]</small></center> Image:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|<small><center>40.</small></center><center><small>[[Ronald Reagan]]</small></center><small><center>[[1981]]–[[1989]]</small></center> Image:George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait (cropped).jpg|<small><center>41.</small></center><center><small>[[George H. W. Bush]]</small></center><small><center>[[1989]]–[[1993]]</small></center> Image:Bill Clinton.jpg|<small><center>42.</small></center><center><small>[[Bill Clinton]]</small></center><small><center>[[1993]]–[[2001]]</small></center> Image:George-W-Bush.jpeg|<small><center>43.</small></center><center><small>[[George W. Bush]]</small></center><small><center>[[2001]]–[[2009]]</small></center> Image:Official portrait of Barack Obama.jpg|<small><center>44.</small></center><center><small>[[Barack Obama]]</small></center><small><center>[[2009]]–[[2017]]</small></center> Image:Donald Trump official portrait.jpg|<small><center>45.</small></center><center><small>[[Donald Trump]]</small></center><small><center>[[2017]]–[[2021]]</small></center> Image:Joe Biden presidential portrait.jpg|<small><center>46.</small></center><center><small>[[Joe Biden]]</small></center><small><center>[[2021]]–[[2025]]</small></center> Image:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|<small><center>47.</small></center><center><small>[[Donald Trump]]</small></center><small><center>[[2025]]–no</small></center> </gallery> <nowiki>*</nowiki><small>Henwies: Cleveland is twee mol wählt wurrn, man nich achternanner. Dat verännert de Nummer vun de Präsidenten na him, toeerst bi McKinley.<br /> Trump is twee mol wählt wurrn, man nich achternanner. Dat verännert de Nummer vun de Präsidenten na him.<br /> Nu is Donald Trump de 47. Präsident, man de 45. Person.</small> [[Kategorie:USA]] [[Kategorie:Politik]] [[Kategorie:List (Person)]] [[Kategorie:List (Politik)]] ktvlc2wvtqydc9n2fou7jfulwt9kele 0 10503 1076190 1043767 2026-08-15T20:16:58Z JoeHard 28299 De ne’e Börgermeester van Trittow heet Patrick Marsian. / https://www.trittau.de/portal/meldungen/moin-trittau-patrick-marsian-uebernimmt-das-buergermeisteramt-900002263-27160.html 1076190 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{Gemeenbox |NAAM=Trittau |NAAM_INHEEMSCH=Trittow |SITT= |STAAT=Düütschland |LIGGT_IN=Sleswig-Holsteen |WAPEN= DEU Trittau COA.svg |FLAGG= |MOTTO= |KOORT=Trittau in OD.svg |KOORT2= |FLACH=28.58 |HÖÖCHD=36 |HÖÖCHD_REF= |KOOR_NS=53.616666 |KOOR_OW=10.40000 |INWAHNERS=9170 |INWAHNERS_TIET=31. Dezember 2024 |POSTLEETTALL=22946 |VÖRWAHL=04154 |BÖRGERMEESTER=Patrick Marsian |WEBSTEED=www.trittau.de |ÖÖRD= |GEMEENSLÖTEL=01062082 }} '''Trittow''' is en Flecken in [[Sleswig-Holsteen]] in’n [[Kreis Stormarn]] un is 30 km ööstlich van [[Hamborg]] gelegen. Trittow hett 9170 Inwahners (Dezember 2024) up en Flach van 28,58 km². In dat Johr 1167 is Trittow eerstmolig in en Oorkunn vun [[Hinrich de Lööw]] nöömt wurrn. In Trittow geev dat fröher een Slott, wat se aver 1775 afbreken mussen, wiel dat bofällig weer. Trittow höört to de so nöömten 17 [[Holtdörper]]. De Börgermeester van Trittow heet Patrick Marsian. De ehmalge [[Ministerpräsident]] [[Theodor Steltzer]] weer in Trittow boren. [[Bild:Mlkt ganz.jpg|thumb|Martin-Luther-Kark in Trittow]] [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Kreis Stormarn]] fwtr3rkhsp7yhn73h80wt06r2guhu36 0 10622 1076129 1057254 2026-08-15T15:21:33Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076129 wikitext text/x-wiki [[Bild:Ottoman empire 1481-1683.jpg|thumb|Dat Osmaansche Riek twischen 1481 und 1683]] '''Osmaansch Riek''' (ok '''Ottomaansch Riek''' oder '''Riek vun de Törken'''; up [[Törksche Spraak|Törksch]]: '''Osmanlı İmparatorluğu''', in de Amtsspraak 1907 ''Memalik-i Osmaniye'') is de Naam för dat Riek, dat de Törken ut dat Huus vun de Osmanen upricht hefft. Düt Riek geev dat vun [[1299]] bit [[1923]]. In Europa hett een dor dormals ok ''Törkei'' oder ''De Törken ehr Riek'' to seggt. Een paar Johrhunnerte lang harr düt Riek dat Seggen in [[Lüttasien]], in’n [[Nahe Oosten|Nahen Oosten]], up den [[Balkan]], in [[Noordafrika]] un up de [[Krim]]. In den Verloop vun dat [[18. Johrhunnert|18.]] un besunners vun dat [[19. Johrhunnert]] is dat in den Striet mit de Mächt vun Europa un mit [[Russland]] torüchschaven wurrn bit up Lüttasien. De hüdige [[Törkie]] is up dat Osmaansche Riek folgt. De Osmanen weern [[Islam|Moslems]] vun den Twieg vun de [[Sunni||unniten]] un folgen de [[Hanefiten|hanefitische]] School vun dat Recht. == Wie dat Riek upkamen is == [[Bild:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|400px|Wie sik dat Riek mit de Johren verännert hett]] Wenig is upschreven ut de Tiet, as dat mit de Osmanen losgüng. As dat Riek vun de [[Seldschuken]] tweislahn weer, geev dat veel lüttje Förstendömer in Lüttasien. Dor weer de Osmanen ehr Riek man bloß een mank. Den Naam hett dat Huus vun de Osmanen vun [[Osman I.]]. Dat weer in’n Anfang vun dat [[14. Johrhunnert]] de Baas öber en [[Nomaden]]stamm. He regeer öber den [[Clan (Ethnologie)|Klan]] vun de ''Kynyk''. De höör to den Stamm vun de ''Kayi'' to. Se leben in de Gegend vun [[Sögüt]] in den Noordwesten vun [[Anatolien]] un keemen vun de [[Turkmenen]] af. Vun’n Globen her weern se [[Islam|Moslems]]. Üm 1299 rüm verklaar Osman, dat sien [[Beylik]] nu unafhängig weer vun dat [[Riek vun de Rum-Seldschuken]]. Düt Johr warrt vun dorher as dat Johr ankeken, wo dat mit dat Osmaansch Riek losgüng. Mit de Tiet kreeg Osmaan de Böverhand öber de törkschen Stämm, de dor ümto leben döen. Ok vun dat [[Riek vun Byzanz]] hett he sik oorntlich wat afsneden. Amenn lä he mit sien Truppen vör Brussa ([[Bursa]]) un vör [[Nikaea]] ([[Iznik]]). Dat weern de beiden gröttsten Städer vun de Byzantiners in Anatolien. Kort vör sien Dood hett he denn in dat Johr [[1326]] Bursa innahmen. In Nicaea is denn [[1331]] sien Söhn Orhan inmarscheert. Orhan hett denn as Arv en Land öbernahmen, dat weer half so groot, as de hüdige [[Swiez]]. He maak Bursa to de Hööftstadt. Bit in dat Johr [[1453]], as [[Konstantinopel]] innahmen wurrn is, sünd in Bursa ok de osmaanschen [[Sultan]]s in’t Graff leggt wurrn. In düsse Tiet güng dat oorntlich gegen dat Riek vun Byzanz tokehr. Nu wurr de europääsche Kant vun dat [[Marmarameer]] innahmen. De eerste Stadt, de osmaansch wurrn is up düsse Siet weer [[Gallipoli (Törkei)|Gallipoli]]. Dat weer in dat Johr [[1354]]. In dat sülbige Johr wurrn in Lüttasien [[Ankara]] innahmen. As Orhan [[1360]] starben dö, weer dat Riek mehr as dreemol so groot as bi den Dood vun sien Vadder. Een Johr later hefft de Osmanen de tweetgröttste Stadt vun dat Riek vun Byzanz innahmen. Dat weer [[Adrianopel]] ([[Edirne]]). Na de [[Slacht an de Maritza]] wurr denn [[1371]] [[Makedonien (Region)|Mazedonien]] angrepen. [[1389]] hett [[Murad I.]] bi de [[Slacht up dat Amselfeld]] de beiden [[Christendom|christlichen]] Herrscher ut [[Serbien]] un ut [[Bosnien]] slahn. In Lüttasien keem, vunwegen Krieg oder Hochtiet, jümmers noch Land to dat Riek hento, man midderwielen weer de europääsche Deel vun dat Riek meist wichtiger wurrn. Düsse Deel hett den Naam [[Rumelien]] kregen. Vun [[1385]] af an geev dat en militärisch Befehlhebber in Rumelien, dat weer de ''Beylerbey vun Rumelien'', un een Befehlhebber vun Anatolien. Dat weer de ''Beylerbey vun Anatolien''. De eerste weer de Baas vun de beiden. Veel afsunnerliche Egenaarten vun dat Osmaansche Riek weern to düsse Tiet al dor. Vun dat Land, wat innahmen wurrn weer, kregen de Kriegers „[[Pröven]]“ (dor wurr [[Timar]] to seggt). Dor mössen se denn ober ok as [[Sipahi]] bi de [[Kavallrie]] in den Krieg för trecken. Dat weer nich ganz anners as bi de europääschen [[Ridder]]s in dat [[Abendland]] mit jem ehr Lehnswesen. Man grode Ünnerscheed geev dat ok. Bi de Osmanen keem dat nich up, dat de Herr de Besitter vun sien Unnerdanen weer (Leibeigenschaft). As Heer, wat jümmers praat stünn, geev dat de [[Infantrie]], de ut de [[Janitscharen]] tohopen stellt weer. Janitscharen weern Jungs, de vun jem ehr [[Christendom|christlich]] Öllern up den Balkan un in den [[Kaukasus]] wegnahmen wurrn sund. De mössen denn to’n Islam öbertreden un sünd denn as Suldaaten utbillt wurrn. Sultan Murad I. is up dat Amselfeld bi en [[Anslag]] an’e Siet bröcht wurrn. Em folg [[Bayezid I.]]. De güng bi un woll Konstantinopel innehmen. Man dat weer noch nich so wiet un slump nich. De Stadt möss aber doch Geld an de Osmanen betahlen. [[1396]] mössen de Osmanen in de Slacht trecken gegen en christlich Heer vun [[Krüüzfahrer]]s ünner den König vun Ungarn (un latern düütschen Kaiser) [[Sigismund (HRR)|Sigismund]]. Bi de [[Slacht vun Nikopolis]] hefft se düt Heer toschannen maakt. Man denn keem dat dick: In de Slacht bi [[Ankara]] sünd de Osmanen vun de [[Mongolen]] ünner [[Timur Lenk]] slahn wurrn. Jem ehr Armee is dor bi ünnergahn un Bayezid wurr upgrepen un as Herrscher afsett. Man Timur geev de verscheden Delen vun dat Osmaansche Riek to’n Verwalten an Bayezid siene Söhns Süleyman (Rumelien), [[Mehmed I.|Mehmed]] (De Midden vun Anatolien mit Amasya) un Isa (de Gegend üm Bursa rüm). As Timur al [[1405]] sturben weer, keem dat Osmaansche Riek wedder free. Man de Söhns vun Bayezid streden dor nu üm, wer dat Seggen hebben scholl. So geev dat Krieg. En annern Broder, Musa, slöög [[1410]] Süleyman. Mehmed hett sik mit [[Byzanz]] tohopendaan un slöög [[1413]] Musa. Nu weer Mehmed de nee Sultan vun dat Riek, dat nu wedder bi’nanner weer. Man sien Upgaav weer nu eerst mol, de ole Macht vun dat Riek wedder her to stellen. As [[Murad II.]] up den Throon kladdern wull, güng dat nich ohn Problemen af. En „Mustafa“ geev an, he weer Bayezid sien Söhn un he woll nu Sultan weern. Mehmed maak em rünner un sä, dat weer woll en „verkehrten Mustafa“, ofschoonst antonehmen is, dat he würklich Bayezid sien Söhn weer. Denn geev dat ok noch en Broder vun Murad. Achter em stünn Byzanz un woll em geern up’n Throon vun de Osmanen hebben. Man de beiden sünd denn henricht wurrn. So weer de Weg free för Murad II. Man vunwegen düssen Striet möß wedder mol en Versöök afbraken weern, Konstantinopel intonehmen. In den Süüdosten vun Europa weer nu [[Ungarn]] de gröttste Fiend. [[1440]] wennen de Ungarn dat Innehmen vun jem ehr wichtig Festung [[Belgrad]] af. Besunners [[Johann Hunyadi]] schaff dat jummers wedder, gegen de Osmanen gegenan to gahn. Man as he, tohopen mit den [[Paapst]] versöch, en Armee vun [[Krüüzfohrer]]s gegen de Törken tosamen to ropen, is he nich so richtig nah vörn kamen. Dree Johr later schaff Hunyadi dat sogor, bit nah [[Bulgarien]] to kamen. Ok de [[Albanien|Albaners]] ünner [[Skanderbeg]] streden för jem ehr Unafhängigkeit gegen de Osmanen. Vunwegen dat he nich wieder keem, hett Murad [[1444]] in [[Szeged]] en [[Frendensverdrag]] öber tein Johr slaten. Man de Ungarn hefft düssen Verdrag foorts braken. Se wollen gegen de Osmanen gegenan, as de Paapst jem prickeln dö. Murad harr just Bott geben un de Macht in de Hannen vun sien Söhn [[Mehmed II.|Mehmed]] leggt. Man nu sett he sik wedder an de Spitz vun sien Heer un slöög in de [[Slacht bi Warna]] de Krüüzfohrers unner jem ehren Baas, den König vun [[Polen]] un [[Ungarn]]. Dat weer [[Wladyslaw I. (Ungarn)|Wladyslaw I.]]. As de [[Janitscharen]] upsternaatsch wurrn sünd, möss he [[1446]] noch een mol de Macht öbernehmen, vunwegen dat sien Söhn nich wüß, wat he maken scholl. [[1448]] weer he jummers noch de Baas, as he bi de [[Tweede Slacht up dat Amselfeld]] de Ungarn unner Hunyadi toschannen möök. Amenn kladder Mehmed II. [[1451]] denn doch up den Throon un fün glieks an, allens för dat Innehmen vun [[Konstantinopel]] torecht to maken. Mehmed weer besunners vergrellt, vunwegen dat Konstantinopel mit Orhan en Mann upstellen dö, de ok den Throon vun dat Osmaansche Riek innehmen wull. 54 Daage lä Mehmed mit sien Suldaten vör de Stadt, denn full Konstantinopel an’n [[29. Mai]] [[1453]]. Nah dat Utplünnern, so as dat in de Tiet begäng weer, is de Stadt denn de nee Hööftstadt vun dat Riek wurrn. De grode Kark [[Hagia Sophia]] is to de [[Moschee]] Ayasofia maakt wurrn. Up den Balkan güng dat nich so fix vöran. [[1456]] hett Hunyadi to’n tweeden Mal de Angriepers vör Belgrad afslahn. So hett he seker stellt, dat Ungarn för de neegsten 70 Johr free bleben is. Man [[1459]] hett Mehmed den [[Peloponnes (Halfinsel)|Peloponnes]] un den Rest vun Serbien innahmen. [[1470]] keem dor denn Albanien, un [[1475]] keem dor de [[Krim]] to. [[1481]] steeg [[Bayezid II.]] up den Throon. Ünner sien Staff breet sik dat Riek nich mehr so dull ut. Dor speel ok sien Broder [[Cem (Osmaansch Riek)|Cem]] en Rull bi. Toeerst hett de Oorden vun de [[Johanniterorden|Johanniters]], later de Paapst em as Börg gegen em bruukt. Bayezid is [[1512]] vun sien Söhn [[Selim I.]] afsett wurrn. Dat is antonehmen, dat he em mit Gift an’e Siet maakt hett. Selim güng dorbi, in’n Oosten nee Länner intonehmen. [[1514]] hett he gegen de [[Safawiden]] in [[Persien]] wunnen, [[1516]] gegen [[Syrien]]. Amenn hett he noch 1516 un [[1517]] dat [[Riek vun de Mamelucken]] in [[Ägypten]] tweislahn. Dor weer dat de Osmanen ehr Opgaav mit wurrn, de hilligen Städer [[Mekka]] un [[Medina]] to schützen un up de Pilgerwegen dor hen to passen. De [[Sultan]] vn dat Osmaansche Riek kreeg nu ok den Titel [[Kalif]] un weer dor de Baas mit in de ganze Welt vun den Islam. == Süleyman de Staatsche == [[Bild:Suleyman I of the Ottoman Empire.jpg|thumb|Porträt vun Süleyman I.]] De Tiet vun [[Süleyman I.]] ([[1520]]-[[1566]]) is de Tiet vun de gröttste Macht vun dat Osmaansche Riek. Süleyman gellt as Fründ vun de Kunst, man he hett ok veel Feldtöög ünnernahmen un hett dor dat Riek bi utbreedt nah Westen, Oosten un Süüdoost. [[1521]] hett he bloß dree Weken bruukt, dor harr he Belgrad innahmen. Düsse Festung wurr dormals as de stärkste Festung up den ganzen [[Balkan]] ankeken. [[1522]] lann he up [[Rhodos]] un nehm de Festung in den Dezember vun düt sülbige Johr in. He harr de Lüde in de Borg uthungern laten bit se keen Knööv mehr harrt hefft. Veer Johr later slöög he de Ungarn in de [[Slacht bi Mohács]]. De Ungarn ehr König [[Ludwig II. (Ungarn)|Ludwig II.]] is dor bi doot maakt wurrn. Dat osmaansche Heer möss woll eerst mol aftrecken, ehr dat Johr üm weer, man denn geev dat bi de Ungarn en Striet, weer Ludwig as König up den Throon vun Ungarn folgen schull. [[Ferdinand I. (HRR)|Ferdinand I.]] ut Öösterriek un de Ungar [[Johann Zápolya]] wullen allebeid König weern. Zápolya söch de Osmanen ehr Hölp. Amenn is de westlich Deel vun Ungarn öösterrieksch wurrn, man Zápolya is in den [[Freeden vun Großwardein]] vun de Osmanen as König vun Restungarn unner de Osmanen ehr Flunken ansehn wurrn. Nah Zápolya sien Dood in dat Johr [[1540]] hett de [[Hoge Poort]] den Middeldeel vun dat vörmalig Ungarn besett. Zápolya sien Söhn dröff bloß noch in [[Sevenbörgen]] regeern. Man dor bleev he denn doch enigermaten sülvstännig. Süleyman versöch ok, [[Malta]] intonehmen. Man dat hett nich slumpt. De Ridder vn den Oorden vun de [[Johanniterorden|Johanniters]] hefft de Törken afslahn. [[1529]] trock Süleyman dat eerste Mol na [[Wien (Stadt)|Wien]] un woll de Stadt innehmen. Man ok dat hett nich slumpt. Dat duur man blooß 19 Daag, denn möss he wedder aftrecken, vunwegen dat de Winter düt Johr so fröh kamen weer. Man Öösterriek möss doch en ganze Tiet lang veel Geld an de Osmanen betahlen. Dree Mol trock he gegen de [[Safawiden]] vun [[Persien]]. Dor nehm he endgüllig den Oosten vun [[Lüttasien]] bi in. Ok an anner Fronten güng dat vöran: [[1534]] nehm he [[Mesopotamien]] mit [[Bagdad]] in, in dat sülbige Johr [[Aserbaidschan]], [[1540]] Delen vun [[Dalmatien]] un [[1547]] grode Delen vun den [[Jemen]]. [[1566]] güng dat wedder nah Wien to. De Hööftstadt vun Öösterriek scholl innahmen weern. Man de Osmanen weern noch nich ankamen, dor sturv Süleyman. Up sien Dodenbedd hett he sien Generals den Befehl geven, se schullen sik oorntlich torüchtrecken un dor för sorgen, dat sien Nahfolger utkeken weern konn. Süleyman hett sik ok mehr mit de Mächt vun Europa inlaten, as sien Vörgängers. [[1536]] hett he de „Kaptulatschoon“ mit [[Frankriek]] afslaten. Dat weer en Verdrag, wo en free Hannel mit afmaakt wurrn is un Frankriek verklaart hett, dat weer dor mit inverstahn, dat sien Ünnerdanen, de up den Bodden vun dat Osmaansche Riek leven döen, ünner osmaansch Recht stünnen. == Bargdal == In de [[Seeslacht vun Lepanto]] an’n [[7. Oktober]] [[1571]] hefft de christlichen [[Grootmacht|Grootmächt]] to’n eersten Mol gegen de Osmanen wunnen. [[Spanien]] stünn dor an de Spitz bi. Nun weer de Macht in de [[Middellannsche See]] nee updeelt: De Osmanen mössen sik mit de Macht in den ööstlichen Deel tofreden geven, man den Westen vun düsse See delen de Flotten vun Spanien, vun de [[Malterser]]s un vun de verscheden Länner in [[Italien]] ünner sik up. [[1683]] versöch de [[Hoge Poort]] noch eenmol, Wien intonehmen. Dat harr ja al in de Osmanen ehr grode Tiet 150 Johr vörher nich slumpt, man nu güng dat ganz in’e Bux. [[Kara Mustafa]] streed gegen den [[Polen|poolschen]] König [[Jan III. Sobieski]] un güng dor bi ünner. Dormols dreih sik de Saak un vun dor af an mössen de Törken jummers mehr torüch wieken. Een Johr later rööp de Paapst de [[Hillig Allianz]] tohopen. Dor weern [[Habsborg]], [[Republik Venedig|Venedig]] un Polen bi un grepen dat Osmaansche Riek an verscheden Fronten an. Dorbi geev dat för de Osmanen en ganze Reeg vun Nedderlagen: Bi Slankamen ([[1691]]), in de [[Slacht bi Mohács (1687)|Slacht bi Mohács]] ([[1687]]) un bi Senta ([[1697]]) verloren de Osmanen de Herrschup öber Ungarn, [[Dalmatien]], [[Podolien]] un öber den Peloponnes. Amenn mössen se den [[Freden vun Karlowitz]] ünnerschrieben. En nee Fiend düker an de Noordgrenz up: Dat weer [[Russland]]. De Russen ehr [[Zar]] [[Peter de Grote]] harr seggt, he wull partout en Togang to de [[Swarte See]] hebben. Dat slump em, as he [[1695]] nah [[Asow]] henkeem. Vunwegen dat de Laag na buten hen swaarer wurr, geev dat nu ok Problemen na binnen hen. [[1687]] hefft se [[Mehmed IV.]] afsett. [[1703]] hefft bi de blodige „Saak vun Edirne“ upsternaatsche Suldaten den [[Scheichülislam]] Feyzullah Effendi an’e Siet maakt un den Sultan [[Mustafa II.]] afsett. Dat Riek möss nu jummers mehr torüch wieken. Man liekers weer dat noch stark. As de Russen in den Krieg gegen [[Karl XII.]] siene Sweden steken, hett den Sultan sien Armee en russisch Heer an den [[Pruth]] inslaten. Bi dat Verhannel keem denn rut, dat Peter de Grote Asow an de Osmanen afgeven möss. In de [[Walachei]] in Rumänien hefft de Osmanen mit Hölp vun [[Grekenland|Greken]] ut dat Phanar-Kwartier in Konstantinopel de Herrschup öbernahmen. Dor bleben se ok bit in dat [[19. Johrhunnert]]. Ok gegen Venedig güng dat wedder goot un [[1715]] kreeg dat Riek den Peloponnes wedder in’e Hannen. Vunwegen dat de [[Krimtataren]] bi jem ehr Rövereen ok nah de [[Ukraine]] henkeemen, füng Russland [[1736]] en Krieg gegen dat Osmaansche Riek an. Dor harr Russland en Bund mit Öösterriek üm slaten. De Russen marscheern up de [[Krim]] in. Ünner [[Burkhard Christoph von Münnich]] slöög en russisch Armee de Törken bi Otschakow un Stawutschany un nehm de wichtige Festung [[Chotin]] in. De Öösterriekers verlaren gegen de Törken un mössen in den Freden vun Belgrad Nordserbien un de lüttje Walachei an de Osmanen torüchgeven. Russland nehm wedder Asow in. Bi düssen Krieg speel dat en Rull, dat de Osmanen ehre [[Artillerie]] mit Hölp vun Raatslüde ut [[Frankriek]] wedder up Schick bröcht harrn. Na düssen Krieg, de an un for sik nich veel ännert harr an de Laag, geev dat eerst mol en tämlich langen Freden. == Russisch-Osmaansche Kriegen == In den russisch-osmaanschen Krieg vun [[1768]] - [[1774]] möss dat osmaansche Riek endgüllig insehn, dat dat keen Grootmacht mehr weer. [[1770]] bröch Russland sien Flott vun de [[Oostsee]] nah de [[Middellannsche See]] un neih de Törken ehr Flott, de bi [[Cesme]] liggen dö, ganz in’n Dutt. In den [[Freden vun Kücük Kaynarca]] mössen de Osmanen dat Krim-Khanat unafhängig weern laten, man dat duur nich mehr lang, denn weer dat en russisch Provinz. Ok Delen vun den Noordkaukasus güngen an Russland un de [[Bukowina]] füll an Öösterriek-Ungarn. Beide Sieten versöchen, fudder to kamen. De Zarsche [[Katharina II. (Russland)|Katharina II.]] stell ehr „Greeksch Projekt“ up’e Been. Dor schull dat Riek vun [[Byzanz]] as en russisch Vasall wedder upleven un de annern Delen vun dat Osmaansche Riek schullen updeelt weern mank Öösterriek-Ungarn, [[Republik Venedig|Venedig]] un Russland. Man de Allieerten weern dor gor nich so scharp up. [[1783]] hett Russland de Krim innahmen un füng an, dor de Weertschap in Gang to bringen. Dor hefft de Osmanen denn Russland den Krieg verklaart. Toeerst is jem ehr Flott in dat Swarte Meer ok ganz goot togange ween, man [[1792]] in den [[Freden vun Jassy]] möss dat Riek doch wedder Land aftreden, dormank de Kuntreien twuschen den [[Dnepr]]-Stroom un den südlichen [[Bug]]. == Reformen == Sultan [[Selim III.]] hett ut düsse Nedderlagen lehrt un hett allerhand up’e Been stellt, datt dat in de Verwaltung un bi’t Militär beter lopen dö. An de Janitscharen ehr Siet stell he mit Hölp vun europääsche Raatgevers en nee Truppe, dat weern de „nizam-icedid“. As he de Janitscharen denn in düsse Truppe inboon wull, keem dat to Upstänn un [[1807]] is he denn afsett wurrn. Denn güng dat oorntlich tokehr. Selim sien Vedder Bayraktar Mustafa marscheer mit sien Truppen nah Konstantinopel un nehm sik vör, Selim wedder to’n Sultan to maken. Man he keem to laat. Selim weer al doot. Se harrn em de Luft afknepen. Man he sett [[Mustafa IV.]] af, de mit Hölp vun de Janitscharen up den Throon kamen weer un maak den sien Broder [[Mahmud II.]] to’n neen Sultan. Mahmud sett Bayraktar Mustafa nu wedder in as [[Grootwesir]]. He nehm sik allerhand Reformen vör, man he versöch, dor nich bi in’n Striet mit de Janitscharen to kamen. Man al in dat neegste Johr geev dat nee Upstänn. Mahmud leet sien Broder an’e Siet maken, dormit de nich wedder up’n Throon keem. De Grootwesir spreng sik in en Pulvermagazin in’e Luft, as he in’e Bredullje kamen weer. == De kranke Mann an’n Bosporus == In [[Ägypten]] güng dat mit de Osmanen ehr Macht ok fix bargdal. De Statthöller [[Muhammad Ali Pascha]] reet de Macht lütt bi lütt an sik. He leet de [[Mamelucken]]-[[Emir]]s an’e Siet maken. De harrn jummers noch oorntlich wat to seggen harrt. Dat duur nich lang, un mit Hölp vun allerhand Reformen stünn sik Ägypten in allerhand Hensichten beter, as dat Riek sien Zentrum in Istanbul. Muhammad Ali grünn dat Huus vun de [[Chedive]]n, dat eerst in de Midden vun dat [[20. Johrhunnert]] ünnergüng. As Sultan Mahmud II. Muhammad Ali Pascha nich ok noch as Statthöller in [[Syrien]] insetten wull, hefft ägyptisch Truppen ünner Ibrahim Pascha in dat Johr [[1831]] [[Palästina]] un Syrien innahmen un wunnen bi Homs un Konya twee Slachten gegen de Osmanen. Dor keemen se [[1832]] bit nah Anatolien. [[1838]] föhl sik dat Riek stark genug, wedder gegen de Ägypters in Syrien gegenan to gahn. Man an’n [[24. Juni]] [[1839]] wunnen de ägyptischen Truppen ünner Hafiz Pascha in de Slacht vun [[Nisibis]]. Bi düsse Slacht hett de nahmolige düütsche [[Generalfeldmarschall]] [[Helmuth Karl Bernhard von Moltke|Helmuth von Moltke]] as Raatgever vun de osmaansche Armee mitmaakt. Eerst as in dat Johr [[1840]] Grootbritannien, Russland, [[Preußen (Staat)|Preußen]] un Öösterriek-Ungaarn ingrepen, möss Muhammad Ali Pascha ut Syrien un Palästina [[1841]] wedder aftrecken. En Problem för de Osmanen weer dör dat ganze [[19. Johrhunnert]] hendör, dat de Völker freekamen wullen, de ünner de osmaansche Herrschap stünnen. Toeerst stünnen [[1804]] de [[Serbien|Serben]] up. Bit [[1830]] sünd se denn to’n groten Deel sülvstännig wurrn. Ok de Herrschap vun de [[Phanarioten]] in de Förstendömer an den [[Donau]]-Stroom weer [[1826]] to Enn. In de 1820er Johren güng dat ok so richtig los mit de Unafhängigkeitsbewegen in [[Grekenland]]. Veel Greken harrn in de Verwaltung vun dat Riek wat to Seggen un de steken nu to’n Deel mit de Upsternaatschen unner en Deek. In den Krieg vun [[1826]] bleev Mahmud nix över un he möss de Truppen vun Muhammad Ali Pascha to Hölp ropen. Man dat hölp nix un [[1830]] is Grekenland denn doch unafhängig wurrn. [[Bild:Battle of Sinop.jpg|thumb|320px|De osmaansche Flott warrt in den Krimkrieg bi de Stadt [[Sinop]] to Dutt maakt, vun Ivan Aivazovsky]] De [[Medien]] in Europa hefft dat Osmaansche Riek in düsse Tiet den [[Ökelnaam]] „Kranke Mann an’n Bosporus“ geven. Mit de Tiet kunnen de Mächt ut Europa mit dat Riek jummers beter jem ehr Speel drieven. Russland seeg sien Chance,in Europa en Foot in’e Döör to kriegen un wull sik en Togang to’n Middelmeer un ok to’n Balkan sekern. Un ok up de wichtigen Meerengen vun den [[Bosporus]] un de [[Dardanellen]] harr Russland en Oog smeten. Up den Balkan speel sik Russland up as Schuulmacht vun de [[Orthodoxe Kark|orthodoxen]] [[Christendom|Christen]]. Fröher harr de [[Zar]] vergeevs versöcht, Öösterriek un Grootbritannien to besnacken, se schullen man dat Osmaansche Riek ünner sik updelen. England un [[Frankriek]] wullen aber nich tolaten, dat Russland sik so utbreden dö. Se stellen sik achter de Osmanen, dormit allens so bleev, as dat weer. Dat weer jem ehr Antwoort up de „[[Orientaalsche Fraag]]“ . Dat Osmaansche Riek weer ja to düsse Tiet jümmers noch en unbannig groot Land. Wenn dat tosamenbreken dö, denn weer dor en [[Machtvakuum]] vun kamen. För Grootbritannien güng dat ok dorüm, de Wegen nah [[Indien]] to kontrulleren un en Enn to maken an Russland sien Versöök, in Asien en grode Rull to spelen ([[The Great Game]]) So kemen jümmers wedder nee Bünnen tostann. In den [[Krimkrieg]] ([[1853]]-[[1856]]) streden England, Frankriek un later ok dat [[Königriek Piemont-Sardinien]] up de Siet vun de Osmanen. Düsse Krieg füng an, as de Russen in de Walachei un nah Moldavien inmarscheert weern. In den [[Freden vun Paris]] mössen de Russen en Deel vun Bessarabien bi de Münnen vun den [[Donau]]-Stroom mit de Kreisen [[Cahul]], Bolgrod un Ismail torüchgeven an dat [[Förstendom Moldau]]. Düssen Deel harr Russland [[1812]] innahmen un dat weer so wat bi de veerde Deel vun Bessarabien. Moldau is denn unner osmaanschen Schuul unafhängig wurrn. All Truppen mössen vun dat Swarte Meer aftrucken weern (Entmilitarisierung) un de Mächt läen fast, dat nümms de Unafhängigkeit vun dat Osmaansche Riek angriepen dröff. == Tanzimat == In düsse Johren güng ene ne’e Tied mit Reformen los ([[1838]]-[[1876]]). De sünd verbunnen mit de Naams vun de [[Grootwesir]]en [[Mustafa Resid Pascha|Mustafa Reşid Pascha]] un later [[Ali Pascha (Grootwesir)|Ali Pascha]] un [[Fuad Pascha]]. Wat se in Gang bröcht hefft, is unner den Naam "''Tanzimat-ı Hayrire''" bekannt wurrn. Dat hett sik allens afspeelt in de Tied, wo [[Abdülmecid]] un [[Abdülaziz]] regeert hefft. Dormols sünd de Nichmuslimen mit de Muslimen liek stellt wurrn in dat Riek. Dat System vun [[Stüür|Stüern]] is nee torecht maakt wurrn un en allgemeene Deenstplicht in de Armee is ok inricht’ wurrn. In de Johrteinten dorna sünd ok de Stüerpachten afschafft wurrn. Vunwegen dat de Finanzen vun den Staat in’e Merse weern, möss an’n [[13. April]] [[1876]] de [[Staatsbankrott]] verklaart weern. De wichtigsten Anstalten to de Reformen, de maakt wurrn sünd, hefft dat "[[hatt-i sherif|''hatt-i sherif'' (imperialen Befehl) vun Gülhane]]" ([[1839]]), dat "''[[hatt-i hümayun]]''" ([[1856]]), un de [[Verfaten]] vun [[1876]] in Gang bröcht. Dor is lütt bi lütt in dörsett’ wurrn, dat all Inwahners unafhängig vun ehre [[Religion]] liek veel gellen döen. De Grootmächt harrn düsse Reformen verlangt. Man nu keem dat –ok vunwegen dat de [[Industrie]] so wiet achter de annern Länner achterher weer- to jummers mehr Problemen mit de [[Weertschop]]. In de Hannelsverdräge mit den afsunnerlichen Naam „Kapitulatschonen“, dor weer in afmaakt, dat dat Osmaansche Riek sien Markt för Europäers open maken möss. De [[Zise]] up dat Inföhren vun Waren up den osmaanschen Markt weer billiger, as de Zise up de Utföhr. Dat osmaansche [[Handwark]] konn ok nich mitholen in’n Striet mit de annern Länner un so hett dat Osmaansche Riek amenne sünnerlich [[Rohstoff]]en billig utföhrt un Waren ut Europa düer inföhrn mösst. Mitdes hett de [[Balkankrise]] keen Enne funnen. Na den [[Serbisch-Osmaansch Krieg|Serbisch-Osmaanschen Krieg]] [[1876]] is in Istanbul en internatschonale Konferenz tohopentreden un hett över den [[Balkan]] siene Tokumst verhannelt. De [[Sultan]] [[Abdülhamid II.]] weer midderwielen in en [[Greep na den Staat]] an de Macht kamen. He woll bewiesen, dat he praat stünn för noch mehr Reformen un hett en Verfaten ankünnigt, wo en [[Parlament]] in vörsehn weer. Bi de Vörlage hett de Grootwesir [[Midhat Pascha]] ene sunnerliche Rull speelt. [[Bild:Ahamid.jpg|thumb|200px|Abdülhamid II.]] Rutkamen is bi düsse Konferenz, dat de Mächt för twee Provinzen in [[Bulgarien]] un ok för [[Bosnien-Herzegowina]] Sülvstännigkeit anstreven döen. As de [[Hoge Poort|Hogen Porten]] dat aflehnt hett, verklaar [[Russland]] den Krieg. [[Edirne]] is besett wurrn un de russ’schen Truppen rücken na Istanbul vör. Nu weern de annern Mächte bange, dat dat gor nich na ehre Mutzen gahn dö. Dor hefft se gau den [[Berliner Kongress]] tohopenropen. Dor steek sunnerlich [[Otto von Bismarck|Bismarck]] achter. Hier hefft nu [[Serbien]] un [[Montenegro]] ehre Unafhängigkeit kregen. De [[Walachei]] un [[Moldau]] hefft sik tosamenslaten to den sülvstännigen Staat [[Rumänien]]. In de [[Binnenpolitik]] hett [[Abdülhamid II.]] siene Reformen wedder torüchnahmen. Midhat Pascha is afsett un dat Parlament is uplööst wurrn. In Abdülhamid siene Tied sünd de Lüde utkunkeluurt wurrn, Recht un Maat weern in siene Herrschop verloren gahn. De eersten [[Pogrom]]en an [[Armenien|Armeniers]] sünd utöövt wurrn. As Sultan hett he sotoseggen alleen regeert. Wat de Penunzen angeiht, is de Hoge Porten nu heel un deel afhängig wurrn vun de Grootmächt ut Europa. Dat [[Kapitaal]] ut Europa konn na den Staatsbankrott massig na dat Riek rinfleten. Europa harr Vermaak an de [[Rohstoffen]] in’n [[Irak]], man ok an Grootprojekten, as de [[Bagdadbahn]]. Dorbi hett dat [[Düütsch Riek|Düütsche Riek]] den Toslag kregen. Tominnst vun den Berliner Kongress af an weer dat Düütsche Riek en goden Partner för dat Osmaansche Riek wurrn. An’n Anfang vun dat [[20. Johrhunnert]] sünd wedder de Kräft vun de binnere Oppositschoon wat stärker wurrn. Sünnerlich de [[Jungtörken]] sünd upkamen. Düsse Bewegen güng ut vun [[Saloniki]] in dat hüdige [[Grekenland]]. [[1908]] möss de Verfaten wedder in Kraft sett weern, vunwegen dat de Truppen vun de Upsternaatschen de Regeern so tosett harrn. == De Jungtörken == In dat Dör’anner hett Bulgarien, tohopen mit Oost-[[Rumelien]] en unafhängigen Staat grünnt. Bosnien un de Herzegowina sünd nu endgüllig vun [[Öösterriek-Ungarn]] dalslaken wurrn. Dat harr an un for sik al vun 1878 af an to Öösterriek-Ungarn höört un weer bloß noch „den Naam na“ Deel vun dat Osmaansche Riek. Düssen Verlust vun unbannig grote Landstreken hefft de Reaktschonären nun de Jungtörken in’e Schoh schaven. [[1909]] versöchen se en [[Greep na’n Staat]]. Man de hett nich slumpt un dor is [[Mehmed V.]] (Mehmed Reşat) an de Stäe vun Abdülhamid treden. Vun dor af an dröff de Sultan in’n Groten un ganzen bloß man noch repräsenteern. De Regeern is vun’n Grootwesir insett’ wurrn. Düsse Grootwesir stünn unner sunnerlich Inwarken vun de Jungtörken. De Verfaten is ännert wurrn un nu geev dat wedder en parlamentaarsch System. De Jungtörken harrn dat up en Reformkurs afsehn. Man vunwegen de Maleschen in de Butenpolitik weer dat bloß swaar um to setten. Denn höör to ehre Politik as en Deel ok de törksche [[Natschonalismus]] to. Dat scholl Folgen hebben. In de araabschen Provinzen vun dat Riek is de [[Törksche Spraak|Törksche Sprake]] as [[Amtssprake]] insett wurrn. In de Kriegen, de vor de Döör stunnen, hett de Regeern in düsse Kuntreien denn nich Stütt un nich Stöhn kregen. In dat Johrteint, wo de Jungtörken an’e Macht weern, geev dat ene ganze Rege vun dannige Kriegen. Toeerst güng [[1911]] [[Tripolis (Libyen)|Tripolis]] an Italien verloren. In’n [[Eerste Balkankrieg|Eersten Balkankrieg]] hefft [[Albanien]], [[Bulgarien]], [[Serbien]], [[Grekenland]] un [[Montenegro]] [[1912]] den ''[[Balkanbund]]'' gegen dat Osmaansche Riek slaten. Dor sünd meist all Länner in Europa för de Osmanen verloren gahn, mit de Stadt [[Edirne]] dor mit bi. As Bulgarien den Krieg verloren hett, sünd de Grenzen twuschen Bulgarien un dat Riek so fastleggt wurrn, as se hüdigendags noch gellen doot. [[Bild:Ismail_Enver.jpg|thumb|Ismail Enver]] De [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] günd [[1914]] los. Dat Osmaansche Riek versöch eerst Mol, sik in en „Neutralität unner Wapen“ ut den Striet rut to holen. Veel Lüde hefft dat begrepen, dat dat in en Krieg nödig weer, sik an ene Grootmacht an to lehnen. [[Enver Pascha]] hett sik dor achter klemmt, dat nu en Bund mit dat [[Düütsch Kaiserriek|Düütsche Kaiserriek]] un mit Öösterriek-Ungarn slaten wurrn is. In’t Kabinett weer düsse Bund avers ümstreden. An’n [[24. April]] [[1915]] hett de Osmaansche Regeern sorför sorgt, dat [[Armenien|armeensche]] Zivilisten in Istanbul in Haft nahmen un na den Oosten vun dat Riek versleppt wurrn sünd. Amenne is bi ehre anti-armeensche Politik bi rutkamen, dat twuschen 600.000 un 1,5 Mio. Armeniers an’e Kant bröcht wurrn sünd. Dör de Deportatschonen sünd bi twee Drüddel vun all Armeniers, de in dat Riek leevt harrn, ümkamen (Kiek ok bi: [[Völkermoord an de Armeniers]]). Dat Osmaansche Riek is in den Krieg heel un deel unnergahn. In Arabien weern de Osmanen nich imstanne, gegen de [[Grootbritannien|Briten]] ehre Strietmacht wat gegenan to setten. Al [[1916]] hett de [[Emir]] vun [[Mekka]] de osmaansche Herrschop afschüddelt. He hett sik sülms to’n König vun Arabien utropen. Amenne hefft de Mächt em gellen laten as König vun den [[Hedschas]]. De annern Delen vun dat Riek sünd updeelt wurrn na dat „Sykes-Picot-Afkamen“. En Deel vun [[Palästina]] is [[1917]] in de [[Balfour-Deklaratschoon]] to de „natschonale Heimstäe“ vun de [[Jodendom|Joden]] verklaart wurrn. Vunwegen de [[Oktoberrevolutschoon]] is [[Russland]] mit den Freden vun [[Brest-Litovsk]] ut den Krieg utscheedt. Man de Siegermächt hefft in’n November [[1918]] en groten Deel vun dat vörmolige Osmaansche Riek innahmen. De Jungtörken ehr [[Triumvirat (Bund)|Triumvirat]] Kemal Pascha, Talat Pascha un Enver Pascha sünd rutsmeten wurrn un utbüxt. In datsülvige Johr is Mehmed V. storven un sien Broder [[Mehmed VI.]] (Mehmed Vahideddin) rück an siene Stäe. Man de weer ganz in de Siegermächte ehre Hand. As dat Sultanat afschafft wurrn is, hett he Istanbul [[1922]] verlaten. == Wie de moderne Törkei tostanne kamen is == [[Bild:Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa, Balıkesir, 1923.png|thumb|right|Gazi Mustafa Kemal Atatürk]] Gegen de Besetters hett sik Wedderstand röögt. En sünnerlich grote Rull hett dor de [[General]] [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Pascha]] bi speelt. He hett later vun dat Parlament den Binaam „Atatürk“ („De Törken ehr Vadder“) kregen. Dat duer nich lang, denn hett sien Bewegen (de „Kemalisten“) in de törkschen Landstreken, de nich in de Fienden ehre Hannen weern, en Aart vun Gegenregeern stellt. Bi de Wahlen in’n Dezember [[1920]] hefft de Kemalisten en Mehrheit vun twee Drüddel up sik vereenigen konnt. De Regeern is denn na Angora (hüde: [[Ankara]] umtrocken. In April 1920 hett sik dor de „Grote Törksche Natschonalversammlung“ tohopen sett. De nee Regeern hett sik goot verdragen mit Russland, wat midderwielen [[Bolschewismus|bolschewistisch]] weer. Frankriek, wat de Macht in’t süüdliche Zentral- [[Anatolien]] harr, hett de nee Regeern foorts gellen laten. As de Hoge Porten 1920 den „[[Verdrag vun Sèvres]]“ unnertekent hett, wo in stünn, dat de Törken ehr Staat nich sülvstännig ween scholl, dor hett Ankara dor nich bi mitmaakt. [[Törkschen Krieg um de Freeheit]]. Bi düsse Gelegenheit sünd toeerst mol de greekschen Truppen verdreven wurrn, de al in dat Land inmarscheert weern. Later sünd denn ok noch de greekschen Zivilisten, de al siet dusenden vun Johren in [[Lüttasien]] tohuse weern, to’n gröttsten Deel verdreven wurrn in de so nömmte „[[Katastrophe vun Lüttasien]]“, sünnerlich ut [[Smyrna]] (vun dor af an up [[Törksche Spraak|Törksch]] „[[Izmir]]“). De Kemalisten ehre Siegen hefft gau dor för sorgt, dat de Regeern vun Sultan Mehmed VI. gor nix mehr gellen dö. Bi de Verhanneln um den [[Verdrag vun Lausanne]] in dat Johr [[1923]] weer denn ok al en Delegatschoon vun Kemalisten ut Ankara dor mit bi. An’n [[23. Oktober]] 1923 is Ankara to de nee [[Hööftstadt]] verklaart wurrn un an’n [[29. Oktober]] is denn offiziell de [[Republiek]] utropen wurrn. Mustafa Kemal Pascha is [[Staatspräsident]] wurrn un [[İsmet İnönü|Ismet Pascha]] [[Ministerpräsident]]. Ismet Pascha hett later vunwegen sien Sieg bi Inönü den Binaam „Inönü“ kregen. Mehmed VI. möss as lesten Sultan ut dat [[Huus Osman]] mit all siene Verwandten dat Land för jümmers verlaten. Dat Osmaansche Riek geev dat nu nich mehr. == Böker == * Suraiya Faroqhi: ''Geschichte des Osmanischen Reiches''. C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-46021-6 * David Fromkin: ''„A Peace To End All Peace“. The fall of the Ottoman Empire and the creation of the modern middle east''. Phoenix Press, London 2000, ISBN 1-84212-043-3 * Bodo Guthmüller, Wilhelm Kühlmann (Hrsg.): ''Europa und die Türken in der Renaissance''. Niemeyer, Tübingen 2000, ISBN 3-484-36554-4 * Halil Inalcik: ''The Ottoman Empire. The Classical Age 1300-1600''. Phoenix Press, London 2003, ISBN 1-84212-442-0 * Nicolae Jorga: ''Geschichte des Osmanischen Reiches''. Eichborn Verlag, Frankfort/M. 1990, ISBN 3-8218-5026-4 (5 Bd., Repr. vun de Utgaav Gotha 1913) * Klaus Kreiser: ''Der osmanische Staat 1300-1922''. Oldenbourg, München 2001, ISBN 3-486-53711-3 * Patrick B. Kinross: ''The Ottoman Empire''. Folio Society, London 2003 (aktuell, engelsch Utgaav) * Maurus Reinkowski: ''Das Osmanische Reich – ein antikoloniales Imperium?''. In: Zeithistorische Forschungen/Studies in Contemporary History, 3. Jg. 2006, Heft 1 ([http://www.zeithistorische-forschungen.de/16126041-Reinkowski-1-2006 Volltext]) Up Platt is nix öber dat Osmaansch Riek rutkamen. == Weblenken == {{Commonscat|Ottoman Empire|Osmaansch Riek}} * [https://www.devletarsivleri.gov.tr/ Borns in’n törkschen Staatsarchiv] * [https://web.archive.org/web/20070929105011/http://www.arte.tv/de/GALLERIE_20PHOTO_20_3A/184466,CmC=698922,CmPage=184466,CmPart=com.arte-tv.www,view=introduction.html DAS OSMANISCHE REICH 1. Deel (düütsch)] * [https://web.archive.org/web/20070929122436/http://www.arte.tv/de/GALLERIE_20PHOTO_20_3A/184466,CmC=704678,CmPage=184466,CmPart=com.arte-tv.www,view=introduction.html DAS OSMANISCHE REICH 2. Deel (düütsch)] * [http://www.osmanischesreich.com Osmaansch Riek (düütsch)] * [https://web.archive.org/web/20070208194253/http://www.turkishweekly.net/articles.php?id=119 De eerste Verfaten vun de Törkie vun 1876 KANUN-I ESASI] * [https://web.archive.org/web/20080720183902/http://www.devletarsivleri.gov.tr/ Homepage vun dat törkisch Staatsarchiv mit veel Dokumenten in’t Original un in latiensche Ümschrift] {{Normdaten|TYP=g|GND=4075720-1|VIAF=1775152140023111100001}} [[Kategorie:Osmaansch Riek]] [[Kategorie:Territorium]] [[Kategorie:Staat]] [[Kategorie:Gifft dat nich mehr]] h04fyq61kwritajti21s0rk73maqjvl 0 10743 1076164 1075810 2026-08-15T18:14:06Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076164 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {| class="Tabell rechts" !colspan="2" align="center" bgcolor="#FFDEAD"|'''Eenheit''' |---- | Norm || [[Internatschonal Eenheitensystem|SI-Eenheit]]<br />[[cgs-Eenheitensystem|cgs-Eenheit]] |---- | Naam || '''Sekunn''' |---- | Grött || [[Tiet]] |---- | [[Eenheitenteken]] || '''s''' oder ''′′''<br />(fröher ok ''sec.'') |---- | [[Formelteken]] || ''t'' |---- | nöömt na|| [[latiensch|lat.]]: ''pars minuta secunda'' |} De '''Sekunn(e)''' (afkött vun [[Latiensch|lat.]] ''pars minuta secunda'' „den tweemol verminnerten Deel (vun de [[Stünn]])“) is de [[Internatschonal Eenheitensystem|SI-Basiseenheit]] för de Tiet. Bi’t SI-Eenheitensystem is de Sekunn dör en atomar [[Tietnormal]] – as ''Atomsekunn'' betekend – defineert. Dordör is de Nauigkeit veel grötter un ok op lange Tiet veel beter fastleggt as en [[Astronomie|astronomsch]] Tietnormale. == Definitschoon == Physikaalsch is de Sekunn as dat 9.192.631.770-fache vun de [[Period (Physik)|Period]] vun en [[Mikrobülg]] fastleggt, de mit een utwählten Niveauövergang in dat [[Cäsium]]atom in [[Resonanz]] is. Anners utdrückt is een Sekunn dat 9.192.631.770-fache vun de Periodenduer vun de Strahlen, de dör den Övergang twüschen de beiden [[Hyperfeinstruktur]]en vun den Grundtostand vun [[Atom]]en vun dat [[Nuklid]] ¹³³Cs entsteiht. Disse Övergang warrt vun [[Atomklock]]en meten. == Ole Definitschoon == [[Bild:Montinari Milano.jpg|thumb|right|200px|10 Sekunnen in’t Leven vun en Armbandklock.]] Fröher geev dat noch keen Atomklocken. Bit 1967 weer de Sekunn ut astronomsch Meten bestimmt. Bit in de 1950er Johren geev dat de ''Sünnsekunn'', de as de 1/86.400te Deel vun en middleren [[Sünnendag]] fastleggt weer. Dit [[Maat]] is inföhrt worrn, dormit en dörsnittlichen Sünnendag 24 · 60 · 60 Sekunnen lang is. Dat is de Tiet, de de [[Eer]] bruukt, üm sik eenmol um de egen [[Ass]] to dreihn, so dat de Sünn wedder an de glieken Steed to sehn is. Dat is ok de historsch Definitschoon vun de Sekunn. Aver dat geev ok noch de ''Ephemeridensekunn'', de na de Definitschoon de [[Brook (Mathematik)|Brook]] 1/31.556.925,974.7 vun dat [[tropisch Johr]] an’n 0. Januar 1900 (dat is de 31. Dezember 1899) üm Klock 12 UT. == Vun de olen to de niegen Definitschoon == [[Adolf Scheibe]] un [[Udo Adelsberger]] hebbt 1938 an de [[Physikaalsch-Technisch Rieksanstalt|Physikaalsch-Technischen Rieksanstalt]] den Nawies to en Opdecken brocht, de se al 1934 maakt aver eerst een Johr later publizeert harrn, wiel se sülvst Bedenken dorbi harrn: De [[Rotatschoon (Physik)|Rotatschoon]] vun de Eer is nich konstant. Wiel de Eerdrotatschoon jümmers langsamer warrt vun wegen de [[Tiedenrieven]] un unregelmatig Ännern vun [[Magma (Vulkan)|Magmaströöm]] binnen de Eer weer denn de astronomsch Dagläng nich mehr so akkerat as de [[Quarzklock]]en, de se dunntomalen utfunnen harrn. Dör dat Langsamer Warrn ännert sik de Sünnendag gegenöver den Tietdag. Üm dat to kompenseeren sünnd Schaltsekunnen inföhrt worrn, üm all Klocken mit den jümmer längeren Sünnendag gliek to schalten. == Afleidt Eenheiden == De Eenheid Sekunn is mit verscheden Präfixen ([[SI-Präfix]]em) begäng,to’n Bispeel: {| class="wikitable" ! Präfix-Schrievwies ! Beteeknis ! Dezimaal |- | 1&nbsp;zs || '''Zeptosekunn'''{{Anker|Zeptosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;as || '''Attosekunn'''{{Anker|Attosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;fs || '''Femtosekunn'''{{Anker|Femtosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;ps || '''Pikosekunn'''{{Anker|Picosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;ns || '''Nanosekunn'''{{Anker|Nanosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 001 s |- | 1&nbsp;μs || '''Mikrosekunn'''{{Anker|Mikrosekunn}}|| align="right" | 0,000 001 s |- | 1&nbsp;ms || '''Millisekunn'''{{Anker|Millisekunn}}|| align="right" | 0,001 s |} As grötter Tiedeenheiden sünd [[Minuut]], [[Stunn]], [[Dag]] begäng. Dat givt man ook Sekunnen mit SI-Präfixen för grötter Eenheiden, so aa „Megasekunn“ (=&nbsp;1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;s = 11&nbsp;Daag 13&nbsp;h&nbsp;46&nbsp;min&nbsp;40&nbsp;s). Vun de Sekunn afleidt sünd de Eenheiden „[[Hertz (Eenheit)|Hertz]]“ (1&nbsp;Hz&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;s⁻¹) för perioodsche Begevenheiden un „[[Becquerel (Eenheit)|Becquerel]]“ (1&nbsp;Bq&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;s⁻¹) för (Radio-)[[Aktivität (Physik)|Aktivitäät]]. == Weblenken == {{Commons|Second|Sekunn}} * {{Internetquelle |url=https://www.bipm.org/metrology/time-frequency/units.html |titel=unit of time (second) |hrsg=[[Internationales Büro für Maß und Gewicht|BIPM]] |abruf=2019-08-02 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.bipm.org/metrology/time-frequency/units.html |wayback=20190603231246 |text=unit of time (second) |archiv-bot=2026-08-15 18:14:05 InternetArchiveBot }} Definitschoon för de Sekunn * ''[http://www.ptb.de/cms/fachabteilungen/abt4/fb-44/ag-441/realisierung-der-si-sekunde/die-geschichte-der-zeiteinheit.html#c3500 Die Sekundendefinition von 1967.]'' Auf: ''ptb.de.'' (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) ''hoogdüütsch'' * ''[http://www.ptb.de/cms/index.php?id=156 Zeit und Frequenz.]'' Auf: ''ptb.de.'' (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) ''hoogdüütsch'' * ''[https://public.ptb.de/files/download/59ef10144c918497222d9bb7 50 Jahre atomare Definition der Sekunde.]'' Auf: ''ptb.de.'' Sonderheft der PTB-Mitteilungen (PDF; 2,44&nbsp;MB), daar in u.&nbsp;a.: Johannes Graf: ''Die zweite Teilung der Stunde. Zur Geschichte der Sekunde.'' Andreas Bauch: ''Atomare Definition der Zeiteinheit 1967–2017.'' {{SI-Präfixen}} {{SI-Basiseenheit}} [[Kategorie:Physik]] [[Kategorie:SI-Eenheit]] [[Kategorie:Tieteenheet]] d0dwnmtxb3ovwrj05ex9qdlhn9kvwsd 0 12488 1076098 1056327 2026-08-15T12:50:58Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076098 wikitext text/x-wiki {{Infobox US-Kreis | NAAM = Lyon County | BUNDSSTAAT = Minnesota | TYP = County | SITT = [[Marshall (Minnesota)|Marshall]] | INWAHNERTALL = 25857 | STAND_INWAHNERTALL = 2010 | REBEET = 1851 | GRÜNNT = 2. November 1869 | WEBSTEED = www.lyonco.org | FIPS = 27083 }} '''Lyon County''' is en Kreis ([[County]]) in’n [[US-Bundsstaat]] [[Minnesota]]. He hett 25.857 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.849 km². De Sitt vun de Verwalten is in [[Marshall (Minnesota)|Marshall]]. == Historie == De Kreis is an’n 2. November 1869 grünnt worrn. <!-- == Geografie == --> == Demografie == Vun de 25.425 Inwahners bi’n [[US-Zensus 2000|Zensus vun 2000]] harrn 14.135 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.013 [[US-Dollar]]. 12.689 Minschen hebbt op de [[Highschool]] ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n [[Bachelor]]-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.290 Minschen maakt. 9,60 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot. 7,79 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as [[Engelsche Spraak|Engelsch]] snackt un 4,52 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Vun de Vöröllern her sünd 93,58 % vun de Minschen Witte, 1,49 % Swarte, 1,67 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,31 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,89 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,04 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 3,97 % vun de Lüüd ansehn. === Inwahnertall === {| {{prettytable}} |- ! Johr || Inwahnertall |- | 1900 || 14.591 Inwahners |- | 1910 || 15.722 Inwahners |- | 1920 || 18.837 Inwahners |- | 1930 || 19.326 Inwahners |- | 1940 || 21.569 Inwahners |- | 1950 || 22.253 Inwahners |- | 1960 || 22.655 Inwahners |- | 1970 || 24.273 Inwahners |- | 1980 || 25.207 Inwahners |- | 1990 || 24.789 Inwahners |- | 2000 || 25.425 Inwahners |- | 2010 || 25.857 Inwahners |} == Weblenken == * [http://webarchive.loc.gov/all/20020916185042/http://www.lyonco.org/ Websteed vun’n Kreis] (engelsch) * [https://web.archive.org/web/20110607010709/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/27/27083.html U.S. Census Bureau] (engelsch) kduru5y0l8jlc3084np9z82eyhdulip 0 16299 1076211 1075839 2026-08-15T22:04:37Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076211 wikitext text/x-wiki '''Wiesbaden''' is de Landshööftstadt vun [[Hessen]] un mit sien 15 [[Thermalborn|Thermal-]] un [[Mineralborn]]s<ref name="quelle">{{Internetquelle |url=http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/4866703.htm |titel=Quellen sind eine Image-Frage |werk=[[Wiesbadener Tagblatt]] |datum=2008-09-18 |abruf=2015-05-04 |kommentar=Darin wird aus dem Bericht einer Projektgruppe für die Stadtverordneten zitiert: „Bei den Thermal- und Mineralquellen wird ein Bestand von 27 Quellen angegeben. Tatsächlich vorhanden sind jedoch nur 15 Quellen. Sieben Quellen sind außer Betrieb und fünf weitere wurden beseitigt.“ |offline=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/4866703.htm |wayback=20111002102704 |text=Quellen sind eine Image-Frage |archiv-bot=2026-08-15 22:04:37 InternetArchiveBot }}</ref> en vun de öldsten [[Kuroort|Kurbäder]] vun [[Europa]]. De Stadt liggt an’n [[Rhien]] in’n Süüdwesten vun Hessen. Wiesbaden hett 278.474 Inwahner (Stand: 31.12.2019) up en Flach vun 203,93 km². De Landdag un de Staatsregeern vun Hessen sünd dor to Huus. ==Bekannt Lüüd ut disse Stadt== * [[Olaf Buhl]] (1953-2024), düütsch Journalist * [[Daniel Deußer]] (*1981), Springrieder * [[Jürgen Grabowski]] (1944-2022), Footballnatschonalspeler * [[Franz Kaiser (Astronom)|Paul Kaiser]] (1891-1952), Astronom * [[Paul Kuhn]] (1928-2013), Pianist, Bandleader un Singer * [[Folkert Meeuw]] (*1946), Swemmsportler == Kiek ok == * [[Hessen]] * [[List vun de Grootstäder in Düütschland]] * [[Düütschland]] ==Weblinks== {{Commons|Wiesbaden}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Hessen]] [[Kategorie:Hööftstadt (düütsche Bundslänner)]] [[Kategorie:Stadt]] 4yad26ecn4czdmfo17z6m1uippdsof6 4 20024 1076225 1050381 2026-08-16T09:00:37Z Flaverius 21322 1076225 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=BB |WAPEN=DEU Brandenburg COA.svg |TITEL=Öörd in Brannenborg |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in Brannenborch'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnoamens in Brannenborch. Wenn du den plattdüütschen Noamen von enen Oort kennst, denn moak mit un dreech den Noamen up de passige Ünnersiet in oder giff uns up de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg|Diskuschoonssiet]] Bescheed. Wenn du enen plattdüütsch Oortsnaomen söchst, kannst du de Söökliest hier ünner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Öörd na Kreisen un kreisfrie’e Städer |BOX1= [[Datei:Brandenburg, administrative divisions - de - colored.svg|zentriert|rahmenlos|upright=1.2|alt=Kreisen un kreisfrie’e Städer in Brannenborg|Koort]] Hier finnst de plattdüütschen Oortsnoamen na Landkreisen un kreisfrie’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Landkreis Barnim COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Barnim|Barnim]] * [[Datei:DEU Landkreis Dahme-Spreewald COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Doahme-Spreewoold|Doahme-Spreewoold]] * [[Datei:DEU Havelland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Hoagelland|Hoagelland]] * [[Datei:DEU Märkisch-Oderland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Märkisch-Oaderland|Märkisch-Oaderland]] * [[Datei:DEU Landkreis Oberhavel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oberhaogel|Oberhoagel]] * [[Datei:DEU Landkreis Oder-Spree COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oader-Spree|Oader-Spree]] * [[Datei:DEU Landkreis Ostprignitz-Ruppin COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oostprignitz-Reppin|Oostprignitz-Reppin]] |2= * [[Datei:DEU Landkreis Potsdam-Mittelmark COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Potsdam-Middelmark|Potsdam-Middelmark]] * [[Datei:DEU Landkreis Prignitz COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Prignitz|Prignitz]] * [[Datei:DEU Landkreis Teltow-Fläming COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Telte-Fläming|Telte-Fläming]] * [[Datei:DEU Landkreis Uckermark COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Uckermark|Uckermark]] * [[Datei:DEU Brandenburg an der Havel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborch an der Hoagel|Brannenborch an de Haogel]] * [[Datei:DEU Frankfurt (Oder) COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Frankfoort|Frankfoort]] * [[Datei:DEU Potsdam COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Potsdam|Potsdam]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dat vörankamen is |BOX2= {{Foortgang|13|13|task=Ünnersieden trecht (13)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeennoamen noawiest (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeenartikels anleggt (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Oortsdelen noawiest (0)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienen för Brannenborg}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento warrt binnen dit Deelprojekt de plattdüütschen Oortsnaams na de regionalen Schriev- un Namensregels för Brannenborg behandelt. Besünnere Regeln för de Oortsnaams in Brannenborg finnst op de [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienen för Brannenborg]]. För alle Details to Schrievwies, Quellen un Utnahmen kiek dor ünner. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Brannenborg. ;Wöörböker un Wöörlisten ;Wetenschoppliche Borns Öörd in [[Brannenborg]]. Landkreise [[Landkreis Prignitz|Prignitz]], [[Landkreis Ostprignitz-Ruppin|Ostprignitz-Ruppin]], [[Landkreis Oberhavel|Oberhavel]], [[Landkreis Uckermark|Uckermark]], [[Landkreis Barnim|Barnim]], [[Landkreis Havelland|Havelland]], [[Landkreis Märkisch-Oderland|Märkisch-Oderland]], [[Landkreis Potsdam-Mittelmark|Potsdam-Mittelmark]], [[Landkreis Teltow-Fläming|Teltow-Fläming]], [[Landkreis Dahme-Spreewald|Dahme-Spreewald]], [[Landkreis Oder-Spree|Oder-Spree]], Städer [[Brannenborg an de Havel]] un [[Potsdam]]. {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} == Barnim == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} * Kreis Niederbarnim: [[Nedderbarnim]]<ref name="BBWBBn29/1a"/><ref name="BBWBBn29/1b"/> === Ahrensfelde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Ahrensfell}} * Ahrensfelde: '''[[Ahrensfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg25">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.25 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> * Blumberg: '''[[Blumberg (Ahrensfell)|Blumberg]]''' ([[Blumberch]]<ref name="PlattBrannenborg28">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.28 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Eiche: '''[[Eke]]'''<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1">BBWb Fb1: Eiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn46.pdf Bn46/1])</ref> ([[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.33 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>, adj.: eksch<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1"/>) * Lindenberg: '''[[Linnberg]]''' ([[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 48 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>, [[Lindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Mehrow: '''[[Mehre]]'''<ref name="PlattBrannenborg50">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.50 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> ([[Mehrow]]<ref>BBWb Fb1: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn45.pdf Bn45/1])</ref>) ** Trappenfelde: [[Trappenfell]]<ref name="PlattBrannenborg63">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S. 63 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]]))</ref> (Ökelnaam: [[Pedenhusen]]<ref name="BBWbBn45/20">BBWb Fb20: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn45.pdf Bn45/20])</ref>) === Althüttendorf === * Althüttendorf: '''[[Ole Hütte]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Olthüttendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Sp.26 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Neugrimnitz: === Bernau bei Berlin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bernau bi Berlin}} * Bernau bei Berlin: [[Bernau bi Berlin]]^[?] * Birkenhöhe: * Birkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkholzaue: * Blumenhag: '''[[Blomenhaag]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Börnicke: ''' [[Borneke]]'''<ref name="PlattBrannenborg29">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 29 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Börnicke]]<ref name="BBWbBn30/1">BBWb Fb.1: Börnicke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn30.pdf Bn30/1])</ref><ref name="BBWbBn13/20">BBWb Fb20: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn31.pdf Bn13])</ref>) ** Helenau: [[Lenau]]<ref name="BBWbBn30/1"/> ** Thaerfelde: [[Thäerfelde]]<ref name="BBWbBn30/1"/> * Ladeburg: '''[[Ladeborg]]''' ([[Ladeborch]]<ref name="PlattBrannenborg47">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 47 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>,[[Ladeburg]]<ref name="BBWbBn22/20">BBWb Fb20: Ladeburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn22.pdf Bn22/20])</ref><ref name="BBWbBn19/20>BBWb Fb.20: Lobetal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn19.pdf Bn19/20])</ref>) * Lobetal: * Schönow: '''[[Schöne]]'''<ref>BBWb Fb.1: Schönow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn26.pdf Bn26/1])</ref> ('''[[Schonow]]'''<ref name="PlattBrannenborg59">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 59 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Waldfrieden: === Biesenthal === * Biesenthal: '''[[Beisenthoal]]''' ([[Biesdal]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesenthal]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Beisenthal]]<ref>BBWb Fb1: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn15.pdf Bn15/1])</ref>) * Danewitz: '''[[Doanewitz]]'''<ref>BBWb Fb1: Danewitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn20.pdf Bn20/1])</ref> ([[Danewitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/>) === Breydin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Breydin}} * Breydin: [[Breydin]]^[?] * Trampe: '''[[Trampe]]'''<ref>BBWb Fb1: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew48.pdf Ew48/1])</ref> * Tuchen: '''[[Tuchen]]'''<ref>BBWb Fb1: Tuchen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew51.pdf Ew51/1])</ref><ref name="BBWbEw48/20">BBWb Fb20: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew48.pdf Ew48/20])</ref> * Klobbicke: '''[[Klobbicke]]'''<ref name="BBWbEw48/20"/> === Britz === * Britz: '''[[Britz]]'''<ref>BBWb Fb1: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew24.pdf Ew24/1])></ref> === Chorin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Chorin}} * Chorin: '''[[Chorin]]''' ([[Chrorinchen]] Ökelnaam<ref name="BBWbEw25/20">BBWb Fb 20: Sandkrug ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew25.pdf Ex25/20])</ref>) ** Buchholz: ** Kloster Chorin: ** Mönchsbrück: ** Parsteinwerder: ** Pehlitz: ** Polenzwerder: ** Ragöser Mühle: ** Schönhof: ** Senftenthal: ** Theerofen: ** Weißensee: ** Zaun: '''[[Tuun (Chorin)|Tuun]]'''<ref name="LPLW"/> * Brodowin: ''' [[Browin]]'''<ref name="BBWBEw12/20">BBWb Fb 20: Serwest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew12.pdf Ew12/20])</ref> ([[Brodewien]]<ref name="LPLW"/>) * Golzow: '''[[Jolze]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg37">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 37([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Golze]]<ref name="BBWbEw24/20">BBwb Fb 20: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew24.pdf Ew24/20])</ref>) * Neuehütte: '''[[Niehütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg52">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 52([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Sandkrug: '''[[Sandkröcken]]'''<ref name="BBWbEw19/20">BBWb Fb20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew19.pdf Ew19/20])</ref> * Senftenhütte: '''[[Senftenhütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/> (Ökelnamens: [[Sennftentöte]]<ref name="BBWbEw24/20"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWBEw12/20"/>, [[Senftentöete]]<ref name="BBWbEw19/20"/>) * Serwest: '''[[Serwest]]'''<ref name="BBWbEw19/20"/> === Eberswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Everswolde}} * Eberswalde: '''[[Everswolde]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Sommerfelde: '''[[Sommerfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg59"/> * Tornow: '''[[Torne]]'''<ref name="PlattBrannenborg62">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 62([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Spechthausen: '''[[Spechthusen]]'''<ref name="PlattBrannenborg60">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 60 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Eisensspalterei: [[Eisenhammer]]<ref name="BBWbEw28/20">BBWb Fb20: Lichterfelde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew28.pdf Ew28/20])</ref> ** Wolfswinkel: ** Kupferhammer: * Finow (oold: Heegermühle): '''[[Fine]]'''<ref name="BBWbEw28/20"/><ref name="BBWbEw37/1">BBWb Fb1: Finow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew37.pdf Ew37/1])</ref> ([[Viehne]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, ook för [[Fine (Stroom)]], oold: [[Hägermölle]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, [[Heiermölle]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) ** Kahlenberg: === Friedrichswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Friedrichswoll}} * Friedrichswalde: '''[[Friedrichswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg35">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ( [[Friedrichswolde]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>) * Parlow-Glambeck: '''[[Parlow-Glambeke]]'''<ref name="PlattBrannenborg54">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Pehlenbruch: [[Pehlenbrook]]<ref>BBWb Fb.2: Friedrichswalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Ew_1.pdf Ew1/2])</ref> * Redernswalde: * Schmelze: === Hohenfinow === * Hohenfinow: '''[[Hogenfine]]'''^[?] ([[Hogenfinow]]<ref name="PlattBrannenborg42">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 42([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Karlswerk: * Struwenberg: * Liebenstein: === Hohensaaten === * Hohensaaten: '''[[Soaten]]'''<ref name="BBWbEw15/20">BBWb Fb20: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew15.pdf Ew15/20])</ref> ([[Soat’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>) === Joachimsthal === * Joachimsthal: '''[[Jochensthoal]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Jochenschthol]]<ref name="BBWbEw2/1>BBWb Fb20: Parlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew2.pdf Ew2/20])</ref>, [[Joachimsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.43</ref>, Ökelnaam: [[Juchtebüdel]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw22/20"/><ref name="BBWbEw24/20"/>, [[Juchtebül]]<ref name="BBWbEw2/1"/>) * Elsenau: * Grimnitz: === Liepe === * Liepe: [[Liepe]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWbEw32/20>BBWb Fb20: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew32.pdf Ew32/20])</ref> === Lunow-Stolzenhagen === * Lunow-Stolzenhagen: '''[[Luune-Stoltenhaan]]'''([[Luune-Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>) * Lunow: '''[[Luune]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.49</ref> ([[Lune]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb1: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew15.pdf Ew15/1])</ref><ref name="BBWbEw32/20"/><ref name="Fbr2/20">BBWb Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr2.pdf Fr2/20])</ref>) * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022</ref> ([[Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>, [[Stoltenhogen]]<ref name="BBWbAn51/1">BBWb Fb1: Stolzenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An51.pdf An51])</ref>) * Ziegelei: Tegelie<ref name="BBWbAn51/1"/> === Marienwerder === * Marienwerder: * Ruhlsdorf: '''[[Rosdörp]]'''<ref name="BBWbBn8/20"/> ([[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Ruhlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ) * Sophienstädt: '''[[Sefeienstädt]]''' ([[Sefaienstedt]]<ref>''Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung'', Johrgang 1908, S. 18</ref>, [[Sophienstädt]]<ref name="BBWbBn15/20/>) === Melchow === * Schönholz: [[Schönholte]]<ref name="BBWbEw47/20">BBWb Fb20: Schönholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew47.pdf Ew47/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Melchow: [[Melchow]] (?)<ref name="BBWbBn15/20">BBWb Fb20: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn15.pdf Bn15/20])</ref><ref>BBWb Fb1: Melchow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew49.pdf Ew49/1])</ref>, [[Melko]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Niederfinow === * Niederfinow: [[Nedderfine]]<ref>BBWb Fb1: Niederfinow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew41.pdf Ew41/1])</ref> === Oderberg === * Oderberg: '''[[Oaderberg]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Oderberg]]<ref name="BBWbEw25/20"/>, [[Oadėberch]]<ref>BBWb Fb1: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew32.pdf Ew32/1])</ref>, [[Oaderberch]]<ref name="Fbr2/20"/>, [[Uoderberch]]<ref name="Fr3/20"/>, [[Ooderberg]]<ref name="Fr5/20"/>) * Neuendorf: '''[[Nüjendörp]]'''<ref name="BBWbEw32/20"/> === Panketal === * Schwanebeck: [[Schwonebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Swoanebeck]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Neu-Buch: ** Schwanebeck-West: * Zepernick: [[Zeppanick]]<ref name="BBWBBn29/1a">BBWb Fb1a: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_1.pdf Bn29])</ref><ref name="BBWBBn29/1b">BBWb Fb1b: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_2.pdf Bn29])</ref> ** Röntgental: ** Hobrechtsfelde: * Panketal: === Parsteinsee === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Poarsteensei}} * Parsteinsee: '''[[Poarsteensei]]'''<ref name="LPLW"/> * Parstein: '''[[Poarsteen]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Poarschteen]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) * Lüdersdorf: '''[[Lüüschdörp]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49"/> ([[Lüschdörp]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) === Rüdnitz === * Rüdnitz: [[Rüdnitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/><ref name="BBWbBn19/20/> === Schorfheide === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Schorfheide}} * Altenhof: '''[[Ollenhoff]]'''<ref>BBWb Fb1: Altenhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew17.pdf Ew17/1])</ref> ([[Oll’nhoff]]<ref name="BBWbEw22/20">BBwb Fb20: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew22.pdf Ex22/20])</ref>, [[Altenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Böhmerheide: '''[[Böhmerheide]]'''^[?] * Eichhorst: '''[[Eekhorst]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/>< ** Wildau: * Rosenbeck: [[Rosenbäk]]<ref name="BBWbEw22/20"/> * Finowfurt (oold: Steinfurt): [[Finowfurt]] (?)<ref>BBWb Fb1: Finowfurt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew35.pdf Ew35/1])</ref>, ([[Steenführ]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) * Groß Schönebeck: [[Schonebeke]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=mundart&f=false</ref>, [[Schönebeek]]<ref>BBWb Fb1: Groß Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn2.pdf Bn2/1])</ref>, [[Groot Schonebek]]<ref name="PlattBrannenborg39">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 39 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Döllner Heide: ** Sarnow: ** Sperlingsaue: ** Altlotzin: ** Döllner Siedlung: ** Eichheide: ** Gardix: ** Grahsee: ** Klein Dölln: ** Rehluch: ** Wildfang: * Klandorf: '''[[Kloan]]'''<ref name="BBWbBn2/20">BBWb Fb20: Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn2.pdf])</ref><ref name="PlattBrannenborg44">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.44</ref> ([[Klon]]<ref name="BBWbBn8/20">BBwb Fb20: Marienwerder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn8.pdf Bn8/20])</ref>, [[Kloandorp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Lichterfelde: '''[[Lichterfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg48"/> ([[Lichterfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) ** Blütenberg: '''[[Blütenberg]]''' (Blütenberch<ref name="PlattBrannenborg29"/>) ** Buckow: '''[[Buke (Lichterfelle)]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Karlshöhe: * Schluft: * [[Uhlenhof]]: '''[[Uhlenhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbellin: '''[[Werwellin]]''' ([[Werbellin]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Wärwellin]]<ref>BBWb Fb1: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew22.pdf Ew22/1])</ref>) * Schorfheide: [[Schorfhede]]^[?]<ref>Isoglosse e-Apokope just längs de Noordgrenze van de Gemene, vgl. WA 117: habe, WA 116: glaube, WA 108: Füße.</ref> === Sydower Fließ === * Sydower Fließ: '''[[Sydowsche Fleet]]'''^[?] * Grüntal: '''[[Gründel]]'''<ref name="PlattBrannenborg40">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.40</ref><ref>BBWb Fb1: Grüntal (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew52.pdf Ew52/1])</ref> ([[Jrünel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrüngel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gründal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grööndoal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Tempelfelde: '''[[Tempelfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wandlitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Wandlitz}} * Basdorf: '''[[Baasdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/> ([[Bassdörfe]]<ref>BBWb Fb 1: Basdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn18.pdf Bn18/1])</ref>) * Klosterfelde: '''[[Kloosfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg46">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.46</ref> ([[Klosterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>) * Lanke: '''[[Lanke]]'''<ref name="BBWbBn19/20/> * Prenden: '''[[Prengen]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Prennen]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Prendn]]<ref>BBWb Fb20: Lanke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn16.pdf Bn16/20])</ref>) * Schönerlinde: '''[[Schonerlinge]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönwalde: '''[[Schönwolle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan (Wandlitz)|Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wandlitz: '''[[Wandlitz]]''' <ref>BBWb Fb1: Wandlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn17.pdf Bn17/1])</ref> * Zerpenschleuse: '''[[Schlüse]]'''<ref>BBWb Fb 1: Zerpenschlüse ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn5.pdf Bn5])</ref><ref name="BBWbBn2/20"/> ([[Zerpenschlüse]]<ref name="BBWbBn8/20"/>, [[Zerpelschleuse]]<ref name="PlattBrannenborg"/>), Ökelnaam: [[Zerpenzippel]]<ref name="BBWbBn8/20"/>) === Werneuchen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berneuken}} * Hirschfelde: [[Herschfelle]]<ref name="Sg11/20"/> * Krummensee: '''[[Krummensee]]'''^[?] * Schönfeld: '''[[Schönefelle]]'''<ref>BBWb Fb1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn28.pdf Bn28/20])</ref> ([[Schönfelle]]<ref name="BBWbBn13/20"/>) * Seefeld: '''[[Seefell]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Seefeld]] <ref>BBWb Fb20: Löhme ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn37.pdf Bn37/20])</ref>) * Löhme: '''[[Löhme]]'''^[?] * Tiefensee: '''[[Diepensee]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werneuchen: '''[[Berneuken]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Berneiken]]<ref name="Sg11/20"/> * Weesow: '''[[Wäse]]'''<ref>BBWb Fb1: Weesow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_1.pdf Bn34/1a], [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_2.pdf 1b])</ref> ([[Wäase]]<ref name="BBWbBn13/20"/>, [[Wease]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Willmersdorf: '''[[Willmerschdörp]]'''<ref>BBWb Fb1: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn31.pdf Bn13])</ref>, [[Willmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ziethen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Siethen}} * Ziethen: '''[[Siethen]]''' * Groß Ziethen: '''[[Groot Siethen]]''' ([[Jrotnßitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>) * Klein Ziethen: '''[[Lüttken Siethen]]''' ([[Lüttkenssitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Kleen Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg45">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.45</ref>) == Brandenburg an der Havel == {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brannenborg (Havel)}} * Altstadt: ** Göttin: '''[[Jöttin]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Schmerzke: '''[[Schmertsche]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Rietz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb26.pdf Bb26/20])</ref> * Brandenburg an der Havel: '''[[Brannenborg (Havel)]]''' ([[Brannenborch (Havel)|Brannenborch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Brannborch (Havel)|Brannborch]], [[Brannburch (Havel)|Brannburch]]<ref>BBWb Fb.1: Brandenburg an der Havel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_BS6_1.pdf Bs6/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dom: ** Klein Kreutz: '''[[Kleen Krüütz]]''' ([[Kleen Kreutz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Krühtz]]<ref name="BB17/20">BBWb Fb.20: Weseram ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb17.pdf Bb17/20])</ref>) ** Saaringen: * Gollwitz: '''[[Jollwitz]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb24.pdf Bb24/20])</ref> * Görden: '''[[Jörden]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hohenstücken: * Kirchmöser: * Mahlenzien: * Neustadt: ** Görisgräben: '''[[Jöörsgröven]]''' ([[Jöärsjrömm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jöärsjröämm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>) ** Paterdamm: '''[[Poaderdamm]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Nord: * Plaue: '''[[Plau]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_BS8.pdf Bs8/20])</ref> * Wust: '''[[Wuest]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name=BB22/20">BBwb Fb.20: Gollwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb22.pdf Bb22/20])</ref> ([[Woëst]]<ref>BBWb Fb1: Wust ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb21.pdf] Bb21])</ref>) == Doahme-Spreewald == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} === Alt Zauche-Wußwerk === Süüdmärksch (Keen Platdüütsch) * Alt-Zauche: (Exonym) ** Alt Zaucher Mühle: (Exonym) ** Burglehn: (Exonym) ** Kanomühle: (Exonym) * Wußwerk: (Exonym) === Bestensee === {{Navigatschoonsliest Oordsdeel vun Besensee}} * Bestensee: '''[[Besensee]]'''^[?] * Groß Besten: '''[[Groot Besen]]''' ([[Jroot Besen]] <ref name="PlattBrannenborg38">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.38</ref>) * Klein Besten: '''[[Kleen Besen]]'''<ref name="PlattBrannenborg44"/> === Bersteland === * Freiwalde: [[Friwoale]] <ref name="BBWbLue36/1">BBwb Fb1: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_36.pdf Lue36])</ref>, [[Freiwoalde]] <ref name="BBWbLue44/20">BBWb Fb20: Waldow/Brand ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue44.pdf Lue44/20])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) * Reichewalde: [[Riechewoalde]] <ref name="BBWbLue44/20"/>, [[Reichewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20">BBWb Fb20: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue36.pdf] Lue36/20])</ref>, [[Riekewahle]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (bis ca. 1900) (Endonym: Süüdmärksch) === Byhleguhre-Byhlen === === Drahnsdorf === * Drahnsdorf: '''[[Droahnsderp]]''' ([[Drahnsdorp]] <ref name="BBWbLu30/20">BBWb Fb20: Wildau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu30.pdf Lu30])</ref>, [[Droahnsderb]] <ref>BBWb Fb. 1: Drahnsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu28.pdf Lu28/1])</ref>) ** Brandmühle: ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Vordermühle: * Falkenhain: '''[[Falkenhain]]'''<ref>BBWb Fb.1: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> ** Schäcksdorf: [[Schäcksdorf]] <ref name="BBWLu2/20">Fragebogen BBWb Fb.20: Altgolßen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu2.pdf Lu2/20]</ref> * Krossen: '''[[Krossen]]'''<ref>BBWb Fb.1: Krossen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu20.pdf Lu20/1])</ref> === Eichwalde === * Eichwalde: === Golßen === *Golßen: [[Jolßen]] <ref name="BBWLu2/20"/><ref name="BBWbLu15/20">BBWb Fb.20: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> * Altgolßen: * Landwehr: * Prierow: * Fischerhaus: * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> * Zützen: [[Zitzen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Gersdorf: [[Gersdörp]] <ref name="PlattBrannenborg36">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.36</ref> * Sagritz: [[Soatz]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Groß Köris === * Groß Köris: [[Groot Köris]] <ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Köris: [[Kleen Köris]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löpten: [[Lepten]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Halbe === * Briesen: [[Briesen]] <ref>Name för de Inwoners ''Brieschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> ** Brand: ** Staakmühle: [[Stookmölle]] <ref name="PlattBrannenborg"/> ** Forsthaus Hammelstall: * Freidorf: ** Massow: ** Semmelei: * Halbe: [[Halwe]] <ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Replinchen: ** Teurow: [[Teirow]] <ref>Name för de Inwoners ''Teierschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> * Oderin: [[Oderin]] <ref>Name för de Inwoners ''Oderinschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> === Heideblick === * Beesdau: [[Beesde]]<ref>BBWb Fb.1: Beesdau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu86.pdf Lu86/1])</ref> * Bornsdorf: ** Grünswalde: ** Trebbinchen: * Falkenberg: * Gehren: [[Jehren]]<ref>BBWb Fb.1: Gehren ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu84.pdf Lu84/1])</ref> * Goßmar: * Langengrassau: [[Grasse]]<ref name="BBWbLu62/1">BBWb Fb.1: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu62.pdf Lu62/1])</ref>, [[Jrasse]]<ref name="BBWbLu62/1"/> * Pitschen-Pickel: * Riedebeck: * Schwarzenburg: * Walddrehna: [[Dreahne]]<ref>BBWb Fb.1: Walddrehna (Wendisch Drehna) ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu89.pdf Lu89/1])</ref>, [[Murkeldrehne]] (Ökelnaame)<ref name="BBWbLu62/20">BBWb Fb.20: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu62.pdf Lu62/20])</ref> ** Neusorgefeld: * Waltersdorf: ** Neumühle ** Sorge * Wehnsdorf: * Weißack: * Wüstermarke: [[Wüstermarke]]<ref name="BBWbLu62/20"/> === Heidesee === * Friedersdorf: [[Friederschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gräbensdorf: [[Gränsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Forsthaus Frauensee: [[Fruunsee]] <ref name="PlattBrannenborg34">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.34</ref> ** Fortshaus Sauberg: [[Sauberch]] <ref name="PlattBrannenborg34"/> * Wolzig: [[Wolzig]] <ref name="BBWbKoe24/20"/> * Friedrichshof: [[Friedrichshof]] <ref name="BBWbKoe24/20"/>, [[Friedrichshoff]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> === Jamlitz === === Kasel-Golzig === * Schiepsdorf: [[Schippsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Süüdmärksch) === Königs Wusterhausen === * Königs Wusterhausen: * Deutsch Wusterhausen: [[Düütsch Wusterhusen]] <ref name="PlattBrannenborg32">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32</ref> * Neue Mühle: [[Neie Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Diepensee: [[Depensee]] <ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kablow: * Niederlehme: * Ziegenhals: * Senzig: [[Senze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Bindowbrück: * Siedlung Waldesruh: * Wernsdorf: * Ziegenhals: * Zeesen: ** Am Steinberg: [[Steernberch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Körbiskrug: [[Kärbskrooch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Neu Kamerun: * Steinbergsiedlung: * Bürgerswalde: * Zernsdorf: [[Ssensdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref>, [[Sensdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Kablow-Ziegelei: * Uckley: === Krausnick-Groß Wasserburg === * Krausnick: [[Krusnick]] <ref name="BBWbLue37/20">BBWb Fb.20: Groß Lubolz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue37.pdf Lue37/20])</ref>, [[Krosnich]] <ref name="BBWbLue39/20">BBWb Fb.20: Hartmannsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue39.pdf Lue39/20])</ref> === Lieberose === === Lübben === * Lübben: [[Libbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 303</ref>, [[Lübben]]<ref name="Lue51a/1">BBWb Fb.1: Steinkirchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_51a.pdf Lue51a/20])</ref> * Hartmannsdorf: [[Hattmannsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Oartmichsdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20">BBWb Fb.20: Lübben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue51.pdf Lue51/20])</ref> * Lubolz: * Groß Lubolz: [[Lubolzen]] <ref name="BBWbLue39/20"/> * Klein Lubolz: [[Kleen Lubolz]] <ref name="BBWbLue37/20"/>, [[Lubolzen]]<ref name="BBWbLue39/20"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="PlattBrannenborg52"/> * Radensdorf: [[Roadensdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20"/> * Steinkirchen: [[Stenkerchen]] <ref name="BBWbLue/51/20"/><ref name="Lue51a/1"/> * Treppendorf: === Luckau === * Luckau: [[Lucke]]<ref name="BBWbLu62/20"/><ref name="BBWbLu32/1">BBWb Fb 1: Zieckau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu32.pdf])</ref><ref name="BBWbLue36/1"/><ref>BBWb Fb.1: Bornsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lu_90a.pdf Lu90a/1])</ref> (Süüdmärksch (Mdt., adj. ''luksch''<ref name="BBWbLue36/1"/>) * Bergen: * Cahnsdorf: * Duben: [[Dubn]] <ref name="BBWLu2/20"/> * Alteno * Freiimfelde * Kaden * Egsdorf: [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg33"/> * Freesdorf * Fürstlich Drehna: * Tugam: * Gießmannsdorf: * Görlsdorf: * Frankendorf: * Garrenchen: * Wanninchen: * Karche-Zaacko: * Schollen: * Karche: * Zaacko: * Kreblitz: * Kümmritz: [[Kümmertz]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Paserin: * Rüdingsdorf: * Schlabendorf am See: * Terpt: * Uckro: * Wierigsdorf: Wierigdörp<ref name="PlattBrannenborg"/> * Drei Linde: * Willmersdorf-Stöbritz: * Zieckau: [[Ziecke]] <ref name="BBWbLu32/1"/> * Caule: * Zöllmersdorf: '''[[Zöllmersdorp]]''' (Endonym: Süddmärksch)<ref name="BBWBLu63/1">BBWb Fb 1: Zöllnersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu63.pdf])</ref> * Pelkwitz: === Märkische Heide === * Dürrenhofe: [[Dearnofe]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Märkisch Buchholz === * Märkisch Buchholz: [[Bookholt (Landkreis Dahme-Spree)]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> === Mittenwalde === * Mittenwalde: [[Middnwolle]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 155</ref>, [[Middenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg51">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.51</ref> * Brusendorf: * Boddinsfelde: * Gallun: [[Jallun]] <ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Motzen: [[Motzen]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 160</ref> * Ragow: [[Ro]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 198</ref>, [[Roo]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Krummensee: * Telz: ** Telzer Plan: [[Telscher Plan]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: * Waldeck: === Münchehofe === * Birkholz: [[Berkholt (Münchehofe)]] <ref name="PlattBrannenborg28"/> === Neu Zauche === === Pitschen-Pickel === * Pickel: [[Pickle]] <ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Pickel]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Pitschen: [[Pitschen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Teupitz === * Teupitz: [[Tüps]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 255</ref><ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Briesen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe70.pdf Kow70/20])</ref> * Egsdorf: [[Hesdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref>, [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Tornow: [[Torne]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Rietzneuendorf-Staakow === * Rietzneuendorf: [[Neiendorf]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Rietze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedrichshof: * Staakow: [[Stok]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref>, [[Schtook]] <ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stoake]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Süüdmärksch) === Schlepzig === * Schlepzig: [[Schlepzich]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Schönefeld === * Schönefeld: [[Schönefell]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Großziethen: [[Jrootsiethen]] <ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Kleinziethen: [[Kleensiethen]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kiekebusch: * Selchow: * Waltersdorf: [[Woltersdörp (Landkreis Dahme-Spreewald)|Woltersdörp]] <ref>[[Gerhard Schlimpert:: Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen des Teltow. 1972, Sied 197</ref>, [[Wolterschdörp:12529 LDS Waltersdorf ** Tollkrug: [[Dollkrooch:]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waßmannsdorf: [[Wasdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 276</ref>, [[Waßdörp:12529 LDS Waltersdorf * Rotberg (fröher Rotzis): [[Rotzijus]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 200</ref> === Schönwald === * Schönwald: [[Schönewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> * Waldow: [[Wahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> === Schulzendorf === * Schulzendorf: [[Schultndörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 15</ref>, [[Schultendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Eichberg: * Neuschulzendorf: [[Schultendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/>f === Schwerin === * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Schwielochsee === * Goyatz: ** Guhlen: ** Syckadel: [[Sickoadel]] <ref>BBWv Fb.1: Syckadel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue32.pdf Lue32/1])</ref> * Jessern: [[Jessern]] <ref>BBWb Fb1: Jessern ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue43.pdf Lue43/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) ** Hoffnungsbay: ** Neubrück: * Lamsfeld-Groß Liebnitz: ** Groß Liebnitz: ** Klein Liebnitz: ** Lamsfeld: * Mochow: [[Mochow: <ref>BBWb Fb20: Lamsfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue46.pdf Lue46/20])</ref> (Endonym Süüdmärksch) * Resse-Zaue: ** Ressen: ** Zaue: * Speichrow: [[Speichrow]] <ref>BBWb Fb1: Speichrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bk87.pdf Bk87/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) === Steinreich === * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Straupitz === * Straupitz: [[Straupitz: (?)<ref>BBWb Fb1: Straupitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue60.pdf] Lue60/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch?, Ns.: Tšupc > Struups/Strupitz?) === Spreewaldheide === * Laasow: ** Burghof: [[Burghoff]]<ref name="PlattBrannenborg31">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binnennetts])</ref> === Unterspreewald === === Wildau === * Wildau: * Hoherlehme: [[Hogherlääme]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 84</ref>, [[Hogerlähme]] <ref name="PlattBrannenborg42"/> === Zeuthen === * Zeuthen: [[Ssitn]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 298</ref> ** Am Heideberg: [[Heedeberch]] <ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Sieten]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Miersdorf: [[Mirschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Miersdorfer Werder: [[Mirschdörper Werder]] <ref name="PlattBrannenborg"/> == Frankfurt (Oder) == * Frankfurt (Oder) * Gubener Vorstadt: * Altberesinchen: * Neuberesinchen: * Güldendorf: * Lossow: * Lebuser Vorstadt: * Hansaviertel: * Klingetal: * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Booßen: * Nuhnenvorstadt: * Rosengarten/Pagram: [[Rosengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichtenberg: [[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Markendorf-Siedlung: * Hohenwalde: [[Hohenwolle]]<ref>BBwb Fb.1: Hohenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fb1.pdf Fb1/1])</ref><ref name="Sw79/1"/>, [[Hohenwall]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Beresinchen: == Havelland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} === Brieselang === * Altbrieselang: '''[[Old Brieselank]]''' ([[Olt Brieselank]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Brieselang: '''[[Brieselank]]'''^[?] * Bredow: '''[[Bredow (Brieselank)]]'''^[?] * Bredow-Luch: '''[[Bredowsche Luuch]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Bredow-Vorwerk: * Glien: [[Jlien]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Zeestow: '''[[Seestow]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dallgow-Döberitz === * Dallgow: '''[[Dallgow]]'''<ref>BBEB Fb.1: Dallgow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_44.pdf Na44/1])</ref> ([[Dalljo]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dalljow]]<ref name="Na42/20">BBWb Fb.20: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na43.pdf Na43/20])</ref>) * Döberitz: * Engelsfelde: [[Engelsfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Neu-Döberitz: * Neurohrbeck: * Rohrbeck: [[Roarbekken]]<ref>BBWb Fb.1: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_43.pdf Na43/1])</ref> * Seeburg: * Sperlingshof: === Falkensee === * Falkenhagen: * Seegefeld: * Finkenkrug: * Falkenhain: * Falkenhöh: * Waldheim: === Friesack === * Briesen: * Friesack: [[Friesack]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Friesch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Wutzetz: '''[[Wootz]]'''<ref>BBWb Fb1: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_82.pdf Ky82])</ref> * Zootzen: === Gollenberg === * Gollenberg: [[Gollenberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Horst: * Ohnewitz: * Schönholz-Neuwerder: * Stöllin: === Großderschau === * Altgarz: * Brenkenhof: [[Brenkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg30">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.30</ref> * Clausiushof: [[Clausiushoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Friedrichsbruch: [[Friedrichsbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Friedrichsbrook]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Friedrichsdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Großderschau: [[Kolonie]]<ref name=Ky83/20">BBWB Fb.20: Rübehorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky83.pdf Ky83/20])</ref> * Klein Derschau: [[Kleenderschau]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Jühlitz: [[Jühlitz]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Rübehorst: [[Röbehorst]]<ref name="Ky84/20">BBWB Fb.20: Groß Derschau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky84.pdf Ky84/20])</ref> === Havelaue === * Gülpe: [[Jülpe]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref name="Ra15/20">BBWB Fb.20: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra15.pdf Ra15/20])</ref>, [[Jülp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Parey: [[Parey]]<ref>BBWB Fb.1: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_15.pdf Ra15/1])</ref> * Prietzen: [[Pretzen]]<ref>BBWb Fb.1: Prietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_8.pdf Ra8/1])</ref> * Spaatz: [[Spaatz]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Spootz]]<ref name="Ra15/20"/><ref>BBWB Fb.1: Spaatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_12.pdf Ra12/1])</ref> * Strodehne: [[Strodähne]]^{[St=s̱ ṯ]}<ref>BBWb Fb.1: Strodehne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_2.pdf Ra2/1])</ref> * Wolsier: === Ketzin/Havel === * Ketzin: [[Ketzin]]<ref>BBWb Fb.1: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_56.pdf Na56/1])</ref> ** Brückenkopf ** Kliemsiedlung ** Schumachersiedlung ** Vorketzin * Etzin * Falkenrehde: [[Falkenräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Neu Falkenrehde (oold: Stolp): [[Stolp]]<ref name="BBWbNa57/1">BBWb Fb.1: Paretz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_57.pdf Na57/1])</ref> * Paretz: [[Paretz]]<ref name="BBWbNa57/1"/> ** Paretzhof * Tremmen * Zachow ** Gutenpaaren-Zachow: [[Paaren]]<ref>BBWb Fb1 Zachow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_54.pdf Na54])</ref> **Fernewerder === Kleßen-Görne === * Dickte: * Görne: [[Jörne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWB Fb.1: Görne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_13.pdf Ra13/1])</ref> * Görner Mühle: * Kleßen: [[Kleesen]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Kotzen === * Kotzen: [[Kotzen]]<ref>BBWb Fb.1: Kotzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_23.pdf Ra23/1])</ref> * Kriele: [[Kriele]]<ref>BBWb Fb.20: Landin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra21.pdf Ra21/20])</ref> * Landin: * Rhinsmühlen: === Märkisch Luch === * Barnewitz: '''[[Barnetz]]'''<ref name="Ra37/20">BBWB Fb.20: Buschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra37.pdf Ra37/20])</ref> ([[Barneetz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Barnetz]]<ref name="Ra36/20"/>) ** Linde: * Buschow: '''[[Buschow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Buschow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_37.pdf Ra37/1])</ref> * Garlitz: [[Joarlitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Ra36/20"/>, [[Jarlitz]]<ref name="Ra40/1">BBWb Fb.1: Garlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_40.pdf Ra40/1])</ref> ** Kieck: Tom [[Kieck]]<ref name="Ra40/1"/> * Möthlow: '''[[Möethlow]]''' ([[Möetlo]]<ref name="Ra37/20"/>, [[Möertlo]]<ref>BBEb Fb.1: Möthlow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_33.pdf Ra33/1])</ref> === Milower Land === * Milower Land: [[Milausche Land]]^[?], [[Milauer Land]]^[?] * Bahnitz: [[Bahnitz]]<ref name="Ra49/1">BBBWb Fb.1: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_49.pdf Ra49/1])</ref> * Bützer: ** Großwudicke: [[Grotenwodicke]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** KLein Buckow: ** Kleinwudicke * Jerchel: * Milow: [[Milau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> ** Marquede: ** Milow Ausbau: [[Uthbaw]]<ref name="Ra49/1"/> ** Neu Dessau: ** Wihelminenthal: * Möthlitz: [[Moäthlitz]]<ref>BBWB Fb.20: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49/20])</ref>, [[Möthlitz]]<ref>BBWb Fb.1: Möthlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_50.pdf Ra50/1])</ref> ** Lutze: [[Luutze]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Nitzahn: [[Nitzohn]]<ref name="Ra52/20">BBWb Fb.20: Knoblauch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra52.pdf Ra52/20])</ref> ** Knoblauch: [[Knöbelook]]<ref>Fragebogen BBwb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49 Bahnitz]</ref>, [[Knoäbelook]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Knobelok]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> ** Wendeberg: [[Wennberch]]<ref name="Ra52/20"/> * Schmetzdorf: ** Vogelsang: * Vieritz: * Zollchow: ** Galm: [[Golme]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Grille: * Linde: [[Linne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Mühlenberge === * Haage: [[Haa]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Haage]]<ref>BBWb Fb.1: Haage ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_10.pdf Na10/1})</ref> * Karlsaue: * Senzke: * Wagenitz: [[Wagenitz]]<ref name="Na7/20">BBWb Fb.20: Brädikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na7.pdf Na7/20])</ref> === Nauen === * Berge: [[Berje]]<ref>BBWb FB.1: Berge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_25.pdf Na25/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bergerdamm: [[Berjerdamm]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Bergedamm-Hanffabrik: [[Hanffabrik]]<ref name="BBWbNa14/20">BBWb Hertefeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na14.pdf Na14/20]</ref> ** Bergedamm-Lager: [[Lager]]<ref name="BBWbNa14/20"/> ** Friesenhof: ** Hertefeld: [[Hertefell]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnicke: [[Bornecke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Ebereschenhof * Groß Behnitz: [[Jroten Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> ** Quermathen: * Kienberg: [[Kienberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kienberg]]<ref name="Na9/20"/> ** Teufelshof: * Klein Behnitz: [[Kleen Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> ** Friedrichshof ** Heineberg: * Lietzow: ** Uterhof: * Markee: ** Markau: [[Markau]]<ref>BBWb Fb.20: Tremmen (]http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na53.pdf Na53])</ref> * [[Nauen]]: [[Naune]]<ref name="BBWbNa39/20"/>, [[Nauen]]<ref name="BBWbNa14/20"/> * Neukammer: [[Niekammer]]<ref name="PlattBrannenborg53">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.53</ref> * Ribbeck: * Schwanebeck: * Tietzow: * Wachow: ** Niebede: [[Niabed]]<ref>BBwb Fb.1: Niebede ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_51.pdf Na51/1])</ref> * Waldsiedlung: ** Stolpshof === Nennhausen === * Bamme: [[Bamme]]<ref>BBWB Fb.1: Bamme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_34.pdf Ra34/1])</ref> * Buckow: [[Buckow]]<ref>BBWb Fb.1: Buckow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_36.pdf Ra36/1])</ref>, [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Damme: * Gräningen: [[Jreäning]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Gräningen]]<ref name="Ra36/20">BBWb Fb.20: Buckow (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra36.pdf Ra36/20])</ref>, [[Gräaninge]]<ref name="Ra35/1">BBBW Fb.1: Gräningen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_35.pdf Ra35/1])</ref> * Liepe: * Mützlitz: [[Mützlitz]]<ref>BBWB Fb.1: Mützlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_39.pdf Ra39/1])</ref> * Nennhausen: [[Nennhusen]]<ref name="Ra36/20"/><ref>BBWb Fb.1: Nennhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_30.pdf Ra30/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nennhof: [[Nennhof]]<ref name="Ra35/1"/> === Paulinenaue === * Paulinenaue: [[Paulinenaue]]<ref name="Na7/20"/> * Selbelang: [[Selbelang]]<ref>BBWb Fb.1: Selbelang ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_19.pdf Na19/20])</ref> ** Bienenfarm: ** Kamerun: ** Lindholzfarm: ** Eichberge: ** Rother Husar: === Pessin === * Pessin: [[Pessin]]<ref>BBWb Fb.1: Pessin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_18.pdf Na18/1])</ref> === Premnitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prämitz}} * Döberitz: '''[[Döberitz]]''' ([[Döaberitz]]<ref>BBWb Fb.1: Döberitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_44.pdf Ra44/1])</ref>, [[Dööberitz]]<ref name=BBWbRa43/20">BBWb Fb.20: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra43.pdf Ra4/20])</ref>, [[Döweritz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Mögelin: '''[[Mögelin]]''' ([[Möjelin]]<ref>BBWb Fb.1: Mögelin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_38.pdf Ra38])</ref>, [[Meggelin]]<ref name=BBWbRa43/20"/>, [[Möjelin]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Premnitz: '''[[Prämitz]]'''<ref name="BBWbRa43/1">BBwb Fb.1: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_43.pdf Ra43/1])</ref> * ?: [[Määs Mölle]]<ref name="BBWbRa43/1"/> === Rathenow === * Böhne: * Göttlin: [[Jöttelin]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grütz: [[Grütz]]<ref>BBWb Fb.1: Grütz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_18.pdf Ra18/1])</ref> * Rathenow: [[Rothnau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> * Semlin: * Steckelsdorf: === Retzow === * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBWb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_23.pdf Na23/1]</ref> === Rhinow === * Buchhorst * Glewe: * Kietz: '''[[Kietz]]'''<ref name="BBWbRa3/1">BBWb Fb.1: Kietz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_3.pdf Ra3/1])</ref><ref name>BBWb Fb.20: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Ra_4.pdf])</ref> * Horst * Mühlenburg: * Rhinow: '''[[Rhinau]]''' ([[Rino]]<ref name="BBWBRa4/1">BBWb Fb.1: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_4.pdf])</ref>, [[Rinau]]<ref name="BBWBRa4/1"/>) * ?: [[Hövel]]<ref name="BBWbRa3/1"/> * Dickte: [[Dikde]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> === Schönwalde-Glien === * Schönwalde: [[Schönwolle]]<ref>Reinhard E. Fischer: ''Die Ortsnamen des Havellandes.'' Weimar 1976, Sied 203</ref> * Grünefeld: [[Jrüenefelle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grünefelde]]<ref>BBWB FB.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_9.pdf Na9/1])</ref> * Paaren im Glien: [[Poarn]]<ref>BBWb Fb.20: Pausin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na20.pdf Na20/20])</ref><ref name="Na17/20">BBWb Fb.20: Perwenitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na17.pdf Na17/20])</ref> * Pausin: [[Pausin]]<ref name="Na17/20"/> * Perwenitz: [[Pernitz]]<ref name="Na9/20">BBWb Fb.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na9.pdf Na9/20])</ref> * Duettchens Höh: * Schönwalde-Dorf: * Schönwalde-Siedlung: * Wansdorf: == Stechlin == * Neuglobsow: [[Nieglobsow]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Seeblick === * Hohenauen: [[Hoenauen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Witzke: [[Witsche]]<ref>BBWb Fb1: Witzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_14.pdf Ra14])</ref> === Stechow-Ferchesar === * Stechow: [[Stechow]]<ref>BBWb Fb.1: Stecho ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_24.pdf Ra24/1])</ref> * Ferchesar: * Lochow: * Tegeland: === Wiesenaue === * Brädikow: [[Brääko]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Jahnberge: [[Joonbärje]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Vietznitz: * Warsow: [[Warsow]]<ref name="Na7/20"/> === Wustermark === * Buchow-Karpzow: ** Buchow: ** Karpzow: * Elstal: [[Elstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hoppenrade: [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppnroa]]<ref name="BBWbNa39/20"/> * Priort: * Wustermark: ** Dyrotz: [[Dyrotz]]<ref name="Na42/20"/>, [[Dürots]]<ref name="BBWbNa39/20"/> ** Dyrotz-Luch: ** Wernitz: [[Wehrnitz]]<ref name="BBWbNa39/20"/> == Märkisch-Oderland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} === Altlandsberg === * Altlandsberg: [[Oltlandsbarch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Neuhönow: ** Paulshof: ** Radebrück: ** Seeberg: ** Vorwerk: ** Wilkendorf: [[Wilkendörp]]<ref>BBWb Fb1: Wilkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg12.pdf Sg12])</ref> * Bruchmühle: [[Bruckmölle]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bruchmihle]]<ref>BBWb Fb.1: Bruchmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg26.pdf Sg26/1])</ref> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buakholt]]<ref name="Sg10/20">BBWB Fb.20: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg10.pdf Sg10/20])</ref> * Gielsdorf: [[Gielsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jielsdärp]]<ref name="Sg10/20"/> * Wegendorf: [[Wandärp]]<ref name="Sg10/20"/><ref name="Sg11/20"/> * Wesendahl: [[Wesendahl]]<ref>BBWB Fb.1: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg10.pdf Sg10/1])</ref>, [[Wesendoahl]]<ref name="Sg11/20">BBWb Fb.20: Gielsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg11.pdf Sg11/20])</ref> === Alt Tucheband === * Alt Tucheband: * Hackenow: * Hathenow: [[Hotnow]]<ref name="Sw58/20"/>, [[Hotno]]<ref name="Sw64/20">BBWB Fb.20: Podelzig ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw64.pdf Sw64/20])</ref> : Neu Tucheband: * Rathstock: [[Rotstock]]<ref name="Sw58/20"/> === Bad Freienwalde === * Freienwalde: [[Frienwolle]]<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> **Alte Schleuse: ** Altkietz: ** Alttornow: [[Torn]]<ref>BBWb Fb.20: Bad Freienwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14/20])</ref> ** Alttornower Ausbau: ** Alttornower Siedlung: ** Bahnhof Oderberg/Bralitz: ** Bergkolonie: ** Bergthal: ** Deichhof: ** Eduardshof: ** Flämmingsau: ** Freienwalder Ausbau: ** Heeses Loos: ** Herrenwiese: ** Jungfernloch: ** Kalkofen: ** Kolonie Bralitz: ** Lindekes Loos: ** Neuenzoll: ** Neuglietzen: ** Regina: ** Saaten-Neuendorf: ** Sonnenburg: **Wendtshof: * Altglietzen: [[Oltglietzen]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle Glietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Altglietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr6.pdf Fr6/1])</ref> *Altranft: [[Olt Ranft]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Olle Rampft]]<ref name="Fr29/20"/> ** Zuckerfabrik: * Bralitz: [[Broalitz]]<ref name="Fr20/20"/> * Hohensaten: [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Saaten]]<ref>BBWb Fb.1: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr2.pdf Fr2/1])</ref> * Hohenwutzen: [[Hohenwuetzen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Neuenhagen: [[Nüjenhoajn]]<ref name="BBWbEw32/20"/>, [[Nienhagen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/><ref name="Fr3/20">BBWB Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr3.pdf Fr3/20])</ref>, [[Nienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nienhajen]]<ref>BBWb Fb.1: Neuenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr5.pdf Fr5/1])</ref>, [[Neuenhajen]]<ref name="Fr20/20"/>, [[Neienhagen]]<ref name="Fr5/20">BBWb Fb.20: Neuenhagen([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr5.pdf Fr5/20])</ref>) * Schiffmühle: [[Scheppmelle]]<ref name="Fr5/20"/> ** Neukietz: ** Neutornow: [[Tornow]]<ref name="Fr20/20"/> ** Gabow: [[Joabe]]<ref name="Fr20/20">BBWb Fb.20: Schiffmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr10.pdf Fr10/20])</ref> * Wendtshof: === Beiersdorf-Freudenberg === * Beiersdorf: [[Beiersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Freudenberg: [[Freudenberch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>BBWb Fb.1: Freudenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr45.pdf Fr45/1])</ref> === Bleyen-Genschmar === * Bleyen: ** Altbleyen ** Neubleyen ** Drewitz Ausbau: ** Schaumburg: * Genschmar: [[Jenschmer]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> ** Genschmarer Loose: ** Henriettenhof: ** Nieschen: ** Wilhelminenhof: === Bliesdorf === * Bliesdorf: [[Bliesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> ** Bochows-Loos: ** Dammkrug: ** Dornbuschmühle: ** Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Friedrichslust: ** Herrnhof: ** Katharinenhof: * Kunersdorf: [[Kunersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Marienhof: ** Sophienhof ** [[Vevais]]: [[Wehwe]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Metzdorp: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Buckow === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Hoppebuke]]<ref name="Sg49/20"/> ** Buchenfried: ** Dreieichen: ** Fischerkehle: ** Pritzhagener Mühle: * Hasenholz: === Falkenberg === * Dannenberg/Mark: [[Dannenberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> ** Bodenseichen: ** Krummenpfahl: ** Platzfelde: ** Torgelow: * Falkenberg/Mark: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Cöthen: * Kruge/Gersdorf: [[Kruge/Jersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Ackermannshof: ** Gersdorf: ** Kruge: ** Neugersdorf: [[Jeesdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Gersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr19.pdf Fr19/1])</ref> === Falkenhagen (Mark) === * Falkenhagen: [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Falkenhogen]]<ref>BBWb FB.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_20.pdf Pr20/1])</ref><ref>BBWB Fb.20: Lietzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw66.pdf Sw66/20])</ref> ** Grüner Baum: ** Helenenruh: ** Jochenshof: ** Luisenhof: * Regenmantel: * Georgenthal: === Fichtenhöhe === * Alt Mahlisch: [[Moalsch]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle-Moalsch]]<ref name="Sw72/20">BBWb Fb.20: Niederjesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw72.pdf Sw72/20])</ref> * Carzig: [[Cartzke]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Corzge]]<ref name="Sw72/20"/> * Niederjesar: [[Jeser]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> === Fredersdorf-Vogelsdorf === * Ferdersdorf-Vogelsdorf: [[Fredrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Fredersdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Vogelsdorf: === Garzau-Garzin === * Garzau: * Garzin: [[Jarzin]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jaßiėn]]<ref name="Sg20/20">BBWB Fb.20: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg20.pdf Sg20/20])</ref> * Bergschäferei: * Liebenhof: * Anitz: === Golzow === * Golzow: [[Golze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jolze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Gusow-Platkow === * Gusow: [[Juse]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Platkow: [[Ploatke]]<ref name="PlattBrannenborg54"/><ref name="Sw48/20"/> === Heckelberg-Brunow === * Beerbaum: * Brunow: [[Brunow]]<ref>BBWb Fb.1: Brunow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr33.pdf Fr33/1])</ref> * Gratzke: * Heckelberg: [[Heckelberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Heäckelberch]]<ref>BBWB Fb.1: Heckelberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr32.pdf Fr32/1])</ref> === Höhenland === * Leuenberg: [[Leuenberch]] <ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leuenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Leuenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr46.pdf Fr46/1])</ref>, [[Leienberg]]<ref>BBWB Fb.20: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr47.pdf Fr47/20])</ref> * Steinbeck: [[Stenbeck]]<ref>BBWB Fb.1: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr47.pdf Fr47/1])</ref> * Wollenberg: [[Wollenberg]]<ref>BBWb Fb1: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr35.pdf Fr35])</ref> * Wölsickendorf: [[Wölsickendörp]]<ref>BBWb Fb20: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Fr35.pdf Fr35])</ref>, [[Wölsickenderp]]<ref>BBWB Fb.1: Wölisckendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr34.pdf Fr34/1])</ref> === Hoppegarten === * Dahlwitz-Hoppegarten: ** Birkenstein: ** Dahlwitz: ** Hoppegarten: [[Hoppejoarn]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Mönchsheim: ** Ravenstein: ** Waldesruh * Hönow: [[Hönow]] (?)<ref name="BBWbBn45/20"/> * Münchehofe: [[Menkeha]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Küstriner Vorland === * Gorgast: [[Gorjas]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Küstrin-Kietz * Manschnow: [[Manschenoa]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> === Lebus === * Lebus: [[Lebus]] ({{IPA|L(e)[schwach]bús[betont]}}<ref>BBWb Fb.1: Lebus ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw76.pdf Sw76/1])</ref>) * Mallnow: [[Moalne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallne]]<ref name="Sw76/20">BBWB Fb.20: Lebus (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw76.pdf Sw76/20])</ref> * Schönfließ: [[Schönfliet]]^[?]<ref>BBWb Fb.2: Mallnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Sw_69.pdf Sw69/2])</ref> * Wulkow: === Letschin === * Gieshof-Zelliner Loose: * Groß Neuendorf: [[Grotneenderp]]<ref name="Sw5/20">BBWB Fb.20: Ortwig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw5.pdf Sw5/20])</ref> * Kiehnwerder: * Neu Rosenthal: * Kienitz: [[Kïenz]]<ref name="Sw6/20"/> * Letschin: [[Letschin]]<ref name="Sw20/1">BBWb Fb.1: Letschin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw20.pdf Sw20/1])</ref> ** Forstacker: [[Ferschterland]]<ref name="Sw20/1"/> * Solikante: * Wilhelmsaue: * Neubarnim: [[Neie Boaren]]<ref name="BBWbSw1/20">BBWb Fb20: Zelliner Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw1.pdf Sw1])</ref>, [[Neibarn]]<ref name="Sw5/20"/>, [[Neibarnim]]<ref name="Fr53/20">BBWB Fb.20: Neulewin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr53.pdf Fr53/20])</ref> * Ortwig: [[Urtwich]]<ref name="BBWb Sw7">Frageboden BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw7.pdf Sw7]</ref><ref name="Sw6/20">BBWB Fb.20: Großneuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw6.pdf Sw6/20])</ref>, [[Uartwig]]<ref name="BBWbSw1/20"/> * Sietzing: * Klein Neuendorf: * Posedin: * Sophienthal: * Sydowswiese * Rehfeld: * Steintoch: * Voßberg: * Wollup: === Neuenhagen bei Berlin === * Bollensdorf: * Elisenhof: * Neuenhagen: * Marienheide: * Wiesengrund: === Neulewin === * Güstebieser Loose: * Neulewin: [[Neilewin]]<ref name="Fr40/20"/> ** Heinrichsdorf: [[Heinrichsderb]]<ref name="Fr40/20"/> ** Karlsbiese: [[Karlsbeese]]<ref name="Fr53/20"/> ** Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Kerstenbruch: [[Kerschtenbrook]]<ref name="Fr53/20"/>, [[Kerschtenbruok]]<ref name="Fr40/20"/> * Neulietzegöricke: [[Neilietzegörièke]]<ref name="BBWbFr12/20"/> ** Ferdinandshof: === Neutrebbin === * Altbarnim: * Alttrebbin: * Neutrebbin: [[Neitrebbin]]<ref>BBWB Fb.1: Neutrebbin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw12.pdf Sw12/1])</ref> * Altlewin: * Alttrebbin: * Horst: * Neutrebbin: * Schließkenberg: * Siedlung: * Wuschewier: * Bliesdorfer Feld: * Burgwall: * Cavelswerder: * Großbarnim: [[Groteborn]]<ref name="BBWb Sw7"/> * Grube: * Kleinbarnim: * Neunziger Winkel: * Rhoneweg: * Stromfeld: * Wriezener Damm: * Wubrigsberg: === Müncheberg === * Eggersdorf: * Hermersdorf: [[Hermerschderp]]<ref>BBWB Fb.20: Hermersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg23.pdf Sg23/20])</ref>, [[Hermerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> * Hoppegarten: [[Hoppegarde]]<ref name="Sg49/20"/> * Jahnsfelde: [[Joansfelde]]<ref name="Sw61/20"/> * Müncheberg: [[Menkeberg]]<ref name="Sg52/20">BBWB Fb.20: Althoppegarten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg52.pdf Sg52/20])</ref>, [[Münkeberg]]<ref>BBWB Fb.1: Müncheberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg49.pdf Sg49/20])</ref> ** Bienenwerder ** Dahmsdorf: [[Doamerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> ** Heidekrug: [[Hedekrog]]<ref name="Sg52/20"/> ** Marienfeld ** Philippinenhof ** Schlagenthin * Münchehofe: [[Münkeha]]<ref name="Sg49/20">BBWB Fb.20: Münchehofe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg49.pdf Sg49/20])</ref>, [[Menkehaa]]<ref name="Sg38/20">BBWb Fb.20: Obersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg38.pdf Sg38/20])</ref> * Obersdorf: * Trebnitz: === Petershagen/Eggersdorf === * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="BBWbPk52/20"/> * Petershagen: * Pohrtsche Siedlung: === Rüdersdorf bei Berlin === * Hennickendorf: [[Henkendurf]]<ref name="Sg20/20"/>, [[Hennickendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Hennicknedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg45.pdf Sg45/1])</ref>, [[Heinichendorp]]<ref>BBWb Fb.20: Heinickendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg45.pdf Sg45/20])</ref> * Herzfelde: [[Herzfell]]<ref name="PlattBrannenborg41">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 41 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Lichtenow: * Rüdersdorf: === Seelow === * Seelow: [[Seele (Märksch Oderland)]]<ref>BBWb Fb.20: Gusow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw36.pdf Sw36/20])</ref><ref>BBWB Fb.20: Diedersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw53.pdf Sw53/20])</ref>, [[Seelow]]<ref name="Sg49/20"/> * Werbig: ** Alt Langsow: ** Neulangsow: ** Altlangsower Loose: ** Neu Werbig: ** Schweizerhaus: ** Seelower Loose: ** Vorwerk: ** Werbiger Loose: ** Zernickow: === Strausberg === * Strausberg: * Hohenstein: [[Hohensteen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg20.pdf Sg20/1])</ref> * Ruhlsdorf: ** Gladowshöhe: === Vierlinden === * Alt Rosenthal: [[Old-Rosendoal]]<ref name="Sw48/20">BBWB Fb.20: Görsldorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw48.pdf Sw48/20])</ref> * Diedersdorf: [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Deddersdorp]]<ref name="Sw48/20"/> ** Ludwigslust: * Görlsdorf: ** Hufen: ** Marxdorf: * Neuentempel: [[Niëntempel]]<ref name="Sw61/20">BBWB Fb.20: Marxdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw61.pdf Sw61/20])</ref> ** Hedwigshof: ** Worin: [[Worin]]<ref name="Sw48/20"/> === Wriezen === *Altwriezen/Beauregard: ** Altwriezen: [[Olle Wriezen]]<ref name="BBWnFr50/20">BBWb Fb20: Wriezen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr50.pdf Fr50])</ref>[[Ollewriezen]]<ref name="Fr40/20">BBWB Fb20: Beauregard ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr40.pdf Fr40/20])</ref> ** Beauregard: [[Boorjard]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Biesdorf: [[Biesderp]]<ref>BBWB Fb.1: Biesdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr49.pdf Fr49/1])</ref> * Eichwerder: ** Jäckelsbruch: ** Thöringswerder: * Frankenfelde: * Haselberg: ** Rädikow: * Lüdersdorf: ** Landhof: ** Mariannenhof: * Rathsdorf: [[Rothsdörp]]<ref name="Fr29/20"/> ** Altgaul: ** Neugaul: * Schulzendorf: ** Marienberg: * Wriezen: [[Wrieertzen]]<ref name="Fr29/20">BBWB Fb.20: Neugaul ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr29.pdf Fr29/29])</ref> * Metzdorf: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Oberbarnim === * Bollersdorf: * Grunow: * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Klosterdorf: * Alttornow: [[Torn]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14 Bad Freienwalde]</ref> * Ernsthof: <ref name="Sg19/20">BBWb Fb.20: Bollersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg19.pdf Sg19])</ref> === Oderaue === * Altreetz: [[Olle Reetz]]<ref>BBWb Fb.1: Altreetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr22.pdf Fr22/1])</ref>, [[Olle Rätz]]<ref name="Fr23/20"/><ref name="Fr29/20"/>, [[Olle-Rätz]]<ref name="Fr17/20"/> ** Altreetzer Loose: * Mädewitz: ** Altmädewitz: ** Altmädewitzer Loose ** Kietz: ** Neumädewitz: * Neuküstrinchen: [[Nei-Küstrineken]]<ref>BBWb Fb.1: Neuküstrinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr15.pdf Fr15])</ref>, [[Kistrineken]]<ref name="Fr23/20"/>, [[Chüstrinken]]<ref name="Fr17/20"/> ** Neuranft: [[Ranft]]<ref name="Fr17/20">BBWb Fb.20: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr17.pdf Fr17/20])</ref> * Neureetz: [[Neurätz]]<ref>BBWB Fb.1: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr17.pdf Fr17/1])</ref> * Neurüdnitz: [[Neirienitz]] (Nieriènitz)<ref name="BBWbFr12/20"/>, [[Rünitz]]<ref>BBWB Fb.20: Neulietzegöricke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr25.pdf Fr25/20])</ref>, [[Rinitz]]<ref name="Fr23/20"/> ** Bienenwerder: ** Spitz: * Wustrow: ** Altwustrow: [[Olle Wuostrow]]<ref name="BBWbFr12/20">BBWb Fb20: Zäckericker Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr12.pdf Fr12])</ref><ref name="Fr23/20">BBWB Fb20: Neu Wustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr23.pdf Fr23/20])</ref>, [[Olle Wuestrow]]<ref name="Fr24/1">BBWb Fb.1: Altwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr24.pdf Fr24/1])</ref> ** Friecdrichshof: ** Neuwustrow: [[Neu Wu-estrow]]<ref name="Fr23/1">BBWB Fb.1: Neuwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr23.pdf Fr23/1])</ref> * Zäckeriner Loose: * Oderbruch: [[Oaderbruok]]<ref name="Fr23/1"/> * Christiansaue: * Croustillier: [[Kristille]]<ref name="BBWnFr50/20"/><ref name="Fr17/20"/> * Paulshof: * Zollbrücke: [[Tollhus]]<ref name="BBWbFr12/20"/> * Loose: [[Loos]]<ref name="Fr24/1"/><ref name="Fr23/1"/> === Prötzel === * Biesow: * Blumenthal: * Harnekop: * Kähnsdorf: * Prädikow: [[Praeke]]<ref>BBWb Fb.20: Prötzel ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg3.pdf Sg3/20])</ref>, [[Preke]]<ref name="Sg19/20"/> * Prötzel: * Stadtstelle: * Sterenbeck: Biesow, Blumenthal === Reichenow-Möglin === * Herzhorn: * Möglin: * Reichenow: [[Richno]]<ref>BBWB Fb.1: Reichenow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg2.pdf Sg2/1])</ref> === Zechin === * Buschdorf: * Friedrichsaue: * Zechin: ** Baiersberg: ** Eckel: ** Eichenberg: ** Gerickenberg: ** Loosa: === Podelzig === * Klessin: * Podelzig: [[Bedelzig]]<ref name="Sw76/20"/>, [[Bedelzke]]<ref name="Sw58/20">BBWB Fb.20: Reitwein ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw58.pdf Sw58/20])</ref> * Wuhden: [[Wuden]]<ref name="Sw64/20"/> === Reitwein === * Reitwein: [[Ritewent]]<ref name="Sw64/20"/> === Treplin === * Treplin: [[Treplin]]<ref name="Sw79/1">BBWB Fb.20: Petershagen: ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw79.pdf Sw70/20])</ref> === Zeschdorf === * Altzeschdorf: [[Olle-Zeschdorp]]<ref name="Sw72/20"/> ** Hohehnjesar: ** Neuzeschdorf: [[Niescheschdorp]]<ref name="Sw80/20">BBWB Fb.20: Treplin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw80.pdf Sw80/20])</ref> * Döbberin: * Petershagen: [[Peterschon]]<ref name="Sw80/20"/> === Rehfelde === * Rehfelde: ** Herrensee: * Werder: [[Werder]]<ref>BBWB Fb.1: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg47.pdf Sg47/1])</ref> ** Rotes Luch: ** Sophienfelde: * Zinndorf: ** Heidekrug: === Waldsieversdorf === * Waldsieversdorf: * Moorhof: === Märkische Höhe === * Batzlow: [[Batzlow]]<ref>BBWb Fb.1: Batzlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg5.pdf Sg5/20])</ref> * Reichenberg: ** Julianenhof: * Ringenwalde: [[Ringenwolle]]<ref>BBWB Fb.1: Ringenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg7.pdf Sg7/1])</ref> === Neuhardenberg === * Altfriedland: [[Olle Friddland]]<ref>BBWB Fb.1: Altfriedland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw23.pdf Sw23/20])</ref> * Gottesgabe: [[Jatzka]]<ref name="BBWb Sw23">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw23.pdf Sw23]</ref> * Karlsdorf * Neufriedland: * Neuhardenberg (Marxwalde): [[Quilitz]]<ref name="BBWb Sw23"/>, [[Hartennberch]]<ref>BBWb Fb.1: Marxwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw30.pdf Sw30/1])</ref> * Quappendorf: * Neufeld: * Wulkow * Bärwinkel: * Koppel * Lupinenhof * Schlaanhof: === Lietzen === * Lietzen: [[Liëtzen]]<ref name="Sw61/20"/> * Schmermühle: === Lindendorf === * Dolgelin: [[Dolgelin]]<ref>BBWb Fb.20: Neuentempel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw59.pdf Sw59/20])</ref> * Libbeninchen: * Lindendorf: * Neu Mahlisch: [[Nie-Moalsch]]<ref name="Sw72/20"/>, [[Niemoahlsch]]<ref>BBWB Fb.20: Dolgelin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw60.pdf Sw60/20])</ref> * Sachsendorf: [[Sassendorf]]<ref name="Sw58/20"/> * Werder: == Oberhavel == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} == Oranienburg === * Friedrichsthal: [[Friedrichsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Germendorf: [[Germendorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> === Birkenwerder === * Birkenwerder * Lindenhof: [[Lindenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Fürstenberg/Havel === * Altthymen: [[Oll-Tiem]]<ref>BBWb Fb.1: Altthymen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs1.pdf Gs1/1])</ref> ** Barteleshof: ** Dahmshöhe: * Barsdorf: ** Qualzow: * Blumenow ** Boltenhof: * Bredereiche: '''[[Bredereik]]'''<ref name="BBWbGs7/20"> BBWb Fragebogen 20: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs7.pdf Gs7])</ref><ref name="Gs10/1">BBWB Fb.1: Bredereiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs10.pdf Gs10/1])</ref> ** Fünfruten: [[Fiefroden]]<ref name="Gs10/1"/> * Fürstenberg: ** Drögen: ** Ravensbrück: ** Röblinsee: * Himmelpfort: '''[[Himmelpurt]]'''<ref name="BBWbGs7/20"/>, [[Himmelpuhrt]]<ref>BBWb Fb.1: Himmelpfort ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs6.pdf Gs6/1])</ref> ** Kastaven: ** Pian: ** Woblitz: * Steinförde: ** Großmenow: ** Kleinmenow: ** Schönhorn: ** Steinhavelmühle * Tornow: ** Ringsleben: * Zootzen: [[Zootzn]]<ref>BBWb Fb.1: Zootzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7/1])</ref> ** Buchengarten: ** Regelsdorf: === Glienicke/Nordbahn === * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> === Gransee === * Altlüdersdorf: [[Lüdersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Buberow: [[Boberow]]<ref name="Gs60/20">BBWB Fb.20: Gutgermendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs60.pdf Gs60/20])</ref> * Dannenwalde: [[Dannwolle]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kreuzkrug: [[Krüüzkröch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Eichelkamp: [[Eekelkamp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>eiche * Gramzow * Gransee: [[Gransee]]<ref name="BBWb Gs43>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs43.pdf Gs 34 Badingen]</ref> * Kraatz: [[Kroatz]]<ref name="Gs39/20"/> * Margaretenhof * Meseberg: [[Mesenbärch]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Meeseberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neulögow * Neulüdersdorf * Seilershof * Wendefeld * Wentow * Ziegelei * Ziegelscheune === Großwoltersdorf === * Altglobsow: [[Ollglobso]]<ref>BBWB Fb.1: Altglobsow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs9.pdf Gs9/1])</ref> * Buchholz: [[Bokholt]]<ref>BBWB Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs12.pdf Gs12/1])</ref>, [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Großwoltersdorf: [[Jrootwoltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kelkendorf: [[Kelkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Wolfsruh: * Zernikow: === Henningsdorf === * Gertrudenhof: * Henningsdorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Neubrück: * Nieder Neuendorf: * Papenberge: * Stolpe-Süd: === Kremmen === * Beetz: ** Ludwigsaue: * Flatow: * Groß-Ziethen: [[Jroot Ziethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hohenbruch: [[Hogenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Johannisthal: [[Johannesdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Verlorenort: * Kremmen: * Sommerfeld: * Staffelde: === Hohen Neuendorf === * Hohen Neuendorf: [[Hogen Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Elseneck: ** Niederheide: * Bergfelde: [[Bergfell]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Havelhausen: ** Pinnow: ** Venedig: * Stolpe: === Leegebruch === * Leegebruch: === Liebenwalde === * Freienhagen: [[Freienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Hammer: * Kreuzbruch: [[Krützbruch]]<ref>BBWB Fb.1: Kreuzbruch ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or8.pdf Or8/1])</ref>, [[Kruuzbrook]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Liebenwalde: [[Lievenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Neuholland: [[Holland]]<ref>BBBW Fb.1: Neuholland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or4.pdf Or4/1])</ref> === Löwenberger Land === * Falkenthal: [[Falkendol]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs70.pdf Gs70/1])</ref>, [[Falkenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Exin: * Glambeck: [[Glambeke]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grieben: [[Grieben]]<ref>BBWb Fb.1: Grieben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs65.pdf Gs65/1])</ref> * Großmutz: * Grüneberg: [[Gronenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Pappelhof: ** Sandberge: ** Zollkrug: * Gutengermendorf: [[Germendörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Jerndorp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Birkhalde: * Häsen: [[Höasn]]<ref name="Gs60/20"/> * Klevesche Häuser: [[Klevsche Hüser]]<ref name="Gs60/20"/> * Liebenberg: [[Leevenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Linde: * Löwenberg: [[Löwenberg]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Nassenheide: [[Nonheid]]<ref name="Or5">BBWB Fb.20: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Or5.pdf Or5/20])</ref>, [[Nattenheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="Or5"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neulöwenberg: * Teschendorf: [[Teeschendorp]]<ref>BBWb Fb.1: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or5.pdf Or5/1])</ref> * Grundmühle: [[Grundmölle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Menz: [[Mente]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Mühlenbecker Land === * Mühlenbeck: [[Molenbeke]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Schildow: * Schönfließ: [[Schönfliert]]<ref>BBWB Fb.1: Schönfließ ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Or_58.pdf Or58/1])</ref> * Zühlsdorf: === Oberkrämer === * Bärenklau: * Bötzow: * Eichstädt: [[Eekstädt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Marwitz: [[Marwitz]]<ref>BBWb Fb.1a: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50a.pdf Or50a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50b.pdf Or50b/1])</ref> * Neu-Vehlefanz: * Schwante: * Vehlefanz: === Sonnenberg === * Baumgarten: [[Bumjan]]<ref name="Gs40/20">BBWb Fb.20: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs40.pdf Gs40/20])</ref>, [[Bumjarn]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Boomgarde]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Rauschnedorf: [[Ruschendörp]]<ref name="Gs39/20">BBWB Fb.20: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs39.pdf Gs30/20])</ref> * Rönnebeck: [[Rönnbeck]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Rönnebeck]]<ref>BBWb Fb.1: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs40.pdf Gs40/1])</ref> * Schulzendorf: [[Schultendörp]]<ref name="Gs39/20"/> * Sonnenberg: [[Sonnenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Meseberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs55.pdf Gs55/20])</ref>, [[ẞonnberch]]<ref>BBWb Fb.1: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs39.pdf Gs30/1])</ref> === Schönermark === * Schönermark: === Zehdenik === * Badingen: * Bergsdorf: [[Bergsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Burgwall: * Kappe: * Klein-Mutz: [[Kleen-Mutz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krewelin: * Kurtschlag: * Marienthal: [[Mariendol]]<ref>BBWb Fb20: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs32.pdf Gs32])</ref>, [[Mariendoal]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mildenberg: [[Mildenberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Osterne: [[Stärn]]<ref name="BBWb Gs43/> * Ribbeck: [[Ribbek]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Ribeäke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vogelsang: * Wesendorf: * Zabelsdorf: [[Zobelsdörp]]<ref>BBWb Fb1: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs32.pdf Gs32])</ref> * Zehdenik: [[Zänik]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Zehdnik]]<ref>BBWb Fb1: Zehdenick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs50.pdf Gs50])</ref> == Oder-Spree == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} === Beeskow === * Beeskow: [[Beesk]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>(Exonym) * Bornow: [[Borne (Beesk)|Borne]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> (Exonym) * Kohlsdorf: [[Kohlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> (Exonym) * Krügersdorf: [[Krugersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> (Exonym) * Neuendorf: (Exonym) * Oegeln: [[Öelen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Radinkendorf: [[Radiskendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Schneeberg: [[Schneeberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Eisenhüttenstadt === * Eisenhüttenstadt: (Exonym) * Fürstenberg: (Exonym) * Schönfließ: (Exonym) * Diehlo: (Exonym) === Erkner === * Erkner: * Neuseeland: === Friedland === * Chossewitz: (Exonym) * Friedland: (Exonym) * Groß Briesen: (Exonym) * Groß Muckrow: (Exonym) * Günthersdorf: (Exonym) * Karras: (Exonym) * Klein Muckrow: (Exonym) * Kummerow: (Exonym) * Leißnitz: (Exonym) * Lindow: (Exonym) * Niewisch: (Exonym) * Pieskow: [[Pieschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Piesk]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Reudnitz: (Exonym) * Schadow: (Exonym) * Weichensdorf: (Exonym) * Zeust: (Exonym) === Fürstenwalde/Spree === * Fürstenwalde: (Exonym) * Ketschendorf: (Exonym) * Trebus: * Molkenberg: === Müllrose === * Müllrose: (Exonym) * Dubrow: (Exonym) === Storkow === * Storkow: (Exonym) * Alt Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> (Exonym) * Neu Stahnsdorf: [[Nie Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Bugk: (Exonym) * Görsdorf: [[Jierschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20">BBWb Fb20: Wolzig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe40.pdf Koe40])</ref> (Exonym), [[Jirschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Eichholz: (Exonym) * Groß Schauen: (Exonym) * Klein Schauen: (Exonym) * Kehrigk: (Exonym) * Kummersdorf: [[Kummerschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20"/>, (Exonym?) * Limsdorf: (Exonym) * Philadelphia: (Exonym) * Rieplos: (Exonym) * Selchow: [[Selche]]<ref name="PlattBrannenborg"/>(Exonym) * Schwerin: (Exonym) * Wochowsee: (Exonym) === Grünheide === * Grünheide: (Exonym) * Alt Buchhorst: (Exonym) * Fangschleuse: (Exonym) * Hangelsberg: (Exonym) * Spreetal: (Exonym) * Spreewerder: (Exonym) * Wulkow: (Exonym) * Kagel: * Finkenstein: * Kienbaum: [[Kie(e)nboom]]<ref name="Sg52/20"/> * Mönchwinkel: (Exonym) * Neu Mönchwinkel: (Exonym) * Spreeau: (Exonym) * Freienbrink: (Exonym) === Rietz-Neuendorf === * Rietz-Neuendorf: [[Rietze]]<ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Ahrensdorf: (Exonym) * Alt Golm: (Exonym) * Behrensdorf: (Exonym) * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>(Exonym) * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> (Exonym) * Drahendorf: (Exonym) * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> (Exonym) * Görzig: (Exonym) * Groß Rietz: (Exonym) * Herzberg: (Exonym) * Neubrück: (Exonym) * Pfaffendorf: (Exonym) * Sauen: (Exonym) * Wilmersdorf: [[Willmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Schöneiche === * Schöneiche: * Kleinschönebeck: * Fichtenau: * Grätzwalde: * Hohenberge: * Birkenheim: === Steinhöfel === * Arensdorf: * Beerfelde: * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Demnitz: * Gölsdorf: * Hasenfelde: * Heinersdorf: * Heinersdorfer See: * Jänickendorf: * Neuendorf im Sande: * Schönfelde: [[Schönfelle]]<ref name="Sg52/20"/> * Steinhöfel: * Tempelberg: === Tauche === * Briescht: (Exonym) * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Giesensdorf: [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> (Exonym) * Görsdorf: (Exonym) * Kossenblatt: (Exonym) * Lindenberg: (Exonym) * Mittweide: (Exonym) * Ranzig: (Exonym) * Stremmen: (Exonym) * Tauche: (Exonym) * Trebatsch: (Exonym) * Sabrodt: (Exonym) * Sawall: (Exonym) * Rocher: (Exonym) * Werder/Spree: (Exonym) * Premsdorf: (Exonym) === Woltersdorf === * Woltersdorf: * Schönblick: * Springeberg: * Stolp: === Brieskow-Finkenheerd === * Brieskow: (Exonym) * Finkenheerd: (Exonym) === Groß Lindow === * Groß Lindow: (Exonym) * Schlaubehammer: (Exonym) * Weißenspring: (Exonym) === Vogelsang === * Vogelsang: (Exonym) === Wiesenau === * Wiesenau: (Exonym) === Ziltendorf === * Ziltendorf: (Exonym) * Aurith: [[Auert]] (Endonym)<ref name="BBWbFb12/20">BBWb Fb20: Ziltendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fb12.pdf Fb12])</ref>, (Exonym:) * Ernst-Thälmann-Siedlung: (Exonym) === Lawitz === * Lawitz: (Exonym) === Neißemünde === * Neißemünde: (Exonym) * Breslack: (Exonym) * Coschen: (Exonym) * Ratzdorf: (Exonym) * Wellmitz: (Exonym) === Neuzelle === * Bahro: (Exonym) * Bomsdorf: (Exonym) * Göhlen: (Exonym) * Henzendorf: (Exonym) * Kobbeln: (Exonym) * Möbiskruge: (Exonym) * Neuzelle: (Exonym) * Schwerzko: (Exonym) * Steinsdorf: (Exonym) * Streichwitz: (Exonym) * Treppeln: (Exonym) === Berkenbrück === * Berkenbrück: [[Berkenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Roter Krug: === Briesen === * Briesen: [[Briesen]]<ref name="Sw79/1"/> * Biegen: [[Biejen]]<ref name="Sw79/1"/> * Bunterschütz: * Dorismühle: * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Freiheitsloose: * Karolinenhof: * Kersdorf: [[Kerschdorp]]<ref name="Sw79/1"/> * Kersdorfer Schleuse: * Vorwerk Briesen: * Waldschlößchen: === Jacobsdorf === * Pillgram: [[Piljram]]<ref name="Sw79/1"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieversdorf: [[Siersdorp]]<ref name="Sw80/20"/> * Jacobsdorf: === Madlitz-Wilmersdorf === * Madlitz-Wilmersdorf: [[Wilmerschdorp]]<ref name="BBWb Fw46">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fw46.pdf Fw46]</ref> * Alt Madlitz: * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="BBWb Fw46"/> * Wilmersdorf: === Bad Saarow === * Saarow: (Exonym) * Neu Golm: [[Nie Golm]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> (Exonym) * Petersdorf: (Exonym) === Diensdorf-Radlow === * Diensdorf-Radlow: (Exonym) === Langewahl === * Langewahl: (Exonym) === Reichenwalde === * Dahmsdorf: (Exonym) * Kolpin: (Exonym) * Reichenwalde: (Exonym) === Wendisch Rietz === * Wendisch Rietz: (Exonym) === Grunow-Dammendorf === * Dammendorf: (Exonym) * Grunow: (Exonym) === Mixdorf === * Mixdorf: (Exonym) === Ragow-Merz === * Ragow-Merz: (Exonym) === Schlaubetal === * Schlaubetal: (Exonym) * Bremsdorf: (Exonym) * Fünfeichen: (Exonym) * Kieselwitz: (Exonym) === Siehdichum === * Schernsdorf: (Exonym) * Rießen: (Exonym) * Pohlitz: (Exonym) * Kallinenberg: (Exonym) * Ragower Mühle: (Exonym) * Siehdichum: (Exonym) * Wustrow: (Exonym) === Gosen-Neu Zittau === * Gosen: (Exonym) * Neu Zittau: (Exonym) * Burig: (Exonym) * Steinfurth: (Exonym) === Rauen === * Rauen: (Exonym) === Spreenhagen === * Braunsdorf: (Exonym) * Hartmannsdorf-Neuhartmannsdorf: (Exonym) * Lebbin: (Exonym) * Markgrafpieske: (Exonym) * Spreenhagen: (Exonym) == Ostprignitz-Ruppin == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} === Breddin === * Breddin: [[Breddin]]<ref>BBWb Fb.1: Breddi ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_49.pdf Ky49/1])</ref> * Breddin-Abbau: * Damelack: [[Doomlack]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Domlock]]<ref>BBWb Fb1: Damelack ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_48.pdf Ky48/1])</ref> * Joachimshof: [[Joachimshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Obermühle: [[Obermölle]]<ref name="PlattBrannenborg54"/> * Sophiendorf: [[Sophiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> * Voigtsbrügge: [[Foostsbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> === Dabergotz === * Dabergotz: [[Doberjotz]]<ref name="BBWnNr69/20"/> === Dreetz === * Dreetz: [[Drätz]]<ref name="Ky72/20"/> * Giesenhorst: * Bartschendorf: [[Bartschendorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Michaelisbruch: * Siegrothsbruch: * Baselitz: * Blumenaue: * Böhls Plan: * Fischershof: * Koseshof: * Lüttgendreetz: * Mühlenland: * Schäferberg: [[Schäferberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schulsiedlung: * Sterns Plan: * Treuhorst: [[Dröjehorst]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldsiedlung: * Webers Plan: * Wolfs Plan: * Zietensaue: === Fehrbellin === * Betzin: [[Betzin]]<ref name=BBWbNr86/20">BBWb Fb.20: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_86.pdf Nr8620])</ref> * Brunne: [[Brunne]]<ref>BBWb Fb.1: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_86.pdf Nr86/1])</ref><ref name="Nr83/20">BBWb FB.20: Lentzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr83.pdf Nr83/20])</ref> * Dechtow: [[Deechte]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Deutschhof: * Kuhhorst: * Ribbeckshorst: * Dreibrück: * Fehrbellin: [[Fehrbellin]]<ref name=BBWbNr86/20"/><ref>BBWb Fb.1: Fehrbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_82.pdf Nr82/1])</ref><ref name="Nr83/20"/> * Hakenberg: [[Hakenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hakenberg]]<ref name="Nr89/20"/>, [[Hakenberge]]<ref name=" Nr90/20">BBWb Fb.20: Linum ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr90.pdf</ref> * Karwesee: [[Karwesee]]<ref name="Nr89/20">BBWb Fb. 20 Dechtow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr89.pdf nr89/20])</ref> * Königshorst: * Nordhof: * Mangelshorst: * Lobeofsund: * Seelenhorst: * Fredenhorst: * Sandhorst: * Langen: * Dammkrug: [[Dammkruuch]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Lentzke: [[Lenche]]<ref name=BBWbNr86/20"/> * Linum: [[Linum]]<ref name="Nr89/20"/><ref name="Nr69/20/> * Manker: [[Manker]]<ref>BBWb Fb. 1: Manker ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_74.pdf Nr74])</ref> * Protzen: [[Protzen]]<ref name="BBWnNr69/20">BBWb Fb.20: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr69.pdf Nr69/20"</ref><ref>BBWb Fb.1: Protzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_75.pdf Nr75/1])</ref> * Tarmow: [[Tarmow]]<ref name="Nr69/20>BBWb Fb.20: Tarmow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr85.pdf Nr85/20])</ref> * Walchow: [[Wallchow]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Wall: [[Wall]]<ref>BBWb Fb.1: Wall ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Nr_81.pdf Nr81/1])</ref> * Wustrau-Altfriesack: * Wustrau: [[Wustrau]]<ref>BBWb Fb1: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_78.pdf Nr78])</ref> * Altfriesack: [[Oldenfreische]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olden Friseke]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Zietenhorst: === Heiligengrabe === * Blandikow: [[Blandko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blesendorf: [[Bläsendörp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumenthal: [[Blomendahl]]<ref name="BBWbPk68/20">BBWb Fb.20: Dahlhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk68.pdf Pk68/20])</ref>, [[Blomendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Blumendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grabow: * Dahlhausen: [[Dahlhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Doolhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Horst: [[Host (Heilgengroov)]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg42"/> * Heiligengrabe: [[Heiljengrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heiljenjrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Herzsprung: [[Hertssprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Herzsprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Jabel: [[Joavel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Joabel]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Königsberg: [[Könsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könnsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendol]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Maulbeerwalde: [[Muulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Muulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulberwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Papenbruch: [[Papenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Papmbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rosenwinkel: * Wernikow: * Zaatzke: [[Sotsch]]<ref name="BBWbWi16/1">BBWb Fb1: Zaatzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Wi_16.pdf Wi16])</ref>, [[Zotsch]]<ref name="BBWbWi16/1"/>, [[Zoatsch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoatz]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glienicke: [[Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Buchhorst: [[Buukhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bookhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Friesenhof: [[Friesenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Granzow: * Hoheheide: * Kattenstiegmühle: * Kuckucksmühle: [[Kuckucksmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Natteheide: [[Natteheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Techow: * Volkwig: [[Volkwich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="PlattBrannenborg"/> * Wernikow Ausbau: * Wüsten-Barenthin: === Herzberg (Mark) === * Birkenhof: * Herzberg: [[Hertesberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Hezberj]]<ref name="Nr65/20">BBWb Fb.20: Rüthnick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr65.pdf Nr65/20])</ref> === Kyritz === * Kyritz: '''[[Kyritz]]'''<ref name="ESP"/> ([[Kiritz]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Berlitt: [[Bäelitt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bork: * Drewen: * Gantikow: [[Jantkow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref>BBWb Fb.1: Gantikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_22.pdf Ky22/1])</ref> * Ganz: [[Janz (Kyritz)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grünfelde: [[Gröönfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrünfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Holzhausen: [[Holthusen (Kyritz)|Holthusen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/><ref name="BBWbNr18/20"/> ** Vollmersdorf: [[Vollmersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klosterhof: [[Klosterhoff]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kötzlin: [[Kötzlin]]<ref name="BBWb Ky40">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky40.pdf Ky40 Barenthin]</ref><ref>BBwb Fb.1: Kötzlin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_45.pdf K<45])</ref> * Lellichow: [[Lärchow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lerchow]]<ref>BBWb Fb.20: Berlitt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky35.pdf Ky36/20])</ref> * Mechow: [[Mechow]]<ref>BBWb Fb.1: mechow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_23.pdf Ky23/1])</ref> * Rehfeld: [[Rehfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rehfeld]]<ref name="BBWBKy33/20">https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky33.pdf Ky33/20])</ref> * Teetz: === Lindow === * Lindow: [[Lindow]]<ref>BBWb Fb.1:Lindow (Mark) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_40.pdf Nr40/1]</ref> * Banzendorf: [[Badzendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Banzendörp]]<ref name="Gs40/20"/> * Birkenfelde: [[Berkenfell]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhof: [[Berkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Hindenberg: [[Hinnenberg]], [[Hin’nberch]]<ref name="BBWb Nr30">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr30.pdf Nr30 Bansendorf]</ref>, [[Hindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Keller: * Klosterheide: [[Klosterheid]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Klosterheede]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kramnitzmühle: [[Krampzmolle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Märkisch Linden === * Märkisch Linden: * Darritz-Wahlendorf: [[Walendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wahlendörp]]<ref name="Nr44/20">BBWb Fb.20: Darritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr44.pdf Nr44/20])</ref> ** Wolterdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Woltersdorfbaum: [[Woltersdorpboom]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, de [[Boom]]<ref name="Nr44/20"/> * Gottberg: [[Gottberg]]<ref>BBWb Fb.1: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_57.pdf Nr57/1])</ref>, [[Gottberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jottberch]]<ref>BBWb FB.20. Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr53.pdf Nr53/20])</ref> * Kränzlin: [[Kränzlin]]<ref>BBWb Fb.1: Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_53.pdf Nr53/1])</ref> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Werder]]<ref>BBWb Fb. 20: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr57.pdf Nr57/20])</ref> === Neuruppin === ====Oordsdeel==== * Alt Ruppin: [[Olden Ruppin]]<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref name="JSGN"/>, [[Oll-Ruppin]]<ref>BBWb Fb.1: Alt Ruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_45.pdf Nr45/1])</ref> * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Buskow: '''[[Buuschow]]''' ([[Buskow]]<ref name="BBWbNr78/20"/>, [[Buschow]]^{langes u}<ref name="Nr70/20">BBWb Fb.20: Buskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr70.pdf Nr70/20])</ref><ref name="BBWbNr46/20">BBWb Fb.20: Neuruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr46.pdf Nr46/20])</ref>, [[Buscho]]<ref name="BBWnNr69/20"/>, [[Busikow]]<ref name="BBWbNr78/20">BBWb Fb.20: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr78.pdf Nr78])</ref> * Gnewikow: '''[[Gneewkow]]''' ([[Gnewko]]<ref name="BBWbNr59/20">BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_59.pdf Nr59])</ref><ref name="BBWbNr63/20"/>) * Gühlen-Glienicke ** Boltenmühle: [[Boltenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Karwe: '''[[Karw]]'''<ref>BBWb Fb.20: Gnewikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr62.pdf Nr62/20])</ref><ref name="BBWbNr78/20" /> ([[Kaarf]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Karf]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) * Lichtenberg: '''[[Lichtenberg]]''' ([[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Krangen: * Molchow: * Neuruppin: '''[[Reppin]]<ref name="JSGN"/>'''' ([[Nienruppin]]<ref name="PlattBrannenborg55"/>) * Nietwerder: '''[[Neerweer]]''' ([[Netwä]]<ref name="BBWbNr59/20"/>(langes /ê/: Neetwee?)) * Radensleben: '''[[Roajensleben]]''' ([[Rojensläm]]<ref name="BBWbNr59/20"/>, [[Roinschlew]]<ref name="BBWbNr63/20">BBWb Fb.20: Lichtenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr63.pdf Nr62/20])</ref>, [[Roajenschleben]]<ref>BBWb Fb.1: Radensleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_64.pdf Nr64/1])</ref>, [[Rodenschlef]]<ref name="Nr65/20"/> * Stöffin: '''[[Stewin]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_69.pdf Nr69/1])</ref> * Wulkow: [[Wulkow]]<ref>BBWb Fb1: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_18.pdf Ky18])</ref> * Wuthenow: '''[[Woothnow]]''' ([[Wothnow]]<ref>BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_59.pdf] Nr59)</ref>, [[Wothenow]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) ====Gemeendeel==== * Binenwalde * Kunsterspring * Neuglienicke: [[Nieglienk]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pabstthum * Radehorst * Rheinsberg-Glienicke: [[Bur Glienk]]<ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Rhiensberch-Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg56">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.56</ref>, [[Rhinsberch-Jlienk]]<ref name="PlattBrannenborg56"/> * Seehof: * Steinberge: [[Steenberg (Reppin)]]<ref name="PlattBrannenborg61">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.61</ref> * Stendenitz: ** Zermützel: [[Scharmützel]]<ref name="PlattBrannenborg66">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.66</ref> * Zippelsförde:[[Zippel]]<ref>BBWb Fb20: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr56.pdf Nr56])</ref>, [[Tipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/>, [[Zipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/> ====Wohnplätz==== * Alte Schäferei * Ausbau Nietwerder * Ausbau Wulkow * Bechlin * Birkenhof * Bürgerwendemark * Bütow * Dietershof * Ferienpark Klausheide * Fristow * Gentzrode * Gildenhall * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hermannshof * Lietze * Musikersiedlung * Neumühle: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> * Quäste * Rägelsdorf: [[Regelsdörp]]1<ref name="PlattBrannenborg55">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.55</ref> * Roofwinkel * Rottstiel * Stöffiner Berg: [[Stöffiner Berch]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Tornow: * Treskow: '''[[Treschow]]'''<ref name="Nr70/20"/><ref name="BBWbNr46/20"/>, [[Treskow]]<ref>BBWb Fb.1: Treskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_46a.pdf Nr46a/1])</ref> * Uhlenberge: [[Uhlenberch]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> * Helenenhof: [[Leenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> === Neustadt === * Spiegelberg: [[Speegelberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neustadt: [[Nienstadt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kampehl: [[Kampehl]]<ref>BBWb Fb.1: Kampehl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_63.pdf Ky63/1])</ref> * Strubbergshof: [[Strubbergshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fischershof: * Plänitz-Leddin: [[Leddin]]<ref>BBWb Fb.1: Leddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_52.pdf Ky52/1])</ref>, [[Pläntz]]<ref name="Ky62/20">BBWb Fb.20: Neustadt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky62.pdf Ky62/20])</ref> * Roddahn: [[Roddoon]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuroddahn: [[Nieroddohn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Babe: [[Boob]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Scharzwasser: [[Swartwoater]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Köritz: [[Kührz]]<ref>BBWb Fb.1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_1.pdf Ky68/1a])</ref>, [[Kürtz]]<ref>BBWb Fb. 1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_2.pdf Ky68/1b])</ref>, [[Kürz]]<ref name="Ky62/20"/> === Rheinsberg === * Basdorf: [[Baasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Braunsberg: '''[[Bruunsberg]]''' ([[Brunsberch]]<ref name="BBWbNr18/20"> Fragebogen 20: Zühlen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr18.pdf Nr18], [[Bruunsberch]]</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dierberg: [[Dierberg]], [[Dierberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="BBWb Nr30"/>, [[Deerberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dorf Zechlin: * Flecken Zechlin: * Alt-Lutterow: [[Olt Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu-Lutterow: [[Nei Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Großzerlang: [[Groten Scharlanck]], [[Jrotscharlank]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Adamswalde: * Kolonie: * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsfelde: * Köpernitz: [[Köpernitz]]^{uut „Köpernitz Mölle“} ** Köpernitzer Mühle: [[Köpernitz Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kagar: * Kleinzerlang: [[Luetken Scharlanck]]<ref name="BPKL"/>, [[Lütten Scharlank]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Prebelow: * Linow: '''[[Linow]]''' ([[Lino]])<ref name="BBWbNr18/20"/> * Möckern: [[Mäckern]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Warenthin: * Luhme: [[Luum]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Heimland: * Repente: [[Repent]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberg: [[Rhinsberg]]<ref name="EKFG"/>, [[Rhinsberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Beerenbusch: [[Barenbusch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Berkholzofen: [[Berkholtofen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Charlottenau: * Feldgrieben: [[Feldjrieben]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Paulshorst: * Schlaborn: [[Slabuer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schlageborn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Witwien: * Schwanow: * Wallitz: * Zechlinerhütte: * Zechow: * Rheinshagen: [[Rhinshagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rhinshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zühlen: ** Neumühl: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rüthnick === * Rüthnick: * Mohnhorst: * Rüthnicker Mühle: === Sieversdorf-Hohenofen === * Sieversdorf: [[Sieverschdörp]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Sieverdesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sievesdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Sieversdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_72.pdf Ky72/1])</ref> * Hohenofen: [[Hohenofen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenofen] ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_73.pdf Ky73/1])</ref>, [[Hohenoom]] (Hohenōm)<ref name="Ky72/20">BBwb Fb.20: Sieversdorf])</ref> * Neu Amerika: === Storbeck-Frankendorf === * Storbeck: [[Storbeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Frankendorf: [[Frankendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Stüdenitz-Schönermark === * Stüdenitz: [[Stünnitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönermark: [[Schönmark]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temnitzquell === * Buchenhaus: [[Buokenhuus]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Darsikow: [[Doorsko]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Temnitzquell: * Katerbow: * Netzeband: * Rägelin: === Temnitztal === * Temnitztal: * Garz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kerzlin: [[Käzlin]]<ref name=BBWbNr66/20">BBwb Fb20: Wildberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr66.pdf])</ref> * Küdow-Lüchfeld: [[Luuchfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lüfeld]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Rohrlack: [[Ruhrlack]]<ref name=BBWbNr66/20"/>, [[Rohrlake]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vichel: * Wildberg: [[Wildberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Vielitzsee === * Vielitzsee: * Seebeck: [[Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Strubensee: [[Struwensee]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vielitz: * Neu Seebeck: [[Nie Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Walsleben === * Dannenfeld: [[Dannfell]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Walsleben: [[Walsleven]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Walslebener Mühle: [[Walsleven Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wittstock/Dosse === * Babitz: [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boots]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boats]]<ref name="PlattBrannenborg26"/><ref name="rbb"/> * Berlinchen: [[Berlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="rbb">RBB24: ''[https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2025/03/plattdeutsch-ortsschilder-doerfer-wittstock-norden-brandenburg-ostprignitz-ruppin.html Mehrere Ortsschilder im Brandenburger Norden jetzt auch auf Plattdeutsch]]''</ref> , [[Bärlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Biesen: [[Beesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Christdorf: [[Chrisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Krisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dossow: [[Doss (Wittstock/Doss)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="rbb"/> * Dranse: [[Drans]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Fretzdorf: [[Fretzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Freyenstein: [[Freiensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freyensteen]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Freynsteen]]<ref name="Pk23/20"/>, [[Freinsteen]]<ref name="rbb"/> * Neu Cölln: [[Nei Cölln]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Gadow: [[Joado]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Joarro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jodo]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jorro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>"/><ref name="rbb"> * Goldbeck: [[Goldbeke]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Haßlow: [[Groot Haßlow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Groot Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Klein Haßlow: [[Kleen Haßlow]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Randow: [[Ranno]]<ref name="PlattBrannenborg"/>"/><ref name="rbb"/> * Niemerlang: [[Nemlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niemerlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tetschendorf: [[Teetschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ackerfelde: [[Ackerfell]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Ackerfeld]]<ref name="Pk30/20"/><ref name="Pk24/20"/> * Rossow: [[Rossow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rosso]]<ref name="rbb"/> * Schweinrich: [[Schwienrich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="rbb"/> * Sewekow: [[Sävko]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>''[https://pp-agentur.net/2020/07/30/sewekow-erhaelt-erste-zweisprachige-ortstafel-in-brandenburg/ Sewekow erhält erste zweisprachige Ortstafel in Brandenburg]'', Prignitzer Presse Agentur an’n 30. Juli 2020</ref>, [[Säfko]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säfkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wittstock: [[Wittstock]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wulfersdorf: [[Wulfsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zempow: [[Zempow]]<ref>BBWb Fb 1: Zempow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Wi_13.pdf Wi13])</ref>, [[Sempow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zootzen: '''[[Zootzen (Wittsrock/Dosse)]]'''<ref> BBWb Fragebogen 1: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7])</ref>, [[Sootzen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Daber: [[Olt Doover]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Doober]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Am Damm: * Bauhof: * Brausebachmühle: [[Brausebachmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Charlottenhof: [[Charlottenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dudel: * Dunkelsruh: * Eichenfelde: [[Eikenfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Eiknfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Ernstenswille: * Friedrichsgüte: * Friedrichsgüter Mühle: * Glashütte: * Griebsee: * Gustavsruh: [[Justavsruh]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp (Wittstock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsdorfer Siedlung: * Karl-Marx-Hof: * Karstedtshof: [[Karstedtshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kuhlmühle: [[Kuhlmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Kuulmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lüttgendosse: [[Lüttchendoss]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Neu Biesen: * Neuendorf: [[Niendörp (Wittsrock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberger Siedlung: * Rote Mühle: [[Rode Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberg: [[Scharpenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberger Mühle: * Scharfenberger Ziegelei: * Siebmannshorst: * Sudrowshof: [[Sudrowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Walkmühle: [[Walkmölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wusterhausen/Dosse === * Wusterhausen: [[Wustrusen]]<ref name="Ky62/20"/>, Schusterhusen (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky38.pdf Ky38 Bantikow]</ref>, [[Wustrhusen]]<ref name="BBWb Ky69">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky69.pdf Ky69 Barsikow]]</ref>, [[Wosterhusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bantikow: [[Bantkow]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Barsikow: [[Barskow]]<ref name="PlattBrannenborg27">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp.27 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Blankenberg: [[Blankenberch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Brunn: * Bückwitz: [[Bückwitz]]<ref name="Ky62/20"/> * Dessow: * Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ganzer: * Gartow: * Kantow: * Läsikow: [[Lesko]]<ref name="BBWbKy82/20">BBWb Fb20: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky82.pdf Ky82])</ref> , [[Lesskow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lögow: * Metzelthin: * Nackel: [[Noakel]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Nöckel]] (Ökelnaam?)<ref name="BBWb Ky69"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sechzehneichen: [[Sösterneiken]], Kattekers (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38"/>, [[Sösteineiken]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Segeletz: [[Seelätz]]<ref name="BBWbKy82/20"/> * Tornow: * Tramnitz: * Trieplatz: * Wulkow: * Bückwitz-Ausbau: * Heilbrunn: * Plänitzer Siedlung: * Reihereck: === Zernitz-Lohm === * Zernitz: [[Zernitz]]<ref>BBWb Fb 1: Zernitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_51.pdf Ky51])</ref> * Bahnhof Zernitz: * Goldbeck: [[Joldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Golbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Koppenbrück: [[Koppenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Lohm: * Krüllenkempe: [[Krüllenkemp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kahlschlag: * Neu-Koppenbrück: == Teltow-Fläming == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} === Baruth/Mark === * Baruth/Mark: [[Boat]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 36</ref><ref name="BBWb Zo67_1">BBWb Fragebogen 1[http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/10/01_Zo_67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref>, [[Boart]]<ref name="BBWLu2/20"/>, [[Bårt]]<ref name="Zo65/1"/> * Klein Ziescht: [[Kleen Schiest]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dornswalde: [[Dernswoll]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Ziescht: [[Groot Schiescht]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grosschiest]]<ref name="Zo74/2">BBWb FB.1: Groß Ziescht ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_74.pdf Zo74/1])</ref>, [[Schiest]]<ref name="Zo74/2"/> * Kemlitz: [[Kämels]]<ref>BBWb Fb.1: Kemlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_73.pdf Zo73/1])</ref> * Horstwalde: * Klasdorf: [[Klasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Glashütte: * Ließen: [[Ließne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Merzdorf: [[Mertschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Märzdörp]]<ref>BBWB Fb1: Merzdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_44.pdf Lw44/1])</ref> * Mückendorf: [[Mijendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Paplitz: [[Paplitz]]<ref name="BBWb Zo67">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref> * Petkus: [[Petek]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekkes]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekes]]<ref>BBWb Fb.1: Petkau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_46.pdf Lw46/1])</ref> * Charlottenfelde: [[Charlottenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Radeland: [[Radeland]]<ref name="BBWb Zo67"/>, [[Roadland]]<ref name="Zo86/1">BBWb Fb.1: Radeland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_68.pdf Zo68/1])</ref> * Schöbendorf: [[Schöbendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schöbmdorf]]<ref name="Zo65/1">BBWb Fb.1: Schöbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_65.pdf Zo65/1])</ref> === Jüterbog === * Jüterbog: [[Jieterbog]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jieterbock]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jiterbog]]<ref name="Jue23/20"/> * Fröhden: [[Frehden]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Frehdn]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freedn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grüna: [[Jriene]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kloster Zinna: [[Zinne]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kloster]]<ref>BBWb Fb.1: Kloster Zinna ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue22.pdf Jue22/1])</ref>, [[Klosta]]<ref name="Jue23/20">BBWB Fb.20: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Jue23.pdf Jue23/20])</ref> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Markenderb]]<ref name="Jue23/20"/> * Neuheim: * Neuhof: [[Neehoff (Jieterbog)]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Neihoff]]<ref>BBWb Fb.1: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue15.pdf Jue15/1])</ref><ref name="Jue23/20"/> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Luckenwalde === * Luckenwalde: [[Luckenwolle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref><ref name="Jue15/20">BBEB Fb.20: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue15.pdf Jue15/20])</ref>, [[Lukenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenwal]]<ref name="Zo86/1"/> * Frankenfelde: [[Frankenfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kolzenburg: [[Kolzenborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kolzenburch]]<ref name="Jue15/20"/><ref name="Lw31/20">BBWB Fb.20: Luckenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw31.pdf Lw31])</ref> * Bleiche: * Lindenberg: [[Lingenberch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 308</ref> * Elsthal: * Neu Frankenfelde: * Vor dem Baruther Tor: * Vor dem Trebbiner Tor: * Walkmühle: === Ludwigsfelde === * Ludwigsfelde: [[Ludewichsfelle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Ahrensdorf: [[Oansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 169</ref>, [[Ahrensdörp (Ludewigsfelle)|Ahrensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oahrnsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Ahrensdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_8.pdf Lw8/1])</ref>, [[Oensdöp]]<ref name="Zo20/20">BBWb Fb. 20: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo20.pdf Zo20/20])</ref> * Genshagen: [[Jenßon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 99</ref>, [[Jenshoon]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gröben: [[Jröbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 307</ref>, [[Jröäbm]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Gröbn]]^{ö offen}<ref name="Zo20/20"/> * Gröbener Kietz: * Groß Schulzendorf: [[Jrotschultndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 14</ref>, [[Jroot Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groat Schültendorp]]<ref>BBEB Fb.1: Groß Schulzendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_28.pdf Zo28/1])</ref> * Jütchendorf: [[Jütkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kerzendorf: [[Kerzendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löwenbruch: [[Leienbruek]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 140</ref>, [[Leienbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leienbruok]]<ref name="Zo20/20"/> * Siedlung am Weinberg: [[Wienbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Mietgendorf: [[Mietkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mietchendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Mietgendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_31.pdf Zo31/1])</ref> * Schiaß: [[Ssijoasch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref> * Siethen: [[Siethen]]<ref>BBWb Fb.1: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_20.pdf Zo20/1])</ref> * Wietstock: [[Witstock]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 67</ref> === Trebbin === * Trebbin: [[Trebbin]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 166</ref> * Blankensee: [[Blankensei]]<ref>BBWb Fb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_1.pdf Lw1/1])</ref>, [[Blankensee]]<ref>BBWbFb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_30.pdf Tn30/1])</ref> * Christinendorf: [[Kristindörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 113</ref>, [[Christindörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Ebelshof: [[Ebelshoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eichenhof: [[Eichenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glau: * Großbeuthen: [[Jrotbütn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbüten]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groetbüten]]<ref name="Zo20/20"/>, [[Groß-Buthen]]<ref>BBwb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33a.pdf Zo33/1a])</ref>, [[Grot-Büten]]<ref> BBWb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33b.pdf Zo333/1b])</ref> * Kleinbeuthen: [[Kleenbüten]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Schulzendorf: [[Kleen Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenschultendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Klien Schulendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_9.pdf Lw9/1])</ref> * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.1: Kliestow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_7.pdf Lw7/1])</ref> * Löwendorf: [[Leiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leiendorf]]<ref>BBWB Fb.1: Löwendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_5.pdf Lw5/1])</ref> * Lüdersdorf: [[Lüsdörip]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Lüsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.20: Christinendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo43.pdf Zo43/20])</ref>, [[Lǘsdö̱̆ri̇̆p]]<ref>BBWb Fb.1: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_10.pdf Lw10/1])</ref> * Märkisch Wilmersdorf: [[Märksch Wilmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Stangenhagen: [[Stannhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stangenhoan]]<ref>BBWB Fb.1: Stangenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_3.pdf Lw3/1])</ref> * Schönhagen: [[Schönhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Thyrow: [[Thüre]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 63</ref> * Wiesenhagen (fröher Neuendorf): [[Neiendörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 80</ref>, [[Wiesenhagen]]<ref>BBWb Fb 1: Wiesenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12])</ref> === Zossen === * Glienick: [[Jlinink]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref>, [[Jlienink]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Werben: [[Werbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 279</ref> * Horstfelde (fröher Dergischow): [[Dersche]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref> * Kallinchen: [[Kallineken]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 111</ref> * Lindenbrück (fröher Jachzenbrück): [[Jachznbrüjje]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Funkenmühle: [[Funkenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Zesch am See: * Nächst Neuendorf: [[Näst Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Näst Niendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nunsdorf: [[Nünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneiche: [[Schneke]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 217</ref>, [[Schneeke]]<ref name="Zo74/20">BBWb Fb.20: Kallinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo47.pdf Zo74/20])</ref>, [[Schöneeke]]<ref>BBEB Fb.1: Schöneiche ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_42.pdf Zo42/1])</ref> * Schünow: [[Schüne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="Zo40/20">BBWb Fb.20: Schünow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo40.pdf Zo40/20])</ref> * Wünsdorf: [[Wüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 286</ref>, [[Wiensdorp]]<ref>BBWb Fb1: Wünsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_56.pdf Zo56])</ref>, [[Wünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Neuhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldstadt: * Zossen: [[Ssossen]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 295</ref> * Dabendorf: [[Dondörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 54</ref>, [[Doondörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dabendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Dabendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_38.pdf Zo38/1])</ref> === Am Mellensee === * Gadsdorf: [[Joasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref><ref>BBWB Fb.20: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12/20])</ref> * Klausdorf: [[Klosdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 119</ref>, [[Kloosdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kummersdorf: [[Kummerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Alexanderdorf: [[Alexanderdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Kummersdorf-Gut: [[Kummmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mellensee: [[Mellen]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Mönninghausen: [[Mönninghusen]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rehagen: [[Rejon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 195</ref>, [[Rehoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Saalow: [[Soale]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 231</ref> * Sperenberg: [[Sperenbärch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fernneuendorf: [[Fernneiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Blankenfelde-Mahlow === * Blankenfelde: [[Blankenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 13</ref> * Mahlow: [[Moale]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> * Glasow: [[Jloase]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref> * Roter Dudel: * Waldblick: * Dahlewitz: [[Doalewitz]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Groß Kienitz: [[Jroot Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Jühnsdorf: [[Jüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 346</ref>, [[Jühnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> === Großbeeren === * Großbeeren: [[Jrotbernt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbeernt]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Jrootbeern]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Neubeeren: [[Neibernt]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Heinersdorf: [[Henderschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhain: * Friedrikenhof: [[Friederikenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Osdorf: [[Osdörp (Grootbeernd)|Osdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 132</ref> * Diedersdorf: [[Didderschdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 34</ref>, [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleinbeeren: [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbeern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Niederer Fläming === * Bärwalde: [[Bärwahle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Bärwalle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgisdorf: [[Borjisdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gräfendorf: [[Jräendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpndorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Herbersdorf: [[Hawersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hawerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Hohenahlsdorf: [[Oalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Aalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohengörsdorf: [[Hauenjäersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenjäerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohenseefeld: [[Hohenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Höfgen: [[Häffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Häekene]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Körbitz: [[Kerwitz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kossin: [[Gossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Kossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichterfelde: [[Lichterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Meinsdorf: [[Meensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nonnendorf: [[Nonndorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nonne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reinsdorf: [[Reensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Riesdorf: [[Riesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rinow: [[Rine]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Riene]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schlenzer: [[Schlenze]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sernow: [[Säerne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waltersdorf: [[Woalterschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Welsickendorf: [[Welsickedorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Welsicke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Weißen: [[Wießen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbig: [[Warwick]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wiepersdorf: [[Wieparschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Niedergörsdorf === * Altes Lager: * Blönsdorf: [[Bläensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dalichow: [[Doliche]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Danna: [[Danne (Nederjeersdorp)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dennewitz: [[Däennewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Däenewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Eckmannsdorf: [[Eckmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Egmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gölsdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Kaltenborn: [[Koalborne]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kurzlipsdorf: [[Kortlipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Langenlipsdorf: [[Lipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lindow: [[Linde]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Malterhausen: [[Mallerhusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallerhuusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mellnsdorf: [[Mellnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Niedergörsdorf: [[Neederjeersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Oehna: [[Eehne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rohrbeck: [[Robäeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seehausen: [[Säehusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säehuusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wergzahna: [[Werchtoane]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wölmsdorf: [[Welmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wellmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zellendorf: [[Zäeldörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Nuthe-Urstromtal === * Ahrensdorf: [[Ahrnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oansdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Berkenbrück: [[Berkenbrick]]<ref name="Jue15/20"/> * Dobbrikow: [[Dobbrichow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dümde: * Felgentreu: [[Felledräe]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felledri]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felljendräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Frankenförde: [[Frankenförre]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 72</ref> * Gottow: [[Jotto]]<ref name="Jue15/20"/> * Gottsdorf: [[Gottsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hennickendorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Henkendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Holbeck: [[Holbeke]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Jänickendorf: [[Jänickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kemnitz: * Liebätz: [[Lebätz]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lynow: [[Line]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Märtensmühle: [[Mätnsmöäle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 167</ref>, [[Mertensmölle]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mertensmihle]]<ref name="Jue15/20"/> * Nettgendorf: [[Nettchendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ruhlsdorf: [[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenbrück: [[Scharpenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneweide: [[Schönewide]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 170</ref> * Stülpe: [[Stilpe]]<ref name="Lw46/20">BBWb Fb.20: Petkus ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw46.pdf Lw46/20])</ref><ref name="Jue15/20"/>, [[Stülpe]]]<ref name="Jue15/20"/> * Woltersdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zülichendorf: [[Zilickenderp]]<ref name="BBWbLw26/1">BBWb Fragebogen 1 Zülichendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_26.pdf Lw26])</ref>, [[Zülickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rangsdorf === * Groß Machnow: [[Jrotmoakno]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Moakno]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Pramsdorf: [[Proamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 187</ref> * Theresenhof: [[Theresenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klein Kienitz: [[Kleen Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Rangsdorf: [[Rangesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 23</ref> === Dahme/Mark === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Lw46/20"/> * Dahme/Mark: [[Doame]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="BBWLu2/20"/> * Gebersdorf: [[Geversdörp (Doahme)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kemlitz: * Altsorgefeld: * Niebendorf-Heinsdorf: [[Niemdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Heensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Schöna-Kolpien: * Rosenthal: [[Rosenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieb: * Schwebendorf: [[Schwemdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wahlsdorf: [[Woalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liepe: * Zagelsdorf: [[Zagelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dahmetal === * Görsdorf: [[Jierschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liedekahle: * Liebsdorf: [[Liebsdorp]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Prensdorf: [[Prensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wildau-Wentdorf: [[Wilde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ihlow === * Bollensdorf: [[Bollsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Illmersdorf: [[Emerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Mehlsdorf: [[Mehlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Karlsdorf: [[Karlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Niendorf: [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rietdorf: [[Rietdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> == Potsdam == * Potsdam: [[Pottdam]] (Ole)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref>, [[Potsdam]] (Junge)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref> * Anglersiedlung Kanalbrücke: * Babelsberg: [[Babelsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> (Nudelsberg (Ökelnaam) <ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS7.pdf Ps7 Klein-Glienicke]</ref><ref>BBWb Fb.20: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS3.pdf P3/20])</ref><ref name="Ps6/20">BBwb Fb.20: Potsdam ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS6.pdf Ps6/20])</ref>, [[Nudelmünde]]<ref name="Ps6/20"/> * Babelsberg Nord: * Babelsberg Süd: * Berliner Vorstadt: * Bornim: [[Bornim]]<ref>BBWb Fb.1: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_3.pdf Ps3/1])</ref> * Bornstedt: [[Bornsstede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Bonnstät]]<ref>BBWb Fb.1: Bornstedt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_4.pdf Ps4/1])</ref> * Brandenburger Vorstadt: * Bullenwinkel: * Drewitz: up’m [[Drets]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> (mit lang ''e'': ''Dreets''), [[Dreetz]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eiche: [[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Einhaus: * Fahrland: [[Fohrland]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forst Potsdam Süd: * Forsthaus Gaisberg: * Golm: [[Jolm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Glienicke: [[Jroot Jlininck]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Grube: [[Jrube]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hermannswerder: * Industriegelände: * Jägerhof: * Jägervorstadt: * Kartzow: * Kirchsteigfeld: * Klein Glienicke: [[Kleen Jlinink]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kolonie Bergstücken: [[Berchstücken]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Krampnitz: * Kuhfort: * Küssel: * Marquardt: * Marquardt-Siedlung: * Nattwerder: [[Nattwerde]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nauener Vorstadt: * Nedlitz: * Neu Fahrland: [[Nie Fahrland]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neu Grube: * Nördliche Innenstadt: * Paaren: * Potsdam West: * Sacrow: * Satzkorn: * Schlaatz: * Schlänitzsee: * Stern: * Südliche Innenstadt: * Teltower Vorstadt: * Templiner Vorstadt: * Tornow: * Uetz: * Uetz-Paaren: * Waldsiedlung: * Waldstadt I: * Waldstadt II: * Weinberg: * Wildmeisterei: * Wildpark: == Potsdam-Mittelmark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} === Beelitz === * Beelitz: [[Beelitz]]<ref>BBWb Fb.1: Beelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_60.pdf Pd60/1])</ref> * Heilstätten: * Schönefeld: * Buchholz: [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30/> * Busendorf: [[Busendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Kanin: [[Kanin]]<ref>BBWb Fb.1: Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_49.pdf Pd49/1])</ref> * Klaistow: [[Klästow]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Kleeste]]<ref name="Pd48/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Elsholz: * Fichtenwalde: [[Fichtenewalde]]<ref name="Pd48/20">BBWb Fb.20: Busendorf-Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd48.pdf Pd48/20])</ref> * Reesdorf: [[Räsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Reedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_61.pdf Pd61/1]</ref> * Rieben: [[Rieben]]<ref>BBWb Fb.1: Rieben ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_70.pdf Pd70/1])</ref> * Salzbrunn: * Birkhorst: [[Berkhorst]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref name="BBWb Bz8">Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Schäpe: [[Schäp’]]<ref name="BBWb Bz8"/>, [[Schäp]]<ref>BBWb Fb.1: Schäpe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_65.pdf Pd65/1])</ref> * Schlunkendorf: [[Schlunkendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schlunkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_59.pdf Pd59/1])</ref> * Wittbrietzen: [[Wittbrietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Wittbrietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_69.pdf Pd69/1])</ref> * Zauchwitz: [[Zukewitz]]<ref name="BBWbPd63/1>BBWb Fb1: Zauchwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_63.pdf Pd63])</ref>, [[Zuiwitz]](?)<ref name="BBWbPd63/1"/> * Körzin: === Belzig === * Belzig: [[Bells]]<ref name="RuBRF">''Rund um Belzig'' vun Reinhard Fischer</ref>, [[Bels]]<ref name="Bz52/1"/>, [[Belz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Weitzgrund: [[Weetsjrunt]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Weetjrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Weetjrünne]]<ref name="RuBRF"/>) * Bergholz: [[Bärkholt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bargholt]]<ref name="BBWBPw21/20"/>, [[Bergholt]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borne: [[Borno]]<ref name="RuBRF"/> * Dippmannsdorf: [[Dippensdörp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Dimmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="RuBRF"/>, [[Diepensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Fredersdorf: [[Fräesdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Briesen: [[Jroot Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroot Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Briesen: [[Kleen Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleen Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Hagelberg: [[Halbärch]]<ref name="RuBRF"/>, [[Haalbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> <ref name="RuBRF"/>, [[Hoolbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klein-Glien: [[Jlien]]<ref name="RuBRF"/> (fröher [[Kleen Jlien]]<ref name="RuBRF"/>) * Kuhlowitz: [[Kuulewits]]<ref name="RuBRF"/> * Preußnitz: [[Briitsenits]]<ref name="RuBRF"/> * Lübnitz: [[Lüübnits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Lüümnits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liimnits]]<ref name="RuBRF"/>) * Lüsse: [[Liso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lüso]]<ref name="RuBRF"/> * Lütte: [[Lütte]]<ref name="RuBRF"/> * Neschholz: [[Nescholt]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ragösen: [[Rejöösn]]<ref name="RuBRF"/> * Schwanebeck: [[Schwooenebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Werbig: * Verlorenwasser: * Egelinde: * Hohenspringe: * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Sandberg: [[Santbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Wühlmühle: [[Wüüemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiiemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiilmelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wüülmelle]]<ref name="RuBRF"/> === Brück === * Brück: [[Brüje]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg30"/> , [[Bröje]]<ref name="Bz16/20">BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz16.pdf Bz16/20])</ref><ref name="Bz9/20"/> * Baitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Gömnigk: [[Jöömelick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jöömlick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jömlik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> , [[Jämnik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Ne’endorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Neiendorp]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Trebitz: [[Treewits]]<ref name="RuBRF"/> * Rottstock: [[Rottschtock]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Rottstock: * Stromtal: === Havelsee === * Havelsee: [[Halesee]]^{[uut „Hale“ un „See“, kiek unner]} * Pritzerbe: [[Pritzerbe]]<ref name="Bb13/20">BBWb Fb.20: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb13.pdf Bb13/20])</ref> * Kützkow: [[Kütscho]]<ref>BBWb Fb.1: Kützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb8.pdf Bb8/1])</ref> * Seelensdorf: [[Sähndörp]]<ref name="BB9/20">BBWB FB.20: Hohenferchesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb9.pdf Bb9/20])</ref> * Briest: [[Briest]]<ref>BBWb Fb.1: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb14a.pdf Bb14a/1])</ref>, [[Breest]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fohrde: [[Fohre]]<ref name="BB9/20"/> * Tieckow: * Hohenferchesar: [[Hohenferchesar]]<ref>BBWB Fb.20: Marzahne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb3.pdf Bb3/20])</ref>, [[Fercheser]]<ref name="Bb13/20"/> * Marzahne: [[Marzoane]]<ref name="BB9/20"/> * Havel (Stroom): [[Hale (Stroom)|Hale]]<ref>BBWb Fb.2: Pritzerbe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_7.pdf Bb7/2])</ref><ref name="Bb13/2">BBWB Fb.2: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_13.pdf Bb13/2])</ref>, [[Häle]]<ref name="BB14a/2">BBWb Fb.2: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_14a.pdf Bb14a/2])</ref> * See: [[Seen]]<ref name="BB14a/2"/>, [[See]]<ref name="Bb13/2"/> === Niemegk === * Niemegk: [[Niiemek]]<ref name="RuBRF"/>, [[Nihmik]]<ref name="Bz54/20"/> * Hohenwerbig: [[Hoonwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Hohenwarwick]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Lühnsdorf: [[Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lühnsdorp]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Lihnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Paradiesmühle: [[Paaraadiismello]]<ref name="RuBRF"/> * Werdermühle: [[Wärdermelle]]<ref name="RuBRF"/> === Teltow === * Ruhlsdorf: [[Ruelsdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 26</ref> * Teltow: [[Telte]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 249</ref> === Treuenbrietzen === * Treuenbrietzen: [[Brietzen]]<ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz43.pdf Bz43/20])</ref><ref>BBWb Fb.20: Nichel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz57.pdf Bz57/20])</ref> * Bardenitz: [[Barnze]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Pechüle: [[Pchiele]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue5.pdf Jue5 Bardenitz]</ref> * Klausdorf: * Brachwitz: [[Brakwitz]]<ref name="Pd71/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd71.pdf Pd71/20])</ref>, [[Broakewitz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dietersdorf: '''[[Grund]]''' (Grund <ref>BBWb Fb 20: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue16.pdf Jue16])</ref>, [[der Jrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Luterschbrunn]]<ref name="RuBRF"/>), [[Dietersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Dietasdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Feldheim: [[Feldheem]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Schwabeck: * Frohnsdorf: [[Frohnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Lobbese: [[Lowese]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lowwese]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Zeuden: '''[[Ziden]]''' ([[Ssiidn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Ziten]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Ziden]]/[[Zidn]] (Zid(e)n)<ref>BBWb Fb1: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue16.pdf Jue16</ref>) * Pflügkuff: [[Plickoff]]<ref name="RuBRF"/> * Lüdendorf: de [[Olle Siile]]<ref name="RuBRF"/>, de [[Olle Siiele]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedndorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lühsdorf: [[Lühsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Marzahna: [[Martoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mortoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Schmögelsdorf: * Niebel: [[Niebel (Brietzen)]]<ref name="Pd71/20"/> * Niebelhorst: * Rietz: [[Riiets]]<ref name="RuBRF"/>, [[Terrietz]]<ref name=BB22/20"/> * Rietz-Ausbau: * Rietz-Bucht: [[Riietser Bucht]]<ref name="RuBRF"/>, de Bucht<ref name="RuBRF"/> * Neu-Rietz: === Werder === * Werder: ** Eichholz: [[Eekholt (Werder)]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Bliesendorf: [[Bliesendörp]]<ref name="Pd48/20"/> * Resau: * Derwitz: * Glindow: [[Gline]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=onepage&q=gline&f=false</ref>, [[Glinge]]<ref name="Pd48/20"/>, [[Jline]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Elisabethhöhe: * Kemnitz: * Kolonie Zern: * Petzow: * Phöben: [[Feben]]<ref name="BBWb Pd15">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Pd15.pdf Pd15 Alt-Töplitz]</ref> * Plötzin: * Plessow: * Neuplötzin: * Töplitz: * Göttin: [[Jettin]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Leest: [[Leest]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Neu-Töplitz: [[Neu-Töaplitz]]<ref name="BBWb Pd15"/> === Ziesar === * Ziesar: * Bücknitz: * Glienecke: * Köpernitz: === Groß Kreutz === * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Siedlung Bochow Bruch: * Deetz: * Götz: [[Jötz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Siedlung Götzer Berge: * Groß Kreutz: [[Jroot Krüütz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Siedlung Groß Kreutz Ausbau: * Jeserig: * Krielow: [[Kriele]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schenkenberg: * Schmergow: === Kleinmachnow === * Kleinmachnow: [[Kleenmoakno]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dreilinden: === Kloster Lehnin === * Kloster Lehnin: [[Kloster]]<ref name="Bz9/20"/> * Damsdorf: [[Doamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Emstal (früher ''Schwine''): [[Emstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Schwine]]<ref name="Pd48/20"/> * Göhlsdorf: [[Jöälsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grebs: [[Jröbs]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Lehnin: * Krahne: [[Kroane]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rotscherlinde: * Michelsdorf: [[Michelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nahmitz: [[Noamitz]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Netzen: * Prützke: * Rädel: * Reckahn: * Meßdunk: * Rietz: * Trechwitz: * Trechwitz Siedlung: === Michendorf === * Fresdorf: [[Freäsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Langerwisch: * Michendorf: [[Michendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Stücken: * Wildenbruch: * Wilhelmshorst: === Nuthetal === * Nuthetal: * Bergholz-Rehbrücke: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Fahlhorst: [[Foalhorscht]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Nudow: * Philippsthal: * Saarmund: [[Soamunt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Tremsdorf: === Schwielowsee === * Schwielowsee: * Caputh: * Geltow: * Ferch: * Neue Scheune: [[Neie Schüne]]<ref name="Pd48/20"/> === Seddiner See === * Seddiner See: * Kähnsdorf: [[Kähnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Neuseddin: * Seddin: === Stahnsdorf === * Güterfelde (fröher Gütergotz): [[Jüederjots]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 108</ref>, [[Jüterjotz]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Jüederjotz]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Kienwerder: * Schenkenhorst: * Sputendorf: [[Sputndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref> * Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref> === Wiesenburg/Mark === * Benken: [[Benken (Wiesenborg)|Benken]]<ref name="RuBRF"/> * Grubo: [[Jroo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/><ref name="RuBRF"/>, [[Jruuwo]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jruwo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Welsigke: [[Wellsicko]]<ref name="RuBRF"/> * Jeserig/Fläming: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jäserik]]<ref name=BB22/20"/> * Jeserigerhütten: [[Jeesericksche Hitten]]<ref name="RuBRF"/>, de Hitten<ref name="RuBRF"/>, [[Jeserigsche Hitten]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Glashütte: * Klepzig: [[Klepps]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleps]]<ref name="Bz79/20">BBWB Fb.20: Großmarzehns ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz79.pdf Bz79/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lehnsdorf: [[Lotscho]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lehnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Medewitz: [[Meerewits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Meelewits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meedjewits]]<ref name="RuBRF"/>), [[Melewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Merewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Medewitzerhütten: [[Meerewitsche Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Mützdorf: [[Mitsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Mitzdorp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuehütten: de [[Hittn]]<ref name="RuBRF"/> (Spottnaam in de Ümgegend: Kleen Berliin<ref name="RuBRF"/>) * Reetz: [[Rääts]]<ref name="RuBRF"/> * Reetzerhütten: [[Räätser Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Reppinichen: [[Reppinicke]]<ref>http://www.ossiforum.de/t352f5-Dialekte-und-die-kleinen-Missverstaendnisse-6.html</ref>, [[Reppiinicko]]<ref name="RuBRF"/> * Schlamau: [[Schlamau]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schlamaue]]<ref name="RuBRF"/> * Arensnest: [[Oornsnest]]<ref name="RuBRF"/> * Schmerwitz: [[Schmärfs]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schmärwits]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg: [[Wiisnborch]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg-Bahnhof: * Spring: [[Schprink]]<ref name="RuBRF"/> * Setzsteig: [[Settschtiich]]<ref name="RuBRF"/> * Alte Hölle: [[Olle Hello]]<ref name="RuBRF"/>? * Tränkeberg: [[Kalottscho]]<ref name="RuBRF"/> * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Steindorf: [[Schteendorp]]<ref name="RuBRF"/> === Beetzsee === * Beetzsee: * Brielow: * Radewege: * Siedlung Radewege: === Beetzseeheide === * Beetzseeheide: [[Beetzseeheede]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Butzow: * Mötzow: * Gortz: * Ketzür: === Päwesin === * Päwesin: [[Persin]]<ref name="BBWb Bb5">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb5.pdf Bb25 Bagow]</ref> * Bagow: * Bollmannsruh: * Riewend: [[Riend]]<ref name="BBWb Bb5"/> === Roskow === * Lünow: [[Lüne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Roskow: [[Roscho]]<ref name="BBWb Bb5"/>, [[Roschow]]<ref name="BB17/20"/> * Weseram: === Borkheide === * Borkheide: [[Borkheede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> === Borkwalde === * Borkwalde: === Golzow === * Golzow: * Grüneiche: [[Jrüneeke]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Lucksfleiß: [[Luckenfleiß]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Müggenburg: [[Müjenburch]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Hammerdamm: === Linthe === * Linthe: [[Linte]]<ref name="RuBRF"/>, [[Linthe]]<ref name="Bz16/20"/><ref>BBWb Fb.20: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz31.pdf Bz31/20])</ref> * Alt Bork: [[Altbork]]<ref name="Bz16/20"/>, [[Olt Bork]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Deutsch Bork: === Planebruch === * Planebruch: [[Ploanebrook]]^[?] * Cammer: [[Cammer (Ploanebrook)]]<ref>BBBW Fb.1: Cammer ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz1.pdf Bz1/1])</ref> ** Tornow: * Oberjünne: ** Johannisheide: * Damelang-Freienthal: ** Damelang: [[Domelang]]<ref name="Bz9/20">BBWb Fb.20: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz9.pdf Bz9/20])</ref>, [[Doamelang]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz9/20"/> ** Freienthal: [[Freiendoahl]]<ref>BBWB Fb.1: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz9.pdf Bz9/1])</ref>, [[Freiendoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Hackenhausen: === Mühlenfließ === * Mühlenfließ: [[Möllenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Haseloff-Grabow: [[Hooselopp-Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>?, [[Groabe]]<ref name="Bz62/20">BBWb Fb.20: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz62.pdf Bz62/20])</ref> * Haseloff: [[Hooselopp]]<ref name="RuBRF"/> (? warrt in ''Rund um Belzig'' mit Dubbel-p schreven, aver na de öllern Formen is ''Hooseloop'' wohrschienlicher), [[Hoaselopp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.1: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz62.pdf Bz62/1])</ref> * Grabow: [[Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>, [[Growe]]<ref name="Bz42/20"/>, [[Jroewe]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Nichel: * Niederwerbig: [[Leejenwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Legenwerbig]]<ref name="Bz62/20"/>, [[Leegenwerbig]]<ref>BBWb Fb.1: Niederwerbig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz56.pdf Bz56/1])</ref> * Jeserig: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/> * Schlalach: [[Schloalach]]<ref>BBWB Fb.1: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz31.pdf Bz32/1]</ref> === Planetal === * Planetal: [[Ploanedoal]]^[?] * Dahnsdorf: [[Doonsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Doahnsdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz54_2.pdf Bz54/1a])</ref>, [[Dohnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz52/20">BBWB Fb.20: Kanepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz52.pdf Bz52/20])</ref> * Komthurmühle: [[Kuntermelle]]<ref name="RuBRF"/> * Neue Mühle: [[Ne’e Mello]]<ref name="RuBRF"/> * Kranepuhl: [[Kroonepuul]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kronepuhl]]<ref name="Bz54/20">BBWB Fb.20: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz54.pdf Bz54/20])</ref><ref name="Bz52/1">BBWB Fb.1: Kranepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz52.pdf Bz52/1])</ref> * Mörz: [[Mörts]]<ref name="RuBRF"/>, [[Morz]]<ref name="Bz42/20">BBWb Fb.20: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz42.pdf Bz42/20])</ref> * Locktow: [[Lockte]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg48"/> * Ziezow: [[Ssiitso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Zieze]]<ref name="Bz42/20"/> * Teuchermark: [[Diiker Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Diiker<ref name="RuBRF"/> * Plane (Stroom): [[Ploane]]<ref name="Bz54/2">BBWB Fb.2: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_54.pdf Bz54/2])</ref>, [[Plane]]<ref name="Bz54/2"/>, [[Plone]]<ref>BBWB Fb.2: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_42.pdf Bz42/2])</ref>, [[Plŏne]]<ref>BBBW Fb.2: Mörz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_53.pdf Bz53/2])</ref> === Rabenstein/Fläming === * Rabenstein/Fläming: [[Raamschteen]]<ref name="RuBRF"/> * Buchholz: [[Buukholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="RuBRF"/>, [[Buokholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz65.pdf Bz65/1])</ref>, [[Buchholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_71.pdf Pd71/1])</ref>, [[Bukholt]]<ref name="Bz69/20">BBWB Fb.20: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz69.pdf Bz69/20])</ref>, [[Bugholt]]<ref name="Bz52/20"/> * Garrey: [[Jraie]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="RuBRF"/>, [[Greye]]<ref>BBWb Fb.1: Garrey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz78.pdf Bz78/1])</ref>, [[Jreie]]<ref name="Bz69/20"/> * Zixdorf: [[Ssicksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Wüstemark: de [[wiiste Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Marke<ref name="RuBRF"/> * Groß Marzehns: [[Jroot Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroten Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Marzehns: [[Kleen Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Klen Marzehns]]<ref name="Bz79/20"/>, [[Kleem Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Raben: [[Raamm]]<ref name="RuBRF"/>, [[Raben]]<ref name="Bz69/20"/>, [[Ram]]<ref name="Bz69/20"/> * Rädigke: [[Räädjicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Räälicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Rädigke]]<ref>BBWb Fb.1: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz69.pdf Bz69/1])</ref> ** Neuendorf: [[Naiendorp]]<ref>BBWB Fb.1: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz16.pdf Bz16/1])</ref>, [[Neendorp]]<ref name="Bz69/20"/> === Bensdorf === * Bensdorf: [[Bensdörp]]<ref name="Ra52/20"/><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Altbensdorf: [[Bensdörp]]<ref>''Mitteilungen des Sächsisch-Thüringischen Vereins für Erdkunde.'' 1909, Sied 59</ref>, [[Oltbensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Herrenhölzer: * Neubensdorf: [[Niebensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vehlen: * Woltersdorf: === Rosenau === * Rosenau: * Rogäsen: * Viesen: * Warchau: * Zitz: * Gollwitz: [[Jollwitz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Wusterwitz === * Müggenbusch: * Rosenthal: * Wusterwitz: === Buckautal === * Buckautal: * Buckau: * Dretzen: * Kolonie Wittstock: * Steinberg: === Görzke === * Görzke: * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Hohenlobbese: [[Hohenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnecke: * Dangelsdorf: [[Dangelsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Wutzow: === Gräben === * Gräben: ** Rottstock: [[Rottstock]]<ref>BBWb Fb.1: Rottstock ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz22.pdf Bz22/1])</ref> * Dahlen: [[Daale]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Wenzlow === * Wenzlow: * Boecke: [[Bucke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Grüningen: === Wollin === * Wollin: ** Brückermark: ** Friesdorf: ** Grüne Aue: == Prignitz == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Prignitz}} === Berge === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berg}} * Berge: '''[[Berg (Prignitz)]]''' ([[Berch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Berje]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>) * Grenzheim: * Kleeste: '''[[Kleetz]]'''<ref name="BBWbPb4/20"/> ([[Kleest]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Muggerkuhl: * Neuhausen: '''[[Neihuus]]''' ([[Neihus]]<ref name="BBWbPb4/20"/>, [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>) === Breese === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brees (Prignitz)}} * Breese: '''[[Brees (Prignitz)]]'''^[?] ([[Lütten Breese]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Groß Breese: '''[[Groten Brees]]'''<ref name="Pb80/20">BBWb Fb.2=: Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb80.pdf Pb80/20])</ref> ([[Groten-Brees]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_b.pdf Pb81/1b])</ref>, [[Grotenbrees’]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_a.pdf Pb81/1a])</ref>, [[Groodn Brees]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>) * Kuhblank: '''[[Koblank]]'''<ref name="Pb80/20"/>, [[Kohblabk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Cumlosen === * Cumlosen: [[Cumlosen]]<ref>BBWb Fb.20: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb77.pdf Pb77/20])</ref><ref>BBwb Fb.1: Cumlosen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_69.pdf Pb69/1])</ref> * Motrich: [[Motrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref>BBWb Fb.1: Motrich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_70.pdf Pb70/1])</ref>, Ökelnamm [[Mostrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Müggendorf: [[Müggendörp (Cumlosen)]]<ref>http://www.cumlosen.de/theatergruppe/theatergruppe.htm</ref><ref>BBWb Fb.1: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_77.pdf Pb77/1])</ref> * Wentdorf: [[Wenndörp]]<ref>BBWB Fb.1: Wentdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_72.pdf Pb72/1])</ref> === Perleberg === {{Vörlaag:Navigatschoonliest Oordsdeel vun Perlberg}} * Perleberg: '''[[Perlberg]]''' ([[Perleberg]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/1">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_40.pdf Pb40])</ref>, [[Perlberg]]<ref name="BBWBPb40/1"/>, [[Pälberch]]<ref>BBWb Fb1: Perleberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_60.pdf Pb 60/1])</ref>, [[Perlberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Perlbach]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Dergenthin: ''[[Derrenthin]]'''<ref name="Pb56/1">BBWb Fb1: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_58.pdf Pb56/1])</ref> ([[Derrenthin]]<ref name="Pb56/1"/>, [[Derjenthin]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Düpow: '''[[Düpe]]'''<ref name="ESP"/> * Groß Linde: '''[[Groten Linn]]'''<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Buchholz: '''[[Groten Bookholt]]''<ref name="PlattBrannenborg38"/>([[Grotn Bokholt]]<ref name="BBWbPb47/1">BBwb Fb.1: Groß Buchkolz (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_47.pdf Pb47/1])</ref>) * Gramzow: * Lübzow: '''[[Lübzow]]''' ([[Lübsow]] <ref>BBWb Fb1: Lübzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_54.pdf Pb54/1])</ref>) * Quitzow: '''[[Quitzow]]''' ^(?)<ref>BBWb Fb1: Quitzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_53.pdf Pb53/1])</ref> * Rosenhagen: '''[[Rosenhogen]]''' ([[Rosenhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20">BBwb Fb.20: Düpow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb63.pdf Pb63/20])</ref>, [[Rosenhagen]]<ref>BBWb Fb.1: Rosenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_62.pdf Pb62/1])</ref>) * Spiegelhagen: '''[[Spegelhogen]]''' ([[Spegelhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Spielhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Speegelhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>) * Schönfeld: '''[[Schönfeld (Perlberg)]]''' (<ref>BBWb Fb.1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_46.pdf Pb46/1])</ref>) * Sükow: '''[[Sükow]]'''<ref name="Pb58/20"/> ([[Süko]]<ref>BBWb Fb.1: Sükow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_59.pdf Pb59/1])</ref>) * Wüsten-Buchholz: [[Wüsten Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neue Mühle: [[Nie Molle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Pritzwalk === * Pritzwalk: * Alt Krüssow: [[Ollen Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Beveringen: * Biesterholz: [[Biesterholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenfelde: [[Birkenbusch]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Bölzke: [[Bölset]]<ref name="BBWBPk58/20">BBWb Fb.20 Boddin: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk58.pdf PK58/20])</ref>, [[Böltsch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Buchholz: [[Bockholt (Pritzwalk)]]<ref name="BBWBPk58/20"/><ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Bookholt (Pritzwalk)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Falkenhagen: [[Falkenhoogn]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref>, [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Giesensdorf: [[Giesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="BBWbPk54/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk54.pdf Pk54/20])</ref>, [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hasenwinkel: * Kammermark: * Kemnitz: * Könkendorf: [[Köndörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kuckuck: * Mesendorf: [[Mesendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhausen: [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neu Krüssow:[[Nei Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Sadenbeck: [[Sadenbeck]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Sarnow: [[Sarno]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Sornow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönhagen: [[Schönhoosen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schönhoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seefeld: [[Seefeld]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Seefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Steffenshagen: [[Steffenshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Steffenshoosen]], [[Steffenshogen]]<ref name="Pk33/30"/> * Streckenthin: * Wilmersdorf: [[Wilmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hainholz: [[Heynholtsch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Wittenberge === * Wittenberge: [[Wittenbarje]]<ref>BBWb Fb1: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78a])</ref>, [[Wittenberg (Brannenborg)]]<ref name="BBWBPB78b/1">BBWb Fb1b: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78b])</ref>, [[Wittenberch]]<ref name="BBWBPB78b/1"/>, [[Wittenbaje]]<ref>BBWb Fb1c: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78c])</ref>, [[Wittenbärje]]<ref>BBWb Fb1d: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78d.pdf Pb78])</ref>, [[Wittenberje]]<ref>BBWb Fb1g: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78g])</ref> * Bentwisch: [[Bentwisch (Wittenberge)]]<ref name="Pb65/20"/><ref name="Pb73/20">BBWb Fb.20: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb73.pdf Pb73/20])</ref> * Buutendörp: [[Buutendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Garsedow: [[Goorsdow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Hinzdorf: [[Hinzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Lindenberg: [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütjenheide: [[Lüttenheid]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Schadebeuster: * Zwischendeich: === Groß Pankow === * Baek: [[Baek]]<ref>BBWb Fb.1: baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb35.pdf Pb35/1])</ref>, [[Beek]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Strigleben: * Boddin-Langnow: * Boddin: [[Boddin (Groot Pankow)]]<ref>BBWb Fb.1: Boddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_58.pdf Pk58/1])</ref> * Heidelberg: [[Heidelberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heidelbärch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Langnow: * Groß Pankow: [[Groot Pankow]] * Luggendorf: [[Lungdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Groß Woltersdorf: [[Grot Woltersödrp]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Groten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Brünkendorf: [[Brünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Klein Woltersdorf: [[Lüüten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Langerwisch: [[Kleen Langerwisch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Gulow-Steinberg: * Gulow: [[Gulow]]<ref name="BBWbPb26/20"/> * Steinberg: * Helle: [[Helle]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Groß Langerwisch: [[Groten Langwisch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Neudorf: * Kehrberg: [[Kehrberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kehrbärch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Gottschow: * Guhlsdorf: [[Gulsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Simonshagen: * Kuhbier: [[Koobeer]]<ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Kohbeer]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kuhsdorf: [[Koosdörp]]<ref name="BBWbPk52/20">BBwb Fb.1: Dünensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk51.pdf Pk51/20])</ref>, [[Kohsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Bullendorf: [[Bullendörp (Landkreis Prignitz)|Bullendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="ESP">Ernst Stadtkus: ''Pollo'', [http://daten.verwaltungsportal.de/dateien/17120-Brosch%FCre.pdf]</ref> * Lindenberg: [[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Tacken: [[Tacken]]<ref name="BBWb Pb35">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb35.pdf Pb35 Back]</ref><ref>BBWb Fb.20: Baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb35.pdf Pb35/20])</ref> * Tangendorf-Hohenvier: * Hohenvier: * Tangendorf: * Tüchen: * Klenzenhof: [[Klenzenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Reckenthin: * Retzin: * Klein Linde: [[Lütten Linn]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kreuzburg: [[Krüzburg]]<ref>BBWb Fb1: Kreuzburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_49.pdf Pb49/1])</ref>, [[Krüüzborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rohlsdorf: * Seddin: [[Seddin]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/20">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb_40.pdf Pb40])</ref> * Vettin: * Wolfshagen: * Dannhof: [[Dannhoff]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Hellburg: [[Hellburg]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hellburch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Horst: [[Horst (Groot Pankow)]]<ref name="BBWBPb40/20"/> === Gumtow === * Barenthin: '''[[Borenthin]]''' ([[Barenthin]]<ref name="ESP"/><ref>BBWb FRagebogen 1 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_40.pdf Ky40 Barenthin]</ref>, [[Borenthin]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Breitenfeld: [[Brengfeld]]<ref name="BBWBPk58/20"/>, [[Bregenfeld]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Breejenfell]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Dannenwalde: '''Dannenwall''' ([[Dannwall]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Demerthin: * Döllen: '''[[Döllen]]''' ([[Dölln]]<ref name="BBWbKy30/20">BBWb Fb. 20: Schönhagen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky30.pdf Ky30 Schönhagen]</ref>) * Görike: [[Jörk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jüäk]]<ref name="BBWbKy29/20">BBWb Fb. 20: Vehlin [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky29.pdf Ky29 Vehlin]</ref><ref name="BBWbKy30/20"/> * Granzow: * Groß Welle: [[Groot Well]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Gumtow: '''[[Jumtow]]''' ([[Jumto]]<ref name="BBWbKy30/20"/>) * Kolrep: [[Korep]]<ref name="BBWbPk68/20"/> * Kunow: * Beckenthin: * Krams: * Schönebeck: [[Schönbeck]]<ref name="BBWBPk58/20"/> * Schönhagen: [[Schönhoagen]]<ref name="BBWbKy29/20"/> * Schrepkow: [[Schrepke]]<ref name="ESP"/> * Vehlin: [[Vellin]]<ref name="BBWbKy30/20"/> * Vehlow: * Brüsenhagen: [[Brüsenhogen]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Brüsenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Wutike: * Bärensprung: [[Bärensprung]]<ref name="ESP"/> === Karstädt === * Blüthen: * Strehlen: * Waterloo: * Klockow: [[Klookow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Boberow: [[Boabrow]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gosedahl: * Dallmin: * Garlin: * Seetz: * Sargleben: * Bootz: [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dargardt: * Groß Warnow: [[Groot Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Warnow: [[Lütten Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kolonie: * Karstädt: [[Korschte]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Postlin: * Stavenow: * Semlin: * Kribbe: [[Kriff]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Karwe: [[Karw]]<ref name="BBWbNr78/20" /> * Wittmoor: * Neuhof: * Laaslich: [[Löslick]]^{(<ö> oder <ä>?}<ref name="Pb58/20"/>, [[Looslich]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lenzersilge: [[Lenzersilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lenzsilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mankmuß: * Mesekow: [[Meeschow]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Nebelin: [[Näbelin]]<ref name="Pb58/20"/> * Premslin: * Glövzin: * Neu–Premslin: * Kaltenhof: [[Kollhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kollenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Pröttlin: * Pinnow: * Zapel: * Reckenzin: * Streesow: * Neu Pinnow: [[Nei Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Plattenburg === * Kahlhorst: [[Kohlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kahlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Plattenburg: * Burghagen: [[Burchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Borchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Bendelin: * Glöwen: [[Glöwen]]<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref name="BBWb Ky40"/> * Groß Leppin: [[Groten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot-Leppin]]<ref name="Pb87/20"/> * Hoppenrade: [[Hoppenroa]]<ref name="BBWbNa39/20">BBWb Fb20: Wustermark ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na39.pdf Na39])</ref>, [[Hoppenroe]]<ref name="Pb87/20"/>, [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kleinow: * Klein Leppin: [[Lütten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kletzke: [[Kleetsch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krampfer: * Netzow: * Viesecke: [[Viesch]]<ref name="Pb87/20">BBwb Fb.20: Kletzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb87.pdf Pb87/20 Kletzke])</ref> * Klein Welle: [[Kleen Welle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Groß Gottschoe: [[Groot Gottschow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Werzin: [[Groot Wetzin]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Söllenthin: [[Söllenthin]]<ref name="BBWbKy29/20"/> === Bad Wilsnack === * Wilsnack: [[Wischnak]]<ref name="BBWbPb78/20">BBWb Fb20: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb78.pdf])</ref> * Groß Lüben: [[Groot Lüben]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haaren: [[Hoorn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Jackel: [[Jokel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karthan: [[Karthon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kathon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Lüben: [[Kleen-Lüben]]<ref name="BBWb Pb96">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb96.pdf Pb96 Bälow]</ref>, [[Lüüten Lüben]] * Scharleuk: * Grube: [[Groof]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grof]]<ref name="Pb87/20"/> * Sigrön: === Legde/Quitzöbel === * Legde: [[Leeg]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Abbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb108.pdf Pb108])</ref>, [[Läch]]<ref name="BBWb Pb96"/><ref name="Pb110/20">BBWb Fb.20: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb110.pdf Pb110/20])</ref>, [[Legd]]<ref>BBWb Fb.1: Legde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_102.pdf Pb102/1])</ref>, [[Lee]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leej]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lennewitz: * Quitzöbel: [[Quitzöwel]]<ref name="BBWb Pb96"/> * Roddan: [[Roddon]]<ref name="Pb110/20"/> === Rühstädt === * Rühstädt: * Abbendorf: '''[[Abbendörp (Brannenborg)|Abbendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/> (abndö&#x0327;rp<ref>Sophie Wauer: ''Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen der Prignitz.'' 1989, Sied 49</ref>) * Bälow: * Gnevsdorf: [[Gneevsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Weisen === * Weisen: [[Weisen]]<ref>BBWb Fb.1: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_73.pdf Pb73/1])</ref> * Schilde: '''[[Schill (Weisen)]]''' ([[Schill]]<ref name="Pb65/20">BBWb Fb.10: Schilde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb65.pdf Pb65/20])</ref><ref name="Pb73/20"/>, [[Schil]]<ref name="Pb58/20">BBWb Fb.20: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb58.pdf Pb56 Dergenthin])</ref> === Lanz === * Lanz: * Babekuhl: [[Boobkuhl]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Bernheide: [[Bernheid]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Gadow: * Ferbitz: [[Ferbitz]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="Ll28/20">BBWb Fb.20: Bernheide ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll28.pdf Ll28/20])</ref><ref>BBWb Fb.1: Ferbitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll22.pdf Ll22/1])</ref> * Jagel: [[Jågel]]<ref name="BBWbPb78/20"/>, [[Jagel]]<ref name="Ll28/20"/>, [[Jogel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lütkenwisch: [[Lüttenwisch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.1a: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_a.pdf Ll30/1a])</ref>, [[Lütkenwisch]]<ref>BBWb Fb1b: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_b.pdf Ll20/1b])</ref> * Wustrow: [[Wustro]]<ref>BBWb Fb.1: Wustrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_Ll26.pdf Ll26/1])</ref> === Lenzen (Elbe) === * Lenzen: [[Lenzen]]<ref>BBW Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll20.pdf Ll20/1]]</ref> * Bäckern: [[Bökern]]<ref>BBWb Fb.1: Bäckern ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll11.pdf Ll11/1])</ref>, [[Böken]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Breetz: [[Breitz]]<ref>BBWb Fb.1: Breetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll9.pdf Ll9/1])</ref>, [[Braetz]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eldenburg: [[Eldenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Ellenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gandow: [[Jannow]]<ref>BBWb Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll20.pdf Ll20/20])</ref> * Mellen: [[Mell’n]]<ref>BBWb Fb.1a: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_a.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Melln]]<ref>BBWb Fb.1b: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_b.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Möll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Moor: * Nausdorf: [[Nausdörp]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rambow: * Seedorf: * Leuengarten: [[Leuengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mittelhorst: [[Middelhorst]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Lenzerwische === * Lenzerwische: * Baarz: [[Boorz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Besandten: * Gaarz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Kietz: * Klein Wootz: [[Lütten Wootz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Mödlich: [[Mäudling]]<ref>BBWb Fb.1: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll19.pdf Ll19/1])</ref>, [[Meudling]]<ref name="LL16/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll16.pdf Ll16/20])</ref>, [[Mödling]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Unbesandten: [[Unbesandten]]<ref name="LL16/20"/> * Wootz: [[Waus]]<ref>BBWb Fb1: Wootz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll18.pdf Ll18])</ref><ref name="Ll19/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll19.pdf Ll19/20])</ref><ref name="LL16/20"/> * Rosendorf: === Gerdshagen === * Gerdshagen: [[Gerdshagen]]<ref name="BBWbPk36/20"/>, [[Gerdshoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gerdshoosen]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Giesenhagen: [Giesenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Giesenhoose]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Rapshagen: [[Neurapszogen]]s * Struck: * Neu-Giesenhagen: * Neu-Rapshagen: === Halenbeck-Rohlsdorf === * Halenbeck: [[Holnbeck]]<ref>BBWb Fb.1: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_24.pdf Pk24/1])</ref>, [[Holenbeck]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Brügge: [[Brüch (Holenbeck-Rohlsdörp)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Pk23/1">BBWb Fb.1: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_23.pdf Pk23/1])</ref><ref name="Pk24/20">BBWb Fb.20: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk24.pdPk24/20])</ref><ref name="Pk30/20">BBWb Fb.20: Rohlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk30.pdf Pk30/20])</ref> ** Brügge Ausbau: [[Brüch Utbau]]<ref name="Pk23/1"/> * Warnsdorf: [[Wärnsdörp]]<ref name="Pk23/20">BBWb Fb.20: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk23.pdf Pk23/20])</ref> * Rohlsdorf: [[Rohlsdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Ruhlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_30.pdf Pk30/1])</ref> * Ellershagen: ** Ellershagen Ausbau: === Kümmernitztal === * Kümmernitztal: * Preddöhl: [[Preddöhl]]<ref name="BBWbPk36/20">BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref><ref name="Pk21/20">BBWB Fb.20: Bukow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk21.pdf Pk21/20])</ref> * Felsenhagen: * Grabow: [[Grobow]]<ref name="Pk21/20"/> * Bochin: [[Bochin]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> === Marienfließ === * Marienfließ: [[Marienfleet]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Frehne: [[Frehn]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Krempendorf: * Stepenitz: * Jännersdorf: [[Jännersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_1.pdf Pk1/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Neu Redlin: [[Nei-Redlin]]<ref>BBWb Fb.20: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk1.pdf Pk1/20])</ref> * Kuwalk: [[Kowalk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Meyenburg === * Meyenburg: [[Meyenbruch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Bergsoll: [[Bergsoll]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Buddenhagen: [[Buddenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Griffenhagen: * Penzlin: * Penzlin-Süd: * Schabernack: * Schmolde: [[Schmolle]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Schmoll]]<ref name="Pk24/20"/><ref name="Pk23/20"/> === Gülitz-Reetz === * Gülitz: * Reetz: [[Reetz]]<ref name="BBWb Pb35"/><ref name="BBWbPb26/20">BBWb Fb.20: Reetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb26.pdf Pb26/20])</ref> * Schönholz: * Wüsten Vahrnow: === Pirow === * Bresch: [[Brecze]]<ref name="BBWbPb17/1">BBWb Fb1: Bresch([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb17.pdf Pb17/1])</ref> * Burow: * Mollnitz: * Pirow: [[Pirow]]<ref name="BBWbPb17/1"/> * Waldhof: * Hülsebeck: [[Hülsbäk]]<ref name="BBWbPb4/20">BBWb Fb20: Berge([ https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb4.pdf Pb4/20])</ref>, [[Hülsbek]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> === Putlitz === * Laaske:[[Losch]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Loosch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Jakobsdorf: [[Joksdörp]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Jooksdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lockstädt: [[Lookstedt]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütkendorf: [[Lüttendörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mansfeld: * Nettelbeck: * Krumbeck: * Porep: * Putlitz: * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Konikow: [[Koonkow]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Konikau]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Sagast: * Neu Sagast: * Telschow-Weitgendorf: * Telschow: * Weitgendorf: === Triglitz === * Triglitz: [[Triglitz]]<ref name="Pk26/20">BBWb Fb.20: Mertensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk26.pdf Pk26/20])</ref> * Mertensdorf: [[Mettensdörp]]<ref name="Pk21/20"/><ref name="Pk33/30">BBWb Fb.20: Triglitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk33.pdf Pk33/20])</ref> * Schmarsow: * Silmersdorf: [[Sölmersdörp]]<ref name="Pk21/20"/>, [[Silmersdöorp]]<ref name="Pk26/20"/> * Neu Silmersdorf: * Klein Triglitz: == Uckermark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} === Angermünde === * Angermünde: '''[[Angermünge]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw15/20"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Angermünn]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Angermüng]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Altkünkendorf: '''[[Künkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Oltkünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Biesenbrow: '''[[Biesenbrow]]'''<ref name="LPLW"/> * Bruchhagen: '''[[Brookhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Bölkendorf: '''[[Bölkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Crussow: * Dobberzin: * Frauenhagen: '''[[Fruenhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Friedrichsfelde: '''[[Friedrichsfell]]'''<ref name="BBWbAn18/20">BBWb Fb.20: Steinhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An18.pdf])</ref> * Gellmersdorf: [[Gellmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gellmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Greiffenberg: '''[[Grieffenbarg]]''' ([[Griefenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grieffenberch]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Günterberg: '''[[Jünterbarg]]''' ([[Jünterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jüterbarch]]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Görlsdorf: '''[[Görsldörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Herzsprung: '''[[Hartsprung]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kerkow: * Luisenthal: [[Luisenthal]]<ref name="BBWbAn18/20"/> * Mürow: * Neuhaus: '''[[Niehuus]]''' ([[Niehus]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Neukünkendorf: '''[[Küöndörp]]''' ([[Küöhndorp]]<ref name="LPLW"/>, [[Niekünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Künkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niküöndörp]]<ref name="BBWBAn49/20">BBWb Fb.20: Gellmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_An49.pdf An49/20])</ref>) * Schäferei: '''[[Schäprie]]'''<ref name="BBWbAn10/1">BBWb Fb.1: Biesenbrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An10.pdf An10/1])</ref> * Schmargendorf: [[Schmoagendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schmarjendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schmargendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An46_a.pdf An46/20])</ref> * Schmiedeberg: '''[[Smeedbarg]]]''' ([[Schmeedbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Steinhöfel: '''[[Steenhöbel]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steenhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An18.pdf An18/1])</ref> ([[Steenhöfel]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Stolpe: '''[[Stolp (Angermünge)|Stolp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Stolpe (Angermünge)|Stolpe]]<ref name="BBWBAn49/20"/>, [[Schtolp]]<ref name="An50/1">BBWb Fb.1: Stolpe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An50.pdf An50/1])</ref>) * Vorwerk: [[Vörwerk]]<ref name="BBWbAn10/1"/>, [[Vorwark (Angermünge)]]<ref>BBWb Fb.1: Mürow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An28.pdf An38/1])</ref>, [[dä Linge]]<ref name="An50/1"/> * Welsow: * Wilmersdorf: '''[[Wilmersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wolletz: * Zuchenberg: '''[[Zungebarg]]''' ([[Zungebarch]]<ref name="PlattBrannenborg67">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.67</ref>) * Welse (Stroom): [[Wels]]<ref>BBWb Fb.2: Mürow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_An28.pdf An28/2])</ref> === Lychen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Lychen}} * Lychen: '''[[Lychen]]'''<ref>http://books.google.de/books?id=zeNCAAAAIAAJ&pg=PA32</ref> ** Küstrinchen: [[Küstrinken]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Seeberg: [[Seebarch]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> ** Tangersberg: ** Türkshof: * Rutenberg: '''[[Rodenbarg]]''' ([[Rutenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg57">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.57</ref>,[[Rutenbarg (Lychen)|Rutenbarg]]<ref name="Tn22/20">BBWB Fb.20: Lychen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn22.pdf Tn22/20])</ref><ref name="Tn7/20">BBwb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Tn_7.pdf Tn7/20])</ref>, [[Rodenbarch]]<ref>Bbwb Fb.1: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_12.pdf Tn12/1])</ref>) ** Eichhof: [[Eikhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBwb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_15.pdf Tn15/1])</ref> ** Sähle: [[Söhl (Lychen)]]<ref name="Tn22/20"/> ** Wurlgrund: * Beenz: '''[[Beenz]]''' ([[Bänz]]<ref name="Tn6/20"/><ref>BBwb Fb.1: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_7.pdf Tn7/1])</ref><ref name="Tn22/20"/><ref name="Tn7/20"/>, [[Beenz]]<ref>BBWb Fb.2: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn12.pdf Tn12])</ref>) ** Marienheim: ** Stabeshorst: === Prenzlau === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prentzlow}} * Alexanderhof: '''[[Alexanderhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref>BBWb: Alexanderhof ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_39a.pdf Pr29a/1])</ref> ** Bündigershof: [[Bündingershoff]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Ewaldshof: [[Ewaldshoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Blindow: '''[[Blinnow]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Dauer: '''[[Dauer]]'''^[?] * Dedelow: '''[[Däglow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_21.pdf Pr21/1])</ref>([[Däglo]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) ** Ellingen: '''[[Elling (Prentzlow)|Elling]]'''<ref>BBWb Fb.1: Ellingen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_22_1.pdf Pr22/1])</ref> ({{IPA|eliŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>) ** Steinfurth: [[Steenfurth]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Güstow: '''[[Jüstow]]'''<ref name="Pr32/1"/> ** Mühlhof: * Klinkow: '''[[Klinkow]]''' ([[Klinko]]<ref name="Pr39a/1">BBWB Fb.1: Klinkow/Basedow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a/1])</ref>) ** Basedow: '''[[Boasdow]]''' ([[Båsdo]]<ref name="Pr39a/1"/>, [[Båsdow]]<ref>BBWb Fb.20: Güstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr32.pdf Pr32/20])</ref>) * Schönwerder: '''[[Schönwerer]]''' ([[Schönwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/> , [[Schönweerer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/>, [[Schönwärer]]<ref>BBWb Fb.1: Schönwerder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_14_b.pdf Pr14b/1])</ref>) * Seelübbe: '''[[Seelübb]]'''<ref>BBWb Fb.1: Seelübbe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_47.pdf Pr47/1]</ref><ref name="Pr56/20"/> ** Augustenfelde: [[Augustenfell]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Dreyershof: [[Dreyershoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Magnushof: [[Magnushoff]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Prenzlau: '''[[Prentzlow]]'''<ref name="PlattBrannenborg55"/> ([[Prenzlo]]<ref name="Pr21/20">BBWB Fb.20: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr21.pdf Pr21/20])</ref><ref name="Pr22/20">BBWB Fb.20: Prenzlau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr22.pdf Pr22/20])</ref>, [[Prenzlow]]<ref name="Pr32/1"> http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_32.pdf Pr32/1])</ref>, Ökelnaam: [[Nud’lburg]]<ref name="LPLW"/>, [[Nurelburch]]<ref name="Pr21/20"/><ref name="Pr22/20"/>) ** Stegemannshof: [[Stegemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> ** Wollenthin: * Damme: [[Damm]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Schwedt/Oder === * Blumenhagen: '''[[Bloomhogen]]''' ({{IPA|blōm'hōŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>; [[Blumenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Blomhogen]]<ref>BBWb Fb.1: Blumenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An12.pdf An12/1])</ref><ref name="An17/20">BBWb Fb.20: Vierraden ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An17.pdf An17/20])</ref> ) * Briest: '''[[Breest]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Beyerwald: '''[[Beyerswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Criewen: [[Grewen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Greven]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Creeben]]<ref>Bbwb Fb.1: Criewen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An43.pdf An43/1])</ref> ** Vowerk: * Felchow: * Flemsdorf: '''[[Fleemschdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Johannishof: * Gatow: '''[[Goat]]'''<ref name="An17/20"/> ([[Jod (Schweedt/Oder)]]<ref>BBWb Fb.1: Gatow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An13.pdf An13/1])</ref>,{{IPA|jå̄t}}<ref name="An31/20">BBWb Fb.20: Schwedt/Oder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An31.pdf An31/20])</ref>, {{IPA|gå̄t}}<ref name="An31/20"/>, adj: {{IPA|jå̄́tšə/jå̄́tošə}}<ref name="An31/20"/>) * Grünow: '''[[Grönow]]'''<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.20: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An7.pdf An7/20])</ref> ([[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Biesenbrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Heinersdorf: '''[[Hinnersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> (<ref>BBWb Fb.1: Heinerdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An24.pdf An24/1])</ref><ref name="An17/20"/>, [[Hienerschdörp]]<ref name="An8/20">BBWb Fb.20: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An8.pdf An8/20])</ref>) ** Berkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref>BBW Fb.1: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An30.pdf An30/1])</ref> ** Torfbruch: * Hohenfelde: '''[[Hohfeld]]'''<ref>BBWB Fb.1: Hohenfeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An9.pdf An9/1])</ref> ([[Hochfeld]]<ref name="An17/20"/>, {{IPA|hō'felt}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohenfeld]]16303 UM Hohenfelde) * Jamikow: '''[[Jommkow]]''' ([[Jom̄ko]]<ref name="An8/20"/> * Kuhheide: * Kummerow: '''[[Kummrow]]'''<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref name="An8/20"/> ([[Kummerow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Kunow: * Landin: '''[[Landin]]'''^[?] ** Augustenhof: ** Hohenlandin: ** Niederlandin: '''[[Nederlandin]]'''<ref name="PlattBrannenborg53"/><ref>BBWb Fb.1: Niederlandin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An23.pdf An23/1])</ref> * Meyenburg: [[Meyenburch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Monplaisir: * Passow/Wendemark: [[Passo]]<ref>BBWb Fb.1: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An7.pdf An7/1])</ref> * Schöneberg: '''[[Schönbarg]]''' ([[Schönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg58">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.58</ref>) ** Alt-Galow: ** Neu-Galow: ** Stützkow: [[Stützkow]]<ref> BBWb Fb.1: Stützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An45.pdf An45/1])</ref> * Schwedt: '''[[Schweedt]]''' ([[Schweet]]<ref name="LPLW"/>) ** Am Waldrand: ** Kastanienallee: ** Neue Zeit: '''[[Nie Tiet]]'''<ref name="PlattBrannenborg52"/> ** Talsand: ** Zentrum: * Stendell: '''[[Stennell]]'''<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An8.pdf An8/1])</ref> ** Kavelheide: ** Herrenhof: * Vierraden: '''[[Verroaden]]'''<ref name="PlattBrannenborg63"/> ([[Verroadn]]<ref name="PlattBrannenborg63"/>, {{IPA|fi̇̄rå̄́dn}}<ref name="An31/20"/>) * Zützen: ** Karlsberg: === Templin === * Alsenhof: [[Alsenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Albertshof: [[Albertshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Dorettenhof: [[Dorettenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Etashof: [[Etashoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forsthaus Buchheide: [[Forsthuus Bookheid]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Templin: [[Templin]]<ref>BBWb Fb1: Templin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_54.pdf Tn54/1])</ref> * Ahrensdorf: [[Ahrensdörp (Templin)]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Bebersee: [[Bäbersee]]<ref name="BBWbTn69/20">BBWb Fb.20: Vietmannsdorf (8https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn69.pdf Tn69])</ref>, [[Beversee]]<ref>[https://www.nordkurier.de/regional/uckermark/in-der-uckermark-steht-das-erste-zweisprachige-ortsschild-2629077]</ref><ref>[https://www.platt-in-brandenburg.de/315-bebersee-ist-das-1-uckermaerkische-dorf-mit-zweisprachigem-ortschild]</ref> * Beutel: [[Büte]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Densow: [[Densow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Gandenitz: [[Gandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Grandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gollin: ** Reiersdorf: [[Reiersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Groß Dölln: [[Groot Dölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Grot Döllm]]<ref name="BBWbTn69/20"/> ** Döllnkrug: [[Döllnkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Väter: [[Groot Väter]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Väter]] * Grunewald: [[Gröönwoll]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jronwald]]<ref name="BBWbTn68/20">BBwb Fb.20: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn68.pdf Tn68/20])</ref> ** Dusterlake: [[Düsterlake]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hammelspring: [[Hommelspring]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hömmelspring]]<ref name="BBWbTn68/20"/> * Herzfelde: [[Hartfell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Annenhoff: [[Annenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Hindenburg: [[Hindenborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hindnborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Klosterwalde: [[Klosterwoll]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Knehden: * Netzow: * Petznick: * Röddelin: [[Röddelin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Röddlin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Storkow: [[Storko]]<ref>BBWb Fb.1: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_68.pdf Tn68/1])</ref> * Vietmannsdorf: [[Vietmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Viet’nsdörp]]<ref name="BBWbTn68/20"/> ** Albrechtsthal: [[Albertsthoal]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> ** Baßdorf: [[Baßdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Dargersdorf: [[Darschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Knehden: * Netzow: * Annenwalde: [[Annwoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Alt Placht: [[Ol Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu Placht: [[Niegen Placht]] (nīgən plaxt)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vorwerk Annenwalde: * Hohenfelde: [[Hogenfell]] (hōgən'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Kreuzkrug: [[Kruuzkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> === Boitzenburger Land === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bützenborg}} * Berkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="Tn11/20"/> * Boitzenburg: '''[[Bützenborg]]''' ([[Bützenborch]]<ref name="BBWbTn18/20"/><ref name="PlattBrannenborg29"/><ref>''Wenn Oma jetzt Fisch äten will, führ ik noh Bützenborg, kööp Permoden un angel an' Forellendeck.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm]</ref>, [[Bützeborg]]<ref>BBWb Fb.1: Boitzenburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_10.pdf Tn10/1])</ref>) * Boitzenburger Land: '''[[Bützenborger Land]]'''^[?] * Buchenhain: '''[[Bookenhain]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ([[Bookenhein]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, früher: Arnimshain: [[Arnimshain]]<ref>BBWb Fb.1: Arnimshain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_1.pdf Tn1/1])</ref>) * Funkenhagen: '''[[Funkenhoagen]]''''<ref name="PlattBrannenborg35"/> ([[Fungenhogen]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref>) * Hardenbeck: '''[[Hardenbeck]]'''<ref>BBWb Fb.1: Hardenbeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_9.pdf Tn9/1])</ref> * Haßleben: '''[[Haßleben]]'''<ref>BBWb Fb.1: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Tn_26.pdf Tn26/1])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> ([[Haslem]] ({{IPA|haslēm}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Haßleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hassleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Jakobshagen: '''[[Joobshoagen]]''' ([[Jakobshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jobshagen]]<ref name="BBWbTn18/20">BBWb Fb.1: Klaushagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn18.pdf Tn18/20])</ref>, [[Jakogsoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>) * Klaushagen: '''[[Klosshoagen]]'''<ref name="Tn26/20"/> ( [[Klaushoagen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Warthe: '''[[Worth (Bützenborger Land)|Worth]]''''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wichmannsdorf: '''[[Wiechentschdörp]]'''<ref>BBWb Fb.20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf Tn20/20])</ref> ([[Wichmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wiechmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wichensdörp]]<ref name="Tn11/20"/>) ====Wohnplätze==== * Abbaue (Kuh)z: * Abbaue (Warthe): * Boisterfelde: * Bröddin: * Brüsenwalde: [[Brüsenwoll]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref> * Krewitz: * Charlottenthal: * Duster Möll: * Egarsee: * Fürstenau: * Galliep: * Karolinenhof: [[Karolinenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kipp: * Kirchenfelde: * Kollinshof: * Krüseliner Mühle: * Kuhz: [[Kohz]]<ref name="Tn26/20"/><ref>BBWb Fb.1: Kuhz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_20.pdf Tn20/1])</ref><ref name="Pr52/20"/> * Lichtenhain: * Lindensee: * Luisenfelde: * Mahlendorf: * Mathildenhof: * Mellenau: * Rosenow: * Ruhhof: * Rummelpforter Mühle: * Stabeshöhe: * Steinrode: * Sternthal: * Suhrhof: * Thomsdorf: * Zerwelin: === Nordwestuckermark === * Nordwestuckermark: * Ferdinandshorst: * Fürstenwerder: [[Förstenwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Förstenweerer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Fürstenwära]]<ref name="Pr7/20"/> * Gollmitz: [[Gollmitz]]<ref>BBWB Fb.1: Gollmitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_38.pdf Pr38/1])</ref><ref name="Tn11/20"/> * Holzendorf: [[Holtendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Holzendörp]]<ref>BBWb Fb.20: Holzendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_8.pdf Pr8(1])</ref> * Kraatz: [[Krootz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kroatz]]<ref>BBWb Fb.1: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_7.pdf Pr//1])</ref> * Naugarten: [[Naugoarn]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Röpersdorf: '''[[Röpschdörp]]'''<ref>BBWb Fragebogen 20: Zollchow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr46.pdf Pr46])</ref>, [[Roopschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sternhagen: [[Sternhog’n]]<ref>BBWb Fb.1: Sternhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_54.pdf Pr54/1])</ref> * Schapow: [[Schopow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schåpo]]<ref name="Pr7/20">BBWb Fb.20: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr7.pdf Pr7/20])</ref> * Schönermark: [[Schönermart]]<ref name="Pr19/20"/> * Weggun: [[Weggun]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wejun]]<ref>BBWb Fb.1: Weggun ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_27.pdf Pr27/1])</ref> * Arendsee: [[Oandsee]]<ref>BBWb Fb.20: Arendsee ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_28.pdf Pr28/20])</ref> * Augustfelde: [[Augustfell]] (aoɣust'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Beenz: [[Bänz]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref>, [[Beenz]]<ref name="Tn11/20">BBWb Fb.20: Krölchendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn11.pdf Tn11/20])</ref> * Charlottenhöh: * Christianenhof: * Damerow: [[Damrow]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Falkenhagen: [[Falkenhog’n]]<ref name="Pr19/20"/> * Ferdinandshof: * Fiebigershof: * Fischerhof: * Friedenshof: * Groß Sperrenwalde: [[Grot-Sperrenwoll]]<ref name="Pr52/20">BBWb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr52.pdf Pr52/20])</ref>, [[Grot Sperrnwoll]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Sperrenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_44.pdf Pr44/1])</ref> * Hof Sternhagen: * Hohenzollchow: * Horst: * Klein Sperrenwalde: * Kröchlendorff: [[Kröchlendörp]]<ref name="Tn6/20">BBWb Fb.20: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn6.pdf Tn6/20])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> * Lindenhagen: [[Lindenhogen]]<ref name="Pr52/20"/> * Neu Zollchow: * Parmen: [[Parm]](parm)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Parmen]]<ref>BBWb Fb.1: Parmen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_18.pdf Pr18/1])</ref> * Raakow: [[Roakow]]<ref>BBWb Fb.20: Ferdinandshorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr11.pdf Pr11])</ref> * Rittgarten: [[Rittgorn]]<ref name="Pr19/20">BBWb Fb.20: Schapow])</ref> * Schmachtenhagen: * Schulzenhof: * Waldsiedlung: * Warbende: * Wilhelmshayn: * Wilhelmshof: * Wittstock: [[Wietstock]]<ref name="Pr19/20"/> * Zernikow: * Zollchow: * Bülowssiege: [[Bulosie]] (būlo'sī)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> === Uckerland === * Uckerland: * Fahrenholz: [[Föhrnholt]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Lindhorst: [[Linnenhorst]]<ref>''De Göderschlächter'' vun Julius Dörr, [http://books.google.de/books?id=xyUNAAAAYAAJ]</ref>, [[Lintost]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Güterberg: [[Güterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Carolinenthal: [[Carolinenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Hetzdorf: [[Hetzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Zarnkehöfe: [[Zarnkhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Gneisenau: * Kleisthöhe: [[Kleisthöhe]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> [[Leisthöh]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lemmersdorf: [[Lemmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Schlepkow: [[Schleepkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Jagow: [[Joagow]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Schindelmühle: [[Schinnelmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Dolgen: * Karlstein: [[Koalsteen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kutzerow: * Lauenhof: [[Lauenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Taschenberg: [[Taschenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Uhlenhof: [[Uhlenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lübbenow: [[Lübbenow]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lübbeno]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Milow: * Jahnkeshof: [[Jahnkeshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Nechlin: * Trebenow: [[Treemnow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bandelow: * Bandelowshof: [[Bandlowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Neumannshof: [[Niemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbelow: [[Warblow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wilsickow: [[Wilschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wismar: [[Wismar (Uckerland)]]<ref>BBWb Fb1: Wisamr ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_8.pdf St8])</ref> * Hansfelde: [[Hansfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wolfshagen: [[Wulfshagen]]<ref>BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_19.pdf St19])</ref>, [[Wulfshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wulfshoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Amalienhof: [[Amalienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Ottenhagen: [[Ottenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ottenhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ravensmühle: [[Ravensmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grünhagen: [[Gröönhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Gröönhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Brüssow === * Bagemühl: [[Bomihl]] (bōmïl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boogmöll]] (boəxmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boagmöll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Brüssow: [[Brössow]]<ref>BBWb Fb.1a: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_a.pdf Pw20a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_b.pdf Pw20b/1])</ref> * Grünberg: [[Gröönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Woddow: [[Woddow]]<ref name="BBWBPw21/20">BBWb Fb20: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Wollschow: [[Wollscho]]<ref>BBWb Fb1: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Battin: [[Bartin]]<ref name="BBWb Pw25">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw25.pdf Pw 25 Bagemühl]]</ref> * Butterholz: [[Botterholt]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Frauenhagen: [[Frunhoag’n]]<ref>BBWb Fb20: Woddow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw22.pdf Pw22])</ref>, [[Fruunhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Froenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grimme: [[Grimm]]<ref name="BBWBPw21/20"/><ref name="PlattBrannenborg38"/> * Hammelstall: [[Hommelstall]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klausthal: [[Klausthoal]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Menkin: [[Menkin]]<ref name="BBWBPw21/20"/> * Moor: * Petersruh: * Stramehl: * Trampe: [[Tramp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wassermühle: [[Woatermöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Carmzow-Wallmow === * Carmzow: [[Carmzow]]<ref name="Pr17/1">BBWb Fb.20: Cremzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr17.pdf Pr17/20])</ref> * Wallmow: [[Wallmow]] * Cremzow: * Hedwigshof: [[Hedwigshoff]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wendtshof: [[Wedtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Göritz === * Göritz: [[Göritz (Uckermark)]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Malchow: [[Moalchow]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Tornow: === Schenkenberg === * Baumgarten: [[Bumgoarn]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Dauerthal: [[Dauerthoal]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleptow: * Ludwigsburg: [[Ludwigsborch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Wittenhof: [[Wittenhof]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schenkenberg: [[Schenkenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Schönfeld === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Klockow: * Neuenfeld: [[Nienfeld]]<ref name="BBWBPw14/20"> Fragebogen 20: Züsedom ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_14.pdf Pw14])</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> , [[Nienfell]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Casekow === * Biesendahlshof: [[Biesendoahlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumberg: [[Blombarch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Casekow: [[Koskow]] ([[Kosko]] ''mit kort o''<ref>Uutkumst Tino Kisicki, ehrenamtlich Börgermeester Koskow</ref>) * Luckow-Petershagen: * Wartin: * Woltersdorf: [[Woltersdörp (Koskow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ausbau Blumberger Weg: * Ausbau Casekower Straße: * Blumberger Mühle: * Eschenweg: * Karlsberg: * Luckow: * Neu Luckow: * Petershagen: [[Petershoag’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Petershoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reglingsruh: === Gartz === * Friedrichsthal: [[Freedensthoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, {{IPA|frḗdri‌χstå̄̀l}}<ref name="An31/20"/> * Gartz: [[Joartz]]<ref name="LPLW"/> * Geesow: * Hohenreinkendorf: [[Hohenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Bahnhof Geesow: * Beatenhof: * Freudenfeld: * Heinrichshofer Ausbau: * Salveymühle: * Salveymühle: === Hohenselchow-Groß Pinnow === * Hohenselchow: * Groß Pinnow: [[Groot Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Heinrichshof: * Helenenhof: * Reglingsruh: === Mescherin === * Mescherin: * Neurochlitz: [[Nierochlitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Radekow: * Rosow: * Staffelde: * Neu-Rosow: === Tantow === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow: * Damitzow: * Keesow: * Neu Schönfeld: [[Nie Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nie Schönfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow Vorwerk: * Tantow Ausbau: * Vorwerk Radekow: === Flieth-Stegelitz === * FLieth-Stegelitz: [[Flieth-Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Flieth: [[Fleet (Fleet-Steeglitz)]]<ref>BBWb Fb.1: Flieth ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_38.pdf Tn38/1]</ref>([[Flieth]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>) * Hessenhagen: [[Hessenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Pfingstberg: [[Pfingstbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stegelitz: [[Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> , [[Steglitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stegelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_52.pdf Tn52/1])</ref> * Suckow: * Voßberg: [[Voßbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Am Pfingstberger Damm: * Försterei Neuland: * Hessenhagener Mühle (Afrika): * Schifferhof: === Gerswalde === * Arnimswalde: [[Arnimswoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Berkenlatten: [[Barkenlatten]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Böckenberg: [[Böckenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Briesen: * Buchholz: [[Bookholt (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fergitz: [[Fergeets]] (fergēts)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Friedenfelde: [[Freedensfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedenfelder Weg: [[Freedensfeller Weech]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gerswalde: [[Gerswoll]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Tn26/20"/> (jers'vol, gers'vol, jīrs'vol, gīrs'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 111</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="Tn26/20"/> * Groß Fredenwalde: [[Groot Fredenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Gustavsruh: * Herrenstein: [[Herrensteen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kaakstedt: * Krohnhorst: * Klein Fredenwalde: * Neudorf: [[Niendörp (Landkreis Uckermark)|Niendörp]] (nïəndörp)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 185</ref>, [[Niedörp (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nieddörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pinnow: * Weiler: * Willmine: === Milmersdorf === * Ahlimbsmühle: [[Ahlimbsmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ahrensnest: * Engelsburg: [[Engeslborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Götschendorf: [[Götschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Großer Eichwerder: * Groß Kölpin: [[Groot Kölpin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haferkamp: * Hahnwerder: * Hintere Eichwerder: * Hohenwalde: [[Hohenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kieferngrund: * Kleiner Eichwerder: * Milmersdorf: [[Milmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Petersdorfer Siedlung: === Mittenwalde === * Blankensee: [[Blankensee]]<ref name="Tn26/20">BBWb Fb.20: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn26.pdf])</ref> * Forsthaus: * Kienwerder: [[Kienwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> , [[Kienweerer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Mittenwalde: [[Mittenwoll]] (mitn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Middenwoll]] (midn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Middenwoll]]<ref name="Tn26/20"/> ** Brusendorf: [[Brusendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Pittchenmühle: [[Pittkenmölle]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Pappelwerder: [[Pappelwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pappelweerer]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seeburg: [[Seeborch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: [[Töpkin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temmen-Ringenwalde === * Ahlimbswalde: * Temmen: [[Temm]] (tem)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Temmen: [[Olt-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Old-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Hessenhöhe: [[Hessenhöh]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heseenhöh]]^{(Heesenhöh?)}<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Julianenhof: [[Juljanenhoff]] (jūljan'hof)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Julienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Libbesicke: * Luisenau: * Neu Temmen: [[Nie-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Poratz: * Ringenwalde: [[Ringenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ringnwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Gramzow === * Gramzow: [[Gramzow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/><ref>BBWb Fb.1: Gramzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_b.pdf Pr62/1])</ref>, [[Denso]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lützlow: * Meichow: * Neumeichow: * Polßen: * Zehnebeck: [[Zähnbeck]]<ref>BBWb Fb1: Zehnebeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_a.pdf Pr62])</ref> === Grünow === * Damme: [[Damm (Grönow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="BBWbPr34/20">BBWb Fb 20: Ziemkendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr34.pdf])</ref> * Dreesch: [[Dreesch]] <ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a])</ref>, Ökelnaam: Drögendreesch * Drense: [[Drens]] (drens)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="BBWbPr34/20"/><ref name="PlattBrannenborg33"/> * Grünow: [[Grönow]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Angermünde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Mönchehof: * Ausbau Weidendamm: === Oberuckersee === * Berghausen: [[Barchhusen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Blankenburg: [[Blankenborg]]<ref>BBWb Fb1: Blankenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pr_61.pdf Pr61/1])</ref>, [[Blankenborch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Heidehof: * Koboltenhof: * Oberhof Strehlow: * Potzlow Abbau: * Potzlow Ausbau: * Quast: * Strehlow: * Oberuckersee: * Seehausen: [[Seehusen (Oberuckersee)]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBW Fb.1: Seehausen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_60.pdf Pr60/1])</ref> === Randowtal === * Randowtal: [[Randowthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Randowtoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Eickstedt: [[Eiksstädt]]<ref name="BBWbPr34/20"/>, [[Eekstedt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Schmölln: [[Schmöll]] (šmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Schmölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ziemkendorf: [[Ziemkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg66"/><ref name="Pr42720">BBWb Fb.20: Damme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr42.pdf Pr42/20])</ref> * Albrechtshof: [[Albrechtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Eickstedt Ausbau: * Grenz: * Ludwigshöhe: * Rollberg: [[Rollbarch]]<ref name="Pr42720"/> * Schwaneberg: * Wollin: === Uckerfelde === * Uckerfelde: [[Uckerfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bertikow: [[Bertko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> (bertkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Bartko (Uckerfell)]] (bartkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref>BBWb Fb.1: Bertikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_55.pdf Pr55/20])</ref>, [[Bartkow]]<ref name="Pr48/20">BBWb Fb.20: Bietikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr48.pdf Pr48/20])</ref> * Bietikow: [[Bietkow]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Falkenwalde: [[Falkenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Hohengüstow: [[Hogengüsto]] (hōɣəgüstō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hahengüste]] <ref>BBWb Fb.1: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_56.pdf Pr56/1])</ref> * Kleinow: * Mattheshöhe: * Weselitz: [[Wäselitz]]<ref name="Pr48/20"/>, [[Weslitz]]<ref name="Pr56/20">BBWb Fb.20: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr56.pdf Pr56/20])</ref> === Zichow === * Fredersdorf: [[Freedersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Frersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Fredersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An2.pdf An2/1])</ref> * Golm: [[Golm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Zichow: [[Zichow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsicho]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Pinnow === * Pinnow: [[Pinnow]]<ref>BBWb Fb.1: Pinnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An29.pdf An29/1])</ref> == Nichplattdüütsche Kreise == === Landkreis Overspreewald-Lausitz === * Calau: [[Caale]]<ref name="BBWBCa24/1">BBwb Fragebogen 1: Zinnitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ca24.pdf Ca 24])</ref> * Woschkow: [[Wuschke]]<ref>BBWb Fb1 Wuschkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ca87.pdf Ca87])</ref> * Zinnitz: [[Zins]]<ref name="BBWBCa24/1"/> == Bargen un Strööm == * Havel: [[Haale]]<ref name="RuBRF"/><ref>BBWb Fb.2: Wust ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_21.pdf Bb21/2])</ref>, [[Harel]]<ref>BBWb Fb.2: Neuendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_8.pdf Bs8/2])</ref>, [[Håle]]<ref>BBWb Fb.2: Plaue ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_7.pdf Bs7/2])</ref> * Oder: [[Oader]]<ref name="LPLW"/>, [[Oajer]]<ref name="LPLW"/> * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Weizgrund (Flur in Boots): Weetjrunt<ref name="RuBRF"/> == Wööst == * Allendorf: * Altdorf: [[Oltdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bergermark: [[Bärjermark]]<ref name="RuBRF"/> * Bomsdorf: [[Boomsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bönsdorf: * Bork: [[de Borghoon]]<ref name="RuBRF"/> * Boßdorf: [[Boßdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Brasen: * Breitenstein: [[Bredensteen]]<ref name="RuBRF"/> * Brunsdorf: * Burgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Cedelitz: * Dammdorf: [[Tammdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Eichholz: [[Eekholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[der Jeest]]<ref name="RuBRF"/> * Elsholz: [[Elsholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[Elschholt]]<ref name="RuBRF"/> * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="RuBRF"/> * Fixdorf: [[Ficksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Frauendorf: [[Froensdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Garz: [[Jatser Berje]]<ref name="RuBRF"/> * Geißdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Gluch: * Glümendorf: * Gödensdorf: [[Jähnsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Görsdorf: [[Jährschdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Glien: [[Jroot Jlien]]<ref name="RuBRF"/> * Grunddoche: [[Jruntdoche]]<ref name="RuBRF"/> * Grützdorf: [[Jrützdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Herzberg: [[Härtsbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Hirschhorn: [[Hurschhääniko]]<ref name="RuBRF"/> * Hohenmedewitz: * Hohensetzsteig: * Kannendorf: [[Kanndörp]]<ref name="RuBRF"/> * Kardeleben: [[Koolai]]<ref name="RuBRF"/> * Karterborn: [[Kooeto]]<ref name="RuBRF"/> (Littchen Kooeto<ref name="RuBRF"/> un Bornekooeto<ref name="RuBRF"/>) * Klein Lobbese: * Kreutzwitz: [[Krüütswits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Krüütsewits]]<ref name="RuBRF"/> * Kühnow: [[Kiehno]]<ref name="RuBRF"/> * Lehnsdorf: [[Lehnd * Leisdorf: [[Leisdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Lindberg: [[Lintbärje]]<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Lühnsdorf: [[Lüttchen Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Machersdorf: * Mehlsdorf: [[Meelsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Miltendorf: [[Miltndorp]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Niemegk: [[Nee Niimecko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Langen Niimecko]]<ref name="RuBRF"/> * Niendorf: * Papendorf: [[Pooepmdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Patitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/> * Petzdorf: [[Petsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Pols: [[Polls]]<ref name="RuBRF"/> * Preußdorf: * Reppelstedt: * Schmerz: * Schönefeld: [[Schöönefelt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Scheenefelt]]<ref name="RuBRF"/> * Schrobsdorf: [[Schroppsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Seedoche: [[Seidoche]]<ref name="RuBRF"/> * Selbendorf: * Spring: * Vettesen: [[Feteesen]]<ref name="RuBRF"/> * Viehweide: [[Faiweedje]]<ref name="RuBRF"/> * Wahlsdorf: de wüste Marke, de [[Kossäätnmarke]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddoche: [[Wenndoche]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddorf: [[Wentdörper]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenau: [[Wiisenau]]<ref name="RuBRF"/> * Wildhagen: [[Wilthaachn]]<ref name="RuBRF"/> * Wulkow: de [[Wulke]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wulleke]]<ref name="RuBRF"/> * Zehnsdorf: [[Ssäänsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Sseensdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Zehrensdorf: [[Ssäärnsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, de Maiereie<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Zeuden: * Zipsdorf: [[Ssipsdorp]]<ref name="RuBRF"/> == Unidentifizeert == * ?: [[Boachwitz]]<ref>''Früher jlobten de Lüde in Boachwitz, det die Haexen am ierschten Mai noan Blocksberg up Koankrücken ridn.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm], liggt in de Neegd von Bells. Villicht Brachwitz bi Treuenbrietzen mit Metathees??? (unwohrschienlich)</ref> == Footnoten == {{Wikiprojekt Öörd/Refs|<ref name="BrNb">''Brandenburgisches Namenbuch'', [http://books.google.de/books?id=ofhPE_c4efsC]</ref>}} <references/> hgs0xb32rusflw8b3fjs6bf0s75oqwc 1076236 1076225 2026-08-16T11:26:40Z Flaverius 21322 1076236 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=BB |WAPEN=DEU Brandenburg COA.svg |TITEL=Öörd in Brannenborg |TEXT=Willkoamen up de Siet '''Öörd in Brannenborch'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnoamens in Brannenborch. Wenn du den plattdüütschen Noamen von enen Oort kennst, denn moak mit un dreech den Noamen up de passige Ünnersiet in oder giff uns up de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg|Diskuschoonssiet]] Bescheed. Wenn du enen plattdüütsch Oortsnaomen söchst, kannst du de Söökliest hier ünner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Öörd na Kreisen un kreisfrie’e Städer |BOX1= [[Datei:Brandenburg, administrative divisions - de - colored.svg|zentriert|rahmenlos|upright=1.2|alt=Kreisen un kreisfrie’e Städer in Brannenborg|Koort]] Hier finnst de plattdüütschen Oortsnoamen na Landkreisen un kreisfrie’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Landkreis Barnim COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Boarn|Boarn]] * [[Datei:DEU Brandenburg an der Havel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborch (Stadt)|Brannenborch]] * [[Datei:Wappen Landkreis Dahme-Spreewald.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Doahme-Spreewoold|Doahme-Spreewoold]] * [[Datei:DEU Havelland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Hoagelland|Hoagelland]] * [[Datei:DEU Maerkisch-Oderland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Märkisch-Oaderland|Märksch-Oaderland]] * [[Datei:DEU Landkreis Oberhavel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oberhaogel|Oberhoagel]] * [[Datei:DEU Landkreis Oder-Spree COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oader-Spree|Oader-Spree]] * [[Datei:DEU Landkreis Ostprignitz-Ruppin COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oostprignitz-Reppin|Oostprignitz-Ruppin]] |2= * [[Datei:DEU Potsdam COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Potsdam|Potsdam]] * [[Datei:DEU Landkreis Potsdam-Mittelmark COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Potsdam-Middelmark|Potsdam-Middelmark]] * [[Datei:DEU Landkreis Prignitz COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Prignitz|Prignitz]] * [[Datei:DEU Landkreis Teltow-Fläming COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Telte-Fläming|Telte-Fläming]] * [[Datei:DEU Landkreis Uckermark COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Uckermark|Uckermark]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dat vörankamen is |BOX2= {{Foortgang|13|13|task=Ünnersieden trecht (13)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeennoamen noawiest (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeenartikels anleggt (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Oortsdelen noawiest (0)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienen för Brannenborg}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento warrt binnen dit Deelprojekt de plattdüütschen Oortsnaams na de regionalen Schriev- un Namensregels för Brannenborg behandelt. Besünnere Regeln för de Oortsnaams in Brannenborg finnst op de [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienen för Brannenborg]]. För alle Details to Schrievwies, Quellen un Utnahmen kiek dor ünner. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Brannenborg. ;Wöörböker un Wöörlisten ;Wetenschoppliche Borns Öörd in [[Brannenborg]]. Landkreise [[Landkreis Prignitz|Prignitz]], [[Landkreis Ostprignitz-Ruppin|Ostprignitz-Ruppin]], [[Landkreis Oberhavel|Oberhavel]], [[Landkreis Uckermark|Uckermark]], [[Landkreis Barnim|Barnim]], [[Landkreis Havelland|Havelland]], [[Landkreis Märkisch-Oderland|Märkisch-Oderland]], [[Landkreis Potsdam-Mittelmark|Potsdam-Mittelmark]], [[Landkreis Teltow-Fläming|Teltow-Fläming]], [[Landkreis Dahme-Spreewald|Dahme-Spreewald]], [[Landkreis Oder-Spree|Oder-Spree]], Städer [[Brannenborg an de Havel]] un [[Potsdam]]. {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} == Barnim == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} * Kreis Niederbarnim: [[Nedderbarnim]]<ref name="BBWBBn29/1a"/><ref name="BBWBBn29/1b"/> === Ahrensfelde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Ahrensfell}} * Ahrensfelde: '''[[Ahrensfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg25">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.25 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> * Blumberg: '''[[Blumberg (Ahrensfell)|Blumberg]]''' ([[Blumberch]]<ref name="PlattBrannenborg28">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.28 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Eiche: '''[[Eke]]'''<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1">BBWb Fb1: Eiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn46.pdf Bn46/1])</ref> ([[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.33 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>, adj.: eksch<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1"/>) * Lindenberg: '''[[Linnberg]]''' ([[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 48 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>, [[Lindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Mehrow: '''[[Mehre]]'''<ref name="PlattBrannenborg50">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.50 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> ([[Mehrow]]<ref>BBWb Fb1: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn45.pdf Bn45/1])</ref>) ** Trappenfelde: [[Trappenfell]]<ref name="PlattBrannenborg63">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S. 63 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]]))</ref> (Ökelnaam: [[Pedenhusen]]<ref name="BBWbBn45/20">BBWb Fb20: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn45.pdf Bn45/20])</ref>) === Althüttendorf === * Althüttendorf: '''[[Ole Hütte]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Olthüttendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Sp.26 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Neugrimnitz: === Bernau bei Berlin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bernau bi Berlin}} * Bernau bei Berlin: [[Bernau bi Berlin]]^[?] * Birkenhöhe: * Birkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkholzaue: * Blumenhag: '''[[Blomenhaag]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Börnicke: ''' [[Borneke]]'''<ref name="PlattBrannenborg29">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 29 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Börnicke]]<ref name="BBWbBn30/1">BBWb Fb.1: Börnicke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn30.pdf Bn30/1])</ref><ref name="BBWbBn13/20">BBWb Fb20: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn31.pdf Bn13])</ref>) ** Helenau: [[Lenau]]<ref name="BBWbBn30/1"/> ** Thaerfelde: [[Thäerfelde]]<ref name="BBWbBn30/1"/> * Ladeburg: '''[[Ladeborg]]''' ([[Ladeborch]]<ref name="PlattBrannenborg47">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 47 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>,[[Ladeburg]]<ref name="BBWbBn22/20">BBWb Fb20: Ladeburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn22.pdf Bn22/20])</ref><ref name="BBWbBn19/20>BBWb Fb.20: Lobetal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn19.pdf Bn19/20])</ref>) * Lobetal: * Schönow: '''[[Schöne]]'''<ref>BBWb Fb.1: Schönow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn26.pdf Bn26/1])</ref> ('''[[Schonow]]'''<ref name="PlattBrannenborg59">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 59 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Waldfrieden: === Biesenthal === * Biesenthal: '''[[Beisenthoal]]''' ([[Biesdal]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesenthal]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Beisenthal]]<ref>BBWb Fb1: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn15.pdf Bn15/1])</ref>) * Danewitz: '''[[Doanewitz]]'''<ref>BBWb Fb1: Danewitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn20.pdf Bn20/1])</ref> ([[Danewitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/>) === Breydin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Breydin}} * Breydin: [[Breydin]]^[?] * Trampe: '''[[Trampe]]'''<ref>BBWb Fb1: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew48.pdf Ew48/1])</ref> * Tuchen: '''[[Tuchen]]'''<ref>BBWb Fb1: Tuchen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew51.pdf Ew51/1])</ref><ref name="BBWbEw48/20">BBWb Fb20: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew48.pdf Ew48/20])</ref> * Klobbicke: '''[[Klobbicke]]'''<ref name="BBWbEw48/20"/> === Britz === * Britz: '''[[Britz]]'''<ref>BBWb Fb1: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew24.pdf Ew24/1])></ref> === Chorin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Chorin}} * Chorin: '''[[Chorin]]''' ([[Chrorinchen]] Ökelnaam<ref name="BBWbEw25/20">BBWb Fb 20: Sandkrug ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew25.pdf Ex25/20])</ref>) ** Buchholz: ** Kloster Chorin: ** Mönchsbrück: ** Parsteinwerder: ** Pehlitz: ** Polenzwerder: ** Ragöser Mühle: ** Schönhof: ** Senftenthal: ** Theerofen: ** Weißensee: ** Zaun: '''[[Tuun (Chorin)|Tuun]]'''<ref name="LPLW"/> * Brodowin: ''' [[Browin]]'''<ref name="BBWBEw12/20">BBWb Fb 20: Serwest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew12.pdf Ew12/20])</ref> ([[Brodewien]]<ref name="LPLW"/>) * Golzow: '''[[Jolze]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg37">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 37([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Golze]]<ref name="BBWbEw24/20">BBwb Fb 20: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew24.pdf Ew24/20])</ref>) * Neuehütte: '''[[Niehütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg52">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 52([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Sandkrug: '''[[Sandkröcken]]'''<ref name="BBWbEw19/20">BBWb Fb20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew19.pdf Ew19/20])</ref> * Senftenhütte: '''[[Senftenhütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/> (Ökelnamens: [[Sennftentöte]]<ref name="BBWbEw24/20"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWBEw12/20"/>, [[Senftentöete]]<ref name="BBWbEw19/20"/>) * Serwest: '''[[Serwest]]'''<ref name="BBWbEw19/20"/> === Eberswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Everswolde}} * Eberswalde: '''[[Everswolde]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Sommerfelde: '''[[Sommerfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg59"/> * Tornow: '''[[Torne]]'''<ref name="PlattBrannenborg62">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 62([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Spechthausen: '''[[Spechthusen]]'''<ref name="PlattBrannenborg60">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 60 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Eisensspalterei: [[Eisenhammer]]<ref name="BBWbEw28/20">BBWb Fb20: Lichterfelde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew28.pdf Ew28/20])</ref> ** Wolfswinkel: ** Kupferhammer: * Finow (oold: Heegermühle): '''[[Fine]]'''<ref name="BBWbEw28/20"/><ref name="BBWbEw37/1">BBWb Fb1: Finow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew37.pdf Ew37/1])</ref> ([[Viehne]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, ook för [[Fine (Stroom)]], oold: [[Hägermölle]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, [[Heiermölle]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) ** Kahlenberg: === Friedrichswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Friedrichswoll}} * Friedrichswalde: '''[[Friedrichswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg35">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ( [[Friedrichswolde]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>) * Parlow-Glambeck: '''[[Parlow-Glambeke]]'''<ref name="PlattBrannenborg54">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Pehlenbruch: [[Pehlenbrook]]<ref>BBWb Fb.2: Friedrichswalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Ew_1.pdf Ew1/2])</ref> * Redernswalde: * Schmelze: === Hohenfinow === * Hohenfinow: '''[[Hogenfine]]'''^[?] ([[Hogenfinow]]<ref name="PlattBrannenborg42">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 42([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Karlswerk: * Struwenberg: * Liebenstein: === Hohensaaten === * Hohensaaten: '''[[Soaten]]'''<ref name="BBWbEw15/20">BBWb Fb20: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew15.pdf Ew15/20])</ref> ([[Soat’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>) === Joachimsthal === * Joachimsthal: '''[[Jochensthoal]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Jochenschthol]]<ref name="BBWbEw2/1>BBWb Fb20: Parlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew2.pdf Ew2/20])</ref>, [[Joachimsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.43</ref>, Ökelnaam: [[Juchtebüdel]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw22/20"/><ref name="BBWbEw24/20"/>, [[Juchtebül]]<ref name="BBWbEw2/1"/>) * Elsenau: * Grimnitz: === Liepe === * Liepe: [[Liepe]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWbEw32/20>BBWb Fb20: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew32.pdf Ew32/20])</ref> === Lunow-Stolzenhagen === * Lunow-Stolzenhagen: '''[[Luune-Stoltenhaan]]'''([[Luune-Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>) * Lunow: '''[[Luune]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.49</ref> ([[Lune]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb1: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew15.pdf Ew15/1])</ref><ref name="BBWbEw32/20"/><ref name="Fbr2/20">BBWb Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr2.pdf Fr2/20])</ref>) * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022</ref> ([[Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>, [[Stoltenhogen]]<ref name="BBWbAn51/1">BBWb Fb1: Stolzenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An51.pdf An51])</ref>) * Ziegelei: Tegelie<ref name="BBWbAn51/1"/> === Marienwerder === * Marienwerder: * Ruhlsdorf: '''[[Rosdörp]]'''<ref name="BBWbBn8/20"/> ([[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Ruhlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ) * Sophienstädt: '''[[Sefeienstädt]]''' ([[Sefaienstedt]]<ref>''Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung'', Johrgang 1908, S. 18</ref>, [[Sophienstädt]]<ref name="BBWbBn15/20/>) === Melchow === * Schönholz: [[Schönholte]]<ref name="BBWbEw47/20">BBWb Fb20: Schönholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew47.pdf Ew47/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Melchow: [[Melchow]] (?)<ref name="BBWbBn15/20">BBWb Fb20: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn15.pdf Bn15/20])</ref><ref>BBWb Fb1: Melchow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew49.pdf Ew49/1])</ref>, [[Melko]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Niederfinow === * Niederfinow: [[Nedderfine]]<ref>BBWb Fb1: Niederfinow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew41.pdf Ew41/1])</ref> === Oderberg === * Oderberg: '''[[Oaderberg]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Oderberg]]<ref name="BBWbEw25/20"/>, [[Oadėberch]]<ref>BBWb Fb1: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew32.pdf Ew32/1])</ref>, [[Oaderberch]]<ref name="Fbr2/20"/>, [[Uoderberch]]<ref name="Fr3/20"/>, [[Ooderberg]]<ref name="Fr5/20"/>) * Neuendorf: '''[[Nüjendörp]]'''<ref name="BBWbEw32/20"/> === Panketal === * Schwanebeck: [[Schwonebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Swoanebeck]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Neu-Buch: ** Schwanebeck-West: * Zepernick: [[Zeppanick]]<ref name="BBWBBn29/1a">BBWb Fb1a: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_1.pdf Bn29])</ref><ref name="BBWBBn29/1b">BBWb Fb1b: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_2.pdf Bn29])</ref> ** Röntgental: ** Hobrechtsfelde: * Panketal: === Parsteinsee === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Poarsteensei}} * Parsteinsee: '''[[Poarsteensei]]'''<ref name="LPLW"/> * Parstein: '''[[Poarsteen]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Poarschteen]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) * Lüdersdorf: '''[[Lüüschdörp]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49"/> ([[Lüschdörp]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) === Rüdnitz === * Rüdnitz: [[Rüdnitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/><ref name="BBWbBn19/20/> === Schorfheide === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Schorfheide}} * Altenhof: '''[[Ollenhoff]]'''<ref>BBWb Fb1: Altenhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew17.pdf Ew17/1])</ref> ([[Oll’nhoff]]<ref name="BBWbEw22/20">BBwb Fb20: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew22.pdf Ex22/20])</ref>, [[Altenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Böhmerheide: '''[[Böhmerheide]]'''^[?] * Eichhorst: '''[[Eekhorst]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/>< ** Wildau: * Rosenbeck: [[Rosenbäk]]<ref name="BBWbEw22/20"/> * Finowfurt (oold: Steinfurt): [[Finowfurt]] (?)<ref>BBWb Fb1: Finowfurt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew35.pdf Ew35/1])</ref>, ([[Steenführ]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) * Groß Schönebeck: [[Schonebeke]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=mundart&f=false</ref>, [[Schönebeek]]<ref>BBWb Fb1: Groß Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn2.pdf Bn2/1])</ref>, [[Groot Schonebek]]<ref name="PlattBrannenborg39">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 39 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Döllner Heide: ** Sarnow: ** Sperlingsaue: ** Altlotzin: ** Döllner Siedlung: ** Eichheide: ** Gardix: ** Grahsee: ** Klein Dölln: ** Rehluch: ** Wildfang: * Klandorf: '''[[Kloan]]'''<ref name="BBWbBn2/20">BBWb Fb20: Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn2.pdf])</ref><ref name="PlattBrannenborg44">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.44</ref> ([[Klon]]<ref name="BBWbBn8/20">BBwb Fb20: Marienwerder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn8.pdf Bn8/20])</ref>, [[Kloandorp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Lichterfelde: '''[[Lichterfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg48"/> ([[Lichterfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) ** Blütenberg: '''[[Blütenberg]]''' (Blütenberch<ref name="PlattBrannenborg29"/>) ** Buckow: '''[[Buke (Lichterfelle)]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Karlshöhe: * Schluft: * [[Uhlenhof]]: '''[[Uhlenhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbellin: '''[[Werwellin]]''' ([[Werbellin]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Wärwellin]]<ref>BBWb Fb1: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew22.pdf Ew22/1])</ref>) * Schorfheide: [[Schorfhede]]^[?]<ref>Isoglosse e-Apokope just längs de Noordgrenze van de Gemene, vgl. WA 117: habe, WA 116: glaube, WA 108: Füße.</ref> === Sydower Fließ === * Sydower Fließ: '''[[Sydowsche Fleet]]'''^[?] * Grüntal: '''[[Gründel]]'''<ref name="PlattBrannenborg40">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.40</ref><ref>BBWb Fb1: Grüntal (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew52.pdf Ew52/1])</ref> ([[Jrünel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrüngel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gründal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grööndoal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Tempelfelde: '''[[Tempelfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wandlitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Wandlitz}} * Basdorf: '''[[Baasdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/> ([[Bassdörfe]]<ref>BBWb Fb 1: Basdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn18.pdf Bn18/1])</ref>) * Klosterfelde: '''[[Kloosfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg46">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.46</ref> ([[Klosterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>) * Lanke: '''[[Lanke]]'''<ref name="BBWbBn19/20/> * Prenden: '''[[Prengen]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Prennen]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Prendn]]<ref>BBWb Fb20: Lanke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn16.pdf Bn16/20])</ref>) * Schönerlinde: '''[[Schonerlinge]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönwalde: '''[[Schönwolle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan (Wandlitz)|Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wandlitz: '''[[Wandlitz]]''' <ref>BBWb Fb1: Wandlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn17.pdf Bn17/1])</ref> * Zerpenschleuse: '''[[Schlüse]]'''<ref>BBWb Fb 1: Zerpenschlüse ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn5.pdf Bn5])</ref><ref name="BBWbBn2/20"/> ([[Zerpenschlüse]]<ref name="BBWbBn8/20"/>, [[Zerpelschleuse]]<ref name="PlattBrannenborg"/>), Ökelnaam: [[Zerpenzippel]]<ref name="BBWbBn8/20"/>) === Werneuchen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berneuken}} * Hirschfelde: [[Herschfelle]]<ref name="Sg11/20"/> * Krummensee: '''[[Krummensee]]'''^[?] * Schönfeld: '''[[Schönefelle]]'''<ref>BBWb Fb1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn28.pdf Bn28/20])</ref> ([[Schönfelle]]<ref name="BBWbBn13/20"/>) * Seefeld: '''[[Seefell]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Seefeld]] <ref>BBWb Fb20: Löhme ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn37.pdf Bn37/20])</ref>) * Löhme: '''[[Löhme]]'''^[?] * Tiefensee: '''[[Diepensee]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werneuchen: '''[[Berneuken]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Berneiken]]<ref name="Sg11/20"/> * Weesow: '''[[Wäse]]'''<ref>BBWb Fb1: Weesow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_1.pdf Bn34/1a], [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_2.pdf 1b])</ref> ([[Wäase]]<ref name="BBWbBn13/20"/>, [[Wease]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Willmersdorf: '''[[Willmerschdörp]]'''<ref>BBWb Fb1: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn31.pdf Bn13])</ref>, [[Willmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ziethen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Siethen}} * Ziethen: '''[[Siethen]]''' * Groß Ziethen: '''[[Groot Siethen]]''' ([[Jrotnßitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>) * Klein Ziethen: '''[[Lüttken Siethen]]''' ([[Lüttkenssitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Kleen Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg45">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.45</ref>) == Brandenburg an der Havel == {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brannenborg (Havel)}} * Altstadt: ** Göttin: '''[[Jöttin]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Schmerzke: '''[[Schmertsche]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Rietz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb26.pdf Bb26/20])</ref> * Brandenburg an der Havel: '''[[Brannenborg (Havel)]]''' ([[Brannenborch (Havel)|Brannenborch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Brannborch (Havel)|Brannborch]], [[Brannburch (Havel)|Brannburch]]<ref>BBWb Fb.1: Brandenburg an der Havel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_BS6_1.pdf Bs6/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dom: ** Klein Kreutz: '''[[Kleen Krüütz]]''' ([[Kleen Kreutz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Krühtz]]<ref name="BB17/20">BBWb Fb.20: Weseram ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb17.pdf Bb17/20])</ref>) ** Saaringen: * Gollwitz: '''[[Jollwitz]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb24.pdf Bb24/20])</ref> * Görden: '''[[Jörden]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hohenstücken: * Kirchmöser: * Mahlenzien: * Neustadt: ** Görisgräben: '''[[Jöörsgröven]]''' ([[Jöärsjrömm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jöärsjröämm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>) ** Paterdamm: '''[[Poaderdamm]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Nord: * Plaue: '''[[Plau]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_BS8.pdf Bs8/20])</ref> * Wust: '''[[Wuest]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name=BB22/20">BBwb Fb.20: Gollwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb22.pdf Bb22/20])</ref> ([[Woëst]]<ref>BBWb Fb1: Wust ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb21.pdf] Bb21])</ref>) == Doahme-Spreewald == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} === Alt Zauche-Wußwerk === Süüdmärksch (Keen Platdüütsch) * Alt-Zauche: (Exonym) ** Alt Zaucher Mühle: (Exonym) ** Burglehn: (Exonym) ** Kanomühle: (Exonym) * Wußwerk: (Exonym) === Bestensee === {{Navigatschoonsliest Oordsdeel vun Besensee}} * Bestensee: '''[[Besensee]]'''^[?] * Groß Besten: '''[[Groot Besen]]''' ([[Jroot Besen]] <ref name="PlattBrannenborg38">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.38</ref>) * Klein Besten: '''[[Kleen Besen]]'''<ref name="PlattBrannenborg44"/> === Bersteland === * Freiwalde: [[Friwoale]] <ref name="BBWbLue36/1">BBwb Fb1: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_36.pdf Lue36])</ref>, [[Freiwoalde]] <ref name="BBWbLue44/20">BBWb Fb20: Waldow/Brand ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue44.pdf Lue44/20])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) * Reichewalde: [[Riechewoalde]] <ref name="BBWbLue44/20"/>, [[Reichewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20">BBWb Fb20: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue36.pdf] Lue36/20])</ref>, [[Riekewahle]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (bis ca. 1900) (Endonym: Süüdmärksch) === Byhleguhre-Byhlen === === Drahnsdorf === * Drahnsdorf: '''[[Droahnsderp]]''' ([[Drahnsdorp]] <ref name="BBWbLu30/20">BBWb Fb20: Wildau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu30.pdf Lu30])</ref>, [[Droahnsderb]] <ref>BBWb Fb. 1: Drahnsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu28.pdf Lu28/1])</ref>) ** Brandmühle: ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Vordermühle: * Falkenhain: '''[[Falkenhain]]'''<ref>BBWb Fb.1: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> ** Schäcksdorf: [[Schäcksdorf]] <ref name="BBWLu2/20">Fragebogen BBWb Fb.20: Altgolßen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu2.pdf Lu2/20]</ref> * Krossen: '''[[Krossen]]'''<ref>BBWb Fb.1: Krossen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu20.pdf Lu20/1])</ref> === Eichwalde === * Eichwalde: === Golßen === *Golßen: [[Jolßen]] <ref name="BBWLu2/20"/><ref name="BBWbLu15/20">BBWb Fb.20: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> * Altgolßen: * Landwehr: * Prierow: * Fischerhaus: * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> * Zützen: [[Zitzen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Gersdorf: [[Gersdörp]] <ref name="PlattBrannenborg36">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.36</ref> * Sagritz: [[Soatz]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Groß Köris === * Groß Köris: [[Groot Köris]] <ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Köris: [[Kleen Köris]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löpten: [[Lepten]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Halbe === * Briesen: [[Briesen]] <ref>Name för de Inwoners ''Brieschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> ** Brand: ** Staakmühle: [[Stookmölle]] <ref name="PlattBrannenborg"/> ** Forsthaus Hammelstall: * Freidorf: ** Massow: ** Semmelei: * Halbe: [[Halwe]] <ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Replinchen: ** Teurow: [[Teirow]] <ref>Name för de Inwoners ''Teierschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> * Oderin: [[Oderin]] <ref>Name för de Inwoners ''Oderinschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> === Heideblick === * Beesdau: [[Beesde]]<ref>BBWb Fb.1: Beesdau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu86.pdf Lu86/1])</ref> * Bornsdorf: ** Grünswalde: ** Trebbinchen: * Falkenberg: * Gehren: [[Jehren]]<ref>BBWb Fb.1: Gehren ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu84.pdf Lu84/1])</ref> * Goßmar: * Langengrassau: [[Grasse]]<ref name="BBWbLu62/1">BBWb Fb.1: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu62.pdf Lu62/1])</ref>, [[Jrasse]]<ref name="BBWbLu62/1"/> * Pitschen-Pickel: * Riedebeck: * Schwarzenburg: * Walddrehna: [[Dreahne]]<ref>BBWb Fb.1: Walddrehna (Wendisch Drehna) ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu89.pdf Lu89/1])</ref>, [[Murkeldrehne]] (Ökelnaame)<ref name="BBWbLu62/20">BBWb Fb.20: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu62.pdf Lu62/20])</ref> ** Neusorgefeld: * Waltersdorf: ** Neumühle ** Sorge * Wehnsdorf: * Weißack: * Wüstermarke: [[Wüstermarke]]<ref name="BBWbLu62/20"/> === Heidesee === * Friedersdorf: [[Friederschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gräbensdorf: [[Gränsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Forsthaus Frauensee: [[Fruunsee]] <ref name="PlattBrannenborg34">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.34</ref> ** Fortshaus Sauberg: [[Sauberch]] <ref name="PlattBrannenborg34"/> * Wolzig: [[Wolzig]] <ref name="BBWbKoe24/20"/> * Friedrichshof: [[Friedrichshof]] <ref name="BBWbKoe24/20"/>, [[Friedrichshoff]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> === Jamlitz === === Kasel-Golzig === * Schiepsdorf: [[Schippsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Süüdmärksch) === Königs Wusterhausen === * Königs Wusterhausen: * Deutsch Wusterhausen: [[Düütsch Wusterhusen]] <ref name="PlattBrannenborg32">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32</ref> * Neue Mühle: [[Neie Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Diepensee: [[Depensee]] <ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kablow: * Niederlehme: * Ziegenhals: * Senzig: [[Senze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Bindowbrück: * Siedlung Waldesruh: * Wernsdorf: * Ziegenhals: * Zeesen: ** Am Steinberg: [[Steernberch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Körbiskrug: [[Kärbskrooch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Neu Kamerun: * Steinbergsiedlung: * Bürgerswalde: * Zernsdorf: [[Ssensdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref>, [[Sensdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Kablow-Ziegelei: * Uckley: === Krausnick-Groß Wasserburg === * Krausnick: [[Krusnick]] <ref name="BBWbLue37/20">BBWb Fb.20: Groß Lubolz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue37.pdf Lue37/20])</ref>, [[Krosnich]] <ref name="BBWbLue39/20">BBWb Fb.20: Hartmannsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue39.pdf Lue39/20])</ref> === Lieberose === === Lübben === * Lübben: [[Libbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 303</ref>, [[Lübben]]<ref name="Lue51a/1">BBWb Fb.1: Steinkirchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_51a.pdf Lue51a/20])</ref> * Hartmannsdorf: [[Hattmannsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Oartmichsdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20">BBWb Fb.20: Lübben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue51.pdf Lue51/20])</ref> * Lubolz: * Groß Lubolz: [[Lubolzen]] <ref name="BBWbLue39/20"/> * Klein Lubolz: [[Kleen Lubolz]] <ref name="BBWbLue37/20"/>, [[Lubolzen]]<ref name="BBWbLue39/20"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="PlattBrannenborg52"/> * Radensdorf: [[Roadensdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20"/> * Steinkirchen: [[Stenkerchen]] <ref name="BBWbLue/51/20"/><ref name="Lue51a/1"/> * Treppendorf: === Luckau === * Luckau: [[Lucke]]<ref name="BBWbLu62/20"/><ref name="BBWbLu32/1">BBWb Fb 1: Zieckau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu32.pdf])</ref><ref name="BBWbLue36/1"/><ref>BBWb Fb.1: Bornsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lu_90a.pdf Lu90a/1])</ref> (Süüdmärksch (Mdt., adj. ''luksch''<ref name="BBWbLue36/1"/>) * Bergen: * Cahnsdorf: * Duben: [[Dubn]] <ref name="BBWLu2/20"/> * Alteno * Freiimfelde * Kaden * Egsdorf: [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg33"/> * Freesdorf * Fürstlich Drehna: * Tugam: * Gießmannsdorf: * Görlsdorf: * Frankendorf: * Garrenchen: * Wanninchen: * Karche-Zaacko: * Schollen: * Karche: * Zaacko: * Kreblitz: * Kümmritz: [[Kümmertz]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Paserin: * Rüdingsdorf: * Schlabendorf am See: * Terpt: * Uckro: * Wierigsdorf: Wierigdörp<ref name="PlattBrannenborg"/> * Drei Linde: * Willmersdorf-Stöbritz: * Zieckau: [[Ziecke]] <ref name="BBWbLu32/1"/> * Caule: * Zöllmersdorf: '''[[Zöllmersdorp]]''' (Endonym: Süddmärksch)<ref name="BBWBLu63/1">BBWb Fb 1: Zöllnersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu63.pdf])</ref> * Pelkwitz: === Märkische Heide === * Dürrenhofe: [[Dearnofe]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Märkisch Buchholz === * Märkisch Buchholz: [[Bookholt (Landkreis Dahme-Spree)]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> === Mittenwalde === * Mittenwalde: [[Middnwolle]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 155</ref>, [[Middenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg51">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.51</ref> * Brusendorf: * Boddinsfelde: * Gallun: [[Jallun]] <ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Motzen: [[Motzen]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 160</ref> * Ragow: [[Ro]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 198</ref>, [[Roo]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Krummensee: * Telz: ** Telzer Plan: [[Telscher Plan]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: * Waldeck: === Münchehofe === * Birkholz: [[Berkholt (Münchehofe)]] <ref name="PlattBrannenborg28"/> === Neu Zauche === === Pitschen-Pickel === * Pickel: [[Pickle]] <ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Pickel]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Pitschen: [[Pitschen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Teupitz === * Teupitz: [[Tüps]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 255</ref><ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Briesen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe70.pdf Kow70/20])</ref> * Egsdorf: [[Hesdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref>, [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Tornow: [[Torne]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Rietzneuendorf-Staakow === * Rietzneuendorf: [[Neiendorf]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Rietze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedrichshof: * Staakow: [[Stok]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref>, [[Schtook]] <ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stoake]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Süüdmärksch) === Schlepzig === * Schlepzig: [[Schlepzich]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Schönefeld === * Schönefeld: [[Schönefell]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Großziethen: [[Jrootsiethen]] <ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Kleinziethen: [[Kleensiethen]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kiekebusch: * Selchow: * Waltersdorf: [[Woltersdörp (Landkreis Dahme-Spreewald)|Woltersdörp]] <ref>[[Gerhard Schlimpert:: Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen des Teltow. 1972, Sied 197</ref>, [[Wolterschdörp:12529 LDS Waltersdorf ** Tollkrug: [[Dollkrooch:]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waßmannsdorf: [[Wasdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 276</ref>, [[Waßdörp:12529 LDS Waltersdorf * Rotberg (fröher Rotzis): [[Rotzijus]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 200</ref> === Schönwald === * Schönwald: [[Schönewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> * Waldow: [[Wahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> === Schulzendorf === * Schulzendorf: [[Schultndörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 15</ref>, [[Schultendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Eichberg: * Neuschulzendorf: [[Schultendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/>f === Schwerin === * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Schwielochsee === * Goyatz: ** Guhlen: ** Syckadel: [[Sickoadel]] <ref>BBWv Fb.1: Syckadel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue32.pdf Lue32/1])</ref> * Jessern: [[Jessern]] <ref>BBWb Fb1: Jessern ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue43.pdf Lue43/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) ** Hoffnungsbay: ** Neubrück: * Lamsfeld-Groß Liebnitz: ** Groß Liebnitz: ** Klein Liebnitz: ** Lamsfeld: * Mochow: [[Mochow: <ref>BBWb Fb20: Lamsfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue46.pdf Lue46/20])</ref> (Endonym Süüdmärksch) * Resse-Zaue: ** Ressen: ** Zaue: * Speichrow: [[Speichrow]] <ref>BBWb Fb1: Speichrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bk87.pdf Bk87/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) === Steinreich === * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Straupitz === * Straupitz: [[Straupitz: (?)<ref>BBWb Fb1: Straupitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue60.pdf] Lue60/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch?, Ns.: Tšupc > Struups/Strupitz?) === Spreewaldheide === * Laasow: ** Burghof: [[Burghoff]]<ref name="PlattBrannenborg31">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binnennetts])</ref> === Unterspreewald === === Wildau === * Wildau: * Hoherlehme: [[Hogherlääme]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 84</ref>, [[Hogerlähme]] <ref name="PlattBrannenborg42"/> === Zeuthen === * Zeuthen: [[Ssitn]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 298</ref> ** Am Heideberg: [[Heedeberch]] <ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Sieten]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Miersdorf: [[Mirschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Miersdorfer Werder: [[Mirschdörper Werder]] <ref name="PlattBrannenborg"/> == Frankfurt (Oder) == * Frankfurt (Oder) * Gubener Vorstadt: * Altberesinchen: * Neuberesinchen: * Güldendorf: * Lossow: * Lebuser Vorstadt: * Hansaviertel: * Klingetal: * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Booßen: * Nuhnenvorstadt: * Rosengarten/Pagram: [[Rosengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichtenberg: [[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Markendorf-Siedlung: * Hohenwalde: [[Hohenwolle]]<ref>BBwb Fb.1: Hohenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fb1.pdf Fb1/1])</ref><ref name="Sw79/1"/>, [[Hohenwall]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Beresinchen: == Havelland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} === Brieselang === * Altbrieselang: '''[[Old Brieselank]]''' ([[Olt Brieselank]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Brieselang: '''[[Brieselank]]'''^[?] * Bredow: '''[[Bredow (Brieselank)]]'''^[?] * Bredow-Luch: '''[[Bredowsche Luuch]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Bredow-Vorwerk: * Glien: [[Jlien]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Zeestow: '''[[Seestow]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dallgow-Döberitz === * Dallgow: '''[[Dallgow]]'''<ref>BBEB Fb.1: Dallgow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_44.pdf Na44/1])</ref> ([[Dalljo]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dalljow]]<ref name="Na42/20">BBWb Fb.20: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na43.pdf Na43/20])</ref>) * Döberitz: * Engelsfelde: [[Engelsfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Neu-Döberitz: * Neurohrbeck: * Rohrbeck: [[Roarbekken]]<ref>BBWb Fb.1: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_43.pdf Na43/1])</ref> * Seeburg: * Sperlingshof: === Falkensee === * Falkenhagen: * Seegefeld: * Finkenkrug: * Falkenhain: * Falkenhöh: * Waldheim: === Friesack === * Briesen: * Friesack: [[Friesack]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Friesch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Wutzetz: '''[[Wootz]]'''<ref>BBWb Fb1: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_82.pdf Ky82])</ref> * Zootzen: === Gollenberg === * Gollenberg: [[Gollenberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Horst: * Ohnewitz: * Schönholz-Neuwerder: * Stöllin: === Großderschau === * Altgarz: * Brenkenhof: [[Brenkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg30">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.30</ref> * Clausiushof: [[Clausiushoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Friedrichsbruch: [[Friedrichsbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Friedrichsbrook]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Friedrichsdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Großderschau: [[Kolonie]]<ref name=Ky83/20">BBWB Fb.20: Rübehorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky83.pdf Ky83/20])</ref> * Klein Derschau: [[Kleenderschau]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Jühlitz: [[Jühlitz]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Rübehorst: [[Röbehorst]]<ref name="Ky84/20">BBWB Fb.20: Groß Derschau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky84.pdf Ky84/20])</ref> === Havelaue === * Gülpe: [[Jülpe]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref name="Ra15/20">BBWB Fb.20: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra15.pdf Ra15/20])</ref>, [[Jülp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Parey: [[Parey]]<ref>BBWB Fb.1: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_15.pdf Ra15/1])</ref> * Prietzen: [[Pretzen]]<ref>BBWb Fb.1: Prietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_8.pdf Ra8/1])</ref> * Spaatz: [[Spaatz]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Spootz]]<ref name="Ra15/20"/><ref>BBWB Fb.1: Spaatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_12.pdf Ra12/1])</ref> * Strodehne: [[Strodähne]]^{[St=s̱ ṯ]}<ref>BBWb Fb.1: Strodehne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_2.pdf Ra2/1])</ref> * Wolsier: === Ketzin/Havel === * Ketzin: [[Ketzin]]<ref>BBWb Fb.1: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_56.pdf Na56/1])</ref> ** Brückenkopf ** Kliemsiedlung ** Schumachersiedlung ** Vorketzin * Etzin * Falkenrehde: [[Falkenräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Neu Falkenrehde (oold: Stolp): [[Stolp]]<ref name="BBWbNa57/1">BBWb Fb.1: Paretz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_57.pdf Na57/1])</ref> * Paretz: [[Paretz]]<ref name="BBWbNa57/1"/> ** Paretzhof * Tremmen * Zachow ** Gutenpaaren-Zachow: [[Paaren]]<ref>BBWb Fb1 Zachow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_54.pdf Na54])</ref> **Fernewerder === Kleßen-Görne === * Dickte: * Görne: [[Jörne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWB Fb.1: Görne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_13.pdf Ra13/1])</ref> * Görner Mühle: * Kleßen: [[Kleesen]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Kotzen === * Kotzen: [[Kotzen]]<ref>BBWb Fb.1: Kotzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_23.pdf Ra23/1])</ref> * Kriele: [[Kriele]]<ref>BBWb Fb.20: Landin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra21.pdf Ra21/20])</ref> * Landin: * Rhinsmühlen: === Märkisch Luch === * Barnewitz: '''[[Barnetz]]'''<ref name="Ra37/20">BBWB Fb.20: Buschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra37.pdf Ra37/20])</ref> ([[Barneetz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Barnetz]]<ref name="Ra36/20"/>) ** Linde: * Buschow: '''[[Buschow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Buschow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_37.pdf Ra37/1])</ref> * Garlitz: [[Joarlitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Ra36/20"/>, [[Jarlitz]]<ref name="Ra40/1">BBWb Fb.1: Garlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_40.pdf Ra40/1])</ref> ** Kieck: Tom [[Kieck]]<ref name="Ra40/1"/> * Möthlow: '''[[Möethlow]]''' ([[Möetlo]]<ref name="Ra37/20"/>, [[Möertlo]]<ref>BBEb Fb.1: Möthlow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_33.pdf Ra33/1])</ref> === Milower Land === * Milower Land: [[Milausche Land]]^[?], [[Milauer Land]]^[?] * Bahnitz: [[Bahnitz]]<ref name="Ra49/1">BBBWb Fb.1: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_49.pdf Ra49/1])</ref> * Bützer: ** Großwudicke: [[Grotenwodicke]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** KLein Buckow: ** Kleinwudicke * Jerchel: * Milow: [[Milau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> ** Marquede: ** Milow Ausbau: [[Uthbaw]]<ref name="Ra49/1"/> ** Neu Dessau: ** Wihelminenthal: * Möthlitz: [[Moäthlitz]]<ref>BBWB Fb.20: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49/20])</ref>, [[Möthlitz]]<ref>BBWb Fb.1: Möthlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_50.pdf Ra50/1])</ref> ** Lutze: [[Luutze]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Nitzahn: [[Nitzohn]]<ref name="Ra52/20">BBWb Fb.20: Knoblauch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra52.pdf Ra52/20])</ref> ** Knoblauch: [[Knöbelook]]<ref>Fragebogen BBwb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49 Bahnitz]</ref>, [[Knoäbelook]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Knobelok]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> ** Wendeberg: [[Wennberch]]<ref name="Ra52/20"/> * Schmetzdorf: ** Vogelsang: * Vieritz: * Zollchow: ** Galm: [[Golme]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Grille: * Linde: [[Linne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Mühlenberge === * Haage: [[Haa]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Haage]]<ref>BBWb Fb.1: Haage ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_10.pdf Na10/1})</ref> * Karlsaue: * Senzke: * Wagenitz: [[Wagenitz]]<ref name="Na7/20">BBWb Fb.20: Brädikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na7.pdf Na7/20])</ref> === Nauen === * Berge: [[Berje]]<ref>BBWb FB.1: Berge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_25.pdf Na25/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bergerdamm: [[Berjerdamm]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Bergedamm-Hanffabrik: [[Hanffabrik]]<ref name="BBWbNa14/20">BBWb Hertefeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na14.pdf Na14/20]</ref> ** Bergedamm-Lager: [[Lager]]<ref name="BBWbNa14/20"/> ** Friesenhof: ** Hertefeld: [[Hertefell]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnicke: [[Bornecke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Ebereschenhof * Groß Behnitz: [[Jroten Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> ** Quermathen: * Kienberg: [[Kienberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kienberg]]<ref name="Na9/20"/> ** Teufelshof: * Klein Behnitz: [[Kleen Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> ** Friedrichshof ** Heineberg: * Lietzow: ** Uterhof: * Markee: ** Markau: [[Markau]]<ref>BBWb Fb.20: Tremmen (]http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na53.pdf Na53])</ref> * [[Nauen]]: [[Naune]]<ref name="BBWbNa39/20"/>, [[Nauen]]<ref name="BBWbNa14/20"/> * Neukammer: [[Niekammer]]<ref name="PlattBrannenborg53">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.53</ref> * Ribbeck: * Schwanebeck: * Tietzow: * Wachow: ** Niebede: [[Niabed]]<ref>BBwb Fb.1: Niebede ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_51.pdf Na51/1])</ref> * Waldsiedlung: ** Stolpshof === Nennhausen === * Bamme: [[Bamme]]<ref>BBWB Fb.1: Bamme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_34.pdf Ra34/1])</ref> * Buckow: [[Buckow]]<ref>BBWb Fb.1: Buckow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_36.pdf Ra36/1])</ref>, [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Damme: * Gräningen: [[Jreäning]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Gräningen]]<ref name="Ra36/20">BBWb Fb.20: Buckow (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra36.pdf Ra36/20])</ref>, [[Gräaninge]]<ref name="Ra35/1">BBBW Fb.1: Gräningen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_35.pdf Ra35/1])</ref> * Liepe: * Mützlitz: [[Mützlitz]]<ref>BBWB Fb.1: Mützlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_39.pdf Ra39/1])</ref> * Nennhausen: [[Nennhusen]]<ref name="Ra36/20"/><ref>BBWb Fb.1: Nennhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_30.pdf Ra30/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nennhof: [[Nennhof]]<ref name="Ra35/1"/> === Paulinenaue === * Paulinenaue: [[Paulinenaue]]<ref name="Na7/20"/> * Selbelang: [[Selbelang]]<ref>BBWb Fb.1: Selbelang ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_19.pdf Na19/20])</ref> ** Bienenfarm: ** Kamerun: ** Lindholzfarm: ** Eichberge: ** Rother Husar: === Pessin === * Pessin: [[Pessin]]<ref>BBWb Fb.1: Pessin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_18.pdf Na18/1])</ref> === Premnitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prämitz}} * Döberitz: '''[[Döberitz]]''' ([[Döaberitz]]<ref>BBWb Fb.1: Döberitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_44.pdf Ra44/1])</ref>, [[Dööberitz]]<ref name=BBWbRa43/20">BBWb Fb.20: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra43.pdf Ra4/20])</ref>, [[Döweritz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Mögelin: '''[[Mögelin]]''' ([[Möjelin]]<ref>BBWb Fb.1: Mögelin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_38.pdf Ra38])</ref>, [[Meggelin]]<ref name=BBWbRa43/20"/>, [[Möjelin]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Premnitz: '''[[Prämitz]]'''<ref name="BBWbRa43/1">BBwb Fb.1: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_43.pdf Ra43/1])</ref> * ?: [[Määs Mölle]]<ref name="BBWbRa43/1"/> === Rathenow === * Böhne: * Göttlin: [[Jöttelin]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grütz: [[Grütz]]<ref>BBWb Fb.1: Grütz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_18.pdf Ra18/1])</ref> * Rathenow: [[Rothnau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> * Semlin: * Steckelsdorf: === Retzow === * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBWb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_23.pdf Na23/1]</ref> === Rhinow === * Buchhorst * Glewe: * Kietz: '''[[Kietz]]'''<ref name="BBWbRa3/1">BBWb Fb.1: Kietz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_3.pdf Ra3/1])</ref><ref name>BBWb Fb.20: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Ra_4.pdf])</ref> * Horst * Mühlenburg: * Rhinow: '''[[Rhinau]]''' ([[Rino]]<ref name="BBWBRa4/1">BBWb Fb.1: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_4.pdf])</ref>, [[Rinau]]<ref name="BBWBRa4/1"/>) * ?: [[Hövel]]<ref name="BBWbRa3/1"/> * Dickte: [[Dikde]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> === Schönwalde-Glien === * Schönwalde: [[Schönwolle]]<ref>Reinhard E. Fischer: ''Die Ortsnamen des Havellandes.'' Weimar 1976, Sied 203</ref> * Grünefeld: [[Jrüenefelle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grünefelde]]<ref>BBWB FB.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_9.pdf Na9/1])</ref> * Paaren im Glien: [[Poarn]]<ref>BBWb Fb.20: Pausin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na20.pdf Na20/20])</ref><ref name="Na17/20">BBWb Fb.20: Perwenitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na17.pdf Na17/20])</ref> * Pausin: [[Pausin]]<ref name="Na17/20"/> * Perwenitz: [[Pernitz]]<ref name="Na9/20">BBWb Fb.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na9.pdf Na9/20])</ref> * Duettchens Höh: * Schönwalde-Dorf: * Schönwalde-Siedlung: * Wansdorf: == Stechlin == * Neuglobsow: [[Nieglobsow]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Seeblick === * Hohenauen: [[Hoenauen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Witzke: [[Witsche]]<ref>BBWb Fb1: Witzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_14.pdf Ra14])</ref> === Stechow-Ferchesar === * Stechow: [[Stechow]]<ref>BBWb Fb.1: Stecho ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_24.pdf Ra24/1])</ref> * Ferchesar: * Lochow: * Tegeland: === Wiesenaue === * Brädikow: [[Brääko]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Jahnberge: [[Joonbärje]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Vietznitz: * Warsow: [[Warsow]]<ref name="Na7/20"/> === Wustermark === * Buchow-Karpzow: ** Buchow: ** Karpzow: * Elstal: [[Elstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hoppenrade: [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppnroa]]<ref name="BBWbNa39/20"/> * Priort: * Wustermark: ** Dyrotz: [[Dyrotz]]<ref name="Na42/20"/>, [[Dürots]]<ref name="BBWbNa39/20"/> ** Dyrotz-Luch: ** Wernitz: [[Wehrnitz]]<ref name="BBWbNa39/20"/> == Märkisch-Oderland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} === Altlandsberg === * Altlandsberg: [[Oltlandsbarch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Neuhönow: ** Paulshof: ** Radebrück: ** Seeberg: ** Vorwerk: ** Wilkendorf: [[Wilkendörp]]<ref>BBWb Fb1: Wilkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg12.pdf Sg12])</ref> * Bruchmühle: [[Bruckmölle]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bruchmihle]]<ref>BBWb Fb.1: Bruchmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg26.pdf Sg26/1])</ref> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buakholt]]<ref name="Sg10/20">BBWB Fb.20: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg10.pdf Sg10/20])</ref> * Gielsdorf: [[Gielsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jielsdärp]]<ref name="Sg10/20"/> * Wegendorf: [[Wandärp]]<ref name="Sg10/20"/><ref name="Sg11/20"/> * Wesendahl: [[Wesendahl]]<ref>BBWB Fb.1: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg10.pdf Sg10/1])</ref>, [[Wesendoahl]]<ref name="Sg11/20">BBWb Fb.20: Gielsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg11.pdf Sg11/20])</ref> === Alt Tucheband === * Alt Tucheband: * Hackenow: * Hathenow: [[Hotnow]]<ref name="Sw58/20"/>, [[Hotno]]<ref name="Sw64/20">BBWB Fb.20: Podelzig ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw64.pdf Sw64/20])</ref> : Neu Tucheband: * Rathstock: [[Rotstock]]<ref name="Sw58/20"/> === Bad Freienwalde === * Freienwalde: [[Frienwolle]]<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> **Alte Schleuse: ** Altkietz: ** Alttornow: [[Torn]]<ref>BBWb Fb.20: Bad Freienwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14/20])</ref> ** Alttornower Ausbau: ** Alttornower Siedlung: ** Bahnhof Oderberg/Bralitz: ** Bergkolonie: ** Bergthal: ** Deichhof: ** Eduardshof: ** Flämmingsau: ** Freienwalder Ausbau: ** Heeses Loos: ** Herrenwiese: ** Jungfernloch: ** Kalkofen: ** Kolonie Bralitz: ** Lindekes Loos: ** Neuenzoll: ** Neuglietzen: ** Regina: ** Saaten-Neuendorf: ** Sonnenburg: **Wendtshof: * Altglietzen: [[Oltglietzen]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle Glietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Altglietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr6.pdf Fr6/1])</ref> *Altranft: [[Olt Ranft]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Olle Rampft]]<ref name="Fr29/20"/> ** Zuckerfabrik: * Bralitz: [[Broalitz]]<ref name="Fr20/20"/> * Hohensaten: [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Saaten]]<ref>BBWb Fb.1: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr2.pdf Fr2/1])</ref> * Hohenwutzen: [[Hohenwuetzen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Neuenhagen: [[Nüjenhoajn]]<ref name="BBWbEw32/20"/>, [[Nienhagen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/><ref name="Fr3/20">BBWB Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr3.pdf Fr3/20])</ref>, [[Nienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nienhajen]]<ref>BBWb Fb.1: Neuenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr5.pdf Fr5/1])</ref>, [[Neuenhajen]]<ref name="Fr20/20"/>, [[Neienhagen]]<ref name="Fr5/20">BBWb Fb.20: Neuenhagen([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr5.pdf Fr5/20])</ref>) * Schiffmühle: [[Scheppmelle]]<ref name="Fr5/20"/> ** Neukietz: ** Neutornow: [[Tornow]]<ref name="Fr20/20"/> ** Gabow: [[Joabe]]<ref name="Fr20/20">BBWb Fb.20: Schiffmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr10.pdf Fr10/20])</ref> * Wendtshof: === Beiersdorf-Freudenberg === * Beiersdorf: [[Beiersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Freudenberg: [[Freudenberch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>BBWb Fb.1: Freudenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr45.pdf Fr45/1])</ref> === Bleyen-Genschmar === * Bleyen: ** Altbleyen ** Neubleyen ** Drewitz Ausbau: ** Schaumburg: * Genschmar: [[Jenschmer]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> ** Genschmarer Loose: ** Henriettenhof: ** Nieschen: ** Wilhelminenhof: === Bliesdorf === * Bliesdorf: [[Bliesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> ** Bochows-Loos: ** Dammkrug: ** Dornbuschmühle: ** Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Friedrichslust: ** Herrnhof: ** Katharinenhof: * Kunersdorf: [[Kunersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Marienhof: ** Sophienhof ** [[Vevais]]: [[Wehwe]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Metzdorp: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Buckow === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Hoppebuke]]<ref name="Sg49/20"/> ** Buchenfried: ** Dreieichen: ** Fischerkehle: ** Pritzhagener Mühle: * Hasenholz: === Falkenberg === * Dannenberg/Mark: [[Dannenberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> ** Bodenseichen: ** Krummenpfahl: ** Platzfelde: ** Torgelow: * Falkenberg/Mark: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Cöthen: * Kruge/Gersdorf: [[Kruge/Jersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Ackermannshof: ** Gersdorf: ** Kruge: ** Neugersdorf: [[Jeesdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Gersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr19.pdf Fr19/1])</ref> === Falkenhagen (Mark) === * Falkenhagen: [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Falkenhogen]]<ref>BBWb FB.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_20.pdf Pr20/1])</ref><ref>BBWB Fb.20: Lietzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw66.pdf Sw66/20])</ref> ** Grüner Baum: ** Helenenruh: ** Jochenshof: ** Luisenhof: * Regenmantel: * Georgenthal: === Fichtenhöhe === * Alt Mahlisch: [[Moalsch]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle-Moalsch]]<ref name="Sw72/20">BBWb Fb.20: Niederjesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw72.pdf Sw72/20])</ref> * Carzig: [[Cartzke]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Corzge]]<ref name="Sw72/20"/> * Niederjesar: [[Jeser]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> === Fredersdorf-Vogelsdorf === * Ferdersdorf-Vogelsdorf: [[Fredrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Fredersdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Vogelsdorf: === Garzau-Garzin === * Garzau: * Garzin: [[Jarzin]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jaßiėn]]<ref name="Sg20/20">BBWB Fb.20: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg20.pdf Sg20/20])</ref> * Bergschäferei: * Liebenhof: * Anitz: === Golzow === * Golzow: [[Golze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jolze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Gusow-Platkow === * Gusow: [[Juse]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Platkow: [[Ploatke]]<ref name="PlattBrannenborg54"/><ref name="Sw48/20"/> === Heckelberg-Brunow === * Beerbaum: * Brunow: [[Brunow]]<ref>BBWb Fb.1: Brunow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr33.pdf Fr33/1])</ref> * Gratzke: * Heckelberg: [[Heckelberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Heäckelberch]]<ref>BBWB Fb.1: Heckelberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr32.pdf Fr32/1])</ref> === Höhenland === * Leuenberg: [[Leuenberch]] <ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leuenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Leuenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr46.pdf Fr46/1])</ref>, [[Leienberg]]<ref>BBWB Fb.20: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr47.pdf Fr47/20])</ref> * Steinbeck: [[Stenbeck]]<ref>BBWB Fb.1: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr47.pdf Fr47/1])</ref> * Wollenberg: [[Wollenberg]]<ref>BBWb Fb1: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr35.pdf Fr35])</ref> * Wölsickendorf: [[Wölsickendörp]]<ref>BBWb Fb20: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Fr35.pdf Fr35])</ref>, [[Wölsickenderp]]<ref>BBWB Fb.1: Wölisckendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr34.pdf Fr34/1])</ref> === Hoppegarten === * Dahlwitz-Hoppegarten: ** Birkenstein: ** Dahlwitz: ** Hoppegarten: [[Hoppejoarn]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Mönchsheim: ** Ravenstein: ** Waldesruh * Hönow: [[Hönow]] (?)<ref name="BBWbBn45/20"/> * Münchehofe: [[Menkeha]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Küstriner Vorland === * Gorgast: [[Gorjas]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Küstrin-Kietz * Manschnow: [[Manschenoa]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> === Lebus === * Lebus: [[Lebus]] ({{IPA|L(e)[schwach]bús[betont]}}<ref>BBWb Fb.1: Lebus ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw76.pdf Sw76/1])</ref>) * Mallnow: [[Moalne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallne]]<ref name="Sw76/20">BBWB Fb.20: Lebus (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw76.pdf Sw76/20])</ref> * Schönfließ: [[Schönfliet]]^[?]<ref>BBWb Fb.2: Mallnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Sw_69.pdf Sw69/2])</ref> * Wulkow: === Letschin === * Gieshof-Zelliner Loose: * Groß Neuendorf: [[Grotneenderp]]<ref name="Sw5/20">BBWB Fb.20: Ortwig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw5.pdf Sw5/20])</ref> * Kiehnwerder: * Neu Rosenthal: * Kienitz: [[Kïenz]]<ref name="Sw6/20"/> * Letschin: [[Letschin]]<ref name="Sw20/1">BBWb Fb.1: Letschin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw20.pdf Sw20/1])</ref> ** Forstacker: [[Ferschterland]]<ref name="Sw20/1"/> * Solikante: * Wilhelmsaue: * Neubarnim: [[Neie Boaren]]<ref name="BBWbSw1/20">BBWb Fb20: Zelliner Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw1.pdf Sw1])</ref>, [[Neibarn]]<ref name="Sw5/20"/>, [[Neibarnim]]<ref name="Fr53/20">BBWB Fb.20: Neulewin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr53.pdf Fr53/20])</ref> * Ortwig: [[Urtwich]]<ref name="BBWb Sw7">Frageboden BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw7.pdf Sw7]</ref><ref name="Sw6/20">BBWB Fb.20: Großneuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw6.pdf Sw6/20])</ref>, [[Uartwig]]<ref name="BBWbSw1/20"/> * Sietzing: * Klein Neuendorf: * Posedin: * Sophienthal: * Sydowswiese * Rehfeld: * Steintoch: * Voßberg: * Wollup: === Neuenhagen bei Berlin === * Bollensdorf: * Elisenhof: * Neuenhagen: * Marienheide: * Wiesengrund: === Neulewin === * Güstebieser Loose: * Neulewin: [[Neilewin]]<ref name="Fr40/20"/> ** Heinrichsdorf: [[Heinrichsderb]]<ref name="Fr40/20"/> ** Karlsbiese: [[Karlsbeese]]<ref name="Fr53/20"/> ** Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Kerstenbruch: [[Kerschtenbrook]]<ref name="Fr53/20"/>, [[Kerschtenbruok]]<ref name="Fr40/20"/> * Neulietzegöricke: [[Neilietzegörièke]]<ref name="BBWbFr12/20"/> ** Ferdinandshof: === Neutrebbin === * Altbarnim: * Alttrebbin: * Neutrebbin: [[Neitrebbin]]<ref>BBWB Fb.1: Neutrebbin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw12.pdf Sw12/1])</ref> * Altlewin: * Alttrebbin: * Horst: * Neutrebbin: * Schließkenberg: * Siedlung: * Wuschewier: * Bliesdorfer Feld: * Burgwall: * Cavelswerder: * Großbarnim: [[Groteborn]]<ref name="BBWb Sw7"/> * Grube: * Kleinbarnim: * Neunziger Winkel: * Rhoneweg: * Stromfeld: * Wriezener Damm: * Wubrigsberg: === Müncheberg === * Eggersdorf: * Hermersdorf: [[Hermerschderp]]<ref>BBWB Fb.20: Hermersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg23.pdf Sg23/20])</ref>, [[Hermerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> * Hoppegarten: [[Hoppegarde]]<ref name="Sg49/20"/> * Jahnsfelde: [[Joansfelde]]<ref name="Sw61/20"/> * Müncheberg: [[Menkeberg]]<ref name="Sg52/20">BBWB Fb.20: Althoppegarten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg52.pdf Sg52/20])</ref>, [[Münkeberg]]<ref>BBWB Fb.1: Müncheberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg49.pdf Sg49/20])</ref> ** Bienenwerder ** Dahmsdorf: [[Doamerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> ** Heidekrug: [[Hedekrog]]<ref name="Sg52/20"/> ** Marienfeld ** Philippinenhof ** Schlagenthin * Münchehofe: [[Münkeha]]<ref name="Sg49/20">BBWB Fb.20: Münchehofe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg49.pdf Sg49/20])</ref>, [[Menkehaa]]<ref name="Sg38/20">BBWb Fb.20: Obersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg38.pdf Sg38/20])</ref> * Obersdorf: * Trebnitz: === Petershagen/Eggersdorf === * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="BBWbPk52/20"/> * Petershagen: * Pohrtsche Siedlung: === Rüdersdorf bei Berlin === * Hennickendorf: [[Henkendurf]]<ref name="Sg20/20"/>, [[Hennickendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Hennicknedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg45.pdf Sg45/1])</ref>, [[Heinichendorp]]<ref>BBWb Fb.20: Heinickendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg45.pdf Sg45/20])</ref> * Herzfelde: [[Herzfell]]<ref name="PlattBrannenborg41">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 41 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Lichtenow: * Rüdersdorf: === Seelow === * Seelow: [[Seele (Märksch Oderland)]]<ref>BBWb Fb.20: Gusow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw36.pdf Sw36/20])</ref><ref>BBWB Fb.20: Diedersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw53.pdf Sw53/20])</ref>, [[Seelow]]<ref name="Sg49/20"/> * Werbig: ** Alt Langsow: ** Neulangsow: ** Altlangsower Loose: ** Neu Werbig: ** Schweizerhaus: ** Seelower Loose: ** Vorwerk: ** Werbiger Loose: ** Zernickow: === Strausberg === * Strausberg: * Hohenstein: [[Hohensteen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg20.pdf Sg20/1])</ref> * Ruhlsdorf: ** Gladowshöhe: === Vierlinden === * Alt Rosenthal: [[Old-Rosendoal]]<ref name="Sw48/20">BBWB Fb.20: Görsldorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw48.pdf Sw48/20])</ref> * Diedersdorf: [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Deddersdorp]]<ref name="Sw48/20"/> ** Ludwigslust: * Görlsdorf: ** Hufen: ** Marxdorf: * Neuentempel: [[Niëntempel]]<ref name="Sw61/20">BBWB Fb.20: Marxdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw61.pdf Sw61/20])</ref> ** Hedwigshof: ** Worin: [[Worin]]<ref name="Sw48/20"/> === Wriezen === *Altwriezen/Beauregard: ** Altwriezen: [[Olle Wriezen]]<ref name="BBWnFr50/20">BBWb Fb20: Wriezen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr50.pdf Fr50])</ref>[[Ollewriezen]]<ref name="Fr40/20">BBWB Fb20: Beauregard ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr40.pdf Fr40/20])</ref> ** Beauregard: [[Boorjard]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Biesdorf: [[Biesderp]]<ref>BBWB Fb.1: Biesdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr49.pdf Fr49/1])</ref> * Eichwerder: ** Jäckelsbruch: ** Thöringswerder: * Frankenfelde: * Haselberg: ** Rädikow: * Lüdersdorf: ** Landhof: ** Mariannenhof: * Rathsdorf: [[Rothsdörp]]<ref name="Fr29/20"/> ** Altgaul: ** Neugaul: * Schulzendorf: ** Marienberg: * Wriezen: [[Wrieertzen]]<ref name="Fr29/20">BBWB Fb.20: Neugaul ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr29.pdf Fr29/29])</ref> * Metzdorf: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Oberbarnim === * Bollersdorf: * Grunow: * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Klosterdorf: * Alttornow: [[Torn]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14 Bad Freienwalde]</ref> * Ernsthof: <ref name="Sg19/20">BBWb Fb.20: Bollersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg19.pdf Sg19])</ref> === Oderaue === * Altreetz: [[Olle Reetz]]<ref>BBWb Fb.1: Altreetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr22.pdf Fr22/1])</ref>, [[Olle Rätz]]<ref name="Fr23/20"/><ref name="Fr29/20"/>, [[Olle-Rätz]]<ref name="Fr17/20"/> ** Altreetzer Loose: * Mädewitz: ** Altmädewitz: ** Altmädewitzer Loose ** Kietz: ** Neumädewitz: * Neuküstrinchen: [[Nei-Küstrineken]]<ref>BBWb Fb.1: Neuküstrinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr15.pdf Fr15])</ref>, [[Kistrineken]]<ref name="Fr23/20"/>, [[Chüstrinken]]<ref name="Fr17/20"/> ** Neuranft: [[Ranft]]<ref name="Fr17/20">BBWb Fb.20: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr17.pdf Fr17/20])</ref> * Neureetz: [[Neurätz]]<ref>BBWB Fb.1: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr17.pdf Fr17/1])</ref> * Neurüdnitz: [[Neirienitz]] (Nieriènitz)<ref name="BBWbFr12/20"/>, [[Rünitz]]<ref>BBWB Fb.20: Neulietzegöricke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr25.pdf Fr25/20])</ref>, [[Rinitz]]<ref name="Fr23/20"/> ** Bienenwerder: ** Spitz: * Wustrow: ** Altwustrow: [[Olle Wuostrow]]<ref name="BBWbFr12/20">BBWb Fb20: Zäckericker Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr12.pdf Fr12])</ref><ref name="Fr23/20">BBWB Fb20: Neu Wustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr23.pdf Fr23/20])</ref>, [[Olle Wuestrow]]<ref name="Fr24/1">BBWb Fb.1: Altwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr24.pdf Fr24/1])</ref> ** Friecdrichshof: ** Neuwustrow: [[Neu Wu-estrow]]<ref name="Fr23/1">BBWB Fb.1: Neuwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr23.pdf Fr23/1])</ref> * Zäckeriner Loose: * Oderbruch: [[Oaderbruok]]<ref name="Fr23/1"/> * Christiansaue: * Croustillier: [[Kristille]]<ref name="BBWnFr50/20"/><ref name="Fr17/20"/> * Paulshof: * Zollbrücke: [[Tollhus]]<ref name="BBWbFr12/20"/> * Loose: [[Loos]]<ref name="Fr24/1"/><ref name="Fr23/1"/> === Prötzel === * Biesow: * Blumenthal: * Harnekop: * Kähnsdorf: * Prädikow: [[Praeke]]<ref>BBWb Fb.20: Prötzel ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg3.pdf Sg3/20])</ref>, [[Preke]]<ref name="Sg19/20"/> * Prötzel: * Stadtstelle: * Sterenbeck: Biesow, Blumenthal === Reichenow-Möglin === * Herzhorn: * Möglin: * Reichenow: [[Richno]]<ref>BBWB Fb.1: Reichenow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg2.pdf Sg2/1])</ref> === Zechin === * Buschdorf: * Friedrichsaue: * Zechin: ** Baiersberg: ** Eckel: ** Eichenberg: ** Gerickenberg: ** Loosa: === Podelzig === * Klessin: * Podelzig: [[Bedelzig]]<ref name="Sw76/20"/>, [[Bedelzke]]<ref name="Sw58/20">BBWB Fb.20: Reitwein ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw58.pdf Sw58/20])</ref> * Wuhden: [[Wuden]]<ref name="Sw64/20"/> === Reitwein === * Reitwein: [[Ritewent]]<ref name="Sw64/20"/> === Treplin === * Treplin: [[Treplin]]<ref name="Sw79/1">BBWB Fb.20: Petershagen: ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw79.pdf Sw70/20])</ref> === Zeschdorf === * Altzeschdorf: [[Olle-Zeschdorp]]<ref name="Sw72/20"/> ** Hohehnjesar: ** Neuzeschdorf: [[Niescheschdorp]]<ref name="Sw80/20">BBWB Fb.20: Treplin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw80.pdf Sw80/20])</ref> * Döbberin: * Petershagen: [[Peterschon]]<ref name="Sw80/20"/> === Rehfelde === * Rehfelde: ** Herrensee: * Werder: [[Werder]]<ref>BBWB Fb.1: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg47.pdf Sg47/1])</ref> ** Rotes Luch: ** Sophienfelde: * Zinndorf: ** Heidekrug: === Waldsieversdorf === * Waldsieversdorf: * Moorhof: === Märkische Höhe === * Batzlow: [[Batzlow]]<ref>BBWb Fb.1: Batzlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg5.pdf Sg5/20])</ref> * Reichenberg: ** Julianenhof: * Ringenwalde: [[Ringenwolle]]<ref>BBWB Fb.1: Ringenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg7.pdf Sg7/1])</ref> === Neuhardenberg === * Altfriedland: [[Olle Friddland]]<ref>BBWB Fb.1: Altfriedland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw23.pdf Sw23/20])</ref> * Gottesgabe: [[Jatzka]]<ref name="BBWb Sw23">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw23.pdf Sw23]</ref> * Karlsdorf * Neufriedland: * Neuhardenberg (Marxwalde): [[Quilitz]]<ref name="BBWb Sw23"/>, [[Hartennberch]]<ref>BBWb Fb.1: Marxwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw30.pdf Sw30/1])</ref> * Quappendorf: * Neufeld: * Wulkow * Bärwinkel: * Koppel * Lupinenhof * Schlaanhof: === Lietzen === * Lietzen: [[Liëtzen]]<ref name="Sw61/20"/> * Schmermühle: === Lindendorf === * Dolgelin: [[Dolgelin]]<ref>BBWb Fb.20: Neuentempel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw59.pdf Sw59/20])</ref> * Libbeninchen: * Lindendorf: * Neu Mahlisch: [[Nie-Moalsch]]<ref name="Sw72/20"/>, [[Niemoahlsch]]<ref>BBWB Fb.20: Dolgelin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw60.pdf Sw60/20])</ref> * Sachsendorf: [[Sassendorf]]<ref name="Sw58/20"/> * Werder: == Oberhavel == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} == Oranienburg === * Friedrichsthal: [[Friedrichsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Germendorf: [[Germendorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> === Birkenwerder === * Birkenwerder * Lindenhof: [[Lindenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Fürstenberg/Havel === * Altthymen: [[Oll-Tiem]]<ref>BBWb Fb.1: Altthymen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs1.pdf Gs1/1])</ref> ** Barteleshof: ** Dahmshöhe: * Barsdorf: ** Qualzow: * Blumenow ** Boltenhof: * Bredereiche: '''[[Bredereik]]'''<ref name="BBWbGs7/20"> BBWb Fragebogen 20: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs7.pdf Gs7])</ref><ref name="Gs10/1">BBWB Fb.1: Bredereiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs10.pdf Gs10/1])</ref> ** Fünfruten: [[Fiefroden]]<ref name="Gs10/1"/> * Fürstenberg: ** Drögen: ** Ravensbrück: ** Röblinsee: * Himmelpfort: '''[[Himmelpurt]]'''<ref name="BBWbGs7/20"/>, [[Himmelpuhrt]]<ref>BBWb Fb.1: Himmelpfort ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs6.pdf Gs6/1])</ref> ** Kastaven: ** Pian: ** Woblitz: * Steinförde: ** Großmenow: ** Kleinmenow: ** Schönhorn: ** Steinhavelmühle * Tornow: ** Ringsleben: * Zootzen: [[Zootzn]]<ref>BBWb Fb.1: Zootzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7/1])</ref> ** Buchengarten: ** Regelsdorf: === Glienicke/Nordbahn === * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> === Gransee === * Altlüdersdorf: [[Lüdersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Buberow: [[Boberow]]<ref name="Gs60/20">BBWB Fb.20: Gutgermendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs60.pdf Gs60/20])</ref> * Dannenwalde: [[Dannwolle]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kreuzkrug: [[Krüüzkröch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Eichelkamp: [[Eekelkamp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>eiche * Gramzow * Gransee: [[Gransee]]<ref name="BBWb Gs43>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs43.pdf Gs 34 Badingen]</ref> * Kraatz: [[Kroatz]]<ref name="Gs39/20"/> * Margaretenhof * Meseberg: [[Mesenbärch]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Meeseberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neulögow * Neulüdersdorf * Seilershof * Wendefeld * Wentow * Ziegelei * Ziegelscheune === Großwoltersdorf === * Altglobsow: [[Ollglobso]]<ref>BBWB Fb.1: Altglobsow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs9.pdf Gs9/1])</ref> * Buchholz: [[Bokholt]]<ref>BBWB Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs12.pdf Gs12/1])</ref>, [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Großwoltersdorf: [[Jrootwoltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kelkendorf: [[Kelkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Wolfsruh: * Zernikow: === Henningsdorf === * Gertrudenhof: * Henningsdorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Neubrück: * Nieder Neuendorf: * Papenberge: * Stolpe-Süd: === Kremmen === * Beetz: ** Ludwigsaue: * Flatow: * Groß-Ziethen: [[Jroot Ziethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hohenbruch: [[Hogenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Johannisthal: [[Johannesdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Verlorenort: * Kremmen: * Sommerfeld: * Staffelde: === Hohen Neuendorf === * Hohen Neuendorf: [[Hogen Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Elseneck: ** Niederheide: * Bergfelde: [[Bergfell]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Havelhausen: ** Pinnow: ** Venedig: * Stolpe: === Leegebruch === * Leegebruch: === Liebenwalde === * Freienhagen: [[Freienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Hammer: * Kreuzbruch: [[Krützbruch]]<ref>BBWB Fb.1: Kreuzbruch ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or8.pdf Or8/1])</ref>, [[Kruuzbrook]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Liebenwalde: [[Lievenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Neuholland: [[Holland]]<ref>BBBW Fb.1: Neuholland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or4.pdf Or4/1])</ref> === Löwenberger Land === * Falkenthal: [[Falkendol]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs70.pdf Gs70/1])</ref>, [[Falkenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Exin: * Glambeck: [[Glambeke]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grieben: [[Grieben]]<ref>BBWb Fb.1: Grieben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs65.pdf Gs65/1])</ref> * Großmutz: * Grüneberg: [[Gronenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Pappelhof: ** Sandberge: ** Zollkrug: * Gutengermendorf: [[Germendörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Jerndorp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Birkhalde: * Häsen: [[Höasn]]<ref name="Gs60/20"/> * Klevesche Häuser: [[Klevsche Hüser]]<ref name="Gs60/20"/> * Liebenberg: [[Leevenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Linde: * Löwenberg: [[Löwenberg]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Nassenheide: [[Nonheid]]<ref name="Or5">BBWB Fb.20: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Or5.pdf Or5/20])</ref>, [[Nattenheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="Or5"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neulöwenberg: * Teschendorf: [[Teeschendorp]]<ref>BBWb Fb.1: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or5.pdf Or5/1])</ref> * Grundmühle: [[Grundmölle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Menz: [[Mente]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Mühlenbecker Land === * Mühlenbeck: [[Molenbeke]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Schildow: * Schönfließ: [[Schönfliert]]<ref>BBWB Fb.1: Schönfließ ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Or_58.pdf Or58/1])</ref> * Zühlsdorf: === Oberkrämer === * Bärenklau: * Bötzow: * Eichstädt: [[Eekstädt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Marwitz: [[Marwitz]]<ref>BBWb Fb.1a: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50a.pdf Or50a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50b.pdf Or50b/1])</ref> * Neu-Vehlefanz: * Schwante: * Vehlefanz: === Sonnenberg === * Baumgarten: [[Bumjan]]<ref name="Gs40/20">BBWb Fb.20: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs40.pdf Gs40/20])</ref>, [[Bumjarn]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Boomgarde]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Rauschnedorf: [[Ruschendörp]]<ref name="Gs39/20">BBWB Fb.20: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs39.pdf Gs30/20])</ref> * Rönnebeck: [[Rönnbeck]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Rönnebeck]]<ref>BBWb Fb.1: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs40.pdf Gs40/1])</ref> * Schulzendorf: [[Schultendörp]]<ref name="Gs39/20"/> * Sonnenberg: [[Sonnenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Meseberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs55.pdf Gs55/20])</ref>, [[ẞonnberch]]<ref>BBWb Fb.1: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs39.pdf Gs30/1])</ref> === Schönermark === * Schönermark: === Zehdenik === * Badingen: * Bergsdorf: [[Bergsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Burgwall: * Kappe: * Klein-Mutz: [[Kleen-Mutz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krewelin: * Kurtschlag: * Marienthal: [[Mariendol]]<ref>BBWb Fb20: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs32.pdf Gs32])</ref>, [[Mariendoal]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mildenberg: [[Mildenberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Osterne: [[Stärn]]<ref name="BBWb Gs43/> * Ribbeck: [[Ribbek]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Ribeäke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vogelsang: * Wesendorf: * Zabelsdorf: [[Zobelsdörp]]<ref>BBWb Fb1: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs32.pdf Gs32])</ref> * Zehdenik: [[Zänik]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Zehdnik]]<ref>BBWb Fb1: Zehdenick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs50.pdf Gs50])</ref> == Oder-Spree == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} === Beeskow === * Beeskow: [[Beesk]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>(Exonym) * Bornow: [[Borne (Beesk)|Borne]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> (Exonym) * Kohlsdorf: [[Kohlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> (Exonym) * Krügersdorf: [[Krugersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> (Exonym) * Neuendorf: (Exonym) * Oegeln: [[Öelen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Radinkendorf: [[Radiskendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Schneeberg: [[Schneeberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Eisenhüttenstadt === * Eisenhüttenstadt: (Exonym) * Fürstenberg: (Exonym) * Schönfließ: (Exonym) * Diehlo: (Exonym) === Erkner === * Erkner: * Neuseeland: === Friedland === * Chossewitz: (Exonym) * Friedland: (Exonym) * Groß Briesen: (Exonym) * Groß Muckrow: (Exonym) * Günthersdorf: (Exonym) * Karras: (Exonym) * Klein Muckrow: (Exonym) * Kummerow: (Exonym) * Leißnitz: (Exonym) * Lindow: (Exonym) * Niewisch: (Exonym) * Pieskow: [[Pieschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Piesk]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Reudnitz: (Exonym) * Schadow: (Exonym) * Weichensdorf: (Exonym) * Zeust: (Exonym) === Fürstenwalde/Spree === * Fürstenwalde: (Exonym) * Ketschendorf: (Exonym) * Trebus: * Molkenberg: === Müllrose === * Müllrose: (Exonym) * Dubrow: (Exonym) === Storkow === * Storkow: (Exonym) * Alt Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> (Exonym) * Neu Stahnsdorf: [[Nie Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Bugk: (Exonym) * Görsdorf: [[Jierschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20">BBWb Fb20: Wolzig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe40.pdf Koe40])</ref> (Exonym), [[Jirschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Eichholz: (Exonym) * Groß Schauen: (Exonym) * Klein Schauen: (Exonym) * Kehrigk: (Exonym) * Kummersdorf: [[Kummerschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20"/>, (Exonym?) * Limsdorf: (Exonym) * Philadelphia: (Exonym) * Rieplos: (Exonym) * Selchow: [[Selche]]<ref name="PlattBrannenborg"/>(Exonym) * Schwerin: (Exonym) * Wochowsee: (Exonym) === Grünheide === * Grünheide: (Exonym) * Alt Buchhorst: (Exonym) * Fangschleuse: (Exonym) * Hangelsberg: (Exonym) * Spreetal: (Exonym) * Spreewerder: (Exonym) * Wulkow: (Exonym) * Kagel: * Finkenstein: * Kienbaum: [[Kie(e)nboom]]<ref name="Sg52/20"/> * Mönchwinkel: (Exonym) * Neu Mönchwinkel: (Exonym) * Spreeau: (Exonym) * Freienbrink: (Exonym) === Rietz-Neuendorf === * Rietz-Neuendorf: [[Rietze]]<ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Ahrensdorf: (Exonym) * Alt Golm: (Exonym) * Behrensdorf: (Exonym) * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>(Exonym) * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> (Exonym) * Drahendorf: (Exonym) * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> (Exonym) * Görzig: (Exonym) * Groß Rietz: (Exonym) * Herzberg: (Exonym) * Neubrück: (Exonym) * Pfaffendorf: (Exonym) * Sauen: (Exonym) * Wilmersdorf: [[Willmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Schöneiche === * Schöneiche: * Kleinschönebeck: * Fichtenau: * Grätzwalde: * Hohenberge: * Birkenheim: === Steinhöfel === * Arensdorf: * Beerfelde: * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Demnitz: * Gölsdorf: * Hasenfelde: * Heinersdorf: * Heinersdorfer See: * Jänickendorf: * Neuendorf im Sande: * Schönfelde: [[Schönfelle]]<ref name="Sg52/20"/> * Steinhöfel: * Tempelberg: === Tauche === * Briescht: (Exonym) * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Giesensdorf: [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> (Exonym) * Görsdorf: (Exonym) * Kossenblatt: (Exonym) * Lindenberg: (Exonym) * Mittweide: (Exonym) * Ranzig: (Exonym) * Stremmen: (Exonym) * Tauche: (Exonym) * Trebatsch: (Exonym) * Sabrodt: (Exonym) * Sawall: (Exonym) * Rocher: (Exonym) * Werder/Spree: (Exonym) * Premsdorf: (Exonym) === Woltersdorf === * Woltersdorf: * Schönblick: * Springeberg: * Stolp: === Brieskow-Finkenheerd === * Brieskow: (Exonym) * Finkenheerd: (Exonym) === Groß Lindow === * Groß Lindow: (Exonym) * Schlaubehammer: (Exonym) * Weißenspring: (Exonym) === Vogelsang === * Vogelsang: (Exonym) === Wiesenau === * Wiesenau: (Exonym) === Ziltendorf === * Ziltendorf: (Exonym) * Aurith: [[Auert]] (Endonym)<ref name="BBWbFb12/20">BBWb Fb20: Ziltendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fb12.pdf Fb12])</ref>, (Exonym:) * Ernst-Thälmann-Siedlung: (Exonym) === Lawitz === * Lawitz: (Exonym) === Neißemünde === * Neißemünde: (Exonym) * Breslack: (Exonym) * Coschen: (Exonym) * Ratzdorf: (Exonym) * Wellmitz: (Exonym) === Neuzelle === * Bahro: (Exonym) * Bomsdorf: (Exonym) * Göhlen: (Exonym) * Henzendorf: (Exonym) * Kobbeln: (Exonym) * Möbiskruge: (Exonym) * Neuzelle: (Exonym) * Schwerzko: (Exonym) * Steinsdorf: (Exonym) * Streichwitz: (Exonym) * Treppeln: (Exonym) === Berkenbrück === * Berkenbrück: [[Berkenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Roter Krug: === Briesen === * Briesen: [[Briesen]]<ref name="Sw79/1"/> * Biegen: [[Biejen]]<ref name="Sw79/1"/> * Bunterschütz: * Dorismühle: * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Freiheitsloose: * Karolinenhof: * Kersdorf: [[Kerschdorp]]<ref name="Sw79/1"/> * Kersdorfer Schleuse: * Vorwerk Briesen: * Waldschlößchen: === Jacobsdorf === * Pillgram: [[Piljram]]<ref name="Sw79/1"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieversdorf: [[Siersdorp]]<ref name="Sw80/20"/> * Jacobsdorf: === Madlitz-Wilmersdorf === * Madlitz-Wilmersdorf: [[Wilmerschdorp]]<ref name="BBWb Fw46">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fw46.pdf Fw46]</ref> * Alt Madlitz: * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="BBWb Fw46"/> * Wilmersdorf: === Bad Saarow === * Saarow: (Exonym) * Neu Golm: [[Nie Golm]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> (Exonym) * Petersdorf: (Exonym) === Diensdorf-Radlow === * Diensdorf-Radlow: (Exonym) === Langewahl === * Langewahl: (Exonym) === Reichenwalde === * Dahmsdorf: (Exonym) * Kolpin: (Exonym) * Reichenwalde: (Exonym) === Wendisch Rietz === * Wendisch Rietz: (Exonym) === Grunow-Dammendorf === * Dammendorf: (Exonym) * Grunow: (Exonym) === Mixdorf === * Mixdorf: (Exonym) === Ragow-Merz === * Ragow-Merz: (Exonym) === Schlaubetal === * Schlaubetal: (Exonym) * Bremsdorf: (Exonym) * Fünfeichen: (Exonym) * Kieselwitz: (Exonym) === Siehdichum === * Schernsdorf: (Exonym) * Rießen: (Exonym) * Pohlitz: (Exonym) * Kallinenberg: (Exonym) * Ragower Mühle: (Exonym) * Siehdichum: (Exonym) * Wustrow: (Exonym) === Gosen-Neu Zittau === * Gosen: (Exonym) * Neu Zittau: (Exonym) * Burig: (Exonym) * Steinfurth: (Exonym) === Rauen === * Rauen: (Exonym) === Spreenhagen === * Braunsdorf: (Exonym) * Hartmannsdorf-Neuhartmannsdorf: (Exonym) * Lebbin: (Exonym) * Markgrafpieske: (Exonym) * Spreenhagen: (Exonym) == Ostprignitz-Ruppin == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} === Breddin === * Breddin: [[Breddin]]<ref>BBWb Fb.1: Breddi ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_49.pdf Ky49/1])</ref> * Breddin-Abbau: * Damelack: [[Doomlack]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Domlock]]<ref>BBWb Fb1: Damelack ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_48.pdf Ky48/1])</ref> * Joachimshof: [[Joachimshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Obermühle: [[Obermölle]]<ref name="PlattBrannenborg54"/> * Sophiendorf: [[Sophiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> * Voigtsbrügge: [[Foostsbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> === Dabergotz === * Dabergotz: [[Doberjotz]]<ref name="BBWnNr69/20"/> === Dreetz === * Dreetz: [[Drätz]]<ref name="Ky72/20"/> * Giesenhorst: * Bartschendorf: [[Bartschendorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Michaelisbruch: * Siegrothsbruch: * Baselitz: * Blumenaue: * Böhls Plan: * Fischershof: * Koseshof: * Lüttgendreetz: * Mühlenland: * Schäferberg: [[Schäferberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schulsiedlung: * Sterns Plan: * Treuhorst: [[Dröjehorst]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldsiedlung: * Webers Plan: * Wolfs Plan: * Zietensaue: === Fehrbellin === * Betzin: [[Betzin]]<ref name=BBWbNr86/20">BBWb Fb.20: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_86.pdf Nr8620])</ref> * Brunne: [[Brunne]]<ref>BBWb Fb.1: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_86.pdf Nr86/1])</ref><ref name="Nr83/20">BBWb FB.20: Lentzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr83.pdf Nr83/20])</ref> * Dechtow: [[Deechte]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Deutschhof: * Kuhhorst: * Ribbeckshorst: * Dreibrück: * Fehrbellin: [[Fehrbellin]]<ref name=BBWbNr86/20"/><ref>BBWb Fb.1: Fehrbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_82.pdf Nr82/1])</ref><ref name="Nr83/20"/> * Hakenberg: [[Hakenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hakenberg]]<ref name="Nr89/20"/>, [[Hakenberge]]<ref name=" Nr90/20">BBWb Fb.20: Linum ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr90.pdf</ref> * Karwesee: [[Karwesee]]<ref name="Nr89/20">BBWb Fb. 20 Dechtow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr89.pdf nr89/20])</ref> * Königshorst: * Nordhof: * Mangelshorst: * Lobeofsund: * Seelenhorst: * Fredenhorst: * Sandhorst: * Langen: * Dammkrug: [[Dammkruuch]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Lentzke: [[Lenche]]<ref name=BBWbNr86/20"/> * Linum: [[Linum]]<ref name="Nr89/20"/><ref name="Nr69/20/> * Manker: [[Manker]]<ref>BBWb Fb. 1: Manker ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_74.pdf Nr74])</ref> * Protzen: [[Protzen]]<ref name="BBWnNr69/20">BBWb Fb.20: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr69.pdf Nr69/20"</ref><ref>BBWb Fb.1: Protzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_75.pdf Nr75/1])</ref> * Tarmow: [[Tarmow]]<ref name="Nr69/20>BBWb Fb.20: Tarmow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr85.pdf Nr85/20])</ref> * Walchow: [[Wallchow]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Wall: [[Wall]]<ref>BBWb Fb.1: Wall ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Nr_81.pdf Nr81/1])</ref> * Wustrau-Altfriesack: * Wustrau: [[Wustrau]]<ref>BBWb Fb1: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_78.pdf Nr78])</ref> * Altfriesack: [[Oldenfreische]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olden Friseke]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Zietenhorst: === Heiligengrabe === * Blandikow: [[Blandko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blesendorf: [[Bläsendörp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumenthal: [[Blomendahl]]<ref name="BBWbPk68/20">BBWb Fb.20: Dahlhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk68.pdf Pk68/20])</ref>, [[Blomendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Blumendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grabow: * Dahlhausen: [[Dahlhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Doolhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Horst: [[Host (Heilgengroov)]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg42"/> * Heiligengrabe: [[Heiljengrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heiljenjrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Herzsprung: [[Hertssprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Herzsprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Jabel: [[Joavel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Joabel]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Königsberg: [[Könsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könnsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendol]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Maulbeerwalde: [[Muulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Muulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulberwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Papenbruch: [[Papenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Papmbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rosenwinkel: * Wernikow: * Zaatzke: [[Sotsch]]<ref name="BBWbWi16/1">BBWb Fb1: Zaatzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Wi_16.pdf Wi16])</ref>, [[Zotsch]]<ref name="BBWbWi16/1"/>, [[Zoatsch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoatz]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glienicke: [[Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Buchhorst: [[Buukhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bookhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Friesenhof: [[Friesenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Granzow: * Hoheheide: * Kattenstiegmühle: * Kuckucksmühle: [[Kuckucksmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Natteheide: [[Natteheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Techow: * Volkwig: [[Volkwich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="PlattBrannenborg"/> * Wernikow Ausbau: * Wüsten-Barenthin: === Herzberg (Mark) === * Birkenhof: * Herzberg: [[Hertesberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Hezberj]]<ref name="Nr65/20">BBWb Fb.20: Rüthnick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr65.pdf Nr65/20])</ref> === Kyritz === * Kyritz: '''[[Kyritz]]'''<ref name="ESP"/> ([[Kiritz]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Berlitt: [[Bäelitt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bork: * Drewen: * Gantikow: [[Jantkow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref>BBWb Fb.1: Gantikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_22.pdf Ky22/1])</ref> * Ganz: [[Janz (Kyritz)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grünfelde: [[Gröönfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrünfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Holzhausen: [[Holthusen (Kyritz)|Holthusen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/><ref name="BBWbNr18/20"/> ** Vollmersdorf: [[Vollmersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klosterhof: [[Klosterhoff]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kötzlin: [[Kötzlin]]<ref name="BBWb Ky40">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky40.pdf Ky40 Barenthin]</ref><ref>BBwb Fb.1: Kötzlin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_45.pdf K<45])</ref> * Lellichow: [[Lärchow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lerchow]]<ref>BBWb Fb.20: Berlitt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky35.pdf Ky36/20])</ref> * Mechow: [[Mechow]]<ref>BBWb Fb.1: mechow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_23.pdf Ky23/1])</ref> * Rehfeld: [[Rehfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rehfeld]]<ref name="BBWBKy33/20">https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky33.pdf Ky33/20])</ref> * Teetz: === Lindow === * Lindow: [[Lindow]]<ref>BBWb Fb.1:Lindow (Mark) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_40.pdf Nr40/1]</ref> * Banzendorf: [[Badzendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Banzendörp]]<ref name="Gs40/20"/> * Birkenfelde: [[Berkenfell]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhof: [[Berkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Hindenberg: [[Hinnenberg]], [[Hin’nberch]]<ref name="BBWb Nr30">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr30.pdf Nr30 Bansendorf]</ref>, [[Hindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Keller: * Klosterheide: [[Klosterheid]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Klosterheede]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kramnitzmühle: [[Krampzmolle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Märkisch Linden === * Märkisch Linden: * Darritz-Wahlendorf: [[Walendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wahlendörp]]<ref name="Nr44/20">BBWb Fb.20: Darritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr44.pdf Nr44/20])</ref> ** Wolterdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Woltersdorfbaum: [[Woltersdorpboom]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, de [[Boom]]<ref name="Nr44/20"/> * Gottberg: [[Gottberg]]<ref>BBWb Fb.1: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_57.pdf Nr57/1])</ref>, [[Gottberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jottberch]]<ref>BBWb FB.20. Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr53.pdf Nr53/20])</ref> * Kränzlin: [[Kränzlin]]<ref>BBWb Fb.1: Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_53.pdf Nr53/1])</ref> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Werder]]<ref>BBWb Fb. 20: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr57.pdf Nr57/20])</ref> === Neuruppin === ====Oordsdeel==== * Alt Ruppin: [[Olden Ruppin]]<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref name="JSGN"/>, [[Oll-Ruppin]]<ref>BBWb Fb.1: Alt Ruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_45.pdf Nr45/1])</ref> * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Buskow: '''[[Buuschow]]''' ([[Buskow]]<ref name="BBWbNr78/20"/>, [[Buschow]]^{langes u}<ref name="Nr70/20">BBWb Fb.20: Buskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr70.pdf Nr70/20])</ref><ref name="BBWbNr46/20">BBWb Fb.20: Neuruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr46.pdf Nr46/20])</ref>, [[Buscho]]<ref name="BBWnNr69/20"/>, [[Busikow]]<ref name="BBWbNr78/20">BBWb Fb.20: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr78.pdf Nr78])</ref> * Gnewikow: '''[[Gneewkow]]''' ([[Gnewko]]<ref name="BBWbNr59/20">BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_59.pdf Nr59])</ref><ref name="BBWbNr63/20"/>) * Gühlen-Glienicke ** Boltenmühle: [[Boltenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Karwe: '''[[Karw]]'''<ref>BBWb Fb.20: Gnewikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr62.pdf Nr62/20])</ref><ref name="BBWbNr78/20" /> ([[Kaarf]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Karf]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) * Lichtenberg: '''[[Lichtenberg]]''' ([[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Krangen: * Molchow: * Neuruppin: '''[[Reppin]]<ref name="JSGN"/>'''' ([[Nienruppin]]<ref name="PlattBrannenborg55"/>) * Nietwerder: '''[[Neerweer]]''' ([[Netwä]]<ref name="BBWbNr59/20"/>(langes /ê/: Neetwee?)) * Radensleben: '''[[Roajensleben]]''' ([[Rojensläm]]<ref name="BBWbNr59/20"/>, [[Roinschlew]]<ref name="BBWbNr63/20">BBWb Fb.20: Lichtenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr63.pdf Nr62/20])</ref>, [[Roajenschleben]]<ref>BBWb Fb.1: Radensleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_64.pdf Nr64/1])</ref>, [[Rodenschlef]]<ref name="Nr65/20"/> * Stöffin: '''[[Stewin]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_69.pdf Nr69/1])</ref> * Wulkow: [[Wulkow]]<ref>BBWb Fb1: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_18.pdf Ky18])</ref> * Wuthenow: '''[[Woothnow]]''' ([[Wothnow]]<ref>BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_59.pdf] Nr59)</ref>, [[Wothenow]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) ====Gemeendeel==== * Binenwalde * Kunsterspring * Neuglienicke: [[Nieglienk]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pabstthum * Radehorst * Rheinsberg-Glienicke: [[Bur Glienk]]<ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Rhiensberch-Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg56">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.56</ref>, [[Rhinsberch-Jlienk]]<ref name="PlattBrannenborg56"/> * Seehof: * Steinberge: [[Steenberg (Reppin)]]<ref name="PlattBrannenborg61">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.61</ref> * Stendenitz: ** Zermützel: [[Scharmützel]]<ref name="PlattBrannenborg66">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.66</ref> * Zippelsförde:[[Zippel]]<ref>BBWb Fb20: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr56.pdf Nr56])</ref>, [[Tipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/>, [[Zipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/> ====Wohnplätz==== * Alte Schäferei * Ausbau Nietwerder * Ausbau Wulkow * Bechlin * Birkenhof * Bürgerwendemark * Bütow * Dietershof * Ferienpark Klausheide * Fristow * Gentzrode * Gildenhall * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hermannshof * Lietze * Musikersiedlung * Neumühle: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> * Quäste * Rägelsdorf: [[Regelsdörp]]1<ref name="PlattBrannenborg55">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.55</ref> * Roofwinkel * Rottstiel * Stöffiner Berg: [[Stöffiner Berch]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Tornow: * Treskow: '''[[Treschow]]'''<ref name="Nr70/20"/><ref name="BBWbNr46/20"/>, [[Treskow]]<ref>BBWb Fb.1: Treskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_46a.pdf Nr46a/1])</ref> * Uhlenberge: [[Uhlenberch]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> * Helenenhof: [[Leenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> === Neustadt === * Spiegelberg: [[Speegelberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neustadt: [[Nienstadt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kampehl: [[Kampehl]]<ref>BBWb Fb.1: Kampehl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_63.pdf Ky63/1])</ref> * Strubbergshof: [[Strubbergshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fischershof: * Plänitz-Leddin: [[Leddin]]<ref>BBWb Fb.1: Leddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_52.pdf Ky52/1])</ref>, [[Pläntz]]<ref name="Ky62/20">BBWb Fb.20: Neustadt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky62.pdf Ky62/20])</ref> * Roddahn: [[Roddoon]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuroddahn: [[Nieroddohn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Babe: [[Boob]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Scharzwasser: [[Swartwoater]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Köritz: [[Kührz]]<ref>BBWb Fb.1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_1.pdf Ky68/1a])</ref>, [[Kürtz]]<ref>BBWb Fb. 1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_2.pdf Ky68/1b])</ref>, [[Kürz]]<ref name="Ky62/20"/> === Rheinsberg === * Basdorf: [[Baasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Braunsberg: '''[[Bruunsberg]]''' ([[Brunsberch]]<ref name="BBWbNr18/20"> Fragebogen 20: Zühlen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr18.pdf Nr18], [[Bruunsberch]]</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dierberg: [[Dierberg]], [[Dierberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="BBWb Nr30"/>, [[Deerberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dorf Zechlin: * Flecken Zechlin: * Alt-Lutterow: [[Olt Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu-Lutterow: [[Nei Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Großzerlang: [[Groten Scharlanck]], [[Jrotscharlank]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Adamswalde: * Kolonie: * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsfelde: * Köpernitz: [[Köpernitz]]^{uut „Köpernitz Mölle“} ** Köpernitzer Mühle: [[Köpernitz Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kagar: * Kleinzerlang: [[Luetken Scharlanck]]<ref name="BPKL"/>, [[Lütten Scharlank]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Prebelow: * Linow: '''[[Linow]]''' ([[Lino]])<ref name="BBWbNr18/20"/> * Möckern: [[Mäckern]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Warenthin: * Luhme: [[Luum]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Heimland: * Repente: [[Repent]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberg: [[Rhinsberg]]<ref name="EKFG"/>, [[Rhinsberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Beerenbusch: [[Barenbusch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Berkholzofen: [[Berkholtofen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Charlottenau: * Feldgrieben: [[Feldjrieben]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Paulshorst: * Schlaborn: [[Slabuer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schlageborn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Witwien: * Schwanow: * Wallitz: * Zechlinerhütte: * Zechow: * Rheinshagen: [[Rhinshagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rhinshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zühlen: ** Neumühl: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rüthnick === * Rüthnick: * Mohnhorst: * Rüthnicker Mühle: === Sieversdorf-Hohenofen === * Sieversdorf: [[Sieverschdörp]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Sieverdesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sievesdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Sieversdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_72.pdf Ky72/1])</ref> * Hohenofen: [[Hohenofen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenofen] ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_73.pdf Ky73/1])</ref>, [[Hohenoom]] (Hohenōm)<ref name="Ky72/20">BBwb Fb.20: Sieversdorf])</ref> * Neu Amerika: === Storbeck-Frankendorf === * Storbeck: [[Storbeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Frankendorf: [[Frankendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Stüdenitz-Schönermark === * Stüdenitz: [[Stünnitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönermark: [[Schönmark]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temnitzquell === * Buchenhaus: [[Buokenhuus]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Darsikow: [[Doorsko]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Temnitzquell: * Katerbow: * Netzeband: * Rägelin: === Temnitztal === * Temnitztal: * Garz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kerzlin: [[Käzlin]]<ref name=BBWbNr66/20">BBwb Fb20: Wildberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr66.pdf])</ref> * Küdow-Lüchfeld: [[Luuchfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lüfeld]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Rohrlack: [[Ruhrlack]]<ref name=BBWbNr66/20"/>, [[Rohrlake]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vichel: * Wildberg: [[Wildberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Vielitzsee === * Vielitzsee: * Seebeck: [[Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Strubensee: [[Struwensee]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vielitz: * Neu Seebeck: [[Nie Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Walsleben === * Dannenfeld: [[Dannfell]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Walsleben: [[Walsleven]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Walslebener Mühle: [[Walsleven Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wittstock/Dosse === * Babitz: [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boots]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boats]]<ref name="PlattBrannenborg26"/><ref name="rbb"/> * Berlinchen: [[Berlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="rbb">RBB24: ''[https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2025/03/plattdeutsch-ortsschilder-doerfer-wittstock-norden-brandenburg-ostprignitz-ruppin.html Mehrere Ortsschilder im Brandenburger Norden jetzt auch auf Plattdeutsch]]''</ref> , [[Bärlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Biesen: [[Beesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Christdorf: [[Chrisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Krisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dossow: [[Doss (Wittstock/Doss)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="rbb"/> * Dranse: [[Drans]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Fretzdorf: [[Fretzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Freyenstein: [[Freiensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freyensteen]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Freynsteen]]<ref name="Pk23/20"/>, [[Freinsteen]]<ref name="rbb"/> * Neu Cölln: [[Nei Cölln]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Gadow: [[Joado]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Joarro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jodo]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jorro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>"/><ref name="rbb"> * Goldbeck: [[Goldbeke]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Haßlow: [[Groot Haßlow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Groot Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Klein Haßlow: [[Kleen Haßlow]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Randow: [[Ranno]]<ref name="PlattBrannenborg"/>"/><ref name="rbb"/> * Niemerlang: [[Nemlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niemerlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tetschendorf: [[Teetschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ackerfelde: [[Ackerfell]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Ackerfeld]]<ref name="Pk30/20"/><ref name="Pk24/20"/> * Rossow: [[Rossow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rosso]]<ref name="rbb"/> * Schweinrich: [[Schwienrich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="rbb"/> * Sewekow: [[Sävko]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>''[https://pp-agentur.net/2020/07/30/sewekow-erhaelt-erste-zweisprachige-ortstafel-in-brandenburg/ Sewekow erhält erste zweisprachige Ortstafel in Brandenburg]'', Prignitzer Presse Agentur an’n 30. Juli 2020</ref>, [[Säfko]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säfkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wittstock: [[Wittstock]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wulfersdorf: [[Wulfsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zempow: [[Zempow]]<ref>BBWb Fb 1: Zempow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Wi_13.pdf Wi13])</ref>, [[Sempow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zootzen: '''[[Zootzen (Wittsrock/Dosse)]]'''<ref> BBWb Fragebogen 1: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7])</ref>, [[Sootzen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Daber: [[Olt Doover]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Doober]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Am Damm: * Bauhof: * Brausebachmühle: [[Brausebachmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Charlottenhof: [[Charlottenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dudel: * Dunkelsruh: * Eichenfelde: [[Eikenfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Eiknfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Ernstenswille: * Friedrichsgüte: * Friedrichsgüter Mühle: * Glashütte: * Griebsee: * Gustavsruh: [[Justavsruh]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp (Wittstock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsdorfer Siedlung: * Karl-Marx-Hof: * Karstedtshof: [[Karstedtshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kuhlmühle: [[Kuhlmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Kuulmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lüttgendosse: [[Lüttchendoss]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Neu Biesen: * Neuendorf: [[Niendörp (Wittsrock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberger Siedlung: * Rote Mühle: [[Rode Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberg: [[Scharpenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberger Mühle: * Scharfenberger Ziegelei: * Siebmannshorst: * Sudrowshof: [[Sudrowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Walkmühle: [[Walkmölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wusterhausen/Dosse === * Wusterhausen: [[Wustrusen]]<ref name="Ky62/20"/>, Schusterhusen (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky38.pdf Ky38 Bantikow]</ref>, [[Wustrhusen]]<ref name="BBWb Ky69">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky69.pdf Ky69 Barsikow]]</ref>, [[Wosterhusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bantikow: [[Bantkow]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Barsikow: [[Barskow]]<ref name="PlattBrannenborg27">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp.27 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Blankenberg: [[Blankenberch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Brunn: * Bückwitz: [[Bückwitz]]<ref name="Ky62/20"/> * Dessow: * Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ganzer: * Gartow: * Kantow: * Läsikow: [[Lesko]]<ref name="BBWbKy82/20">BBWb Fb20: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky82.pdf Ky82])</ref> , [[Lesskow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lögow: * Metzelthin: * Nackel: [[Noakel]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Nöckel]] (Ökelnaam?)<ref name="BBWb Ky69"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sechzehneichen: [[Sösterneiken]], Kattekers (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38"/>, [[Sösteineiken]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Segeletz: [[Seelätz]]<ref name="BBWbKy82/20"/> * Tornow: * Tramnitz: * Trieplatz: * Wulkow: * Bückwitz-Ausbau: * Heilbrunn: * Plänitzer Siedlung: * Reihereck: === Zernitz-Lohm === * Zernitz: [[Zernitz]]<ref>BBWb Fb 1: Zernitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_51.pdf Ky51])</ref> * Bahnhof Zernitz: * Goldbeck: [[Joldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Golbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Koppenbrück: [[Koppenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Lohm: * Krüllenkempe: [[Krüllenkemp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kahlschlag: * Neu-Koppenbrück: == Teltow-Fläming == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} === Baruth/Mark === * Baruth/Mark: [[Boat]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 36</ref><ref name="BBWb Zo67_1">BBWb Fragebogen 1[http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/10/01_Zo_67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref>, [[Boart]]<ref name="BBWLu2/20"/>, [[Bårt]]<ref name="Zo65/1"/> * Klein Ziescht: [[Kleen Schiest]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dornswalde: [[Dernswoll]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Ziescht: [[Groot Schiescht]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grosschiest]]<ref name="Zo74/2">BBWb FB.1: Groß Ziescht ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_74.pdf Zo74/1])</ref>, [[Schiest]]<ref name="Zo74/2"/> * Kemlitz: [[Kämels]]<ref>BBWb Fb.1: Kemlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_73.pdf Zo73/1])</ref> * Horstwalde: * Klasdorf: [[Klasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Glashütte: * Ließen: [[Ließne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Merzdorf: [[Mertschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Märzdörp]]<ref>BBWB Fb1: Merzdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_44.pdf Lw44/1])</ref> * Mückendorf: [[Mijendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Paplitz: [[Paplitz]]<ref name="BBWb Zo67">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref> * Petkus: [[Petek]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekkes]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekes]]<ref>BBWb Fb.1: Petkau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_46.pdf Lw46/1])</ref> * Charlottenfelde: [[Charlottenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Radeland: [[Radeland]]<ref name="BBWb Zo67"/>, [[Roadland]]<ref name="Zo86/1">BBWb Fb.1: Radeland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_68.pdf Zo68/1])</ref> * Schöbendorf: [[Schöbendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schöbmdorf]]<ref name="Zo65/1">BBWb Fb.1: Schöbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_65.pdf Zo65/1])</ref> === Jüterbog === * Jüterbog: [[Jieterbog]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jieterbock]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jiterbog]]<ref name="Jue23/20"/> * Fröhden: [[Frehden]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Frehdn]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freedn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grüna: [[Jriene]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kloster Zinna: [[Zinne]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kloster]]<ref>BBWb Fb.1: Kloster Zinna ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue22.pdf Jue22/1])</ref>, [[Klosta]]<ref name="Jue23/20">BBWB Fb.20: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Jue23.pdf Jue23/20])</ref> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Markenderb]]<ref name="Jue23/20"/> * Neuheim: * Neuhof: [[Neehoff (Jieterbog)]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Neihoff]]<ref>BBWb Fb.1: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue15.pdf Jue15/1])</ref><ref name="Jue23/20"/> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Luckenwalde === * Luckenwalde: [[Luckenwolle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref><ref name="Jue15/20">BBEB Fb.20: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue15.pdf Jue15/20])</ref>, [[Lukenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenwal]]<ref name="Zo86/1"/> * Frankenfelde: [[Frankenfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kolzenburg: [[Kolzenborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kolzenburch]]<ref name="Jue15/20"/><ref name="Lw31/20">BBWB Fb.20: Luckenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw31.pdf Lw31])</ref> * Bleiche: * Lindenberg: [[Lingenberch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 308</ref> * Elsthal: * Neu Frankenfelde: * Vor dem Baruther Tor: * Vor dem Trebbiner Tor: * Walkmühle: === Ludwigsfelde === * Ludwigsfelde: [[Ludewichsfelle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Ahrensdorf: [[Oansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 169</ref>, [[Ahrensdörp (Ludewigsfelle)|Ahrensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oahrnsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Ahrensdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_8.pdf Lw8/1])</ref>, [[Oensdöp]]<ref name="Zo20/20">BBWb Fb. 20: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo20.pdf Zo20/20])</ref> * Genshagen: [[Jenßon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 99</ref>, [[Jenshoon]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gröben: [[Jröbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 307</ref>, [[Jröäbm]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Gröbn]]^{ö offen}<ref name="Zo20/20"/> * Gröbener Kietz: * Groß Schulzendorf: [[Jrotschultndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 14</ref>, [[Jroot Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groat Schültendorp]]<ref>BBEB Fb.1: Groß Schulzendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_28.pdf Zo28/1])</ref> * Jütchendorf: [[Jütkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kerzendorf: [[Kerzendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löwenbruch: [[Leienbruek]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 140</ref>, [[Leienbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leienbruok]]<ref name="Zo20/20"/> * Siedlung am Weinberg: [[Wienbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Mietgendorf: [[Mietkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mietchendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Mietgendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_31.pdf Zo31/1])</ref> * Schiaß: [[Ssijoasch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref> * Siethen: [[Siethen]]<ref>BBWb Fb.1: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_20.pdf Zo20/1])</ref> * Wietstock: [[Witstock]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 67</ref> === Trebbin === * Trebbin: [[Trebbin]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 166</ref> * Blankensee: [[Blankensei]]<ref>BBWb Fb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_1.pdf Lw1/1])</ref>, [[Blankensee]]<ref>BBWbFb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_30.pdf Tn30/1])</ref> * Christinendorf: [[Kristindörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 113</ref>, [[Christindörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Ebelshof: [[Ebelshoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eichenhof: [[Eichenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glau: * Großbeuthen: [[Jrotbütn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbüten]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groetbüten]]<ref name="Zo20/20"/>, [[Groß-Buthen]]<ref>BBwb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33a.pdf Zo33/1a])</ref>, [[Grot-Büten]]<ref> BBWb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33b.pdf Zo333/1b])</ref> * Kleinbeuthen: [[Kleenbüten]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Schulzendorf: [[Kleen Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenschultendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Klien Schulendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_9.pdf Lw9/1])</ref> * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.1: Kliestow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_7.pdf Lw7/1])</ref> * Löwendorf: [[Leiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leiendorf]]<ref>BBWB Fb.1: Löwendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_5.pdf Lw5/1])</ref> * Lüdersdorf: [[Lüsdörip]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Lüsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.20: Christinendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo43.pdf Zo43/20])</ref>, [[Lǘsdö̱̆ri̇̆p]]<ref>BBWb Fb.1: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_10.pdf Lw10/1])</ref> * Märkisch Wilmersdorf: [[Märksch Wilmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Stangenhagen: [[Stannhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stangenhoan]]<ref>BBWB Fb.1: Stangenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_3.pdf Lw3/1])</ref> * Schönhagen: [[Schönhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Thyrow: [[Thüre]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 63</ref> * Wiesenhagen (fröher Neuendorf): [[Neiendörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 80</ref>, [[Wiesenhagen]]<ref>BBWb Fb 1: Wiesenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12])</ref> === Zossen === * Glienick: [[Jlinink]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref>, [[Jlienink]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Werben: [[Werbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 279</ref> * Horstfelde (fröher Dergischow): [[Dersche]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref> * Kallinchen: [[Kallineken]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 111</ref> * Lindenbrück (fröher Jachzenbrück): [[Jachznbrüjje]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Funkenmühle: [[Funkenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Zesch am See: * Nächst Neuendorf: [[Näst Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Näst Niendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nunsdorf: [[Nünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneiche: [[Schneke]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 217</ref>, [[Schneeke]]<ref name="Zo74/20">BBWb Fb.20: Kallinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo47.pdf Zo74/20])</ref>, [[Schöneeke]]<ref>BBEB Fb.1: Schöneiche ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_42.pdf Zo42/1])</ref> * Schünow: [[Schüne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="Zo40/20">BBWb Fb.20: Schünow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo40.pdf Zo40/20])</ref> * Wünsdorf: [[Wüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 286</ref>, [[Wiensdorp]]<ref>BBWb Fb1: Wünsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_56.pdf Zo56])</ref>, [[Wünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Neuhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldstadt: * Zossen: [[Ssossen]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 295</ref> * Dabendorf: [[Dondörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 54</ref>, [[Doondörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dabendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Dabendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_38.pdf Zo38/1])</ref> === Am Mellensee === * Gadsdorf: [[Joasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref><ref>BBWB Fb.20: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12/20])</ref> * Klausdorf: [[Klosdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 119</ref>, [[Kloosdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kummersdorf: [[Kummerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Alexanderdorf: [[Alexanderdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Kummersdorf-Gut: [[Kummmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mellensee: [[Mellen]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Mönninghausen: [[Mönninghusen]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rehagen: [[Rejon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 195</ref>, [[Rehoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Saalow: [[Soale]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 231</ref> * Sperenberg: [[Sperenbärch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fernneuendorf: [[Fernneiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Blankenfelde-Mahlow === * Blankenfelde: [[Blankenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 13</ref> * Mahlow: [[Moale]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> * Glasow: [[Jloase]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref> * Roter Dudel: * Waldblick: * Dahlewitz: [[Doalewitz]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Groß Kienitz: [[Jroot Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Jühnsdorf: [[Jüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 346</ref>, [[Jühnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> === Großbeeren === * Großbeeren: [[Jrotbernt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbeernt]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Jrootbeern]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Neubeeren: [[Neibernt]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Heinersdorf: [[Henderschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhain: * Friedrikenhof: [[Friederikenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Osdorf: [[Osdörp (Grootbeernd)|Osdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 132</ref> * Diedersdorf: [[Didderschdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 34</ref>, [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleinbeeren: [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbeern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Niederer Fläming === * Bärwalde: [[Bärwahle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Bärwalle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgisdorf: [[Borjisdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gräfendorf: [[Jräendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpndorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Herbersdorf: [[Hawersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hawerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Hohenahlsdorf: [[Oalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Aalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohengörsdorf: [[Hauenjäersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenjäerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohenseefeld: [[Hohenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Höfgen: [[Häffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Häekene]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Körbitz: [[Kerwitz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kossin: [[Gossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Kossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichterfelde: [[Lichterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Meinsdorf: [[Meensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nonnendorf: [[Nonndorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nonne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reinsdorf: [[Reensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Riesdorf: [[Riesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rinow: [[Rine]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Riene]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schlenzer: [[Schlenze]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sernow: [[Säerne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waltersdorf: [[Woalterschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Welsickendorf: [[Welsickedorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Welsicke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Weißen: [[Wießen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbig: [[Warwick]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wiepersdorf: [[Wieparschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Niedergörsdorf === * Altes Lager: * Blönsdorf: [[Bläensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dalichow: [[Doliche]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Danna: [[Danne (Nederjeersdorp)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dennewitz: [[Däennewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Däenewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Eckmannsdorf: [[Eckmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Egmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gölsdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Kaltenborn: [[Koalborne]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kurzlipsdorf: [[Kortlipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Langenlipsdorf: [[Lipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lindow: [[Linde]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Malterhausen: [[Mallerhusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallerhuusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mellnsdorf: [[Mellnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Niedergörsdorf: [[Neederjeersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Oehna: [[Eehne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rohrbeck: [[Robäeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seehausen: [[Säehusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säehuusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wergzahna: [[Werchtoane]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wölmsdorf: [[Welmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wellmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zellendorf: [[Zäeldörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Nuthe-Urstromtal === * Ahrensdorf: [[Ahrnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oansdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Berkenbrück: [[Berkenbrick]]<ref name="Jue15/20"/> * Dobbrikow: [[Dobbrichow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dümde: * Felgentreu: [[Felledräe]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felledri]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felljendräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Frankenförde: [[Frankenförre]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 72</ref> * Gottow: [[Jotto]]<ref name="Jue15/20"/> * Gottsdorf: [[Gottsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hennickendorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Henkendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Holbeck: [[Holbeke]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Jänickendorf: [[Jänickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kemnitz: * Liebätz: [[Lebätz]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lynow: [[Line]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Märtensmühle: [[Mätnsmöäle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 167</ref>, [[Mertensmölle]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mertensmihle]]<ref name="Jue15/20"/> * Nettgendorf: [[Nettchendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ruhlsdorf: [[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenbrück: [[Scharpenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneweide: [[Schönewide]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 170</ref> * Stülpe: [[Stilpe]]<ref name="Lw46/20">BBWb Fb.20: Petkus ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw46.pdf Lw46/20])</ref><ref name="Jue15/20"/>, [[Stülpe]]]<ref name="Jue15/20"/> * Woltersdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zülichendorf: [[Zilickenderp]]<ref name="BBWbLw26/1">BBWb Fragebogen 1 Zülichendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_26.pdf Lw26])</ref>, [[Zülickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rangsdorf === * Groß Machnow: [[Jrotmoakno]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Moakno]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Pramsdorf: [[Proamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 187</ref> * Theresenhof: [[Theresenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klein Kienitz: [[Kleen Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Rangsdorf: [[Rangesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 23</ref> === Dahme/Mark === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Lw46/20"/> * Dahme/Mark: [[Doame]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="BBWLu2/20"/> * Gebersdorf: [[Geversdörp (Doahme)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kemlitz: * Altsorgefeld: * Niebendorf-Heinsdorf: [[Niemdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Heensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Schöna-Kolpien: * Rosenthal: [[Rosenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieb: * Schwebendorf: [[Schwemdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wahlsdorf: [[Woalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liepe: * Zagelsdorf: [[Zagelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dahmetal === * Görsdorf: [[Jierschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liedekahle: * Liebsdorf: [[Liebsdorp]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Prensdorf: [[Prensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wildau-Wentdorf: [[Wilde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ihlow === * Bollensdorf: [[Bollsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Illmersdorf: [[Emerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Mehlsdorf: [[Mehlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Karlsdorf: [[Karlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Niendorf: [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rietdorf: [[Rietdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> == Potsdam == * Potsdam: [[Pottdam]] (Ole)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref>, [[Potsdam]] (Junge)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref> * Anglersiedlung Kanalbrücke: * Babelsberg: [[Babelsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> (Nudelsberg (Ökelnaam) <ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS7.pdf Ps7 Klein-Glienicke]</ref><ref>BBWb Fb.20: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS3.pdf P3/20])</ref><ref name="Ps6/20">BBwb Fb.20: Potsdam ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS6.pdf Ps6/20])</ref>, [[Nudelmünde]]<ref name="Ps6/20"/> * Babelsberg Nord: * Babelsberg Süd: * Berliner Vorstadt: * Bornim: [[Bornim]]<ref>BBWb Fb.1: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_3.pdf Ps3/1])</ref> * Bornstedt: [[Bornsstede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Bonnstät]]<ref>BBWb Fb.1: Bornstedt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_4.pdf Ps4/1])</ref> * Brandenburger Vorstadt: * Bullenwinkel: * Drewitz: up’m [[Drets]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> (mit lang ''e'': ''Dreets''), [[Dreetz]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eiche: [[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Einhaus: * Fahrland: [[Fohrland]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forst Potsdam Süd: * Forsthaus Gaisberg: * Golm: [[Jolm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Glienicke: [[Jroot Jlininck]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Grube: [[Jrube]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hermannswerder: * Industriegelände: * Jägerhof: * Jägervorstadt: * Kartzow: * Kirchsteigfeld: * Klein Glienicke: [[Kleen Jlinink]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kolonie Bergstücken: [[Berchstücken]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Krampnitz: * Kuhfort: * Küssel: * Marquardt: * Marquardt-Siedlung: * Nattwerder: [[Nattwerde]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nauener Vorstadt: * Nedlitz: * Neu Fahrland: [[Nie Fahrland]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neu Grube: * Nördliche Innenstadt: * Paaren: * Potsdam West: * Sacrow: * Satzkorn: * Schlaatz: * Schlänitzsee: * Stern: * Südliche Innenstadt: * Teltower Vorstadt: * Templiner Vorstadt: * Tornow: * Uetz: * Uetz-Paaren: * Waldsiedlung: * Waldstadt I: * Waldstadt II: * Weinberg: * Wildmeisterei: * Wildpark: == Potsdam-Mittelmark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} === Beelitz === * Beelitz: [[Beelitz]]<ref>BBWb Fb.1: Beelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_60.pdf Pd60/1])</ref> * Heilstätten: * Schönefeld: * Buchholz: [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30/> * Busendorf: [[Busendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Kanin: [[Kanin]]<ref>BBWb Fb.1: Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_49.pdf Pd49/1])</ref> * Klaistow: [[Klästow]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Kleeste]]<ref name="Pd48/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Elsholz: * Fichtenwalde: [[Fichtenewalde]]<ref name="Pd48/20">BBWb Fb.20: Busendorf-Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd48.pdf Pd48/20])</ref> * Reesdorf: [[Räsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Reedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_61.pdf Pd61/1]</ref> * Rieben: [[Rieben]]<ref>BBWb Fb.1: Rieben ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_70.pdf Pd70/1])</ref> * Salzbrunn: * Birkhorst: [[Berkhorst]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref name="BBWb Bz8">Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Schäpe: [[Schäp’]]<ref name="BBWb Bz8"/>, [[Schäp]]<ref>BBWb Fb.1: Schäpe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_65.pdf Pd65/1])</ref> * Schlunkendorf: [[Schlunkendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schlunkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_59.pdf Pd59/1])</ref> * Wittbrietzen: [[Wittbrietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Wittbrietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_69.pdf Pd69/1])</ref> * Zauchwitz: [[Zukewitz]]<ref name="BBWbPd63/1>BBWb Fb1: Zauchwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_63.pdf Pd63])</ref>, [[Zuiwitz]](?)<ref name="BBWbPd63/1"/> * Körzin: === Belzig === * Belzig: [[Bells]]<ref name="RuBRF">''Rund um Belzig'' vun Reinhard Fischer</ref>, [[Bels]]<ref name="Bz52/1"/>, [[Belz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Weitzgrund: [[Weetsjrunt]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Weetjrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Weetjrünne]]<ref name="RuBRF"/>) * Bergholz: [[Bärkholt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bargholt]]<ref name="BBWBPw21/20"/>, [[Bergholt]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borne: [[Borno]]<ref name="RuBRF"/> * Dippmannsdorf: [[Dippensdörp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Dimmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="RuBRF"/>, [[Diepensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Fredersdorf: [[Fräesdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Briesen: [[Jroot Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroot Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Briesen: [[Kleen Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleen Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Hagelberg: [[Halbärch]]<ref name="RuBRF"/>, [[Haalbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> <ref name="RuBRF"/>, [[Hoolbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klein-Glien: [[Jlien]]<ref name="RuBRF"/> (fröher [[Kleen Jlien]]<ref name="RuBRF"/>) * Kuhlowitz: [[Kuulewits]]<ref name="RuBRF"/> * Preußnitz: [[Briitsenits]]<ref name="RuBRF"/> * Lübnitz: [[Lüübnits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Lüümnits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liimnits]]<ref name="RuBRF"/>) * Lüsse: [[Liso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lüso]]<ref name="RuBRF"/> * Lütte: [[Lütte]]<ref name="RuBRF"/> * Neschholz: [[Nescholt]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ragösen: [[Rejöösn]]<ref name="RuBRF"/> * Schwanebeck: [[Schwooenebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Werbig: * Verlorenwasser: * Egelinde: * Hohenspringe: * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Sandberg: [[Santbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Wühlmühle: [[Wüüemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiiemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiilmelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wüülmelle]]<ref name="RuBRF"/> === Brück === * Brück: [[Brüje]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg30"/> , [[Bröje]]<ref name="Bz16/20">BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz16.pdf Bz16/20])</ref><ref name="Bz9/20"/> * Baitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Gömnigk: [[Jöömelick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jöömlick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jömlik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> , [[Jämnik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Ne’endorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Neiendorp]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Trebitz: [[Treewits]]<ref name="RuBRF"/> * Rottstock: [[Rottschtock]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Rottstock: * Stromtal: === Havelsee === * Havelsee: [[Halesee]]^{[uut „Hale“ un „See“, kiek unner]} * Pritzerbe: [[Pritzerbe]]<ref name="Bb13/20">BBWb Fb.20: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb13.pdf Bb13/20])</ref> * Kützkow: [[Kütscho]]<ref>BBWb Fb.1: Kützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb8.pdf Bb8/1])</ref> * Seelensdorf: [[Sähndörp]]<ref name="BB9/20">BBWB FB.20: Hohenferchesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb9.pdf Bb9/20])</ref> * Briest: [[Briest]]<ref>BBWb Fb.1: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb14a.pdf Bb14a/1])</ref>, [[Breest]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fohrde: [[Fohre]]<ref name="BB9/20"/> * Tieckow: * Hohenferchesar: [[Hohenferchesar]]<ref>BBWB Fb.20: Marzahne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb3.pdf Bb3/20])</ref>, [[Fercheser]]<ref name="Bb13/20"/> * Marzahne: [[Marzoane]]<ref name="BB9/20"/> * Havel (Stroom): [[Hale (Stroom)|Hale]]<ref>BBWb Fb.2: Pritzerbe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_7.pdf Bb7/2])</ref><ref name="Bb13/2">BBWB Fb.2: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_13.pdf Bb13/2])</ref>, [[Häle]]<ref name="BB14a/2">BBWb Fb.2: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_14a.pdf Bb14a/2])</ref> * See: [[Seen]]<ref name="BB14a/2"/>, [[See]]<ref name="Bb13/2"/> === Niemegk === * Niemegk: [[Niiemek]]<ref name="RuBRF"/>, [[Nihmik]]<ref name="Bz54/20"/> * Hohenwerbig: [[Hoonwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Hohenwarwick]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Lühnsdorf: [[Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lühnsdorp]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Lihnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Paradiesmühle: [[Paaraadiismello]]<ref name="RuBRF"/> * Werdermühle: [[Wärdermelle]]<ref name="RuBRF"/> === Teltow === * Ruhlsdorf: [[Ruelsdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 26</ref> * Teltow: [[Telte]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 249</ref> === Treuenbrietzen === * Treuenbrietzen: [[Brietzen]]<ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz43.pdf Bz43/20])</ref><ref>BBWb Fb.20: Nichel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz57.pdf Bz57/20])</ref> * Bardenitz: [[Barnze]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Pechüle: [[Pchiele]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue5.pdf Jue5 Bardenitz]</ref> * Klausdorf: * Brachwitz: [[Brakwitz]]<ref name="Pd71/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd71.pdf Pd71/20])</ref>, [[Broakewitz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dietersdorf: '''[[Grund]]''' (Grund <ref>BBWb Fb 20: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue16.pdf Jue16])</ref>, [[der Jrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Luterschbrunn]]<ref name="RuBRF"/>), [[Dietersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Dietasdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Feldheim: [[Feldheem]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Schwabeck: * Frohnsdorf: [[Frohnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Lobbese: [[Lowese]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lowwese]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Zeuden: '''[[Ziden]]''' ([[Ssiidn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Ziten]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Ziden]]/[[Zidn]] (Zid(e)n)<ref>BBWb Fb1: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue16.pdf Jue16</ref>) * Pflügkuff: [[Plickoff]]<ref name="RuBRF"/> * Lüdendorf: de [[Olle Siile]]<ref name="RuBRF"/>, de [[Olle Siiele]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedndorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lühsdorf: [[Lühsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Marzahna: [[Martoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mortoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Schmögelsdorf: * Niebel: [[Niebel (Brietzen)]]<ref name="Pd71/20"/> * Niebelhorst: * Rietz: [[Riiets]]<ref name="RuBRF"/>, [[Terrietz]]<ref name=BB22/20"/> * Rietz-Ausbau: * Rietz-Bucht: [[Riietser Bucht]]<ref name="RuBRF"/>, de Bucht<ref name="RuBRF"/> * Neu-Rietz: === Werder === * Werder: ** Eichholz: [[Eekholt (Werder)]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Bliesendorf: [[Bliesendörp]]<ref name="Pd48/20"/> * Resau: * Derwitz: * Glindow: [[Gline]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=onepage&q=gline&f=false</ref>, [[Glinge]]<ref name="Pd48/20"/>, [[Jline]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Elisabethhöhe: * Kemnitz: * Kolonie Zern: * Petzow: * Phöben: [[Feben]]<ref name="BBWb Pd15">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Pd15.pdf Pd15 Alt-Töplitz]</ref> * Plötzin: * Plessow: * Neuplötzin: * Töplitz: * Göttin: [[Jettin]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Leest: [[Leest]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Neu-Töplitz: [[Neu-Töaplitz]]<ref name="BBWb Pd15"/> === Ziesar === * Ziesar: * Bücknitz: * Glienecke: * Köpernitz: === Groß Kreutz === * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Siedlung Bochow Bruch: * Deetz: * Götz: [[Jötz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Siedlung Götzer Berge: * Groß Kreutz: [[Jroot Krüütz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Siedlung Groß Kreutz Ausbau: * Jeserig: * Krielow: [[Kriele]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schenkenberg: * Schmergow: === Kleinmachnow === * Kleinmachnow: [[Kleenmoakno]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dreilinden: === Kloster Lehnin === * Kloster Lehnin: [[Kloster]]<ref name="Bz9/20"/> * Damsdorf: [[Doamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Emstal (früher ''Schwine''): [[Emstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Schwine]]<ref name="Pd48/20"/> * Göhlsdorf: [[Jöälsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grebs: [[Jröbs]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Lehnin: * Krahne: [[Kroane]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rotscherlinde: * Michelsdorf: [[Michelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nahmitz: [[Noamitz]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Netzen: * Prützke: * Rädel: * Reckahn: * Meßdunk: * Rietz: * Trechwitz: * Trechwitz Siedlung: === Michendorf === * Fresdorf: [[Freäsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Langerwisch: * Michendorf: [[Michendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Stücken: * Wildenbruch: * Wilhelmshorst: === Nuthetal === * Nuthetal: * Bergholz-Rehbrücke: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Fahlhorst: [[Foalhorscht]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Nudow: * Philippsthal: * Saarmund: [[Soamunt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Tremsdorf: === Schwielowsee === * Schwielowsee: * Caputh: * Geltow: * Ferch: * Neue Scheune: [[Neie Schüne]]<ref name="Pd48/20"/> === Seddiner See === * Seddiner See: * Kähnsdorf: [[Kähnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Neuseddin: * Seddin: === Stahnsdorf === * Güterfelde (fröher Gütergotz): [[Jüederjots]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 108</ref>, [[Jüterjotz]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Jüederjotz]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Kienwerder: * Schenkenhorst: * Sputendorf: [[Sputndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref> * Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref> === Wiesenburg/Mark === * Benken: [[Benken (Wiesenborg)|Benken]]<ref name="RuBRF"/> * Grubo: [[Jroo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/><ref name="RuBRF"/>, [[Jruuwo]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jruwo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Welsigke: [[Wellsicko]]<ref name="RuBRF"/> * Jeserig/Fläming: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jäserik]]<ref name=BB22/20"/> * Jeserigerhütten: [[Jeesericksche Hitten]]<ref name="RuBRF"/>, de Hitten<ref name="RuBRF"/>, [[Jeserigsche Hitten]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Glashütte: * Klepzig: [[Klepps]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleps]]<ref name="Bz79/20">BBWB Fb.20: Großmarzehns ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz79.pdf Bz79/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lehnsdorf: [[Lotscho]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lehnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Medewitz: [[Meerewits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Meelewits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meedjewits]]<ref name="RuBRF"/>), [[Melewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Merewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Medewitzerhütten: [[Meerewitsche Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Mützdorf: [[Mitsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Mitzdorp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuehütten: de [[Hittn]]<ref name="RuBRF"/> (Spottnaam in de Ümgegend: Kleen Berliin<ref name="RuBRF"/>) * Reetz: [[Rääts]]<ref name="RuBRF"/> * Reetzerhütten: [[Räätser Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Reppinichen: [[Reppinicke]]<ref>http://www.ossiforum.de/t352f5-Dialekte-und-die-kleinen-Missverstaendnisse-6.html</ref>, [[Reppiinicko]]<ref name="RuBRF"/> * Schlamau: [[Schlamau]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schlamaue]]<ref name="RuBRF"/> * Arensnest: [[Oornsnest]]<ref name="RuBRF"/> * Schmerwitz: [[Schmärfs]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schmärwits]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg: [[Wiisnborch]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg-Bahnhof: * Spring: [[Schprink]]<ref name="RuBRF"/> * Setzsteig: [[Settschtiich]]<ref name="RuBRF"/> * Alte Hölle: [[Olle Hello]]<ref name="RuBRF"/>? * Tränkeberg: [[Kalottscho]]<ref name="RuBRF"/> * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Steindorf: [[Schteendorp]]<ref name="RuBRF"/> === Beetzsee === * Beetzsee: * Brielow: * Radewege: * Siedlung Radewege: === Beetzseeheide === * Beetzseeheide: [[Beetzseeheede]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Butzow: * Mötzow: * Gortz: * Ketzür: === Päwesin === * Päwesin: [[Persin]]<ref name="BBWb Bb5">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb5.pdf Bb25 Bagow]</ref> * Bagow: * Bollmannsruh: * Riewend: [[Riend]]<ref name="BBWb Bb5"/> === Roskow === * Lünow: [[Lüne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Roskow: [[Roscho]]<ref name="BBWb Bb5"/>, [[Roschow]]<ref name="BB17/20"/> * Weseram: === Borkheide === * Borkheide: [[Borkheede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> === Borkwalde === * Borkwalde: === Golzow === * Golzow: * Grüneiche: [[Jrüneeke]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Lucksfleiß: [[Luckenfleiß]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Müggenburg: [[Müjenburch]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Hammerdamm: === Linthe === * Linthe: [[Linte]]<ref name="RuBRF"/>, [[Linthe]]<ref name="Bz16/20"/><ref>BBWb Fb.20: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz31.pdf Bz31/20])</ref> * Alt Bork: [[Altbork]]<ref name="Bz16/20"/>, [[Olt Bork]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Deutsch Bork: === Planebruch === * Planebruch: [[Ploanebrook]]^[?] * Cammer: [[Cammer (Ploanebrook)]]<ref>BBBW Fb.1: Cammer ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz1.pdf Bz1/1])</ref> ** Tornow: * Oberjünne: ** Johannisheide: * Damelang-Freienthal: ** Damelang: [[Domelang]]<ref name="Bz9/20">BBWb Fb.20: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz9.pdf Bz9/20])</ref>, [[Doamelang]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz9/20"/> ** Freienthal: [[Freiendoahl]]<ref>BBWB Fb.1: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz9.pdf Bz9/1])</ref>, [[Freiendoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Hackenhausen: === Mühlenfließ === * Mühlenfließ: [[Möllenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Haseloff-Grabow: [[Hooselopp-Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>?, [[Groabe]]<ref name="Bz62/20">BBWb Fb.20: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz62.pdf Bz62/20])</ref> * Haseloff: [[Hooselopp]]<ref name="RuBRF"/> (? warrt in ''Rund um Belzig'' mit Dubbel-p schreven, aver na de öllern Formen is ''Hooseloop'' wohrschienlicher), [[Hoaselopp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.1: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz62.pdf Bz62/1])</ref> * Grabow: [[Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>, [[Growe]]<ref name="Bz42/20"/>, [[Jroewe]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Nichel: * Niederwerbig: [[Leejenwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Legenwerbig]]<ref name="Bz62/20"/>, [[Leegenwerbig]]<ref>BBWb Fb.1: Niederwerbig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz56.pdf Bz56/1])</ref> * Jeserig: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/> * Schlalach: [[Schloalach]]<ref>BBWB Fb.1: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz31.pdf Bz32/1]</ref> === Planetal === * Planetal: [[Ploanedoal]]^[?] * Dahnsdorf: [[Doonsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Doahnsdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz54_2.pdf Bz54/1a])</ref>, [[Dohnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz52/20">BBWB Fb.20: Kanepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz52.pdf Bz52/20])</ref> * Komthurmühle: [[Kuntermelle]]<ref name="RuBRF"/> * Neue Mühle: [[Ne’e Mello]]<ref name="RuBRF"/> * Kranepuhl: [[Kroonepuul]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kronepuhl]]<ref name="Bz54/20">BBWB Fb.20: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz54.pdf Bz54/20])</ref><ref name="Bz52/1">BBWB Fb.1: Kranepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz52.pdf Bz52/1])</ref> * Mörz: [[Mörts]]<ref name="RuBRF"/>, [[Morz]]<ref name="Bz42/20">BBWb Fb.20: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz42.pdf Bz42/20])</ref> * Locktow: [[Lockte]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg48"/> * Ziezow: [[Ssiitso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Zieze]]<ref name="Bz42/20"/> * Teuchermark: [[Diiker Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Diiker<ref name="RuBRF"/> * Plane (Stroom): [[Ploane]]<ref name="Bz54/2">BBWB Fb.2: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_54.pdf Bz54/2])</ref>, [[Plane]]<ref name="Bz54/2"/>, [[Plone]]<ref>BBWB Fb.2: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_42.pdf Bz42/2])</ref>, [[Plŏne]]<ref>BBBW Fb.2: Mörz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_53.pdf Bz53/2])</ref> === Rabenstein/Fläming === * Rabenstein/Fläming: [[Raamschteen]]<ref name="RuBRF"/> * Buchholz: [[Buukholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="RuBRF"/>, [[Buokholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz65.pdf Bz65/1])</ref>, [[Buchholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_71.pdf Pd71/1])</ref>, [[Bukholt]]<ref name="Bz69/20">BBWB Fb.20: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz69.pdf Bz69/20])</ref>, [[Bugholt]]<ref name="Bz52/20"/> * Garrey: [[Jraie]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="RuBRF"/>, [[Greye]]<ref>BBWb Fb.1: Garrey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz78.pdf Bz78/1])</ref>, [[Jreie]]<ref name="Bz69/20"/> * Zixdorf: [[Ssicksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Wüstemark: de [[wiiste Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Marke<ref name="RuBRF"/> * Groß Marzehns: [[Jroot Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroten Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Marzehns: [[Kleen Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Klen Marzehns]]<ref name="Bz79/20"/>, [[Kleem Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Raben: [[Raamm]]<ref name="RuBRF"/>, [[Raben]]<ref name="Bz69/20"/>, [[Ram]]<ref name="Bz69/20"/> * Rädigke: [[Räädjicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Räälicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Rädigke]]<ref>BBWb Fb.1: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz69.pdf Bz69/1])</ref> ** Neuendorf: [[Naiendorp]]<ref>BBWB Fb.1: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz16.pdf Bz16/1])</ref>, [[Neendorp]]<ref name="Bz69/20"/> === Bensdorf === * Bensdorf: [[Bensdörp]]<ref name="Ra52/20"/><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Altbensdorf: [[Bensdörp]]<ref>''Mitteilungen des Sächsisch-Thüringischen Vereins für Erdkunde.'' 1909, Sied 59</ref>, [[Oltbensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Herrenhölzer: * Neubensdorf: [[Niebensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vehlen: * Woltersdorf: === Rosenau === * Rosenau: * Rogäsen: * Viesen: * Warchau: * Zitz: * Gollwitz: [[Jollwitz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Wusterwitz === * Müggenbusch: * Rosenthal: * Wusterwitz: === Buckautal === * Buckautal: * Buckau: * Dretzen: * Kolonie Wittstock: * Steinberg: === Görzke === * Görzke: * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Hohenlobbese: [[Hohenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnecke: * Dangelsdorf: [[Dangelsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Wutzow: === Gräben === * Gräben: ** Rottstock: [[Rottstock]]<ref>BBWb Fb.1: Rottstock ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz22.pdf Bz22/1])</ref> * Dahlen: [[Daale]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Wenzlow === * Wenzlow: * Boecke: [[Bucke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Grüningen: === Wollin === * Wollin: ** Brückermark: ** Friesdorf: ** Grüne Aue: == Prignitz == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Prignitz}} === Berge === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berg}} * Berge: '''[[Berg (Prignitz)]]''' ([[Berch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Berje]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>) * Grenzheim: * Kleeste: '''[[Kleetz]]'''<ref name="BBWbPb4/20"/> ([[Kleest]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Muggerkuhl: * Neuhausen: '''[[Neihuus]]''' ([[Neihus]]<ref name="BBWbPb4/20"/>, [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>) === Breese === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brees (Prignitz)}} * Breese: '''[[Brees (Prignitz)]]'''^[?] ([[Lütten Breese]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Groß Breese: '''[[Groten Brees]]'''<ref name="Pb80/20">BBWb Fb.2=: Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb80.pdf Pb80/20])</ref> ([[Groten-Brees]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_b.pdf Pb81/1b])</ref>, [[Grotenbrees’]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_a.pdf Pb81/1a])</ref>, [[Groodn Brees]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>) * Kuhblank: '''[[Koblank]]'''<ref name="Pb80/20"/>, [[Kohblabk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Cumlosen === * Cumlosen: [[Cumlosen]]<ref>BBWb Fb.20: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb77.pdf Pb77/20])</ref><ref>BBwb Fb.1: Cumlosen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_69.pdf Pb69/1])</ref> * Motrich: [[Motrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref>BBWb Fb.1: Motrich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_70.pdf Pb70/1])</ref>, Ökelnamm [[Mostrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Müggendorf: [[Müggendörp (Cumlosen)]]<ref>http://www.cumlosen.de/theatergruppe/theatergruppe.htm</ref><ref>BBWb Fb.1: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_77.pdf Pb77/1])</ref> * Wentdorf: [[Wenndörp]]<ref>BBWB Fb.1: Wentdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_72.pdf Pb72/1])</ref> === Perleberg === {{Vörlaag:Navigatschoonliest Oordsdeel vun Perlberg}} * Perleberg: '''[[Perlberg]]''' ([[Perleberg]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/1">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_40.pdf Pb40])</ref>, [[Perlberg]]<ref name="BBWBPb40/1"/>, [[Pälberch]]<ref>BBWb Fb1: Perleberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_60.pdf Pb 60/1])</ref>, [[Perlberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Perlbach]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Dergenthin: ''[[Derrenthin]]'''<ref name="Pb56/1">BBWb Fb1: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_58.pdf Pb56/1])</ref> ([[Derrenthin]]<ref name="Pb56/1"/>, [[Derjenthin]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Düpow: '''[[Düpe]]'''<ref name="ESP"/> * Groß Linde: '''[[Groten Linn]]'''<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Buchholz: '''[[Groten Bookholt]]''<ref name="PlattBrannenborg38"/>([[Grotn Bokholt]]<ref name="BBWbPb47/1">BBwb Fb.1: Groß Buchkolz (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_47.pdf Pb47/1])</ref>) * Gramzow: * Lübzow: '''[[Lübzow]]''' ([[Lübsow]] <ref>BBWb Fb1: Lübzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_54.pdf Pb54/1])</ref>) * Quitzow: '''[[Quitzow]]''' ^(?)<ref>BBWb Fb1: Quitzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_53.pdf Pb53/1])</ref> * Rosenhagen: '''[[Rosenhogen]]''' ([[Rosenhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20">BBwb Fb.20: Düpow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb63.pdf Pb63/20])</ref>, [[Rosenhagen]]<ref>BBWb Fb.1: Rosenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_62.pdf Pb62/1])</ref>) * Spiegelhagen: '''[[Spegelhogen]]''' ([[Spegelhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Spielhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Speegelhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>) * Schönfeld: '''[[Schönfeld (Perlberg)]]''' (<ref>BBWb Fb.1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_46.pdf Pb46/1])</ref>) * Sükow: '''[[Sükow]]'''<ref name="Pb58/20"/> ([[Süko]]<ref>BBWb Fb.1: Sükow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_59.pdf Pb59/1])</ref>) * Wüsten-Buchholz: [[Wüsten Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neue Mühle: [[Nie Molle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Pritzwalk === * Pritzwalk: * Alt Krüssow: [[Ollen Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Beveringen: * Biesterholz: [[Biesterholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenfelde: [[Birkenbusch]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Bölzke: [[Bölset]]<ref name="BBWBPk58/20">BBWb Fb.20 Boddin: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk58.pdf PK58/20])</ref>, [[Böltsch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Buchholz: [[Bockholt (Pritzwalk)]]<ref name="BBWBPk58/20"/><ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Bookholt (Pritzwalk)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Falkenhagen: [[Falkenhoogn]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref>, [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Giesensdorf: [[Giesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="BBWbPk54/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk54.pdf Pk54/20])</ref>, [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hasenwinkel: * Kammermark: * Kemnitz: * Könkendorf: [[Köndörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kuckuck: * Mesendorf: [[Mesendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhausen: [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neu Krüssow:[[Nei Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Sadenbeck: [[Sadenbeck]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Sarnow: [[Sarno]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Sornow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönhagen: [[Schönhoosen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schönhoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seefeld: [[Seefeld]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Seefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Steffenshagen: [[Steffenshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Steffenshoosen]], [[Steffenshogen]]<ref name="Pk33/30"/> * Streckenthin: * Wilmersdorf: [[Wilmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hainholz: [[Heynholtsch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Wittenberge === * Wittenberge: [[Wittenbarje]]<ref>BBWb Fb1: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78a])</ref>, [[Wittenberg (Brannenborg)]]<ref name="BBWBPB78b/1">BBWb Fb1b: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78b])</ref>, [[Wittenberch]]<ref name="BBWBPB78b/1"/>, [[Wittenbaje]]<ref>BBWb Fb1c: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78c])</ref>, [[Wittenbärje]]<ref>BBWb Fb1d: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78d.pdf Pb78])</ref>, [[Wittenberje]]<ref>BBWb Fb1g: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78g])</ref> * Bentwisch: [[Bentwisch (Wittenberge)]]<ref name="Pb65/20"/><ref name="Pb73/20">BBWb Fb.20: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb73.pdf Pb73/20])</ref> * Buutendörp: [[Buutendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Garsedow: [[Goorsdow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Hinzdorf: [[Hinzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Lindenberg: [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütjenheide: [[Lüttenheid]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Schadebeuster: * Zwischendeich: === Groß Pankow === * Baek: [[Baek]]<ref>BBWb Fb.1: baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb35.pdf Pb35/1])</ref>, [[Beek]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Strigleben: * Boddin-Langnow: * Boddin: [[Boddin (Groot Pankow)]]<ref>BBWb Fb.1: Boddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_58.pdf Pk58/1])</ref> * Heidelberg: [[Heidelberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heidelbärch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Langnow: * Groß Pankow: [[Groot Pankow]] * Luggendorf: [[Lungdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Groß Woltersdorf: [[Grot Woltersödrp]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Groten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Brünkendorf: [[Brünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Klein Woltersdorf: [[Lüüten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Langerwisch: [[Kleen Langerwisch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Gulow-Steinberg: * Gulow: [[Gulow]]<ref name="BBWbPb26/20"/> * Steinberg: * Helle: [[Helle]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Groß Langerwisch: [[Groten Langwisch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Neudorf: * Kehrberg: [[Kehrberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kehrbärch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Gottschow: * Guhlsdorf: [[Gulsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Simonshagen: * Kuhbier: [[Koobeer]]<ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Kohbeer]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kuhsdorf: [[Koosdörp]]<ref name="BBWbPk52/20">BBwb Fb.1: Dünensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk51.pdf Pk51/20])</ref>, [[Kohsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Bullendorf: [[Bullendörp (Landkreis Prignitz)|Bullendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="ESP">Ernst Stadtkus: ''Pollo'', [http://daten.verwaltungsportal.de/dateien/17120-Brosch%FCre.pdf]</ref> * Lindenberg: [[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Tacken: [[Tacken]]<ref name="BBWb Pb35">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb35.pdf Pb35 Back]</ref><ref>BBWb Fb.20: Baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb35.pdf Pb35/20])</ref> * Tangendorf-Hohenvier: * Hohenvier: * Tangendorf: * Tüchen: * Klenzenhof: [[Klenzenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Reckenthin: * Retzin: * Klein Linde: [[Lütten Linn]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kreuzburg: [[Krüzburg]]<ref>BBWb Fb1: Kreuzburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_49.pdf Pb49/1])</ref>, [[Krüüzborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rohlsdorf: * Seddin: [[Seddin]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/20">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb_40.pdf Pb40])</ref> * Vettin: * Wolfshagen: * Dannhof: [[Dannhoff]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Hellburg: [[Hellburg]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hellburch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Horst: [[Horst (Groot Pankow)]]<ref name="BBWBPb40/20"/> === Gumtow === * Barenthin: '''[[Borenthin]]''' ([[Barenthin]]<ref name="ESP"/><ref>BBWb FRagebogen 1 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_40.pdf Ky40 Barenthin]</ref>, [[Borenthin]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Breitenfeld: [[Brengfeld]]<ref name="BBWBPk58/20"/>, [[Bregenfeld]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Breejenfell]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Dannenwalde: '''Dannenwall''' ([[Dannwall]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Demerthin: * Döllen: '''[[Döllen]]''' ([[Dölln]]<ref name="BBWbKy30/20">BBWb Fb. 20: Schönhagen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky30.pdf Ky30 Schönhagen]</ref>) * Görike: [[Jörk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jüäk]]<ref name="BBWbKy29/20">BBWb Fb. 20: Vehlin [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky29.pdf Ky29 Vehlin]</ref><ref name="BBWbKy30/20"/> * Granzow: * Groß Welle: [[Groot Well]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Gumtow: '''[[Jumtow]]''' ([[Jumto]]<ref name="BBWbKy30/20"/>) * Kolrep: [[Korep]]<ref name="BBWbPk68/20"/> * Kunow: * Beckenthin: * Krams: * Schönebeck: [[Schönbeck]]<ref name="BBWBPk58/20"/> * Schönhagen: [[Schönhoagen]]<ref name="BBWbKy29/20"/> * Schrepkow: [[Schrepke]]<ref name="ESP"/> * Vehlin: [[Vellin]]<ref name="BBWbKy30/20"/> * Vehlow: * Brüsenhagen: [[Brüsenhogen]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Brüsenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Wutike: * Bärensprung: [[Bärensprung]]<ref name="ESP"/> === Karstädt === * Blüthen: * Strehlen: * Waterloo: * Klockow: [[Klookow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Boberow: [[Boabrow]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gosedahl: * Dallmin: * Garlin: * Seetz: * Sargleben: * Bootz: [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dargardt: * Groß Warnow: [[Groot Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Warnow: [[Lütten Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kolonie: * Karstädt: [[Korschte]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Postlin: * Stavenow: * Semlin: * Kribbe: [[Kriff]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Karwe: [[Karw]]<ref name="BBWbNr78/20" /> * Wittmoor: * Neuhof: * Laaslich: [[Löslick]]^{(<ö> oder <ä>?}<ref name="Pb58/20"/>, [[Looslich]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lenzersilge: [[Lenzersilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lenzsilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mankmuß: * Mesekow: [[Meeschow]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Nebelin: [[Näbelin]]<ref name="Pb58/20"/> * Premslin: * Glövzin: * Neu–Premslin: * Kaltenhof: [[Kollhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kollenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Pröttlin: * Pinnow: * Zapel: * Reckenzin: * Streesow: * Neu Pinnow: [[Nei Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Plattenburg === * Kahlhorst: [[Kohlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kahlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Plattenburg: * Burghagen: [[Burchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Borchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Bendelin: * Glöwen: [[Glöwen]]<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref name="BBWb Ky40"/> * Groß Leppin: [[Groten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot-Leppin]]<ref name="Pb87/20"/> * Hoppenrade: [[Hoppenroa]]<ref name="BBWbNa39/20">BBWb Fb20: Wustermark ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na39.pdf Na39])</ref>, [[Hoppenroe]]<ref name="Pb87/20"/>, [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kleinow: * Klein Leppin: [[Lütten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kletzke: [[Kleetsch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krampfer: * Netzow: * Viesecke: [[Viesch]]<ref name="Pb87/20">BBwb Fb.20: Kletzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb87.pdf Pb87/20 Kletzke])</ref> * Klein Welle: [[Kleen Welle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Groß Gottschoe: [[Groot Gottschow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Werzin: [[Groot Wetzin]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Söllenthin: [[Söllenthin]]<ref name="BBWbKy29/20"/> === Bad Wilsnack === * Wilsnack: [[Wischnak]]<ref name="BBWbPb78/20">BBWb Fb20: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb78.pdf])</ref> * Groß Lüben: [[Groot Lüben]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haaren: [[Hoorn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Jackel: [[Jokel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karthan: [[Karthon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kathon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Lüben: [[Kleen-Lüben]]<ref name="BBWb Pb96">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb96.pdf Pb96 Bälow]</ref>, [[Lüüten Lüben]] * Scharleuk: * Grube: [[Groof]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grof]]<ref name="Pb87/20"/> * Sigrön: === Legde/Quitzöbel === * Legde: [[Leeg]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Abbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb108.pdf Pb108])</ref>, [[Läch]]<ref name="BBWb Pb96"/><ref name="Pb110/20">BBWb Fb.20: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb110.pdf Pb110/20])</ref>, [[Legd]]<ref>BBWb Fb.1: Legde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_102.pdf Pb102/1])</ref>, [[Lee]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leej]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lennewitz: * Quitzöbel: [[Quitzöwel]]<ref name="BBWb Pb96"/> * Roddan: [[Roddon]]<ref name="Pb110/20"/> === Rühstädt === * Rühstädt: * Abbendorf: '''[[Abbendörp (Brannenborg)|Abbendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/> (abndö&#x0327;rp<ref>Sophie Wauer: ''Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen der Prignitz.'' 1989, Sied 49</ref>) * Bälow: * Gnevsdorf: [[Gneevsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Weisen === * Weisen: [[Weisen]]<ref>BBWb Fb.1: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_73.pdf Pb73/1])</ref> * Schilde: '''[[Schill (Weisen)]]''' ([[Schill]]<ref name="Pb65/20">BBWb Fb.10: Schilde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb65.pdf Pb65/20])</ref><ref name="Pb73/20"/>, [[Schil]]<ref name="Pb58/20">BBWb Fb.20: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb58.pdf Pb56 Dergenthin])</ref> === Lanz === * Lanz: * Babekuhl: [[Boobkuhl]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Bernheide: [[Bernheid]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Gadow: * Ferbitz: [[Ferbitz]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="Ll28/20">BBWb Fb.20: Bernheide ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll28.pdf Ll28/20])</ref><ref>BBWb Fb.1: Ferbitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll22.pdf Ll22/1])</ref> * Jagel: [[Jågel]]<ref name="BBWbPb78/20"/>, [[Jagel]]<ref name="Ll28/20"/>, [[Jogel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lütkenwisch: [[Lüttenwisch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.1a: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_a.pdf Ll30/1a])</ref>, [[Lütkenwisch]]<ref>BBWb Fb1b: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_b.pdf Ll20/1b])</ref> * Wustrow: [[Wustro]]<ref>BBWb Fb.1: Wustrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_Ll26.pdf Ll26/1])</ref> === Lenzen (Elbe) === * Lenzen: [[Lenzen]]<ref>BBW Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll20.pdf Ll20/1]]</ref> * Bäckern: [[Bökern]]<ref>BBWb Fb.1: Bäckern ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll11.pdf Ll11/1])</ref>, [[Böken]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Breetz: [[Breitz]]<ref>BBWb Fb.1: Breetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll9.pdf Ll9/1])</ref>, [[Braetz]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eldenburg: [[Eldenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Ellenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gandow: [[Jannow]]<ref>BBWb Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll20.pdf Ll20/20])</ref> * Mellen: [[Mell’n]]<ref>BBWb Fb.1a: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_a.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Melln]]<ref>BBWb Fb.1b: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_b.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Möll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Moor: * Nausdorf: [[Nausdörp]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rambow: * Seedorf: * Leuengarten: [[Leuengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mittelhorst: [[Middelhorst]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Lenzerwische === * Lenzerwische: * Baarz: [[Boorz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Besandten: * Gaarz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Kietz: * Klein Wootz: [[Lütten Wootz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Mödlich: [[Mäudling]]<ref>BBWb Fb.1: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll19.pdf Ll19/1])</ref>, [[Meudling]]<ref name="LL16/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll16.pdf Ll16/20])</ref>, [[Mödling]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Unbesandten: [[Unbesandten]]<ref name="LL16/20"/> * Wootz: [[Waus]]<ref>BBWb Fb1: Wootz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll18.pdf Ll18])</ref><ref name="Ll19/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll19.pdf Ll19/20])</ref><ref name="LL16/20"/> * Rosendorf: === Gerdshagen === * Gerdshagen: [[Gerdshagen]]<ref name="BBWbPk36/20"/>, [[Gerdshoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gerdshoosen]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Giesenhagen: [Giesenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Giesenhoose]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Rapshagen: [[Neurapszogen]]s * Struck: * Neu-Giesenhagen: * Neu-Rapshagen: === Halenbeck-Rohlsdorf === * Halenbeck: [[Holnbeck]]<ref>BBWb Fb.1: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_24.pdf Pk24/1])</ref>, [[Holenbeck]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Brügge: [[Brüch (Holenbeck-Rohlsdörp)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Pk23/1">BBWb Fb.1: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_23.pdf Pk23/1])</ref><ref name="Pk24/20">BBWb Fb.20: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk24.pdPk24/20])</ref><ref name="Pk30/20">BBWb Fb.20: Rohlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk30.pdf Pk30/20])</ref> ** Brügge Ausbau: [[Brüch Utbau]]<ref name="Pk23/1"/> * Warnsdorf: [[Wärnsdörp]]<ref name="Pk23/20">BBWb Fb.20: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk23.pdf Pk23/20])</ref> * Rohlsdorf: [[Rohlsdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Ruhlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_30.pdf Pk30/1])</ref> * Ellershagen: ** Ellershagen Ausbau: === Kümmernitztal === * Kümmernitztal: * Preddöhl: [[Preddöhl]]<ref name="BBWbPk36/20">BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref><ref name="Pk21/20">BBWB Fb.20: Bukow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk21.pdf Pk21/20])</ref> * Felsenhagen: * Grabow: [[Grobow]]<ref name="Pk21/20"/> * Bochin: [[Bochin]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> === Marienfließ === * Marienfließ: [[Marienfleet]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Frehne: [[Frehn]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Krempendorf: * Stepenitz: * Jännersdorf: [[Jännersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_1.pdf Pk1/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Neu Redlin: [[Nei-Redlin]]<ref>BBWb Fb.20: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk1.pdf Pk1/20])</ref> * Kuwalk: [[Kowalk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Meyenburg === * Meyenburg: [[Meyenbruch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Bergsoll: [[Bergsoll]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Buddenhagen: [[Buddenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Griffenhagen: * Penzlin: * Penzlin-Süd: * Schabernack: * Schmolde: [[Schmolle]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Schmoll]]<ref name="Pk24/20"/><ref name="Pk23/20"/> === Gülitz-Reetz === * Gülitz: * Reetz: [[Reetz]]<ref name="BBWb Pb35"/><ref name="BBWbPb26/20">BBWb Fb.20: Reetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb26.pdf Pb26/20])</ref> * Schönholz: * Wüsten Vahrnow: === Pirow === * Bresch: [[Brecze]]<ref name="BBWbPb17/1">BBWb Fb1: Bresch([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb17.pdf Pb17/1])</ref> * Burow: * Mollnitz: * Pirow: [[Pirow]]<ref name="BBWbPb17/1"/> * Waldhof: * Hülsebeck: [[Hülsbäk]]<ref name="BBWbPb4/20">BBWb Fb20: Berge([ https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb4.pdf Pb4/20])</ref>, [[Hülsbek]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> === Putlitz === * Laaske:[[Losch]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Loosch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Jakobsdorf: [[Joksdörp]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Jooksdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lockstädt: [[Lookstedt]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütkendorf: [[Lüttendörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mansfeld: * Nettelbeck: * Krumbeck: * Porep: * Putlitz: * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Konikow: [[Koonkow]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Konikau]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Sagast: * Neu Sagast: * Telschow-Weitgendorf: * Telschow: * Weitgendorf: === Triglitz === * Triglitz: [[Triglitz]]<ref name="Pk26/20">BBWb Fb.20: Mertensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk26.pdf Pk26/20])</ref> * Mertensdorf: [[Mettensdörp]]<ref name="Pk21/20"/><ref name="Pk33/30">BBWb Fb.20: Triglitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk33.pdf Pk33/20])</ref> * Schmarsow: * Silmersdorf: [[Sölmersdörp]]<ref name="Pk21/20"/>, [[Silmersdöorp]]<ref name="Pk26/20"/> * Neu Silmersdorf: * Klein Triglitz: == Uckermark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} === Angermünde === * Angermünde: '''[[Angermünge]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw15/20"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Angermünn]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Angermüng]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Altkünkendorf: '''[[Künkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Oltkünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Biesenbrow: '''[[Biesenbrow]]'''<ref name="LPLW"/> * Bruchhagen: '''[[Brookhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Bölkendorf: '''[[Bölkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Crussow: * Dobberzin: * Frauenhagen: '''[[Fruenhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Friedrichsfelde: '''[[Friedrichsfell]]'''<ref name="BBWbAn18/20">BBWb Fb.20: Steinhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An18.pdf])</ref> * Gellmersdorf: [[Gellmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gellmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Greiffenberg: '''[[Grieffenbarg]]''' ([[Griefenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grieffenberch]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Günterberg: '''[[Jünterbarg]]''' ([[Jünterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jüterbarch]]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Görlsdorf: '''[[Görsldörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Herzsprung: '''[[Hartsprung]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kerkow: * Luisenthal: [[Luisenthal]]<ref name="BBWbAn18/20"/> * Mürow: * Neuhaus: '''[[Niehuus]]''' ([[Niehus]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Neukünkendorf: '''[[Küöndörp]]''' ([[Küöhndorp]]<ref name="LPLW"/>, [[Niekünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Künkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niküöndörp]]<ref name="BBWBAn49/20">BBWb Fb.20: Gellmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_An49.pdf An49/20])</ref>) * Schäferei: '''[[Schäprie]]'''<ref name="BBWbAn10/1">BBWb Fb.1: Biesenbrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An10.pdf An10/1])</ref> * Schmargendorf: [[Schmoagendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schmarjendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schmargendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An46_a.pdf An46/20])</ref> * Schmiedeberg: '''[[Smeedbarg]]]''' ([[Schmeedbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Steinhöfel: '''[[Steenhöbel]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steenhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An18.pdf An18/1])</ref> ([[Steenhöfel]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Stolpe: '''[[Stolp (Angermünge)|Stolp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Stolpe (Angermünge)|Stolpe]]<ref name="BBWBAn49/20"/>, [[Schtolp]]<ref name="An50/1">BBWb Fb.1: Stolpe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An50.pdf An50/1])</ref>) * Vorwerk: [[Vörwerk]]<ref name="BBWbAn10/1"/>, [[Vorwark (Angermünge)]]<ref>BBWb Fb.1: Mürow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An28.pdf An38/1])</ref>, [[dä Linge]]<ref name="An50/1"/> * Welsow: * Wilmersdorf: '''[[Wilmersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wolletz: * Zuchenberg: '''[[Zungebarg]]''' ([[Zungebarch]]<ref name="PlattBrannenborg67">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.67</ref>) * Welse (Stroom): [[Wels]]<ref>BBWb Fb.2: Mürow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_An28.pdf An28/2])</ref> === Lychen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Lychen}} * Lychen: '''[[Lychen]]'''<ref>http://books.google.de/books?id=zeNCAAAAIAAJ&pg=PA32</ref> ** Küstrinchen: [[Küstrinken]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Seeberg: [[Seebarch]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> ** Tangersberg: ** Türkshof: * Rutenberg: '''[[Rodenbarg]]''' ([[Rutenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg57">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.57</ref>,[[Rutenbarg (Lychen)|Rutenbarg]]<ref name="Tn22/20">BBWB Fb.20: Lychen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn22.pdf Tn22/20])</ref><ref name="Tn7/20">BBwb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Tn_7.pdf Tn7/20])</ref>, [[Rodenbarch]]<ref>Bbwb Fb.1: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_12.pdf Tn12/1])</ref>) ** Eichhof: [[Eikhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBwb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_15.pdf Tn15/1])</ref> ** Sähle: [[Söhl (Lychen)]]<ref name="Tn22/20"/> ** Wurlgrund: * Beenz: '''[[Beenz]]''' ([[Bänz]]<ref name="Tn6/20"/><ref>BBwb Fb.1: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_7.pdf Tn7/1])</ref><ref name="Tn22/20"/><ref name="Tn7/20"/>, [[Beenz]]<ref>BBWb Fb.2: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn12.pdf Tn12])</ref>) ** Marienheim: ** Stabeshorst: === Prenzlau === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prentzlow}} * Alexanderhof: '''[[Alexanderhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref>BBWb: Alexanderhof ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_39a.pdf Pr29a/1])</ref> ** Bündigershof: [[Bündingershoff]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Ewaldshof: [[Ewaldshoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Blindow: '''[[Blinnow]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Dauer: '''[[Dauer]]'''^[?] * Dedelow: '''[[Däglow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_21.pdf Pr21/1])</ref>([[Däglo]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) ** Ellingen: '''[[Elling (Prentzlow)|Elling]]'''<ref>BBWb Fb.1: Ellingen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_22_1.pdf Pr22/1])</ref> ({{IPA|eliŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>) ** Steinfurth: [[Steenfurth]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Güstow: '''[[Jüstow]]'''<ref name="Pr32/1"/> ** Mühlhof: * Klinkow: '''[[Klinkow]]''' ([[Klinko]]<ref name="Pr39a/1">BBWB Fb.1: Klinkow/Basedow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a/1])</ref>) ** Basedow: '''[[Boasdow]]''' ([[Båsdo]]<ref name="Pr39a/1"/>, [[Båsdow]]<ref>BBWb Fb.20: Güstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr32.pdf Pr32/20])</ref>) * Schönwerder: '''[[Schönwerer]]''' ([[Schönwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/> , [[Schönweerer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/>, [[Schönwärer]]<ref>BBWb Fb.1: Schönwerder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_14_b.pdf Pr14b/1])</ref>) * Seelübbe: '''[[Seelübb]]'''<ref>BBWb Fb.1: Seelübbe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_47.pdf Pr47/1]</ref><ref name="Pr56/20"/> ** Augustenfelde: [[Augustenfell]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Dreyershof: [[Dreyershoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Magnushof: [[Magnushoff]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Prenzlau: '''[[Prentzlow]]'''<ref name="PlattBrannenborg55"/> ([[Prenzlo]]<ref name="Pr21/20">BBWB Fb.20: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr21.pdf Pr21/20])</ref><ref name="Pr22/20">BBWB Fb.20: Prenzlau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr22.pdf Pr22/20])</ref>, [[Prenzlow]]<ref name="Pr32/1"> http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_32.pdf Pr32/1])</ref>, Ökelnaam: [[Nud’lburg]]<ref name="LPLW"/>, [[Nurelburch]]<ref name="Pr21/20"/><ref name="Pr22/20"/>) ** Stegemannshof: [[Stegemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> ** Wollenthin: * Damme: [[Damm]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Schwedt/Oder === * Blumenhagen: '''[[Bloomhogen]]''' ({{IPA|blōm'hōŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>; [[Blumenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Blomhogen]]<ref>BBWb Fb.1: Blumenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An12.pdf An12/1])</ref><ref name="An17/20">BBWb Fb.20: Vierraden ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An17.pdf An17/20])</ref> ) * Briest: '''[[Breest]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Beyerwald: '''[[Beyerswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Criewen: [[Grewen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Greven]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Creeben]]<ref>Bbwb Fb.1: Criewen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An43.pdf An43/1])</ref> ** Vowerk: * Felchow: * Flemsdorf: '''[[Fleemschdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Johannishof: * Gatow: '''[[Goat]]'''<ref name="An17/20"/> ([[Jod (Schweedt/Oder)]]<ref>BBWb Fb.1: Gatow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An13.pdf An13/1])</ref>,{{IPA|jå̄t}}<ref name="An31/20">BBWb Fb.20: Schwedt/Oder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An31.pdf An31/20])</ref>, {{IPA|gå̄t}}<ref name="An31/20"/>, adj: {{IPA|jå̄́tšə/jå̄́tošə}}<ref name="An31/20"/>) * Grünow: '''[[Grönow]]'''<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.20: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An7.pdf An7/20])</ref> ([[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Biesenbrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Heinersdorf: '''[[Hinnersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> (<ref>BBWb Fb.1: Heinerdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An24.pdf An24/1])</ref><ref name="An17/20"/>, [[Hienerschdörp]]<ref name="An8/20">BBWb Fb.20: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An8.pdf An8/20])</ref>) ** Berkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref>BBW Fb.1: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An30.pdf An30/1])</ref> ** Torfbruch: * Hohenfelde: '''[[Hohfeld]]'''<ref>BBWB Fb.1: Hohenfeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An9.pdf An9/1])</ref> ([[Hochfeld]]<ref name="An17/20"/>, {{IPA|hō'felt}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohenfeld]]16303 UM Hohenfelde) * Jamikow: '''[[Jommkow]]''' ([[Jom̄ko]]<ref name="An8/20"/> * Kuhheide: * Kummerow: '''[[Kummrow]]'''<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref name="An8/20"/> ([[Kummerow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Kunow: * Landin: '''[[Landin]]'''^[?] ** Augustenhof: ** Hohenlandin: ** Niederlandin: '''[[Nederlandin]]'''<ref name="PlattBrannenborg53"/><ref>BBWb Fb.1: Niederlandin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An23.pdf An23/1])</ref> * Meyenburg: [[Meyenburch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Monplaisir: * Passow/Wendemark: [[Passo]]<ref>BBWb Fb.1: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An7.pdf An7/1])</ref> * Schöneberg: '''[[Schönbarg]]''' ([[Schönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg58">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.58</ref>) ** Alt-Galow: ** Neu-Galow: ** Stützkow: [[Stützkow]]<ref> BBWb Fb.1: Stützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An45.pdf An45/1])</ref> * Schwedt: '''[[Schweedt]]''' ([[Schweet]]<ref name="LPLW"/>) ** Am Waldrand: ** Kastanienallee: ** Neue Zeit: '''[[Nie Tiet]]'''<ref name="PlattBrannenborg52"/> ** Talsand: ** Zentrum: * Stendell: '''[[Stennell]]'''<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An8.pdf An8/1])</ref> ** Kavelheide: ** Herrenhof: * Vierraden: '''[[Verroaden]]'''<ref name="PlattBrannenborg63"/> ([[Verroadn]]<ref name="PlattBrannenborg63"/>, {{IPA|fi̇̄rå̄́dn}}<ref name="An31/20"/>) * Zützen: ** Karlsberg: === Templin === * Alsenhof: [[Alsenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Albertshof: [[Albertshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Dorettenhof: [[Dorettenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Etashof: [[Etashoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forsthaus Buchheide: [[Forsthuus Bookheid]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Templin: [[Templin]]<ref>BBWb Fb1: Templin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_54.pdf Tn54/1])</ref> * Ahrensdorf: [[Ahrensdörp (Templin)]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Bebersee: [[Bäbersee]]<ref name="BBWbTn69/20">BBWb Fb.20: Vietmannsdorf (8https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn69.pdf Tn69])</ref>, [[Beversee]]<ref>[https://www.nordkurier.de/regional/uckermark/in-der-uckermark-steht-das-erste-zweisprachige-ortsschild-2629077]</ref><ref>[https://www.platt-in-brandenburg.de/315-bebersee-ist-das-1-uckermaerkische-dorf-mit-zweisprachigem-ortschild]</ref> * Beutel: [[Büte]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Densow: [[Densow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Gandenitz: [[Gandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Grandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gollin: ** Reiersdorf: [[Reiersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Groß Dölln: [[Groot Dölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Grot Döllm]]<ref name="BBWbTn69/20"/> ** Döllnkrug: [[Döllnkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Väter: [[Groot Väter]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Väter]] * Grunewald: [[Gröönwoll]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jronwald]]<ref name="BBWbTn68/20">BBwb Fb.20: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn68.pdf Tn68/20])</ref> ** Dusterlake: [[Düsterlake]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hammelspring: [[Hommelspring]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hömmelspring]]<ref name="BBWbTn68/20"/> * Herzfelde: [[Hartfell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Annenhoff: [[Annenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Hindenburg: [[Hindenborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hindnborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Klosterwalde: [[Klosterwoll]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Knehden: * Netzow: * Petznick: * Röddelin: [[Röddelin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Röddlin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Storkow: [[Storko]]<ref>BBWb Fb.1: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_68.pdf Tn68/1])</ref> * Vietmannsdorf: [[Vietmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Viet’nsdörp]]<ref name="BBWbTn68/20"/> ** Albrechtsthal: [[Albertsthoal]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> ** Baßdorf: [[Baßdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Dargersdorf: [[Darschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Knehden: * Netzow: * Annenwalde: [[Annwoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Alt Placht: [[Ol Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu Placht: [[Niegen Placht]] (nīgən plaxt)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vorwerk Annenwalde: * Hohenfelde: [[Hogenfell]] (hōgən'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Kreuzkrug: [[Kruuzkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> === Boitzenburger Land === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bützenborg}} * Berkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="Tn11/20"/> * Boitzenburg: '''[[Bützenborg]]''' ([[Bützenborch]]<ref name="BBWbTn18/20"/><ref name="PlattBrannenborg29"/><ref>''Wenn Oma jetzt Fisch äten will, führ ik noh Bützenborg, kööp Permoden un angel an' Forellendeck.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm]</ref>, [[Bützeborg]]<ref>BBWb Fb.1: Boitzenburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_10.pdf Tn10/1])</ref>) * Boitzenburger Land: '''[[Bützenborger Land]]'''^[?] * Buchenhain: '''[[Bookenhain]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ([[Bookenhein]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, früher: Arnimshain: [[Arnimshain]]<ref>BBWb Fb.1: Arnimshain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_1.pdf Tn1/1])</ref>) * Funkenhagen: '''[[Funkenhoagen]]''''<ref name="PlattBrannenborg35"/> ([[Fungenhogen]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref>) * Hardenbeck: '''[[Hardenbeck]]'''<ref>BBWb Fb.1: Hardenbeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_9.pdf Tn9/1])</ref> * Haßleben: '''[[Haßleben]]'''<ref>BBWb Fb.1: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Tn_26.pdf Tn26/1])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> ([[Haslem]] ({{IPA|haslēm}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Haßleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hassleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Jakobshagen: '''[[Joobshoagen]]''' ([[Jakobshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jobshagen]]<ref name="BBWbTn18/20">BBWb Fb.1: Klaushagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn18.pdf Tn18/20])</ref>, [[Jakogsoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>) * Klaushagen: '''[[Klosshoagen]]'''<ref name="Tn26/20"/> ( [[Klaushoagen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Warthe: '''[[Worth (Bützenborger Land)|Worth]]''''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wichmannsdorf: '''[[Wiechentschdörp]]'''<ref>BBWb Fb.20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf Tn20/20])</ref> ([[Wichmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wiechmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wichensdörp]]<ref name="Tn11/20"/>) ====Wohnplätze==== * Abbaue (Kuh)z: * Abbaue (Warthe): * Boisterfelde: * Bröddin: * Brüsenwalde: [[Brüsenwoll]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref> * Krewitz: * Charlottenthal: * Duster Möll: * Egarsee: * Fürstenau: * Galliep: * Karolinenhof: [[Karolinenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kipp: * Kirchenfelde: * Kollinshof: * Krüseliner Mühle: * Kuhz: [[Kohz]]<ref name="Tn26/20"/><ref>BBWb Fb.1: Kuhz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_20.pdf Tn20/1])</ref><ref name="Pr52/20"/> * Lichtenhain: * Lindensee: * Luisenfelde: * Mahlendorf: * Mathildenhof: * Mellenau: * Rosenow: * Ruhhof: * Rummelpforter Mühle: * Stabeshöhe: * Steinrode: * Sternthal: * Suhrhof: * Thomsdorf: * Zerwelin: === Nordwestuckermark === * Nordwestuckermark: * Ferdinandshorst: * Fürstenwerder: [[Förstenwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Förstenweerer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Fürstenwära]]<ref name="Pr7/20"/> * Gollmitz: [[Gollmitz]]<ref>BBWB Fb.1: Gollmitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_38.pdf Pr38/1])</ref><ref name="Tn11/20"/> * Holzendorf: [[Holtendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Holzendörp]]<ref>BBWb Fb.20: Holzendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_8.pdf Pr8(1])</ref> * Kraatz: [[Krootz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kroatz]]<ref>BBWb Fb.1: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_7.pdf Pr//1])</ref> * Naugarten: [[Naugoarn]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Röpersdorf: '''[[Röpschdörp]]'''<ref>BBWb Fragebogen 20: Zollchow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr46.pdf Pr46])</ref>, [[Roopschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sternhagen: [[Sternhog’n]]<ref>BBWb Fb.1: Sternhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_54.pdf Pr54/1])</ref> * Schapow: [[Schopow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schåpo]]<ref name="Pr7/20">BBWb Fb.20: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr7.pdf Pr7/20])</ref> * Schönermark: [[Schönermart]]<ref name="Pr19/20"/> * Weggun: [[Weggun]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wejun]]<ref>BBWb Fb.1: Weggun ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_27.pdf Pr27/1])</ref> * Arendsee: [[Oandsee]]<ref>BBWb Fb.20: Arendsee ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_28.pdf Pr28/20])</ref> * Augustfelde: [[Augustfell]] (aoɣust'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Beenz: [[Bänz]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref>, [[Beenz]]<ref name="Tn11/20">BBWb Fb.20: Krölchendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn11.pdf Tn11/20])</ref> * Charlottenhöh: * Christianenhof: * Damerow: [[Damrow]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Falkenhagen: [[Falkenhog’n]]<ref name="Pr19/20"/> * Ferdinandshof: * Fiebigershof: * Fischerhof: * Friedenshof: * Groß Sperrenwalde: [[Grot-Sperrenwoll]]<ref name="Pr52/20">BBWb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr52.pdf Pr52/20])</ref>, [[Grot Sperrnwoll]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Sperrenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_44.pdf Pr44/1])</ref> * Hof Sternhagen: * Hohenzollchow: * Horst: * Klein Sperrenwalde: * Kröchlendorff: [[Kröchlendörp]]<ref name="Tn6/20">BBWb Fb.20: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn6.pdf Tn6/20])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> * Lindenhagen: [[Lindenhogen]]<ref name="Pr52/20"/> * Neu Zollchow: * Parmen: [[Parm]](parm)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Parmen]]<ref>BBWb Fb.1: Parmen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_18.pdf Pr18/1])</ref> * Raakow: [[Roakow]]<ref>BBWb Fb.20: Ferdinandshorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr11.pdf Pr11])</ref> * Rittgarten: [[Rittgorn]]<ref name="Pr19/20">BBWb Fb.20: Schapow])</ref> * Schmachtenhagen: * Schulzenhof: * Waldsiedlung: * Warbende: * Wilhelmshayn: * Wilhelmshof: * Wittstock: [[Wietstock]]<ref name="Pr19/20"/> * Zernikow: * Zollchow: * Bülowssiege: [[Bulosie]] (būlo'sī)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> === Uckerland === * Uckerland: * Fahrenholz: [[Föhrnholt]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Lindhorst: [[Linnenhorst]]<ref>''De Göderschlächter'' vun Julius Dörr, [http://books.google.de/books?id=xyUNAAAAYAAJ]</ref>, [[Lintost]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Güterberg: [[Güterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Carolinenthal: [[Carolinenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Hetzdorf: [[Hetzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Zarnkehöfe: [[Zarnkhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Gneisenau: * Kleisthöhe: [[Kleisthöhe]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> [[Leisthöh]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lemmersdorf: [[Lemmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Schlepkow: [[Schleepkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Jagow: [[Joagow]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Schindelmühle: [[Schinnelmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Dolgen: * Karlstein: [[Koalsteen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kutzerow: * Lauenhof: [[Lauenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Taschenberg: [[Taschenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Uhlenhof: [[Uhlenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lübbenow: [[Lübbenow]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lübbeno]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Milow: * Jahnkeshof: [[Jahnkeshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Nechlin: * Trebenow: [[Treemnow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bandelow: * Bandelowshof: [[Bandlowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Neumannshof: [[Niemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbelow: [[Warblow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wilsickow: [[Wilschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wismar: [[Wismar (Uckerland)]]<ref>BBWb Fb1: Wisamr ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_8.pdf St8])</ref> * Hansfelde: [[Hansfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wolfshagen: [[Wulfshagen]]<ref>BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_19.pdf St19])</ref>, [[Wulfshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wulfshoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Amalienhof: [[Amalienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Ottenhagen: [[Ottenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ottenhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ravensmühle: [[Ravensmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grünhagen: [[Gröönhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Gröönhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Brüssow === * Bagemühl: [[Bomihl]] (bōmïl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boogmöll]] (boəxmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boagmöll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Brüssow: [[Brössow]]<ref>BBWb Fb.1a: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_a.pdf Pw20a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_b.pdf Pw20b/1])</ref> * Grünberg: [[Gröönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Woddow: [[Woddow]]<ref name="BBWBPw21/20">BBWb Fb20: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Wollschow: [[Wollscho]]<ref>BBWb Fb1: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Battin: [[Bartin]]<ref name="BBWb Pw25">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw25.pdf Pw 25 Bagemühl]]</ref> * Butterholz: [[Botterholt]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Frauenhagen: [[Frunhoag’n]]<ref>BBWb Fb20: Woddow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw22.pdf Pw22])</ref>, [[Fruunhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Froenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grimme: [[Grimm]]<ref name="BBWBPw21/20"/><ref name="PlattBrannenborg38"/> * Hammelstall: [[Hommelstall]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klausthal: [[Klausthoal]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Menkin: [[Menkin]]<ref name="BBWBPw21/20"/> * Moor: * Petersruh: * Stramehl: * Trampe: [[Tramp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wassermühle: [[Woatermöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Carmzow-Wallmow === * Carmzow: [[Carmzow]]<ref name="Pr17/1">BBWb Fb.20: Cremzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr17.pdf Pr17/20])</ref> * Wallmow: [[Wallmow]] * Cremzow: * Hedwigshof: [[Hedwigshoff]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wendtshof: [[Wedtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Göritz === * Göritz: [[Göritz (Uckermark)]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Malchow: [[Moalchow]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Tornow: === Schenkenberg === * Baumgarten: [[Bumgoarn]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Dauerthal: [[Dauerthoal]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleptow: * Ludwigsburg: [[Ludwigsborch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Wittenhof: [[Wittenhof]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schenkenberg: [[Schenkenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Schönfeld === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Klockow: * Neuenfeld: [[Nienfeld]]<ref name="BBWBPw14/20"> Fragebogen 20: Züsedom ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_14.pdf Pw14])</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> , [[Nienfell]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Casekow === * Biesendahlshof: [[Biesendoahlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumberg: [[Blombarch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Casekow: [[Koskow]] ([[Kosko]] ''mit kort o''<ref>Uutkumst Tino Kisicki, ehrenamtlich Börgermeester Koskow</ref>) * Luckow-Petershagen: * Wartin: * Woltersdorf: [[Woltersdörp (Koskow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ausbau Blumberger Weg: * Ausbau Casekower Straße: * Blumberger Mühle: * Eschenweg: * Karlsberg: * Luckow: * Neu Luckow: * Petershagen: [[Petershoag’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Petershoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reglingsruh: === Gartz === * Friedrichsthal: [[Freedensthoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, {{IPA|frḗdri‌χstå̄̀l}}<ref name="An31/20"/> * Gartz: [[Joartz]]<ref name="LPLW"/> * Geesow: * Hohenreinkendorf: [[Hohenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Bahnhof Geesow: * Beatenhof: * Freudenfeld: * Heinrichshofer Ausbau: * Salveymühle: * Salveymühle: === Hohenselchow-Groß Pinnow === * Hohenselchow: * Groß Pinnow: [[Groot Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Heinrichshof: * Helenenhof: * Reglingsruh: === Mescherin === * Mescherin: * Neurochlitz: [[Nierochlitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Radekow: * Rosow: * Staffelde: * Neu-Rosow: === Tantow === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow: * Damitzow: * Keesow: * Neu Schönfeld: [[Nie Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nie Schönfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow Vorwerk: * Tantow Ausbau: * Vorwerk Radekow: === Flieth-Stegelitz === * FLieth-Stegelitz: [[Flieth-Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Flieth: [[Fleet (Fleet-Steeglitz)]]<ref>BBWb Fb.1: Flieth ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_38.pdf Tn38/1]</ref>([[Flieth]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>) * Hessenhagen: [[Hessenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Pfingstberg: [[Pfingstbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stegelitz: [[Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> , [[Steglitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stegelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_52.pdf Tn52/1])</ref> * Suckow: * Voßberg: [[Voßbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Am Pfingstberger Damm: * Försterei Neuland: * Hessenhagener Mühle (Afrika): * Schifferhof: === Gerswalde === * Arnimswalde: [[Arnimswoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Berkenlatten: [[Barkenlatten]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Böckenberg: [[Böckenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Briesen: * Buchholz: [[Bookholt (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fergitz: [[Fergeets]] (fergēts)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Friedenfelde: [[Freedensfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedenfelder Weg: [[Freedensfeller Weech]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gerswalde: [[Gerswoll]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Tn26/20"/> (jers'vol, gers'vol, jīrs'vol, gīrs'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 111</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="Tn26/20"/> * Groß Fredenwalde: [[Groot Fredenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Gustavsruh: * Herrenstein: [[Herrensteen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kaakstedt: * Krohnhorst: * Klein Fredenwalde: * Neudorf: [[Niendörp (Landkreis Uckermark)|Niendörp]] (nïəndörp)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 185</ref>, [[Niedörp (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nieddörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pinnow: * Weiler: * Willmine: === Milmersdorf === * Ahlimbsmühle: [[Ahlimbsmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ahrensnest: * Engelsburg: [[Engeslborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Götschendorf: [[Götschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Großer Eichwerder: * Groß Kölpin: [[Groot Kölpin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haferkamp: * Hahnwerder: * Hintere Eichwerder: * Hohenwalde: [[Hohenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kieferngrund: * Kleiner Eichwerder: * Milmersdorf: [[Milmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Petersdorfer Siedlung: === Mittenwalde === * Blankensee: [[Blankensee]]<ref name="Tn26/20">BBWb Fb.20: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn26.pdf])</ref> * Forsthaus: * Kienwerder: [[Kienwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> , [[Kienweerer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Mittenwalde: [[Mittenwoll]] (mitn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Middenwoll]] (midn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Middenwoll]]<ref name="Tn26/20"/> ** Brusendorf: [[Brusendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Pittchenmühle: [[Pittkenmölle]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Pappelwerder: [[Pappelwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pappelweerer]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seeburg: [[Seeborch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: [[Töpkin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temmen-Ringenwalde === * Ahlimbswalde: * Temmen: [[Temm]] (tem)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Temmen: [[Olt-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Old-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Hessenhöhe: [[Hessenhöh]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heseenhöh]]^{(Heesenhöh?)}<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Julianenhof: [[Juljanenhoff]] (jūljan'hof)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Julienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Libbesicke: * Luisenau: * Neu Temmen: [[Nie-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Poratz: * Ringenwalde: [[Ringenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ringnwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Gramzow === * Gramzow: [[Gramzow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/><ref>BBWb Fb.1: Gramzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_b.pdf Pr62/1])</ref>, [[Denso]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lützlow: * Meichow: * Neumeichow: * Polßen: * Zehnebeck: [[Zähnbeck]]<ref>BBWb Fb1: Zehnebeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_a.pdf Pr62])</ref> === Grünow === * Damme: [[Damm (Grönow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="BBWbPr34/20">BBWb Fb 20: Ziemkendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr34.pdf])</ref> * Dreesch: [[Dreesch]] <ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a])</ref>, Ökelnaam: Drögendreesch * Drense: [[Drens]] (drens)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="BBWbPr34/20"/><ref name="PlattBrannenborg33"/> * Grünow: [[Grönow]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Angermünde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Mönchehof: * Ausbau Weidendamm: === Oberuckersee === * Berghausen: [[Barchhusen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Blankenburg: [[Blankenborg]]<ref>BBWb Fb1: Blankenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pr_61.pdf Pr61/1])</ref>, [[Blankenborch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Heidehof: * Koboltenhof: * Oberhof Strehlow: * Potzlow Abbau: * Potzlow Ausbau: * Quast: * Strehlow: * Oberuckersee: * Seehausen: [[Seehusen (Oberuckersee)]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBW Fb.1: Seehausen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_60.pdf Pr60/1])</ref> === Randowtal === * Randowtal: [[Randowthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Randowtoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Eickstedt: [[Eiksstädt]]<ref name="BBWbPr34/20"/>, [[Eekstedt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Schmölln: [[Schmöll]] (šmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Schmölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ziemkendorf: [[Ziemkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg66"/><ref name="Pr42720">BBWb Fb.20: Damme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr42.pdf Pr42/20])</ref> * Albrechtshof: [[Albrechtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Eickstedt Ausbau: * Grenz: * Ludwigshöhe: * Rollberg: [[Rollbarch]]<ref name="Pr42720"/> * Schwaneberg: * Wollin: === Uckerfelde === * Uckerfelde: [[Uckerfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bertikow: [[Bertko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> (bertkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Bartko (Uckerfell)]] (bartkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref>BBWb Fb.1: Bertikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_55.pdf Pr55/20])</ref>, [[Bartkow]]<ref name="Pr48/20">BBWb Fb.20: Bietikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr48.pdf Pr48/20])</ref> * Bietikow: [[Bietkow]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Falkenwalde: [[Falkenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Hohengüstow: [[Hogengüsto]] (hōɣəgüstō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hahengüste]] <ref>BBWb Fb.1: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_56.pdf Pr56/1])</ref> * Kleinow: * Mattheshöhe: * Weselitz: [[Wäselitz]]<ref name="Pr48/20"/>, [[Weslitz]]<ref name="Pr56/20">BBWb Fb.20: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr56.pdf Pr56/20])</ref> === Zichow === * Fredersdorf: [[Freedersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Frersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Fredersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An2.pdf An2/1])</ref> * Golm: [[Golm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Zichow: [[Zichow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsicho]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Pinnow === * Pinnow: [[Pinnow]]<ref>BBWb Fb.1: Pinnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An29.pdf An29/1])</ref> == Nichplattdüütsche Kreise == === Landkreis Overspreewald-Lausitz === * Calau: [[Caale]]<ref name="BBWBCa24/1">BBwb Fragebogen 1: Zinnitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ca24.pdf Ca 24])</ref> * Woschkow: [[Wuschke]]<ref>BBWb Fb1 Wuschkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ca87.pdf Ca87])</ref> * Zinnitz: [[Zins]]<ref name="BBWBCa24/1"/> == Bargen un Strööm == * Havel: [[Haale]]<ref name="RuBRF"/><ref>BBWb Fb.2: Wust ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_21.pdf Bb21/2])</ref>, [[Harel]]<ref>BBWb Fb.2: Neuendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_8.pdf Bs8/2])</ref>, [[Håle]]<ref>BBWb Fb.2: Plaue ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_7.pdf Bs7/2])</ref> * Oder: [[Oader]]<ref name="LPLW"/>, [[Oajer]]<ref name="LPLW"/> * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Weizgrund (Flur in Boots): Weetjrunt<ref name="RuBRF"/> == Wööst == * Allendorf: * Altdorf: [[Oltdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bergermark: [[Bärjermark]]<ref name="RuBRF"/> * Bomsdorf: [[Boomsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bönsdorf: * Bork: [[de Borghoon]]<ref name="RuBRF"/> * Boßdorf: [[Boßdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Brasen: * Breitenstein: [[Bredensteen]]<ref name="RuBRF"/> * Brunsdorf: * Burgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Cedelitz: * Dammdorf: [[Tammdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Eichholz: [[Eekholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[der Jeest]]<ref name="RuBRF"/> * Elsholz: [[Elsholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[Elschholt]]<ref name="RuBRF"/> * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="RuBRF"/> * Fixdorf: [[Ficksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Frauendorf: [[Froensdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Garz: [[Jatser Berje]]<ref name="RuBRF"/> * Geißdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Gluch: * Glümendorf: * Gödensdorf: [[Jähnsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Görsdorf: [[Jährschdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Glien: [[Jroot Jlien]]<ref name="RuBRF"/> * Grunddoche: [[Jruntdoche]]<ref name="RuBRF"/> * Grützdorf: [[Jrützdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Herzberg: [[Härtsbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Hirschhorn: [[Hurschhääniko]]<ref name="RuBRF"/> * Hohenmedewitz: * Hohensetzsteig: * Kannendorf: [[Kanndörp]]<ref name="RuBRF"/> * Kardeleben: [[Koolai]]<ref name="RuBRF"/> * Karterborn: [[Kooeto]]<ref name="RuBRF"/> (Littchen Kooeto<ref name="RuBRF"/> un Bornekooeto<ref name="RuBRF"/>) * Klein Lobbese: * Kreutzwitz: [[Krüütswits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Krüütsewits]]<ref name="RuBRF"/> * Kühnow: [[Kiehno]]<ref name="RuBRF"/> * Lehnsdorf: [[Lehnd * Leisdorf: [[Leisdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Lindberg: [[Lintbärje]]<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Lühnsdorf: [[Lüttchen Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Machersdorf: * Mehlsdorf: [[Meelsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Miltendorf: [[Miltndorp]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Niemegk: [[Nee Niimecko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Langen Niimecko]]<ref name="RuBRF"/> * Niendorf: * Papendorf: [[Pooepmdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Patitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/> * Petzdorf: [[Petsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Pols: [[Polls]]<ref name="RuBRF"/> * Preußdorf: * Reppelstedt: * Schmerz: * Schönefeld: [[Schöönefelt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Scheenefelt]]<ref name="RuBRF"/> * Schrobsdorf: [[Schroppsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Seedoche: [[Seidoche]]<ref name="RuBRF"/> * Selbendorf: * Spring: * Vettesen: [[Feteesen]]<ref name="RuBRF"/> * Viehweide: [[Faiweedje]]<ref name="RuBRF"/> * Wahlsdorf: de wüste Marke, de [[Kossäätnmarke]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddoche: [[Wenndoche]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddorf: [[Wentdörper]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenau: [[Wiisenau]]<ref name="RuBRF"/> * Wildhagen: [[Wilthaachn]]<ref name="RuBRF"/> * Wulkow: de [[Wulke]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wulleke]]<ref name="RuBRF"/> * Zehnsdorf: [[Ssäänsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Sseensdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Zehrensdorf: [[Ssäärnsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, de Maiereie<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Zeuden: * Zipsdorf: [[Ssipsdorp]]<ref name="RuBRF"/> == Unidentifizeert == * ?: [[Boachwitz]]<ref>''Früher jlobten de Lüde in Boachwitz, det die Haexen am ierschten Mai noan Blocksberg up Koankrücken ridn.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm], liggt in de Neegd von Bells. Villicht Brachwitz bi Treuenbrietzen mit Metathees??? (unwohrschienlich)</ref> == Footnoten == {{Wikiprojekt Öörd/Refs|<ref name="BrNb">''Brandenburgisches Namenbuch'', [http://books.google.de/books?id=ofhPE_c4efsC]</ref>}} <references/> 2ncv5ypar0z535abgdmk1x79jy1ld3j 1076238 1076236 2026-08-16T11:53:28Z Flaverius 21322 /* */ 1076238 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=BB |WAPEN=DEU Brandenburg COA.svg |TITEL=Öörd in Brannenborch |TEXT=Willkoamen up de Siet '''Öörd in Brannenborch'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnoamens Brannenborch. De vullstännig oder deelwies plattdüütschen Landkreis hebben egen Unnersieden. Ganz middeldüütsche Kreisen sind up de Ünnersiet „[[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Süüdbrannenborch|Süüdbrannenborch]]“ tosoamenfoat. Wenn du een plattdüütschen Oortsnoamen kennst, denn moak mit un dreech den Noamen up de passige Unnersiet in oder giff uns up de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg|Diskuschoonssiet]] Bescheed. Wenn du enen plattdüütsch Oortsnaomen söchst, kannst du de Söökliest hier unner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Öörd na Kreisen un kreisfrie’e Städer |BOX1= [[Datei:Brandenburg, administrative divisions - de - colored.svg|zentriert|rahmenlos|upright=1.2|alt=Kreisen un kreisfrie’e Städer in Brannenborg|Koort]] Hier finnst de plattdüütschen Oortsnoamen na Landkreisen un kreisfrie’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Landkreis Barnim COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Boarn|Boarn]] * [[Datei:DEU Brandenburg an der Havel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborch (Stadt)|Brannenborch]] * [[Datei:Wappen Landkreis Dahme-Spreewald.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Doahme-Spreewoold|Doahme-Spreewoold]] * [[Datei:DEU Havelland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Hoagelland|Hoagelland]] * [[Datei:DEU Maerkisch-Oderland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Märkisch-Oaderland|Märksch-Oaderland]] * [[Datei:DEU Oberhavel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oberhaogel|Oberhoagel]] * [[Datei:Wappen Landkreis Oder-Spree.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oader-Spree|Oader-Spree]] |2= * [[Datei:Wappen Landkreis Ostprignitz-Ruppin.png|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Oostprignitz-Reppin|Oostprignitz-Ruppin]] * [[Datei:DEU Potsdam COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Potsdam|Potsdam]] * [[Datei:Wappen des Landkreises Potsdam-Mittelmark.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Potsdam-Middelmark|Potsdam-Middelmark]] * [[Datei:Wappen des Landkreises Prignitz.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Prignitz|Prignitz]] * [[Datei:Wappen des Landkreises Teltow-Fläming.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Telte-Fläming|Telte-Fläming]] * [[Datei:DEU Landkreis Uckermark COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Uckermark|Uckermark]] ---- * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Süüdbrannenborch|Süüdbrannenborch]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dit vörankoamen is |BOX2= {{Foortgang|13|13|task=Ünnersieden trecht (13)}} {{Foortgang|0|1|task=Gemeennoamen noawiest (0)}} {{Foortgang|0|1|task=Gemeenartikels anleggt (0)}} {{Foortgang|0|1|task=Oortsdelen noawiest (0)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienen för Brannenborg}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Dat Wikiprojekt Öörd richt sik bi den Oortsnoamen in Brannenborch noa de Vörslääch un Schrievwies in de Richtsnoor „Plattdüütsch sichtboar moaken“, de dat Brannenborger Ministerium för Wetenschop, Forschung un Kultur un de Vereen [[Platt in Brannenborch]] rutgeven hebben. Alle Details und Utnahmen finnst du ünner [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg/Richtlienen|Richtlienien för Brannenborch]]. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Brannenborg. ;Wöörböker un Wöörlisten ;Wetenschoppliche Borns Öörd in [[Brannenborg]]. Landkreise [[Landkreis Prignitz|Prignitz]], [[Landkreis Ostprignitz-Ruppin|Ostprignitz-Ruppin]], [[Landkreis Oberhavel|Oberhavel]], [[Landkreis Uckermark|Uckermark]], [[Landkreis Barnim|Barnim]], [[Landkreis Havelland|Havelland]], [[Landkreis Märkisch-Oderland|Märkisch-Oderland]], [[Landkreis Potsdam-Mittelmark|Potsdam-Mittelmark]], [[Landkreis Teltow-Fläming|Teltow-Fläming]], [[Landkreis Dahme-Spreewald|Dahme-Spreewald]], [[Landkreis Oder-Spree|Oder-Spree]], Städer [[Brannenborg an de Havel]] un [[Potsdam]]. {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} == Barnim == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Barnim}} * Kreis Niederbarnim: [[Nedderbarnim]]<ref name="BBWBBn29/1a"/><ref name="BBWBBn29/1b"/> === Ahrensfelde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Ahrensfell}} * Ahrensfelde: '''[[Ahrensfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg25">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.25 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> * Blumberg: '''[[Blumberg (Ahrensfell)|Blumberg]]''' ([[Blumberch]]<ref name="PlattBrannenborg28">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.28 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Eiche: '''[[Eke]]'''<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1">BBWb Fb1: Eiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn46.pdf Bn46/1])</ref> ([[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.33 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>, adj.: eksch<ref name="BBWb Fb.1 Bn46/1"/>) * Lindenberg: '''[[Linnberg]]''' ([[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 48 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>, [[Lindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Mehrow: '''[[Mehre]]'''<ref name="PlattBrannenborg50">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.50 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref> ([[Mehrow]]<ref>BBWb Fb1: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn45.pdf Bn45/1])</ref>) ** Trappenfelde: [[Trappenfell]]<ref name="PlattBrannenborg63">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S. 63 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]]))</ref> (Ökelnaam: [[Pedenhusen]]<ref name="BBWbBn45/20">BBWb Fb20: Mehrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn45.pdf Bn45/20])</ref>) === Althüttendorf === * Althüttendorf: '''[[Ole Hütte]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Olthüttendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Sp.26 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Neugrimnitz: === Bernau bei Berlin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bernau bi Berlin}} * Bernau bei Berlin: [[Bernau bi Berlin]]^[?] * Birkenhöhe: * Birkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkholzaue: * Blumenhag: '''[[Blomenhaag]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Börnicke: ''' [[Borneke]]'''<ref name="PlattBrannenborg29">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 29 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Börnicke]]<ref name="BBWbBn30/1">BBWb Fb.1: Börnicke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn30.pdf Bn30/1])</ref><ref name="BBWbBn13/20">BBWb Fb20: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn31.pdf Bn13])</ref>) ** Helenau: [[Lenau]]<ref name="BBWbBn30/1"/> ** Thaerfelde: [[Thäerfelde]]<ref name="BBWbBn30/1"/> * Ladeburg: '''[[Ladeborg]]''' ([[Ladeborch]]<ref name="PlattBrannenborg47">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 47 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>,[[Ladeburg]]<ref name="BBWbBn22/20">BBWb Fb20: Ladeburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn22.pdf Bn22/20])</ref><ref name="BBWbBn19/20>BBWb Fb.20: Lobetal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn19.pdf Bn19/20])</ref>) * Lobetal: * Schönow: '''[[Schöne]]'''<ref>BBWb Fb.1: Schönow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn26.pdf Bn26/1])</ref> ('''[[Schonow]]'''<ref name="PlattBrannenborg59">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 59 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts])</ref>) * Waldfrieden: === Biesenthal === * Biesenthal: '''[[Beisenthoal]]''' ([[Biesdal]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesenthal]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Beisenthal]]<ref>BBWb Fb1: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn15.pdf Bn15/1])</ref>) * Danewitz: '''[[Doanewitz]]'''<ref>BBWb Fb1: Danewitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn20.pdf Bn20/1])</ref> ([[Danewitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/>) === Breydin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Breydin}} * Breydin: [[Breydin]]^[?] * Trampe: '''[[Trampe]]'''<ref>BBWb Fb1: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew48.pdf Ew48/1])</ref> * Tuchen: '''[[Tuchen]]'''<ref>BBWb Fb1: Tuchen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew51.pdf Ew51/1])</ref><ref name="BBWbEw48/20">BBWb Fb20: Trampe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew48.pdf Ew48/20])</ref> * Klobbicke: '''[[Klobbicke]]'''<ref name="BBWbEw48/20"/> === Britz === * Britz: '''[[Britz]]'''<ref>BBWb Fb1: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew24.pdf Ew24/1])></ref> === Chorin === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Chorin}} * Chorin: '''[[Chorin]]''' ([[Chrorinchen]] Ökelnaam<ref name="BBWbEw25/20">BBWb Fb 20: Sandkrug ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew25.pdf Ex25/20])</ref>) ** Buchholz: ** Kloster Chorin: ** Mönchsbrück: ** Parsteinwerder: ** Pehlitz: ** Polenzwerder: ** Ragöser Mühle: ** Schönhof: ** Senftenthal: ** Theerofen: ** Weißensee: ** Zaun: '''[[Tuun (Chorin)|Tuun]]'''<ref name="LPLW"/> * Brodowin: ''' [[Browin]]'''<ref name="BBWBEw12/20">BBWb Fb 20: Serwest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew12.pdf Ew12/20])</ref> ([[Brodewien]]<ref name="LPLW"/>) * Golzow: '''[[Jolze]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg37">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 37([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ([[Golze]]<ref name="BBWbEw24/20">BBwb Fb 20: Britz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew24.pdf Ew24/20])</ref>) * Neuehütte: '''[[Niehütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="PlattBrannenborg52">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 52([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Sandkrug: '''[[Sandkröcken]]'''<ref name="BBWbEw19/20">BBWb Fb20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew19.pdf Ew19/20])</ref> * Senftenhütte: '''[[Senftenhütte]]'''<ref name="BBWbEw25/20"/> (Ökelnamens: [[Sennftentöte]]<ref name="BBWbEw24/20"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWBEw12/20"/>, [[Senftentöete]]<ref name="BBWbEw19/20"/>) * Serwest: '''[[Serwest]]'''<ref name="BBWbEw19/20"/> === Eberswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Everswolde}} * Eberswalde: '''[[Everswolde]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Sommerfelde: '''[[Sommerfell]]'''<ref name="PlattBrannenborg59"/> * Tornow: '''[[Torne]]'''<ref name="PlattBrannenborg62">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 62([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Spechthausen: '''[[Spechthusen]]'''<ref name="PlattBrannenborg60">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 60 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Eisensspalterei: [[Eisenhammer]]<ref name="BBWbEw28/20">BBWb Fb20: Lichterfelde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew28.pdf Ew28/20])</ref> ** Wolfswinkel: ** Kupferhammer: * Finow (oold: Heegermühle): '''[[Fine]]'''<ref name="BBWbEw28/20"/><ref name="BBWbEw37/1">BBWb Fb1: Finow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew37.pdf Ew37/1])</ref> ([[Viehne]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, ook för [[Fine (Stroom)]], oold: [[Hägermölle]]<ref name="BBWbEw37/1"/>, [[Heiermölle]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) ** Kahlenberg: === Friedrichswalde === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Friedrichswoll}} * Friedrichswalde: '''[[Friedrichswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg35">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ( [[Friedrichswolde]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>) * Parlow-Glambeck: '''[[Parlow-Glambeke]]'''<ref name="PlattBrannenborg54">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 35 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Pehlenbruch: [[Pehlenbrook]]<ref>BBWb Fb.2: Friedrichswalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Ew_1.pdf Ew1/2])</ref> * Redernswalde: * Schmelze: === Hohenfinow === * Hohenfinow: '''[[Hogenfine]]'''^[?] ([[Hogenfinow]]<ref name="PlattBrannenborg42">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp. 42([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref>) * Karlswerk: * Struwenberg: * Liebenstein: === Hohensaaten === * Hohensaaten: '''[[Soaten]]'''<ref name="BBWbEw15/20">BBWb Fb20: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew15.pdf Ew15/20])</ref> ([[Soat’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>) === Joachimsthal === * Joachimsthal: '''[[Jochensthoal]]'''<ref name="BBWbEw22/20"/> ([[Jochenschthol]]<ref name="BBWbEw2/1>BBWb Fb20: Parlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew2.pdf Ew2/20])</ref>, [[Joachimsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.43</ref>, Ökelnaam: [[Juchtebüdel]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw22/20"/><ref name="BBWbEw24/20"/>, [[Juchtebül]]<ref name="BBWbEw2/1"/>) * Elsenau: * Grimnitz: === Liepe === * Liepe: [[Liepe]]<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw25/20"/><ref name="BBWbEw32/20>BBWb Fb20: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew32.pdf Ew32/20])</ref> === Lunow-Stolzenhagen === * Lunow-Stolzenhagen: '''[[Luune-Stoltenhaan]]'''([[Luune-Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>) * Lunow: '''[[Luune]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.49</ref> ([[Lune]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb1: Lunow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew15.pdf Ew15/1])</ref><ref name="BBWbEw32/20"/><ref name="Fbr2/20">BBWb Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr2.pdf Fr2/20])</ref>) * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022</ref> ([[Stolt’nhaan]]<ref name="LPLW"/>, [[Stoltenhogen]]<ref name="BBWbAn51/1">BBWb Fb1: Stolzenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An51.pdf An51])</ref>) * Ziegelei: Tegelie<ref name="BBWbAn51/1"/> === Marienwerder === * Marienwerder: * Ruhlsdorf: '''[[Rosdörp]]'''<ref name="BBWbBn8/20"/> ([[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Ruhlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ) * Sophienstädt: '''[[Sefeienstädt]]''' ([[Sefaienstedt]]<ref>''Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung'', Johrgang 1908, S. 18</ref>, [[Sophienstädt]]<ref name="BBWbBn15/20/>) === Melchow === * Schönholz: [[Schönholte]]<ref name="BBWbEw47/20">BBWb Fb20: Schönholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew47.pdf Ew47/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Melchow: [[Melchow]] (?)<ref name="BBWbBn15/20">BBWb Fb20: Biesenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn15.pdf Bn15/20])</ref><ref>BBWb Fb1: Melchow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew49.pdf Ew49/1])</ref>, [[Melko]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Niederfinow === * Niederfinow: [[Nedderfine]]<ref>BBWb Fb1: Niederfinow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew41.pdf Ew41/1])</ref> === Oderberg === * Oderberg: '''[[Oaderberg]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Oderberg]]<ref name="BBWbEw25/20"/>, [[Oadėberch]]<ref>BBWb Fb1: Oderberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew32.pdf Ew32/1])</ref>, [[Oaderberch]]<ref name="Fbr2/20"/>, [[Uoderberch]]<ref name="Fr3/20"/>, [[Ooderberg]]<ref name="Fr5/20"/>) * Neuendorf: '''[[Nüjendörp]]'''<ref name="BBWbEw32/20"/> === Panketal === * Schwanebeck: [[Schwonebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Swoanebeck]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Neu-Buch: ** Schwanebeck-West: * Zepernick: [[Zeppanick]]<ref name="BBWBBn29/1a">BBWb Fb1a: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_1.pdf Bn29])</ref><ref name="BBWBBn29/1b">BBWb Fb1b: Zepernick (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn29_2.pdf Bn29])</ref> ** Röntgental: ** Hobrechtsfelde: * Panketal: === Parsteinsee === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Poarsteensei}} * Parsteinsee: '''[[Poarsteensei]]'''<ref name="LPLW"/> * Parstein: '''[[Poarsteen]]'''<ref name="LPLW"/> ([[Poarschteen]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) * Lüdersdorf: '''[[Lüüschdörp]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg49"/> ([[Lüschdörp]]<ref name="BBWbEw15/20"/>) === Rüdnitz === * Rüdnitz: [[Rüdnitz]]<ref name="BBWbBn15/20"/><ref name="BBWbBn19/20/> === Schorfheide === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Schorfheide}} * Altenhof: '''[[Ollenhoff]]'''<ref>BBWb Fb1: Altenhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew17.pdf Ew17/1])</ref> ([[Oll’nhoff]]<ref name="BBWbEw22/20">BBwb Fb20: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ew22.pdf Ex22/20])</ref>, [[Altenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Böhmerheide: '''[[Böhmerheide]]'''^[?] * Eichhorst: '''[[Eekhorst]]'''<ref name="PlattBrannenborg33"/>< ** Wildau: * Rosenbeck: [[Rosenbäk]]<ref name="BBWbEw22/20"/> * Finowfurt (oold: Steinfurt): [[Finowfurt]] (?)<ref>BBWb Fb1: Finowfurt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew35.pdf Ew35/1])</ref>, ([[Steenführ]]<ref name="BBWbEw28/20"/>) * Groß Schönebeck: [[Schonebeke]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=mundart&f=false</ref>, [[Schönebeek]]<ref>BBWb Fb1: Groß Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn2.pdf Bn2/1])</ref>, [[Groot Schonebek]]<ref name="PlattBrannenborg39">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 39 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> ** Döllner Heide: ** Sarnow: ** Sperlingsaue: ** Altlotzin: ** Döllner Siedlung: ** Eichheide: ** Gardix: ** Grahsee: ** Klein Dölln: ** Rehluch: ** Wildfang: * Klandorf: '''[[Kloan]]'''<ref name="BBWbBn2/20">BBWb Fb20: Schönebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Bn2.pdf])</ref><ref name="PlattBrannenborg44">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.44</ref> ([[Klon]]<ref name="BBWbBn8/20">BBwb Fb20: Marienwerder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn8.pdf Bn8/20])</ref>, [[Kloandorp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Lichterfelde: '''[[Lichterfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg48"/> ([[Lichterfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) ** Blütenberg: '''[[Blütenberg]]''' (Blütenberch<ref name="PlattBrannenborg29"/>) ** Buckow: '''[[Buke (Lichterfelle)]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Karlshöhe: * Schluft: * [[Uhlenhof]]: '''[[Uhlenhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbellin: '''[[Werwellin]]''' ([[Werbellin]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Wärwellin]]<ref>BBWb Fb1: Werbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew22.pdf Ew22/1])</ref>) * Schorfheide: [[Schorfhede]]^[?]<ref>Isoglosse e-Apokope just längs de Noordgrenze van de Gemene, vgl. WA 117: habe, WA 116: glaube, WA 108: Füße.</ref> === Sydower Fließ === * Sydower Fließ: '''[[Sydowsche Fleet]]'''^[?] * Grüntal: '''[[Gründel]]'''<ref name="PlattBrannenborg40">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.40</ref><ref>BBWb Fb1: Grüntal (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ew52.pdf Ew52/1])</ref> ([[Jrünel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrüngel]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gründal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grööndoal]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Tempelfelde: '''[[Tempelfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wandlitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Wandlitz}} * Basdorf: '''[[Baasdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/> ([[Bassdörfe]]<ref>BBWb Fb 1: Basdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn18.pdf Bn18/1])</ref>) * Klosterfelde: '''[[Kloosfelle]]'''<ref name="PlattBrannenborg46">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.46</ref> ([[Klosterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>) * Lanke: '''[[Lanke]]'''<ref name="BBWbBn19/20/> * Prenden: '''[[Prengen]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Prennen]]<ref>Theodor Fontane: ''Wanderungen durch die Mark Brandenburg.'' {{Google Böker|VN0AAAAAcAAJ|S=420}}</ref>, [[Prendn]]<ref>BBWb Fb20: Lanke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn16.pdf Bn16/20])</ref>) * Schönerlinde: '''[[Schonerlinge]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönwalde: '''[[Schönwolle]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stolzenhagen: '''[[Stoltenhaan (Wandlitz)|Stoltenhaan]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wandlitz: '''[[Wandlitz]]''' <ref>BBWb Fb1: Wandlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn17.pdf Bn17/1])</ref> * Zerpenschleuse: '''[[Schlüse]]'''<ref>BBWb Fb 1: Zerpenschlüse ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn5.pdf Bn5])</ref><ref name="BBWbBn2/20"/> ([[Zerpenschlüse]]<ref name="BBWbBn8/20"/>, [[Zerpelschleuse]]<ref name="PlattBrannenborg"/>), Ökelnaam: [[Zerpenzippel]]<ref name="BBWbBn8/20"/>) === Werneuchen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berneuken}} * Hirschfelde: [[Herschfelle]]<ref name="Sg11/20"/> * Krummensee: '''[[Krummensee]]'''^[?] * Schönfeld: '''[[Schönefelle]]'''<ref>BBWb Fb1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn28.pdf Bn28/20])</ref> ([[Schönfelle]]<ref name="BBWbBn13/20"/>) * Seefeld: '''[[Seefell]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Seefeld]] <ref>BBWb Fb20: Löhme ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bn37.pdf Bn37/20])</ref>) * Löhme: '''[[Löhme]]'''^[?] * Tiefensee: '''[[Diepensee]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werneuchen: '''[[Berneuken]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Berneiken]]<ref name="Sg11/20"/> * Weesow: '''[[Wäse]]'''<ref>BBWb Fb1: Weesow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_1.pdf Bn34/1a], [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn34_2.pdf 1b])</ref> ([[Wäase]]<ref name="BBWbBn13/20"/>, [[Wease]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Willmersdorf: '''[[Willmerschdörp]]'''<ref>BBWb Fb1: Willmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bn31.pdf Bn13])</ref>, [[Willmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ziethen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Siethen}} * Ziethen: '''[[Siethen]]''' * Groß Ziethen: '''[[Groot Siethen]]''' ([[Jrotnßitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>) * Klein Ziethen: '''[[Lüttken Siethen]]''' ([[Lüttkenssitn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Kleen Siethen]]<ref name="PlattBrannenborg45">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.45</ref>) == Brandenburg an der Havel == {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brannenborg (Havel)}} * Altstadt: ** Göttin: '''[[Jöttin]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Schmerzke: '''[[Schmertsche]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Rietz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb26.pdf Bb26/20])</ref> * Brandenburg an der Havel: '''[[Brannenborg (Havel)]]''' ([[Brannenborch (Havel)|Brannenborch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Brannborch (Havel)|Brannborch]], [[Brannburch (Havel)|Brannburch]]<ref>BBWb Fb.1: Brandenburg an der Havel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_BS6_1.pdf Bs6/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dom: ** Klein Kreutz: '''[[Kleen Krüütz]]''' ([[Kleen Kreutz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Krühtz]]<ref name="BB17/20">BBWb Fb.20: Weseram ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb17.pdf Bb17/20])</ref>) ** Saaringen: * Gollwitz: '''[[Jollwitz]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb24.pdf Bb24/20])</ref> * Görden: '''[[Jörden]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hohenstücken: * Kirchmöser: * Mahlenzien: * Neustadt: ** Görisgräben: '''[[Jöörsgröven]]''' ([[Jöärsjrömm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jöärsjröämm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>) ** Paterdamm: '''[[Poaderdamm]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Nord: * Plaue: '''[[Plau]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_BS8.pdf Bs8/20])</ref> * Wust: '''[[Wuest]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name=BB22/20">BBwb Fb.20: Gollwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bb22.pdf Bb22/20])</ref> ([[Woëst]]<ref>BBWb Fb1: Wust ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb21.pdf] Bb21])</ref>) == Doahme-Spreewald == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Doahme-Spreewald}} === Alt Zauche-Wußwerk === Süüdmärksch (Keen Platdüütsch) * Alt-Zauche: (Exonym) ** Alt Zaucher Mühle: (Exonym) ** Burglehn: (Exonym) ** Kanomühle: (Exonym) * Wußwerk: (Exonym) === Bestensee === {{Navigatschoonsliest Oordsdeel vun Besensee}} * Bestensee: '''[[Besensee]]'''^[?] * Groß Besten: '''[[Groot Besen]]''' ([[Jroot Besen]] <ref name="PlattBrannenborg38">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.38</ref>) * Klein Besten: '''[[Kleen Besen]]'''<ref name="PlattBrannenborg44"/> === Bersteland === * Freiwalde: [[Friwoale]] <ref name="BBWbLue36/1">BBwb Fb1: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_36.pdf Lue36])</ref>, [[Freiwoalde]] <ref name="BBWbLue44/20">BBWb Fb20: Waldow/Brand ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue44.pdf Lue44/20])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) * Reichewalde: [[Riechewoalde]] <ref name="BBWbLue44/20"/>, [[Reichewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20">BBWb Fb20: Freiwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue36.pdf] Lue36/20])</ref>, [[Riekewahle]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (bis ca. 1900) (Endonym: Süüdmärksch) === Byhleguhre-Byhlen === === Drahnsdorf === * Drahnsdorf: '''[[Droahnsderp]]''' ([[Drahnsdorp]] <ref name="BBWbLu30/20">BBWb Fb20: Wildau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu30.pdf Lu30])</ref>, [[Droahnsderb]] <ref>BBWb Fb. 1: Drahnsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu28.pdf Lu28/1])</ref>) ** Brandmühle: ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Vordermühle: * Falkenhain: '''[[Falkenhain]]'''<ref>BBWb Fb.1: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> ** Schäcksdorf: [[Schäcksdorf]] <ref name="BBWLu2/20">Fragebogen BBWb Fb.20: Altgolßen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu2.pdf Lu2/20]</ref> * Krossen: '''[[Krossen]]'''<ref>BBWb Fb.1: Krossen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu20.pdf Lu20/1])</ref> === Eichwalde === * Eichwalde: === Golßen === *Golßen: [[Jolßen]] <ref name="BBWLu2/20"/><ref name="BBWbLu15/20">BBWb Fb.20: Falkenhain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu15.pdf Lu15/20])</ref> * Altgolßen: * Landwehr: * Prierow: * Fischerhaus: * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> * Zützen: [[Zitzen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Gersdorf: [[Gersdörp]] <ref name="PlattBrannenborg36">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.36</ref> * Sagritz: [[Soatz]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Groß Köris === * Groß Köris: [[Groot Köris]] <ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Köris: [[Kleen Köris]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löpten: [[Lepten]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Halbe === * Briesen: [[Briesen]] <ref>Name för de Inwoners ''Brieschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> ** Brand: ** Staakmühle: [[Stookmölle]] <ref name="PlattBrannenborg"/> ** Forsthaus Hammelstall: * Freidorf: ** Massow: ** Semmelei: * Halbe: [[Halwe]] <ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Kleine Mühle: [[Kleene Mölle]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> ** Replinchen: ** Teurow: [[Teirow]] <ref>Name för de Inwoners ''Teierschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> * Oderin: [[Oderin]] <ref>Name för de Inwoners ''Oderinschen'', BBWb Fb.20: Freidorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe69.pdf Koe69/20])</ref> === Heideblick === * Beesdau: [[Beesde]]<ref>BBWb Fb.1: Beesdau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu86.pdf Lu86/1])</ref> * Bornsdorf: ** Grünswalde: ** Trebbinchen: * Falkenberg: * Gehren: [[Jehren]]<ref>BBWb Fb.1: Gehren ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu84.pdf Lu84/1])</ref> * Goßmar: * Langengrassau: [[Grasse]]<ref name="BBWbLu62/1">BBWb Fb.1: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu62.pdf Lu62/1])</ref>, [[Jrasse]]<ref name="BBWbLu62/1"/> * Pitschen-Pickel: * Riedebeck: * Schwarzenburg: * Walddrehna: [[Dreahne]]<ref>BBWb Fb.1: Walddrehna (Wendisch Drehna) ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu89.pdf Lu89/1])</ref>, [[Murkeldrehne]] (Ökelnaame)<ref name="BBWbLu62/20">BBWb Fb.20: Langengrassau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lu62.pdf Lu62/20])</ref> ** Neusorgefeld: * Waltersdorf: ** Neumühle ** Sorge * Wehnsdorf: * Weißack: * Wüstermarke: [[Wüstermarke]]<ref name="BBWbLu62/20"/> === Heidesee === * Friedersdorf: [[Friederschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gräbensdorf: [[Gränsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg37"/> ** Forsthaus Frauensee: [[Fruunsee]] <ref name="PlattBrannenborg34">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.34</ref> ** Fortshaus Sauberg: [[Sauberch]] <ref name="PlattBrannenborg34"/> * Wolzig: [[Wolzig]] <ref name="BBWbKoe24/20"/> * Friedrichshof: [[Friedrichshof]] <ref name="BBWbKoe24/20"/>, [[Friedrichshoff]] <ref name="PlattBrannenborg35"/> === Jamlitz === === Kasel-Golzig === * Schiepsdorf: [[Schippsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Süüdmärksch) === Königs Wusterhausen === * Königs Wusterhausen: * Deutsch Wusterhausen: [[Düütsch Wusterhusen]] <ref name="PlattBrannenborg32">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32</ref> * Neue Mühle: [[Neie Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Diepensee: [[Depensee]] <ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kablow: * Niederlehme: * Ziegenhals: * Senzig: [[Senze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Bindowbrück: * Siedlung Waldesruh: * Wernsdorf: * Ziegenhals: * Zeesen: ** Am Steinberg: [[Steernberch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Körbiskrug: [[Kärbskrooch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Neu Kamerun: * Steinbergsiedlung: * Bürgerswalde: * Zernsdorf: [[Ssensdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref>, [[Sensdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Kablow-Ziegelei: * Uckley: === Krausnick-Groß Wasserburg === * Krausnick: [[Krusnick]] <ref name="BBWbLue37/20">BBWb Fb.20: Groß Lubolz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue37.pdf Lue37/20])</ref>, [[Krosnich]] <ref name="BBWbLue39/20">BBWb Fb.20: Hartmannsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue39.pdf Lue39/20])</ref> === Lieberose === === Lübben === * Lübben: [[Libbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 303</ref>, [[Lübben]]<ref name="Lue51a/1">BBWb Fb.1: Steinkirchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lue_51a.pdf Lue51a/20])</ref> * Hartmannsdorf: [[Hattmannsdorf]] <ref name="BBWbLue36/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Oartmichsdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20">BBWb Fb.20: Lübben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue51.pdf Lue51/20])</ref> * Lubolz: * Groß Lubolz: [[Lubolzen]] <ref name="BBWbLue39/20"/> * Klein Lubolz: [[Kleen Lubolz]] <ref name="BBWbLue37/20"/>, [[Lubolzen]]<ref name="BBWbLue39/20"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="PlattBrannenborg52"/> * Radensdorf: [[Roadensdorf]] <ref name="BBWbLue/51/20"/> * Steinkirchen: [[Stenkerchen]] <ref name="BBWbLue/51/20"/><ref name="Lue51a/1"/> * Treppendorf: === Luckau === * Luckau: [[Lucke]]<ref name="BBWbLu62/20"/><ref name="BBWbLu32/1">BBWb Fb 1: Zieckau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu32.pdf])</ref><ref name="BBWbLue36/1"/><ref>BBWb Fb.1: Bornsdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Lu_90a.pdf Lu90a/1])</ref> (Süüdmärksch (Mdt., adj. ''luksch''<ref name="BBWbLue36/1"/>) * Bergen: * Cahnsdorf: * Duben: [[Dubn]] <ref name="BBWLu2/20"/> * Alteno * Freiimfelde * Kaden * Egsdorf: [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg33"/> * Freesdorf * Fürstlich Drehna: * Tugam: * Gießmannsdorf: * Görlsdorf: * Frankendorf: * Garrenchen: * Wanninchen: * Karche-Zaacko: * Schollen: * Karche: * Zaacko: * Kreblitz: * Kümmritz: [[Kümmertz]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Paserin: * Rüdingsdorf: * Schlabendorf am See: * Terpt: * Uckro: * Wierigsdorf: Wierigdörp<ref name="PlattBrannenborg"/> * Drei Linde: * Willmersdorf-Stöbritz: * Zieckau: [[Ziecke]] <ref name="BBWbLu32/1"/> * Caule: * Zöllmersdorf: '''[[Zöllmersdorp]]''' (Endonym: Süddmärksch)<ref name="BBWBLu63/1">BBWb Fb 1: Zöllnersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lu63.pdf])</ref> * Pelkwitz: === Märkische Heide === * Dürrenhofe: [[Dearnofe]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Märkisch Buchholz === * Märkisch Buchholz: [[Bookholt (Landkreis Dahme-Spree)]] <ref name="PlattBrannenborg49"/> === Mittenwalde === * Mittenwalde: [[Middnwolle]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 155</ref>, [[Middenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg51">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.51</ref> * Brusendorf: * Boddinsfelde: * Gallun: [[Jallun]] <ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Motzen: [[Motzen]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 160</ref> * Ragow: [[Ro]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 198</ref>, [[Roo]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/> * Krummensee: * Telz: ** Telzer Plan: [[Telscher Plan]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: * Waldeck: === Münchehofe === * Birkholz: [[Berkholt (Münchehofe)]] <ref name="PlattBrannenborg28"/> === Neu Zauche === === Pitschen-Pickel === * Pickel: [[Pickle]] <ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Pickel]] <ref name="BBWbLu15/20"/> * Pitschen: [[Pitschen]] <ref name="BBWbLu15/20"/> === Teupitz === * Teupitz: [[Tüps]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 255</ref><ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.20: Briesen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe70.pdf Kow70/20])</ref> * Egsdorf: [[Hesdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref>, [[Äsdörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Tornow: [[Torne]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Rietzneuendorf-Staakow === * Rietzneuendorf: [[Neiendorf]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Endonym: Süüdmärksch), [[Rietze]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedrichshof: * Staakow: [[Stok]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref>, [[Schtook]] <ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stoake]] <ref name="BBWbLue44/20"/> (Süüdmärksch) === Schlepzig === * Schlepzig: [[Schlepzich]] <ref name="BBWbLue39/20"/> === Schönefeld === * Schönefeld: [[Schönefell]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Großziethen: [[Jrootsiethen]] <ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Kleinziethen: [[Kleensiethen]] <ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kiekebusch: * Selchow: * Waltersdorf: [[Woltersdörp (Landkreis Dahme-Spreewald)|Woltersdörp]] <ref>[[Gerhard Schlimpert:: Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen des Teltow. 1972, Sied 197</ref>, [[Wolterschdörp:12529 LDS Waltersdorf ** Tollkrug: [[Dollkrooch:]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waßmannsdorf: [[Wasdörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 276</ref>, [[Waßdörp:12529 LDS Waltersdorf * Rotberg (fröher Rotzis): [[Rotzijus]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 200</ref> === Schönwald === * Schönwald: [[Schönewahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> * Waldow: [[Wahlde]] <ref name="BBWbLue36/20"/> === Schulzendorf === * Schulzendorf: [[Schultndörp]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 15</ref>, [[Schultendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Eichberg: * Neuschulzendorf: [[Schultendörp]] <ref name="BBWbLu30/20"/>f === Schwerin === * Mittelmühle: [[Middelmölle]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Schwielochsee === * Goyatz: ** Guhlen: ** Syckadel: [[Sickoadel]] <ref>BBWv Fb.1: Syckadel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue32.pdf Lue32/1])</ref> * Jessern: [[Jessern]] <ref>BBWb Fb1: Jessern ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue43.pdf Lue43/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) ** Hoffnungsbay: ** Neubrück: * Lamsfeld-Groß Liebnitz: ** Groß Liebnitz: ** Klein Liebnitz: ** Lamsfeld: * Mochow: [[Mochow: <ref>BBWb Fb20: Lamsfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Lue46.pdf Lue46/20])</ref> (Endonym Süüdmärksch) * Resse-Zaue: ** Ressen: ** Zaue: * Speichrow: [[Speichrow]] <ref>BBWb Fb1: Speichrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bk87.pdf Bk87/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch) === Steinreich === * Schenkendorf: [[Schenkendörp]] <ref name="PlattBrannenborg"/> === Straupitz === * Straupitz: [[Straupitz: (?)<ref>BBWb Fb1: Straupitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lue60.pdf] Lue60/1])</ref> (Endonym: Süüdmärksch?, Ns.: Tšupc > Struups/Strupitz?) === Spreewaldheide === * Laasow: ** Burghof: [[Burghoff]]<ref name="PlattBrannenborg31">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.32 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binnennetts])</ref> === Unterspreewald === === Wildau === * Wildau: * Hoherlehme: [[Hogherlääme]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 84</ref>, [[Hogerlähme]] <ref name="PlattBrannenborg42"/> === Zeuthen === * Zeuthen: [[Ssitn]] <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 298</ref> ** Am Heideberg: [[Heedeberch]] <ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Sieten]] <ref name="PlattBrannenborg"/> * Miersdorf: [[Mirschdörp]] <ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Miersdorfer Werder: [[Mirschdörper Werder]] <ref name="PlattBrannenborg"/> == Frankfurt (Oder) == * Frankfurt (Oder) * Gubener Vorstadt: * Altberesinchen: * Neuberesinchen: * Güldendorf: * Lossow: * Lebuser Vorstadt: * Hansaviertel: * Klingetal: * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Booßen: * Nuhnenvorstadt: * Rosengarten/Pagram: [[Rosengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichtenberg: [[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Markendorf-Siedlung: * Hohenwalde: [[Hohenwolle]]<ref>BBwb Fb.1: Hohenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fb1.pdf Fb1/1])</ref><ref name="Sw79/1"/>, [[Hohenwall]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Beresinchen: == Havelland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Havelland}} === Brieselang === * Altbrieselang: '''[[Old Brieselank]]''' ([[Olt Brieselank]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>) * Brieselang: '''[[Brieselank]]'''^[?] * Bredow: '''[[Bredow (Brieselank)]]'''^[?] * Bredow-Luch: '''[[Bredowsche Luuch]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Bredow-Vorwerk: * Glien: [[Jlien]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Zeestow: '''[[Seestow]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dallgow-Döberitz === * Dallgow: '''[[Dallgow]]'''<ref>BBEB Fb.1: Dallgow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_44.pdf Na44/1])</ref> ([[Dalljo]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dalljow]]<ref name="Na42/20">BBWb Fb.20: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na43.pdf Na43/20])</ref>) * Döberitz: * Engelsfelde: [[Engelsfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Neu-Döberitz: * Neurohrbeck: * Rohrbeck: [[Roarbekken]]<ref>BBWb Fb.1: Rohrbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_43.pdf Na43/1])</ref> * Seeburg: * Sperlingshof: === Falkensee === * Falkenhagen: * Seegefeld: * Finkenkrug: * Falkenhain: * Falkenhöh: * Waldheim: === Friesack === * Briesen: * Friesack: [[Friesack]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Friesch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Wutzetz: '''[[Wootz]]'''<ref>BBWb Fb1: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_82.pdf Ky82])</ref> * Zootzen: === Gollenberg === * Gollenberg: [[Gollenberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Horst: * Ohnewitz: * Schönholz-Neuwerder: * Stöllin: === Großderschau === * Altgarz: * Brenkenhof: [[Brenkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg30">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.30</ref> * Clausiushof: [[Clausiushoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Friedrichsbruch: [[Friedrichsbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Friedrichsbrook]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Friedrichsdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Großderschau: [[Kolonie]]<ref name=Ky83/20">BBWB Fb.20: Rübehorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky83.pdf Ky83/20])</ref> * Klein Derschau: [[Kleenderschau]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Jühlitz: [[Jühlitz]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Rübehorst: [[Röbehorst]]<ref name="Ky84/20">BBWB Fb.20: Groß Derschau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky84.pdf Ky84/20])</ref> === Havelaue === * Gülpe: [[Jülpe]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref name="Ra15/20">BBWB Fb.20: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra15.pdf Ra15/20])</ref>, [[Jülp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Parey: [[Parey]]<ref>BBWB Fb.1: Parey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_15.pdf Ra15/1])</ref> * Prietzen: [[Pretzen]]<ref>BBWb Fb.1: Prietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_8.pdf Ra8/1])</ref> * Spaatz: [[Spaatz]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Spootz]]<ref name="Ra15/20"/><ref>BBWB Fb.1: Spaatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_12.pdf Ra12/1])</ref> * Strodehne: [[Strodähne]]^{[St=s̱ ṯ]}<ref>BBWb Fb.1: Strodehne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_2.pdf Ra2/1])</ref> * Wolsier: === Ketzin/Havel === * Ketzin: [[Ketzin]]<ref>BBWb Fb.1: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_56.pdf Na56/1])</ref> ** Brückenkopf ** Kliemsiedlung ** Schumachersiedlung ** Vorketzin * Etzin * Falkenrehde: [[Falkenräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Neu Falkenrehde (oold: Stolp): [[Stolp]]<ref name="BBWbNa57/1">BBWb Fb.1: Paretz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_57.pdf Na57/1])</ref> * Paretz: [[Paretz]]<ref name="BBWbNa57/1"/> ** Paretzhof * Tremmen * Zachow ** Gutenpaaren-Zachow: [[Paaren]]<ref>BBWb Fb1 Zachow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_54.pdf Na54])</ref> **Fernewerder === Kleßen-Görne === * Dickte: * Görne: [[Jörne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWB Fb.1: Görne ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_13.pdf Ra13/1])</ref> * Görner Mühle: * Kleßen: [[Kleesen]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Kotzen === * Kotzen: [[Kotzen]]<ref>BBWb Fb.1: Kotzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_23.pdf Ra23/1])</ref> * Kriele: [[Kriele]]<ref>BBWb Fb.20: Landin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra21.pdf Ra21/20])</ref> * Landin: * Rhinsmühlen: === Märkisch Luch === * Barnewitz: '''[[Barnetz]]'''<ref name="Ra37/20">BBWB Fb.20: Buschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra37.pdf Ra37/20])</ref> ([[Barneetz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Barnetz]]<ref name="Ra36/20"/>) ** Linde: * Buschow: '''[[Buschow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Buschow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_37.pdf Ra37/1])</ref> * Garlitz: [[Joarlitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Ra36/20"/>, [[Jarlitz]]<ref name="Ra40/1">BBWb Fb.1: Garlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_40.pdf Ra40/1])</ref> ** Kieck: Tom [[Kieck]]<ref name="Ra40/1"/> * Möthlow: '''[[Möethlow]]''' ([[Möetlo]]<ref name="Ra37/20"/>, [[Möertlo]]<ref>BBEb Fb.1: Möthlow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_33.pdf Ra33/1])</ref> === Milower Land === * Milower Land: [[Milausche Land]]^[?], [[Milauer Land]]^[?] * Bahnitz: [[Bahnitz]]<ref name="Ra49/1">BBBWb Fb.1: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_49.pdf Ra49/1])</ref> * Bützer: ** Großwudicke: [[Grotenwodicke]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> ** Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** KLein Buckow: ** Kleinwudicke * Jerchel: * Milow: [[Milau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> ** Marquede: ** Milow Ausbau: [[Uthbaw]]<ref name="Ra49/1"/> ** Neu Dessau: ** Wihelminenthal: * Möthlitz: [[Moäthlitz]]<ref>BBWB Fb.20: Bahnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49/20])</ref>, [[Möthlitz]]<ref>BBWb Fb.1: Möthlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_50.pdf Ra50/1])</ref> ** Lutze: [[Luutze]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Nitzahn: [[Nitzohn]]<ref name="Ra52/20">BBWb Fb.20: Knoblauch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra52.pdf Ra52/20])</ref> ** Knoblauch: [[Knöbelook]]<ref>Fragebogen BBwb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra49.pdf Ra49 Bahnitz]</ref>, [[Knoäbelook]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Knobelok]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> ** Wendeberg: [[Wennberch]]<ref name="Ra52/20"/> * Schmetzdorf: ** Vogelsang: * Vieritz: * Zollchow: ** Galm: [[Golme]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Grille: * Linde: [[Linne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Mühlenberge === * Haage: [[Haa]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Haage]]<ref>BBWb Fb.1: Haage ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_10.pdf Na10/1})</ref> * Karlsaue: * Senzke: * Wagenitz: [[Wagenitz]]<ref name="Na7/20">BBWb Fb.20: Brädikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na7.pdf Na7/20])</ref> === Nauen === * Berge: [[Berje]]<ref>BBWb FB.1: Berge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_25.pdf Na25/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bergerdamm: [[Berjerdamm]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Bergedamm-Hanffabrik: [[Hanffabrik]]<ref name="BBWbNa14/20">BBWb Hertefeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na14.pdf Na14/20]</ref> ** Bergedamm-Lager: [[Lager]]<ref name="BBWbNa14/20"/> ** Friesenhof: ** Hertefeld: [[Hertefell]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnicke: [[Bornecke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Ebereschenhof * Groß Behnitz: [[Jroten Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> ** Quermathen: * Kienberg: [[Kienberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kienberg]]<ref name="Na9/20"/> ** Teufelshof: * Klein Behnitz: [[Kleen Bääntz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> ** Friedrichshof ** Heineberg: * Lietzow: ** Uterhof: * Markee: ** Markau: [[Markau]]<ref>BBWb Fb.20: Tremmen (]http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na53.pdf Na53])</ref> * [[Nauen]]: [[Naune]]<ref name="BBWbNa39/20"/>, [[Nauen]]<ref name="BBWbNa14/20"/> * Neukammer: [[Niekammer]]<ref name="PlattBrannenborg53">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.53</ref> * Ribbeck: * Schwanebeck: * Tietzow: * Wachow: ** Niebede: [[Niabed]]<ref>BBwb Fb.1: Niebede ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_51.pdf Na51/1])</ref> * Waldsiedlung: ** Stolpshof === Nennhausen === * Bamme: [[Bamme]]<ref>BBWB Fb.1: Bamme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_34.pdf Ra34/1])</ref> * Buckow: [[Buckow]]<ref>BBWb Fb.1: Buckow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_36.pdf Ra36/1])</ref>, [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Damme: * Gräningen: [[Jreäning]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Gräningen]]<ref name="Ra36/20">BBWb Fb.20: Buckow (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra36.pdf Ra36/20])</ref>, [[Gräaninge]]<ref name="Ra35/1">BBBW Fb.1: Gräningen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_35.pdf Ra35/1])</ref> * Liepe: * Mützlitz: [[Mützlitz]]<ref>BBWB Fb.1: Mützlitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_39.pdf Ra39/1])</ref> * Nennhausen: [[Nennhusen]]<ref name="Ra36/20"/><ref>BBWb Fb.1: Nennhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_30.pdf Ra30/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nennhof: [[Nennhof]]<ref name="Ra35/1"/> === Paulinenaue === * Paulinenaue: [[Paulinenaue]]<ref name="Na7/20"/> * Selbelang: [[Selbelang]]<ref>BBWb Fb.1: Selbelang ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_19.pdf Na19/20])</ref> ** Bienenfarm: ** Kamerun: ** Lindholzfarm: ** Eichberge: ** Rother Husar: === Pessin === * Pessin: [[Pessin]]<ref>BBWb Fb.1: Pessin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_18.pdf Na18/1])</ref> === Premnitz === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prämitz}} * Döberitz: '''[[Döberitz]]''' ([[Döaberitz]]<ref>BBWb Fb.1: Döberitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_44.pdf Ra44/1])</ref>, [[Dööberitz]]<ref name=BBWbRa43/20">BBWb Fb.20: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ra43.pdf Ra4/20])</ref>, [[Döweritz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Mögelin: '''[[Mögelin]]''' ([[Möjelin]]<ref>BBWb Fb.1: Mögelin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_38.pdf Ra38])</ref>, [[Meggelin]]<ref name=BBWbRa43/20"/>, [[Möjelin]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Premnitz: '''[[Prämitz]]'''<ref name="BBWbRa43/1">BBwb Fb.1: Premnitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_43.pdf Ra43/1])</ref> * ?: [[Määs Mölle]]<ref name="BBWbRa43/1"/> === Rathenow === * Böhne: * Göttlin: [[Jöttelin]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grütz: [[Grütz]]<ref>BBWb Fb.1: Grütz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_18.pdf Ra18/1])</ref> * Rathenow: [[Rothnau]]<ref name=BBWbRa43/20"/> * Semlin: * Steckelsdorf: === Retzow === * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBWb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Na_23.pdf Na23/1]</ref> === Rhinow === * Buchhorst * Glewe: * Kietz: '''[[Kietz]]'''<ref name="BBWbRa3/1">BBWb Fb.1: Kietz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_3.pdf Ra3/1])</ref><ref name>BBWb Fb.20: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Ra_4.pdf])</ref> * Horst * Mühlenburg: * Rhinow: '''[[Rhinau]]''' ([[Rino]]<ref name="BBWBRa4/1">BBWb Fb.1: Rhinow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_4.pdf])</ref>, [[Rinau]]<ref name="BBWBRa4/1"/>) * ?: [[Hövel]]<ref name="BBWbRa3/1"/> * Dickte: [[Dikde]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> === Schönwalde-Glien === * Schönwalde: [[Schönwolle]]<ref>Reinhard E. Fischer: ''Die Ortsnamen des Havellandes.'' Weimar 1976, Sied 203</ref> * Grünefeld: [[Jrüenefelle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Grünefelde]]<ref>BBWB FB.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Na_9.pdf Na9/1])</ref> * Paaren im Glien: [[Poarn]]<ref>BBWb Fb.20: Pausin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na20.pdf Na20/20])</ref><ref name="Na17/20">BBWb Fb.20: Perwenitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na17.pdf Na17/20])</ref> * Pausin: [[Pausin]]<ref name="Na17/20"/> * Perwenitz: [[Pernitz]]<ref name="Na9/20">BBWb Fb.20: Grünefelde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na9.pdf Na9/20])</ref> * Duettchens Höh: * Schönwalde-Dorf: * Schönwalde-Siedlung: * Wansdorf: == Stechlin == * Neuglobsow: [[Nieglobsow]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Seeblick === * Hohenauen: [[Hoenauen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Witzke: [[Witsche]]<ref>BBWb Fb1: Witzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_14.pdf Ra14])</ref> === Stechow-Ferchesar === * Stechow: [[Stechow]]<ref>BBWb Fb.1: Stecho ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Ra_24.pdf Ra24/1])</ref> * Ferchesar: * Lochow: * Tegeland: === Wiesenaue === * Brädikow: [[Brääko]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Jahnberge: [[Joonbärje]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Vietznitz: * Warsow: [[Warsow]]<ref name="Na7/20"/> === Wustermark === * Buchow-Karpzow: ** Buchow: ** Karpzow: * Elstal: [[Elstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hoppenrade: [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppnroa]]<ref name="BBWbNa39/20"/> * Priort: * Wustermark: ** Dyrotz: [[Dyrotz]]<ref name="Na42/20"/>, [[Dürots]]<ref name="BBWbNa39/20"/> ** Dyrotz-Luch: ** Wernitz: [[Wehrnitz]]<ref name="BBWbNa39/20"/> == Märkisch-Oderland == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Märkisch-Oderland}} === Altlandsberg === * Altlandsberg: [[Oltlandsbarch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Neuhönow: ** Paulshof: ** Radebrück: ** Seeberg: ** Vorwerk: ** Wilkendorf: [[Wilkendörp]]<ref>BBWb Fb1: Wilkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg12.pdf Sg12])</ref> * Bruchmühle: [[Bruckmölle]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bruchmihle]]<ref>BBWb Fb.1: Bruchmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg26.pdf Sg26/1])</ref> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buakholt]]<ref name="Sg10/20">BBWB Fb.20: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg10.pdf Sg10/20])</ref> * Gielsdorf: [[Gielsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jielsdärp]]<ref name="Sg10/20"/> * Wegendorf: [[Wandärp]]<ref name="Sg10/20"/><ref name="Sg11/20"/> * Wesendahl: [[Wesendahl]]<ref>BBWB Fb.1: Wesendahl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Sg10.pdf Sg10/1])</ref>, [[Wesendoahl]]<ref name="Sg11/20">BBWb Fb.20: Gielsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg11.pdf Sg11/20])</ref> === Alt Tucheband === * Alt Tucheband: * Hackenow: * Hathenow: [[Hotnow]]<ref name="Sw58/20"/>, [[Hotno]]<ref name="Sw64/20">BBWB Fb.20: Podelzig ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw64.pdf Sw64/20])</ref> : Neu Tucheband: * Rathstock: [[Rotstock]]<ref name="Sw58/20"/> === Bad Freienwalde === * Freienwalde: [[Frienwolle]]<ref name="LPLW"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> **Alte Schleuse: ** Altkietz: ** Alttornow: [[Torn]]<ref>BBWb Fb.20: Bad Freienwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14/20])</ref> ** Alttornower Ausbau: ** Alttornower Siedlung: ** Bahnhof Oderberg/Bralitz: ** Bergkolonie: ** Bergthal: ** Deichhof: ** Eduardshof: ** Flämmingsau: ** Freienwalder Ausbau: ** Heeses Loos: ** Herrenwiese: ** Jungfernloch: ** Kalkofen: ** Kolonie Bralitz: ** Lindekes Loos: ** Neuenzoll: ** Neuglietzen: ** Regina: ** Saaten-Neuendorf: ** Sonnenburg: **Wendtshof: * Altglietzen: [[Oltglietzen]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle Glietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Altglietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr6.pdf Fr6/1])</ref> *Altranft: [[Olt Ranft]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Olle Rampft]]<ref name="Fr29/20"/> ** Zuckerfabrik: * Bralitz: [[Broalitz]]<ref name="Fr20/20"/> * Hohensaten: [[Hohensoaten]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Saaten]]<ref>BBWb Fb.1: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr2.pdf Fr2/1])</ref> * Hohenwutzen: [[Hohenwuetzen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Neuenhagen: [[Nüjenhoajn]]<ref name="BBWbEw32/20"/>, [[Nienhagen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/><ref name="Fr3/20">BBWB Fb.20: Hohensaaten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr3.pdf Fr3/20])</ref>, [[Nienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nienhajen]]<ref>BBWb Fb.1: Neuenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr5.pdf Fr5/1])</ref>, [[Neuenhajen]]<ref name="Fr20/20"/>, [[Neienhagen]]<ref name="Fr5/20">BBWb Fb.20: Neuenhagen([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr5.pdf Fr5/20])</ref>) * Schiffmühle: [[Scheppmelle]]<ref name="Fr5/20"/> ** Neukietz: ** Neutornow: [[Tornow]]<ref name="Fr20/20"/> ** Gabow: [[Joabe]]<ref name="Fr20/20">BBWb Fb.20: Schiffmühle ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr10.pdf Fr10/20])</ref> * Wendtshof: === Beiersdorf-Freudenberg === * Beiersdorf: [[Beiersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Freudenberg: [[Freudenberch]]<ref name="PlattBrannenborg35"/><ref>BBWb Fb.1: Freudenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr45.pdf Fr45/1])</ref> === Bleyen-Genschmar === * Bleyen: ** Altbleyen ** Neubleyen ** Drewitz Ausbau: ** Schaumburg: * Genschmar: [[Jenschmer]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> ** Genschmarer Loose: ** Henriettenhof: ** Nieschen: ** Wilhelminenhof: === Bliesdorf === * Bliesdorf: [[Bliesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> ** Bochows-Loos: ** Dammkrug: ** Dornbuschmühle: ** Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Friedrichslust: ** Herrnhof: ** Katharinenhof: * Kunersdorf: [[Kunersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Marienhof: ** Sophienhof ** [[Vevais]]: [[Wehwe]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Metzdorp: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Buckow === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Hoppebuke]]<ref name="Sg49/20"/> ** Buchenfried: ** Dreieichen: ** Fischerkehle: ** Pritzhagener Mühle: * Hasenholz: === Falkenberg === * Dannenberg/Mark: [[Dannenberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> ** Bodenseichen: ** Krummenpfahl: ** Platzfelde: ** Torgelow: * Falkenberg/Mark: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Cöthen: * Kruge/Gersdorf: [[Kruge/Jersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Ackermannshof: ** Gersdorf: ** Kruge: ** Neugersdorf: [[Jeesdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Gersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr19.pdf Fr19/1])</ref> === Falkenhagen (Mark) === * Falkenhagen: [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Falkenhogen]]<ref>BBWb FB.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_20.pdf Pr20/1])</ref><ref>BBWB Fb.20: Lietzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw66.pdf Sw66/20])</ref> ** Grüner Baum: ** Helenenruh: ** Jochenshof: ** Luisenhof: * Regenmantel: * Georgenthal: === Fichtenhöhe === * Alt Mahlisch: [[Moalsch]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olle-Moalsch]]<ref name="Sw72/20">BBWb Fb.20: Niederjesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw72.pdf Sw72/20])</ref> * Carzig: [[Cartzke]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Corzge]]<ref name="Sw72/20"/> * Niederjesar: [[Jeser]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> === Fredersdorf-Vogelsdorf === * Ferdersdorf-Vogelsdorf: [[Fredrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Fredersdorf: [[Friedrichsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Vogelsdorf: === Garzau-Garzin === * Garzau: * Garzin: [[Jarzin]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jaßiėn]]<ref name="Sg20/20">BBWB Fb.20: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg20.pdf Sg20/20])</ref> * Bergschäferei: * Liebenhof: * Anitz: === Golzow === * Golzow: [[Golze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jolze]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Gusow-Platkow === * Gusow: [[Juse]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Platkow: [[Ploatke]]<ref name="PlattBrannenborg54"/><ref name="Sw48/20"/> === Heckelberg-Brunow === * Beerbaum: * Brunow: [[Brunow]]<ref>BBWb Fb.1: Brunow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr33.pdf Fr33/1])</ref> * Gratzke: * Heckelberg: [[Heckelberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Heäckelberch]]<ref>BBWB Fb.1: Heckelberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr32.pdf Fr32/1])</ref> === Höhenland === * Leuenberg: [[Leuenberch]] <ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leuenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Leuenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr46.pdf Fr46/1])</ref>, [[Leienberg]]<ref>BBWB Fb.20: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr47.pdf Fr47/20])</ref> * Steinbeck: [[Stenbeck]]<ref>BBWB Fb.1: Steinbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr47.pdf Fr47/1])</ref> * Wollenberg: [[Wollenberg]]<ref>BBWb Fb1: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr35.pdf Fr35])</ref> * Wölsickendorf: [[Wölsickendörp]]<ref>BBWb Fb20: Wollenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Fr35.pdf Fr35])</ref>, [[Wölsickenderp]]<ref>BBWB Fb.1: Wölisckendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr34.pdf Fr34/1])</ref> === Hoppegarten === * Dahlwitz-Hoppegarten: ** Birkenstein: ** Dahlwitz: ** Hoppegarten: [[Hoppejoarn]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Mönchsheim: ** Ravenstein: ** Waldesruh * Hönow: [[Hönow]] (?)<ref name="BBWbBn45/20"/> * Münchehofe: [[Menkeha]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Küstriner Vorland === * Gorgast: [[Gorjas]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Küstrin-Kietz * Manschnow: [[Manschenoa]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> === Lebus === * Lebus: [[Lebus]] ({{IPA|L(e)[schwach]bús[betont]}}<ref>BBWb Fb.1: Lebus ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw76.pdf Sw76/1])</ref>) * Mallnow: [[Moalne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallne]]<ref name="Sw76/20">BBWB Fb.20: Lebus (http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw76.pdf Sw76/20])</ref> * Schönfließ: [[Schönfliet]]^[?]<ref>BBWb Fb.2: Mallnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Sw_69.pdf Sw69/2])</ref> * Wulkow: === Letschin === * Gieshof-Zelliner Loose: * Groß Neuendorf: [[Grotneenderp]]<ref name="Sw5/20">BBWB Fb.20: Ortwig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw5.pdf Sw5/20])</ref> * Kiehnwerder: * Neu Rosenthal: * Kienitz: [[Kïenz]]<ref name="Sw6/20"/> * Letschin: [[Letschin]]<ref name="Sw20/1">BBWb Fb.1: Letschin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw20.pdf Sw20/1])</ref> ** Forstacker: [[Ferschterland]]<ref name="Sw20/1"/> * Solikante: * Wilhelmsaue: * Neubarnim: [[Neie Boaren]]<ref name="BBWbSw1/20">BBWb Fb20: Zelliner Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw1.pdf Sw1])</ref>, [[Neibarn]]<ref name="Sw5/20"/>, [[Neibarnim]]<ref name="Fr53/20">BBWB Fb.20: Neulewin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr53.pdf Fr53/20])</ref> * Ortwig: [[Urtwich]]<ref name="BBWb Sw7">Frageboden BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw7.pdf Sw7]</ref><ref name="Sw6/20">BBWB Fb.20: Großneuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw6.pdf Sw6/20])</ref>, [[Uartwig]]<ref name="BBWbSw1/20"/> * Sietzing: * Klein Neuendorf: * Posedin: * Sophienthal: * Sydowswiese * Rehfeld: * Steintoch: * Voßberg: * Wollup: === Neuenhagen bei Berlin === * Bollensdorf: * Elisenhof: * Neuenhagen: * Marienheide: * Wiesengrund: === Neulewin === * Güstebieser Loose: * Neulewin: [[Neilewin]]<ref name="Fr40/20"/> ** Heinrichsdorf: [[Heinrichsderb]]<ref name="Fr40/20"/> ** Karlsbiese: [[Karlsbeese]]<ref name="Fr53/20"/> ** Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Kerstenbruch: [[Kerschtenbrook]]<ref name="Fr53/20"/>, [[Kerschtenbruok]]<ref name="Fr40/20"/> * Neulietzegöricke: [[Neilietzegörièke]]<ref name="BBWbFr12/20"/> ** Ferdinandshof: === Neutrebbin === * Altbarnim: * Alttrebbin: * Neutrebbin: [[Neitrebbin]]<ref>BBWB Fb.1: Neutrebbin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw12.pdf Sw12/1])</ref> * Altlewin: * Alttrebbin: * Horst: * Neutrebbin: * Schließkenberg: * Siedlung: * Wuschewier: * Bliesdorfer Feld: * Burgwall: * Cavelswerder: * Großbarnim: [[Groteborn]]<ref name="BBWb Sw7"/> * Grube: * Kleinbarnim: * Neunziger Winkel: * Rhoneweg: * Stromfeld: * Wriezener Damm: * Wubrigsberg: === Müncheberg === * Eggersdorf: * Hermersdorf: [[Hermerschderp]]<ref>BBWB Fb.20: Hermersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg23.pdf Sg23/20])</ref>, [[Hermerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> * Hoppegarten: [[Hoppegarde]]<ref name="Sg49/20"/> * Jahnsfelde: [[Joansfelde]]<ref name="Sw61/20"/> * Müncheberg: [[Menkeberg]]<ref name="Sg52/20">BBWB Fb.20: Althoppegarten ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg52.pdf Sg52/20])</ref>, [[Münkeberg]]<ref>BBWB Fb.1: Müncheberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg49.pdf Sg49/20])</ref> ** Bienenwerder ** Dahmsdorf: [[Doamerschderb]]<ref name="Sg38/20"/> ** Heidekrug: [[Hedekrog]]<ref name="Sg52/20"/> ** Marienfeld ** Philippinenhof ** Schlagenthin * Münchehofe: [[Münkeha]]<ref name="Sg49/20">BBWB Fb.20: Münchehofe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg49.pdf Sg49/20])</ref>, [[Menkehaa]]<ref name="Sg38/20">BBWb Fb.20: Obersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg38.pdf Sg38/20])</ref> * Obersdorf: * Trebnitz: === Petershagen/Eggersdorf === * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="BBWbPk52/20"/> * Petershagen: * Pohrtsche Siedlung: === Rüdersdorf bei Berlin === * Hennickendorf: [[Henkendurf]]<ref name="Sg20/20"/>, [[Hennickendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Hennicknedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg45.pdf Sg45/1])</ref>, [[Heinichendorp]]<ref>BBWb Fb.20: Heinickendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg45.pdf Sg45/20])</ref> * Herzfelde: [[Herzfell]]<ref name="PlattBrannenborg41">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, Kol. 41 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Lichtenow: * Rüdersdorf: === Seelow === * Seelow: [[Seele (Märksch Oderland)]]<ref>BBWb Fb.20: Gusow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw36.pdf Sw36/20])</ref><ref>BBWB Fb.20: Diedersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw53.pdf Sw53/20])</ref>, [[Seelow]]<ref name="Sg49/20"/> * Werbig: ** Alt Langsow: ** Neulangsow: ** Altlangsower Loose: ** Neu Werbig: ** Schweizerhaus: ** Seelower Loose: ** Vorwerk: ** Werbiger Loose: ** Zernickow: === Strausberg === * Strausberg: * Hohenstein: [[Hohensteen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenstein ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg20.pdf Sg20/1])</ref> * Ruhlsdorf: ** Gladowshöhe: === Vierlinden === * Alt Rosenthal: [[Old-Rosendoal]]<ref name="Sw48/20">BBWB Fb.20: Görsldorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw48.pdf Sw48/20])</ref> * Diedersdorf: [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Deddersdorp]]<ref name="Sw48/20"/> ** Ludwigslust: * Görlsdorf: ** Hufen: ** Marxdorf: * Neuentempel: [[Niëntempel]]<ref name="Sw61/20">BBWB Fb.20: Marxdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw61.pdf Sw61/20])</ref> ** Hedwigshof: ** Worin: [[Worin]]<ref name="Sw48/20"/> === Wriezen === *Altwriezen/Beauregard: ** Altwriezen: [[Olle Wriezen]]<ref name="BBWnFr50/20">BBWb Fb20: Wriezen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr50.pdf Fr50])</ref>[[Ollewriezen]]<ref name="Fr40/20">BBWB Fb20: Beauregard ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr40.pdf Fr40/20])</ref> ** Beauregard: [[Boorjard]]<ref name="BBWnFr50/20"/> * Biesdorf: [[Biesderp]]<ref>BBWB Fb.1: Biesdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr49.pdf Fr49/1])</ref> * Eichwerder: ** Jäckelsbruch: ** Thöringswerder: * Frankenfelde: * Haselberg: ** Rädikow: * Lüdersdorf: ** Landhof: ** Mariannenhof: * Rathsdorf: [[Rothsdörp]]<ref name="Fr29/20"/> ** Altgaul: ** Neugaul: * Schulzendorf: ** Marienberg: * Wriezen: [[Wrieertzen]]<ref name="Fr29/20">BBWB Fb.20: Neugaul ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr29.pdf Fr29/29])</ref> * Metzdorf: [[Mertensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Oberbarnim === * Bollersdorf: * Grunow: * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Klosterdorf: * Alttornow: [[Torn]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr14.pdf Fr14 Bad Freienwalde]</ref> * Ernsthof: <ref name="Sg19/20">BBWb Fb.20: Bollersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg19.pdf Sg19])</ref> === Oderaue === * Altreetz: [[Olle Reetz]]<ref>BBWb Fb.1: Altreetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr22.pdf Fr22/1])</ref>, [[Olle Rätz]]<ref name="Fr23/20"/><ref name="Fr29/20"/>, [[Olle-Rätz]]<ref name="Fr17/20"/> ** Altreetzer Loose: * Mädewitz: ** Altmädewitz: ** Altmädewitzer Loose ** Kietz: ** Neumädewitz: * Neuküstrinchen: [[Nei-Küstrineken]]<ref>BBWb Fb.1: Neuküstrinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr15.pdf Fr15])</ref>, [[Kistrineken]]<ref name="Fr23/20"/>, [[Chüstrinken]]<ref name="Fr17/20"/> ** Neuranft: [[Ranft]]<ref name="Fr17/20">BBWb Fb.20: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr17.pdf Fr17/20])</ref> * Neureetz: [[Neurätz]]<ref>BBWB Fb.1: Neureetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr17.pdf Fr17/1])</ref> * Neurüdnitz: [[Neirienitz]] (Nieriènitz)<ref name="BBWbFr12/20"/>, [[Rünitz]]<ref>BBWB Fb.20: Neulietzegöricke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr25.pdf Fr25/20])</ref>, [[Rinitz]]<ref name="Fr23/20"/> ** Bienenwerder: ** Spitz: * Wustrow: ** Altwustrow: [[Olle Wuostrow]]<ref name="BBWbFr12/20">BBWb Fb20: Zäckericker Loose ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr12.pdf Fr12])</ref><ref name="Fr23/20">BBWB Fb20: Neu Wustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fr23.pdf Fr23/20])</ref>, [[Olle Wuestrow]]<ref name="Fr24/1">BBWb Fb.1: Altwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr24.pdf Fr24/1])</ref> ** Friecdrichshof: ** Neuwustrow: [[Neu Wu-estrow]]<ref name="Fr23/1">BBWB Fb.1: Neuwustrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Fr23.pdf Fr23/1])</ref> * Zäckeriner Loose: * Oderbruch: [[Oaderbruok]]<ref name="Fr23/1"/> * Christiansaue: * Croustillier: [[Kristille]]<ref name="BBWnFr50/20"/><ref name="Fr17/20"/> * Paulshof: * Zollbrücke: [[Tollhus]]<ref name="BBWbFr12/20"/> * Loose: [[Loos]]<ref name="Fr24/1"/><ref name="Fr23/1"/> === Prötzel === * Biesow: * Blumenthal: * Harnekop: * Kähnsdorf: * Prädikow: [[Praeke]]<ref>BBWb Fb.20: Prötzel ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sg3.pdf Sg3/20])</ref>, [[Preke]]<ref name="Sg19/20"/> * Prötzel: * Stadtstelle: * Sterenbeck: Biesow, Blumenthal === Reichenow-Möglin === * Herzhorn: * Möglin: * Reichenow: [[Richno]]<ref>BBWB Fb.1: Reichenow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg2.pdf Sg2/1])</ref> === Zechin === * Buschdorf: * Friedrichsaue: * Zechin: ** Baiersberg: ** Eckel: ** Eichenberg: ** Gerickenberg: ** Loosa: === Podelzig === * Klessin: * Podelzig: [[Bedelzig]]<ref name="Sw76/20"/>, [[Bedelzke]]<ref name="Sw58/20">BBWB Fb.20: Reitwein ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw58.pdf Sw58/20])</ref> * Wuhden: [[Wuden]]<ref name="Sw64/20"/> === Reitwein === * Reitwein: [[Ritewent]]<ref name="Sw64/20"/> === Treplin === * Treplin: [[Treplin]]<ref name="Sw79/1">BBWB Fb.20: Petershagen: ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw79.pdf Sw70/20])</ref> === Zeschdorf === * Altzeschdorf: [[Olle-Zeschdorp]]<ref name="Sw72/20"/> ** Hohehnjesar: ** Neuzeschdorf: [[Niescheschdorp]]<ref name="Sw80/20">BBWB Fb.20: Treplin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw80.pdf Sw80/20])</ref> * Döbberin: * Petershagen: [[Peterschon]]<ref name="Sw80/20"/> === Rehfelde === * Rehfelde: ** Herrensee: * Werder: [[Werder]]<ref>BBWB Fb.1: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg47.pdf Sg47/1])</ref> ** Rotes Luch: ** Sophienfelde: * Zinndorf: ** Heidekrug: === Waldsieversdorf === * Waldsieversdorf: * Moorhof: === Märkische Höhe === * Batzlow: [[Batzlow]]<ref>BBWb Fb.1: Batzlow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg5.pdf Sg5/20])</ref> * Reichenberg: ** Julianenhof: * Ringenwalde: [[Ringenwolle]]<ref>BBWB Fb.1: Ringenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sg7.pdf Sg7/1])</ref> === Neuhardenberg === * Altfriedland: [[Olle Friddland]]<ref>BBWB Fb.1: Altfriedland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw23.pdf Sw23/20])</ref> * Gottesgabe: [[Jatzka]]<ref name="BBWb Sw23">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw23.pdf Sw23]</ref> * Karlsdorf * Neufriedland: * Neuhardenberg (Marxwalde): [[Quilitz]]<ref name="BBWb Sw23"/>, [[Hartennberch]]<ref>BBWb Fb.1: Marxwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Sw30.pdf Sw30/1])</ref> * Quappendorf: * Neufeld: * Wulkow * Bärwinkel: * Koppel * Lupinenhof * Schlaanhof: === Lietzen === * Lietzen: [[Liëtzen]]<ref name="Sw61/20"/> * Schmermühle: === Lindendorf === * Dolgelin: [[Dolgelin]]<ref>BBWb Fb.20: Neuentempel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw59.pdf Sw59/20])</ref> * Libbeninchen: * Lindendorf: * Neu Mahlisch: [[Nie-Moalsch]]<ref name="Sw72/20"/>, [[Niemoahlsch]]<ref>BBWB Fb.20: Dolgelin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Sw60.pdf Sw60/20])</ref> * Sachsendorf: [[Sassendorf]]<ref name="Sw58/20"/> * Werder: == Oberhavel == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oberhavel}} == Oranienburg === * Friedrichsthal: [[Friedrichsdoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Germendorf: [[Germendorp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> === Birkenwerder === * Birkenwerder * Lindenhof: [[Lindenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> === Fürstenberg/Havel === * Altthymen: [[Oll-Tiem]]<ref>BBWb Fb.1: Altthymen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs1.pdf Gs1/1])</ref> ** Barteleshof: ** Dahmshöhe: * Barsdorf: ** Qualzow: * Blumenow ** Boltenhof: * Bredereiche: '''[[Bredereik]]'''<ref name="BBWbGs7/20"> BBWb Fragebogen 20: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs7.pdf Gs7])</ref><ref name="Gs10/1">BBWB Fb.1: Bredereiche ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs10.pdf Gs10/1])</ref> ** Fünfruten: [[Fiefroden]]<ref name="Gs10/1"/> * Fürstenberg: ** Drögen: ** Ravensbrück: ** Röblinsee: * Himmelpfort: '''[[Himmelpurt]]'''<ref name="BBWbGs7/20"/>, [[Himmelpuhrt]]<ref>BBWb Fb.1: Himmelpfort ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs6.pdf Gs6/1])</ref> ** Kastaven: ** Pian: ** Woblitz: * Steinförde: ** Großmenow: ** Kleinmenow: ** Schönhorn: ** Steinhavelmühle * Tornow: ** Ringsleben: * Zootzen: [[Zootzn]]<ref>BBWb Fb.1: Zootzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7/1])</ref> ** Buchengarten: ** Regelsdorf: === Glienicke/Nordbahn === * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> === Gransee === * Altlüdersdorf: [[Lüdersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Buberow: [[Boberow]]<ref name="Gs60/20">BBWB Fb.20: Gutgermendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs60.pdf Gs60/20])</ref> * Dannenwalde: [[Dannwolle]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kreuzkrug: [[Krüüzkröch]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Eichelkamp: [[Eekelkamp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>eiche * Gramzow * Gransee: [[Gransee]]<ref name="BBWb Gs43>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs43.pdf Gs 34 Badingen]</ref> * Kraatz: [[Kroatz]]<ref name="Gs39/20"/> * Margaretenhof * Meseberg: [[Mesenbärch]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Meeseberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Neulögow * Neulüdersdorf * Seilershof * Wendefeld * Wentow * Ziegelei * Ziegelscheune === Großwoltersdorf === * Altglobsow: [[Ollglobso]]<ref>BBWB Fb.1: Altglobsow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs9.pdf Gs9/1])</ref> * Buchholz: [[Bokholt]]<ref>BBWB Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs12.pdf Gs12/1])</ref>, [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Großwoltersdorf: [[Jrootwoltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kelkendorf: [[Kelkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Wolfsruh: * Zernikow: === Henningsdorf === * Gertrudenhof: * Henningsdorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Neubrück: * Nieder Neuendorf: * Papenberge: * Stolpe-Süd: === Kremmen === * Beetz: ** Ludwigsaue: * Flatow: * Groß-Ziethen: [[Jroot Ziethen]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hohenbruch: [[Hogenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Johannisthal: [[Johannesdoal]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Verlorenort: * Kremmen: * Sommerfeld: * Staffelde: === Hohen Neuendorf === * Hohen Neuendorf: [[Hogen Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> ** Elseneck: ** Niederheide: * Bergfelde: [[Bergfell]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> ** Havelhausen: ** Pinnow: ** Venedig: * Stolpe: === Leegebruch === * Leegebruch: === Liebenwalde === * Freienhagen: [[Freienhoong]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Hammer: * Kreuzbruch: [[Krützbruch]]<ref>BBWB Fb.1: Kreuzbruch ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or8.pdf Or8/1])</ref>, [[Kruuzbrook]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Liebenwalde: [[Lievenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Neuholland: [[Holland]]<ref>BBBW Fb.1: Neuholland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or4.pdf Or4/1])</ref> === Löwenberger Land === * Falkenthal: [[Falkendol]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenthal ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs70.pdf Gs70/1])</ref>, [[Falkenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Exin: * Glambeck: [[Glambeke]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grieben: [[Grieben]]<ref>BBWb Fb.1: Grieben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs65.pdf Gs65/1])</ref> * Großmutz: * Grüneberg: [[Gronenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Pappelhof: ** Sandberge: ** Zollkrug: * Gutengermendorf: [[Germendörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Jerndorp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> ** Birkhalde: * Häsen: [[Höasn]]<ref name="Gs60/20"/> * Klevesche Häuser: [[Klevsche Hüser]]<ref name="Gs60/20"/> * Liebenberg: [[Leevenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Linde: * Löwenberg: [[Löwenberg]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Nassenheide: [[Nonheid]]<ref name="Or5">BBWB Fb.20: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Or5.pdf Or5/20])</ref>, [[Nattenheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="Or5"/><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neulöwenberg: * Teschendorf: [[Teeschendorp]]<ref>BBWb Fb.1: Teschendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Or5.pdf Or5/1])</ref> * Grundmühle: [[Grundmölle]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Menz: [[Mente]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Mühlenbecker Land === * Mühlenbeck: [[Molenbeke]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Schildow: * Schönfließ: [[Schönfliert]]<ref>BBWB Fb.1: Schönfließ ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Or_58.pdf Or58/1])</ref> * Zühlsdorf: === Oberkrämer === * Bärenklau: * Bötzow: * Eichstädt: [[Eekstädt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Marwitz: [[Marwitz]]<ref>BBWb Fb.1a: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50a.pdf Or50a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Marwitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Or_50b.pdf Or50b/1])</ref> * Neu-Vehlefanz: * Schwante: * Vehlefanz: === Sonnenberg === * Baumgarten: [[Bumjan]]<ref name="Gs40/20">BBWb Fb.20: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs40.pdf Gs40/20])</ref>, [[Bumjarn]]<ref name="Gs40/20"/>, [[Boomgarde]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Rauschnedorf: [[Ruschendörp]]<ref name="Gs39/20">BBWB Fb.20: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs39.pdf Gs30/20])</ref> * Rönnebeck: [[Rönnbeck]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Rönnebeck]]<ref>BBWb Fb.1: Rönnebeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs40.pdf Gs40/1])</ref> * Schulzendorf: [[Schultendörp]]<ref name="Gs39/20"/> * Sonnenberg: [[Sonnenberg]]<ref>BBWB Fb.1: Meseberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Gs55.pdf Gs55/20])</ref>, [[ẞonnberch]]<ref>BBWb Fb.1: Sonnenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs39.pdf Gs30/1])</ref> === Schönermark === * Schönermark: === Zehdenik === * Badingen: * Bergsdorf: [[Bergsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Burgwall: * Kappe: * Klein-Mutz: [[Kleen-Mutz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krewelin: * Kurtschlag: * Marienthal: [[Mariendol]]<ref>BBWb Fb20: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Gs32.pdf Gs32])</ref>, [[Mariendoal]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mildenberg: [[Mildenberch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Osterne: [[Stärn]]<ref name="BBWb Gs43/> * Ribbeck: [[Ribbek]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Ribeäke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vogelsang: * Wesendorf: * Zabelsdorf: [[Zobelsdörp]]<ref>BBWb Fb1: Zabelsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs32.pdf Gs32])</ref> * Zehdenik: [[Zänik]]<ref name="BBWb Gs43/>, [[Zehdnik]]<ref>BBWb Fb1: Zehdenick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs50.pdf Gs50])</ref> == Oder-Spree == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Oder-Spree}} === Beeskow === * Beeskow: [[Beesk]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>(Exonym) * Bornow: [[Borne (Beesk)|Borne]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> (Exonym) * Kohlsdorf: [[Kohlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> (Exonym) * Krügersdorf: [[Krugersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> (Exonym) * Neuendorf: (Exonym) * Oegeln: [[Öelen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Radinkendorf: [[Radiskendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Schneeberg: [[Schneeberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Eisenhüttenstadt === * Eisenhüttenstadt: (Exonym) * Fürstenberg: (Exonym) * Schönfließ: (Exonym) * Diehlo: (Exonym) === Erkner === * Erkner: * Neuseeland: === Friedland === * Chossewitz: (Exonym) * Friedland: (Exonym) * Groß Briesen: (Exonym) * Groß Muckrow: (Exonym) * Günthersdorf: (Exonym) * Karras: (Exonym) * Klein Muckrow: (Exonym) * Kummerow: (Exonym) * Leißnitz: (Exonym) * Lindow: (Exonym) * Niewisch: (Exonym) * Pieskow: [[Pieschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Piesk]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Reudnitz: (Exonym) * Schadow: (Exonym) * Weichensdorf: (Exonym) * Zeust: (Exonym) === Fürstenwalde/Spree === * Fürstenwalde: (Exonym) * Ketschendorf: (Exonym) * Trebus: * Molkenberg: === Müllrose === * Müllrose: (Exonym) * Dubrow: (Exonym) === Storkow === * Storkow: (Exonym) * Alt Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> (Exonym) * Neu Stahnsdorf: [[Nie Stoansdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Bugk: (Exonym) * Görsdorf: [[Jierschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20">BBWb Fb20: Wolzig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Koe40.pdf Koe40])</ref> (Exonym), [[Jirschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Eichholz: (Exonym) * Groß Schauen: (Exonym) * Klein Schauen: (Exonym) * Kehrigk: (Exonym) * Kummersdorf: [[Kummerschdorp]] (Endonym)<ref name="BBWbKoe24/20"/>, (Exonym?) * Limsdorf: (Exonym) * Philadelphia: (Exonym) * Rieplos: (Exonym) * Selchow: [[Selche]]<ref name="PlattBrannenborg"/>(Exonym) * Schwerin: (Exonym) * Wochowsee: (Exonym) === Grünheide === * Grünheide: (Exonym) * Alt Buchhorst: (Exonym) * Fangschleuse: (Exonym) * Hangelsberg: (Exonym) * Spreetal: (Exonym) * Spreewerder: (Exonym) * Wulkow: (Exonym) * Kagel: * Finkenstein: * Kienbaum: [[Kie(e)nboom]]<ref name="Sg52/20"/> * Mönchwinkel: (Exonym) * Neu Mönchwinkel: (Exonym) * Spreeau: (Exonym) * Freienbrink: (Exonym) === Rietz-Neuendorf === * Rietz-Neuendorf: [[Rietze]]<ref name="BBWbLu30/20"/>, [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Ahrensdorf: (Exonym) * Alt Golm: (Exonym) * Behrensdorf: (Exonym) * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>(Exonym) * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> (Exonym) * Drahendorf: (Exonym) * Glienicke: [[Jlienick]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> (Exonym) * Görzig: (Exonym) * Groß Rietz: (Exonym) * Herzberg: (Exonym) * Neubrück: (Exonym) * Pfaffendorf: (Exonym) * Sauen: (Exonym) * Wilmersdorf: [[Willmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) === Schöneiche === * Schöneiche: * Kleinschönebeck: * Fichtenau: * Grätzwalde: * Hohenberge: * Birkenheim: === Steinhöfel === * Arensdorf: * Beerfelde: * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Demnitz: * Gölsdorf: * Hasenfelde: * Heinersdorf: * Heinersdorfer See: * Jänickendorf: * Neuendorf im Sande: * Schönfelde: [[Schönfelle]]<ref name="Sg52/20"/> * Steinhöfel: * Tempelberg: === Tauche === * Briescht: (Exonym) * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> (Exonym) * Giesensdorf: [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> (Exonym) * Görsdorf: (Exonym) * Kossenblatt: (Exonym) * Lindenberg: (Exonym) * Mittweide: (Exonym) * Ranzig: (Exonym) * Stremmen: (Exonym) * Tauche: (Exonym) * Trebatsch: (Exonym) * Sabrodt: (Exonym) * Sawall: (Exonym) * Rocher: (Exonym) * Werder/Spree: (Exonym) * Premsdorf: (Exonym) === Woltersdorf === * Woltersdorf: * Schönblick: * Springeberg: * Stolp: === Brieskow-Finkenheerd === * Brieskow: (Exonym) * Finkenheerd: (Exonym) === Groß Lindow === * Groß Lindow: (Exonym) * Schlaubehammer: (Exonym) * Weißenspring: (Exonym) === Vogelsang === * Vogelsang: (Exonym) === Wiesenau === * Wiesenau: (Exonym) === Ziltendorf === * Ziltendorf: (Exonym) * Aurith: [[Auert]] (Endonym)<ref name="BBWbFb12/20">BBWb Fb20: Ziltendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fb12.pdf Fb12])</ref>, (Exonym:) * Ernst-Thälmann-Siedlung: (Exonym) === Lawitz === * Lawitz: (Exonym) === Neißemünde === * Neißemünde: (Exonym) * Breslack: (Exonym) * Coschen: (Exonym) * Ratzdorf: (Exonym) * Wellmitz: (Exonym) === Neuzelle === * Bahro: (Exonym) * Bomsdorf: (Exonym) * Göhlen: (Exonym) * Henzendorf: (Exonym) * Kobbeln: (Exonym) * Möbiskruge: (Exonym) * Neuzelle: (Exonym) * Schwerzko: (Exonym) * Steinsdorf: (Exonym) * Streichwitz: (Exonym) * Treppeln: (Exonym) === Berkenbrück === * Berkenbrück: [[Berkenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Roter Krug: === Briesen === * Briesen: [[Briesen]]<ref name="Sw79/1"/> * Biegen: [[Biejen]]<ref name="Sw79/1"/> * Bunterschütz: * Dorismühle: * Falkenberg: [[Falkenberch]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Freiheitsloose: * Karolinenhof: * Kersdorf: [[Kerschdorp]]<ref name="Sw79/1"/> * Kersdorfer Schleuse: * Vorwerk Briesen: * Waldschlößchen: === Jacobsdorf === * Pillgram: [[Piljram]]<ref name="Sw79/1"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieversdorf: [[Siersdorp]]<ref name="Sw80/20"/> * Jacobsdorf: === Madlitz-Wilmersdorf === * Madlitz-Wilmersdorf: [[Wilmerschdorp]]<ref name="BBWb Fw46">Fragebogen BBWb [https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Fw46.pdf Fw46]</ref> * Alt Madlitz: * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="BBWb Fw46"/> * Wilmersdorf: === Bad Saarow === * Saarow: (Exonym) * Neu Golm: [[Nie Golm]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> (Exonym) * Petersdorf: (Exonym) === Diensdorf-Radlow === * Diensdorf-Radlow: (Exonym) === Langewahl === * Langewahl: (Exonym) === Reichenwalde === * Dahmsdorf: (Exonym) * Kolpin: (Exonym) * Reichenwalde: (Exonym) === Wendisch Rietz === * Wendisch Rietz: (Exonym) === Grunow-Dammendorf === * Dammendorf: (Exonym) * Grunow: (Exonym) === Mixdorf === * Mixdorf: (Exonym) === Ragow-Merz === * Ragow-Merz: (Exonym) === Schlaubetal === * Schlaubetal: (Exonym) * Bremsdorf: (Exonym) * Fünfeichen: (Exonym) * Kieselwitz: (Exonym) === Siehdichum === * Schernsdorf: (Exonym) * Rießen: (Exonym) * Pohlitz: (Exonym) * Kallinenberg: (Exonym) * Ragower Mühle: (Exonym) * Siehdichum: (Exonym) * Wustrow: (Exonym) === Gosen-Neu Zittau === * Gosen: (Exonym) * Neu Zittau: (Exonym) * Burig: (Exonym) * Steinfurth: (Exonym) === Rauen === * Rauen: (Exonym) === Spreenhagen === * Braunsdorf: (Exonym) * Hartmannsdorf-Neuhartmannsdorf: (Exonym) * Lebbin: (Exonym) * Markgrafpieske: (Exonym) * Spreenhagen: (Exonym) == Ostprignitz-Ruppin == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Ostprignitz-Ruppin}} === Breddin === * Breddin: [[Breddin]]<ref>BBWb Fb.1: Breddi ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_49.pdf Ky49/1])</ref> * Breddin-Abbau: * Damelack: [[Doomlack]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Domlock]]<ref>BBWb Fb1: Damelack ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_48.pdf Ky48/1])</ref> * Joachimshof: [[Joachimshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Obermühle: [[Obermölle]]<ref name="PlattBrannenborg54"/> * Sophiendorf: [[Sophiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> * Voigtsbrügge: [[Foostsbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> === Dabergotz === * Dabergotz: [[Doberjotz]]<ref name="BBWnNr69/20"/> === Dreetz === * Dreetz: [[Drätz]]<ref name="Ky72/20"/> * Giesenhorst: * Bartschendorf: [[Bartschendorp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Michaelisbruch: * Siegrothsbruch: * Baselitz: * Blumenaue: * Böhls Plan: * Fischershof: * Koseshof: * Lüttgendreetz: * Mühlenland: * Schäferberg: [[Schäferberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schulsiedlung: * Sterns Plan: * Treuhorst: [[Dröjehorst]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldsiedlung: * Webers Plan: * Wolfs Plan: * Zietensaue: === Fehrbellin === * Betzin: [[Betzin]]<ref name=BBWbNr86/20">BBWb Fb.20: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_86.pdf Nr8620])</ref> * Brunne: [[Brunne]]<ref>BBWb Fb.1: Brunne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_86.pdf Nr86/1])</ref><ref name="Nr83/20">BBWb FB.20: Lentzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr83.pdf Nr83/20])</ref> * Dechtow: [[Deechte]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Deutschhof: * Kuhhorst: * Ribbeckshorst: * Dreibrück: * Fehrbellin: [[Fehrbellin]]<ref name=BBWbNr86/20"/><ref>BBWb Fb.1: Fehrbellin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_82.pdf Nr82/1])</ref><ref name="Nr83/20"/> * Hakenberg: [[Hakenberch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hakenberg]]<ref name="Nr89/20"/>, [[Hakenberge]]<ref name=" Nr90/20">BBWb Fb.20: Linum ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr90.pdf</ref> * Karwesee: [[Karwesee]]<ref name="Nr89/20">BBWb Fb. 20 Dechtow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr89.pdf nr89/20])</ref> * Königshorst: * Nordhof: * Mangelshorst: * Lobeofsund: * Seelenhorst: * Fredenhorst: * Sandhorst: * Langen: * Dammkrug: [[Dammkruuch]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Lentzke: [[Lenche]]<ref name=BBWbNr86/20"/> * Linum: [[Linum]]<ref name="Nr89/20"/><ref name="Nr69/20/> * Manker: [[Manker]]<ref>BBWb Fb. 1: Manker ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_74.pdf Nr74])</ref> * Protzen: [[Protzen]]<ref name="BBWnNr69/20">BBWb Fb.20: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr69.pdf Nr69/20"</ref><ref>BBWb Fb.1: Protzen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_75.pdf Nr75/1])</ref> * Tarmow: [[Tarmow]]<ref name="Nr69/20>BBWb Fb.20: Tarmow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr85.pdf Nr85/20])</ref> * Walchow: [[Wallchow]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Wall: [[Wall]]<ref>BBWb Fb.1: Wall ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Nr_81.pdf Nr81/1])</ref> * Wustrau-Altfriesack: * Wustrau: [[Wustrau]]<ref>BBWb Fb1: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_78.pdf Nr78])</ref> * Altfriesack: [[Oldenfreische]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olden Friseke]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Zietenhorst: === Heiligengrabe === * Blandikow: [[Blandko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blesendorf: [[Bläsendörp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumenthal: [[Blomendahl]]<ref name="BBWbPk68/20">BBWb Fb.20: Dahlhausen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk68.pdf Pk68/20])</ref>, [[Blomendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Blumendoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grabow: * Dahlhausen: [[Dahlhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Doolhusen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Horst: [[Host (Heilgengroov)]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg42"/> * Heiligengrabe: [[Heiljengrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heiljenjrov]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Herzsprung: [[Hertssprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Herzsprung]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Jabel: [[Joavel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Joabel]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg43"/> * Königsberg: [[Könsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könnsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Liebenthal: [[Liebendol]]<ref name="BBWbBn2/20"/>, [[Liebendoal]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Maulbeerwalde: [[Muulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulbeerwall]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Muulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulverwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mulberwoll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Papenbruch: [[Papenbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Papmbrook]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rosenwinkel: * Wernikow: * Zaatzke: [[Sotsch]]<ref name="BBWbWi16/1">BBWb Fb1: Zaatzke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Wi_16.pdf Wi16])</ref>, [[Zotsch]]<ref name="BBWbWi16/1"/>, [[Zoatsch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoatz]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsoats]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glienicke: [[Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Buchhorst: [[Buukhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Bookhorst]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Friesenhof: [[Friesenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Granzow: * Hoheheide: * Kattenstiegmühle: * Kuckucksmühle: [[Kuckucksmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Natteheide: [[Natteheede]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Techow: * Volkwig: [[Volkwich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="PlattBrannenborg"/> * Wernikow Ausbau: * Wüsten-Barenthin: === Herzberg (Mark) === * Birkenhof: * Herzberg: [[Hertesberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Hezberj]]<ref name="Nr65/20">BBWb Fb.20: Rüthnick ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr65.pdf Nr65/20])</ref> === Kyritz === * Kyritz: '''[[Kyritz]]'''<ref name="ESP"/> ([[Kiritz]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Berlitt: [[Bäelitt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Bork: * Drewen: * Gantikow: [[Jantkow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Jantikow]]<ref>BBWb Fb.1: Gantikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_22.pdf Ky22/1])</ref> * Ganz: [[Janz (Kyritz)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Grünfelde: [[Gröönfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jrünfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Holzhausen: [[Holthusen (Kyritz)|Holthusen]]<ref name="PlattBrannenborg42"/><ref name="BBWbNr18/20"/> ** Vollmersdorf: [[Vollmersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klosterhof: [[Klosterhoff]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kötzlin: [[Kötzlin]]<ref name="BBWb Ky40">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky40.pdf Ky40 Barenthin]</ref><ref>BBwb Fb.1: Kötzlin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_45.pdf K<45])</ref> * Lellichow: [[Lärchow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lerchow]]<ref>BBWb Fb.20: Berlitt ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky35.pdf Ky36/20])</ref> * Mechow: [[Mechow]]<ref>BBWb Fb.1: mechow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_23.pdf Ky23/1])</ref> * Rehfeld: [[Rehfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rehfeld]]<ref name="BBWBKy33/20">https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky33.pdf Ky33/20])</ref> * Teetz: === Lindow === * Lindow: [[Lindow]]<ref>BBWb Fb.1:Lindow (Mark) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_40.pdf Nr40/1]</ref> * Banzendorf: [[Badzendorp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Banzendörp]]<ref name="Gs40/20"/> * Birkenfelde: [[Berkenfell]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhof: [[Berkenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Hindenberg: [[Hinnenberg]], [[Hin’nberch]]<ref name="BBWb Nr30">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr30.pdf Nr30 Bansendorf]</ref>, [[Hindenberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> * Keller: * Klosterheide: [[Klosterheid]]<ref name="BBWb Nr30"/>, [[Klosterheede]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kramnitzmühle: [[Krampzmolle]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Märkisch Linden === * Märkisch Linden: * Darritz-Wahlendorf: [[Walendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wahlendörp]]<ref name="Nr44/20">BBWb Fb.20: Darritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr44.pdf Nr44/20])</ref> ** Wolterdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Woltersdorfbaum: [[Woltersdorpboom]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, de [[Boom]]<ref name="Nr44/20"/> * Gottberg: [[Gottberg]]<ref>BBWb Fb.1: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_57.pdf Nr57/1])</ref>, [[Gottberch]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jottberch]]<ref>BBWb FB.20. Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr53.pdf Nr53/20])</ref> * Kränzlin: [[Kränzlin]]<ref>BBWb Fb.1: Kränzlin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_53.pdf Nr53/1])</ref> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Werder]]<ref>BBWb Fb. 20: Gottberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr57.pdf Nr57/20])</ref> === Neuruppin === ====Oordsdeel==== * Alt Ruppin: [[Olden Ruppin]]<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref name="JSGN"/>, [[Oll-Ruppin]]<ref>BBWb Fb.1: Alt Ruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Nr_45.pdf Nr45/1])</ref> * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Buskow: '''[[Buuschow]]''' ([[Buskow]]<ref name="BBWbNr78/20"/>, [[Buschow]]^{langes u}<ref name="Nr70/20">BBWb Fb.20: Buskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr70.pdf Nr70/20])</ref><ref name="BBWbNr46/20">BBWb Fb.20: Neuruppin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr46.pdf Nr46/20])</ref>, [[Buscho]]<ref name="BBWnNr69/20"/>, [[Busikow]]<ref name="BBWbNr78/20">BBWb Fb.20: Wustrau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr78.pdf Nr78])</ref> * Gnewikow: '''[[Gneewkow]]''' ([[Gnewko]]<ref name="BBWbNr59/20">BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/20_Nr_59.pdf Nr59])</ref><ref name="BBWbNr63/20"/>) * Gühlen-Glienicke ** Boltenmühle: [[Boltenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Karwe: '''[[Karw]]'''<ref>BBWb Fb.20: Gnewikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr62.pdf Nr62/20])</ref><ref name="BBWbNr78/20" /> ([[Kaarf]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Karf]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) * Lichtenberg: '''[[Lichtenberg]]''' ([[Lichtenberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>) * Krangen: * Molchow: * Neuruppin: '''[[Reppin]]<ref name="JSGN"/>'''' ([[Nienruppin]]<ref name="PlattBrannenborg55"/>) * Nietwerder: '''[[Neerweer]]''' ([[Netwä]]<ref name="BBWbNr59/20"/>(langes /ê/: Neetwee?)) * Radensleben: '''[[Roajensleben]]''' ([[Rojensläm]]<ref name="BBWbNr59/20"/>, [[Roinschlew]]<ref name="BBWbNr63/20">BBWb Fb.20: Lichtenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr63.pdf Nr62/20])</ref>, [[Roajenschleben]]<ref>BBWb Fb.1: Radensleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_64.pdf Nr64/1])</ref>, [[Rodenschlef]]<ref name="Nr65/20"/> * Stöffin: '''[[Stewin]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steffin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_69.pdf Nr69/1])</ref> * Wulkow: [[Wulkow]]<ref>BBWb Fb1: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_18.pdf Ky18])</ref> * Wuthenow: '''[[Woothnow]]''' ([[Wothnow]]<ref>BBWb Fb1: Wuthenow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_59.pdf] Nr59)</ref>, [[Wothenow]]<ref name="BBWbNr63/20"/>) ====Gemeendeel==== * Binenwalde * Kunsterspring * Neuglienicke: [[Nieglienk]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pabstthum * Radehorst * Rheinsberg-Glienicke: [[Bur Glienk]]<ref name="BBWbNr18/20"/>, [[Rhiensberch-Glienk]]<ref name="PlattBrannenborg56">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.56</ref>, [[Rhinsberch-Jlienk]]<ref name="PlattBrannenborg56"/> * Seehof: * Steinberge: [[Steenberg (Reppin)]]<ref name="PlattBrannenborg61">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.61</ref> * Stendenitz: ** Zermützel: [[Scharmützel]]<ref name="PlattBrannenborg66">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.66</ref> * Zippelsförde:[[Zippel]]<ref>BBWb Fb20: Wulkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr56.pdf Nr56])</ref>, [[Tipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/>, [[Zipsförde]]<ref name="PlattBrannenborg66"/> ====Wohnplätz==== * Alte Schäferei * Ausbau Nietwerder * Ausbau Wulkow * Bechlin * Birkenhof * Bürgerwendemark * Bütow * Dietershof * Ferienpark Klausheide * Fristow * Gentzrode * Gildenhall * Heidehaus: [[Heedehuus]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hermannshof * Lietze * Musikersiedlung * Neumühle: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg53"/> * Quäste * Rägelsdorf: [[Regelsdörp]]1<ref name="PlattBrannenborg55">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.55</ref> * Roofwinkel * Rottstiel * Stöffiner Berg: [[Stöffiner Berch]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Tornow: * Treskow: '''[[Treschow]]'''<ref name="Nr70/20"/><ref name="BBWbNr46/20"/>, [[Treskow]]<ref>BBWb Fb.1: Treskow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Nr_46a.pdf Nr46a/1])</ref> * Uhlenberge: [[Uhlenberch]]<ref name="PlattBrannenborg63"/> * Helenenhof: [[Leenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref name="BBWbNr18/20"/> === Neustadt === * Spiegelberg: [[Speegelberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neustadt: [[Nienstadt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kampehl: [[Kampehl]]<ref>BBWb Fb.1: Kampehl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_63.pdf Ky63/1])</ref> * Strubbergshof: [[Strubbergshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fischershof: * Plänitz-Leddin: [[Leddin]]<ref>BBWb Fb.1: Leddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_52.pdf Ky52/1])</ref>, [[Pläntz]]<ref name="Ky62/20">BBWb Fb.20: Neustadt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky62.pdf Ky62/20])</ref> * Roddahn: [[Roddoon]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuroddahn: [[Nieroddohn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Babe: [[Boob]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Scharzwasser: [[Swartwoater]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Köritz: [[Kührz]]<ref>BBWb Fb.1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_1.pdf Ky68/1a])</ref>, [[Kürtz]]<ref>BBWb Fb. 1: Köritz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_68_2.pdf Ky68/1b])</ref>, [[Kürz]]<ref name="Ky62/20"/> === Rheinsberg === * Basdorf: [[Baasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Braunsberg: '''[[Bruunsberg]]''' ([[Brunsberch]]<ref name="BBWbNr18/20"> Fragebogen 20: Zühlen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr18.pdf Nr18], [[Bruunsberch]]</ref><ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Dierberg: [[Dierberg]], [[Dierberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="BBWb Nr30"/>, [[Deerberch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dorf Zechlin: * Flecken Zechlin: * Alt-Lutterow: [[Olt Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu-Lutterow: [[Nei Lutterow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Großzerlang: [[Groten Scharlanck]], [[Jrotscharlank]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Adamswalde: * Kolonie: * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsfelde: * Köpernitz: [[Köpernitz]]^{uut „Köpernitz Mölle“} ** Köpernitzer Mühle: [[Köpernitz Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kagar: * Kleinzerlang: [[Luetken Scharlanck]]<ref name="BPKL"/>, [[Lütten Scharlank]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Prebelow: * Linow: '''[[Linow]]''' ([[Lino]])<ref name="BBWbNr18/20"/> * Möckern: [[Mäckern]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Warenthin: * Luhme: [[Luum]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Heimland: * Repente: [[Repent]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberg: [[Rhinsberg]]<ref name="EKFG"/>, [[Rhinsberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Beerenbusch: [[Barenbusch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Berkholzofen: [[Berkholtofen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Charlottenau: * Feldgrieben: [[Feldjrieben]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Paulshorst: * Schlaborn: [[Slabuer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schlageborn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Witwien: * Schwanow: * Wallitz: * Zechlinerhütte: * Zechow: * Rheinshagen: [[Rhinshagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rhinshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zühlen: ** Neumühl: [[Niemölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rüthnick === * Rüthnick: * Mohnhorst: * Rüthnicker Mühle: === Sieversdorf-Hohenofen === * Sieversdorf: [[Sieverschdörp]]<ref name="Ky84/20"/>, [[Sieverdesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sievesdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Sieversdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_72.pdf Ky72/1])</ref> * Hohenofen: [[Hohenofen]]<ref>BBWb Fb.1: Hohenofen] ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_73.pdf Ky73/1])</ref>, [[Hohenoom]] (Hohenōm)<ref name="Ky72/20">BBwb Fb.20: Sieversdorf])</ref> * Neu Amerika: === Storbeck-Frankendorf === * Storbeck: [[Storbeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Frankendorf: [[Frankendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Stüdenitz-Schönermark === * Stüdenitz: [[Stünnitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönermark: [[Schönmark]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temnitzquell === * Buchenhaus: [[Buokenhuus]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Darsikow: [[Doorsko]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Temnitzquell: * Katerbow: * Netzeband: * Rägelin: === Temnitztal === * Temnitztal: * Garz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kerzlin: [[Käzlin]]<ref name=BBWbNr66/20">BBwb Fb20: Wildberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Nr66.pdf])</ref> * Küdow-Lüchfeld: [[Luuchfell]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lüfeld]]<ref name="BBWnNr69/20"/> * Rohrlack: [[Ruhrlack]]<ref name=BBWbNr66/20"/>, [[Rohrlake]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vichel: * Wildberg: [[Wildberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Vielitzsee === * Vielitzsee: * Seebeck: [[Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Strubensee: [[Struwensee]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Vielitz: * Neu Seebeck: [[Nie Seebeke]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Walsleben === * Dannenfeld: [[Dannfell]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Walsleben: [[Walsleven]]<ref name="PlattBrannenborg"/> ** Walslebener Mühle: [[Walsleven Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wittstock/Dosse === * Babitz: [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boots]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Boats]]<ref name="PlattBrannenborg26"/><ref name="rbb"/> * Berlinchen: [[Berlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="rbb">RBB24: ''[https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2025/03/plattdeutsch-ortsschilder-doerfer-wittstock-norden-brandenburg-ostprignitz-ruppin.html Mehrere Ortsschilder im Brandenburger Norden jetzt auch auf Plattdeutsch]]''</ref> , [[Bärlinken]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Biesen: [[Beesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/>, [[Biesen]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Christdorf: [[Chrisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Krisdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dossow: [[Doss (Wittstock/Doss)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="rbb"/> * Dranse: [[Drans]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Fretzdorf: [[Fretzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Freyenstein: [[Freiensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freensteen]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freyensteen]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Freynsteen]]<ref name="Pk23/20"/>, [[Freinsteen]]<ref name="rbb"/> * Neu Cölln: [[Nei Cölln]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Gadow: [[Joado]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Joarro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jodo]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Jorro]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>"/><ref name="rbb"> * Goldbeck: [[Goldbeke]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Haßlow: [[Groot Haßlow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Groot Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Klein Haßlow: [[Kleen Haßlow]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kleen Hasslo]]"/><ref name="rbb"/> * Randow: [[Ranno]]<ref name="PlattBrannenborg"/>"/><ref name="rbb"/> * Niemerlang: [[Nemlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niemerlank]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tetschendorf: [[Teetschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ackerfelde: [[Ackerfell]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Ackerfeld]]<ref name="Pk30/20"/><ref name="Pk24/20"/> * Rossow: [[Rossow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Rosso]]<ref name="rbb"/> * Schweinrich: [[Schwienrich]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="rbb"/> * Sewekow: [[Sävko]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>''[https://pp-agentur.net/2020/07/30/sewekow-erhaelt-erste-zweisprachige-ortstafel-in-brandenburg/ Sewekow erhält erste zweisprachige Ortstafel in Brandenburg]'', Prignitzer Presse Agentur an’n 30. Juli 2020</ref>, [[Säfko]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säfkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wittstock: [[Wittstock]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wulfersdorf: [[Wulfsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zempow: [[Zempow]]<ref>BBWb Fb 1: Zempow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Wi_13.pdf Wi13])</ref>, [[Sempow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsempo]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zootzen: '''[[Zootzen (Wittsrock/Dosse)]]'''<ref> BBWb Fragebogen 1: Zootzen ([[https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Gs7.pdf Gs7])</ref>, [[Sootzen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Sootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Zootsen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Daber: [[Olt Doover]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Doober]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Am Damm: * Bauhof: * Brausebachmühle: [[Brausebachmölle]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Charlottenhof: [[Charlottenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Dudel: * Dunkelsruh: * Eichenfelde: [[Eikenfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Eiknfell]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Ernstenswille: * Friedrichsgüte: * Friedrichsgüter Mühle: * Glashütte: * Griebsee: * Gustavsruh: [[Justavsruh]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Heinrichsdorf: [[Heinrichsdörp (Wittstock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Heinrichsdorfer Siedlung: * Karl-Marx-Hof: * Karstedtshof: [[Karstedtshoff]]<ref name="BBWbNr18/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kuhlmühle: [[Kuhlmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Kuulmöll]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lüttgendosse: [[Lüttchendoss]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Neu Biesen: * Neuendorf: [[Niendörp (Wittsrock/Dosse)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rheinsberger Siedlung: * Rote Mühle: [[Rode Mölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberg: [[Scharpenberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenberger Mühle: * Scharfenberger Ziegelei: * Siebmannshorst: * Sudrowshof: [[Sudrowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Walkmühle: [[Walkmölle]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Wusterhausen/Dosse === * Wusterhausen: [[Wustrusen]]<ref name="Ky62/20"/>, Schusterhusen (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky38.pdf Ky38 Bantikow]</ref>, [[Wustrhusen]]<ref name="BBWb Ky69">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky69.pdf Ky69 Barsikow]]</ref>, [[Wosterhusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bantikow: [[Bantkow]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Barsikow: [[Barskow]]<ref name="PlattBrannenborg27">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, Sp.27 ([https://www.platt-in-brandenburg.de/images/pdf/plattdeutschsichtbarmachen-mwfk-2022.pdf binennetts]])</ref> * Blankenberg: [[Blankenberch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Brunn: * Bückwitz: [[Bückwitz]]<ref name="Ky62/20"/> * Dessow: * Emilienhof: [[Emilienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ganzer: * Gartow: * Kantow: * Läsikow: [[Lesko]]<ref name="BBWbKy82/20">BBWb Fb20: Wutzetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Ky82.pdf Ky82])</ref> , [[Lesskow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lögow: * Metzelthin: * Nackel: [[Noakel]]<ref name="BBWbKy82/20"/>, [[Nöckel]] (Ökelnaam?)<ref name="BBWb Ky69"/> * Schönberg: [[Schönberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sechzehneichen: [[Sösterneiken]], Kattekers (Ökelnaam)<ref name="BBwb Ky38"/>, [[Sösteineiken]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Segeletz: [[Seelätz]]<ref name="BBWbKy82/20"/> * Tornow: * Tramnitz: * Trieplatz: * Wulkow: * Bückwitz-Ausbau: * Heilbrunn: * Plänitzer Siedlung: * Reihereck: === Zernitz-Lohm === * Zernitz: [[Zernitz]]<ref>BBWb Fb 1: Zernitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_51.pdf Ky51])</ref> * Bahnhof Zernitz: * Goldbeck: [[Joldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Goldbäk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Golbek]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Koppenbrück: [[Koppenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Lohm: * Krüllenkempe: [[Krüllenkemp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kahlschlag: * Neu-Koppenbrück: == Teltow-Fläming == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Teltow-Fläming}} === Baruth/Mark === * Baruth/Mark: [[Boat]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 36</ref><ref name="BBWb Zo67_1">BBWb Fragebogen 1[http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/10/01_Zo_67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref>, [[Boart]]<ref name="BBWLu2/20"/>, [[Bårt]]<ref name="Zo65/1"/> * Klein Ziescht: [[Kleen Schiest]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dornswalde: [[Dernswoll]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Ziescht: [[Groot Schiescht]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grosschiest]]<ref name="Zo74/2">BBWb FB.1: Groß Ziescht ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_74.pdf Zo74/1])</ref>, [[Schiest]]<ref name="Zo74/2"/> * Kemlitz: [[Kämels]]<ref>BBWb Fb.1: Kemlitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_73.pdf Zo73/1])</ref> * Horstwalde: * Klasdorf: [[Klasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Glashütte: * Ließen: [[Ließne]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Merzdorf: [[Mertschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Märzdörp]]<ref>BBWB Fb1: Merzdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_44.pdf Lw44/1])</ref> * Mückendorf: [[Mijendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Paplitz: [[Paplitz]]<ref name="BBWb Zo67">BBWb Fragebogen 20 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo67.pdf Zo67 Baruth/Mark]</ref> * Petkus: [[Petek]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekkes]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pekes]]<ref>BBWb Fb.1: Petkau ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_46.pdf Lw46/1])</ref> * Charlottenfelde: [[Charlottenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Radeland: [[Radeland]]<ref name="BBWb Zo67"/>, [[Roadland]]<ref name="Zo86/1">BBWb Fb.1: Radeland ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_68.pdf Zo68/1])</ref> * Schöbendorf: [[Schöbendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schöbmdorf]]<ref name="Zo65/1">BBWb Fb.1: Schöbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_65.pdf Zo65/1])</ref> === Jüterbog === * Jüterbog: [[Jieterbog]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jieterbock]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jiterbog]]<ref name="Jue23/20"/> * Fröhden: [[Frehden]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Frehdn]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Freedn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grüna: [[Jriene]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Kloster Zinna: [[Zinne]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kloster]]<ref>BBWb Fb.1: Kloster Zinna ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue22.pdf Jue22/1])</ref>, [[Klosta]]<ref name="Jue23/20">BBWB Fb.20: Werder ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Jue23.pdf Jue23/20])</ref> * Markendorf: [[Markendorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Markenderb]]<ref name="Jue23/20"/> * Neuheim: * Neuhof: [[Neehoff (Jieterbog)]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Neihoff]]<ref>BBWb Fb.1: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue15.pdf Jue15/1])</ref><ref name="Jue23/20"/> * Werder: [[Werde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Luckenwalde === * Luckenwalde: [[Luckenwolle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref><ref name="Jue15/20">BBEB Fb.20: Neuhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue15.pdf Jue15/20])</ref>, [[Lukenwolle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenwal]]<ref name="Zo86/1"/> * Frankenfelde: [[Frankenfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Kolzenburg: [[Kolzenborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kolzenburch]]<ref name="Jue15/20"/><ref name="Lw31/20">BBWB Fb.20: Luckenwalde ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw31.pdf Lw31])</ref> * Bleiche: * Lindenberg: [[Lingenberch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 308</ref> * Elsthal: * Neu Frankenfelde: * Vor dem Baruther Tor: * Vor dem Trebbiner Tor: * Walkmühle: === Ludwigsfelde === * Ludwigsfelde: [[Ludewichsfelle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Ahrensdorf: [[Oansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 169</ref>, [[Ahrensdörp (Ludewigsfelle)|Ahrensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oahrnsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Ahrensdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_8.pdf Lw8/1])</ref>, [[Oensdöp]]<ref name="Zo20/20">BBWb Fb. 20: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo20.pdf Zo20/20])</ref> * Genshagen: [[Jenßon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 99</ref>, [[Jenshoon]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gröben: [[Jröbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 307</ref>, [[Jröäbm]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Gröbn]]^{ö offen}<ref name="Zo20/20"/> * Gröbener Kietz: * Groß Schulzendorf: [[Jrotschultndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 14</ref>, [[Jroot Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groat Schültendorp]]<ref>BBEB Fb.1: Groß Schulzendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_28.pdf Zo28/1])</ref> * Jütchendorf: [[Jütkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kerzendorf: [[Kerzendörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Löwenbruch: [[Leienbruek]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 140</ref>, [[Leienbruuk]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leienbruok]]<ref name="Zo20/20"/> * Siedlung am Weinberg: [[Wienbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Mietgendorf: [[Mietkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mietchendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Mietgendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_31.pdf Zo31/1])</ref> * Schiaß: [[Ssijoasch]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 236</ref> * Siethen: [[Siethen]]<ref>BBWb Fb.1: Siethen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_20.pdf Zo20/1])</ref> * Wietstock: [[Witstock]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 67</ref> === Trebbin === * Trebbin: [[Trebbin]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 166</ref> * Blankensee: [[Blankensei]]<ref>BBWb Fb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_1.pdf Lw1/1])</ref>, [[Blankensee]]<ref>BBWbFb.1: Blankensee ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_30.pdf Tn30/1])</ref> * Christinendorf: [[Kristindörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 113</ref>, [[Christindörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Ebelshof: [[Ebelshoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eichenhof: [[Eichenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Glau: * Großbeuthen: [[Jrotbütn]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbüten]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Groetbüten]]<ref name="Zo20/20"/>, [[Groß-Buthen]]<ref>BBwb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33a.pdf Zo33/1a])</ref>, [[Grot-Büten]]<ref> BBWb Fb.1: Großbeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_33b.pdf Zo333/1b])</ref> * Kleinbeuthen: [[Kleenbüten]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Schulzendorf: [[Kleen Schultendörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenschultendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Klien Schulendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_9.pdf Lw9/1])</ref> * Kliestow: [[Klieste]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBWb Fb.1: Kliestow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_7.pdf Lw7/1])</ref> * Löwendorf: [[Leiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Leiendorf]]<ref>BBWB Fb.1: Löwendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_5.pdf Lw5/1])</ref> * Lüdersdorf: [[Lüsdörip]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref>, [[Lüsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.20: Christinendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo43.pdf Zo43/20])</ref>, [[Lǘsdö̱̆ri̇̆p]]<ref>BBWb Fb.1: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_10.pdf Lw10/1])</ref> * Märkisch Wilmersdorf: [[Märksch Wilmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Stangenhagen: [[Stannhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Stangenhoan]]<ref>BBWB Fb.1: Stangenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_3.pdf Lw3/1])</ref> * Schönhagen: [[Schönhoan]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Thyrow: [[Thüre]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 63</ref> * Wiesenhagen (fröher Neuendorf): [[Neiendörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 80</ref>, [[Wiesenhagen]]<ref>BBWb Fb 1: Wiesenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12])</ref> === Zossen === * Glienick: [[Jlinink]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref>, [[Jlienink]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Werben: [[Werbm]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 279</ref> * Horstfelde (fröher Dergischow): [[Dersche]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 44</ref> * Kallinchen: [[Kallineken]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 111</ref> * Lindenbrück (fröher Jachzenbrück): [[Jachznbrüjje]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 290</ref> * Funkenmühle: [[Funkenmölle]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Zesch am See: * Nächst Neuendorf: [[Näst Neiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Näst Niendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nunsdorf: [[Nünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneiche: [[Schneke]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 217</ref>, [[Schneeke]]<ref name="Zo74/20">BBWb Fb.20: Kallinchen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo47.pdf Zo74/20])</ref>, [[Schöneeke]]<ref>BBEB Fb.1: Schöneiche ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_42.pdf Zo42/1])</ref> * Schünow: [[Schüne]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref name="Zo40/20">BBWb Fb.20: Schünow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Zo40.pdf Zo40/20])</ref> * Wünsdorf: [[Wüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 286</ref>, [[Wiensdorp]]<ref>BBWb Fb1: Wünsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_56.pdf Zo56])</ref>, [[Wünsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Neuhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waldstadt: * Zossen: [[Ssossen]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 295</ref> * Dabendorf: [[Dondörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 54</ref>, [[Doondörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Dabendorf]]<ref>BBWb Fb.1: Dabendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Zo_38.pdf Zo38/1])</ref> === Am Mellensee === * Gadsdorf: [[Joasdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref><ref>BBWB Fb.20: Lüdersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/01_Lw_12.pdf Lw12/20])</ref> * Klausdorf: [[Klosdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 119</ref>, [[Kloosdörp]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kummersdorf: [[Kummerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Alexanderdorf: [[Alexanderdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Kummersdorf-Gut: [[Kummmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mellensee: [[Mellen]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> ** Mönninghausen: [[Mönninghusen]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rehagen: [[Rejon]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 195</ref>, [[Rehoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Saalow: [[Soale]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 231</ref> * Sperenberg: [[Sperenbärch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Fernneuendorf: [[Fernneiendörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> === Blankenfelde-Mahlow === * Blankenfelde: [[Blankenfelle]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 13</ref> * Mahlow: [[Moale]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> * Glasow: [[Jloase]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> <ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 102</ref> * Roter Dudel: * Waldblick: * Dahlewitz: [[Doalewitz]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Groß Kienitz: [[Jroot Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Jühnsdorf: [[Jüensdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 346</ref>, [[Jühnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> === Großbeeren === * Großbeeren: [[Jrotbernt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jrootbeernt]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Jrootbeern]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Neubeeren: [[Neibernt]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Heinersdorf: [[Henderschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 305</ref> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenhain: * Friedrikenhof: [[Friederikenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Osdorf: [[Osdörp (Grootbeernd)|Osdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 132</ref> * Diedersdorf: [[Didderschdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 34</ref>, [[Diederschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleinbeeren: [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbeern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbernt]]<ref name="PlattBrannenborg45"/>, [[Kleenbern]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> === Niederer Fläming === * Bärwalde: [[Bärwahle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Bärwalle]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borgisdorf: [[Borjisdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gräfendorf: [[Jräendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpendorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Jräpndorp]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Herbersdorf: [[Hawersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hawerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Hohenahlsdorf: [[Oalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Aalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohengörsdorf: [[Hauenjäersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenjäerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Hohenseefeld: [[Hohenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Houenseele]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Höfgen: [[Häffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heffchen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Häekene]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Körbitz: [[Kerwitz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kossin: [[Gossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Kossin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lichterfelde: [[Lichterfelle]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Meinsdorf: [[Meensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nonnendorf: [[Nonndorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nonne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reinsdorf: [[Reensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Riesdorf: [[Riesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rinow: [[Rine]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Riene]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schlenzer: [[Schlenze]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sernow: [[Säerne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Waltersdorf: [[Woalterschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Welsickendorf: [[Welsickedorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Welsicke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Weißen: [[Wießen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbig: [[Warwick]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wiepersdorf: [[Wieparschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Niedergörsdorf === * Altes Lager: * Blönsdorf: [[Bläensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dalichow: [[Doliche]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Danna: [[Danne (Nederjeersdorp)]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dennewitz: [[Däennewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Däenewitz]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Eckmannsdorf: [[Eckmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Egmannsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gölsdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Kaltenborn: [[Koalborne]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kurzlipsdorf: [[Kortlipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Langenlipsdorf: [[Lipsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lindow: [[Linde]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Malterhausen: [[Mallerhusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mallerhuusen]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mellnsdorf: [[Mellnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Niedergörsdorf: [[Neederjeersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Oehna: [[Eehne]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rohrbeck: [[Robäeke]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seehausen: [[Säehusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Säehuusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wergzahna: [[Werchtoane]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wölmsdorf: [[Welmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wellmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zellendorf: [[Zäeldörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Nuthe-Urstromtal === * Ahrensdorf: [[Ahrnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Oansdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Berkenbrück: [[Berkenbrick]]<ref name="Jue15/20"/> * Dobbrikow: [[Dobbrichow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Dümde: * Felgentreu: [[Felledräe]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felledri]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 66</ref>, [[Felljendräe]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Frankenförde: [[Frankenförre]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 72</ref> * Gottow: [[Jotto]]<ref name="Jue15/20"/> * Gottsdorf: [[Gottsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Hennickendorf: [[Hennekendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Henkendorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Holbeck: [[Holbeke]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Jänickendorf: [[Jänickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Kemnitz: * Liebätz: [[Lebätz]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lynow: [[Line]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Märtensmühle: [[Mätnsmöäle]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 167</ref>, [[Mertensmölle]]<ref name="PlattBrannenborg49"/>, [[Mertensmihle]]<ref name="Jue15/20"/> * Nettgendorf: [[Nettchendörp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ruhlsdorf: [[Ruhlsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Scharfenbrück: [[Scharpenbrügge]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönefeld: [[Scheenefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schöneweide: [[Schönewide]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 170</ref> * Stülpe: [[Stilpe]]<ref name="Lw46/20">BBWb Fb.20: Petkus ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Lw46.pdf Lw46/20])</ref><ref name="Jue15/20"/>, [[Stülpe]]]<ref name="Jue15/20"/> * Woltersdorf: [[Woltersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Zülichendorf: [[Zilickenderp]]<ref name="BBWbLw26/1">BBWb Fragebogen 1 Zülichendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Lw_26.pdf Lw26])</ref>, [[Zülickendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Rangsdorf === * Groß Machnow: [[Jrotmoakno]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 106</ref>, [[Jroot Moakno]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Pramsdorf: [[Proamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 187</ref> * Theresenhof: [[Theresenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Klein Kienitz: [[Kleen Kienitz]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Rangsdorf: [[Rangesdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 23</ref> === Dahme/Mark === * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Lw46/20"/> * Dahme/Mark: [[Doame]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="BBWLu2/20"/> * Gebersdorf: [[Geversdörp (Doahme)]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Kemlitz: * Altsorgefeld: * Niebendorf-Heinsdorf: [[Niemdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Heensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Schöna-Kolpien: * Rosenthal: [[Rosenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sieb: * Schwebendorf: [[Schwemdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wahlsdorf: [[Woalsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liepe: * Zagelsdorf: [[Zagelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Dahmetal === * Görsdorf: [[Jierschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Liedekahle: * Liebsdorf: [[Liebsdorp]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Prensdorf: [[Prensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wildau-Wentdorf: [[Wilde]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Ihlow === * Bollensdorf: [[Bollsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Ihlow: [[Ihle]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Illmersdorf: [[Emerschdorp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Mehlsdorf: [[Mehlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Karlsdorf: [[Karlsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Niendorf: [[Niendorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Rietdorf: [[Rietdorp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> == Potsdam == * Potsdam: [[Pottdam]] (Ole)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref>, [[Potsdam]] (Junge)<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 185</ref> * Anglersiedlung Kanalbrücke: * Babelsberg: [[Babelsbärch]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> (Nudelsberg (Ökelnaam) <ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS7.pdf Ps7 Klein-Glienicke]</ref><ref>BBWb Fb.20: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS3.pdf P3/20])</ref><ref name="Ps6/20">BBwb Fb.20: Potsdam ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_PS6.pdf Ps6/20])</ref>, [[Nudelmünde]]<ref name="Ps6/20"/> * Babelsberg Nord: * Babelsberg Süd: * Berliner Vorstadt: * Bornim: [[Bornim]]<ref>BBWb Fb.1: Bornim ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_3.pdf Ps3/1])</ref> * Bornstedt: [[Bornsstede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Bonnstät]]<ref>BBWb Fb.1: Bornstedt ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_PS_4.pdf Ps4/1])</ref> * Brandenburger Vorstadt: * Bullenwinkel: * Drewitz: up’m [[Drets]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 55</ref> (mit lang ''e'': ''Dreets''), [[Dreetz]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Eiche: [[Eeke]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Einhaus: * Fahrland: [[Fohrland]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forst Potsdam Süd: * Forsthaus Gaisberg: * Golm: [[Jolm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Groß Glienicke: [[Jroot Jlininck]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Grube: [[Jrube]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Hermannswerder: * Industriegelände: * Jägerhof: * Jägervorstadt: * Kartzow: * Kirchsteigfeld: * Klein Glienicke: [[Kleen Jlinink]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kolonie Bergstücken: [[Berchstücken]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Krampnitz: * Kuhfort: * Küssel: * Marquardt: * Marquardt-Siedlung: * Nattwerder: [[Nattwerde]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Nauener Vorstadt: * Nedlitz: * Neu Fahrland: [[Nie Fahrland]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neu Grube: * Nördliche Innenstadt: * Paaren: * Potsdam West: * Sacrow: * Satzkorn: * Schlaatz: * Schlänitzsee: * Stern: * Südliche Innenstadt: * Teltower Vorstadt: * Templiner Vorstadt: * Tornow: * Uetz: * Uetz-Paaren: * Waldsiedlung: * Waldstadt I: * Waldstadt II: * Weinberg: * Wildmeisterei: * Wildpark: == Potsdam-Mittelmark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Potsdam-Mittelmark}} === Beelitz === * Beelitz: [[Beelitz]]<ref>BBWb Fb.1: Beelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_60.pdf Pd60/1])</ref> * Heilstätten: * Schönefeld: * Buchholz: [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30/> * Busendorf: [[Busendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Kanin: [[Kanin]]<ref>BBWb Fb.1: Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_49.pdf Pd49/1])</ref> * Klaistow: [[Klästow]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Kleeste]]<ref name="Pd48/20"/><ref name="PlattBrannenborg44"/> * Elsholz: * Fichtenwalde: [[Fichtenewalde]]<ref name="Pd48/20">BBWb Fb.20: Busendorf-Kanin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd48.pdf Pd48/20])</ref> * Reesdorf: [[Räsdorp]]<ref>BBWb Fb.1: Reedorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_61.pdf Pd61/1]</ref> * Rieben: [[Rieben]]<ref>BBWb Fb.1: Rieben ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_70.pdf Pd70/1])</ref> * Salzbrunn: * Birkhorst: [[Berkhorst]]<ref name="PlattBrannenborg28"/><ref name="BBWb Bz8">Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Schäpe: [[Schäp’]]<ref name="BBWb Bz8"/>, [[Schäp]]<ref>BBWb Fb.1: Schäpe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_65.pdf Pd65/1])</ref> * Schlunkendorf: [[Schlunkendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schlunkendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_59.pdf Pd59/1])</ref> * Wittbrietzen: [[Wittbrietzen]]<ref>BBWb Fb.1: Wittbrietzen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_69.pdf Pd69/1])</ref> * Zauchwitz: [[Zukewitz]]<ref name="BBWbPd63/1>BBWb Fb1: Zauchwitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_63.pdf Pd63])</ref>, [[Zuiwitz]](?)<ref name="BBWbPd63/1"/> * Körzin: === Belzig === * Belzig: [[Bells]]<ref name="RuBRF">''Rund um Belzig'' vun Reinhard Fischer</ref>, [[Bels]]<ref name="Bz52/1"/>, [[Belz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Weitzgrund: [[Weetsjrunt]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Weetjrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Weetjrünne]]<ref name="RuBRF"/>) * Bergholz: [[Bärkholt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bargholt]]<ref name="BBWBPw21/20"/>, [[Bergholt]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Borne: [[Borno]]<ref name="RuBRF"/> * Dippmannsdorf: [[Dippensdörp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Dimmsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/><ref name="RuBRF"/>, [[Diepensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Fredersdorf: [[Fräesdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Briesen: [[Jroot Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroot Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Klein Briesen: [[Kleen Briesn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleen Briesen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Hagelberg: [[Halbärch]]<ref name="RuBRF"/>, [[Haalbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> <ref name="RuBRF"/>, [[Hoolbärch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klein-Glien: [[Jlien]]<ref name="RuBRF"/> (fröher [[Kleen Jlien]]<ref name="RuBRF"/>) * Kuhlowitz: [[Kuulewits]]<ref name="RuBRF"/> * Preußnitz: [[Briitsenits]]<ref name="RuBRF"/> * Lübnitz: [[Lüübnits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Lüümnits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liimnits]]<ref name="RuBRF"/>) * Lüsse: [[Liso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lüso]]<ref name="RuBRF"/> * Lütte: [[Lütte]]<ref name="RuBRF"/> * Neschholz: [[Nescholt]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Ragösen: [[Rejöösn]]<ref name="RuBRF"/> * Schwanebeck: [[Schwooenebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Werbig: * Verlorenwasser: * Egelinde: * Hohenspringe: * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Sandberg: [[Santbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Wühlmühle: [[Wüüemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiiemelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wiilmelle]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wüülmelle]]<ref name="RuBRF"/> === Brück === * Brück: [[Brüje]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg30"/> , [[Bröje]]<ref name="Bz16/20">BBWb Fb.20: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz16.pdf Bz16/20])</ref><ref name="Bz9/20"/> * Baitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/>, [[Bootz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Gömnigk: [[Jöömelick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jöömlick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jömlik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> , [[Jämnik]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Neuendorf: [[Ne’endorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Neiendorp]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz8.pdf Bz8])</ref> * Trebitz: [[Treewits]]<ref name="RuBRF"/> * Rottstock: [[Rottschtock]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Rottstock: * Stromtal: === Havelsee === * Havelsee: [[Halesee]]^{[uut „Hale“ un „See“, kiek unner]} * Pritzerbe: [[Pritzerbe]]<ref name="Bb13/20">BBWb Fb.20: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb13.pdf Bb13/20])</ref> * Kützkow: [[Kütscho]]<ref>BBWb Fb.1: Kützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb8.pdf Bb8/1])</ref> * Seelensdorf: [[Sähndörp]]<ref name="BB9/20">BBWB FB.20: Hohenferchesar ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb9.pdf Bb9/20])</ref> * Briest: [[Briest]]<ref>BBWb Fb.1: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Bb14a.pdf Bb14a/1])</ref>, [[Breest]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fohrde: [[Fohre]]<ref name="BB9/20"/> * Tieckow: * Hohenferchesar: [[Hohenferchesar]]<ref>BBWB Fb.20: Marzahne ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb3.pdf Bb3/20])</ref>, [[Fercheser]]<ref name="Bb13/20"/> * Marzahne: [[Marzoane]]<ref name="BB9/20"/> * Havel (Stroom): [[Hale (Stroom)|Hale]]<ref>BBWb Fb.2: Pritzerbe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_7.pdf Bb7/2])</ref><ref name="Bb13/2">BBWB Fb.2: Fohrde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_13.pdf Bb13/2])</ref>, [[Häle]]<ref name="BB14a/2">BBWb Fb.2: Briest ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_14a.pdf Bb14a/2])</ref> * See: [[Seen]]<ref name="BB14a/2"/>, [[See]]<ref name="Bb13/2"/> === Niemegk === * Niemegk: [[Niiemek]]<ref name="RuBRF"/>, [[Nihmik]]<ref name="Bz54/20"/> * Hohenwerbig: [[Hoonwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Hohenwarwick]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Lühnsdorf: [[Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lühnsdorp]]<ref name="Bz52/20"/>, [[Lihnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Paradiesmühle: [[Paaraadiismello]]<ref name="RuBRF"/> * Werdermühle: [[Wärdermelle]]<ref name="RuBRF"/> === Teltow === * Ruhlsdorf: [[Ruelsdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 26</ref> * Teltow: [[Telte]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 249</ref> === Treuenbrietzen === * Treuenbrietzen: [[Brietzen]]<ref>BBWb Fb.20: Jeserig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz43.pdf Bz43/20])</ref><ref>BBWb Fb.20: Nichel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz57.pdf Bz57/20])</ref> * Bardenitz: [[Barnze]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Pechüle: [[Pchiele]]<ref>Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue5.pdf Jue5 Bardenitz]</ref> * Klausdorf: * Brachwitz: [[Brakwitz]]<ref name="Pd71/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pd71.pdf Pd71/20])</ref>, [[Broakewitz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dietersdorf: '''[[Grund]]''' (Grund <ref>BBWb Fb 20: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Jue16.pdf Jue16])</ref>, [[der Jrunt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Luterschbrunn]]<ref name="RuBRF"/>), [[Dietersdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>, [[Dietasdorp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Feldheim: [[Feldheem]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Schwabeck: * Frohnsdorf: [[Frohnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Lobbese: [[Lowese]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lowwese]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Zeuden: '''[[Ziden]]''' ([[Ssiidn]]<ref name="RuBRF"/>, [[Ziten]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Ziden]]/[[Zidn]] (Zid(e)n)<ref>BBWb Fb1: Zeuthen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Jue16.pdf Jue16</ref>) * Pflügkuff: [[Plickoff]]<ref name="RuBRF"/> * Lüdendorf: de [[Olle Siile]]<ref name="RuBRF"/>, de [[Olle Siiele]]<ref name="RuBRF"/>, [[Liendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedendorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Liedndorp]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lühsdorf: [[Lühsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Marzahna: [[Martoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Mortoane]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Schmögelsdorf: * Niebel: [[Niebel (Brietzen)]]<ref name="Pd71/20"/> * Niebelhorst: * Rietz: [[Riiets]]<ref name="RuBRF"/>, [[Terrietz]]<ref name=BB22/20"/> * Rietz-Ausbau: * Rietz-Bucht: [[Riietser Bucht]]<ref name="RuBRF"/>, de Bucht<ref name="RuBRF"/> * Neu-Rietz: === Werder === * Werder: ** Eichholz: [[Eekholt (Werder)]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Bliesendorf: [[Bliesendörp]]<ref name="Pd48/20"/> * Resau: * Derwitz: * Glindow: [[Gline]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=onepage&q=gline&f=false</ref>, [[Glinge]]<ref name="Pd48/20"/>, [[Jline]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Elisabethhöhe: * Kemnitz: * Kolonie Zern: * Petzow: * Phöben: [[Feben]]<ref name="BBWb Pd15">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Pd15.pdf Pd15 Alt-Töplitz]</ref> * Plötzin: * Plessow: * Neuplötzin: * Töplitz: * Göttin: [[Jettin]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Leest: [[Leest]]<ref name="BBWb Pd15"/> * Neu-Töplitz: [[Neu-Töaplitz]]<ref name="BBWb Pd15"/> === Ziesar === * Ziesar: * Bücknitz: * Glienecke: * Köpernitz: === Groß Kreutz === * Bochow: [[Boche]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Siedlung Bochow Bruch: * Deetz: * Götz: [[Jötz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Siedlung Götzer Berge: * Groß Kreutz: [[Jroot Krüütz]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Siedlung Groß Kreutz Ausbau: * Jeserig: * Krielow: [[Kriele]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Schenkenberg: * Schmergow: === Kleinmachnow === * Kleinmachnow: [[Kleenmoakno]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Dreilinden: === Kloster Lehnin === * Kloster Lehnin: [[Kloster]]<ref name="Bz9/20"/> * Damsdorf: [[Doamsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Emstal (früher ''Schwine''): [[Emstoal]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Schwine]]<ref name="Pd48/20"/> * Göhlsdorf: [[Jöälsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Grebs: [[Jröbs]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Lehnin: * Krahne: [[Kroane]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rotscherlinde: * Michelsdorf: [[Michelsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Nahmitz: [[Noamitz]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Netzen: * Prützke: * Rädel: * Reckahn: * Meßdunk: * Rietz: * Trechwitz: * Trechwitz Siedlung: === Michendorf === * Fresdorf: [[Freäsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Langerwisch: * Michendorf: [[Michendörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Stücken: * Wildenbruch: * Wilhelmshorst: === Nuthetal === * Nuthetal: * Bergholz-Rehbrücke: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Fahlhorst: [[Foalhorscht]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Nudow: * Philippsthal: * Saarmund: [[Soamunt]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 104</ref> * Tremsdorf: === Schwielowsee === * Schwielowsee: * Caputh: * Geltow: * Ferch: * Neue Scheune: [[Neie Schüne]]<ref name="Pd48/20"/> === Seddiner See === * Seddiner See: * Kähnsdorf: [[Kähnsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Neuseddin: * Seddin: === Stahnsdorf === * Güterfelde (fröher Gütergotz): [[Jüederjots]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 108</ref>, [[Jüterjotz]]<ref>http://books.google.de/books?id=NhFLAQAAIAAJ&pg=PA556&dq=namensherkunft+glinde&hl=de&sa=X&ei=Jnc7T6jHCY-L4gTo3bmkBg&ved=0CFYQ6AEwBg#v=snippet&q=munde%20des%20volks&f=false</ref>, [[Jüederjotz]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Kienwerder: * Schenkenhorst: * Sputendorf: [[Sputndörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 147</ref> * Stahnsdorf: [[Stoansdörp]]<ref>Willy Lademann: ''Wörterbuch der Teltower Volkssprache.'' Akademie-Verlag, Berlin 1956, Sied 242</ref> === Wiesenburg/Mark === * Benken: [[Benken (Wiesenborg)|Benken]]<ref name="RuBRF"/> * Grubo: [[Jroo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/><ref name="RuBRF"/>, [[Jruuwo]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jruwo]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Welsigke: [[Wellsicko]]<ref name="RuBRF"/> * Jeserig/Fläming: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jäserik]]<ref name=BB22/20"/> * Jeserigerhütten: [[Jeesericksche Hitten]]<ref name="RuBRF"/>, de Hitten<ref name="RuBRF"/>, [[Jeserigsche Hitten]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Glashütte: * Klepzig: [[Klepps]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kleps]]<ref name="Bz79/20">BBWB Fb.20: Großmarzehns ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz79.pdf Bz79/20])</ref><ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lehnsdorf: [[Lotscho]]<ref name="RuBRF"/>, [[Lehnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Medewitz: [[Meerewits]]<ref name="RuBRF"/> (in de Ümgegend [[Meelewits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meedjewits]]<ref name="RuBRF"/>), [[Melewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/>, [[Merewitz]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Medewitzerhütten: [[Meerewitsche Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Mützdorf: [[Mitsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Mitzdorp]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Neuehütten: de [[Hittn]]<ref name="RuBRF"/> (Spottnaam in de Ümgegend: Kleen Berliin<ref name="RuBRF"/>) * Reetz: [[Rääts]]<ref name="RuBRF"/> * Reetzerhütten: [[Räätser Hittn]]<ref name="RuBRF"/>, de Hittn<ref name="RuBRF"/> * Reppinichen: [[Reppinicke]]<ref>http://www.ossiforum.de/t352f5-Dialekte-und-die-kleinen-Missverstaendnisse-6.html</ref>, [[Reppiinicko]]<ref name="RuBRF"/> * Schlamau: [[Schlamau]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schlamaue]]<ref name="RuBRF"/> * Arensnest: [[Oornsnest]]<ref name="RuBRF"/> * Schmerwitz: [[Schmärfs]]<ref name="RuBRF"/>, [[Schmärwits]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg: [[Wiisnborch]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenburg-Bahnhof: * Spring: [[Schprink]]<ref name="RuBRF"/> * Setzsteig: [[Settschtiich]]<ref name="RuBRF"/> * Alte Hölle: [[Olle Hello]]<ref name="RuBRF"/>? * Tränkeberg: [[Kalottscho]]<ref name="RuBRF"/> * Mahlsdorf: [[Moolsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Steindorf: [[Schteendorp]]<ref name="RuBRF"/> === Beetzsee === * Beetzsee: * Brielow: * Radewege: * Siedlung Radewege: === Beetzseeheide === * Beetzseeheide: [[Beetzseeheede]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Butzow: * Mötzow: * Gortz: * Ketzür: === Päwesin === * Päwesin: [[Persin]]<ref name="BBWb Bb5">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_Bb5.pdf Bb25 Bagow]</ref> * Bagow: * Bollmannsruh: * Riewend: [[Riend]]<ref name="BBWb Bb5"/> === Roskow === * Lünow: [[Lüne]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Roskow: [[Roscho]]<ref name="BBWb Bb5"/>, [[Roschow]]<ref name="BB17/20"/> * Weseram: === Borkheide === * Borkheide: [[Borkheede]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> === Borkwalde === * Borkwalde: === Golzow === * Golzow: * Grüneiche: [[Jrüneeke]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Lucksfleiß: [[Luckenfleiß]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Luckenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Müggenburg: [[Müjenburch]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Hammerdamm: === Linthe === * Linthe: [[Linte]]<ref name="RuBRF"/>, [[Linthe]]<ref name="Bz16/20"/><ref>BBWb Fb.20: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz31.pdf Bz31/20])</ref> * Alt Bork: [[Altbork]]<ref name="Bz16/20"/>, [[Olt Bork]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Deutsch Bork: === Planebruch === * Planebruch: [[Ploanebrook]]^[?] * Cammer: [[Cammer (Ploanebrook)]]<ref>BBBW Fb.1: Cammer ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz1.pdf Bz1/1])</ref> ** Tornow: * Oberjünne: ** Johannisheide: * Damelang-Freienthal: ** Damelang: [[Domelang]]<ref name="Bz9/20">BBWb Fb.20: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz9.pdf Bz9/20])</ref>, [[Doamelang]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz9/20"/> ** Freienthal: [[Freiendoahl]]<ref>BBWB Fb.1: Freienthal ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz9.pdf Bz9/1])</ref>, [[Freiendoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> ** Hackenhausen: === Mühlenfließ === * Mühlenfließ: [[Möllenfleet]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Haseloff-Grabow: [[Hooselopp-Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>?, [[Groabe]]<ref name="Bz62/20">BBWb Fb.20: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz62.pdf Bz62/20])</ref> * Haseloff: [[Hooselopp]]<ref name="RuBRF"/> (? warrt in ''Rund um Belzig'' mit Dubbel-p schreven, aver na de öllern Formen is ''Hooseloop'' wohrschienlicher), [[Hoaselopp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.1: Haseloff ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz62.pdf Bz62/1])</ref> * Grabow: [[Jrooewe]]<ref name="RuBRF"/>, [[Growe]]<ref name="Bz42/20"/>, [[Jroewe]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Nichel: * Niederwerbig: [[Leejenwärwick]]<ref name="RuBRF"/>, [[Legenwerbig]]<ref name="Bz62/20"/>, [[Leegenwerbig]]<ref>BBWb Fb.1: Niederwerbig ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz56.pdf Bz56/1])</ref> * Jeserig: [[Jeeserick]]<ref name="RuBRF"/> * Schlalach: [[Schloalach]]<ref>BBWB Fb.1: Schlalach ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz31.pdf Bz32/1]</ref> === Planetal === * Planetal: [[Ploanedoal]]^[?] * Dahnsdorf: [[Doonsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Doahnsdörp]]<ref>BBWB Fb.1: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz54_2.pdf Bz54/1a])</ref>, [[Dohnsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/><ref name="Bz52/20">BBWB Fb.20: Kanepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz52.pdf Bz52/20])</ref> * Komthurmühle: [[Kuntermelle]]<ref name="RuBRF"/> * Neue Mühle: [[Ne’e Mello]]<ref name="RuBRF"/> * Kranepuhl: [[Kroonepuul]]<ref name="RuBRF"/>, [[Kronepuhl]]<ref name="Bz54/20">BBWB Fb.20: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz54.pdf Bz54/20])</ref><ref name="Bz52/1">BBWB Fb.1: Kranepuhl ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz52.pdf Bz52/1])</ref> * Mörz: [[Mörts]]<ref name="RuBRF"/>, [[Morz]]<ref name="Bz42/20">BBWb Fb.20: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz42.pdf Bz42/20])</ref> * Locktow: [[Lockte]]<ref name="RuBRF"/><ref name="PlattBrannenborg48"/> * Ziezow: [[Ssiitso]]<ref name="RuBRF"/>, [[Zieze]]<ref name="Bz42/20"/> * Teuchermark: [[Diiker Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Diiker<ref name="RuBRF"/> * Plane (Stroom): [[Ploane]]<ref name="Bz54/2">BBWB Fb.2: Dahnsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_54.pdf Bz54/2])</ref>, [[Plane]]<ref name="Bz54/2"/>, [[Plone]]<ref>BBWB Fb.2: Locktow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_42.pdf Bz42/2])</ref>, [[Plŏne]]<ref>BBBW Fb.2: Mörz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bz_53.pdf Bz53/2])</ref> === Rabenstein/Fläming === * Rabenstein/Fläming: [[Raamschteen]]<ref name="RuBRF"/> * Buchholz: [[Buukholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="RuBRF"/>, [[Buokholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz65.pdf Bz65/1])</ref>, [[Buchholt]]<ref>BBWb Fb.1: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pd_71.pdf Pd71/1])</ref>, [[Bukholt]]<ref name="Bz69/20">BBWB Fb.20: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Bz69.pdf Bz69/20])</ref>, [[Bugholt]]<ref name="Bz52/20"/> * Garrey: [[Jraie]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="RuBRF"/>, [[Greye]]<ref>BBWb Fb.1: Garrey ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz78.pdf Bz78/1])</ref>, [[Jreie]]<ref name="Bz69/20"/> * Zixdorf: [[Ssicksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Wüstemark: de [[wiiste Marke]]<ref name="RuBRF"/>, de Marke<ref name="RuBRF"/> * Groß Marzehns: [[Jroot Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Jroten Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Marzehns: [[Kleen Martsääns]]<ref name="RuBRF"/>, [[Klen Marzehns]]<ref name="Bz79/20"/>, [[Kleem Martzehne]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Raben: [[Raamm]]<ref name="RuBRF"/>, [[Raben]]<ref name="Bz69/20"/>, [[Ram]]<ref name="Bz69/20"/> * Rädigke: [[Räädjicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Räälicko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Rädigke]]<ref>BBWb Fb.1: Rädigke ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz69.pdf Bz69/1])</ref> ** Neuendorf: [[Naiendorp]]<ref>BBWB Fb.1: Neuendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz16.pdf Bz16/1])</ref>, [[Neendorp]]<ref name="Bz69/20"/> === Bensdorf === * Bensdorf: [[Bensdörp]]<ref name="Ra52/20"/><ref name="PlattBrannenborg27"/> * Altbensdorf: [[Bensdörp]]<ref>''Mitteilungen des Sächsisch-Thüringischen Vereins für Erdkunde.'' 1909, Sied 59</ref>, [[Oltbensdorp]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Herrenhölzer: * Neubensdorf: [[Niebensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vehlen: * Woltersdorf: === Rosenau === * Rosenau: * Rogäsen: * Viesen: * Warchau: * Zitz: * Gollwitz: [[Jollwitz]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Wusterwitz === * Müggenbusch: * Rosenthal: * Wusterwitz: === Buckautal === * Buckautal: * Buckau: * Dretzen: * Kolonie Wittstock: * Steinberg: === Görzke === * Görzke: * Borgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Hohenlobbese: [[Hohenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogenlowwese]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Börnecke: * Dangelsdorf: [[Dangelsdorp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Wutzow: === Gräben === * Gräben: ** Rottstock: [[Rottstock]]<ref>BBWb Fb.1: Rottstock ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Bz22.pdf Bz22/1])</ref> * Dahlen: [[Daale]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Wenzlow === * Wenzlow: * Boecke: [[Bucke]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Grüningen: === Wollin === * Wollin: ** Brückermark: ** Friesdorf: ** Grüne Aue: == Prignitz == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Prignitz}} === Berge === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Berg}} * Berge: '''[[Berg (Prignitz)]]''' ([[Berch]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>, [[Berje]]<ref name="PlattBrannenborg27"/>) * Grenzheim: * Kleeste: '''[[Kleetz]]'''<ref name="BBWbPb4/20"/> ([[Kleest]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Muggerkuhl: * Neuhausen: '''[[Neihuus]]''' ([[Neihus]]<ref name="BBWbPb4/20"/>, [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>) === Breese === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Brees (Prignitz)}} * Breese: '''[[Brees (Prignitz)]]'''^[?] ([[Lütten Breese]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>) * Groß Breese: '''[[Groten Brees]]'''<ref name="Pb80/20">BBWb Fb.2=: Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb80.pdf Pb80/20])</ref> ([[Groten-Brees]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_b.pdf Pb81/1b])</ref>, [[Grotenbrees’]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Breese ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_81_a.pdf Pb81/1a])</ref>, [[Groodn Brees]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>) * Kuhblank: '''[[Koblank]]'''<ref name="Pb80/20"/>, [[Kohblabk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Cumlosen === * Cumlosen: [[Cumlosen]]<ref>BBWb Fb.20: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb77.pdf Pb77/20])</ref><ref>BBwb Fb.1: Cumlosen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_69.pdf Pb69/1])</ref> * Motrich: [[Motrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref>BBWb Fb.1: Motrich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_70.pdf Pb70/1])</ref>, Ökelnamm [[Mostrich]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Müggendorf: [[Müggendörp (Cumlosen)]]<ref>http://www.cumlosen.de/theatergruppe/theatergruppe.htm</ref><ref>BBWb Fb.1: Müggendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_77.pdf Pb77/1])</ref> * Wentdorf: [[Wenndörp]]<ref>BBWB Fb.1: Wentdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_72.pdf Pb72/1])</ref> === Perleberg === {{Vörlaag:Navigatschoonliest Oordsdeel vun Perlberg}} * Perleberg: '''[[Perlberg]]''' ([[Perleberg]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/1">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_40.pdf Pb40])</ref>, [[Perlberg]]<ref name="BBWBPb40/1"/>, [[Pälberch]]<ref>BBWb Fb1: Perleberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_60.pdf Pb 60/1])</ref>, [[Perlberch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Perlbach]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Dergenthin: ''[[Derrenthin]]'''<ref name="Pb56/1">BBWb Fb1: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_58.pdf Pb56/1])</ref> ([[Derrenthin]]<ref name="Pb56/1"/>, [[Derjenthin]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Düpow: '''[[Düpe]]'''<ref name="ESP"/> * Groß Linde: '''[[Groten Linn]]'''<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Buchholz: '''[[Groten Bookholt]]''<ref name="PlattBrannenborg38"/>([[Grotn Bokholt]]<ref name="BBWbPb47/1">BBwb Fb.1: Groß Buchkolz (https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_47.pdf Pb47/1])</ref>) * Gramzow: * Lübzow: '''[[Lübzow]]''' ([[Lübsow]] <ref>BBWb Fb1: Lübzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_54.pdf Pb54/1])</ref>) * Quitzow: '''[[Quitzow]]''' ^(?)<ref>BBWb Fb1: Quitzow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_53.pdf Pb53/1])</ref> * Rosenhagen: '''[[Rosenhogen]]''' ([[Rosenhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20">BBwb Fb.20: Düpow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb63.pdf Pb63/20])</ref>, [[Rosenhagen]]<ref>BBWb Fb.1: Rosenhagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_62.pdf Pb62/1])</ref>) * Spiegelhagen: '''[[Spegelhogen]]''' ([[Spegelhog’n]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Spielhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>, [[Speegelhoong]]<ref name="BBWbPb63/20"/>) * Schönfeld: '''[[Schönfeld (Perlberg)]]''' (<ref>BBWb Fb.1: Schönfeld ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_46.pdf Pb46/1])</ref>) * Sükow: '''[[Sükow]]'''<ref name="Pb58/20"/> ([[Süko]]<ref>BBWb Fb.1: Sükow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_59.pdf Pb59/1])</ref>) * Wüsten-Buchholz: [[Wüsten Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neue Mühle: [[Nie Molle]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Pritzwalk === * Pritzwalk: * Alt Krüssow: [[Ollen Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Beveringen: * Biesterholz: [[Biesterholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Birkenfelde: [[Birkenbusch]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Bölzke: [[Bölset]]<ref name="BBWBPk58/20">BBWb Fb.20 Boddin: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk58.pdf PK58/20])</ref>, [[Böltsch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Buchholz: [[Bockholt (Pritzwalk)]]<ref name="BBWBPk58/20"/><ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Bookholt (Pritzwalk)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eggersdorf: [[Eggersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Falkenhagen: [[Falkenhoogn]]<ref>BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref>, [[Falkenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Giesensdorf: [[Giesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="BBWbPk54/20">BBWb Fb.20: Buchholz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk54.pdf Pk54/20])</ref>, [[Jiesensdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hasenwinkel: * Kammermark: * Kemnitz: * Könkendorf: [[Köndörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Könkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Kuckuck: * Mesendorf: [[Mesendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhausen: [[Neihusen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Neuhof: [[Niehoff]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Neu Krüssow:[[Nei Krüssow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Sadenbeck: [[Sadenbeck]]<ref name="BBWbPk36/20"/> * Sarnow: [[Sarno]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Sornow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schönhagen: [[Schönhoosen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schönhoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seefeld: [[Seefeld]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Seefell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Steffenshagen: [[Steffenshoong]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Steffenshoosen]], [[Steffenshogen]]<ref name="Pk33/30"/> * Streckenthin: * Wilmersdorf: [[Wilmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Hainholz: [[Heynholtsch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Wittenberge === * Wittenberge: [[Wittenbarje]]<ref>BBWb Fb1: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78a])</ref>, [[Wittenberg (Brannenborg)]]<ref name="BBWBPB78b/1">BBWb Fb1b: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78b])</ref>, [[Wittenberch]]<ref name="BBWBPB78b/1"/>, [[Wittenbaje]]<ref>BBWb Fb1c: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78c])</ref>, [[Wittenbärje]]<ref>BBWb Fb1d: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78d.pdf Pb78])</ref>, [[Wittenberje]]<ref>BBWb Fb1g: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_78a.pdf Pb78g])</ref> * Bentwisch: [[Bentwisch (Wittenberge)]]<ref name="Pb65/20"/><ref name="Pb73/20">BBWb Fb.20: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb73.pdf Pb73/20])</ref> * Buutendörp: [[Buutendörp]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Garsedow: [[Goorsdow]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Hinzdorf: [[Hinzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Lindenberg: [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütjenheide: [[Lüttenheid]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Schadebeuster: * Zwischendeich: === Groß Pankow === * Baek: [[Baek]]<ref>BBWb Fb.1: baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb35.pdf Pb35/1])</ref>, [[Beek]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Strigleben: * Boddin-Langnow: * Boddin: [[Boddin (Groot Pankow)]]<ref>BBWb Fb.1: Boddin ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_58.pdf Pk58/1])</ref> * Heidelberg: [[Heidelberch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heidelbärch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Langnow: * Groß Pankow: [[Groot Pankow]] * Luggendorf: [[Lungdörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Groß Woltersdorf: [[Grot Woltersödrp]]<ref name="BBWbPk54/20/>, [[Groten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Buchholz: [[Bookholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, [[Buokholt]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Brünkendorf: [[Brünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Klein Woltersdorf: [[Lüüten Woltersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Klein Langerwisch: [[Kleen Langerwisch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Gulow-Steinberg: * Gulow: [[Gulow]]<ref name="BBWbPb26/20"/> * Steinberg: * Helle: [[Helle]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Groß Langerwisch: [[Groten Langwisch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Neudorf: * Kehrberg: [[Kehrberch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kehrbärch]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Gottschow: * Guhlsdorf: [[Gulsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Simonshagen: * Kuhbier: [[Koobeer]]<ref name="BBWbPk52/20"/>, [[Kohbeer]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Kuhsdorf: [[Koosdörp]]<ref name="BBWbPk52/20">BBwb Fb.1: Dünensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk51.pdf Pk51/20])</ref>, [[Kohsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Bullendorf: [[Bullendörp (Landkreis Prignitz)|Bullendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="ESP">Ernst Stadtkus: ''Pollo'', [http://daten.verwaltungsportal.de/dateien/17120-Brosch%FCre.pdf]</ref> * Lindenberg: [[Linnberch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Linnbärch]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Tacken: [[Tacken]]<ref name="BBWb Pb35">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb35.pdf Pb35 Back]</ref><ref>BBWb Fb.20: Baek ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb35.pdf Pb35/20])</ref> * Tangendorf-Hohenvier: * Hohenvier: * Tangendorf: * Tüchen: * Klenzenhof: [[Klenzenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Reckenthin: * Retzin: * Klein Linde: [[Lütten Linn]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kreuzburg: [[Krüzburg]]<ref>BBWb Fb1: Kreuzburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_49.pdf Pb49/1])</ref>, [[Krüüzborch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Rohlsdorf: * Seddin: [[Seddin]]<ref name="ESP"/><ref name="BBWBPb40/20">BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pb_40.pdf Pb40])</ref> * Vettin: * Wolfshagen: * Dannhof: [[Dannhoff]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Hellburg: [[Hellburg]]<ref name="BBWBPb40/20"/>, [[Hellburch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Horst: [[Horst (Groot Pankow)]]<ref name="BBWBPb40/20"/> === Gumtow === * Barenthin: '''[[Borenthin]]''' ([[Barenthin]]<ref name="ESP"/><ref>BBWb FRagebogen 1 [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ky_40.pdf Ky40 Barenthin]</ref>, [[Borenthin]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Breitenfeld: [[Brengfeld]]<ref name="BBWBPk58/20"/>, [[Bregenfeld]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Breejenfell]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Dannenwalde: '''Dannenwall''' ([[Dannwall]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) * Demerthin: * Döllen: '''[[Döllen]]''' ([[Dölln]]<ref name="BBWbKy30/20">BBWb Fb. 20: Schönhagen [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky30.pdf Ky30 Schönhagen]</ref>) * Görike: [[Jörk]]<ref name="PlattBrannenborg37"/>, [[Jüäk]]<ref name="BBWbKy29/20">BBWb Fb. 20: Vehlin [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ky29.pdf Ky29 Vehlin]</ref><ref name="BBWbKy30/20"/> * Granzow: * Groß Welle: [[Groot Well]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Gumtow: '''[[Jumtow]]''' ([[Jumto]]<ref name="BBWbKy30/20"/>) * Kolrep: [[Korep]]<ref name="BBWbPk68/20"/> * Kunow: * Beckenthin: * Krams: * Schönebeck: [[Schönbeck]]<ref name="BBWBPk58/20"/> * Schönhagen: [[Schönhoagen]]<ref name="BBWbKy29/20"/> * Schrepkow: [[Schrepke]]<ref name="ESP"/> * Vehlin: [[Vellin]]<ref name="BBWbKy30/20"/> * Vehlow: * Brüsenhagen: [[Brüsenhogen]]<ref name="BBWbPk68/20"/>, [[Brüsenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Wutike: * Bärensprung: [[Bärensprung]]<ref name="ESP"/> === Karstädt === * Blüthen: * Strehlen: * Waterloo: * Klockow: [[Klookow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Boberow: [[Boabrow]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Gosedahl: * Dallmin: * Garlin: * Seetz: * Sargleben: * Bootz: [[Boatz]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Dargardt: * Groß Warnow: [[Groot Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Klein Warnow: [[Lütten Warnow]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kolonie: * Karstädt: [[Korschte]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Postlin: * Stavenow: * Semlin: * Kribbe: [[Kriff]] <ref name="PlattBrannenborg46"/> * Karwe: [[Karw]]<ref name="BBWbNr78/20" /> * Wittmoor: * Neuhof: * Laaslich: [[Löslick]]^{(<ö> oder <ä>?}<ref name="Pb58/20"/>, [[Looslich]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lenzersilge: [[Lenzersilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Lenzsilch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mankmuß: * Mesekow: [[Meeschow]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Birkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Nebelin: [[Näbelin]]<ref name="Pb58/20"/> * Premslin: * Glövzin: * Neu–Premslin: * Kaltenhof: [[Kollhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kollenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Pröttlin: * Pinnow: * Zapel: * Reckenzin: * Streesow: * Neu Pinnow: [[Nei Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> === Plattenburg === * Kahlhorst: [[Kohlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Kahlost]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Plattenburg: * Burghagen: [[Burchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Borchhoong]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Bendelin: * Glöwen: [[Glöwen]]<ref name="PlattBrannenborg37"/><ref name="BBWb Ky40"/> * Groß Leppin: [[Groten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot-Leppin]]<ref name="Pb87/20"/> * Hoppenrade: [[Hoppenroa]]<ref name="BBWbNa39/20">BBWb Fb20: Wustermark ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Na39.pdf Na39])</ref>, [[Hoppenroe]]<ref name="Pb87/20"/>, [[Hoppenro]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoppenrode]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kleinow: * Klein Leppin: [[Lütten Leppin]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Kletzke: [[Kleetsch]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Krampfer: * Netzow: * Viesecke: [[Viesch]]<ref name="Pb87/20">BBwb Fb.20: Kletzke ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb87.pdf Pb87/20 Kletzke])</ref> * Klein Welle: [[Kleen Welle]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Groß Gottschoe: [[Groot Gottschow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Groß Werzin: [[Groot Wetzin]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Söllenthin: [[Söllenthin]]<ref name="BBWbKy29/20"/> === Bad Wilsnack === * Wilsnack: [[Wischnak]]<ref name="BBWbPb78/20">BBWb Fb20: Wittenberge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb78.pdf])</ref> * Groß Lüben: [[Groot Lüben]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haaren: [[Hoorn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Jackel: [[Jokel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Karthan: [[Karthon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>, [[Kathon]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Klein Lüben: [[Kleen-Lüben]]<ref name="BBWb Pb96">Fragebogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb96.pdf Pb96 Bälow]</ref>, [[Lüüten Lüben]] * Scharleuk: * Grube: [[Groof]]<ref name="PlattBrannenborg39"/>, [[Grof]]<ref name="Pb87/20"/> * Sigrön: === Legde/Quitzöbel === * Legde: [[Leeg]]<ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Abbendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb108.pdf Pb108])</ref>, [[Läch]]<ref name="BBWb Pb96"/><ref name="Pb110/20">BBWb Fb.20: ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb110.pdf Pb110/20])</ref>, [[Legd]]<ref>BBWb Fb.1: Legde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Pb_102.pdf Pb102/1])</ref>, [[Lee]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>, [[Leej]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Lennewitz: * Quitzöbel: [[Quitzöwel]]<ref name="BBWb Pb96"/> * Roddan: [[Roddon]]<ref name="Pb110/20"/> === Rühstädt === * Rühstädt: * Abbendorf: '''[[Abbendörp (Brannenborg)|Abbendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/> (abndö&#x0327;rp<ref>Sophie Wauer: ''Brandenburgisches Namenbuch: Die Ortsnamen der Prignitz.'' 1989, Sied 49</ref>) * Bälow: * Gnevsdorf: [[Gneevsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> === Weisen === * Weisen: [[Weisen]]<ref>BBWb Fb.1: Weisen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb_73.pdf Pb73/1])</ref> * Schilde: '''[[Schill (Weisen)]]''' ([[Schill]]<ref name="Pb65/20">BBWb Fb.10: Schilde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb65.pdf Pb65/20])</ref><ref name="Pb73/20"/>, [[Schil]]<ref name="Pb58/20">BBWb Fb.20: Dergenthin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb58.pdf Pb56 Dergenthin])</ref> === Lanz === * Lanz: * Babekuhl: [[Boobkuhl]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Bernheide: [[Bernheid]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Gadow: * Ferbitz: [[Ferbitz]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="Ll28/20">BBWb Fb.20: Bernheide ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll28.pdf Ll28/20])</ref><ref>BBWb Fb.1: Ferbitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll22.pdf Ll22/1])</ref> * Jagel: [[Jågel]]<ref name="BBWbPb78/20"/>, [[Jagel]]<ref name="Ll28/20"/>, [[Jogel]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lütkenwisch: [[Lüttenwisch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/><ref>BBWb Fb.1a: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_a.pdf Ll30/1a])</ref>, [[Lütkenwisch]]<ref>BBWb Fb1b: Lütkenwisch ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll30_b.pdf Ll20/1b])</ref> * Wustrow: [[Wustro]]<ref>BBWb Fb.1: Wustrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_Ll26.pdf Ll26/1])</ref> === Lenzen (Elbe) === * Lenzen: [[Lenzen]]<ref>BBW Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll20.pdf Ll20/1]]</ref> * Bäckern: [[Bökern]]<ref>BBWb Fb.1: Bäckern ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll11.pdf Ll11/1])</ref>, [[Böken]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Breetz: [[Breitz]]<ref>BBWb Fb.1: Breetz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll9.pdf Ll9/1])</ref>, [[Braetz]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Eldenburg: [[Eldenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/>, [[Ellenborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Gandow: [[Jannow]]<ref>BBWb Fb.1: Lenzen (Elbe) ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll20.pdf Ll20/20])</ref> * Mellen: [[Mell’n]]<ref>BBWb Fb.1a: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_a.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Melln]]<ref>BBWb Fb.1b: Mellen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb28_b.pdf Pb28/1a])</ref>, [[Möll]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Moor: * Nausdorf: [[Nausdörp]]<ref name="BBWbPb78/20"/><ref name="PlattBrannenborg51"/> * Rambow: * Seedorf: * Leuengarten: [[Leuengoarn]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Mittelhorst: [[Middelhorst]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> === Lenzerwische === * Lenzerwische: * Baarz: [[Boorz]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Besandten: * Gaarz: [[Goorz]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Kietz: * Klein Wootz: [[Lütten Wootz]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Mödlich: [[Mäudling]]<ref>BBWb Fb.1: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll19.pdf Ll19/1])</ref>, [[Meudling]]<ref name="LL16/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll16.pdf Ll16/20])</ref>, [[Mödling]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Unbesandten: [[Unbesandten]]<ref name="LL16/20"/> * Wootz: [[Waus]]<ref>BBWb Fb1: Wootz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ll18.pdf Ll18])</ref><ref name="Ll19/20">BBwb Fb.20: Mödlich ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Ll19.pdf Ll19/20])</ref><ref name="LL16/20"/> * Rosendorf: === Gerdshagen === * Gerdshagen: [[Gerdshagen]]<ref name="BBWbPk36/20"/>, [[Gerdshoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gerdshoosen]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Giesenhagen: [Giesenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Giesenhoose]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Rapshagen: [[Neurapszogen]]s * Struck: * Neu-Giesenhagen: * Neu-Rapshagen: === Halenbeck-Rohlsdorf === * Halenbeck: [[Holnbeck]]<ref>BBWb Fb.1: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_24.pdf Pk24/1])</ref>, [[Holenbeck]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Brügge: [[Brüch (Holenbeck-Rohlsdörp)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/><ref name="Pk23/1">BBWb Fb.1: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_23.pdf Pk23/1])</ref><ref name="Pk24/20">BBWb Fb.20: Halenbeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk24.pdPk24/20])</ref><ref name="Pk30/20">BBWb Fb.20: Rohlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk30.pdf Pk30/20])</ref> ** Brügge Ausbau: [[Brüch Utbau]]<ref name="Pk23/1"/> * Warnsdorf: [[Wärnsdörp]]<ref name="Pk23/20">BBWb Fb.20: Brügge ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk23.pdf Pk23/20])</ref> * Rohlsdorf: [[Rohlsdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Ruhlsdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_30.pdf Pk30/1])</ref> * Ellershagen: ** Ellershagen Ausbau: === Kümmernitztal === * Kümmernitztal: * Preddöhl: [[Preddöhl]]<ref name="BBWbPk36/20">BBWb Fb.1: Falkenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_36.pdf Pk36/1])</ref><ref name="Pk21/20">BBWB Fb.20: Bukow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk21.pdf Pk21/20])</ref> * Felsenhagen: * Grabow: [[Grobow]]<ref name="Pk21/20"/> * Bochin: [[Bochin]]<ref name="BBWbPb78/20"/> * Buckow: [[Buke]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> === Marienfließ === * Marienfließ: [[Marienfleet]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Frehne: [[Frehn]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Krempendorf: * Stepenitz: * Jännersdorf: [[Jännersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pk_1.pdf Pk1/1])</ref><ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Neu Redlin: [[Nei-Redlin]]<ref>BBWb Fb.20: Jännersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk1.pdf Pk1/20])</ref> * Kuwalk: [[Kowalk]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> === Meyenburg === * Meyenburg: [[Meyenbruch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Bergsoll: [[Bergsoll]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Buddenhagen: [[Buddenhoong]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Griffenhagen: * Penzlin: * Penzlin-Süd: * Schabernack: * Schmolde: [[Schmolle]]<ref name="Pk30/20"/>, [[Schmoll]]<ref name="Pk24/20"/><ref name="Pk23/20"/> === Gülitz-Reetz === * Gülitz: * Reetz: [[Reetz]]<ref name="BBWb Pb35"/><ref name="BBWbPb26/20">BBWb Fb.20: Reetz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb26.pdf Pb26/20])</ref> * Schönholz: * Wüsten Vahrnow: === Pirow === * Bresch: [[Brecze]]<ref name="BBWbPb17/1">BBWb Fb1: Bresch([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pb17.pdf Pb17/1])</ref> * Burow: * Mollnitz: * Pirow: [[Pirow]]<ref name="BBWbPb17/1"/> * Waldhof: * Hülsebeck: [[Hülsbäk]]<ref name="BBWbPb4/20">BBWb Fb20: Berge([ https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pb4.pdf Pb4/20])</ref>, [[Hülsbek]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> === Putlitz === * Laaske:[[Losch]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Loosch]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Jakobsdorf: [[Joksdörp]]<ref name="Pk33/30"/>, [[Jooksdörp]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lockstädt: [[Lookstedt]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Lütkendorf: [[Lüttendörp]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Mansfeld: * Nettelbeck: * Krumbeck: * Porep: * Putlitz: * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Konikow: [[Koonkow]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Konikau]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Sagast: * Neu Sagast: * Telschow-Weitgendorf: * Telschow: * Weitgendorf: === Triglitz === * Triglitz: [[Triglitz]]<ref name="Pk26/20">BBWb Fb.20: Mertensdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk26.pdf Pk26/20])</ref> * Mertensdorf: [[Mettensdörp]]<ref name="Pk21/20"/><ref name="Pk33/30">BBWb Fb.20: Triglitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/06/20_Pk33.pdf Pk33/20])</ref> * Schmarsow: * Silmersdorf: [[Sölmersdörp]]<ref name="Pk21/20"/>, [[Silmersdöorp]]<ref name="Pk26/20"/> * Neu Silmersdorf: * Klein Triglitz: == Uckermark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} === Angermünde === * Angermünde: '''[[Angermünge]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw15/20"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Angermünn]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Angermüng]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Altkünkendorf: '''[[Künkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Oltkünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Biesenbrow: '''[[Biesenbrow]]'''<ref name="LPLW"/> * Bruchhagen: '''[[Brookhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Bölkendorf: '''[[Bölkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Crussow: * Dobberzin: * Frauenhagen: '''[[Fruenhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Friedrichsfelde: '''[[Friedrichsfell]]'''<ref name="BBWbAn18/20">BBWb Fb.20: Steinhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An18.pdf])</ref> * Gellmersdorf: [[Gellmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gellmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Greiffenberg: '''[[Grieffenbarg]]''' ([[Griefenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grieffenberch]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Günterberg: '''[[Jünterbarg]]''' ([[Jünterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jüterbarch]]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Görlsdorf: '''[[Görsldörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Herzsprung: '''[[Hartsprung]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kerkow: * Luisenthal: [[Luisenthal]]<ref name="BBWbAn18/20"/> * Mürow: * Neuhaus: '''[[Niehuus]]''' ([[Niehus]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Neukünkendorf: '''[[Küöndörp]]''' ([[Küöhndorp]]<ref name="LPLW"/>, [[Niekünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Künkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niküöndörp]]<ref name="BBWBAn49/20">BBWb Fb.20: Gellmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_An49.pdf An49/20])</ref>) * Schäferei: '''[[Schäprie]]'''<ref name="BBWbAn10/1">BBWb Fb.1: Biesenbrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An10.pdf An10/1])</ref> * Schmargendorf: [[Schmoagendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schmarjendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schmargendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An46_a.pdf An46/20])</ref> * Schmiedeberg: '''[[Smeedbarg]]]''' ([[Schmeedbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Steinhöfel: '''[[Steenhöbel]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steenhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An18.pdf An18/1])</ref> ([[Steenhöfel]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Stolpe: '''[[Stolp (Angermünge)|Stolp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Stolpe (Angermünge)|Stolpe]]<ref name="BBWBAn49/20"/>, [[Schtolp]]<ref name="An50/1">BBWb Fb.1: Stolpe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An50.pdf An50/1])</ref>) * Vorwerk: [[Vörwerk]]<ref name="BBWbAn10/1"/>, [[Vorwark (Angermünge)]]<ref>BBWb Fb.1: Mürow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An28.pdf An38/1])</ref>, [[dä Linge]]<ref name="An50/1"/> * Welsow: * Wilmersdorf: '''[[Wilmersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wolletz: * Zuchenberg: '''[[Zungebarg]]''' ([[Zungebarch]]<ref name="PlattBrannenborg67">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.67</ref>) * Welse (Stroom): [[Wels]]<ref>BBWb Fb.2: Mürow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_An28.pdf An28/2])</ref> === Lychen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Lychen}} * Lychen: '''[[Lychen]]'''<ref>http://books.google.de/books?id=zeNCAAAAIAAJ&pg=PA32</ref> ** Küstrinchen: [[Küstrinken]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Seeberg: [[Seebarch]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> ** Tangersberg: ** Türkshof: * Rutenberg: '''[[Rodenbarg]]''' ([[Rutenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg57">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.57</ref>,[[Rutenbarg (Lychen)|Rutenbarg]]<ref name="Tn22/20">BBWB Fb.20: Lychen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn22.pdf Tn22/20])</ref><ref name="Tn7/20">BBwb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Tn_7.pdf Tn7/20])</ref>, [[Rodenbarch]]<ref>Bbwb Fb.1: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_12.pdf Tn12/1])</ref>) ** Eichhof: [[Eikhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBwb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_15.pdf Tn15/1])</ref> ** Sähle: [[Söhl (Lychen)]]<ref name="Tn22/20"/> ** Wurlgrund: * Beenz: '''[[Beenz]]''' ([[Bänz]]<ref name="Tn6/20"/><ref>BBwb Fb.1: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_7.pdf Tn7/1])</ref><ref name="Tn22/20"/><ref name="Tn7/20"/>, [[Beenz]]<ref>BBWb Fb.2: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn12.pdf Tn12])</ref>) ** Marienheim: ** Stabeshorst: === Prenzlau === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prentzlow}} * Alexanderhof: '''[[Alexanderhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref>BBWb: Alexanderhof ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_39a.pdf Pr29a/1])</ref> ** Bündigershof: [[Bündingershoff]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Ewaldshof: [[Ewaldshoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Blindow: '''[[Blinnow]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Dauer: '''[[Dauer]]'''^[?] * Dedelow: '''[[Däglow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_21.pdf Pr21/1])</ref>([[Däglo]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) ** Ellingen: '''[[Elling (Prentzlow)|Elling]]'''<ref>BBWb Fb.1: Ellingen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_22_1.pdf Pr22/1])</ref> ({{IPA|eliŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>) ** Steinfurth: [[Steenfurth]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Güstow: '''[[Jüstow]]'''<ref name="Pr32/1"/> ** Mühlhof: * Klinkow: '''[[Klinkow]]''' ([[Klinko]]<ref name="Pr39a/1">BBWB Fb.1: Klinkow/Basedow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a/1])</ref>) ** Basedow: '''[[Boasdow]]''' ([[Båsdo]]<ref name="Pr39a/1"/>, [[Båsdow]]<ref>BBWb Fb.20: Güstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr32.pdf Pr32/20])</ref>) * Schönwerder: '''[[Schönwerer]]''' ([[Schönwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/> , [[Schönweerer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/>, [[Schönwärer]]<ref>BBWb Fb.1: Schönwerder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_14_b.pdf Pr14b/1])</ref>) * Seelübbe: '''[[Seelübb]]'''<ref>BBWb Fb.1: Seelübbe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_47.pdf Pr47/1]</ref><ref name="Pr56/20"/> ** Augustenfelde: [[Augustenfell]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Dreyershof: [[Dreyershoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Magnushof: [[Magnushoff]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Prenzlau: '''[[Prentzlow]]'''<ref name="PlattBrannenborg55"/> ([[Prenzlo]]<ref name="Pr21/20">BBWB Fb.20: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr21.pdf Pr21/20])</ref><ref name="Pr22/20">BBWB Fb.20: Prenzlau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr22.pdf Pr22/20])</ref>, [[Prenzlow]]<ref name="Pr32/1"> http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_32.pdf Pr32/1])</ref>, Ökelnaam: [[Nud’lburg]]<ref name="LPLW"/>, [[Nurelburch]]<ref name="Pr21/20"/><ref name="Pr22/20"/>) ** Stegemannshof: [[Stegemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> ** Wollenthin: * Damme: [[Damm]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Schwedt/Oder === * Blumenhagen: '''[[Bloomhogen]]''' ({{IPA|blōm'hōŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>; [[Blumenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Blomhogen]]<ref>BBWb Fb.1: Blumenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An12.pdf An12/1])</ref><ref name="An17/20">BBWb Fb.20: Vierraden ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An17.pdf An17/20])</ref> ) * Briest: '''[[Breest]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Beyerwald: '''[[Beyerswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Criewen: [[Grewen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Greven]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Creeben]]<ref>Bbwb Fb.1: Criewen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An43.pdf An43/1])</ref> ** Vowerk: * Felchow: * Flemsdorf: '''[[Fleemschdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Johannishof: * Gatow: '''[[Goat]]'''<ref name="An17/20"/> ([[Jod (Schweedt/Oder)]]<ref>BBWb Fb.1: Gatow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An13.pdf An13/1])</ref>,{{IPA|jå̄t}}<ref name="An31/20">BBWb Fb.20: Schwedt/Oder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An31.pdf An31/20])</ref>, {{IPA|gå̄t}}<ref name="An31/20"/>, adj: {{IPA|jå̄́tšə/jå̄́tošə}}<ref name="An31/20"/>) * Grünow: '''[[Grönow]]'''<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.20: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An7.pdf An7/20])</ref> ([[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Biesenbrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Heinersdorf: '''[[Hinnersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> (<ref>BBWb Fb.1: Heinerdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An24.pdf An24/1])</ref><ref name="An17/20"/>, [[Hienerschdörp]]<ref name="An8/20">BBWb Fb.20: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An8.pdf An8/20])</ref>) ** Berkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref>BBW Fb.1: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An30.pdf An30/1])</ref> ** Torfbruch: * Hohenfelde: '''[[Hohfeld]]'''<ref>BBWB Fb.1: Hohenfeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An9.pdf An9/1])</ref> ([[Hochfeld]]<ref name="An17/20"/>, {{IPA|hō'felt}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohenfeld]]16303 UM Hohenfelde) * Jamikow: '''[[Jommkow]]''' ([[Jom̄ko]]<ref name="An8/20"/> * Kuhheide: * Kummerow: '''[[Kummrow]]'''<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref name="An8/20"/> ([[Kummerow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Kunow: * Landin: '''[[Landin]]'''^[?] ** Augustenhof: ** Hohenlandin: ** Niederlandin: '''[[Nederlandin]]'''<ref name="PlattBrannenborg53"/><ref>BBWb Fb.1: Niederlandin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An23.pdf An23/1])</ref> * Meyenburg: [[Meyenburch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Monplaisir: * Passow/Wendemark: [[Passo]]<ref>BBWb Fb.1: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An7.pdf An7/1])</ref> * Schöneberg: '''[[Schönbarg]]''' ([[Schönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg58">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.58</ref>) ** Alt-Galow: ** Neu-Galow: ** Stützkow: [[Stützkow]]<ref> BBWb Fb.1: Stützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An45.pdf An45/1])</ref> * Schwedt: '''[[Schweedt]]''' ([[Schweet]]<ref name="LPLW"/>) ** Am Waldrand: ** Kastanienallee: ** Neue Zeit: '''[[Nie Tiet]]'''<ref name="PlattBrannenborg52"/> ** Talsand: ** Zentrum: * Stendell: '''[[Stennell]]'''<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An8.pdf An8/1])</ref> ** Kavelheide: ** Herrenhof: * Vierraden: '''[[Verroaden]]'''<ref name="PlattBrannenborg63"/> ([[Verroadn]]<ref name="PlattBrannenborg63"/>, {{IPA|fi̇̄rå̄́dn}}<ref name="An31/20"/>) * Zützen: ** Karlsberg: === Templin === * Alsenhof: [[Alsenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Albertshof: [[Albertshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Dorettenhof: [[Dorettenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Etashof: [[Etashoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forsthaus Buchheide: [[Forsthuus Bookheid]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Templin: [[Templin]]<ref>BBWb Fb1: Templin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_54.pdf Tn54/1])</ref> * Ahrensdorf: [[Ahrensdörp (Templin)]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Bebersee: [[Bäbersee]]<ref name="BBWbTn69/20">BBWb Fb.20: Vietmannsdorf (8https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn69.pdf Tn69])</ref>, [[Beversee]]<ref>[https://www.nordkurier.de/regional/uckermark/in-der-uckermark-steht-das-erste-zweisprachige-ortsschild-2629077]</ref><ref>[https://www.platt-in-brandenburg.de/315-bebersee-ist-das-1-uckermaerkische-dorf-mit-zweisprachigem-ortschild]</ref> * Beutel: [[Büte]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Densow: [[Densow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Gandenitz: [[Gandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Grandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gollin: ** Reiersdorf: [[Reiersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Groß Dölln: [[Groot Dölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Grot Döllm]]<ref name="BBWbTn69/20"/> ** Döllnkrug: [[Döllnkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Väter: [[Groot Väter]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Väter]] * Grunewald: [[Gröönwoll]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jronwald]]<ref name="BBWbTn68/20">BBwb Fb.20: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn68.pdf Tn68/20])</ref> ** Dusterlake: [[Düsterlake]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hammelspring: [[Hommelspring]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hömmelspring]]<ref name="BBWbTn68/20"/> * Herzfelde: [[Hartfell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Annenhoff: [[Annenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Hindenburg: [[Hindenborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hindnborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Klosterwalde: [[Klosterwoll]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Knehden: * Netzow: * Petznick: * Röddelin: [[Röddelin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Röddlin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Storkow: [[Storko]]<ref>BBWb Fb.1: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_68.pdf Tn68/1])</ref> * Vietmannsdorf: [[Vietmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Viet’nsdörp]]<ref name="BBWbTn68/20"/> ** Albrechtsthal: [[Albertsthoal]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> ** Baßdorf: [[Baßdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Dargersdorf: [[Darschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Knehden: * Netzow: * Annenwalde: [[Annwoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Alt Placht: [[Ol Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu Placht: [[Niegen Placht]] (nīgən plaxt)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vorwerk Annenwalde: * Hohenfelde: [[Hogenfell]] (hōgən'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Kreuzkrug: [[Kruuzkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> === Boitzenburger Land === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bützenborg}} * Berkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="Tn11/20"/> * Boitzenburg: '''[[Bützenborg]]''' ([[Bützenborch]]<ref name="BBWbTn18/20"/><ref name="PlattBrannenborg29"/><ref>''Wenn Oma jetzt Fisch äten will, führ ik noh Bützenborg, kööp Permoden un angel an' Forellendeck.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm]</ref>, [[Bützeborg]]<ref>BBWb Fb.1: Boitzenburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_10.pdf Tn10/1])</ref>) * Boitzenburger Land: '''[[Bützenborger Land]]'''^[?] * Buchenhain: '''[[Bookenhain]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ([[Bookenhein]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, früher: Arnimshain: [[Arnimshain]]<ref>BBWb Fb.1: Arnimshain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_1.pdf Tn1/1])</ref>) * Funkenhagen: '''[[Funkenhoagen]]''''<ref name="PlattBrannenborg35"/> ([[Fungenhogen]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref>) * Hardenbeck: '''[[Hardenbeck]]'''<ref>BBWb Fb.1: Hardenbeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_9.pdf Tn9/1])</ref> * Haßleben: '''[[Haßleben]]'''<ref>BBWb Fb.1: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Tn_26.pdf Tn26/1])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> ([[Haslem]] ({{IPA|haslēm}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Haßleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hassleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Jakobshagen: '''[[Joobshoagen]]''' ([[Jakobshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jobshagen]]<ref name="BBWbTn18/20">BBWb Fb.1: Klaushagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn18.pdf Tn18/20])</ref>, [[Jakogsoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>) * Klaushagen: '''[[Klosshoagen]]'''<ref name="Tn26/20"/> ( [[Klaushoagen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Warthe: '''[[Worth (Bützenborger Land)|Worth]]''''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wichmannsdorf: '''[[Wiechentschdörp]]'''<ref>BBWb Fb.20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf Tn20/20])</ref> ([[Wichmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wiechmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wichensdörp]]<ref name="Tn11/20"/>) ====Wohnplätze==== * Abbaue (Kuh)z: * Abbaue (Warthe): * Boisterfelde: * Bröddin: * Brüsenwalde: [[Brüsenwoll]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref> * Krewitz: * Charlottenthal: * Duster Möll: * Egarsee: * Fürstenau: * Galliep: * Karolinenhof: [[Karolinenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kipp: * Kirchenfelde: * Kollinshof: * Krüseliner Mühle: * Kuhz: [[Kohz]]<ref name="Tn26/20"/><ref>BBWb Fb.1: Kuhz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_20.pdf Tn20/1])</ref><ref name="Pr52/20"/> * Lichtenhain: * Lindensee: * Luisenfelde: * Mahlendorf: * Mathildenhof: * Mellenau: * Rosenow: * Ruhhof: * Rummelpforter Mühle: * Stabeshöhe: * Steinrode: * Sternthal: * Suhrhof: * Thomsdorf: * Zerwelin: === Nordwestuckermark === * Nordwestuckermark: * Ferdinandshorst: * Fürstenwerder: [[Förstenwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Förstenweerer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Fürstenwära]]<ref name="Pr7/20"/> * Gollmitz: [[Gollmitz]]<ref>BBWB Fb.1: Gollmitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_38.pdf Pr38/1])</ref><ref name="Tn11/20"/> * Holzendorf: [[Holtendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Holzendörp]]<ref>BBWb Fb.20: Holzendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_8.pdf Pr8(1])</ref> * Kraatz: [[Krootz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kroatz]]<ref>BBWb Fb.1: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_7.pdf Pr//1])</ref> * Naugarten: [[Naugoarn]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Röpersdorf: '''[[Röpschdörp]]'''<ref>BBWb Fragebogen 20: Zollchow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr46.pdf Pr46])</ref>, [[Roopschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sternhagen: [[Sternhog’n]]<ref>BBWb Fb.1: Sternhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_54.pdf Pr54/1])</ref> * Schapow: [[Schopow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schåpo]]<ref name="Pr7/20">BBWb Fb.20: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr7.pdf Pr7/20])</ref> * Schönermark: [[Schönermart]]<ref name="Pr19/20"/> * Weggun: [[Weggun]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wejun]]<ref>BBWb Fb.1: Weggun ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_27.pdf Pr27/1])</ref> * Arendsee: [[Oandsee]]<ref>BBWb Fb.20: Arendsee ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_28.pdf Pr28/20])</ref> * Augustfelde: [[Augustfell]] (aoɣust'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Beenz: [[Bänz]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref>, [[Beenz]]<ref name="Tn11/20">BBWb Fb.20: Krölchendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn11.pdf Tn11/20])</ref> * Charlottenhöh: * Christianenhof: * Damerow: [[Damrow]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Falkenhagen: [[Falkenhog’n]]<ref name="Pr19/20"/> * Ferdinandshof: * Fiebigershof: * Fischerhof: * Friedenshof: * Groß Sperrenwalde: [[Grot-Sperrenwoll]]<ref name="Pr52/20">BBWb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr52.pdf Pr52/20])</ref>, [[Grot Sperrnwoll]]<ref>BBWb Fb.1: Groß Sperrenwalde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_44.pdf Pr44/1])</ref> * Hof Sternhagen: * Hohenzollchow: * Horst: * Klein Sperrenwalde: * Kröchlendorff: [[Kröchlendörp]]<ref name="Tn6/20">BBWb Fb.20: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn6.pdf Tn6/20])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> * Lindenhagen: [[Lindenhogen]]<ref name="Pr52/20"/> * Neu Zollchow: * Parmen: [[Parm]](parm)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Parmen]]<ref>BBWb Fb.1: Parmen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_18.pdf Pr18/1])</ref> * Raakow: [[Roakow]]<ref>BBWb Fb.20: Ferdinandshorst ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr11.pdf Pr11])</ref> * Rittgarten: [[Rittgorn]]<ref name="Pr19/20">BBWb Fb.20: Schapow])</ref> * Schmachtenhagen: * Schulzenhof: * Waldsiedlung: * Warbende: * Wilhelmshayn: * Wilhelmshof: * Wittstock: [[Wietstock]]<ref name="Pr19/20"/> * Zernikow: * Zollchow: * Bülowssiege: [[Bulosie]] (būlo'sī)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> === Uckerland === * Uckerland: * Fahrenholz: [[Föhrnholt]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Lindhorst: [[Linnenhorst]]<ref>''De Göderschlächter'' vun Julius Dörr, [http://books.google.de/books?id=xyUNAAAAYAAJ]</ref>, [[Lintost]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Güterberg: [[Güterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Carolinenthal: [[Carolinenthoal]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Hetzdorf: [[Hetzdörp]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Zarnkehöfe: [[Zarnkhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Gneisenau: * Kleisthöhe: [[Kleisthöhe]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> [[Leisthöh]]<ref name="PlattBrannenborg45"/> * Lemmersdorf: [[Lemmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Schlepkow: [[Schleepkow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Jagow: [[Joagow]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> ** Schindelmühle: [[Schinnelmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Dolgen: * Karlstein: [[Koalsteen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kutzerow: * Lauenhof: [[Lauenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> * Taschenberg: [[Taschenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Uhlenhof: [[Uhlenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Lübbenow: [[Lübbenow]]<ref name="PlattBrannenborg48"/>, [[Lübbeno]]<ref name="PlattBrannenborg48"/> * Milow: * Jahnkeshof: [[Jahnkeshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Nechlin: * Trebenow: [[Treemnow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bandelow: * Bandelowshof: [[Bandlowshoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Neumannshof: [[Niemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Werbelow: [[Warblow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wilsickow: [[Wilschow]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wismar: [[Wismar (Uckerland)]]<ref>BBWb Fb1: Wisamr ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_8.pdf St8])</ref> * Hansfelde: [[Hansfell]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wolfshagen: [[Wulfshagen]]<ref>BBWb Fb1: Wolfshagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_St_19.pdf St19])</ref>, [[Wulfshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wulfshoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Amalienhof: [[Amalienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Ottenhagen: [[Ottenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ottenhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ravensmühle: [[Ravensmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grünhagen: [[Gröönhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> , [[Gröönhoagn]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> === Brüssow === * Bagemühl: [[Bomihl]] (bōmïl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boogmöll]] (boəxmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Boagmöll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Brüssow: [[Brössow]]<ref>BBWb Fb.1a: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_a.pdf Pw20a/1])</ref><ref>BBWb Fb.1b: Brüssow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_20_b.pdf Pw20b/1])</ref> * Grünberg: [[Gröönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Woddow: [[Woddow]]<ref name="BBWBPw21/20">BBWb Fb20: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Wollschow: [[Wollscho]]<ref>BBWb Fb1: Wollschow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_21.pdf Pw21])</ref> * Battin: [[Bartin]]<ref name="BBWb Pw25">Fragenbogen BBWb [http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw25.pdf Pw 25 Bagemühl]]</ref> * Butterholz: [[Botterholt]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> * Frauenhagen: [[Frunhoag’n]]<ref>BBWb Fb20: Woddow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pw22.pdf Pw22])</ref>, [[Fruunhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Froenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Grimme: [[Grimm]]<ref name="BBWBPw21/20"/><ref name="PlattBrannenborg38"/> * Hammelstall: [[Hommelstall]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Klausthal: [[Klausthoal]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Menkin: [[Menkin]]<ref name="BBWBPw21/20"/> * Moor: * Petersruh: * Stramehl: * Trampe: [[Tramp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wassermühle: [[Woatermöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Carmzow-Wallmow === * Carmzow: [[Carmzow]]<ref name="Pr17/1">BBWb Fb.20: Cremzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr17.pdf Pr17/20])</ref> * Wallmow: [[Wallmow]] * Cremzow: * Hedwigshof: [[Hedwigshoff]]<ref name="PlattBrannenborg40"/> * Wendtshof: [[Wedtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Göritz === * Göritz: [[Göritz (Uckermark)]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Malchow: [[Moalchow]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Tornow: === Schenkenberg === * Baumgarten: [[Bumgoarn]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Dauerthal: [[Dauerthoal]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Kleptow: * Ludwigsburg: [[Ludwigsborch]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Wittenhof: [[Wittenhof]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Schenkenberg: [[Schenkenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Schönfeld === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Klockow: * Neuenfeld: [[Nienfeld]]<ref name="BBWBPw14/20"> Fragebogen 20: Züsedom ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pw_14.pdf Pw14])</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> , [[Nienfell]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> === Casekow === * Biesendahlshof: [[Biesendoahlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Blumberg: [[Blombarch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Casekow: [[Koskow]] ([[Kosko]] ''mit kort o''<ref>Uutkumst Tino Kisicki, ehrenamtlich Börgermeester Koskow</ref>) * Luckow-Petershagen: * Wartin: * Woltersdorf: [[Woltersdörp (Koskow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ausbau Blumberger Weg: * Ausbau Casekower Straße: * Blumberger Mühle: * Eschenweg: * Karlsberg: * Luckow: * Neu Luckow: * Petershagen: [[Petershoag’n]]<ref name="LPLW"/>, [[Petershoagen]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Reglingsruh: === Gartz === * Friedrichsthal: [[Freedensthoal]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, {{IPA|frḗdri‌χstå̄̀l}}<ref name="An31/20"/> * Gartz: [[Joartz]]<ref name="LPLW"/> * Geesow: * Hohenreinkendorf: [[Hohenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hoenreinkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Bahnhof Geesow: * Beatenhof: * Freudenfeld: * Heinrichshofer Ausbau: * Salveymühle: * Salveymühle: === Hohenselchow-Groß Pinnow === * Hohenselchow: * Groß Pinnow: [[Groot Pinnow]]<ref name="PlattBrannenborg39"/> * Heinrichshof: * Helenenhof: * Reglingsruh: === Mescherin === * Mescherin: * Neurochlitz: [[Nierochlitz]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Radekow: * Rosow: * Staffelde: * Neu-Rosow: === Tantow === * Schönfeld: [[Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow: * Damitzow: * Keesow: * Neu Schönfeld: [[Nie Schönfeld]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Nie Schönfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Tantow Vorwerk: * Tantow Ausbau: * Vorwerk Radekow: === Flieth-Stegelitz === * FLieth-Stegelitz: [[Flieth-Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Flieth: [[Fleet (Fleet-Steeglitz)]]<ref>BBWb Fb.1: Flieth ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_38.pdf Tn38/1]</ref>([[Flieth]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>) * Hessenhagen: [[Hessenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Pfingstberg: [[Pfingstbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Stegelitz: [[Stegelitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> , [[Steglitz]]<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stegelitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_52.pdf Tn52/1])</ref> * Suckow: * Voßberg: [[Voßbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Am Pfingstberger Damm: * Försterei Neuland: * Hessenhagener Mühle (Afrika): * Schifferhof: === Gerswalde === * Arnimswalde: [[Arnimswoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Berkenlatten: [[Barkenlatten]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Böckenberg: [[Böckenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Briesen: * Buchholz: [[Bookholt (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Fergitz: [[Fergeets]] (fergēts)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Friedenfelde: [[Freedensfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Friedenfelder Weg: [[Freedensfeller Weech]]<ref name="PlattBrannenborg35"/> * Gerswalde: [[Gerswoll]]<ref name="PlattBrannenborg36"/><ref name="Tn26/20"/> (jers'vol, gers'vol, jīrs'vol, gīrs'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 111</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="Tn26/20"/> * Groß Fredenwalde: [[Groot Fredenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Gustavsruh: * Herrenstein: [[Herrensteen]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kaakstedt: * Krohnhorst: * Klein Fredenwalde: * Neudorf: [[Niendörp (Landkreis Uckermark)|Niendörp]] (nïəndörp)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 185</ref>, [[Niedörp (Gerswoll)]]<ref name="PlattBrannenborg52"/>, [[Nieddörp]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Pinnow: * Weiler: * Willmine: === Milmersdorf === * Ahlimbsmühle: [[Ahlimbsmöll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ahrensnest: * Engelsburg: [[Engeslborch]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Götschendorf: [[Götschendörp]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Großer Eichwerder: * Groß Kölpin: [[Groot Kölpin]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Haferkamp: * Hahnwerder: * Hintere Eichwerder: * Hohenwalde: [[Hohenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg42"/> * Kieferngrund: * Kleiner Eichwerder: * Milmersdorf: [[Milmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Petersdorf: [[Petersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Petersdorfer Siedlung: === Mittenwalde === * Blankensee: [[Blankensee]]<ref name="Tn26/20">BBWb Fb.20: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn26.pdf])</ref> * Forsthaus: * Kienwerder: [[Kienwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> , [[Kienweerer]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Mittenwalde: [[Mittenwoll]] (mitn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Middenwoll]] (midn'vol)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="PlattBrannenborg51"/>, [[Middenwoll]]<ref name="Tn26/20"/> ** Brusendorf: [[Brusendörp]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Pittchenmühle: [[Pittkenmölle]]<ref name="BBWbLu30/20"/> * Pappelwerder: [[Pappelwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Pappelweerer]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Seeburg: [[Seeborch]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Töpchin: [[Töpkin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Temmen-Ringenwalde === * Ahlimbswalde: * Temmen: [[Temm]] (tem)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref><ref name="PlattBrannenborg"/> * Alt Temmen: [[Olt-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Old-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Hessenhöhe: [[Hessenhöh]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Heseenhöh]]^{(Heesenhöh?)}<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Julianenhof: [[Juljanenhoff]] (jūljan'hof)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Julienhoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Libbesicke: * Luisenau: * Neu Temmen: [[Nie-Temm]]<ref name="PlattBrannenborg52"/> * Poratz: * Ringenwalde: [[Ringenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Ringnwoll]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Gramzow === * Gramzow: [[Gramzow]]<ref name="PlattBrannenborg38"/><ref>BBWb Fb.1: Gramzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_b.pdf Pr62/1])</ref>, [[Denso]]<ref name="PlattBrannenborg38"/> * Karlshof: [[Karlshoff]]<ref name="PlattBrannenborg43"/> * Lützlow: * Meichow: * Neumeichow: * Polßen: * Zehnebeck: [[Zähnbeck]]<ref>BBWb Fb1: Zehnebeck ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_62_a.pdf Pr62])</ref> === Grünow === * Damme: [[Damm (Grönow)]]<ref name="PlattBrannenborg"/> <ref name="BBWbPr34/20">BBWb Fb 20: Ziemkendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr34.pdf])</ref> * Dreesch: [[Dreesch]] <ref>Fragebògen Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, Alexanderhof ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a])</ref>, Ökelnaam: Drögendreesch * Drense: [[Drens]] (drens)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref name="BBWbPr34/20"/><ref name="PlattBrannenborg33"/> * Grünow: [[Grönow]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Angermünde ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Mönchehof: * Ausbau Weidendamm: === Oberuckersee === * Berghausen: [[Barchhusen]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> * Blankenburg: [[Blankenborg]]<ref>BBWb Fb1: Blankenberg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/08/01_Pr_61.pdf Pr61/1])</ref>, [[Blankenborch]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Heidehof: * Koboltenhof: * Oberhof Strehlow: * Potzlow Abbau: * Potzlow Ausbau: * Quast: * Strehlow: * Oberuckersee: * Seehausen: [[Seehusen (Oberuckersee)]]<ref name="PlattBrannenborg"/><ref>BBW Fb.1: Seehausen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_60.pdf Pr60/1])</ref> === Randowtal === * Randowtal: [[Randowthoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Randowtoal]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Eickstedt: [[Eiksstädt]]<ref name="BBWbPr34/20"/>, [[Eekstedt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Schmölln: [[Schmöll]] (šmöl)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Schmölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Ziemkendorf: [[Ziemkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg66"/><ref name="Pr42720">BBWb Fb.20: Damme ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr42.pdf Pr42/20])</ref> * Albrechtshof: [[Albrechtshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Eickstedt Ausbau: * Grenz: * Ludwigshöhe: * Rollberg: [[Rollbarch]]<ref name="Pr42720"/> * Schwaneberg: * Wollin: === Uckerfelde === * Uckerfelde: [[Uckerfell]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Bertikow: [[Bertko]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> (bertkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>, [[Bartko (Uckerfell)]] (bartkō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref><ref>BBWb Fb.1: Bertikow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_55.pdf Pr55/20])</ref>, [[Bartkow]]<ref name="Pr48/20">BBWb Fb.20: Bietikow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr48.pdf Pr48/20])</ref> * Bietikow: [[Bietkow]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Falkenwalde: [[Falkenwoll]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Hohengüstow: [[Hogengüsto]] (hōɣəgüstō)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hogengüstow]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Hahengüste]] <ref>BBWb Fb.1: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_56.pdf Pr56/1])</ref> * Kleinow: * Mattheshöhe: * Weselitz: [[Wäselitz]]<ref name="Pr48/20"/>, [[Weslitz]]<ref name="Pr56/20">BBWb Fb.20: Hohengüstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr56.pdf Pr56/20])</ref> === Zichow === * Fredersdorf: [[Freedersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg34"/>, [[Frersdörp]]<ref>BBWb Fb.1: Fredersdorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An2.pdf An2/1])</ref> * Golm: [[Golm]]<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Zichow: [[Zichow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Tsicho]]<ref name="PlattBrannenborg"/> === Pinnow === * Pinnow: [[Pinnow]]<ref>BBWb Fb.1: Pinnow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An29.pdf An29/1])</ref> == Nichplattdüütsche Kreise == === Landkreis Overspreewald-Lausitz === * Calau: [[Caale]]<ref name="BBWBCa24/1">BBwb Fragebogen 1: Zinnitz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/01_Ca24.pdf Ca 24])</ref> * Woschkow: [[Wuschke]]<ref>BBWb Fb1 Wuschkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Ca87.pdf Ca87])</ref> * Zinnitz: [[Zins]]<ref name="BBWBCa24/1"/> == Bargen un Strööm == * Havel: [[Haale]]<ref name="RuBRF"/><ref>BBWb Fb.2: Wust ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_Bb_21.pdf Bb21/2])</ref>, [[Harel]]<ref>BBWb Fb.2: Neuendorf ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_8.pdf Bs8/2])</ref>, [[Håle]]<ref>BBWb Fb.2: Plaue ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/09/02_BS_7.pdf Bs7/2])</ref> * Oder: [[Oader]]<ref name="LPLW"/>, [[Oajer]]<ref name="LPLW"/> * Rothebach: [[Roodjebeeke]]<ref name="RuBRF"/> * Weizgrund (Flur in Boots): Weetjrunt<ref name="RuBRF"/> == Wööst == * Allendorf: * Altdorf: [[Oltdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bergermark: [[Bärjermark]]<ref name="RuBRF"/> * Bomsdorf: [[Boomsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Bönsdorf: * Bork: [[de Borghoon]]<ref name="RuBRF"/> * Boßdorf: [[Boßdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Brasen: * Breitenstein: [[Bredensteen]]<ref name="RuBRF"/> * Brunsdorf: * Burgsdorf: [[Borgsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Cedelitz: * Dammdorf: [[Tammdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Eichholz: [[Eekholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[der Jeest]]<ref name="RuBRF"/> * Elsholz: [[Elsholt]]<ref name="PlattBrannenborg33"/><ref name="RuBRF"/>, [[Elschholt]]<ref name="RuBRF"/> * Falkenberg: [[Falkenberg]]<ref name="RuBRF"/> * Fixdorf: [[Ficksdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Frauendorf: [[Froensdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Garz: [[Jatser Berje]]<ref name="RuBRF"/> * Geißdorf: [[Jeesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Gluch: * Glümendorf: * Gödensdorf: [[Jähnsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Görsdorf: [[Jährschdörp]]<ref name="RuBRF"/> * Groß Glien: [[Jroot Jlien]]<ref name="RuBRF"/> * Grunddoche: [[Jruntdoche]]<ref name="RuBRF"/> * Grützdorf: [[Jrützdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Herzberg: [[Härtsbärch]]<ref name="RuBRF"/> * Hirschhorn: [[Hurschhääniko]]<ref name="RuBRF"/> * Hohenmedewitz: * Hohensetzsteig: * Kannendorf: [[Kanndörp]]<ref name="RuBRF"/> * Kardeleben: [[Koolai]]<ref name="RuBRF"/> * Karterborn: [[Kooeto]]<ref name="RuBRF"/> (Littchen Kooeto<ref name="RuBRF"/> un Bornekooeto<ref name="RuBRF"/>) * Klein Lobbese: * Kreutzwitz: [[Krüütswits]]<ref name="RuBRF"/>, [[Krüütsewits]]<ref name="RuBRF"/> * Kühnow: [[Kiehno]]<ref name="RuBRF"/> * Lehnsdorf: [[Lehnd * Leisdorf: [[Leisdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Lindberg: [[Lintbärje]]<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Lühnsdorf: [[Lüttchen Liinsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Machersdorf: * Mehlsdorf: [[Meelsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Meesdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Miltendorf: [[Miltndorp]]<ref name="RuBRF"/> * Neu Niemegk: [[Nee Niimecko]]<ref name="RuBRF"/>, [[Langen Niimecko]]<ref name="RuBRF"/> * Niendorf: * Papendorf: [[Pooepmdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Patitz: [[Boots]]<ref name="RuBRF"/> * Petzdorf: [[Petsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Pols: [[Polls]]<ref name="RuBRF"/> * Preußdorf: * Reppelstedt: * Schmerz: * Schönefeld: [[Schöönefelt]]<ref name="RuBRF"/>, [[Scheenefelt]]<ref name="RuBRF"/> * Schrobsdorf: [[Schroppsdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Seedoche: [[Seidoche]]<ref name="RuBRF"/> * Selbendorf: * Spring: * Vettesen: [[Feteesen]]<ref name="RuBRF"/> * Viehweide: [[Faiweedje]]<ref name="RuBRF"/> * Wahlsdorf: de wüste Marke, de [[Kossäätnmarke]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddoche: [[Wenndoche]]<ref name="RuBRF"/> * Wenddorf: [[Wentdörper]]<ref name="RuBRF"/> * Wiesenau: [[Wiisenau]]<ref name="RuBRF"/> * Wildhagen: [[Wilthaachn]]<ref name="RuBRF"/> * Wulkow: de [[Wulke]]<ref name="RuBRF"/>, [[Wulleke]]<ref name="RuBRF"/> * Zehnsdorf: [[Ssäänsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, [[Sseensdorp]]<ref name="RuBRF"/> * Zehrensdorf: [[Ssäärnsdorp]]<ref name="RuBRF"/>, de Maiereie<ref name="RuBRF"/> * Lüttgen Zeuden: * Zipsdorf: [[Ssipsdorp]]<ref name="RuBRF"/> == Unidentifizeert == * ?: [[Boachwitz]]<ref>''Früher jlobten de Lüde in Boachwitz, det die Haexen am ierschten Mai noan Blocksberg up Koankrücken ridn.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm], liggt in de Neegd von Bells. Villicht Brachwitz bi Treuenbrietzen mit Metathees??? (unwohrschienlich)</ref> == Footnoten == {{Wikiprojekt Öörd/Refs|<ref name="BrNb">''Brandenburgisches Namenbuch'', [http://books.google.de/books?id=ofhPE_c4efsC]</ref>}} <references/> pkq1u337rgstza1vsks86a9bgk71okt 0 22057 1076125 1043903 2026-08-15T15:09:33Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076125 wikitext text/x-wiki [[Bild:Olsen Brothers.jpg|right|thumb|200px|Olsen Brothers in dat Johr 2009]] De '''Olsen Brothers''' (däänsch: ''Brødrene Olsen'') is en däänsch Musikerduo, to dat de beiden Bröder Jørgen Olsen (*1950) un Noller Olsen (Niels, *1954) höört. Anfungen hett jemehr Loopbahn 1965 as [[Rock (Musik)|Rock]]- un [[Popmusik]]ers mit de Grünnen vun de Grupp ''The Kids''. As [[Vörgrupp]] vun de [[The Kinks|Kinks]] hebbt se to’n eersten Maal op de Bühn stahn. Dat weer bi den jemehr Konzert in [[Kopenhagen]]. The Kids hebbt 1967 jemehr eerste Single rutbröcht. Vun 1971 an weern de beiden Bröder Liddmaten vun’t däänsche Ensemble vun [[Hair]], womit se later in Däänmark, [[Norwegen]] un [[Sweden]] op Tour gahn sünd. Dat eerste Album vun de Olsen Brothers is 1972 entstahn. Opstunns hebbt se twölf Alben rutbröcht. Jemehr [[Comeback]] hebbt se 2000 mit groten Spood in [[Stockholm]] fiert, as se dor den [[Eurovision Song Contest]] wunnen hebbt. Mit dat Leed ''Fly on the wings of love'' (in’t Original: ''Smuk som et Stjerneskud'') harrn se internatschonal groten Spood – ok in finanziell Hensicht. Vun 1978 an harrn de beiden jümmer wedder an den däänschen Vörutscheden to’n Song Contest deelnahmen, deels tohopen as Duo, deels ok Jørgen Olsen alleen, de dat toletzt 2007 wedder versöcht hett. == Gröttste Hitleder == * 1972: ''Angelina'' * 1977: ''Julie'' * 1978: ''San Francisco'' * 1979: ''Dans Dans Dans'' * 1982: ''Marie, Marie'' * 1985: ''Neon Madonna'' * 2000: ''Fly on the wings of love'' * 2011: ''Wings of Eurovision'' == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20090313071232/http://www.olsen-brothers.dk/ Websteed vun de Olsen Brothers] (däänsch) [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Däänmark]] gjobgv3ufu77hbz35aj0z51vw4drsw0 0 23408 1076201 998319 2026-08-15T21:02:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076201 wikitext text/x-wiki {{Infobox Natschonalpark |NAAM=Untogänglich Natschonalpark vun Bwindi |STAAT=Uganda |KOOR_NS=-0.955766 |KOOR_OW=29.674072 |KOORT= |BILD=Bwindi.JPG |BILDB=Barggorilla |GRÖTT=310 |LEVENSRUUM=troopsch Oorwoold |INRICHT=1932 |BESÖKERS= |OPSICHT=Wildamt vun Uganda |IUCN=II |ATTRAKSCHOON=[[Barggorilla]]s |WEBSTEED=www.uwa.or.ug/bwindi.html }} De '''Untogängliche Natschonalpark vun Bwindi''' ([[Engelsche Spraak|engelsch]] ''Bwindi Impenetrable National Park'') is en [[Natschonalpark]] in’n Süüdwesten vun [[Uganda]] dicht an de Grenz to de [[Demokraatsche Republiek Kongo]]. He liggt an’n Rand vun den [[Albert-Graven]] un besteiht ut [[Regenwoold|Regen-]] un [[Oorwoold]]. De Natschonalpark is Heimat vun 300 [[Barggorilla]]s, wat de Hälft vun alle Barggorillas is, de free leevt. De twete Grupp vun Barggorillas leevt in de [[Virunga-Bargen]] (in Uganda schützt dör den [[Mgahinga-Gorilla-Natschonalpark]]). == Historie == De Park is 1932 inricht worrn. He heet toeerst ''Impenetrable Forest Reserve'' (dat ''Untogänglich-Woold-Reservat'') un siet 1991 denn ''Bwindi Impenetrable National Park''. Bwindi is de Naam vun’n Woold, doch toerst heet so en Sump in’n Süden vun’n Woold. ''Mubwindi bwa Nyinamukari'', Nyinamukari ehr düüster Oort, seggen de Lüüd dorto, vun wegen dat woll vör över eenhunnert Johren ene Familie vun Süden dör den Sump trecken wull. Doch dor weer keen Dörkamen. Trüch kunnen se nich mehr, dorüm fragen se de Sumpgeester üm Raat. De seggen, dat se ehr schöönst Dochter Nyinamukari as Opper geven schullen. Na veel Tögern hebbt se – se kunnen ja nich trüch – dat denn doon un ehr Dochter in dat Water smeten. De Familie kunn ahn Gefohr dör den Sump wannern. As annere Lüüd dat hören, möken se vun de Tied an en groten Bagen üm den Sump, un de harr sien Naam weg. == Geografie == To den Natschonalpark höört de Süüddeel vun den [[Amtsrebeden in Uganda|Distrikt]] [[Kanungu (Distrikt)|Kanungu]], de Noorddeel vun [[Kisoro (Distrikt)|Kisoro]] un en lütt Rebeet in’n Westen vun [[Kabale (Distrikt)|Kabale]]. De wichtigste Oort is [[Buhoma]] an den Stroom [[Munyaga]] in’n Kanungu-Distrikt. Dör den Noorden vun den Park deit de Stroom [[Ishasha]] fleten. De Park liggt twischen 1.160 m un 2.607 m över [[Normalnull|NN]] (de hööchste Punkt is de [[Rwamunyoni]]-Barg). Op dat Rebeet vun den Park leevt ok noch en poor lütte Gruppen vun [[Batwa]]-[[Pygmäen]]. == Flora un Fauna == In’n Park leevt [[Elefant]]en, [[Guereza]]s, [[Schimpans]]en un annere [[Apen]]-Oorden un verschedene Soorten [[Antilopen]]. Alltohoop leevt in Bwindi so wat 120 Oorden vun [[Söögdeerter]] un 350 Oorden vun [[Vagels]], dorvun 23, de blots hier to Huus sünd. Todem 200 Oorden vun [[Botterlickers]] un 160 Oorden vun [[Boom|Bööm]]. Regen fallt in’t Johr üm un bi 1.500 mm. == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20180912075546/http://www.ugandawildlife.org/explore-our-parks/parks-by-name-a-z/bwindi-impenetrable-national-park Websteed to’n Natschonalpark bi dat Wildamt vun Uganda] (engelsch) [[Kategorie:Natschonalpark]] [[Kategorie:Uganda]] 4gbcvhgczqmjs8bf4plm36h9ano9oc8 0 34460 1076122 1075775 2026-08-15T14:57:10Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076122 wikitext text/x-wiki {{GemeenboxWD}} [[Bild:DE-NDS-Norderney-Ortsschild.jpg|duum|Oortsschild von Nördernee mit hoochdüütschen un plattdüütschen Naam]] '''Nördernee'''<ref>{{Internetquelle | url=https://ris.geocms.com/norderney/?renderer=html&ris%5Byear%5D=2012&ris%5Bmonth%5D=09&ris%5Bcmd%5D=download_doc&ris%5Bdoc_id%5D=41006%2C52&lang=de&page=2%2C1&_=1487089101674 | titel=Sitzung des Ausschusses für Soziales, Schulen, Sport und Kultur, 19.09.2012 | werk=Stadt Norderney | zugriff=2017-02-14 }} {{Webarchiv|url=https://ris.geocms.com/norderney/?renderer=html&ris%5Byear%5D=2012&ris%5Bmonth%5D=09&ris%5Bcmd%5D=download_doc&ris%5Bdoc_id%5D=41006%2C52&lang=de&page=2%2C1&_=1487089101674 |wayback=20170215021026 |text=Sitzung des Ausschusses für Soziales, Schulen, Sport und Kultur, 19.09.2012 |archiv-bot=2026-08-15 14:57:09 InternetArchiveBot }}</ref><ref>Nörderneei verliert ein „i“, Norderneyer Morgen, 21.9.2012</ref><ref>[[c:File:DE-NDS-Norderney-Ortsschild.jpg|DE-NDS-Norderney-Ortsschild]]</ref> ({{S|de|''Norderney''}}) is een vun de oostfreesch Inseln in de Noordwesten vun Düütschland. Mit en Rebeet vun 26,29 Quadratkilometern is Nördernee nah [[Borkum]] de tweetgröttst Eiland vun de Inselgrupp. Insgesamt 85 Prozent vun de Inselflach gehört to de [[Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer]]. De Stadt Nördernee, en [[Eenheitsgemeende]], umfaat de gesamte Insel. Se gehört nah de Gebietsreform to de [[Landkreis Auerk]]. Mit 5.981 Inwahner (Stand: 31.12.2016) hett se de meest Inwahner vun all oostfreesch Inseln. 1948 kreeg Nördernee dat Stadtrecht. Bekannt is de Lüchttoorn vun Nörderneei. == Weertschop un Infrastruktur == För de Weertschop is vör allen de [[Tourismus]] wichtig. === Verkehr === Anners as welk von de annern oostfreeschen Inseln is Nördernee nich [[autofree]]. En grote Rull speelt de Autoverkehr aver nich, denn dat gifft op de Insel blots een Oort. De Autoverkehr mit’n fasten Wall löppt över de Autofähren von de [[Reederee Nörden-Frisia]], de von’n [[Haven Nördernee]] bet [[Nörddiek]] knapp 50 Minuten bruukt. Op’n [[Flegerplatz Nördernee]] köönt ok Flegers op de Insel lannen. === Oortsschiller === Nördernee höört to de [[List vun Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch|Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch]]. De tweesprakigen Schiller sünd 2009 opstellt worrn. Dor stünn toeerst as plattdüütschen Naam ''Nörderneei'' op. Dat weer von wegen dat dat [[Binnenministerium von Neddersassen|Binnenministerium]] verlangen dee, dat plattdüütsche Naams op Oortsschiller von dat [[Institut för nedderdüütsche Spraak]] oder de [[Oostfreesch Landschap]] för good befunnen warrn mööt. De Oostfreesch Landschap hett sik na ehre Rechtschrievregeln för ''Nörderneei'' utspraken. Dat fünnen de Lüüd op Nördernee aver nich good, denn de Naam is vörher al jümmer ''Nördernee'' schreven worrn. Dorüm is de Schrievwies 2012 von ''Nörderneei'' op ''Nördernee'' ännert worrn. == Footnoten == <references/> {{DEFAULTSORT:Nordernee}} [[Kategorie:Eiland]] [[Kategorie:Oostfreesland]] [[Kategorie:Landkreis Auerk]] 3sjiatgh3edn05u2j7rllqiqhwe1gpw 0 34551 1076199 919731 2026-08-15T20:54:00Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076199 wikitext text/x-wiki '''Udo Schenk''' (* [[11. April]] [[1953]] in [[Wittenberge]]) is en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker. == Leven == Nah sien Schauspeelstudium an de [[Theaterhoochschool Leipzig]] debüteer he in en Määrken up en Bühn in [[Chemnitz|Karl-Marx-Stadt]]<ref name=FS2080">kiek Filmspiegel Nr 20 - 1980, Seite 18</ref>, truck later nah [[Ost-Berlin|Berlin]], wo he van 1975 bit 1985 an dat [[Maxim-Gorki-Theater]] engageert weer. Nebenbi gasteer he ok an dat [[Düütsch Theater Berlin]]. Schenk övernehm bi dat [[Düütsch Feernsehfunk|Feernsehn vun de DDR]] eenig Hööftrullen in Filmprodukschonen un hett later ok in eenig [[DEFA]]-Speelfilmen mitwarkt, so as bispeelswies ''Dach überm Kopf''. Bi en Theatergastspeel in de Bundsrepublik hett sück Schenk 1985 vun dat restlich Ensemble afsett<ref name="Lexikon">[[Frank-Burkhard Habel]] & [[Volker Wachter]]: Das große Lexikon der DDR-Stars. Berlin 2002, Schwarzkopf & Schwarzkopf Verlag, ISBN 3-89602-391-8</ref> un hett de [[DDR]] verlaten. In’ Ansluss doran fung he en nee Loopbahn in de Bundsrepubliek an. He weer denn an Theater in Köln un Berlin tätig. Schenk övernehm tallriek Film- und Feernsehrullen, wobi he meest den aalglatten ''Bösewicht'' oder ''Schurken'' dorstellen de. Seit 2007 stellt he en vun de Stammcharakters (Dr. Kaminski) in de ARD-Serie ''[[In aller Freundschaft]]'' dor. Hüüd leevt Schenk weer in Berlin un is mit de Schauspeelkollegin [[Marina Krogull]] verheiraadt. == Synchroonarbeiten == Butendem is Udo Schenk siet 1985 in de Synchroonisatschoon tätig. In mehreren hunnert Produkschonen hett he sien sünnere Stimm ünner annern [[Kevin Bacon]] (etwa in ''[[Sleepers]]'' un ''[[Mystic River]]''), [[Kenneth Branagh]] (''Gingerbread Man''), [[Jeffrey Combs]] (as ''Weyoun'' in ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]'' as ok as [[Figuren in dat Star-Trek-Universum#Thy’lek Shran|Thy’lek Shran]] in ''[[Star Trek: Enterprise]]''), [[Brad Dourif]] (''[[The Lord of the Rings: The Two Towers (Film)|Der Herr der Ringe: Die zwei Türme]]''), [[Michael Emerson]] (as ''Benjamin Linus'' in ''[[Lost (Feernsehreg)|Lost]]''), [[Keanu Reeves]] in ''Bram Stoker’s Dracula'', [[Bill Paxton]] in ''Tombstone'', [[Ralph Fiennes]] (u.&nbsp;a. ''[[The English Patient]]'', ''[[Red Dragon]]'' un ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (Film)|Harry Potter und der Feuerkelch]]''), [[Fredric Lehne]] (''[[Supernatural]]''), [[Gary Oldman]] (ünner annern ''[[The Dark Knight]]'', ''[[Air Force One (Film)|Air Force One]]'' un ''[[The Fifth Element]]'') un [[Kevin Spacey]] (''[[The Usual Suspects]]'') lehnt. Udo Schenk is de [[Faststimm]] vun [[Ray Liotta]]. So ünner annern in ''[[Goodfellas]]'' (1990, Regie [[Martin Scorsese]]), ''[[Unforgettable]]'' (1996, Regie [[John Dahl (Regisseur)|John Dahl]]) und ''[[Cop Land]]'' (1997, Regie [[James Mangold]]). Wiederhenn wurr Udo Schenk bannig beliebt un bekannt as düütsch Synchroonstimm vun de Computerspeelfigur [[Raziel]], in de Computerspelen ''Soul Reaver 2'' un ''Legacy of Kain: Defiance''. He is ok as Doktor T. in dat PC-Adventure ''[[Jack Keane]]'' to hörrn. In de Hörspeelreeg ''John Sinclair Edition 2000'' snackt Udo Schenk völ verscheeden Charaktere. == Filmografie (Utwahl) == {| class="Tabell sortable" border="1" cellspacing="0" |- align="left" style="align:center" ! Johr ! Titel |- | 1975 | [[Im Schlaraffenland]], Feernsehn |- | 1980 | [[Dach überm Kopf]] |- | 1984 | [[Die schöne Kurtisane]], Feernsehn |- | 1987 | [[Eine Handvoll Vergnügen – Crazy Boys]] |- | 1987 | [[Taxi nach Kairo]] |- | 1989 | [[Der Geschichtenerzähler]] |- | 1993 | [[Rosenemil]] |- | 1993 | [[Die Bombe tickt]], Feernsehn |- | 1994 | [[Um jeden Preis]], Feernsehn |- | 1994 | [[Natalie – Endstation Babystrich]], Feernsehn |- | 1995 | [[Pilotinnen]], Feernsehn |- | 1995 | [[Wer Kollegen hat, braucht keine Feinde]], Feernsehn |- | 1997 | [[Natalie – Die Hölle nach dem Babystrich]], Feernsehn |- | 1997 | [[Napoleon Fritz]], Feernsehn |- | 1998 | [[Das elfte Gebot]], Feernsehn |- | 2001 | [[Natalie - Das Leben nach dem Babystrich]], Feernsehn |- | 2001 | [[Ich kämpfe, solange du lebst]], Feernsehn |- | 2001 | [[Liebe. Macht. Blind.]], Feernsehn |- | 2002 | [[Edgar Wallace – Die unheimlichen Briefe]], Feernsehn |- | 2003 | [[Natalie – Babystrich Ostblock]], Feernsehn |- | 2004 | [[Such mich nicht]] |- | 2005 | [[Crazy Partners]], Feernsehn |- | 2005 | [[Kõrini!]]<br />dt.: ''Schnauze voll'' |- | 1990-2007 | [[Tatort]], Feernsehepisoden |- | 2007 | [[Mondkalb (Film)|Mondkalb]] |- | 2008 | [[Lauf um Dein Leben – Vom Junkie zum Ironman]] |- | 2008 | [[Calatoria lui Gruber]]<br />dt.: ''Grubers Reise'' |- | 2010 | [[Manusi Rosii]]<br />dt.: ''Rote Handschuhe'' |- | 2012 | [[Kennen Sie Ihren Liebhaber?]], Feernsehn |- | 2012 | [[Kleine Morde]] |- | 2014 | [[Gefällt mir]] |- | 2015 | [[Elser]]<br />dt.: ''Elser – Er hätte die Welt verändert'' |- | 2017 | [[Montrak]] |- | 2017 | [[Zweibettzimmer]], Feernsehn |- | 2007-18 | [[In aller Freundschaft]], Feernsehreeg |} == Weblinks == *{{IMDb|PID = 0770907}} *{{DSyk|ID=585}} *[http://www.hoerdat.in-berlin.de/select.php?S=0&bool1=and&col2=mit&b=udo%20schenk&so=autor&soo=asc Indrääg to Udo Schenk] in de [[HörDat]] * [https://web.archive.org/web/20090901051142/http://www.agentur-drews.de/Manner_Sites/Schenk/Schenk.htm Bild up de Siet vun de Agentur Drews] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{DEFAULTSORT:Schenk, Udo}} [[Kategorie:Schauspeler]] [[Kategorie:Synchroonsnacker]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1953]] a1kzkkjmik61k9ssxfqn289d6dqnso0 0 45689 1076146 1075795 2026-08-15T17:01:46Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076146 wikitext text/x-wiki [[Bild:Poulidor.jpg|thumb|Raymond Poulidor bi de Tour de France 2004 in Angers]] [[Bild:Raymond_POULIDOR.jpg|thumb|Raymond Poulidor (1993)]] '''Raymond Poulidor''' (* [[15. April]] [[1936]] in [[Masbaraud-Merignat]]; † [[13. November]] [[2019]] in [[Saint-Léonard-de-Noblat]]<ref name="focus">{{Internetquelle | autor=cvh | url=http://www.focus.de/sport/radsport/der-ewige-zweite-der-tour-de-france-franzoesische-radsport-legende-raymond-poulidor-ist-tot_id_11343743.html | titel=Französische Radsport-Legende Raymond Poulidor ist tot | werk=[[Focus|Focus Online]] | datum=2019-11-13 | abruf=2019-11-13 }} {{Webarchiv|url=http://www.focus.de/sport/radsport/der-ewige-zweite-der-tour-de-france-franzoesische-radsport-legende-raymond-poulidor-ist-tot_id_11343743.html |wayback=20191113100103 |text=Französische Radsport-Legende Raymond Poulidor ist tot |archiv-bot=2026-08-15 17:01:46 InternetArchiveBot }}</ref>)) weer, ofschoonst „ewig Tweet“, en vun de populärsten [[Frankriek|franzöösch]] Radrennfohrer. De in Frankriek blots „Poupou“ nömmt Poulidor kunn sück tüschen 1962 un 1976 acht Mal up dat Podium vun de [[Tour de France]] platzeeren (dree 2. Platzen, fiev 3. Platzen), ahn dat wichtigst [[Etappenrennen]] vun de Welt een eenzig Mal to winnen, oder ok blots dat [[Geel Trikot]] to dragen. In Frankriek wurrd sien Naam dorher bit hüüd faktisch as [[Synonym]] för „Pechvagel“ bruukt. Trotz oder jüst wegen dit [[Image]] as „ewig Tweet“ weer Poulidor to sien akktiv Tiet de populärste Sportler vun Frankriek, noch vör sien groot sportlich Rivalen, den fievmaligen Toursieger [[Jacques Anquetil]]. An‘ dichtsten dran an en Toursieg weer he 1964. In de franzöösch Sporthistorie ingahn is dorbi vör allen sien legendär Ellenbagenduell mit den grooten Favoriten Anquetil an den [[Puy de Dôme]]. Anquetil weer in‘ Gegensatz to Poulidor an‘ Enn‘ vun sien Kräfte, hett dat aber an Barg nich wiest. Poulidor hett völ to lang mit sien Angreep töövt. In Paris harr he man blots 55 Sekunn Rückstand up dat Geel Trikot. Neben völ anner Siege bi lüttgere Rundfohrten kunn Poulidor aber tominst de [[Vuelta a España]] 1964 winnen un dormit wenigstens een vun de groot Landsrundfohrten up sien Naam schrieven. To Anfang vun sien Karriere harr he 1961 dat klassisch Eendagsrennen [[Mailand–Sanremo]] wunnen. 1974 wurr he vun de Sportzeitung [[L’Équipe]] to Frankrieks Sportler vun dat Johr („[[Champion des champions]]“) wählt. 1977 hett Poulidor sien Loopbahn beend, nahdem he noch een Johr vörher mit 40 Johren noch eenmal den darten Platz bi de Tour beleggt harr. ==Filme== *Arte-Dokumentation: Radsport Anquetil/Poulidor - Die großen Sportduelle, Doku von Olivier Hennegrave, Frankriek 2001, 50 min == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20100612015650/http://www.memoire-du-cyclisme.net/palmares/poulidor_raymond.php List vun de Erfolge (''Palmares'') vun Raymond Poulidor] * [http://www.radsportseiten.net/coureurfiche.php?coureurid=4000 Poulidor in de Datenbank vun Radsportseiten.net] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Poulidor, Raymond}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Frankriek]] [[Kategorie:Radrennfohrer (Frankriek)]] [[Kategorie:Boren 1936]] [[Kategorie:Storven 2019]] ffgu5dt3jn9og6xo3u1lbqrm021u607 0 49577 1076160 1075807 2026-08-15T17:39:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076160 wikitext text/x-wiki '''Roland Mall''' (* [[17. April]] [[1951]] in [[Stuttgart]]; † [[7. April]] [[2025]] ok dor)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.footboom1.com/de/news/football/2491499-tribute-to-vfb-stuttgart-legend-roland-mall-a-football-icon-lost |titel=VfB Stuttgart Trauert um Roland Mall: Ein Verlust für den Fußball |werk=Footboom |datum=2025-04-10 |sprache=de |abruf=2025-04-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.footboom1.com/de/news/football/2491499-tribute-to-vfb-stuttgart-legend-roland-mall-a-football-icon-lost |wayback=20250412002710 |text=VfB Stuttgart Trauert um Roland Mall: Ein Verlust für den Fußball |archiv-bot=2026-08-15 17:39:08 InternetArchiveBot }}</ref> ) weer en [[Düütschland|düütsch]] Footballspeler. De Middelfeldspeler speel van 1971 bit 1975 för den [[VfB Stuttgart]] in de Football-Bundsliga un keem dorbi up 58 Bundsligaspelen. Dornah wurr he an den [[VfR Heilbronn]] in de 2. Bundsliga utlehnt, wo he 21 Spelen 8 Doren schaaten hett. Den Afstieg vun dissen Vereen kunn he dormit aber ok nich verhinnern und gung weer nah Stuttgarte torüch. De Vereen weer allerdings ok afsteegen. 1975/76 keem he denn noch up 7 Spelen in de 2. Bundsliga. Dornah hett he denn dree Johr lang bi [[Preußen Münster]] speelt un keem in 96 Tweetligaspelen up 7 Doren. Sein Karriere hett he denn bi [[SCB Viktoria Köln]] utklingen laaten, wo he van 1979 bit 1981 in de 2. Bundsliga in 62 Spelen noch 6 Dooren schaaten hett. == Weblenken == * [http://www.fussballdaten.de/spieler/mallroland/1981/ Roland Mall in de Datenbank vun Fußballdaten.de] * [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/roland-mall/ Roland Mall in de Datenbank vun Weltfussball.de] {{SORTIERUNG:Mall, Roland}} [[Kategorie:Footballspeler (Düütschland)]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Storven 2025]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] 85u28c1q7gubrjv577uh3k0m5bk6j7o 0 52488 1076110 1056713 2026-08-15T13:53:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076110 wikitext text/x-wiki '''Michael Horatio Westmacott''' (ok ''Mike'' nöömt; * [[12. April]] [[1925]] in [[Babbacombe]], Devon; † [[20. Juni]] [[2012]]) weer en britisch Bargstieger. Westmacott hett in Oxford studeert. He weer de letzte Överlevende vun de Bargstiegergrupp mit de [[Edmund Hillary]] un [[Tenzing Norgay]] 1953 den [[Mount Everest]] besteegen hebbt. In den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] hett he in [[Burma]] deent. Later hett Westmacott bi de Firma Shell arbeit. ==Weblenken== * [https://web.archive.org/web/20120623032131/http://www.thebmc.co.uk/everest-pioneer-mike-westmacott-dies Meldung över sien Dood (engelsch)] * [https://web.archive.org/web/20061231222712/http://imagingeverest.rgs.org/Units/101.html Lütt Biografie up de Siet vun de Royal Geographical Society (engelsch, mit Bild)] {{SORTIERUNG:Westmacott, Michael Horatio}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Bargstieger]] [[Kategorie:Boren 1925]] [[Kategorie:Storven 2012]] b4hqfxoyd3cn2mtxpywmocg8npsm1xt 0 56304 1076218 1075846 2026-08-15T23:00:54Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076218 wikitext text/x-wiki '''Äßtrupp''' [ˈˀæstʀʊp] oder [ˈˀæstəʀʊp] (Hauchdöüitschk ''Oesdorf'', bey [[Schtabirge]]) iss en [[Dörp|Duorp]] mee rund 690 Inwunnern (2017),<ref>{{Internetquelle |autor=Stadt Marsberg |url=https://www.marsberg.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Auftakt_Veranstaltung_IKEK_180417.pdf |titel=Demographische Entwicklung 1997–2017 |werk=Stadt Marsberg IKEK |hrsg= |datum= |zugriff=2018-09-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.marsberg.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Auftakt_Veranstaltung_IKEK_180417.pdf |wayback=20240624193804 |text=Demographische Entwicklung 1997–2017 |archiv-bot=2026-08-15 23:00:54 InternetArchiveBot }}</ref> noo bey de [[Waldeck (Land)|waldeckeschken]] Grentße in [[Westfalen|Westfoalen]]. Äßtrupp wass biss [[1975]] ne ßölweßtschtändige Gemeinde un ne ehemoligen Däl van' allen [[Kreyse Böören]].<ref>Stadt Marsberg (Hg.). (2013). Internetauftritt der Stadt Marsberg, Stadtportrait: Ortsteil Oesdorf. Marsberg: Selbstverlag.</ref> == Geographie == Äßtrupp licht manken [[Deymel]]-Daal un denn Outleupern van' [[Eggebirgen]] un van' [[ßintfälle]]. De Kordinaten ßeyt: [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Oesdorf_(Marsberg)&language=nds&params=51.50671243_N_8.87532234_E_dim:10000_region:DE-NW_type:city(748) 51° 30′ 24″ N, 8° 52′ 31″ O]. Noowaschke Dürpere un Oortschaften ßeyt un haitet: [[Blankenroon]], [[Meerhurf]], [[Füsstenbirch]], [[Ässente]], [[Schtabirge]], [[Wässten]] un [[Schirwede]]. == Schprooke == In Äßtrupp weert düser Daage vill [[Hoochdüütsch|Hauchdöüitschk]] kört. De offizielle Schprooke wass, bis in de Preußenteyt rin, de äßtrüppschke Mundoart van' [[Oostwestfäälsch Platt|Oßtweßfälleschken Plattdöüitschk]]. == Weblenken == * [http://www.marsberg.de/Oesdorf.385.0.html Informationen ürwa Äßtrupp in' Stadtportrait vanne Stadt Schtabirge.] (Hauchdöüitschk) * [https://web.archive.org/web/20130616103911/http://oesdorf.info/ Homepage van denn Vereynen in Äßtrupp.] (Hauchdöüitschk) == Fautnouten == <references /> [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Hoochsuerlandkreis]] 4t5la86j2z9tjwvvpxt039nsvwe0x7k 0 56610 1076179 1058470 2026-08-15T19:23:07Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076179 wikitext text/x-wiki [[Bild:13-04-17-landtagsprojekt-hannover-RalfR-405.jpg|duum|Stephan Weil 2013]] '''Stephan Weil''' (* [[15. Dezember]] [[1958]] in [[Hamborg]]) is en düütsch Politiker ([[SPD]]) un weer siet den 19. Februar 2013 Ministerpräsident vun Neddersassen. 2025 hett he sien Rückträe verklort. [[Olaf Lies]] is hüm an'n 20. Mai 2025 nahfolgt. Weil weer van November 2006 bit Januar 2013 [[Böverbörgermeester]] vun de neddersassisch Landshööftstadt [[Hannober]] un is to Tiet Landsvörsitter vun de SPD Neddersassen. == Leven un Berop == Weil leevt siet 1965 in Hannober, wo he 1977 dat [[Abitur]] an dat [[Kaiser-Wilhelm- und Ratsgymnasium Hannober|Kaiser-Wilhelm-Gymnasium]]<ref>''Welche Schule für mein Kind?'' Verlagsbilaag. In: ''[[Hannoversche Allgemeine Zeitung]]'' van' 12. Januar 2011, S. 4.</ref> maakt hett. Nah sien Zivildeenst fung he 1978 en [[Jurastudium]] in [[Georg-August-Universität Chöttingen|Chöttingen]] an, dat he 1983 mit dat Eerst Juristisch [[Staatsexamen]] afslooten hett. 1986 legg he nah dat Referendariat dat Tweet Juristisch Staatsexamen af.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.stephan-weil.de/zur-person/lebenslauf/ |archive-is=20130212174519 |text=Levensloop |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }} up de eegen Websteed, afropen an' 8. November 2011.</ref> Nah sien Heirat 1987 hett Weil as Afkaat in Hannober arbeit. Af 1989 weer as [[Staatsanwalt]] un [[Richter]] tätig, wobi he ok in dat Neddersassisch Justizministerium tätig weer. Af 1994 weer Weil as [[Ministerialrat]] in dat Neddersassisch Justizministerium beschäftigt. Weil weer Vörsitter vun de [[Jusos]] in Hannober un Vörsitter vun den Stadtverband vun de SPD Hannober. Van 1997 bit Enn' Oktober 2006 harr he dat Amt vun den [[Stadtkämmerer]] inne. === Kommunalpolitik Hannober === [[Bild:Stephan Weil 2009a.jpg|hochkant|duum|Stephan Weil as Böverbörgermeester mit [[Amtskeed]] vun de Stadt Hannober]] In' Mai 2006 wurr Weil to'n Böverbörgermeesterkandidaten vun de SPD wählt un is an' 10. September ünner annern gegen den [[CDU]]-OB-Kandidaten [[Dirk Toepffer]] un de gröön OB-Kandidatin Ingrid Wagemann antreden. He wurr in' eersten Wahlgang mit afsoluter Mehrheit direkt wählt un hett an' 1. November 2006 de Nahfolge vun [[Herbert Schmalstieg]] antreden, de dat Amt 34 Jahre innehatt harr. De Amtstiet bedrocht acht Johr. In' Januar 2013 hett Weil dat Amt upgeven. === Landespolitik Neddersassen === An' 18. September 2011 geev Stephan Weil bekannt, dat he sück um de Spitzenkandidatur vun de SPD Neddersassen bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2013|Landdagswahl 2013]] to bewerben. De Kandidat wurr an' 27. November 2011 in en Liddmaatsentscheed bestimmt, bi de neben Weil ok de dormalige niedersächsische SPD-Landesvorsitzende [[Olaf Lies]] kandideeren dee.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/spitzenkandidat119.html |wayback=20130518161854 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }}, „Ich will Ministerpräsident werden!“, Herutgever: ndr.de, van' 18. September 2011, afropen an' 19. September 2011, html</ref> Stephan Weil wunn de Wahl mit 53,3 Perzent vun de Stimmen un wurr Spitzenkandidat vun de SPD to de Landdagswahl 2013.<ref>[http://www.spd-kibewue.de/content/348547.php ''Stephan Weil gewinnt Mitgliederentscheid zur Spitzenkandidatur.''] In: ''SPD-Ortsverein Kirchrode-Bemerode-Wülferode'' van' 27. November 2011.</ref> An' 20. Januar 2012 wurr he to'n Landsvörsitter vun de neddersassisch SPD wählt.<ref>Michael B. Berger: {{Webarchiv|url=http://www.haz.de/Nachrichten/Politik/Niedersachsen/Stephan-Weil-der-95-5-Prozent-Mann |wayback=20120123044757 |text=''Stephan Weil, der 95,5 Prozent-Mann.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }} In: ''Hannoversche Allgemeine Zeitung'' van' 20. Januar 2012.</ref> In' März wurr he eenstimmig as SPD-[[Direktkandidat]] för den [[Landdagswahlkreis Hannober-Buchholz]] upstellt.<ref>[http://spd-bezirk-hannover.de/content/359368.php ''Hannover stellt auf.''] In: ''SPD-Bezirk Hannover'' van' 22. März 2012.</ref> Up den Landsparteidag in [[Hameln]] wurr Stephan Weil an' 7. Juli 2012 mit 98,95 Perzent up Platz 1 vun des Landslist to de Landdagswahl 2013 wählt.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.spdnds.de/content/360653.php |archive-is=20130412092301 |text=Pressemitdeelen |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }} vun de SPD Neddersassen van' 7. Juli 2012.</ref> [[Bild:2013-01-20-niedersachsenwahl-189.jpg|miniatur|An' Wahlavend vun de [[Landdagswahl in Neddersassen 2013]]]] Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2013|Landdagswahl an' 20. Januar 2013]] kreegen SPD un [[Bündnis 90/De Grönen]] tosommen een Sitt mehr as de bitherig Regeerenskoalitschoon ut CDU un FDP ünner [[David McAllister]]. An' 19. Februar 2013 wurr he mit de notwennig 69 Stimmen to'n Ministerpräsidenten wählt.<ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/stephan-weil-zum-ministerpraesidenten-von-niedersachsen-gewaehlt-a-884231.html ''Nachfolger von McAllister: Weil zum Ministerpräsidenten in Niedersachsen gekürt''] In: ''[[Spiegel Online]] van' 19. Februar 2013.</ref> == Privates == Weil is verheiraadt mit [[Rosemarie Kerkow-Weil]], Präsidentin vun de [[Hoochschool Hannober]], un hett een utwussen Söhn. He is Liddmaat vun [[Rotary International]].<ref>Stefanie Kaune: ''Rotarisches Netzwerk.'' In: ''Hannoversche Allgemeine Zeitung'' van' 12. November 2010, S. 17.</ref> As Hobbys hett he Football, Loopen, Wannern un Lesen nömmt. He hett siet den 2000er Johren mehrmals as Löper an Wettbewarfen in' Rahmen vun den [[Hannober-Marathon]] deelnommen un is Fan vun den Football-Club [[Hannober 96]]. Hüüd leevt he in [[Hannober-Kirchrode]] un is Liddmaat in den SPD-Oortsvereen Kirchrode-Bemerode-Wülferode.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.neuepresse.de/Hannover/So-lebt-Hannover/Umfrage/Sued/Ich-lebe-gerne-in-Kirchrode-weil/Stepan-Weil-50-Oberbuergermeister |wayback=20130517181216 |text=Bildstrecke: ''So lebt Hannover.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }} In: ''[[Neue Presse]]''.</ref> == Wiedere Ämter == * Präsidiumsliddmaat vun den Düütschen Städerdag<ref>[http://www.staedtetag.de/wirueberuns/gremien/index.html ''Präsidium des Deutschen Städtetages.''] In: ''Städtetag.de''.</ref> * Upsichtsraatvörsitter vun de Verkehrs- un Versörgenssellschopp mbH Hannober * 2009–2012 Upsichtsraatvörsitter vun de [[Düütsch Messe AG]]<ref>[http://www.presseportal.de/pm/13314/2368958/ ''Deutsche Messe schließt 2012 deutlich besser als erwartet.''] In: ''Presseportal.de'' van' 22. November 2012: Utscheeden vun Weil to'n 31. Dezember 2012.</ref> * 2007–2012 Präsident vun den Verband kommunaler Ünnernehmen e.V.<ref>[http://www.presseportal.de/pm/6556/2340753/ ''Nach fünfjähriger erfolgreicher Präsidentschaft von Stephan Weil.''] In: ''Presseportal.de'' van' 10. Oktober 2012.</ref> * Vörsitter vun de Sozialdemokraatsch Gemeenschap för Kommunalpolitik in de Bundsrepubliek Düütschland e.V. (SGK)<ref>[http://www.bundes-sgk.de/wir_ueber_uns/vorstand/ ''Vorstand der Bundes-SGK.''] In: ''Bundes-SGK.de''.</ref> * Mitglied in dat Kuratorium vun de [[Robert Enke#Robert-Enke-Stiftung|Robert-Enke-Stiftung]]<ref>{{Webarchiv|url=http://www.robert-enke-stiftung.de/kuratorium.html |wayback=20100516150736 |text=''Kuratorium.'' |archiv-bot=2026-03-14 08:39:56 InternetArchiveBot }} In: ''Robert-Enke-Stiftung.de''.</ref> * Verwaltungsraatsvörsitter vun de Sporkass Hannober == Weblenken == {{Commons|3=S}} * [https://web.archive.org/web/20111208080418/http://www.stephan-weil.info/ Eegen Websteed] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Weil, Stephan}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Jurist]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:SPD]] [[Kategorie:Boren 1958]] 2vmxqcu5bdcmlvlq51ow1qm98pljbvf 0 57608 1076189 1045938 2026-08-15T20:10:01Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076189 wikitext text/x-wiki '''The Moon and the Nightspirit''' is en Musikduo ut [[Ungarn]], dat in’t Johr 2003 vun Ágnes Tóth un Mihály Szabó grünnt worrn is. Se speelt Middelöller- un Pagan-Folk. In jemehr Leder geiht dat veel üm [[Heidentum|heidnische]] Märken un [[Schamanismus]]. == Historie == Op jemehr eerst Album, dat se ünner den Titel ''Of Dreams Forgotten and Fables Untold'' rutbröcht hebbt, weern de Texten vun de Leder noch to’n gröttsten Deel in [[Engelsch|Engelsche Spraak]]. Se weern tomeist [[Melancholie|melanchoolsch]], so dat de Musik vele mit de vun [[Ataraxia (Grupp)|Ataraxia]] un [[Chandeen]] vergleken weer.<ref>[http://www.sonic-seducer.de/index.php/component/option,com_reviews/anzeige,1770/func,detail/ The Moon And The Nightspirit. Of Dreams Forgotten And Fables Untold] vun Stephanie Lohmann, in: ''Sonic Seducer'' (4/2006), afropen an’n 18. April 2013</ref> Dat tweete Album ''Regõ Rejtem'' is 2007 rutkamen un weer vullstännig in [[ungaarsche Spraak]] sungen.<ref>[http://www.medienkonverter.de/kritik.php4?id=2257 CD-Kritik: The Moon and the Nightspirit – Regö Rejtem] in: ''Der Medienkonverter'', afropen an’n 18. April 2013</ref> Op de Tour to dat Album weer dat Duo in grote Deelen vun [[Europa]] ünnerwegens un hebbt ünner annern op Festivals as dat [[Wave-Gotik-Treffen]] in [[Düütschland]] oder de ''Castle Party'' in [[Polen]] speelt. Jemehr drütt Album keem 2009 ünner den Titel ''Ősforrás'' op’n Markt un barg en afwesseln Wark, dat sik vör allen üm de „ollen Wiesen“, [[Naturmystizismus]] un [[Magie]] dreiht.<ref name=MK>[http://www.medienkonverter.de/kritik.php4?id=4131 CD-Kritik: The Moon and the Nightspirit – Ősforrás] in: ''Der Medienkonverter'', afropen an’n 18. April 2013</ref> Vun de Kritikers is de Grupp hooch acht worrn. Jemehr Stil weer as ’n beten orientaalsch beschreven<ref name=MK/> man togliek ok as ’n Mischen ut Middelöllermusik un ungaarsche [[Folkmusik|Folk]]leder.<ref>[http://www.folker.de/200704/rezi-d.htm Piet Pollack: ''The Moon and the Nightspirit: Regõ Rejtem''] in: ''Folker'' (4/2007), afropen an’n 18. April 2013</ref> Dat Singen vun Ágnes Tóth weer dorgegen vergleken mit Elisabeth Toriser vun [[Dargaard]]. == Diskografie == * 2005: ''Of Dreams Forgotten and Fables Untold'' * 2007: ''Regő Rejtem'' * 2009: ''Ősforrás'' * 2011: ''Mohalepte'' * 2014: ''Holdrejtek'' * 2017: ''Metanoia'' == Borns == <references /> == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20130317012153/http://www.themoonandthenightspirit.com/ Offizielle Websteed] (Engelsch/Ungaarsch) {{DEFAULTSORT:Moon And The Night Spirit #The}} [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Ungarn]] [[Kategorie:Folkmusik]] gqbdnzil0094biu0dssavhe2ai91grt 0 58130 1076131 1075781 2026-08-15T15:27:28Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076131 wikitext text/x-wiki [[Bild:Pablo picasso 1.jpg|miniatur|Pablo Picasso in dat Johr 1962]] [[Bild:Picasso Signatur-DuMont 1977.svg|150px|Signatur Pablo Picasso|alternativtext=Signatur Pablo Picasso|duum]] '''Pablo Picasso''', egentlich Pablo Ruiz Picasso, (* [[25. Oktober]] [[1881]] in [[Málaga]], [[Spanien]]; † [[8. April]] [[1973]] in [[Mougins]], [[Frankriek]]) weer en spaansch [[Maleree|Maler]], [[Grafiker]] un [[Bildhaueree|Bildhauer]]. Sien umfangriek Gesamtwark, dessen Gesamttall up 50.000 schätzt wurrd, umfaat Gemälde, Teeknungen, Grafiken, Plastiken un Keramiken. Dat is präägt dör en groot Völfalt vun künstlerisch Utdrucksformen. De Warken ut sien Blau un Rosa Periood, un de Begrünnen vun den [[Kubismus]] tosommen mit [[Georges Braque]] billen den Anfang vun sien besünner Künstlerloopbahn. To den bekanntst Warken vun Picasso hörrt dat Bild ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'' (1907). Dat wurr to’n Slötelbild vun de Klassische Moderne.<ref name="Herding5" /> Mit Utnahm vun dat monumental Gemälde ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'' (1937), en künstlerisch Ümsetten vun de Schrecken vun den [[Spaansch Börgerkrieg|Spaanschen Börgerkrieg]], hett kien anner Kunstwark vun dat 20. Johrhunnert de Forschung so herutfordert as de ''Demoiselles''.<ref name="Herding5" /> Dat Motiv vun de [[Freedensduuv|Fredensduuv]] up dat Plakat, dat he 1949 för den Pariser Weltfredenskongress schafft hett, wurr weltwiet to en [[Freedensteeken|Fredenssymbol]]. Picasso ist neben [[Salvador Dalí]] en Künstler vun dat 20. Johrhunnert, för de sien Wark all to Levenstieden twee Museen inricht wurrn, dat [[Museu Picasso]] in [[Barcelona]] un dat [[Musée Picasso Antibes|Musée Picasso]] in [[Antibes]]. == Leven == === Kindheit un Utbillen (1881–1900) === [[Bild:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 13-13-30.jpg|miniatur|Geboortshuus vun Picasso in [[Málaga]], Plaza de la Merced 36 (ganz links, hüüd Nr.&nbsp;15)]] ==== Fröhe Johren ==== Pablo Ruiz Picasso weer dat eerste Kind vun José Ruiz Blasco (1838–1913) un María Picasso y López (1855–1938). De traditschonell Namensgeven in Málaga folgend<ref name="Sabartes">Jaime Sabartés: ''Picasso – Documents iconographiques.'' herutgeven vun Pierre Cailler, Genf 1954.</ref> kreeg he bi sien Gebort 1881 völ Vörnaams: Pablo, Diego, José, Francisco de Paula, Juan Nepomuceno, María de los Remedios, Crispiniano de la Santísima Trinidad,<ref>Luut Gebortsoorkunn un Dööpschien (digital reproduzeert vun dat On-line Picasso Project)</ref> vun de aber blots Pablo (en Reverenz an de kört vör den egentlichen Hochtietstermin storven ölleren Bröer vun Don José) begäng wurr. De Vader weer freeschaffen Maler un Lehrer an de „Escuela de San Telmo“, en Kunstgewarfschool, de in de Traditschoon vun de akademisch Maleree vun dat 19. Johrhunnert stunn, as ok Konservator vun en lütt Museum. 1884 wurr sien Süster Dolores (Lola) un 1887 sien Süster Concepción (Conchita) boren. Picasso beschreev de künstlerisch Fähigkeiten vun sien Vader so: „Mein Vater malte Bilder für Eßzimmer; Rebhühner oder Tauben, Tauben und Kaninchen: Fell und Federn waren darauf zu sehen, Vögel und Blumen seine Spezialität. Vor allem Tauben und Flieder.“<ref>Sabartés: ''Picasso. Gespräche''. S.&nbsp;13.</ref> All mit söben Johr fung he an ünner dat Anleiden vun sien Vader to malen. He hett 1890 dat 1889 anfungen Öölbild ''Picador'', dat Stierkämper in de Arena wiest un as sien eerst bekannt Öölbild gellt, fardigstellt.<ref>Wilfried Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;7–11.</ref> 1891 truck de Familie na [[A Coruña]] in [[Galicien]] um, wiel Picasso sien Vader en Stäe as Kunstlehrer an dat „Instituto da Guarda“ annommen harr un wo Picasso as Teihnjohriger an de School för Bildende Künste upnommen wurr. Af 1894 fung he an, Daagböker to führen, de he ''La Coruña'' un ''Azul y Blanco'' (Blau un Witt) nömmt hett un mit Porträts un Karikaturen versehn hett. In dat sülvig Johr fung he an, sien Warken mit „P.&nbsp;Ruiz“ to signeren. ==== Studium ==== Nah den Dood vun sien Süster Conchita, de in’ Januar 1895 an [[Diphtherie]] storven weer,<ref>To de korrekt Dateeren un to dat Utwarken vun de traumatisch Erfohren vgl. Mary Mathews Gedo: ''Looking at Art from the Inside Out. The psychoiconographic Approach to Modern Art''. Cambridge University Press, Cambridge u.&nbsp;a. 1994, S.&nbsp;109–118.</ref> truck de Familie nah [[Barcelona]], wo Picasso mühelos mit 14 Johr de Upnahmeprüfung an de Kunstakademie „La Llotja“ in blots een Dag schafft hett – sien Vader wurr dor en Stäe as Lehrer anboden – sodat he de eerst beid Klassen överspringen drüff. De Vader hett hüm een Johr later sien eerst Atelier dicht bi de Wahnung vun de Öllern inricht, dat Picasso gemeensam mit sien Früend Manuel Pallarès, en [[Katalonien|katalaansch]] Maler, bruken dee.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;13.</ref> 1897 studeer Picasso för en körten Tiet an de ansehn Königlichen [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Akademie vun San Fernando]] in de Hööftstadt [[Madrid]], de he aber weer verlaten hett, wiel hüm de Lehrmethoden dor nich gefullen. In sien Sülvstbildnis van 1897/98 hett he de Signatur „Ruiz“ eerstmals to „P.&nbsp;Picasso“ ännert – en Symbol för dat binnere Lösen vun sien Öllernhuus. In Madrid hett Picasso de Museen besöcht, vör allen den [[Museo del Prado|Prado]] – as all up en Besöök 1895 – un ok de Künstlerlokale. ==== Eerste Eenzelutstellung in’ „Els Quatre Gats“ ==== [[Bild:Ramon Casas - Retrat de Pablo Picasso.jpg|miniatur|hochkant|[[Ramon Casas]]: ''Pablo Picasso'', 1900, [[Museu Nacional d’Art de Catalunya]]]] Nah en Scharlach-Erkrankung, de hüm to de Rekonvaleszenz in [[Horta de Sant Joan]] (Katalonien) dwung, kehr he 1898 nah Barcelona torüch. Hier verkehrt he in [[Avantgarde|avantgardistischen]] Künstlerkrinken vun de katalaansch [[Modernisme]], ünner annern mit [[Ramon Casas i Carbó|Ramon Casas]], [[Carlos Casagemas]], [[Isidre Nonell]] un [[Santiago Rusiñol]], de sück in dat Café un Künstlerzentrum [[Els Quatre Gats]] drapen deen. Af Juni 1898 verbroch he acht Maand mit sien Malerfrüend Pallarés in de sien Heimatstadt Horta de Sant Joan. 1899 hett he dor den Dichter [[Jaime Sabartés]] kennenlehrt, de sien eng Früend un 1935 sien Sekretär wurrn sull. In’ Februar 1900 wurr in dat „Els Quatre Gats“ de eerste Eenzelutstellung vun Picassos wiest, de aber, kritisch rezenseert, nich völ inbroch.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;24&nbsp;f.</ref> In dat sülvig Johr ünnernehm Picasso to’n Anlaat vun de [[Weltutstellung Paris 1900|Weltutstellung]] gemeensam mit sien Früend Casagemas en eerste Reis in de Kunstmetropole Paris, wo de [[Impressionismus|impressionistisch]] Warken vun [[Paul Cézanne]], [[Edgar Degas]] un [[Pierre Bonnard]] Indruck up hüm maken deen. In’ Oktober hett he sück tietwies mit Casagemas en Atelier an’ [[Montmartre]] in 49 Rue Gabrielle deelt, dat Nonell upgeven harr.<ref>William H. Robinson, Jordi Falgàs, Carmen Belén Lord, Cleveland Museum of Art, Barcelona and modernity: Picasso, Gaudí, Miró, Dalí, Yale University Press, <nowiki>ISBN 978-0-300-12106-3</nowiki> , 2006, S. 102 ([https://books.google.de/books?id=6EvIx6zOuqgC&pg=PA102#v=onepage&q&f=false Online Google Book]).</ref> To disse Tiet hett he ok de Arbeiten vun [[Henri de Toulouse-Lautrec]] kennenlehrt, de hüm to farvenfroh Dorstellen vun dat grootstädtisch Leven inspireert hett. === Paris – Madrid – Barcelona – Paris (1901–1907) === ==== Dood vun Casagemas – Anfang vun de Blau Periood ==== [[Bild:Cezanne Ambroise Vollard.jpg|miniatur|hochkant=0.6|links|[[Paul Cézanne]]: ''Porträt vun den Ambroise Vollard'', 1899]] In’ Januar 1901 kehr Picasso nah Madrid torüch. Dor kreeg he bald en Nahricht, de hüm deep erschüttern dee: Sien Früend Carlos Casagemas harr sück an’ 17. Februar ut Leevstenkummer to de Danzerin Germaine Gargallo in Paris doodschaten. Picasso hett sück in Madrid an en nee Karriere versöcht: Af März vun dat Johr keem dat eerste vun fiev Heften vun de Kunsttietschrift ''Arte Joven'' (''Junge Kunst'') herut, herutgeven vun den katalaanschen Schriever Francisco de Assis Soler, de Picasso as Mitherutgever mit Illustratschonen versehn hett. Sien Signatur änner sück nochmals, he signeer blots noch mit „Picasso“. De Tietschrift muss aber nah en körten Tiet ut finanziellen Grünnen instellt wurrn. Picasso hett denn Madrid ok weer verlaten un gung nah Barcelona torüch. Twee Johr later hett he en Porträt vun Francisco de Assis Soler malt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bridgemanimages.com/en/picasso/portrait-of-senora-soler-1903-oil-on-canvas/oil-on-canvas/asset/244992 |titel=Portrait of Senora Soler, 1903 (oil on canvas) by Picasso, Pablo (1881-1973) |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230415144920/https://www.bridgemanimages.com/en/picasso/portrait-of-senora-soler-1903-oil-on-canvas/oil-on-canvas/asset/244992 |archiv-datum=2023-04-15 |abruf=2023-04-15 |sprache=en}}</ref> In’ Mai hett Picasso weer [[Paris]] besöcht. Kunsthändler as [[Pere Mañach]] (1870–?), [[Berthe Weill]] un vör allen de Kunsthändler un Verlegger [[Ambroise Vollard]] wurrn up den jungen Künstler upmarksom. Af den 24. Juni 1901 wies Vollard in sien Galerie, 6 Rue Laffite, Picassos Warken eerstmals in en Pariser Utstellung un wurr sien Förderer in Picasso sien Blau un Rosa Periood. Den nahfolgen kubistisch Wark stunn he nich so positiv tegenöver. Picasso sien kubistisch Porträt vun Vollard entstunn 1910.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.theguardian.com/culture/2002/nov/30/art |titel=Portrait of Ambroise Vollard, Picasso (1910) |werk=The Guardian |abruf=2023-04-15 |sprache=en}}</ref> Picasso hett 1901 sien Früend Casagemas dat Bild ''Evokation – Das Begräbnis Casagemas'' widmet. Dat gellt as dat eerste Bild vun de Blau Periood. Dat Porträt vun Casagemas is ebenfalls in de männlich Figur vun dat melancholisch Gemälde ut dat Johr 1903, ''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]'' (''Dat Leven'') dorstellt. De Warken ut disse Tiet hemm den Künstler mehr Tostimmen vun Galeristen un Kritikern inbrocht as sien fröhere Biller. En Früend vun Gauguin, de Dichter Charles Morice, hett in en Bespreeken de „unfruchtbor Truerigkeit“ sehn, aber Picasso dennoch en „wohrhaftig Talent“ beschienigt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;50.</ref> In’ Oktober 1902 kehr Picasso to’n darten Mal nah Paris torüch, wahn dor eerst in Hotels, dornah bi den Dichter [[Max Jacob]], de as Hülpsmann in en Modegeschäft arbeiten muss. In’ Winter hebbt de beid Früenden mit Teeknungen vun Picasso den Ruum beheizt, wiel se kien Geld för Heizmaterial harrn, ut den sülvigen Grund hett Picasso Luchtpetroleom statt Ööl to’t Malen bruukt un hett ok an Bindemiddel spoort.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;41.</ref> ==== Picasso sien Atelier in’ Bateau-Lavoir ==== 1903 hett Picasso bannig produktiv in Barcelona arbeit, gung aber weer nah Paris torüch, wo he af April 1904 bit to’n Oktober 1909 in’ [[Bateau-Lavoir]] wahnen dee; dat weer en verwohrloost Huus mit tallriek Künstlerateliers up den Montmartre. Dor harrn all de mit Picasso befrüend spaansch Bildhauer [[Paco Durio]] un de Maler [[Kees van Dongen]] Ünnerkunft funnen; later keemen ünner annern Max Jacob un [[Juan Gris]] dorto. He wurr good Früend mit den Dichter [[Guillaume Apollinaire]] un hett 1904 [[Fernande Olivier]] kennen lehrt, de van 1905 bit 1912 sien Begleiterin un [[Muse (Beziehung)|Muse]] wurr. Fernande weer en ut lüttbörgerlich Verhältnissen stammen schett Fru, de sück för de Maleree vun de [[Impressionismus|Impressionisten]] begeisterte. Över de Begegnung mit Picasso schrifft se in hör Erinnerungen ''Neun Jahre mit Picasso'': :„Er hatte nichts Verführerisches, wenn man ihn nicht kannte. Allerdings, sein seltsam eindringlicher Blick erzwang die Aufmerksamkeit […] dieses innere Feuer, das man in ihm spürte, verliehen ihm eine Art Magnetismus, dem ich nicht widerstand. Und als er mich kennenzulernen wünschte, wollte ich es auch.“<ref>Wilfried Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;42.</ref> Fernande Olivier hett he in dat Öölbild ''Dat blau Zimmer'' (''La Toilette'') 1906 afbildt oder 1909 in Bronze gaten as ''Tête de femme''.<ref>{{Internetquelle |autor=Thomas Altmann |url=https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/eine-der-musen-in-bronze-und-ol-2727494 |titel=Eine der Musen in Bronze und Öl |werk=Mitteldeutsche Zeitung |datum=2007-05-15 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230415150211/https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/eine-der-musen-in-bronze-und-ol-2727494 |archiv-datum=2023-04-15 |abruf=2023-04-15 |sprache=de}}</ref> De Ünnerkunft in’ Bateau-Lavoir weer kärglich. De Kunsthändler vun Picasso, [[Daniel-Henry Kahnweiler]] erinnert sück an dat ieskolt un trecken Atelier in’ Winter un bericht, dat in’ Sömmer, „wenn es zu heiß war, Picasso bei geöffneten Türen völlig nackt im Korridor mit nur einem Tuch um die Lenden arbeitete.“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;42.</ref> ==== Bekanntschap mit Gertrude un Leo Stein as ok mit Matisse ==== [[Bild:Gertrude Stein 1935-01-04.jpg|miniatur|hochkant|Gertrude Stein, Fotografie vun [[Carl van Vechten]], 1935]] Clovis Sagot, en fröhere Zirkusclown, harr in en ehmalge Aftheek in de Rue Laffitte en Galerie inricht. Dor hett de in Paris leven US-amerikaansch Kunstsammler [[Leo Stein (Kunstsammler)|Leo Stein]], de Bröer vun de Dichterin und Kunstsammlerin [[Gertrude Stein]], 1905 Picassos Biller opdeckt. Dat eerste Bild vun den Künstler, dat Leo Stein köfft hett, ''Jung Deern mit Blömenkörv'', gefull sien Süster aber nicht. As Picasso de Geschwister bi Sagot kennenlehrt harr, hett he de in sien Atelier inladen un kunn hör Biller för 800 Francs verkopen, de ok dat Interesse vun Getrude Stein waakt harrn. De Steins hebbt regelmatig in hör [[Literarisch Salon|Salon]] dicht bi den [[Jardin du Luxembourg]] in de 27 Rue de Fleurus an’ Saterdag Sellschoppen geven, wo sück de Künstler vun de [[Avantgarde]] drapen deen, to de af nu ok Picasso hörrn dee, de dor 1906 [[Henri Matisse]] drapen un Früendschap mit hüm sluten dee.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;50–57.</ref> In’ [[Société du Salon d’Automne|Salon d’Automne]] harrn de [[Fauvismus|Fauves]], to de ok Matisse hörr, mit hör eerst Gemeenschapsutstellen in dat Vörjohr up sück upmarksom maakt. De Galerist Vollard hett Picasso bald dorup Warken för 2000 Franc afköfft, wat sien finanzielle Situatschoon wesentlich verbetern dee. Sien [[Bildnis Gertrude Stein (Picasso)|''Bildnis Gertrude Stein'']] entstunn 1906, för dat de Schrieversche bit to negentig Mal Modell seten hemm sall. In Fröhjohr hett Picasso de Porträtsitzungen mit Gertrude Stein afbraken. He hett [[André Derain|Derain]] dör Vermittlung vun Alice Princet drapen. In’ Sömmer vun dat sülvig Johr hull he sück mit Fernande Olivier in Gósol up. As he weer in Paris weer, hett Picasso dat Porträt vun Gertrude Stein ut dat Gedächtnis rut fardig stellt un minneseer de Gesichtstüüg up de Schlichtheit vun iberisch Masken.<ref>Judith Cousins: ''Vergleichende biographische Chronologie''. In: William Rubin: ''Picasso und Braque. Die Geburt des Kubismus''. Prestel, München 1990, S.&nbsp;335.</ref> ==== Anfang vun de Rosa Periood un Les Demoiselles d’Avignon ==== Af 1905 fung dat an, dat rosa Töne in Picasso sien Warken vörherrschen. So is dat Bild ''[[Jung mit Piep]]'' van 1905 de Övergang vun de Blau to de Rosa Periood. In’ Vergliek to de Blau Periood gifft dat blots noch wenig Melancholie in de Warken vun disse Periood. Dat Blau wiekt in den Achtergrund. Besünners Gaukler, Seiltänzer und Harlekins, truerieg Spassmakers ut de [[Commedia dell’arte]], tellen to sien Bildmotiven. Siet den Winter vun dat Johr 1906 hett Picasso in tallriek Studien un Variatschonen dat groot Gemälde ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'' vörbereit, dat he in’ Juli 1907 fardig stellt hett. Mit den ''Demoiselles'' hett he den Grundsteen vun kubistisch Denken leggt un de as „période nègre“ betekent Periood inleit.<ref>Gohr: ''Picasso'', S.&nbsp;64.</ref> [[Bild:Juan Gris Daniel-Henry Kahnweiler 1921.jpg|miniatur|hochkant|[[Juan Gris]]: Porträt Daniel-Henry Kahnweiler, 1921, Musée National d’Art Moderne, Paris]] De eersten Reaktschonen bi de Begegnung mit den ''Demoiselles'' in Picasso sien Atelier weern överwegend negativ. Dat Bild wurr wietgahnd as unmoralisch ansehn un vun völ, sülvst eng Früenden vun Picasso, düchtig kritiseert. Neben [[Wilhelm Uhde (Kunsthändler)|Wilhelm Uhde]] harr blots Leo Stein tonächst Verständnis för de ''Demoiselles'' upbrocht, hett aber sien nee Warken nich mehr köfft. De Künstler vun den [[Fauvismus]], [[Henri Matisse|Matisse]] un [[André Derain|Derain]], hebbt ok hör Missfallen ütert. Gertrude Stein hett dorgegen Picasso wieder fördert un hett ehrn literarischen Utdruck wat in Richt Kubismus lenkt. 938 schreev se en Book över Picasso.<ref>Götz Adriani: ''Die Kunst des Handelns: Meisterwerke des 14. bis 20. Jahrhunderts bei Fritz und Peter Nathan'', Hatje Cantz,Tübingen 2005, <nowiki>ISBN 978-3-7757-1658-1</nowiki> (binnennetts: [https://books.google.de/books?id=QsPnJMIizy8C&pg=PA198#v=onepage&q&f=false Google Books]).</ref> Wilhelm Uhde hett den jungen düütschen Galeristen [[Daniel-Henry Kahnweiler]], de in de Rue Vignon 28 sien eerst Galerie inricht harr, up Picasso upmarksom maakt. Kahnweiler wurr nu sien wichtigst Förderer un stell in dat sülvig Johr Warken vun Picasso ut.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;63&nbsp;f</ref> Picasso harr de groot [[Retrospektive]] vun [[Paul Cézanne]] sien Warken 1907 in’ Pariser [[Société du Salon d’Automne|Salon d’Automne]] besöcht, de een Jahr nah den Dood vun de Künstler utricht wurrn weer. Dör Apollinaire hett Picasso den gliköllerigen [[Fauvismus|fauvistischen]] Maler [[Georges Braque]] gegen Enn vun dat Johr kennen lehrt; de Früendschaft mit Braque sull groot Utwirken up den Verloop vun de modern Kunstgeschichte hemm. === Picasso begrünnd mit Braque den Kubismus (1908–1914) === ==== Tosommenarbeit mit Braque ==== [[Bild:Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|miniatur|hochkant=0.6|links|[[Juan Gris]]: ''Hommage à Picasso'', 1912, [[Art Institute of Chicago]], Chicago]] Den Sömmer 1908 hett Picasso mit Fernande Olivier in La Rue-des-Bois nöördlich vun Paris verbrocht. In’ Harvst vun dat sülvig Johr hebbt Braque un Picasso hör in’ Sömmer malt Biller – Braque in L’Estaque un Picasso in La Rue-des-Bois mitnanner vergleken. Se weern merkwürdig ähnlich.<ref>Bernard Zurcher: ''Georges Braque — Leben und Werk'', (ut dat Franzöösch översett vun Guido Meister), Hirmer Verlag, München 1988, ISBN 3-7774-4740-4, S. 42.</ref> Braque stell in’ Gegensatz to Picasso in’ November vun dat Johr sien Warken in de Galerie Kahnweiler ut. In dat Bespreeken to de Utstellung vun de Biller vun Braque hett de franzöösch Kunstkritiker [[Louis Vauxcelles]] in de Kunsttietschrift ''[[Gil Blas (Tietschrift)|Gil Blas]]'' to’n eersten Mal den Begreep vun de „cubes“ (Kuben) präägt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;66&nbsp;f.</ref> Vauxcelles betruck sück dorbi besünners up dat Bild ''[[Hüüs in L’Estaque]]'' vun Braque.<ref> Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje, Stuttgart Eerstuplaag 1920, S.&nbsp;20 ff.</ref> Tüschen September 1908 un Mai 1909 hebbt sück Picasso un Braque meest jeden Dag sehn; Kahnweiler weer de darte in den Bund un hett tüschen de vun dat Naturell her bannig ünnerscheedlich Künster, den besonnenen, systematisch arbeitenden Braque un den temperamentvullen Picasso vermiddelt. Hör Arbeitsgemeenschap weer so intensiv, dat sück de Künstler mit de [[Bröers Wright]] verglieken deen, den Floogpionieren, un sück as Mechaniker antrucken hemm.<ref>Siegried Gohr: ''Ich suche nicht, ich finde. Pablo Picasso – Leben und Werk''. DuMont, Köln 2006, S.&nbsp;20 f.</ref> Ebenfalls 1908 weer de spaansch Maler [[Juan Gris]] in dat Bateau-Lavoir trucken, wo he Ateliernahber vun Picasso wurr. Nahdem he 1911 anfungen harr, sück mit den [[Kubismus]] utnannertosetten, entstunn 1912 dat kubistisch Porträt ''Hommage à Picasso'' vun Gris.<ref>[https://web.archive.org/web/20051015230739/http://www.g26.ch/art_gris.html Juan Gris], g26.ch, afropen an' 2. Oktober 2012</ref> ==== Dat Bankett för Rousseau ==== [[Bild:Henri Rousseau - Portrait of a Woman (1895).jpg|miniatur|hochkant=0.75|Henri Rousseau: ''Portrait de femme'', ok ''Yadwigha'' nömmt, üm un bi 1895, [[Musée Picasso]], Paris]] In’ November 1908 geev Picasso in sien Atelier in’ Bateau-Lavoir en groot Fest to Ehren vun [[Henri Rousseau]], vun de he dat levensgroot Bildnis vun en fröhere Früendin vun Rousseau, de so nömmt ''Yadwigha'', köfft harr un dat he en Leven lang behollen sull. Över dat kunsthistorisch bekannt wurrn [[Bateau-Lavoir#Dat Bankett för Rousseau|Bankett för Rousseau]], an dat neben völ anner Künstler Apollinaire, Jacob, Salmon, Uhde un den Geschwistern Stein ferner de jung Malerin [[Marie Laurencin]] deelnehm, hett Raynal as Oogentüüg bericht: „Es war eine richtige Scheune. […] An den Mauern, die man von ihrem gewöhnlichen Schmuck befreit hatte, hingen nur einige schöne Negermasken, eine Münztabelle und auf dem Ehrenplatz das große, von Rousseau gemalte Porträt Yadwigha“.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;64.</ref> Nich lang nah dat Bankett hett Picasso 1909 dat Bateau-Lavoir verlaten un hett bit 1912 in en Atelierwahnen an’ Boulevard de Clichy 130 wahnt. ==== Distanzeeren vun de Salonkubisten ==== [[Fernand Léger]] un [[Robert Delaunay]] hebbt de Arbeiten vun Picasso un Braques dör Vermittlung vun Kahnweiler kennenlehrt. De Infloot vun Picasso un Braque hebbt sück denn ok in de Bildwarken vun völ Maler bemarkbor maakt. 1911 hett sück en Grupp vun Maler bild, de as [[Kubismus#Eerste apenlich Diskussion (1911)|Salonkubisten]] betekent wurrn. Dorto tellen neben Léger un Delaunay de Künstler [[Albert Gleizes]], [[Jean Metzinger]] un [[Henri Le Fauconnier]]. Picasso un Braque hemm sück vun de Salonkubisten distanzeert. ==== De Roov vun de Mona Lisa ==== In’ Sommer 1911 sünd de Früenden Apollinaire un Picasso in den Verdacht geraden, an den Diebstahl vun dat bekanntst Gemälde vun den [[Louvre]], de ''[[Mona Lisa]]'', bedeeligt ween to hemm. Se weer siet den 21. August 1911 spoorlos verschwunden, un de beid kemen in dat Visier vun de Polizei dör den Besitt vun iberischen Steenmasken, de över Géry Pieret – en belgisch Avendüerer un tietwies Angestellter vun Apollinaire – köfft wurrn weern. Nah en Huusdörsöken wurr Apollinaire an’ 8. September wegen Beherbergen vun en Kriminellen un Verwohren vun Roovgood verhaft; he hett nah twee Daag de Bedeeligen vun Picasso verraden.<ref>Antonina Vallentin: ''Picasso'', Kiepenheuer & Witsch, Köln 1958, S. 205 f.</ref> De wurr woll verhört, keem aber nich in Arrest. Apollinaire wurr wenig Daag later ut de Haft entlaten un de Prozess gegen hüm in’ Januar 1912 ut Mangel an Bewies instellt. De ''Mona Lisa'' is eerst weer an’ 13. Dezember 1913 in [[Florenz]] opdüükt un kehr an’ 1. Januar 1914 in den Louvre torüch.<ref>Judith Cousins, in: William Rubin, Anm.&nbsp;119 S.&nbsp;364 f., S. 419.</ref> ==== Eerste Utstellungen vun Picasso sien Warken in’t Utland ==== De fröhe Phase vun den Kubismus bit etwa 1912 wurrd as „Analytischer Kubismus“ betekent. En Bispeel dorför is dat ''Bildnis Ambroise Vollard'' (1910). Af 1912 entstunnen de [[Papier collé|Papiers collés]], en Fröhform vun de [[Collage]]n. Dormit fung de Övergang to’n „Synthetischen Kubismus“ an. Picasso sien Warken wurrn nah un nah in’t Utland bekannt. In Düütschland weer Picasso 1910 up de Utstellung vun de [[Neue Künstlervereinigung München|''Neue Künstlervereinigung München'']] vertreden as ok up de in’ Mai 1912 stattfunnen Utstellung vun den Sonderbund in Köln un in [[Herwarth Walden]] sien Galerie [[Der Sturm (Tietschrift)|''Der Sturm'']] in Berlin. Veer vun Picasso sien Warken wurrn in dat sülvig Johr in de tweet Utstellung vun den [[Der Blaue Reiter|''Blauen Reiter'']] in de Münchner Galerie [[Hans Goltz|Goltz]] upnommen: (''Fruenkopp'' (1902), ''Umarmung'' (1903), ''Kopp'' (1909) un ''Stillleven'' (1910).<ref>=Galerie Hans Goltz, {{Webarchiv|url=http://www.bad-bad.de/hansgoltz/picasso.htm |wayback=20130316164247 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Picasso, afropen an’ 8. Mai 2013}}</ref> Af November 1910 wies de vun [[Roger Fry]] in [[London]] organiseert Utstellung [[Manet and the Post-Impressionists|''Manet and the Post-Impressionists'']] Gemälde, Teeknungen un Drucke vun Picasso, ebenso en Nahfolgeutstellung 1912.<ref>[http://www.tate.org.uk/whats-on/exhibition/picasso-and-modern-british-art/picasso-and-modern-british-art-selected-artwork-0 ''Picasso and modern british art''], www.tate.org.uk, afropen an’ 8. Mai 2013</ref> In Översee weer de nee Kunstricht nah en eerstmalig Utstellung vun Picasso 1911 in de [[Alfred Stieglitz]]’ [[Galerie 291#Cézanne, Picasso, Matisse und die Neudefinition von Ästhetik 1911–1913|Galerie 291]] ebenfalls in de [[Armory Show|''Armory Show'']], [[New York City|New York]], 1913 vertreden, in de bispeelswies Warken vun Braque, Picasso un Matisse utstellt wurrn. Wiest wurrn vun Pablo Picasso acht Arbeiten, dorünner twee Stillleven, de Teeknung ''Fruenakt'' von 1910, ''Fru mit Mustertpott'' van 1910, en Leihgaav vun Kahnweiler, un de Bronze ''Fruenkopp'' van 1909, en Leihgaav vun Stieglitz.<ref>William Rubin: ''Pablo Picasso. A Retrospective, with 758 plates, 208 in colour, and 181 reference illustrations''. The Museum of Modern Art, New York, Thames and Hudson, London 1980, S.&nbsp;153.</ref><ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;72.</ref> De Kritik bi all Utstellungen weer aber beträchtlich, de moderne Kunst wurr noch nich akzepteert. As Picasso sien Liaison mit Fernande Olivier 1912 to Enn’ weer, wurr bit hör fröh Dood 1915 [[Eva Gouel]], boren Marcelle Humbert, de he Eva nömmen dee, sien tweet Levensgefährtin. Den Sömmer vun dat Johr 1913 verbroch Picasso mit Braque un Juan Gris in [[Céret]]. In dat sülvig Johr is ok sien Vader storven. Sien Wahnsitz nehm he denn in de Rue Schoelcher 5 an’ [[Montparnasse]], nahdem he 1912 för en körten Tiet an’ Boulevard Raspail 242 wahnt harr. === Eerste Weltkrieg (1914–1918) === [[Bild:Modigliani, Picasso and André Salmon.jpg|miniatur|links|Modigliani, Picasso un André Salmon vör dat [[Café de la Rotonde]], Paris, 1916]] Picasso hett de Tiet van Enn’ Juni bit Mideen November 1914 mit Eva Gouel in [[Avignon]] verbrocht. Mit Utbröök vun den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkriegs]] änner sück de Situatschoon för völ Künstler slagoordig. An’ 2. August 1914 hett Picasso Braque un [[André Derain|Derain]], de ehr Stellungsbefehl kregen harrn, to’ Bahnhoff in Avignon begleit. Braque hett 1915 en swoor Koppversehrn kregen un hett nah överstahn Operatschoon länger as een Johr bruukt, um sück dorvan to verhalen. Hör Kunsthändler Kahnweiler, de Düütscher weer, muss Frankriek verlaten; Picasso, de as Spaansch kien Kriegsdeenst leisten muss, bleev in Paris isoleert zurück.<ref>Gohr, S.&nbsp;24,&nbsp;62</ref> In’ Juli 1916 hett André Salmon en Utstellung, ''L’Art moderne en France'' (de so nömmt „Salon d’Antin“), in de Pariser [[Galerie Barbazanges]] organiseert. Dor wurr dat Wark vun Picasso ''Les Demoiselles d’Avignon'' to’n eersten Mal dat Publikum vörstellt; dat Bild kreeg eerst to dissen Tietpunkt vun Salmon dissen Naam.<ref>André Salmon, http://www.andresalmon.org/, Biografie vun André Salmon, engelsch, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> [[Bild:Amedeo Modigliani - Portrait de Picasso.jpg|miniatur|hochkant|[[Amedeo Modigliani]]: ''Portrait de Pablo Picasso'', 1915, Privatsammlung. De eerst Besitter weer [[Frank Burty Haviland]], en Früen vun Picasso.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.secretmodigliani.com/xx-3.html |wayback=20140517152205 |text=''Portrait de Picasso'' |archiv-bot=2026-06-01 02:19:59 InternetArchiveBot }}, secretmodigliani.com, afropen an’ 9. Mai 2013</ref>]] Nah den Dood vun Eva Gouel, de 1915 an [[Tuberkulose]] storven is, harr Picasso en Affäär mit [[Gabrielle Lespinasse]], de he Gaby nömmen dee. Se wahn an’ Boulevard Raspail nich wiet vun sien Studio weg. Wiels en Upenholt in [[Saint-Tropez]] 1916 hett he hör sien Leev verkloort, se hett hüm aber afwiest un in dat folgen Johr de amerikaanschen Künstler Herbert Lespinasse heiraadt.<ref>Billy Klüver, A Day with Picasso, MIT Press, ISBN=978-0-262-61147-3, 1999, Siet 45 </ref> In’ Fröhjohr 1917 hett sück Picasso in [[Rom]] de Proben vun dat Ensembles [[Ballets Russes]] ünner de Leitung vun [[Sergei Pawlowitsch Djagilew|Sergei Djagilew]] to dat [[Ballett]] ''[[Parade (Ballett)|Parade]]'' mit dat Libretto vun [[Jean Cocteau]] un de Musik vun [[Erik Satie]] ankeeken un hett de Kostüme, Bühnenbiller un de ut de Reeg fallen klassisch romantischen Bühnenvörhang entworfen. De sowjeetsch Schriever [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]], de in Paris in’t [[Exil]] leev, beschreev de spektakuläre Eerstupführen in’ Mai 1917 in’t Pariser [[Théâtre du Châtelet]] un de Upruhr vun dat Publikum, dat fordern de, de Vörstellung aftobreeken:: „Die Musik gab sich modern, das Bühnenbild war halb kubistisch […] Und als ein Pferd mit kubistischer Schnauze Zirkusnummer vorführte, verloren sie endgültig die Geduld: ‚Tod den Russen! Picasso ist ein [[Boche]]! Die Russen sind Boches!‘“ De Früenden vun Picasso weern dorgegen begeistert. Apollinaire bispeelswies hett de eerstmalige künstlerische Allianz tüschen Maleree un Dans, Plastik un Dorstellungskunst as Anfang vun en umfaten Kunst, as en Oort „sur-réalisme“ sehn.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;93f.</ref> Wiels de Arbeiten to ''Parade'' hett Picasso de Danserin [[Olga Stepanowna Chochlowa]], [[Primaballerina]] vun dat „Ballets Russes“, kennen lehrt, de he an’ 12. Juli 1918 in Paris heiraadt hett. Trotügen weern Cocteau, Max Jacob un Apollinaire. Dat Ehepaar betruck in’ Dezember en Wahnung in de Rue La Boétie 23.<ref>Ziteert nah On-line Picasso Project</ref> Nah de Heirat geev he sien [[Bohème]]leven up un wurr to’n „Malerfürsten“ mit egen Chauffeur un Huuspersonal. Ut de Ehe gung Sohn Paulo hervör. Nah Kahnweiler wurr Picasso af 1918 vun de Kunsthändlern [[Paul Rosenberg (Kunsthändler)|Paul Rosenberg]] un [[Georges Wildenstein]] gemeensam weltwiet vertreden. Se hebbt jedes Johr en good Hörn vun sien Biller köfft. De Verbinnen vun Picassos to Rosenberg düer bit 1939, de to Wildenstein bit 1932.<ref>[http://www.thefreelibrary.com/Making+Modernism%3A+Picasso+and+the+Creation+of+the+Market+for...-a017239592 Artforum International, 22. Juni 1995], afropen an’ 9. Mai 2013</ref> === Afkehr vun de Kubisten (1916–1924) === All 1914 fung Picasso an, sück vun den Krink vun de Kubisten to entfeern. He hett sück an dissen Afscheed erinnert un dorto seggt: „Aus dem Kubismus hat man eine Art Körperkultur machen wollen. […] Daraus ist eine verkünstelte Kunst hervorgegangen, ohne echte Beziehung zur logischen Arbeit, die ich zu tun trachte.“<ref name="“Über Kunst69">Pablo Picasso: ''Über Kunst.'' Diogenes, Zürich 1988, S.&nbsp;69.</ref> Van 1916 bit 1924 wiest sien Wark en stilistisch Nebennanner. Neben klassizistischen Gemälden as ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'' van 1921, malt in [[Fontainebleau]], un ''Panfleut'', 1923, malt in sien Ferienoort [[Antibes]], entstunnen Arbeiten in’ Stil vun den synthetischen Kubismus, as bispeelswies ''[[Dree Muskanten]]'' ut dat Johr 1921. Picasso kunn nu dank sien wussen Ruhm mehr Tiet för de Entwicklung vun sien Formenspraak verwennen. He hett völ utprobeert un legg en nee Swoorpunkt up sien plastisch Wark, dat he 1902 mit ''Sitten Fru'' anfungen harr. Mit sien Fru Olga wurr he aber immer mehr frömd. === Utnannersetten mit den Surrealismus (1924–1936) === ==== Bedeeligen un Konflikte ==== [[Bild:Paris Montmartre in 1925.jpg|miniatur|Paris, [[Montmartre]], um 1925]] 1923 hett Picasso den [[Surrealismus|Surrealisten]] [[André Breton]] drapen. All in de eerst Nummer vun de surrealistisch Tietschrift ''[[La Révolution surréaliste]]'' vun Dezember 1924 wurr en plastisch Konstruktschoon vun Picassos afbildt. In de tweet Nummer vun Januar 1925 twee Sieden ut dat in’ Sömmer 1924 in Juan-les-Pins führt Skizzenbook mit de ''Steernteeknungen''. In de veert Utgaav geev dat en Afbillen vun dat Picasso-Gemälde ''De Dans''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/A55A04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDK3 ''Der Tanz''], Juni 1925, 215&nbsp;×&nbsp;142&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Tate Gallery, London.</ref> un – eerstmals in Frankriek – vun de ''Demoiselles d’Avignon''.<ref name="Warncke327">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso.'' Band 1, S.&nbsp;327-328.</ref> De langjohrig Kuntakt mit de Surrealisten weer aber nich konfliktfree. As 1924 [[Eric Satie]] sien Ballett ''Les Aventures de Mercure'' mit dat Bühnenbild un de Kostüms vun Picasso upführt wurr, hebbt mehrere Surrealisten gegen dat Mitwarken vun Picasso protesteert un hebbt dat Ereignis as en Wohltätigkeitsveranstaltung för de internatschonale Aristokratie betekent.<ref name="Warncke327" /> [[André Breton]], [[Louis Aragon]] un anner Surrealisten, de vun Picasso sien Infallsriekdom beindruckt weern, hebbt doruphen in’ ''Paris-Journal'' en as ''Hommage à Picasso'' deklareert Entschuldigung schreven.<ref name="Warncke327" /> Up de anner Siert hett Picasso 1926 de Surrealisten in en utführlich Stellungnahm to de Afsichten un Teelen vun sien Kunst beschuldigt, hüm nich verstahn to hemm. De gegen Breton richt surrealistisch Tietschrift ''[[Documents]]'' vun [[Georges Bataille]] hett sück in hör Sünnerutgaav Nr. 3 van’ April 1930 vullstännig Picasso widmet.<ref>Picasso and the Avant-Garde in Paris, {{Webarchiv|url=http://www.philamuseum.org/exhibitions/354.html?page=3 |wayback=20130507082831 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Philadelphia Museum of Art, afropen an' 9. Mai 2013 (engelsch)</ref> 1927 hett he [[Marie-Thérèse Walter]] kennen lehrt, de he in ''Fru mit Blööm'' 1932 in minimalistisch Wies mit surrealistisch Anklängen malt hett. De Liason to de anfangs noch minnerjohrig Marie-Thérèse hull he lang Tiet för sück. Eerstmals düük 1928 dat [[Minotauros|Minotaurus]]-Motiv in sien Werken up – as Spanier weer Picasso all immer vun den Stierkamp faszineert. De eerste Nummer vun dat surrealistisch Künstlermagazin ''[[Minotaure]]'' keem an’ 25. Mai 1933 mit en Cover vun Picasso herut, de den Titel gemäß en Minotaurus wiest.<ref group="Bild">[http://thenonist.com/index.php/thenonist/comments/3621/ Minotaure (1933–1939)], thenonist.com, afropen an' 9. Mai 2013</ref> 1935 entstunn de Radeerensfolg ''Minotauromachie'', de vun [[Francisco de Goya]] sien ''[[Tauromaquia#De Tauromaquia bi Goya un Picasso|Tauromaquia]]'' (üm un bi 1815) inspireert wurrn. Dorin wurrd in immer nee Variatschonen de Tosammenhang vun Sexualität, Gewalt un Dood utloot. ==== Familiäre Probleme ==== Düütlichere Anklänge an sien Laatstil wiest en wieder Porträt vun de Marie-Thérèse Walter, dat ''Interieur mit teeken Deern'' ut dat Johr 1935. De Tosommenhang vun Sexualität un künstlerisch Kreativität wurrd to en Thema, mit dat Picasso bit to sien Levensenn’ befaten deiht. Dat Johr 1935 betekent en Krise in sien Leven un Schaffen. Ut dat Verhältnis to Marie-Thérèse, de bit 1937 andüer, wurr de Dochter Maya in dit Johr boren. Dat hett man sien Frau staken, de doruphen de Scheeden verlang. Nah franzöösch recht harr Picasso sien Besitt mit hör deelen muss; doran harr he aber kien Interesse, se sünd dorher bit to hör Dood in’ Februar 1955 verheiraadt bleven. 1936 hett Picasso de franzöössch Fotografin [[Dora Maar]] kennen lehrt, de in de 1940er Johren sien stännig Begleiterin wurr un de hüm faken Modell seten hett. In’ November 1937 hett he [[Paul Klee]] in Bern besöcht, um hüm moralisch to ünnerstütten, wiel de sien Warken jüst in de berüchtigt Münchner Utstellung över [[Entartete Kunst]] vun de Natschonalsozialisten diffameert wurrn. 1941 entstunn dat Porträt vun Dora Maar mit Vörder- un Siedenansicht to glieker Tiet, ''Dora Maar mit Katt'' ''([[Dora Maar au Chat|Dora Maar au chat]]''). Se stunn in Konkurrenz mit Marie-Thérèse Walter um de Gunst vun Pablo Picasso. „Ich hatte kein Interesse daran, eine Entscheidung zu treffen. […] Ich sagte ihnen, sie sollten es unter sich ausmachen“,<ref>vgl. Katja von Nagy: ''Ich habe 60 Tänzerinnen und komme spät ins Bett''. In: [[Welt am Sonntag]] van' 1. März 1998</ref> so de Maler över de Rivalität tüschen de beid Fruen. === De Spaansch Börgerkrieg – Guernica (1936–1939) === De Ereignisse vun den [[Spaansch Börgerkrieg|Spaanschen Börgerkrieg]] hebbt Picasso deep erschüttert un he hett Biller malt, de in hör Indringlichkeit an [[Francisco de Goya|Goya]] sien ''[[Desastres de la Guerra|Schrecken des Krieges]]'' erinnern, vör allen ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'', dat dat Grauen to’n Anlaat vun dat Bombadeeren bun de baskisch Stadt [[Gernika]] an’ 26. April 1937 dör de düütsch [[Legion Condor]] to’n Thema hett. Ünner dissen Indruck fung Picasso all an’ 1. Mai mit Studien för dat glieknamig monumentale Bild an, dat af den 12. Juli 1937 as Wandbild in’ spaanschen Pavillon up de [[Weltfackutstellung Paris 1937|Weltutstellung in Paris]] utstellt wurr.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;107f.</ref> Picasso hett af 1936 vun Paris ut de republikaansch Regeeren vun Spanien ünnerstütt, de sück gegen den Putschisten un tokünftigen Diktater [[Francisco Franco|Franco]] to Wehr setten dee, he versöch – wenn ok vergevens – de franzöösch Regeeren to dat Ingriepen to bewegen un wurr för sien Insatz vun de republikaansch regeeren vun Spanien 1937 in Afwesenheit to’n Direkter vun dat bedüden Kunstmuseum [[Museo del Prado|Prado]] in Madrid bestimmt. === Twete Weltkrieg (1939–1945) === [[Bild:Picasso qga.jpg|miniatur|Plakette in de 7 Rue des Grands-Augustins, Paris]] De Künstler hett siet 1936 in Paris in en Atelier in de 7 Rue des Grands-Augustins arbeit, in dat ''Guernica'' entstunn un dat he siet dat Fröhjohr 1939 todem as Wahnung bruuk. Vun Anfang vun de düütsch Besetten 1940 in’ [[Tweete Weltkrieg|Tweten Weltkrieg]] bit to de Befreen vun Paris an’ 25. August 1944 bleev he dor wahnen, ahn en Reis to ünnernehmen. De [[Natschonalsozialismus|Natschonalsozialisten]] harrn hüm wegen sien Gegnerschap to Franco Utstellensverbot erdeelt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;115&nbsp;f</ref> De vun Picasso 1940 stellt Andrag up der franzöösch Staatsbörgerschap weer aflehnt wurrn, wiel den Behörden Dossiers ut dat Johr 1905 vörlegen, in de he as [[Anarchie|anarchistisch]] instuuft wurrn weer.<ref>Klaus von Beyme: ''Das Zeitalter der Avantgarden: Kunst und Gesellschaft 1905–1955.'' C.H.Bec, München 2005, ISBN 978-3-406-53507-9 S. 811.</ref> Wiels de Besattenstiet wurr de moderne Kunst vun de [[Kollaboration|Kollaborateuren]] nich tolereert. De Maler [[André Lhote]] erinner sück an de Slachtropen „Matisse in den Müllkasten“ un „Picasso in’t Irrenhuus!“. Nah de Befreen hett hüm de politische Linke tonächst as den Künstler inschätzt, de „aufs Wirksamste den Geist des Widerstands versinnbildlichte“.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;121.</ref> Dat [[Museum of Modern Art]] in New York City ünner sien Direkter [[Alfred Barr]] hett Picasso 1939–1940 en spoodriek [[Retrospektive]] widmet, de hüm in Amerika un bi Kunstkritiker ut sien Tiet un Künstlerkollegen wiethen bekannt maken dee. 1944 wurr Picasso Liddmaat vun de [[Parti communiste français|Kommunistisch Partei vun Frankriek]]; de Ernsthaftigkeit vun sien Inträe wurr betwiefelt, un man hett hüm beschuldigt, dat sien Farven un Formen in sien Arbeiten en bestimmte symbolisch Bedüden harrn, worup he kontert hett: „Blots wegen dat Vergnögen, verstahn to wurrn, do ik nich in en begäng Stil arbeiten.“<ref name="Harrison1">Charles Harrison/ Paul Wood (Hrsg.): ''Kunsttheorie im 20. Jahrhundert. Künstlerschriften, Kunstkritik, Kunstphilosophie, Manifeste, Statements, Interviews''. Verlag Gerd Hatje, Ostfildern-Ruit 1998, S.&nbsp;777, ISBN 3-7757-0739-5.</ref> En Utsaag, ünner annern, de to de Anschuldigung führ, dat sien Kommunismus böverflächlich weer un he nich an de Untrennborkeit vun Kunst un Politik glööven dee. To sien Verteidigung schreev he: „Wat, glöövt ji denn, is en Künstler? En, de nich ganz deeg is, de blots Oogen hett, wenn he Maler is, blots Ohren, wenn he Musiker ist, gor blots en Lyra för all Lagen vun dat Hart, wenn he Dichter is, oder gor Muskeln, wenn he Boxer ist? Ganz in’ Gegendeel! He is to glieker Tiet en politisch Wesen, dat stännig in Bewusstween vun de zerstörerisch, brennen oder beglücken Weltereignisse leevt un sück ganz un gor nah hör Bild formt. […] Nee, de Maleree is nich utfunnen, um Wahnungen uttosmücken! Se is en Wappen to’n Angreep un to de Afwehr gegen den Feind.“<ref name="Harrison1" /> === De latere Johren (1945–1973) === [[Bild:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|miniatur|hochkant|Henri Matisse in’ Mai 1933]] Nah söss Johren vun binnere Emigratschoon un Isolatschoon in Paris wiels den Tweeten Weltkrieg hett Picasso af 1945 fakener süüdfranzöösch Öörd as [[Antibes]] un [[Nizza]] besöcht. Dor besöch he denn ok [[Henri Matisse]], de sien Malwies düütlichen Infloot in dat Laatwark vun Picasso achterleet. Beid Künstler bleven över völ Johren in loos Verbinnen, wobi Matisse de eenzig leven Künstler weer, de Picasso as ebenbürtig anseeg. Beid hebbt de Bedüden vun den Anner sehn, hebbt sück tietlevens annanner respekteert un hebbt sück gegensiedig trotz hör Annersoordigkeit beinfloot.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;52f.</ref> Sien Begleiterin in disse Johren weer de Malerin [[Françoise Gilot]], de he 1943 in Paris kennen lehrt harr. Se bleven bit 1953 tosommen. De Söhn Claude wurr 1947 boren un de Dochter [[Paloma Picasso|Paloma]] 1949.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |titel=Early Years |werk=www.francoisegilot.com |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230408121814/http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |archiv-datum=2023-15-04 |abruf=2023-04-15 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |wayback=20230531191525 |text=Early Years |archiv-bot=2026-08-15 15:27:28 InternetArchiveBot }}</ref> ==== Vallauris un Cannes ==== De mediterrane Umgeven vu sien Jöögdtiet truck Picasso weer in sien Bann, denn af dat Fröhjohr 1948 hebbt he un Françoise Gilot nah Uphollen in [[Golfe-Juan]] in de Villa „La Galloise“ in [[Vallauris]] wahnt, en Oort mit traditschonell Pöttgereen, wo se sück all dat Johr tovör uphollen harrn. Dor experimenteer he ünner Anleiden vun öördlich Pöttgers in de Manufaktur Madoura mit Toon un [[Glasur (Keramik)|Glasuren]], spreng den traditschonellen Produktrahmen un verhulp den Oort to överregional un later to internatschonal Bekanntheit. Ok wenn he in de Kommunistisch Partei intreeden weer, behull Picasso en unafhängig Instellen. Dat Bild ''Massaker in Korea'', dat 1951 entstunn, hett de Amerikaner argert, sien Porträt vun [[Josef Stalin|Stalin]] van 1953 de Kommunisten, denn in de [[Sowjetunion]] gull sien Malwies offiziell as dekadent. Picasso hett sück allerdings, wannehr man immer hüm drum beden hett, för den Freden insett. 1949 hett he en Plakat mit en Duuv för den Pariser Weltfreedenskongress schafft; de [[Freedensduuv|Duuv]] wurr in de Folge weltwiet en Symbol för den Freden. 1952 entstunnen twee groot Wandgemälde, ''De Krieg'' un ''De Freden'', för den „Fredenstempel“ in Vallauris.<ref>Gohr: ''Ich suche nicht, ich finde'', S.&nbsp;232.</ref> [[Jacqueline Roque]], en Keramikverköpersche bi Madoura in Vallauris, weer Picasso sien nee Levensgefährtin af 1953, nahdem hüm Françoise Gilot verlaaten harr. Vun Roque hett he tallriek Porträts malt, as bispeelswies 1954 ''Bildnis Madame Z. (Jacqueline Roque)'' un 1956 ''Jacqueline in’t Atelier''. 1955 hett he de Villa „La Californie“ in [[Cannes]] köfft. Sien Henwennen to klassisch Interpretatschonen vun Meesterwarken hebbt Warken as ''Fruen vun Algier'' vun [[Eugène Delacroix]] 1955, [[Diego Velázquez (Maler)|Diego Velázquez]]’ ''[[Las Meninas]]'' 1957 oder [[Édouard Manet]] sien ''Fröhstück in’t Free’e'' 1961 wiest. All 1946 harr en Utstellung in’ Louvre sien Biller de vun klassisch Meester tegenöverstellt. In de „[[Dauweer-Periood]]“ vun de Sowjetunion gelung dat [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]] 1956, en groot Picasso-Utstellung in dat Moskauer [[Puschkin-Museum]] dörtosetten.<ref>Ziteert nah Joshua Rubenstein: Tangled Loyalties. The Life and Times of Ilya Ehrenburg. Tuscaloosa: University of Alabama Press, 1999, S. 297.</ref> [[Bild:Chateau Vauvenargues.JPG|miniatur|Chateau Vauvenargues]] ==== Koop vun Slott Vauvenargues ==== Picasso wurr tonehmend vun Touristen un Bewunnerer belästigt. In unmittelborer Nähe vun „La Californie“ wurrn Hoochhüüs baut, de hüm sowohl den Utblick up de Landschap sparren deen as ok frömd Lüüd den Inblick up sien Grundstück mögelk maken deen. He hett ahn Spood versöcht, den Kunstsammler [[Douglas Cooper]] dorto to bewegen, hüm de sien Slott ''Château de Castille'' dicht bi [[Avignon]] to överlaaten; Cooper hett hüm 1958 stattdessen dat Schloss [[Vauvenargues]] bi [[Aix-en-Provence]], mit Blick up [[Paul Cézanne]] sien leevste Motiv, dat Gebirge [[Montagne Sainte-Victoire]] empfahlen. Picasso hett dat denn köfft un dor en Studio inricht, he is aber ok immer weer nah „La Californie“ trüggkehrt.<ref>[http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Picasso-EN/ENS-Picasso-EN.html#Chronology Chronologie von Picasso des Centre Pompidou], centrepompidou.fr, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Picasso sien Stil reduzeer sück tonehmend up dat Linienbetonte, Skizzenhafte. Mit hooch Produktivität hett he sück nich blots mit de Maleree un Grafik as [[Lithografie]] un [[Linolsnitt]] utnannersett, sonnern af 1947 ok mit de [[Bildhaueree]] un [[Keramik]]. Sien Themen hatt he dorbi fakener varieert un ziteert. ==== Letzt Wahnoort Mougins ==== Picasso harr sück vun sien Fru Olga ut finanziellen Grünnen nie scheeden laten. Mehrere Johr nah hör Dood hett he 1961 Jacqueline Roque un truck mit hör nah [[Mougins]], nöördlich över de Hängen vun [[Cannes]]. Kinner hebbt de beid nich mehr kregen. Dat Slott Vauvenargues hett he as Lager för nich to tellen Biller bruukt. [[Bild:Shoshana at exhibition with Picasso.jpg|miniatur|Picasso bi de [[Soshana]]-Utstellung 1962 mit de Künstlerin, [[André Verdet]] un [[Édouard Pignon]] in dat Château Grimaldi, af 1966 ümnömmt in [[Musée Picasso Antibes|Musée Picasso d’Antibes]]]] 1963 wurr dat [[Museu Picasso]] in Barcelona apenmaakt, dat later en Grootdeel vun sien Nahlass kreeg. Den Grundstock bill de Schenkung vun 574 Warken vun Picasso sien Früend un Sekretär Sabartés. To’n Anlaat vun de rutbrocht Erinnerungen vun [[Françoise Gilot]], ''Leben mit Picasso'' in dat Johr 1964, keem dat to en Zerwürfnis mit sien ut dit Verhältnis stammen Kinner [[Claude Picasso|Claude]] un [[Paloma Picasso]]. 1971 funn en [[Retrospektive]] in Paris to’n Anlaat vun Picasso sien 90.Gebortsdag in’ [[Louvre]] statt, he weer de eerste Künstler, de disse Utteeknung all to Leevtieden kreeg. An’ 8. April 1973 is Picasso in sien Huus in Mougins an de Folgen vun en [[Myokardinfarkt|Hartinfarkt]] storven, de vun en [[Lungenödem]] utlööst wurrn weer, un wurr an’ 10. April in den Gorden vun sien Slott Vauvenargues bisett.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945265,00.html |wayback=20091115094337 |text=''Art: Pablo Picasso's Last Days and Final Journey'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, www.time.com, 23. April 1973, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Picasso harr kien Testament achterlaten; sien Arven hebb de Arvschapsstüer mit Kunstwarken vun Picasso un anner Biller ut sien Sammlung, as bispeelswies Warken vun Matisse un de ''Yadwigha'' vun Rousseau betallt. De hebbt denn de Grundstock vun de Kollektschoon vun dat [[Musée Picasso]] in Paris bild. 2003 hebbt Verwandte dat Picasso widmet Museum in sien Gebortsstadt Málaga inweeht, dat [[Museo Picasso]], un hebbt dat Museum völ Utstellenstücke överlaaten. === Kinner vun Picassor === Paulo Picasso (* 4. Februar 1921; † 5. Juni 1975) weer dat eerste Kind vun Picasso ut sien Ehe mit [[Olga Stepanowna Chochlowa|Olga Chochlowa]]. Paulo weer as Lüttkind ünner annern dat Modell för de Gemälde ''Paulo as Harlekin'' (1924) un ''Paulo up en Esel''. Maya Widmaier Picasso (* 5. September 1935) entstammt de Verbinnen mit [[Marie-Thérèse Walter]]. Hör Vader hett eenig Biller malt, de Maya to’n Thema harrn, dorünner ''Maya à la poupée'' (''Maya mit Pupp''), dat in’ Februar 2007 ut de Wahnung vun Picasso sien Enkeldochter [[Diana Widmaier Picasso]] roovt wurr.<ref>Spiegel Online, 1. März 2007, http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,469419,00.html, Ohne Spuren und Versicherung, afropen an' 9. Mai 2009</ref> Maya Widmaier Picasso leevt in Paris un gellt as Picasso-Expertin, de Picasso-Originale vun Fälschungen ünnerscheeden kann. Claude Picasso (* 15. Mai 1947) is dat eerste Kind ut de Verbinnen mit [[Françoise Gilot]]; he wurr twee Johr nah den Dood vun Picasso as Nahlatverwalter för de Familie insett.<ref>IngeborgRuthe/Carolin Meister, Berliner Zeitung online, http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2000/1007/magazin/0002/index.html, Picassos Sohn|, afropen an' 9. Mai 2013 </ref> Ok Claude Picasso leevt in Paris. [[Paloma Picasso]] (* 19. April 1949) entstammt ebenfalls ut de Verbinnen mit Françoise Gilot. Se hett sück besünners dör Smuckdesigns, Modeaccessoires un Parfums en Naam maakt. == Wark == Nah dat [[On-Line Picasso Project]], 1997 vun Enrique Mallen ([[Sam Houston State University]]) inricht, wurrd de Gesamttall vun Picasso sien Warken up 50.000 schätzt, dorünner 1885 Gemälde, 7089 Teeknungen, 30.000 Drucke (Radeerungen, Lithographien etc.), 150 Skizzenböker, 1228 Skulpturen, 3222 Keramiken as ok Bildteppiche.<ref>Ziteert nah [[On-Line Picasso Project]], dat sück betreckt up Robinson 1999, S.&nbsp;10, un Habarta 2000, S.&nbsp;77</ref> === Maleree === '''Zitat:''' Beim Malen bedeutet „Suchen“ meiner Ansicht nach gar nichts. Auf das Finden kommt es an.Pablo Picasso, 1923<ref name="wort_und_bekenntnis_s9">Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an’ Main 1957, Siet 9 (26. Mai 1923)</ref>}} ==== Wark ut de Jöögd (1889–1897) ==== Dat eerste, um 1889 entstahn Bild vun Picasso is ''De Picador''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/images/works/261.jpg ''Der Picador''], 1889, Ööl up Lienwand, Sammlung Claude Picasso, Paris</ref>, dat all in Ööl malt is. Stierkampszenen, Duven un de Dorstellen vun en Herkulesstatue weern de Themen vun sien eerste Teeknungen. Sien Öölbillerut de Tiet entstunnen in de Malwies vun de oltmeesterlich [[Genre]]maleree nah dat Vörbild vun sien Vaders. As Elfjohrig kreeg he Ünnerricht in de Traditschoon vun de [[Akademisch Kunst|Akademisch Maleree]] ünner de sien Anleiden. Nah Gipsafdrücke hett he Teeknungen as ''Etude pour un torse'' maakt.<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-3939.php ''Etude pour un torse''], 1894, 52,4&nbsp;×&nbsp;36,7&nbsp;cm, Kohle und Conté-crayon-Stift, Museo Picasso, Barcelona</ref> In de üm 1895 entstahn Biller weern de spaansch Maler vun dat 17. Johrhunnert sien Vörbild. To disse Tiet weer he Schöler vun de Teekenklass vun der „La Llotja“ in Barcelona.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;10&nbsp;ff</ref> Eenig vun sien Biller wiesen Anklänge un Studien nah de Warken vun [[Francisco de Zurbarán]] un de fröhen [[Diego Velázquez (Maler)|Diego Velázquez]] up, as etwa dat ''Porträt Philippe IV.''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-3725.php ''Porträt Philippe IV.''], 1897, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> nah Velázquez. Af 1897 studeer Picasso füör en körten Tiet an de königliche [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Akademie von San Fernando]] in Madrid. En ut disse Tiet stammen Teeknung wiest den ''Matador Luis Miguel Dominguin''.<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-12.php ''Matador Luis Miguel Dominguin''], 1897, Teeknung, Museo Picasso, Barcelona</ref> 1896 weer sien Gemälde ''De Eerstkommunion''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDCF ''Die Erstkommunion''], 1896, 166&nbsp;×&nbsp;118&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> in de Utstellung för Kunst un Kunstgewarf in Barcelona utstellt un wurr in en bedüden Zeitung lobend bespraken.<ref name="Warncke54">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, Sieden 54–55</ref> 1897 hett he de groot Kompositschoon ''Wetenschap un Nächstenleev'' malt.<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDGY ''Wissenschaft und Nächstenliebe''], 1897, 197&nbsp;×&nbsp;249,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> Se entsprook de dormals anseggt Speeloord vun de [[Historienmaleree]] un kreeg in de Allgemeen Kunstutstellung in Madrid en offiziell ehrenvull Erwähnung. Later kreeg dat in sien Gebortsstadt Málaga en Goldmedaille.<ref name="Warncke54" /> ==== Johren vun de Orienteren (1898–1901) ==== As Picasso 1897, in dat Öller vun 16 Johren, de Königliche Akademie verlaten harr, fung sien sülvstännig Künstlerkarriere an. De Johren tüschen 1898 un 1901 stellen de Tiet vun de Orienteren dor: dat konsequente Överprüfen vun de kreativ Prinzipien vun meest all dormals progressiv un avantgardistisch Richten.<ref name="Warncke81">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;81</ref> He hett sien rein akademisch Utbillen in en för hüm beteken Wies överwunnen, so as he lehrt harr, Nees uptonehmen: as Anegnung dör Nahmaken.<ref name="Warncke59">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;59</ref> He wurr vun de Warken vun de katalaansch Maler vun de [[Modernisme]], [[Isidre Nonell]] un [[Santiago Rusiñol]], beinfloot<ref>Ingo F. Walther: [http://books.google.de/books?id=rSaSpe-Bx4AC&printsec=frontcover&dq=Pablo+Picasso,+1881-1973:+genius+of+the+century+walther&source=bl&ots=KshiflL5GM&sig=bWYZoRP8Ke8aBcu3CecH6kNOxe4&hl=de&ei=utu_Tf38N8-LswaLws20Bg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false ''Pablo Picasso 1881–1973: Genius of the Century''], Taschen 2000, S. 10, afropen an' 9. Mai 2011</ref> un kreg wiedere Anregungen – um blots eenige to nömmen – ut den Beriek vun den [[Symbolismus (Billend Kunst)|Symbolismus]], de engelsch [[Präraffaeliten]], de [[Wiener Moderne]], katalaansch Wandmalereen vun dat 14. Johrhunnert, ut de Warken vun [[El Greco]]<ref name="Warncke70">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;70</ref>, [[Henri de Toulouse-Lautrec]] un [[Théophile-Alexandre Steinlen|Théophile Steinlen]], den Illustrator in’ Stil vun den [[Jugendstil|Art Nouveau]].<ref>Gohr: ''Picasso'', S. 14</ref> Picasso hett all versöcht sien Vörbiller umtoformen.<ref name="Warncke72" /> 1900 funn Picasso sien Utnannersetten mit Toulouse-Lautrec in dat Bild ''Le Moulin de la Galette''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Le_Moulin_de_la_Galette_1900_.jpg |wayback=20140712054129 |text=''Le Moulin de la Galette'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1900, 88,2&nbsp;×&nbsp;115&nbsp;cm, Öl auf Leinwand, Solomon R. Guggenheim Museum, New York</ref> ehrn Hööchpunkt.<ref name="Warncke72">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;72–73</ref> Sien eerst Eenzelutstellung in’ „''Els Quatre Gats''“ in dat sülvig Johr broch hüm aber negativ Kritiken.<ref>Gohr: ''Picasso'', S.&nbsp;14</ref> ==== Blau Periood (1901–1904) ==== De Begreep ''Blau Periood'' in dat Wark vun Picasso stellt de vörherrschende [[Monochrome Maleree|monochrome]] Farvigkeit in den Vördergrund. De Grundlagen vun de Blau Periood wurrn in Paris entwickelt.<ref name="Warncke81" /> Dat Bild ''Evokation – Dat Begrävnis vun Casagemas''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Evocation_%28The_Burial_of_Casagemas%29_1901_.jpg |wayback=20140712041720 |text=''Evokation – Das Begräbnis Casagemas'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1901, 150&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm, Ööl up Leinwand, Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris</ref> is dat eerste Bild ut disse Schaffensphase. Dat sull dat Enn’ vun en Früendschap un den Anfang vun wat Nees dorstellen. In de Folg entstunnen Warken as ''Dat Blau Zimmer''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_The_Blue_Room_1901_.jpg |wayback=20140712053109 |text=''Das blaue Zimmer'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 50,8&nbsp;×&nbsp;62&nbsp;cm, Herbst 1901, Ööl up Lienwand, Philipps Collection, Washington</ref> un dat berühmte ''Sülvstbildnis''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Self_Portrait_with_Cloak_1901.jpg |wayback=20140712044822 |text=''Selbstbildnis'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 80&nbsp;×&nbsp;60&nbsp;cm, Enn' 1901, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1901. Nah de Umsiedlung nah Barcelona in dat Johr 1902 weern swoormodig Figurenbiller de Hööftthemen. Butensieder vun de Sellschopp, as Bettler, Obdacklose, aber ok eensam Minschen as ok Moder un Kind wurrn dorstellt. Mit Hülp vun disse Themen hett he sowohl sien Eensamkeit in de frömd Stadt as ok den Dood vun sien Früend verarbeit. De Themenwahl vun Picasso is mit de vun de Warken vun Nonell to verglieken. Gifft Nonell aber en Wirklichkeitsutsnitt to erkennen un lett den Rücksluss up gröttere Tosommenhänge to, so verwirklicht Picasso dat Schicksal as wat eenzelnes, in de Isolatschoon.<ref name="Warncke89">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;89</ref> 1902 entstunn ''[[Melancholie (Picasso)|Melancholie]]'', da Bildnis vun en melancholisch jung Fru. De överlang Dorstellen vun de Personen as bispeelslwies bi de ''Büglerin'' (1904) is up de Utnannersetten mit [[El Greco]] torüchtoführen: „Daß meine Figuren in der Blauen Periode sich alle in die Länge strecken, liegt wahrscheinlich an seinem Einfluß.“<ref>Wiegand: ''Picasso''. S.&nbsp;48</ref> Up de anner Siet slutt sück dat Thema vun de Büglerin nahtlos an de Dorstellungen vun [[Honoré Daumier|Daumier]] un grootoordig Studien vun Degas an.<ref name="Warncke86">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;86</ref> As Hööftwark vun de Blau Periood gellt ''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]'' (''Dat Leven'') van’ Mai 1903, in dat de afbild Mann de Gesichtstüüg vun den Früend [[Carlos Casagemas]] drocht. ==== Rosa Periood (1904–1906) ==== De Kunstgeschichte trennt de Johren 1901–1906 in dat Schaffen vun Picasso in twee Perioden, de Blau un de Rosa Periood. För de Lüüd ut sien Tiet dorgegen hebbt de Johren aber een Eenheit bild.<ref name="Warncke111">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 111-112</ref> De vörherrschen Gebruuk vun de Farv Rosa weer för de up kien Fall en Aftrennen vun dat Vörhergahn, un se hebbt dörgahnd vun de Blau Periood snackt. Ok de Künstler hett dat in de Rückschau so sehn.<ref>Françoise Gilot: ''Leben mit Picasso'', 1987, S. 77</ref> Mit de Biller vun de Blau un Rosa Periood hett sück Picasso thematisch düütlich vun de to de Tiet fiert offiziellen Kunst afsett.<ref>Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 127-129</ref> Af 1904 hett Picasso so nah un nah dat vörherrschen Blau dör rosa- un orangefarven Töne ersett. De Motive vun de Rosa Periood stammen faken ut de Welt vun de Schauspeler un Artisten, de dormals as Symbole för dat Künstlerdom verstahn wurrn. So wurrd de Rosa Periood ok as ''Harlekin-Periood'' betekent.<ref name="Warncke111" /><ref>Wiegand: ''Picasso'', S. 44-45</ref> Up de anner Siet trett de Figur vun den Harlekin in beid Perioden up, un Picasso harr sück sülvst as Harlekin malt. Bedingt dör de Leev vun Picasso to [[Fernande Olivier]], dat [[Modell (Kunst)|Modell]] för Bildhauer un Maler, de he 1904 in Paris drapen hett un de to dat Thema vun völ vun sien Biller weern sull, un tosätzlich dör sien eersten finanziellen Spood, sücht dat Wark nu optimistischer ut. As Hööftwark vun de Rosa Periood gellt dat Gemälde ''Die Gaukler'' (''[[Les Saltimbanques (Gemälde)|Les Saltimbanques]]'') ut dat Johr 1905. ==== Les Demoiselles d’Avignon un période nègre (1907–1908) ==== [[Bild:Fang mask Louvre MH65-104-1.jpg|miniatur|hochkant=0.50|Afrikansch [[Fang (Volk)|Fang]]- Mask.]] Dat Bild ''Les Demoiselles d’Avignon'' van 1907 gellt hüüd unbestreden as Hööchpunkt in Picasso sien Storm-un-Drang-Periood.<ref name="Herding5">[[Klaus Herding]]: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfurt a. M. 1992, S. 5.</ref> As dat Werk 1939 sien Weg in de Apenlichkeit funn, wurr dat to dat Slötelbild vun de [[Klassische Moderne#Kunstgeschichte|Moderne]] slechthen.<ref name="Herding5" /> Anreegt sünd de ''Demoiselles'' vun de Biller vun [[Paul Cézanne]] un den Arbeiten vun de [[Fauvismus|Fauves]], etwa ''[[Fauvismus#Hööchpunkt 1906|Le bonheur de vivre]]'' ''(Levensfreud'', 1905/06)'' vun [[Henri Matisse]]. Utgangspunkt för Picasso weer sien Utnannersetten mit de europääsch Kunstöverlefern un den Rückgreep up prähistorsch Kunst, de sück in sien in’ Sömmer 1906 anfangen Befaten mit de iberisch Kunst wiest. Siet den Winter 1905/06 entstunnen Formstudien, de disse Utnannersetten wedderspegeln. Mit dat afsluten Wark vun de ''Demoiselles'' fung de so nömmt ''période nègre'' vun Picasso an. In disse Phase harr Picasso Anregungen ut de afrikaansch un, in minn Utmaat, ozeaansch Kunst free kombineert<ref name="Herding38">Klaus Herding: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfurt a. M. 1992, S. 38</ref> (siehe hierzu [[Primitivismus]]). Picasso sülvst hett immer blots vun ''art nègre'' snackt, wiel he de ozeaansch Vörbiller „afrikaniseert“ harr.<ref>Jean-Louis Paudrat: ''Aus Afrika'', in Kat. ''Primitivismus'', S.147-151</ref><ref>Patricia Leighten: ''The White Peril and L’Art Nègre: Picasso, Primitivism, and Anticolonialims'', 1989, S. 86</ref> En Wark ut de ''période nègre'' is dat Bild ''Akt mit Kleedaschstück'' ut den Sömmer/Harvst 1907. ==== Kubismus (1908–1916) ==== ''Hööftartikel: [[Kubismus]]'' Zitat: Der Kubismus ist weder ein Samenkorn noch ein Fötus, sondern eine Kunst, der es vor allem um die Form geht, und wenn eine Form einmal geschaffen ist, dann ist sie da und lebt ihr eigenes Leben weiter|Pablo Picasso.<ref>Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an' Main 1957, Siet&nbsp;14&nbsp;f. (26.&nbsp;Mai 1923).</ref> [[Bild:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|miniatur|hochkant|Paul Cézanne: ''Mont Sainte-Victoire'', 1904, Museum of Art, Philadelphia]] Zentraal Utgangspunkt för Picasso weer de malerisch Kunstform vun Paul Cézanne ut de sien letzt Levensjohren. Picasso harr de sien Wark studeert un hett sück later tegenöver den Fotografen [[Brassaï]] ütert: „Cézanne! Er war unser aller Vater!“<ref>Bernhard Grom, Menschen- und Weltbilder moderner Malerei: Beckmann, Nolde, Rouault, Hrdlicka, Picasso, Chagall, Kandinsky, Mondrian, Newman, Ernst, Dalí, Tobey, Beuys, Bacon, Cézanne, Verlag BoD – Books on Demand, ISBN 978-3-8330-1125-2, 2003, S. 173.</ref><ref>Der Spiegell, ID 13529021, Picassos Apokalypse im Bordell, Jürgen Hohmeyer, 1988, Nr. 8</ref> Bevortoogt Motive weern [[Stillleven]], insbesünnere sünd Musikinstrumente, Landschapen un Personen dorstellt. De kubistisch Periood vun Picasso lett sük in twee Phasen indelen: in den analytischen un synthetischen [[Kubismus]]. '''Analytisch Kubismus''' (1908–1912). Picasso sien Methode – dat „Apenmaaken“ vun de sloten Form vun de dorstellt Körper togunsten vun en Formenrhythmus – maakt dat mögelk, de Körperlichkeit vun de Dinge un hör Laag in den Ruum dortostellen, anstatt se dör [[Trompe-l’œil|illusionistisch]] Middel vörtotäuschen.<ref name="Kahnweiler49">Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje Stuttgart, Eerstuplaag 1920, Sieden 49–52</ref> De Luchtführung speelt en ünnerordnet Rull. In de Biller wurr nich fastleggt, vun welker Siet dat Lucht kummt.<ref>Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje Stuttgart, Eerstuplaag 1920, Siet 25</ref> De dordör hervörtreden ünnerscheedlich Ansichten vun de Objekte bewarken dat Erschienen vun simultaner [[Perspektive]], as wenn se vun all Sieden to glieker Tiet ankeken wurrn könnt. Up disse Wies entsteiht de Wirkung vun en „kristallinen“ Struktur. En Bispeel is dat 1910 malt ''Porträt Ambroise Vollard''. '''Synthetisch Kubismus''' (1912–1916). De synthetische Kubismus baut up de vun Picasso un Braque praktizeert [[Collage]]technik, den [[papier collé]] up. To de ''papier collés'' wurrn se dör hör tovör entstahn dreedimensionalen Konstruktschonen, den Papeerplastiken anreegt, de se ut [[Papeer]] un Karton, Picasso later ut Blick, maakt hemm.<ref name="Rubin9">William Rubin: ''Picasso und Braque. Die Geburt des Kubismus'', 1990, S.&nbsp;9–11</ref> Se billen de Grundlaag vun all nahfolgen [[Collage]]-Techniken bit hen to dat [[Objet trouvé|Ready-made]]. In de Biller sünd nu Papeer, Zeitung, Tapeet, imiteert Holtmaserung, Saagspääne, Sand un ähnlich Materialien updüükt. De Grenzen tüschen de malt un real Gegenstand bit hen to dat Objekt gaht innanner över. Up disse Wies gungenBraque un Picasso up en Synthese in, worut sück de Naam vun disse Schaffensperiood ergeeb. De in disse Wies bearbeit Biller kriegen en dinghaften, materiellen Charakter, de en nee Realität vun dat Bild schafft.<ref name="Ganteführer16">Anne Ganteführer-Trier: ''Kubismus'', 2007 S.&nbsp;16–18</ref> Mit den synthetischen Kubismus hebbt Picasso un Braque nich blots en nee Kunstricht schafft, sonnern todem as nee Gestaltensmögelkeit de Collage opdeckt. Picasso sien eerst Wark vun disse Oord weer de in dat Johr 1912 entstahn Arbeit ''Stillleven mit Rohrstohl'' (''Nature morte à la chaise cannée''),<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.musee-picasso.fr/pages/page_id18547_u1l2.htm |wayback=20050305050539 |text=''Stillleben mit Rohrstuhl'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1912, 29&nbsp;×&nbsp;37&nbsp;cm, Collage, Musée Picasso, Paris</ref> de de eerste Collage dorstellt. En anner Arbeit ut disse Phase is ''Vigelien un Wienglas up en Disch''. ==== Stilistisch Nebennanner (1916–1924) ==== Wiels den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkriegs]] entstunn in Europa en Sehnsucht nah „Reinheit un Ordnung“. Dat keem to en Rückbesinnen up de klassische Traditschoon un en faken krass vördragen Aflehnen vun all Modernismen. Frankriek verstunn sück in direkt Nahfolge vun de vörbildlich Antike as Hort vun de Humanität un Gegner vun de „barbarischen Düütschen“.<ref name="Warncke250">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 250-251</ref> De Rückbesinnen geev dat ok in anner romaansch Länner: so in Barcelona in’ [[Noucentisme]], den Picasso 1917 bi sien Spanienreis kennenlehrt hett. In Frankriek hebbt sück twee entgegengesett künstlerisch Lager herutbild. Dat ene, mit den Hööftvertreder [[Fernand Léger]], hett versöcht, de formalen Errungenschapen vun den Kubismus mit den Formen vun de Klassik zu verbinnen, um de Kunst politisch Telen deenstbor to maken. Dat anner, mit Picasso as Hööftvertreder, folg de unmittelbor Utnannersetten mit de klassisch Werten. De Wedderbeleven vun den [[Klassizismus]] in Picasso sien Wark weer de Folg.<ref name="Warncke250" /> So wiesen de Arbeiten vun Picasso all af 1914/15 Figurendorstellen, de ganz nah de Traditschoon vun de Klassik un de europääsch Klassizismen vun de formbestimmen Lien utgahn, as etwa dat ''Bildnis Olga in en Sessel''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/A55A04/w.nsf/OPRA/BRUE-5ZKH63/$File/Pablo%20Picasso%20-%20Portrait%20of%20Olga%20in%20an%20Armchair%20%281917%29%20.JPG ''Olga in einem Sessel''], Ende 1917, 130&nbsp;×&nbsp;88,8&nbsp;cm, Ööl up Leinwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1917.<ref name="Gohr83">Gohr: ''Picasso'', S. 83</ref> Neben de klassizistisch Akten, Porträts un szenisch Dorstellen entstunnen aber to glieker Tiet Warken vun den synthetischen Kubismus, as etwa ''Stillleven vör en Fenster in Saint-Raphaël''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/images/works/2314.jpg ''Stillleben vor einem Fenster in Saint-Raphaël''], Sommer 1919, 35,5&nbsp;×&nbsp;24,8&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Sammlung Heinz Berggruen, Genf</ref> ut den Sömmer 1919 oder ''[[Dree Musikanten]]'' ut den Sömmer 1921. De Johren 1916 bit 1924 billen up disse Wies schienbor en Tiet vun de Koexistenz vun Gegensatzen.<ref name="Warncke245">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 245</ref> So hett sück de Kunsthistoriker [[Julius Meier-Graefe]] lustig maakt: „Morgens macht er Kuben, nachmittags voluminöse Frauen.“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;85&nbsp;ff. In: Julius Meier-Graefe ''Entwicklungsgeschichte der modernen Kunst'', Bd.&nbsp;2, München 1966, S.&nbsp;676</ref> De Kompositschoon ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'' van 1921 wiest dree mächtig wirken Fruen, kleedt as [[antike]] Göddinnen, de sück melancholisch ankieken. En anner antik Thema bild da Gemälde ''De Panfleut''<ref group="Bild">[http://www.panflutejedi.com/Images/picasso.jpg ''Die Panflöte''], 1923, 205&nbsp;×&nbsp;174,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1924 af. ==== Utnannersetten mit den Surrealismus (1925–1936) ==== Van 1925 bit 1936 hett sück Picasso weer intensiv de plastisch Gestalten towendt. All twee- un dreedimensionale Utdrucksformen wurr in en jüst „exploderen“ Fülle gegensiedig Entspreken neben- un nahnanner sett.<ref name="Warncke308">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;308</ref> För sien Jonglieren mit de Form kreeg Picasso in de Johren dör en nee künstlerisch Bewegen Rückhollen, de sück ut de Strööms vun den [[Dadaismus]] rutbild harr: den [[Surrealismus]]. För de Surrealisten weer Picasso en Symbolfigur vun de Moderne. Aber man kann Picasso in engeren Sinn nich den Surrealismus toreken. Picasso hett sück 1925 an de eerst Utstellung vun surrealistisch Maler in de Pariser [[Pierre Loeb|Galerie Pierre]] bedeligt. Sien Arbeiten weern dor neben Warken vun [[Hans Arp]], [[Giorgio de Chirico]], [[Max Ernst]], [[Man Ray]] un [[Joan Miró]] to sehn. Torüchkiekend hett he sück denn in de 1950er Johren ütert, vör 1933 free vun surrealistisch Infloten arbeit to hemm.<ref name="Warncke327" /> Disse Utsaag vun Picasso steiht aber tegenöver, dat he de Arbeiten vun [[Giorgio de Chirico]] bit to [[Joan Miró]] nau wohrnommen un as Vörbild bruukt harr. Besünners völ Anregungen geev hüm de surrealistisch Plastik, vör allen Warken vun [[Alberto Giacometti]]. Allerdings staht disse Övernahmen nie alleen, sonnern wurrn vun Picasso för sien Zwecke funktschonaliseert un mit Anlehen ut kumplett anners oord Kunstrichten kombineert.<ref name="Warncke330">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;330-331</ref> Picasso hett seggt: „Manche nennen die Arbeiten, die ich in einer bestimmten Periode geschaffen habe, surrealistisch. Ich bin kein Surrealist. Ich bin nie von der Wahrheit abgewichen: Ich bin immer in der Wirklichkeit geblieben.“<ref>''Einblicke. Das 20. Jahrhundert in der Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen''. Hatje Cantz Verlag, Düsseldörp 2000, S.&nbsp;638. ISBN 3-7757-0853-7)</ref> As surrealistisch inspireert Warken gellen bispeelswies ''Slapen Fru in’ Armsessel'', 1927, de ''Sitten Badende an’ Meeresstrand'' un ''De Krüzigung''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDC4 ''Die Kreuzigung''], Februar 1930, 51,5&nbsp;×&nbsp;66,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1930. ==== Guernica (1937) ==== [[Bild:Mural del Gernika.jpg|miniatur|Nachbildung von ''Guernica'' in Form von Kacheln als Wandbild in Originalgröße in der Stadt Gernika]] Dat eerste Wark, dat Picasso to dat Thema [[Spaansch Börgerkrieg]] maakt hett, weer ''Drööm un Löög vun Franco'', en Folg vun 18 [[Aquatinta]]-[[Radeeren]], de Picasso an’ 8. Januar 1937 anfungen harr. Nah dat Bombarderen vun [[Gernika]] in’ April 1937 entstunn ünner dissen Indruck dat grootformatige, rund dree-eenhalv Meter hooch un meest acht Meter breet Wandbild ''Guernica'', da tosommen mit [[Paul Éluard]] sien Gedicht ''De Sieg vun Guernica'' in’ Juni in de Pariser Weltutstellung in’ spaanschen Pavillon utstellt weer.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;103&nbsp;ff</ref> Nah anfänglich Kritik, de sück besünners an sien mangeln politisch Eendüüdigkeit fastmaken dee, wurr dat in de Rezeptschoon to dat beropenst Antikriegsbild vun dat 20. Johrhunnert verklort – in wieden Afstand folgen de Biller vun [[George Grosz]] un [[Otto Dix]] över den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]].<ref>Ulrich Baron, welt.de, http://www.welt.de/kultur/literarischewelt/article823783/Die_Geschichte_von_Picassos_Guernica.html?nr=6&pbpnr=0, Die Geschichte von Picassos „Guernica“, van' 22. April 2007, afropen an' 9. Mai 2013</ref> Eenig Slötelfiguren ut dat Gemälde, as de ''Weinende Fru'' un dat ''Starven Peerd'', finnen sück in sien lateren Warken weer. ==== Laatwark nah 1945 ==== Zitat: Warum, glauben Sie, datiere ich alles, was ich mache? Weil es nicht genügt, die Arbeiten eines Künstlers zu kennen, man muss auch wissen, wann, warum, wie und unter welchen Bedingungen er sie schuf […] es ist mir wichtig, der Nachwelt eine möglichst vollständige Dokumentation zu hinterlassen […] Nun wissen Sie, warum ich alles, was ich mache, datiere. Pablo Picasso, 1943.<ref>Brassai: ''Gespräche mit Picasso.'' Rowohlt, Reinbek bi Hamborg 1966 (frz. Orig.: ''Conversations avec Picasso''. Gallimard, Paris 1964), S.&nbsp;79f.</ref> Nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweten Weltkrieg]] hett Picassos sien Stil noch mal ännert, indem he de Kunst vun de olt Meester ne interpreteren un den Wettstriet mit de söcht hett. Bispelen sünd ''Bildnis vun en Maler'' nah [[El Greco]], 1950, de af 1954 entstahn 15 Versionen nah [[Eugène Delacroix|Delacroix]] sien ''Fruen vun Algier'' as ok 1957 ''Las Meninas'' nah [[Diego Velázquez (Maler)|Velazquez]]. In ''Las Meninas'' hett Picasso de Dogge vun den spaanschen König dör sien [[Dackel|Dachshund]] [[Lump (Dachshund)|Lump]] ersett. De Nahmaakt Biller teken sück dör formalen Witz un inhaltlich Ironie ut. De „Zitatkunst“ nehm he dormit all vörweg, se sull eerst in de 1960er Johren wiet verbreedt wurrn.<ref>Siegfried Gohr: ''Picasso'' S.132–148.</ref> De vun [[Jean Crotti]] utfunnen spezielle Form vun de [[Glasmaleree]], „Gemmail“ (Plural „Gemmaux“), bruukt Picasso bispeelswies in sien Wark ''Ma jolie guitar'' ut dat Johr 1955. In disse Technik hett he af 1954 etwa 60 Warken schafft, in de he fröhere Themen wedderhalen dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20160708102455/http://www.jungi.com/cgi/getimg.cgi?0880&/allbild.htm |titel=Galerie Jungi: SOLD |datum=2016-07-08 |archiv-datum=2016-06-08 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}} </ref><ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20120823075407/http://www.gemmail.com/?page_id=1197 |titel=Picasso and the Gemmail « Le Gemmail |datum=2012-08-23 |archiv-datum=2012-08-23 |abruf=2023-04-16 |sprache=en}} </ref> Sülvstporträts vun Picasso sünd selten: „Mit mien Gesicht hebb ik mi wirklich nich faken befaat.“ Stattdessen wiest sück Picasso in verslötelt Sülvstbildnisse, verstaken in Harlekinen, Jünglingen un un olt Lüüd as ok in de Porträts vun [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] und [[Honoré de Balzac|Balzac]] (1952).<ref>Wiegand: ''Picasso.'' S.&nbsp;139.</ref> Gegen Enn’ vun sien Schaffen entstunnen aber doch en Reeg vun Sülvstbildnisse. In’ April 1972 hett Picasso ''De junge Maler'' schafft. Mit wenig schlicht Streken, de in’ Gegensatz to de expressiv, [[pastos]] malt Warken vun de vergangen Johren staht, malt he sück mit en bretkrempigen Hoot, den Pinsel locker in de Hand hollend, villicht en Versöök, nich wiet vör sien Dood, weer de lütt Pablo Ruiz to ween.<ref>Gohr: Picasso. S.&nbsp;153&nbsp;f.</ref> In’ Juni folg en anner Sülvstporträt, dat hüm as ollen Mann wiest un up dat he den Ankieker mit wiet upreten Oogen anstarrt. Mit dat Bild ''De Ümarmen'', dat an’ 1. Juni 1972 entstunn, gung Pivasso sien malerisch Wark to Enn’; bit to sien Dood an’ 8. April 1973 hett he blots noch tekent – dat weern nich weniger as tweehunnert Biller. Twee Farven domineren de Leevstenszene: Blau un Rosa. Picasso grippt hier noch eenmal up de Grundlagen vun sien Kunst torüch: up de Doodsbiller, den Leevstenruusch, de melancholisch blau Periood un de spelerische Rosa Periood. In sien letzt Bild rast en blau Well up en Paar to, dat meest nich to erkennen is; dat is blots ut den Titel aftoleiten. En ekstatisch Knäuel ut Körper- un Geslechtsdelen beherrscht dat Bild.<ref>nach Niklas Maak, FAZ.NET 26. Januar 2007, http://www.faz.net/s/RubEBED639C476B407798B1CE808F1F6632/Doc~EC38F280A1AA4479D8EBE2FD15F34C0FD~ATpl~Ecommon~Scontent.html, Die Geheimnisse des späten Picasso, afropen an’ 9. Mai 2013|zugriff=14.&nbsp;November 2008}}</ref> === Bildhaueree === As nich utbildt Bildhauer hett Picasso tüschen de Johren 1909 un 1930 [[Skulptur]]en schafft, de en groten Infloot up de [[Bildhaueree]] vun dat 20. Johrhunnert hemm sullen. Dreedimensional Arbeiten hebbt sien ganz Wark begleit un hebbt hüm as Experimenteerfeld för sien malerisch Schaffen deent. Sien [[Innovation]]en hett he nich wieder verfolgt, se hebbt aber Bildhauer ut sien Tiet as Anregung deent, as bispeelswies den [[Futurismus|Futuristen]], den [[Dadaismus|Dadaisten]] un den [[Konstruktivismus (Kunst)|Konstruktivisten]].<ref name=":0">{{Internetquelle |autor=Gabriele Kopp-Schmidt |url=https://www.kunstlinks.de/material/wa/picasso_KoppS_1_00.pdf |titel=Picasso und die Folgen: der Maler als »Bildhauer« |hrsg=Deubner Verlag für Kunst, Theorie und Praxis |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230411170925/https://www.kunstlinks.de/material/wa/picasso_KoppS_1_00.pdf |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |format=PDF; 562 kB |sprache=de}}</ref> [[Bild:2004-09-07 1800x2400 chicago picasso.jpg|duum|Picasso-Skulptur ahn Titel in Chicago ut dat Johr 1967.]] De fröheste Skulptur vun Picasso is de lütt Bronze ''Sitten Fru'' van 1902, de he modelleert hett, as he goot 20 Johr olt weer. Sien eerst bedüdend Skulptur weer de meest levensgroot ''Fruenkopp (Fernande)'' ut den Sömmer 1909, de in’ Tosommenhang mit Biller vun Fernande entstunn, de nah de Utnannersetten mit dat Laatwark vun Cézanne all en nee, nichtperpektivischen Bildupbau, en minneseert Farvplaat un Formzerlegung upwiesen. Bit 1912, as de eerste [[Collage]], ''Stillleven mit Rohrstohlgeflecht'' schafft wurr, entstunnen kien wiedere Plastiken. In dat sülvig Johr hett he de Montage ''Gitarr'', en „Konstruktschoon“ ut tosommenliemt, mit Schnoren versehn Kartonstücken fardig stellt. Ut dat Johr 1914 stammt de 6-er Reeg vun de ''Absinthglöös'', bestahnd ut kubistisch formt Glas ut Bronze, den en echte [[Absinth]]leepel un en unecht Stück Sucker tofüügt wurr un de en ünnerscheedlich Bemalen upwiesen – en unkonventschonelle Behanneln vun den Warkstoff [[Bronze]]. Dat hannelt sück hier um en [[Assemblage]]. De echte Lepel erinnert an en [[Objet trouvé|Ready-made]] vun [[Marcel Duchamp]].<ref name=":0" /> Af 1923 hett Picasso mit sien Früend, den Bildhauer [[Julio González (Bildhauer)|Julio González]], tosommenarbeit, de hüm mit de verscheden Mögelkeiten vun de bildhauerisch Gestalten wieder vertroot maakt hett. In de Johren 1928 un 1929 entstunnen de Iesen- un Drahtskulpturen, vun de en vun sien Slötelwarken de ''Drahtkonstruktschoon'' (''Denkmal för Guillaume Apollinaire'') is; se wurr in Paris Enn’ 1928 fardigstellt. In sien Warkphase to Anfang vun de 1930er Johren hett Picasso Skulpturen in realistisch Utformen schafft as den ''Fruenkopp'' (''Marie Thérèse''), 1931, de up de Liason mit sien nee Partnerin [[Marie-Thérèse Walter]] verwiest. To wiedere plastisch Warken hörrn bispeelswies de Assemblage ''De Stierschädel'' van 1942, ''Mann mit Lamm'', 1942/43, as ok de monumentale Plastik ahn Titel ut dat Johr 1967 in [[Chicago]] up den Daley Plaza; de Börger beteken de as ''Chicago Picasso'', un se wurrd af un to mit en Vagel oder Fruenkopp vergleken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.cirrusimage.com/chicago-picasso-sculpture/ |titel=Chicago Picasso Sculpture |werk=North American Insects & Spiders |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416101649/https://www.cirrusimage.com/chicago-picasso-sculpture/ |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=en}}</ref> === Druckgrafik === In de Johren van 1930 bit 1937 hett Picasso en Reeg vun hunnert Grafiken schafft, de nah den Verlegger un Kunsthändler Vollard de ''Suite Vollard'' nömmt wurr; de harr de bi den Künstler in Updrag geven. Picasso varieert dorin Themen as Künstler un Modell un dat Minotaurus-Motiv. Dat [[Kunstmuseum Pablo Picasso Mönster|Graphikmuseum Pablo Picasso Mönster]] hett 2001 de kumplette Grafikfolg erwurben.<ref>Graphik Museum Pablo Picasso, [http://www.kunstmuseum-picasso-muenster.de/museum/sammlungen/pablo-picasso-die-suite-vollard/, Die Suite Vollard] afropen an’ 9. Mai 2013</ref> En zentraal Thema wurr de [[Stierkamp]], den Picasso 1935 in en Folg vun [[Radeerung]]en dorstellt hett. Motive vun den Stier un den Stierkamp as traditschonell spaansch Thema trecken sück dör Picasso sien Gesamtwark. De ''Minotauromachie'' verknütt den antiken Minotauros-Mythos mit modern Stierkampszenen, de bispeelswies in de 1937 entstahn Raderungsfolge ''Drööm un Löög vun Franco'' un sien Monumentalgemälde ''Guernica'' antodrapen sünd. De ''Minotauromachie'' is en Zitat vun sien Landsmann [[Francisco de Goya]], de sien Raderungsfolg ''[[Tauromaquia#De ''Tauromaquia'' bi Goya un Picasso|Tauromaquia]]'' um 1815 fardigstellt hett. De 1957 entstahn Folg ''La Tauromaquia'' in 26 Aquatinta-Raderungen entstunn as Illustratschoon to dat eerst Lehrbook vun de Stierkampkunst, ''La Tauromaquia, o arte de torear'', en Book ut dat Johr 1796, de sien Schriever en vun de bekannst Stierkämper ut sien Tiet weer, de Torero José Delgado y Galvez, nömmt Pepe Illo.<ref>Hamborger Kunsthall, Utsstellung 2005, {{Webarchiv|url=http://www.hamburger-kunsthalle.de/archiv/seiten/picasso.html |wayback=20131007085523 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Pablo Picasso. La Tauromaquia oder die Kunst des Stierkampfs, afropen an’ 11. November 2005</ref> Af November 1945 hett he sück, nah eerste Lithografien vun de Johren 1919 bit 1930, in de Warkstäe vun [[Fernand Mourlot]] in Paris nochmals de Technik vun de [[Lithografie]] towendt; so entstunnen bispeelswies ''Tête de femme'', ''Les deux femmes nues'' un ''Le Taureau''.<ref>{{Internetquelle |url=http://frjb.free.fr/fmchrono.html |titel=Fernand Mourlot : chronologie |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230408121814/http://frjb.free.fr/fmchrono.html |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=fr}}</ref> 1968 entstunnen twee groot Radeerfolgen: ''Maler un Modell'' as ok ''De Liggen'', de nochmals de zentraal Themen vun sien Wark upnehmen: Zirkus, Stierkamp un erotische Motive. [[Bild:1981 picasso nonumber pogasheno ng.jpg|miniatur|Russisch Breefmark van 1981, de Picasso un sien Fredenduuv ut dat Johr 1949 dorstellt]] ''' Gebruuksgrafik''' Picasso weer dorneben ok in de [[Gebruuksgrafik]] tätig – Herstellen vun Presseteeknungen, Plakaten un Bookillustratschonen as ok mit Entwürfen för Klennerbiller, Koorten un Notenheften. De gebruuksgrafisch Arbeiten hebbt tonächst noch för dat Utkommen vun den jungen Künstler mit sörgt, later sünd se as Gefälligkeiten för befrüend Schrievers, Komponisten, Verleger un Galeristen entstahn.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20101229191418/http://www.gs.ethz.ch/ausstellung/archiv/Picasso.html |titel=Graphische Sammlung der ETH Zürich - Picassos Gebrauchsgraphik. Die Sammlung Margadant |datum=2010-12-29 |archiv-datum=2010-12-29 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> In Vallauris hett he sück 1948 neben de Keramik ok mit de Technik vun den [[Linolsnitt]] befaat, den he tosommen mit den Drucker Hidalgo Arnera utführt hett. Plakate för Stierkämpe un Keramikutstellungen vun de Gemeend weern sien eerst Warken. Sien bekanntst Plakat is de ''[[Freedensduuv|Fredensduuv]]'' för den Pariser Weltfredenskongress in dat Johr 1949. För de ''Fredensduuv'', de to en weltwiet bekannt Symbol wurr, hett Picasso etwa hunnert Teeknungen maakt; hör Gestaltung foot up [[Impressionismus|impressionistischen]] Stilmiddel. In’ April 1949 wurr de Fredensduuv eerstmals up den Pariser Kongress, den „Congrès mondial des partisans de la paix“ utstellt. Wiedere Duven hett he denn för de Kongresse in [[Warschau]] un [[Wien (Stadt)|Wien]] maakt.<ref>Wiegand: ''Picasso.'' S.&nbsp;127&nbsp;ff.</ref> ''' Bookillustratschonen''' Picasso hett Warken ut de greeksch Antike bit to Literatur ut sien Tiet in [[Bibliophilie|bibliophilen]] Utgaven illustreert. André Breton sien ''Clair de terre'' ut dat Johr 1923 enthollt sien eerste Bookillustratschonen, dornah geev dat noch Afbillen för Warken vun [[Luis de Góngora]], [[Francesco Petrarca]], [[Tristan Tzara]], [[Antonin Artaud]] un [[Pierre Reverdy]]. Dat bekanntst Wark is dat vun Vollard 1931 herutgeven ''Le Chef d’Œuvre Inconnu'' (''Dat unbekannte Meesterwark'') vun [[Honoré de Balzac]] mit Illustratschonen vun den Künstlers. Mit den Protagonisten Frenhofer, en Maler, verbunn hüm de Berop un de Straat, in de de leevt harr – de Rue des Grands-Augustins. === Wiedere Warkgattungen === ''' Bühnenbiller un -vörhänge, Kostüme ''' All in fröh Johren harr Picasso dat Theater as Inspiratschoonsborn för sien Kunst opdeckt. Af 1905 harr he den melancholischen Harlekin un truerig Artisten as Motive vun sien Biller wählt. De Utnannersetten mit dat Theater treckt sück dör sien gesamt Wark. 1917 hett Picasso söss Bühnenbiller, den Bühnenvörhang un de Kostüme för dat ''Balletts Russes'' vun [[Sergei Pawlowitsch Djagilew|Sergei Djagilew]], schafft, de nah en Thema vun [[Jean Cocteau]] un de Musik [[Erik Satie]] dat [[Ballett]] ''[[Parade (Ballett)|Parade]]'' upführen deen. 1919 folgten Bühnenbiller för [[Manuel de Falla]] sien Oper ''De Dreespitz'', 1920 för [[Igor Strawinsky]] sein ''Pulcinella'' un 1924 för dat Ballett ''Les Aventures de Mercure'' vun Satie. De [[Schirn Kunsthall Frankfort|Frankforter Schirn]] wies Enn’ 2006 bit Anfang 2007 mehr as 140 Warken: Entwürfe för Bühnenbiller, Fotografien, Kostüme, Bühnenvörhänge, Teeknungen un Gemälde. Völ originale Bühnenbiller un Kostüme sünd aber all in Dutten oder verschullen. Vun de oorsprünglich Choreografien gifft dat faken blots noch wenig Swaart-Witt-Fotografien.<ref>{{Internetquelle |url=https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |titel=Picasso und das Theater |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416102416/https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |wayback=20200101072307 |text=Picasso und das Theater |archiv-bot=2026-08-15 15:27:28 InternetArchiveBot }}</ref> ''' Keramik ''' Af dat Fröhjahr 1947 betruck Picasso en Atelier in den franzööschen Oort [[Vallauris]], nahdem he in dat Johr tovör bi de jährlich Pöttkereeutstellung tofällig Suzanne un Georges Ramie, de Eegendömer vun en Keramikfabrik, de Warkstäe Madoura, drapen harr. Picasso hett sien eerste Versöök mit [[Keramik]] ünnrnommen un besloten, sück mit disse Kunst to befaten. Sien Vörgahnswies weer unorthodox. He hett Faune un Nymphen ut den Ton schafft, hett de Eer as Bronze gaten, Platten un Teller mit sien bevörtoogt Motiven as Stierkamp, Fruen, Ulen, Zegen dekoreert, hett wenig begäng Ünnerlagen (Pignates-Scherben, Brennkapseln oder braken Tichels) bruukt un hett en witt Tonmasse ut nich emailleert, mit Reliefs versehn Keramik utfunnen. Binnerhalv vun twintig Johren hett Picasso en groot Antall vun keramisch Originalwarken schafft.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.frankreich-sued.de/vallauris-server/picasso.htm |titel=Pablo Picasso in Vallauris |werk=frankreich-sued.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416102645/http://www.frankreich-sued.de/vallauris-server/picasso.htm |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=http://www.frankreich-sued.de/vallauris-server/picasso.htm |wayback=20230416102645 |text=Pablo Picasso in Vallauris |archiv-bot=2026-08-15 15:27:28 InternetArchiveBot }}</ref> ''' Luminografie ''' Ofschons sück Picasso sülvst wenig mit de Fotografie befaat hett, wuss he de Mögelkeiten vun dat Medium aber för sien künstlerisch Experimente to bruken. So entstunn 1949 in Vallauris in Tosommenarbeit mit den Fotografen [[Gjon Mili]] en Reeg vun Luchtmalereen, so nömmt [[Light Painting|Luminografien]]. Picasso hett dorto eenfack den Tekenstifft mit en Taschenlamp uttuscht un denn in en afdunkelten Ruum vör Mili sien Kamera Figuren in de Luft maalt. Dör de [[Langtietbeluchten]] wurrn Picasso sien Luchtbahnen eerst up dat Foto as „Luminogramme“ düütlich.<ref>http://www.staff.uni-marburg.de/~heuserh/Lichtmalerei2005/Lichtmalerei.html#Be%20Picasso, Be your own Picasso, Heike Heuser, Universität Marburg, afropen an 9. Mai 2013</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://www.vpphotogallery.com/photog_mili_picasso.htm |wayback=20090126215646 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Gjon Mili – Pablo Picasso, VP Gallery (engelsch), afropen an' 18. November 2008</ref> === Literarisch Wark === Neben sien bildnerisch Wark hett Pablo Picasso Dutzende vun Gedichten achterlaten.<ref group="Kommentar">Kiek dorto dat On-line Picasso Project ünner Weblenken</ref> Sien Texte finnen sück in de Literaturlist ünner Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse.'' Todem weer Picasso ok as Dramatiker tätig. Ünner den Indruck vun de düütsch Besetten vun Paris un en hart Winter entstunn 1941 in blots wenig Daag dat Stück ''Le désir attrapé par la queue'', dat toeerst in de Tietschrift ''Message'' brocht wurr un an’ 14. März 1944 ünner de Regie vun [[Albert Camus]] in de Wahnen vun [[Michel Leiris]] ünner Mitwarken vun [[Simone de Beauvoir]], [[Jean-Paul Sartre]], [[Raymond Queneau]], [[Dora Maar]] un annern szenisch leest wurr. Sien Eerstupführen beleev dat 1950 im Londoner Watergate Theatre.<ref name=":1">{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20141225133746/http://www.sogar.ch/wie-man-wuensche-beim-schwanz-packt.html |titel=Wie man Wünsche beim Schwanz packt - sogar theater |werk=www.sogar.ch |datum=2014-12-25 |archiv-datum=2012-10-02 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> [[Paul Celan]] hett dit Drama ünner den Titel ''Wie man Wünsche beim Schwanz packt'' in’t Düütsche översett. Sien düütschspraakig Eerstupführen funn 1956 in en lütt Berliner Theater ünner de Regie vun [[Daniel Spoerri]] un dat Mitwarken ünner annern vun [[Meret Oppenheim]] (Bühnenbild un Kostüme) statt. [[Veit Relin]] hett dat Stück 1962 för dat Feernsehn bearbeit. De [[Westdüütsch Rundfunk Köln|WDR]] schreev to’n Anlaat vun de vun den [[Süüddüütsch Rundfunk|SDR]] 1980 produzeert Hörspeelversion vun disse „dadaistischen, erotischen Komödie“: „Das vom Geist der Psychoanalyse inspirierte Stück ist eine (aber)witzige Collage absurder Szenen und surrealer Begegnungen eines Dichters, in der Traumbilder und Elemente der realen Welt zu einer befremdlichen Synthese verschmelzen.“<ref name=":1" /> 1948 schreev Picasso noch en Schauspeel ''Les quatre petites,'' dat ünner den Titel ''Vier kleine Mädchen'' in’t Düütsche översett un 1981 in London eerstmals upführt.<ref>Nochmals de [http://www.theatertexte.de/data/s._fischer_verlag/747648/show Verband deutscher Bühnen- und Medienverlage]</ref> == Rezeptschoon == === Tüügnisse vun Lüüd ut sien Tiet === [[Bild:Portrait of Picasso (Pablo Gargallo, MRABASF E-608) 01.jpg|mini|hochkant|[[Pablo Gargallo]]: Büste vun Pablo Picasso, Bronze, 1915]] Picasso sien Landsmann [[Salvador Dalí]] is 1926 to’n eersten Mal nah Paris reist un hett Picasso besöcht. „Als ich bei Picasso ankam, war ich so tief bewegt und voller Respekt, als hätte ich eine Audienz beim Papst“.<ref>{{Internetquelle |url=http://web.archive.org/web/20040817125608/http://daszitat.de/autoren/503204938c0cfd31e/d/50320493970cd1c83.html |titel=Dali, Salvatore |datum=2004-08-17 |archiv-url=2004-08-17 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> 1934 hett Picasso Dalí dat Geld för en Överfohrt in de USA lehnt, dat Dalí nie torüchbetallen sull. De Wertschätzung sull sück aber later ännern, se wurrn Konkurrenten un Dalí in’ Gegensatz to Picasso en Anhänger vun [[Francisco Franco]]. Bekannt wurr de Utspröök vun Dalí: :„Picasso es pintor, yo también; Picasso es español, yo también; Picasso es comunista, yo tampoco.“<br /> („Picasso is Maler, ik ok; Picasso is Spanier, ik ok; Picasso ist Kommunist, ik ok nich.“)<ref>Proverbs & Sayings, http://www.proverbsandsayings.com/authors/SalvadorDali.html, Dalí Quotes, afropen an' 9. Mai 2013</ref> De [[Surrealismus|surrealistische]] Schriever [[André Breton]] lobt in sien Schrift ''Der Surrealismus und die Malerei'' ut dat 1928 den Künstler: „Man muß bar sein allen Vorstellungsvermögens von der außerordentlichen Prädestination Picassos, um auch nur zu wagen, ein Nachlassen bei ihm zu befürchten. O Picasso, der Du den Geist bis zu seinem höchsten Grade nicht des Widerspruchs, aber der Befreiung getrieben hast […].“ De Galerist [[Ambroise Vollard]] bericht in sien Schrift ''Erinnerungen eines Kunsthändlers'' 1936 över de Reaktschoon vun dat Publikum bi de Utstellungen vun sien Warken: „Jedes neue Werk Picassos entsetzt das Publikum, bis das Erstaunen sich in Bewunderung verwandelt.“ [[Maurice de Vlaminck]] ütert sück 1942 kritisch: „Er zieht keinen Strich, legt keine Farbe auf, ohne an ein Original zu erinnern. [[Giorgione]], [[El Greco]], [[Théophile-Alexandre Steinlen|Steinlen]], [[Henri de Toulouse-Lautrec|Lautrec]], griechische Masken und Figurinen: Er benutzt alles […] Das einzige, was Picasso nicht fertigbringt: einen ‚Picasso‘, der von Picasso stammt“ (Nahdruck in „Mein Testament“, 1959). [[Max Ernst]] dorgegen bewunnert Picasso in en Interview vun den [[Der Spiegel|''Spiegel'']] 1970 mit de Wöör: „Picasso, gegen den kann doch niemand ankommen, der ist doch das [[Genie]].“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;169&nbsp;f</ref> === Betrecken to Matisse === De Betrecken to [[Henri Matisse]] is in folgen Afsnitt dorstellt: → ''[[Henri Matisse#Betrecken to Picasso|Matisse sien Betrecken to Picasso]]'' === De Mythos Picasso – „Picasso un de Mythen“ === [[Bild:Escultura Picasso.jpg|miniatur|hochkant|Skulptur vun Picasso vör sien Gebortshus]] '''Zitat:''' Jede Unterhaltung mit dem Piloten ist verboten. Pablo Picasso<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;165. In: Picasso: ''Wort und Bekenntnis, S.&nbsp;100.''</ref> Kien een anner Künstler vun dat 20. Johrhunnert weer so umstreden un kien een is so berühmt wurrn as Picasso. Nümms weer all so fröh, so lang un slutend so överenstimmend as de entscheden Künstler vun sien Epoche düüt wurrn. Nümms wurr so faken to’n Thema in Dichtungen oder Filmen.<ref name="Wiegand147">Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;147.</ref> All de Vater vun Picasso sall den Söhn de Ehr erwiest hemm as dat vun Sabartés weddergeven Zitat vun Picasso wiest: „Da gab er mir seine Farben und seine Pinsel und hat nie mehr gemalt“. De Vader sall dat to en Tietpunkt daan hemm, as de jung Pablo vun hüm nichts mehr lehren kunn.<ref name="Wiegand147" /> De Menungen över Picasso wiesen all Extreme vun de begäng Upfaten vun de [[Moderne#Kunstgeschichte|Moderne]] un hebbt sück in dat Nichtoöversehn stiegert.<ref name="Warncke9">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Taschen Verlag, Köln 2007, ISBN 978-3-8228-3811-2, Band 1, S.&nbsp;9–11.</ref> All de beachtliche Menge an biografisch Överlefern stellt „nur einen Tropfen“ dor in’ Vergliek to de siet Johrteinten floten Stroom vun Stellungnahmen, Kritiken, Ünnersöken un Böker to dat Wark vun Picasso.<ref name="Warncke9" /> För [[Klaus Herding]] is dat Wark vun Picasso de Herutforderung vun de [[Avantgarde]] överhoopt,<ref name="Herding5" /> un in de Oogen vun [[Werner Spies]] is Picasso wedderum „fraglos der größte Zeichner“ vun dat 20. Johrhunnert.<ref>[[Werner Spies]]: ''Picasso – Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle'', 1986, S. 11</ref> Nah [[William Rubin]] repräsenteert dat Wark vun Picasso dör de „Vielfalt seiner Stile, dem Abwechslungsreichtum und seiner Schöpferkraft die Kunst des 20. Jahrhunderts als Ganzes.“<ref>[[William Rubin]]: ''Pablo Picasso''. Retrospective im Museum of Modern Art, New York, Prestel Verlag, München 1980, ISBN 3-7913-0534-4, S. 12.</ref> 2002 wies dat [[Bucerius Kunst Forum]] in Hamborg de Utstellung „Picasso und die Mythen“. Petra Kipphoff [[Rezension|rezenseer]] in de [[Die Zeit|''Zeit'']]: „Picasso und die Frauen, Picasso und die Kinder, Picasso und der Tod, Picasso und der Krieg, Picasso, der Maler, der Plastiker, der Zeichner, der Grafiker: Kein anderer Künstler des 20.&nbsp;Jahrhunderts ist so viel ausgestellt, so extensiv publiziert und kommentiert worden. […] Für den Spanier und bekennenden [[Macho]] Pablo Picasso aber war der Stier der Fixpunkt der Mythen und die präferierte andere Identität. Der [[Minotauros|Minotaurus]], Ergebnis eines sorgfältig vorbreiteten Seitensprungs der kretischen Königin Pasiphae mit einem Stier, ist der Anfang aller Männlichkeitssagen. Picasso hat ihn nicht nur immer wieder zitiert, sondern spielt selber auch mit der Doppelrolle von Mann und Stier, mal heiter, mal aggressiv. Und dass der Mythos der Vorzeit sich auch seine Bestätigung auf der Straße im 20.&nbsp;Jahrhundert holen kann, zeigt der berühmte Stierschädel von 1942, bei dem Picasso den Sattel und die Lenkstange eines Fahrrades so montierte, dass in der Tat die Silhouette eines Stierkopfes sichtbar wird.“<ref>Petra Kipphoff, Zeit Online 52/2002, http://www.zeit.de/2002/52/Picasso, Antiker Macho, afropen an' 9. Mai 2013</ref> === „Hommage à Picasso“ === 69 Exponate vun Künstler ut sien Tiet, de Picasso un sien Werk ziteren, wies en Utstellung mit den Titel „Hommage à Picasso“ to’n Anlaat vun de 1000-Johrsfier vun de Stadt [[Kronach]] in dat Johr 2003. De Künstler harrn hüm hör künstlerisch Reverenz to sien 90. Gebortsdag in dat Johr 1971 wiesen wullen. De präsenteerten Linolsnitte, Raderungen un Lithografien stammen ut de Johren 1971 bit 1974, un wurrn 1973 un 1974 eerstmals in en Mappenwark, herutgeven vun den Propyläen Verlag, Berlin, un de Pantheon Presse, Rom, publizeert. De Mappe umfaat ünner annern Warken vun Künstlern as [[Henry Moore]], [[Max Bill]], [[Allen Jones (Künstler)|Allen Jones]], [[Robert Motherwell]], [[Jacques Lipchitz]], [[Giacomo Manzù]], [[Pierre Alechinsky]], [[Joseph Beuys]], [[Roy Lichtenstein]], [[Michelangelo Pistoletto]], [[Richard Hamilton (Künstler)|Richard Hamilton]], [[Walter De Maria]] un [[Hans Hartung]], de mit hör spezifische künstlerische Formenspraak Picasso ehrt hemm.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20090605000502/http://www.cyberday.de/news/ausgabe_100035.htm |titel=Hommage a Picasso |werk=cyberday.-gmbh.de |datum=2009-06-05 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20090605000502/http://www.cyberday.de/news/ausgabe_100035.htm |archiv-datum=2008-11-12 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> Den in 1973 entstahn Wark vun [[Joan Miró]] ünner den Titel ''Hommage à Picasso'' gungen all in 1912 vun [[Juan Gris]] un 1914 vun [[Paul Klee]] glieknamig Biller vöran. De Düütsche Guggenheim wies 2006 en vun de Konzeptkünstlerin [[Hanne Darboven]] as Updragsarbeit aktualiseert un wieder maakt Version vun hör Arbeit ''Hommage à Picasso'' ut de Johren 1995/96. Darboven stell 9720 Schriftblööt in 270 Rahmen in en [[Ruuminstallatschoon]] en Kopie vun Picasso sien Gemälde ''Sitten Frau in’ törksch Kostüm'' tegenöver, – sien Original entstunn 1955 – de dör en Reeg vun Skulpturen, en bronzen Büste vun Picasso bit hen to ut Barkentwieg fluchten Eseln vervullständigt wurr. En wiedere Deel vun de Arbeit weer ''Opus 60'', en wiels de Utstellung upführt musikaalsch Kompositschoon.<ref>Angela Rosenberg, in: ''{{Webarchiv|url=http://db-artmag.com/archiv/2006/e/2/1/418.html?dbiquery=1:Hanne%20Darboven |wayback=20120314015650 |text=Das Deutsche Guggenheim präsentiert Hanne Darbovens ''Hommage à Picasso'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}''</ref> === Neebewerten vun dat Laatwark vun Picasso === Nahdem all 1992/93 de [[Hamborger Kunsthall]], de [[Kunsthall vun de Hypo-Kulturstiften]], München un de [[Neue Nationalgalerie]], Berlin in de Utstellung „Picasso, Die Zeit nach Guernica 1937–1973“ dat Laatwark vun den Künstlers wiest harrn, funn to’n Anlaat vun Picasso sien 125. Gebortsdag in Utstellung vun de [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien un de [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp, ünner den Titel „Picasso – Malen gegen die Zeit“ 2006 en Neebewerten vun Picasso sien Laatwark statt, dat lang in de Kritik stahn harr. „Unzusammenhängende Schmierereien, ausgeführt von einem rasenden Greis im Vorzimmer des Todes“, oordeelt bispeelswies de Sammler un Kunsthistoriker [[Douglas Cooper]] över dat verstörende wilde Laatwark vun Picasso.<ref>{{Internetquelle |autor=Niklas Maak |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |titel=Malen im Angesicht des Todes |werk=Frankfurter Allgemeine Zeitung |datum=2006-09-28 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104239/https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |wayback=20230416104239 |text=Malen im Angesicht des Todes |archiv-bot=2026-08-15 15:27:28 InternetArchiveBot }}</ref> Den Katalog to de Utstellung hett [[Werner Spies]] herutgeven, Picasso persönlich kennt harr un as besünners goot Experte vun sien Wark gellt. „Pablo Picasso hat die Kunst des 20. Jahrhunderts so nachhaltig geprägt wie kein zweiter. Unter den zahlreichen Phasen und Stilperioden in seinem Schaffen nimmt das Alterswerk eine besondere Stellung ein. Seine späten Bilder, die mit allen Fasern an Sinnlichkeit und Umarmung hängen, die Kuss und Kopulation in Großaufnahmen zeigen, sind geprägt von einer großen Rastlosigkeit, die darauf zielt, den Tod zu exorzieren. Den meisterhaft schnellen, ‚wilden‘ Gemälden stehen technisch akribisch ausgeführte Zeichnungen gegenüber, in denen eine einzigartige Erzählfreude vorherrscht. Anhand von fast 200 Werken – Gemälde, Zeichnungen, Druckgrafiken und Skulpturen – die besondere Arbeitsweise und Dialektik von Picassos später Kunst. Vor allem der spannungsvolle Dialog von Malerei und Zeichnung, entwickelt in den Jahren in Mougins, zeigt den größten Künstler des 20. Jahrhunderts im Wettlauf mit der ihm noch verbleibenden Zeit.“<ref>{{Internetquelle |autor=Kirsten Bauerdorf |url=http://www.art-in.de/incverl2.php?id=1270, |titel=Picasso - Malen gegen die Zeit |werk=art-in.de |hrsg=2006-10-30 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20130730233633/http://www.art-in.de/incverl2.php?id=1270 |archiv-datum=2008-11-15 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> === Film un Theater === De franzöösch [[Filmregisseur]] [[Henri-Georges Clouzot]] broch 1956 ünner den Titel ''Picasso'' ''(Le Mystere Picasso)'' en in’ [[Reportage]]-Stil herstellt [[Dokumentarfilm]] över Pablo Picasso un de sien Arbeitswies in de Kinos. In [[Jean Cocteau]]sien Film van 1960, ''Le Testament d’Orphée'' (''Dat Testament vun den Orpheus''), harr Picasso en [[Cameo-Upträe]]. 1978 wurr de sweedsch Filmkomödie ''De Avendüer vun den Herrn Picasso'' ''(Picassos äventyr)'' dreiht, de Regie führ [[Tage Danielsson]]. 1996 entstunn [[Filmbiografie]] ''[[Mien Mann Picasso]]'' ''(Surviving Picasso)'', in de Sir [[Anthony Hopkins]] den Maler dorstell. De Film speel in de teihn Johren van 1943 bit 1953, as he mit Gilot tosommen weer. Picasso sien Bild ''Deern mit Duuv'' speelt en zentraal Rull in de vun [[Adolf Kabatek]] utdocht [[The Walt Disney Company|Disney]]-Geschichte ''Picasso-Roov in Barcelona'' (1985), en [[Comic]], in de [[Dagobert Duck]] mit sien Verwandtschap mennig Avendüer in un um [[Barcelona]] beleevt. In den 184 Minüüt langen Dokumentarfilm ''13 Daag in dat Leven vun Pablo Picasso'' (Frankriek 1999, ARTE-Edition/absolut Medien), herstellt vun [[Pierre Daix]], Pierre Philippe un Pierre-André Boutang, wurrn darteihn Daag, de Wennenpunkte in Picasso sien Leven dorstellen, anhand vun Kunstwarken, Skizzenböker, Gesprächen un Filmutsnitte dokumenteert. De 90 Minütt lang Feernsehfilm ''Matisse & Picasso: A Gentle Rivalry'' entstunn 2000; de befaat sück mit den Porträts vun de twee „Giganten“ in de Kunst vun dat 20. Johrhunnert. Dorin wurrn selten sehn Fotografien vun hör Biller un Skulpturen as ok Fotos un Filme ut Archiven wiest, de se bi de Arbeit wiesen. [[Geneviève Bujold]] is de Stimme vun [[Françoise Gilot]], [[Robert Clary]] is Matisse un [[Miguel Ferrer]] Picasso. De mit en natschonalen [[Emmy]] uttekent Produktschoon stammt vun KERA-Dallas/Fort Worth/Denton in Tosommenarbeit mit dat [[Kimbell Art Museum]], Fort Worth, [[Texas]].<ref>Born: kiek Weblenken Film ''Matisse & Picasso''</ref> In dat Theaterstück dun den irischen Schriever [[Brian McAvera]] ''Picassos Fruen'' (''Picasso’s Women'') vertellen acht Fruen in’ Rahmen vun en fiktiv Pressekonferenz vun hör Leven mit den Künstler in de Reegfolg vun de Bekanntschap mit Picasso: Tonächst snackt [[Fernande Olivier]], folgt vun [[Eva Gouel]], [[Gabrielle Lespinasse]], [[Olga Stepanowna Chochlowa|Olga Chochlowa]], [[Marie-Thérèse Walter]], denn [[Dora Maar]], [[Françoise Gilot]] un toletzt [[Jacqueline Roque]]. De Bookutgaav keem 1998 herut. Af 2003 funnen Upführen in Form vun [[Tournee]]n statt.<ref>{{Internetquelle |url=http://picassos-frauen.de/ |titel=Picassos Frauen |werk=picassos-frauen.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104711/http://picassos-frauen.de/?main=Produktionen&lang=de |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> === Kunstmarkt === Ünner de aktuell teihn düersten Biller vun de Welt befinnen sück dree Warken vun Picasso: ''[[Akt mit gröön Blööt un Büste]]'', ''[[Jung mit Piep]]'' un ''[[Dora Maar au Chat|Dora Maar mit Katt]]''. Picasso sien Warken bleven ok nich vun [[Kunstfälschung#Fälschungen|Fälschungen]] verschont. All in dat Johr 1974 hett [[Orson Welles]] de Dokumentatschoon ''F for fake'' dreiht, in de he Kunstfälscher porträteren dee; dorünner den ungaarschen Maler [[Elmyr de Hory]], de serienwies „Picassos“ täuschend ähnlich kopeert hett.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kino.de/film/f-wie-faelschung-1975/ |titel=F wie Fälschung |werk=kino.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104854/https://www.kino.de/film/f-wie-faelschung-1975/ |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> == Utstellungen == * Warken vun Pablo Picasso wurrn in de [[Galerie 291]] (1911), de [[Armory Show]] (1913), de [[documenta 1]] (1955), de [[documenta II]] (1959), de [[documenta III]] (1964), de [[documenta 6]] (1977) un de [[documenta 8]] im Jahr 1987 in [[Kassel]] utstellt. * 1913: ''Pablo Picasso'', Moderne Galerie [[Heinrich Thannhauser]], München. Weltwiet eerste groot Galerieautstellung * 1925: Eerst gemeensam Utstellung vun de Surrealisten in de [[Pierre Loeb|Galerie Pierre]], Paris * 1932: ''Picasso'', [[Kunsthaus Zürich]]. Weltwiet eerste Museumsretrospektive * 1936: [[International Surrealist Exhibition]], Burlington Galleries, London * 1938: [[Exposition Internationale du Surréalisme]], Galerie Beaux-Arts, Paris * 1939: Retrospektive in dat [[Museum of Modern Art]], New York * 1971: Eerst Retrospektive vun en leven Künstler in’ [[Louvre]] * 1973/74: ''Hommage à Picasso'', [[Kestnergesellschaft|Kestner-Gesellschaft]], [[Hannober]] * 1986: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle'', Düsseldörp, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Tübingen, Kunsthalle (Katalog vun Werner Spies bi Hatje) * 1993: ''Picasso. Die Zeit nach Guernica 1937–1973.'' München, Kunsthalle vun de Hypo-Kulturstiftung * 1996/97: ''Picasso et le portrait''. Galeries nationales, [[Grand Palais]], Paris * 2002/03: ''Matisse-Picasso''. [[Tate Gallery of Modern Art]], London (anslutend: Galeries nationales, Grand Palais, Paris; Museum of Modern Art, New York) * 2006: Utstellungen to’n 125. Gebortsdag över Weblenken<ref>Focus Online 2006, http://www.focus.de/kultur/kunst/picasso/picasso_aid_25504.html, Ausstellungen zum 125. Geburtstags Picassos, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> * 2007: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Malen gegen die Zeit'', Alterswerk (Malereien, Grafiken). [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien un [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp * 2007: ''Goya und Picasso – Tauromaquia''. [[Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud|Wallraf-Richartz-Museum]], Köln * 2009: ''Picasso et les maîtres''. Galeries nationales, Grand Palais, Paris * 2010: ''Picasso und das Atelier''. Utstellung to dat teihnjohrig Jubiläum vun dat Graphikmuseum Pablo Picasso * 2010/11: ''Picasso: Peace and Freedom'', [[Tate Gallery#Tate Liverpool|Tate]], Liverpool; ''Picasso: Frieden und Freiheit'', [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien * 2010/11: ''Picasso'' (Hommage an de Utstellung van 1932), Kunsthaus Zürich * 2012: ''Frauen. Pablo Picasso, Max Beckmann, Willem de Kooning'', [[Pinakothek der Moderne]], München, 30. März bit 15. Juli * 2013: ''Die Picassos sind da!'' [[Kunstmuseum Basel]], Basel, 3. März bit 21. Juli == Warken (Utwahl) == [[Bild:Kvinnohuvud1-hstd.JPG|miniatur|hochkant|De Fruenkopp vun Picasso in [[Halmstad]], Schweden]] [[Bild:Basel Picasso Homme aux bras écartés 11-05-2008.jpg|miniatur|hochkant|Nah en lütt Original (1962) vergrötterte Picassoskulptur an dat Kunstmuseum Basel (Nee Faten van 2007)]] '''Bildnerisch Wark''' * [http://onlinepicassoraisonne.com/home.html The On Line Picasso Raisonne] (noch unvullständig) * 1888–1895: [http://fundacionpicasso.malaga.eu/opencms/opencms/fundacionpicasso/portal_es/menu/submenus/seccion0007/secciones/submenu0004 Översicht över Picasso sien Jöögdwarken] * 1897: ''Wetenschap un Barmhartigkeit'', Ööl up Lienwand, 197&nbsp;×&nbsp;249,5&nbsp;cm, [[Museu Picasso]], Barcelona * 1901: ''Evokation – Dat Begrävnis vun Casagemas'', Ööl up Lienwand, 150&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm, [[Musée Picasso]], Paris * 1902: ''Inslapen Drinkerin'' ''([[Buveuse assoupie]])'', Ööl up Lienwand, 80 × 60,5&nbsp;cm, [[Kunstmuseum Bern]] * 1902: ''De beid Süsters'', Ööl up Lienwand, 152&nbsp;×&nbsp;100&nbsp;cm, Eremitage, [[Sankt Petersborg|Sankt Petersburg]] * 1902: ''[[Melancholie (Picasso)|Melancholie]]'', Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;69,2&nbsp;cm, Detroit Institute of Arts, Detroit * 1903: ''Dat Leven'' (''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]''), Ööl up Lienwand, 197&nbsp;×&nbsp;127&nbsp;cm, [[Cleveland Museum of Art]] * 1904: ''Dat karge Mahl'', Raderung, 46,3&nbsp;×&nbsp;37,7&nbsp;cm, Ulmer Museum, Ulm * 1904: ''De Büglerin'', Ööl up Lienwand, 116&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Solomon R. Guggenheim Museum, New York [https://web.archive.org/web/20131029231531/http://www.spanisharts.info/pictures/picasso/laplanchadora.jpg Abb.] * 1904: ''Fru mit Kreih'', Holtköhlen, Pastel un Aquarell up Papeer, 64,6&nbsp;×&nbsp;49,5&nbsp;cm, Toledo Museum of Art * 1905: ''Sitten Harlekin'', Aquarell un Tusche up Karton 57,2&nbsp;×&nbsp;41,2&nbsp;cm Sammlung Berggruen, Berlin * 1905: ''[[Jung mit Piep]]'', Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;81,3&nbsp;cm, Privatbesitt * 1905: ''De Gaukler'' (''[[Les Saltimbanques (Gemälde)|Les Saltimbanques]]''), Ööl up Lienwand, 212&nbsp;×&nbsp;229&nbsp;cm, National Gallery of Art, Washington * 1906: ''Bildnis Allan Stein'', Gouache up Karton, 74&nbsp;×&nbsp;59,7&nbsp;cm, [[Baltimore Museum of Art]] [https://archive.is/20130122012030/www.drasolt.com/imagenes/reypicasso/zz_00040RetratodeAllanStein.jpg Abb.] * 1906: [[Bildnis Gertrude Stein (Picasso)|''Bildnis Gertrude Stein'']], Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm, The Metropolitan Museum of Art, New York * 1906: ''Sülvsttbildnis'', Ööl up Lienwand, 93&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Philadelphia Museum of Art * 1907: ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'', Ööl up Lienwand, 243,9&nbsp;×&nbsp;233,7&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1908: ''De groot Dryade'', Ööl up Lienwand, 185&nbsp;×&nbsp;108&nbsp;cm, Eremitage, St. Petersburg * 1910: ''Porträt Ambroise Vollard'', Ööl up Lienwand, 92&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Puschkin-Museum, Moskau [http://www.artchive.com/artchive/p/picasso/vollard.jpg Abb.] * 1910: ''Bildnis Daniel-Henry Kahnweiler'', Ööl up Lienwand, 101&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Art Institute of Chikago * 1910: ''Fru mit Mustertpott'', Ööl up Lienwand, etwa 29&nbsp;×&nbsp;24&nbsp;cm, Gemeentmuseum, Den Haag [https://web.archive.org/web/20131029201403/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryI/I_215_350.b.jpg Abb.] * 1919: ''Slapen Buern'', Tempera, Aquarell un Bleestift, 31,1&nbsp;×&nbsp;48,9&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1920: ''Twee sitten Fruen'', Ööl up Lienwand, 195&nbsp;×&nbsp;163&nbsp;cm, [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp * 1921: ''[[Dree Musikanten]]'', Ööl up Lienwand, 200,7&nbsp;×&nbsp;222,9&nbsp;cm, [[Museum of Modern Art]], New York * 1921: ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'', Ööl up Lienwand, 203,9&nbsp;×&nbsp;1744&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1923: ''Die Flöte des Pan'', Ööl up Lienwand, 205&nbsp;×&nbsp;174,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [http://www.panflutejedi.com/Images/picasso.jpg Abb.] * 1924: ''Paolo as Harlekin'', Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1925: ''De Umarmen'' (''De Kuss''), 130,5&nbsp;×&nbsp;97,7&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [https://web.archive.org/web/20130316163945/http://reisserbilder.at/bilderklein/Picasso_Umarmung_Kuss_Embrace_Kiss_Br9747_k.jpg Abb.] * 1926: ''Dat Atelier vun de Modistin'', Ööl up Lienwand, 172&nbsp;×&nbsp;256&nbsp;cm * 1927: ''Sitten Fru'', Ööl up Holt, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1930: ''Sitten Badende an’ Meeresstrand'', Ööl up Lienwand, 163,2&nbsp;×&nbsp;129,5&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1932: ''[[Akt mit gröön Blööt un Büste]]'', Ööl up Lienwand, 162 × 130&nbsp;cm, Privatbesitt * 1932: ''Deern vör den Speegel'', Ööl up Lienwand, 162,5&nbsp;×&nbsp;130&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1932: ''[[Le Rêve (Gemälde)]]'' (De Drööm), Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;98&nbsp;cm, Privatbesitt * 1935: ''Interieur mit teken Deern'', Ööl up Lienwand, 130 × 195&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1937: ''Bildnis Dora Maar'', Ööl up Lienwand, 92&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [http://www.ngv.vic.gov.au/picasso/education/images/sEXHI002479.jpg Abb.] * 1937: ''Porträt [[Lee Miller]]s als Arlésienne'', Ööl up Lienwand, [[Museu Picasso]], Barcelona [http://www.museupicasso.bcn.cat/leemiller/eng/a7gb.html Abb.] * 1937: ''De weinende Fru'', Tate Modern, London [http://www.tate.org.uk/art/artists/pablo-picasso-1767 Abb.] * 1937: ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'', Ööl up Lienwand, 349,3&nbsp;×&nbsp;776,6&nbsp;cm, Museo Reina Sofia, Madrid * 1939: ''Nächtlich Fischfang in Antibes'', Ööl up Lienwand, 205,7&nbsp;×&nbsp;345,4&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1941: ''Dora Maar mit Katt ([[Dora Maar au Chat]]), Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, Privatbesitz * 1945: ''Dat Beenhuus'', Ööl up Lienwand, 199,8&nbsp;×&nbsp;250,1&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1946: ''La femme-fleur'' (Woman-Flower), Porträt vun Francoise Gilot, Ööl up Lienwand, 146 × 89&nbsp;cm, Collection Particuliére * 1951: ''Massaker in Korea'', Ööl up Lienwand, 109,5&nbsp;×&nbsp;209,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1954: ''Porträt vin [[Sylvette]]'', Ööl up Lienwand, 81&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Privatbesitz [http://www.abcgallery.com/P/picasso/picasso62.html Abb.] <small>Bildutwahl ut en Porträtreeg ''Sylvette''</small> * 1956: ''Dat Atelier „La Californie“ in Cannes'', Ööl up Lienwand, 89&nbsp;×&nbsp;116&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1957: ''Las Meninas nah Velazquez'', Ööl up Lienwand, 194&nbsp;×&nbsp;260&nbsp;cm, Museu Picasso, Barcelona [http://search.it.online.fr/covers/wp-content/pablo-picasso-las-meninas-1957.jpg Abb.] * 1958: ''De Stört vun den Ikarus'', 800&nbsp;×&nbsp;1000&nbsp;cm, Wandgemälde UNESCO, Delegates’ Lobby, Paris [http://www.unesco.org/visit/uk/notices/picasso.htm Abb.] * 1961: ''Fröhstück in’ Free nah Manet'', Ööl up Lienwand, 60&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, Museum Ludwig, Köln * 1963: ''Fru mit Spegel'', Ööl up Lienwand, 116&nbsp;×&nbsp;89&nbsp;cm, Privatbesitz * 1964: ''Femme au chat assise dans un fauteuil'', Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm, Christie’s, New York an Dimitri Mavromatis * 1965: ''Naken Fru'', Ööl up Lienwand, 115,8&nbsp;×&nbsp;88,5&nbsp;cm, Christie’s, London * 1969: ''Twee Kämpfer III'', root Filzstift up Papeer, 11,7&nbsp;×&nbsp;18,4&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1961: ''Mann mit Piep'', Ööl up Lienwand, 130,2&nbsp;×&nbsp;97,2&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1972: ''De jung Maler III'', Ööl up Lienwand, 91&nbsp;×&nbsp;72,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1972: ''Sülvstporträt'', Wachsstift up Papeer, 65,7&nbsp;×&nbsp;50,5&nbsp;cm, Fuji Television Gallery, Tokio [http://www.artchive.com/artchive/p/picasso/self8.jpg Abb.] * 1973: ''Sitten Mann'', root Kried up Papier, 33,7&nbsp;×&nbsp;26,7&nbsp;cm, Sotheby’s, London '''Bildhauerisch Wark''' * 1905: Der Hoffnarr, Bronze, 40&nbsp;×&nbsp;35&nbsp;×&nbsp;22&nbsp;cm, Privatsammlung * 1909: ''Kopp vun Fernande'', Bronze, 41,3&nbsp;cm hooch, Musée Picasso, Paris [http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?workid=20963&searchid=8842&roomid=3651&tabview=image Abb.] * 1928: ''Drahtkonstruktschoon'' (Denkmal för Guillaume Apollinaire), Metalldraht, 50,5&nbsp;×&nbsp;40,8&nbsp;×&nbsp;18,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1929–1930: ''Fru in en Gorden'', Bronze, 210&nbsp;×&nbsp;117&nbsp;×&nbsp;82&nbsp;cm, Sammlung Paloma Picasso Lopez, Paris * 1932: ''Kopp vun en Fru'', Bronze, 128,5&nbsp;×&nbsp;54,5&nbsp;×&nbsp;62,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1934: ''Fru mit Blööt'', Bronze, 38&nbsp;×&nbsp;18,7&nbsp;×&nbsp;25,8&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1942: ''Stierschädel'', Assemblage ut Fohrradsitt un Fohrradgreep, 33,5&nbsp;×&nbsp;43,5&nbsp;×&nbsp;19&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [https://web.archive.org/web/20131029221422/http://bkf.hanneslau.de/h/print.php?id=143&PHPSESSID=ca33d1395f20a71fb581d276e7839e77 Abb.] * 1943: ''Doodenkopp'', Bronze, 25&nbsp;×&nbsp;21&nbsp;×&nbsp;31&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1944: ''Mann mit Schaap'', Bronze, 220&nbsp;×&nbsp;78&nbsp;×&nbsp;72&nbsp;cm, Philadelphia Museum of Art, Philadelphia * 1950: ''Fru mit verschränkten Armen'', Bronze, 34&nbsp;×&nbsp;10&nbsp;×&nbsp;10&nbsp;cm, Sammlung Paloma Picasso Lopez, Paris * 1951: ''Pavian mit Jungem'', Bronze, 53,3&nbsp;×&nbsp;33,7&nbsp;×&nbsp;42,7&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1952–1953: ''Lesen Fru'', Bronze bemalt, 15,5&nbsp;×&nbsp;35,5&nbsp;cm, Privatsammlung, Paris * 1959: ''De Arm'', Bronze, 57,8&nbsp;×&nbsp;16,5&nbsp;×&nbsp;16&nbsp;cm, Hirschhorn Museum and Sculpture Garden, Smithsonian Institution, Washington, D.C. * 1962: ''Kopf'', Iese, Metall, 105&nbsp;×&nbsp;70&nbsp;×&nbsp;48&nbsp;cm, The Art Institute of Chicago, Chicago * 1964: ''Sitten Faun'', Glas, handblaast, 11,5&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1972: ''Monument'', 395,3&nbsp;×&nbsp;149,2&nbsp;×&nbsp;319,3&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York == Sammlungen in Museen == Umfangriek Warkgruppen to Picasso sünd in Düütschland in dat [[Museum Berggruen]] in [[Berlin]], in dat [[Sprengel Museum Hannober]], in de [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]] in [[Düsseldörp]], in dat [[Museum Ludwig]] in [[Köln]] as ok in de [[Staatsgalerie Stuttgart]] utstellt. Sien grafisch Wark is meest kumplett in dat [[Kunstmuseum Pablo Picasso Mönster]] to sehn. Bedüdend Sammlungen vun Biller vun Picasso in de düütschsprakig Swiez wurrn in dat [[Kunstmuseum Basel]], in de [[Fondation Beyeler]] in [[Riehen]], in de [[Sammlung Rosengart]] in [[Luzern]] as ok in dat [[Kunstmuseum Bern]] wiest. In Frankriek finnen sück Sammlungen in dat [[Musée Picasso]] in [[Paris]], in’ Musée national Picasso La Guerre et la Paix de [[Vallauris]], in dat [[Lille Métropole Museum för Moderne Kunst, Tietgenössisch Kunst un Art Brut]] in [[Villeneuve-d’Ascq]] as ok in dat [[Musée Picasso Antibes]] in dat Chateâu [[Grimaldi]]. In [[Russland]] in’t [[Puschkin-Museum]] in Moskau un in de [[Eremitage (Sankt Petersburg)|Eremitage]], Sankt Petersburg. In Spanien in dat [[Museu Picasso]], Barcelona, in dat [[Museo Reina Sofía]], Madrid as ok in’ [[Museo Picasso]] in Málaga un in de USA in dat [[Museum of Modern Art]], New York. == Literatur == '''Warkverteken un Hülpsmiddel'''<br /> Lexika * Pierre Daix: ''Dictionaire Picasso''. Robert Laffont, Paris 1995. * Johannes M. Fox: ''Picassos Welt. Ein Lexikon''. Bd. 1–2. Projekte Verlag Cornelius, Halle 2008. Warköversichten * Herschel Chipp, Alan Wofsy: ''Picasso-Project. Picasso’s Paintings, Watercolours, Drawings ans Sculpture. A. Comprehensive Illustrated Catalogue 1885–1973,'' bither 22 Bde. Alan Wofsy, San Francisco 1995&nbsp;ff. * Juan-Eduardo Cirlot: ''Pablo Picasso. Das Jugendwerk eines Genies''. DuMont, Köln 1972. * [[Christian Zervos]]: ''Catalogue Raisonné des Œuvres de Pablo Picasso, 1895–1973 ''. [[Cahiers d’Art|Éditions Cahiers d’Art]], Paris (33 Bände).<ref>{{Webarchiv|url=http://www.musee-zervos.fr/comble.php |wayback=20130305094822 |text=Musée Zervos |archiv-bot=2026-04-05 17:33:00 InternetArchiveBot }}musee-zervos.fr, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Grafik un Handteeknung * Brigitte Baer, Bernhard Geiser: ''Picasso. Peintre-Graveur. Catalogue Raisonne de l’oeuvre grave et lithographie et des monotypes 1899–1972'' Bd. I–VII [+ addendum to den Catalogue Raisonné 1969–1972]. Kornfeld, Bern 1984–1996. * Georges Bloch: ''Picasso. Catalogue de l’oeuvre gravé et lithographié'', Bd. 1–2 un 4. Kornfeld, revideert Uplaag Bern 1975, Bd. 2 un 4 in nochmals revideert Uplaag in’ Rahmen vun dat Picasso-Project (s. [[#Weblinks|Weblinks]]) Wofsy, San Franzisco 2004; Bd. 3 ''Catalogue de l’oeuvre gravé ceramique''. Kornfeld un Klipstein, Bern 1972. * Arnold Glimcher: ''Je suis le cahier. Die Skizzenbücher Pablo Picassos''. Rowohlt, Reinbek 1986. * Ernst-Gerhard Güse, Bernhard Rau: ''Pablo Picasso. Die Lithographien''. Gerd Hatje, Stuttgart 1988, ISBN 3-7757-0261-X * Fernand Mourlot: ''Picasso lithograph''. Weber, Genf 1970. Anwendt Grafik * Christoph Czwicklitzer: ''Pablo Picasso. Plakate 1923–1973. Warkverteken''. Deutscher Taschenbuchverlag, München 1984. * Sebastian Goeppert, Herma Goeppert-Frank, Patrick Cramer: ''Pablo Picasso. Die illustrierten Bücher''. Hatje, Ostfildern 1995. Keramik un Skulptur * Georges Ramié: ''Céramique de Picasso. Fotografien von Edward Quinn.'' Cercle d’Art, Paris 1974. * Alain Ramié: ''Picasso de l’Oeuvre Ceramique Édité 1947–1971.'' Madoura, Vallauris 1988. * Werner Spies (Herutgever): ''Picasso: Skulpturen''. Hatje Cantz, Ostfildern 2000, ISBN 3-7757-0908-8 '''Sülvsttüügnisse''' * Peter Schifferli (Hrsg.): ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an’ Main 1957. '''Biografien''' * Mary Ann Caws: ''Pablo Picasso. „Malerei ist nie Prosa“. Ein Porträt''. Piet Meyer Verlag, Bern 2010, ISBN 978-3-905799-06-4 * [[Siegfried Gohr]]: ''Pablo Picasso. Leben und Werk. Ich suche nicht, ich finde''. DuMont Literatur und Kunst Verlag, Köln 2006, ISBN 3-8321-7743-4 * [[Arianna Huffington|Arianna Stassinopoulos Huffington]]: ''Picasso. Genie und Gewalt''. Droemer Knaur, München 1988, ISBN 3-426-26399-8 * [[Norman Mailer]]: ''Picasso. Portrait des Künstlers als junger Mann''. Piper, München Zürich 1996, ISBN 3-492-03878-6 * [[Patrick O’Brian]]: ''Pablo Picasso. Eine Biographie''. Hoffmann und Campe, Hamborg 1979, ISBN 3-455-08890-2; Ullstein, Hamborg 1982. * [[Roland Penrose]]: ''Pablo Picasso. Sein Leben – sein Werk.'' Originalutgaav 1958, 2. Uplaag, Heyne, München 1985, ISBN 3-453-55083-8 * John Richardson, Marilyn McCully: ''A Life of Picasso''. New York 1996&nbsp;ff. (bither 3 Bde.; Bd. 1–2 ok up düütsch Kindler, München 1991; 1997) * [[Wilfried Wiegand]]: ''Picasso. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten''. Rowohlt, Reinbek bi Hamborg 19. Uplaag 2002, ISBN 978-3-499-50205-7 '''Dorstellen vun Früenden un de Familie''' * [[Brassaï]]: ''Gespräche mit Picasso''. Rowohlt, Reinbek 1966, 2. Uplaag 1985 (franzöösch Utgaav: Paris 1964), ISBN 3-499-15593-1 * [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]]: ''Memoiren. Menschen – Jahre – Leben I 1891–1922'', München 1962, Sonnerutgaav 1965, ISBN 3-463-00511-5, S.&nbsp;296–311 * [[Françoise Gilot]]: ''Leben mit Picasso''. Diogenes, Zürich 1987, ISBN 978-3-257-21584-7 * [[Daniel-Henry Kahnweiler]]: ''Meine Maler, meine Galerien, DuMont Schauberg, Köln 1961 * [[Antony Penrose]]: ''Der Junge, der Picasso biss'' (Kinderbuch). Ut dat Engelsche vun Egbert Baqué, Knesebeck, München 2010, ISBN 978-3-86873-260-3 * [[Marina Picasso]]: ''Die vergessenen Kinder''. Bastei-Lübbe, Bergisch Gladbach 1998, ISBN 3-404-61403-8 * Marina Picasso: ''Und trotzdem eine Picasso. Leben im Schatten meines Großvaters''. List, München 2001 ISBN 3-471-78443-8 * [[Jaime Sabartés]]: ''Picasso. Gespräche und Erinnerungen''. Mit 17 Porträts un Teeknungen vun Picasso. Arche Verlag, Zürich 1956 * [[Gertrude Stein]]: ''Picasso. Sämtliche Texte 1909–1938''. Arche Verlag, Hamborg, Neeutgaav 2003, ISBN 978-3-7160-2314-3 * Olivier Widmaier Picasso (Sohn von Picassos Tochter Maya): ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Porträt der Familie'', Prestel,München 2003, ISBN 3-7913-2962-6 '''Picasso un de Fruen''' * [[James Lord]]: ''Picasso und Dora Maar''. Matthes und Seitz, 1994, ISBN 3-88221-797-9 * Ingrid Mössinger, Kerstin Dechsel, Beate Ritter: ''Picasso et les femmes – Picasso und die Frauen''. Dumont, Köln 2005, ISBN 978-3-8321-7529-0 * [[Fernande Olivier]]: ''Picasso und seine Freunde. Erinnerungen aus den Jahren 1905–1913''. Diogenes Verlag, Neuausgabe 1989, ISBN 978-3-257-21748-3. De franzzösch Originalutgaav keem 1933 herut. '''Zum Werk Picassos''' * Gereon Becht-Jördens, Peter M. Wehmeier: ''Picasso und die christliche Ikonographie. Mutterbeziehung und künstlerische Position''. Dietrich Reimer, Berlin 2003, ISBN 3-496-01272-2 * [[John Berger (Schriftsteller)|John Berger]]: ''Glanz und Elend des Malers Pablo Picasso'', Rowohlt 1973 * Elisabeth Cowling: ''Picasso. Style and meaning''. Berlin, London 2002 * [[Pierre Daix]]: ''Picasso createur. La vie intime et le oeuvre''. Paris 1987 * Mary Matthews Gedo: ''Picasso. Art as Autobiography''. The University of Chicago Press, Chicago London 1980, ISBN 0-226-28482-4 * Graphikmuseum Pablo Picasso Münster: ''Pablo Picasso – Im Atelier des Künstlers'', Katalog to de glieknamig Utstellung in Mönster (28. August - 21. November 2010), Gesamtltg. vun Ausst. u. Katalog: Markus Müller, Hirmer Vlg., München 2010, ISBN 978-3-7774-3281-6 * [[Klaus Herding]]: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfort a. M. 1992 ISBN 3-596-10953-1 * Katja Herlach: ''Für den Tag gedruckt. Picassos Gebrauchsgraphik''. Sammlung Margadant, Scheidegger & Spiess, Zürich 2005, ISBN 978-3-85881-160-8 * Kestner-Gesellschaft Hannober: ''Hommage à Picasso'', Utstellungskatalog, Anspraak vun [[Wieland Schmied]], Hannober 1973 * [[Josep Palau i Fabre]]: ''Picasso. Kindheit und Jugend eines Genies''. Könemann, Köln 1998 * Josep Palau i Fabre: ''Picasso. Der Kubismus. 1907–1917''. Könemann, Köln 1998 * Josep Palau i Fabre: ''Picasso. Von den Balletts zu den Dramas. 1917–1926''. Könemann, Köln 1999 * Roland Penrose: ''Picasso und seine Zeit &nbsp;–&nbsp; Ein Fotobuch'': Zürich 1957 * Roland Penrose: ''The Sculpture of Picasso''. The Museum of Modern Art, New York 1967, ahn ISBN * Roland Penrose, John Golding (Hrsg.): ''Picasso in Retrospect''. Praeger Publishers, New York Washington 1973, Granada London 1973 * Jane Fluegel, [[William Rubin]] (Hrsg.): ''Pablo Picasso. Retrospective im Museum of Modern Art, New York, Prestel Verlag, Münchewn 1980, ISBN 3-7913-0534-4'' * [[Werner Spies]] (Herutgever): ''Pablo Picasso: eine Ausstellung zum 100. Geburtstag; Werke aus der Sammlung Marina Picasso''. Katalog, München 1981, ISBN 3-7913-0523-9 * Werner Spies, Götz Adriani (Hrsg.): ''Picasso: Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle''. Verlag Gerd Hatje, Stuttgart 1986, ISBN 3-7757-0213-X * Werner Spies (Hrsg.): ''Malen gegen die Zeit''. Picassos Spätwerk. Hatje Cantz, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7757-1831-8 * Ulrich Weisner: ''Picasso''. Kerber, Bielefeld 1997, ISBN 3-924639-78-7 * Ingo F. Walther: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; das Genie des Jahrhunderts''. Taschen Verlag, Köln 12. Auflage 1999, ISBN 978-3-8228-6371-8 * Carsten-Peter Warncke: ''Pablo Picasso 1881–1973''. Taschen Verlag, Köln Sonneruplaag 2006, ISBN 978-3-8228-5025-1 '''Fotodokumentationen''' * [[David Douglas Duncan]]: ''Viva Picasso. Zu seinem 100. Geburtstag'', Fritz Molden, Wien 1981, ISBN 3-217-01203-8 * Kunstmuseum Pablo Picasso Münster (Hg.): ''Picasso bei der Arbeit. Durch die Linse von David Douglas Duncan'', Wienand, Köln 2011, ISBN 978-3-86832-080-0. Inblicke in Ateliers, Wahnhüüs un Familienleven * [[Edward Quinn]]: ''Picasso &nbsp;−&nbsp; Mensch und Bild'', Inleiden: Pierre Daix, Vlg. Klett-Cotta, Stuttgart 1987, ISBN 3-608-76221-3 * Edward Quinn: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Werke &nbsp;+&nbsp; Tage'', Inleiden un Text: [[Roland Penrose]], Manesse Verlag, Conzett&Huber, Zürich 1965, ahn ISBN * Helge Sobik: ''Picasso an der Riviera'', Feymedia, Düsseldörp 2010, ISBN 978-3-941459-11-3 * Helge Sobik: ''Picassos Häuser'', Feymedia, Düsseldörp 2009, ISBN 978-3-941459-00-7 * Kerstin Stremmel (Herutgeven för dat [[Museum Ludwig]], Köln): ''Ichundichundich – Picasso im Fotoporträt'', HatjeCantz, Ostfildern 2011, ISBN 978-3-7757-3198-0 (Düütsch), ISBN 978-3-7757-3199-7 (Engelsch), ISBN 978-3-7757-3248-2 (Spaansch); <small>Fotodokumentatschonskatalog to de glieknamig Utstellung in Köln (24. September 2011 bit 15. Januar 2012), in Málaga (5. März – 10. Juni 2012) as ok in dat [[Museum für Kunst und Gewerbe]], Hamborg (21. Juli bit 10. Oktober 2012).</small> '''Sonstiges''' * Marie-Laure Bernadac, Christine Piot, (Hrsg.): ''Picasso. Collected Writings''. Abbeville Press, New York 1989, ISBN 1-55859-045-5 (franzöösch Utgaav: Paris 1989) * Elizabeth Cowling: ''Visiting Picasso &nbsp;–&nbsp; The Notebooks and Letters of Roland Penrose'', Thames & Hudson, London 2006, ISBN 978-0-500-51293-7 * David Douglas Duncan: ''Picasso & Lump''. Benteli Verlag, Zürich 2006, ISBN 3-7165-1435-7 * Michael Carlo Klepsch: ''Picasso und der Nationalsozialismus''. Patmos Verlag, Düsseldörp 2007, ISBN 978-3-491-35011-3 * Piet Meyer (Herutgever): ''Pablo Picasso in Zürich 1932''. Piet Meyer Verlag, Bern 2010, ISBN 978-3-905799-09-5 * Mariano Miguel Montanés: ''Pablo Picasso &nbsp;–&nbsp; The Last Years''. Assouline Publishing, New York, o.J. (ca. 2004–2006), ISBN 2-84323-613-4 == Weblenken == {{Commons}} * Janca Imwolde [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/PicassoPablo/index.html Tabellarisch Levensloop vun Pablo Picasso] in’ LeMO (DHM un HdG) * [http://www.bam-portal.de/search.html?q=Pablo+Picasso Informatschonen to Pablo Picasso in dat BAM-Portal] * [http://www.kunstaspekte.de/index.php?action=webpages&k=412 Pablo Picasso bi kunstaspekte.de] * [https://web.archive.org/web/20130628235907/http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Kultur/Kunstgeschichte/K%C3%BCnstler/P/Picasso%2C_Pablo/ Lenken to dat Thema Pablo Picasso in dat Open Directory Project] * [https://web.archive.org/web/20140629133859/http://www.picasso.fr/fr/picasso_page_index.php Offizielle Webseite]: Succession Picasso, Paris * [http://www.pablo-ruiz-picasso.net/ pablo-ruiz-picasso.net]: Biografie un Warken nah Johren uplist * [http://picasso.tamu.edu/ On-line Picasso Project] (Dat [[On-Line Picasso Project]] is en mit Forschensmiddel betallt Ressourcensammlung samt Warkverteken) * [http://fundacionpicasso.malaga.eu/opencms/opencms/fundacionpicasso/portal_es/portada Fundación Picasso/Museo Casa Natal, Málaga] (spaansch) * [http://www.sapergalleries.com/PicassoWomen.html Översicht mit Fotos un Gemälden över de Fruen vun Picasso (engelsch)] * [http://www.matisse-picasso.com/ Film ''Matisse & Picasso'', 2000] * [http://documentaarchiv-alephino.stadt-kassel.de/alipac/JIBJBNZALESLAOAOBFRR-00001/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000000001 Picasso in dat documenta-Archiv] == Biller == <references group="Bild" /> == Kommentare == <references group="Kommentar" /> == Enkeld Nahwiesen == <references /> {| class="wikitable" |+ !Disse Artikel kann ut oorheverrechtlich Grünnen nich allto goot mit Biller bestückt wurrn. To Tiet gifft dat kien passen Afbillen, de to en free Wiedergebruuk. |} {{SORTIERUNG:Picasso, Pablo}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Spanien]] [[Kategorie:Maler]] [[Kategorie:Bildhauer]] [[Kategorie:Keramiker]] [[Kategorie:Tekner]] [[Kategorie:Kubismus]] [[Kategorie:Boren 1881]] [[Kategorie:Storven 1973]] [[Kategorie:Raderer]] hxwb8kyb66b7jouehjv19r5j9i94jk5 0 67615 1076159 1057921 2026-08-15T17:38:46Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076159 wikitext text/x-wiki [[Bild:Roger Tsien-press conference Dec 07th, 2008-2.jpg|miniatur|Roger Tsien]] [[Bild:President George W. Bush poses for a photo with Nobel Prize winners Monday, Nov. 24, 2008.jpg|miniatur|[[George W. Bush]] draapt dree Nobelpriesdräger vun dat Johr 2008. Roger Tsien steiht ganz rechts.]] '''Roger Yonchien Tsien''' (* [[1. Februar]] [[1952]] in [[New York City]]; † [[24. August]] [[2016]] in [[Eugene (Oregon)|Eugene]], [[Oregon]]<ref>[http://www.sandiegouniontribune.com/news/2016/aug/31/roger-tsien-dies/ UCSD Nobel laureate Roger Tsien dies] {{Webarchiv|url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2016/aug/31/roger-tsien-dies/ |wayback=20160901165650 |text=UCSD Nobel laureate Roger Tsien dies |archiv-bot=2026-03-14 07:57:20 InternetArchiveBot }}</ref>) weer en sino-amerikaansch [[Zellbiologie|Zellbioloog]] un gemeensam mit [[Osamu Shimomura]] un [[Martin Chalfie]] Dräger vun den [[Nobelpries för Chemie]] 2008. == Leven un Wark == Roger Tsien wurr as Söhn vun den Ingenieur Hsue-Chu Tsien un de Krankensüst Yi-Ying Tsien, borene Li, boren un is in [[Livingston (New Jersey)|Livingston, New Jersey]] upwussen. Sien öldste Bröer Richard Winyu Tsien is Neurobioloog an de [[Stanford University]].<ref>Zu Richard Winyu Tsien kiek: {{Webarchiv|url=http://www.uchsc.edu/sm/mstp/aspen2000/speakers/tsien.html |wayback=20050213085156 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 07:57:20 InternetArchiveBot }}, 20050213085156, Richard W. Tsien up de Sieiden vun de University of Colorado; {{Webarchiv|url=http://www.stanford.edu/group/Tsienlab/rtsien.html |wayback=20081211031351 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 07:57:20 InternetArchiveBot }}, 20081211031351, Richard W. Tsien up de Siet vun sien Labor oder Who’s Who in America, 2007, S. 4586.</ref> De Luftfohrtingenieur [[Qian Xuesen|Tsien Hsue-shen]] is de Cousin vun sien Vader. All as Schöler hett Tsien to Huus chemische Experimente dörführt. 1968 wunn he de eersten Pries vun de Westinghouse Science Talent Search för Ünnersöken to de Binnen vun Metallen an [[Thiocyanate]]. He hett Chemie un Physik an de [[Harvard University]] studeert, wo he 1972 sien [[Bachelor]] maaken dee. Dornah gung he to den Physiologen Richard Adrian an dat [[Churchill College]] vun de [[University of Cambridge]], wo he 1977 sien Doktertirtel kreeg. Ansluutend weer he [[Post-Dokterand]] an dat [[Gonville and Caius College]]. 1981 wessel he as Assistenzperfesser an de Afdeelen Physiologie un Anatomie vun de [[University of California, Berkeley]]. 1985 bit 1987 weer he dor außerplanmäßig Perfesser un 1987 bit 1989 ordentlich Perfesser. Siet 1989 is he Perfesser för Pharmakologie, Chemie un Biochemie an de [[University of California, San Diego]] un Forscher an dat [[Howard Hughes Medical Institute]]. Gastprofessuren hemm hüm 1991 an dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) un 2003 an de University of Cambridge führt [[Bild:FPbeachTsien.jpg|miniatur|Acht verscheeden in Tsien sien Labor entwickelte fluoreszeerende Proteine.]] Tsien arbeitet up dat Rebeet vun de bildgeven Zellbiologie. So schuf er Fluoreszenzfarbstoffe, um das zelluläre [[Calcium]] sichtbar zu machen.<ref>R. Y. Tsien: ''New calcium indicators and buffers with high selectivity against magnesium and protons''. In: ''[[Biochemistry]]''. Band 19, 1980, S. 2396–2404.</ref> Dorto hett he Stoffe entwickelt, de dör de Zellmembran indringen können, sodat de Bewegung vun dat Calcium ok in leven Zellen ünnersöcht wurrn kunn.<ref>R. Y. Tsien: ''A non-disruptive technique for loading calcium buffers and indicators into cells''. In: ''[[Nature]]''. Band 290, 1981, S. 527–528.</ref><ref>R. Y. Tsien, T. Pozzan un T. J. Rink: ''Calcium homeostasis in intact lymphocytes: cytoplasmic free calcium monitored with a new, intracellularly trapped fluorescent indicator''. In: ''[[Journal of Cell Biology]]''. Band 94, 1982, S. 325–334.</ref> Later hett he de Eegenschapen vun de Farvstoff verbetert<ref>G. Grynkiewicz, M. Poenie un R. Y. Tsien: ''A New Generation of Ca²⁺ Indicators with Greatly Improved Fluorescence Properties''. In: ''[[Journal of Biological Chemistry]]''. Band 260, 1985, S. 3440–3450.</ref> un hett ähnliche Verfohren bruukt, um [[Natrium]] un [[cyclisches Adenosinmonophosphat]] nahtowiesen.<ref>A. Minta un R. Y. Tsien: ''Fluorescent indicators for cytosolic sodium''. In: ''Journal of Biological Chemistry''. Band 264, 1989, S. 19449–19457.</ref><ref>S. R. Adams, A. T. Harootunian, Y. J. Buechler, S. S. Taylor un R. Y. Tsien: ''Fluorescence ratio imaging of cyclic AMP in single cells''. In: ''Nature''. Band 349, 1991, S. 694–697.</ref> Um dat Tosommenspeel vun twee mit Fluoreszenzfarvstoffen kennetekent Moleküle to studeeren, hett he den [[Fluoreszenz-Resonanzenergietransfer]] bruukt.<ref name="Heim+Tsien">R. Heim un R. Y. Tsien: ''Engineering green fluorescent protein for improved brightness, longer wavelengths and fluorescence resonance energy transfer''. In: ''Current Biology''. Band 6, 1996, S. 178–182.</ref><ref>J. E. Gonzalez un R. Y. Tsien: ''Improved indicators of cell membrane potential that use fluorescence resonance energy transfer''. In: ''Chemistry & Biology''. Band 4, 1997, S. 269–277.</ref> Sien villicht bekanntest Bidrag weer de Paratstellen vun verscheeden Varianten vun dat [[Gröön fluoreszeeren Protein]] (GFP) un deren Gebruuk.<ref name="Heim+Tsien" /><ref>R. Heim, [[Douglas Prasher|D. C. Prasher]] un R. Y. Tsien: ''Wavelength mutations and posttranslational autoxidation of green fluorescent protein''. In: ''[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]''. Band 91, 1994, S. 12501–12504.</ref><ref>N. C. Shaner, R. E. Campbell, P. A. Steinbach, B. N. Giepmans, A. E. Palmer un R. Y. Tsien: ''Improved monomeric red, orange and yellow fluorescent proteins derived from Discosoma sp. red fluorescent protein''. In: ''[[Nature Biotechnology]]''. Band 22, 2004, S. 1567–1572.</ref> Later hett he sien Forschensswoorpunkt up de Afbillen un Behanneln vun Krebstumoren ännert. Dorto hett Tsien en U-förmig [[Peptid]] entwickelt, dat&nbsp;– mit ein bildgeven Molekül oder en Medikament bestückt&nbsp;– spezifisch vun de Krebszell upnommen wurr. An' 30. Juli 1982 hett he Wendy M. Globe heiraadt. == Wat he rutbrocht hett == Tsien hett mehr as 100 upsatzen rutbrocht un hollt mehr as 60 Patente. *''The design and use of organic chemical tools in cellular physiology''. Dissertatschoon, Cambridge 1976 == Utteknungen == * 1986 Lamport Prize ([[New York Academy of Sciences]]) * 1989 Javis Neuroscience Investigator Award ([[National Institute of Neurological Disorders and Stroke]]) * 1991 [[Passano Award|Young Scientist Award (Passano Foundation)]] * 1991 W. Alden Spencer Neurobiology Award ([[Columbia University]]) * 1995 [[Gairdner Foundation International Award]] (Kanada) * 1995 Artois-Baillet-Latour Health Prize (Belgien) * 1995 Basic Research Prize ([[American Heart Association]]) * 1995 [[Ehrendoktor]]würde der [[Katholieke Universiteit Leuven|Katholischen Universität Löwen]] * 1997 Faculty Research Lectureship (University of California, San Diego) * 1998 EG&G Wallac Award for Innovation in High Throughput Screening (The Society for Biomolecular Screening) * 2000 Herbert Sober Lectureship (American Society for Biochemistry and Molecular Biology) * 2000 Pearse Prize (Royal Microscopic Society) * 2002 [[Max-Delbrück-Medaille]] (Zentrum für Molekulare Medizin, Berlin) * 2002 Award for Creative Invention ([[American Chemical Society]]) * 2002 Christian B. Anfinsen Award (Protein Society) * 2002 [[Dr. H. P. Heinecken Prize for Biochemistry and Biophysics]] (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) * 2003 [[Keith R. Porter Lecture]] * 2004 [[Wolf-Pries]] in Medizin (Israel) * 2004 [[Keio Medical Science Prize]] ([[Keiō-Universität]]) * 2004 [[Perl-UNC Neuroscience Prize]] * 2006 Association Biomolecular Resource Facilities Award * 2006 [[Lewis S. Rosenstiel Award for Distinguished Work in Basic Medical Science]] * 2008 [[Nobelpries för Chemie]] == Liddmaatschapen == * 1998 [[National Academy of Sciences]] * 1995 [[Institute of Medicine]] * 1998 [[American Academy of Arts and Sciences]] * 2006 Utlandsliddmaat vun de [[Royal Society]] * [[European Molecular Biology Organization]] * [[Phi Beta Kappa]] == Enkeld Nahwiesen== <references /> == Literatur == * ''Who’s Who in America'', 2007, S. 4586, ISBN 0-8379-7006-7 * Ruth Williams: [http://www.jcb.org/cgi/content/full/179/1/6 ''Roger Tsien: Bringing color to cell biology'']. In: ''Journal of Cell Biology''. Band 179, Nr. 1, S. 6-8 * Nicole Kresge, Robert D. Simoni und Robert L. Hill: [https://web.archive.org/web/20090714131246/http://www.jbc.org/cgi/content/full/281/37/e29 ''The Chemistry of Fluorescent Indicators: the Work of Roger Y. Tsien'']. In: ''Journal of Biological Chemistry''. Band 281, Utgaav 37, 15. September 2006, S. 29 * Diana Steele: [http://bioeducation.net/bulletin/summer2004/tsien/tsien2.html ''Cells aglow'']. In: ''HHMI Bulletin''. Summer 2004, S. 22-26 == Weblenken == {{Commons}} *[http://www.tsienlab.ucsd.edu/ Tsien Laboratory] (engelsch) *[https://web.archive.org/web/20150811001303/http://chemistry.ucsd.edu/faculty/profiles/tsien_roger_y.html Biografie up ucsd.edu] (engelsch) *[https://web.archive.org/web/20130618153015/http://www.hhmi.org/research/investigators/tsien_bio.html Biografie up hhmi.org] (engelsch) * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2008/ Roger Tsien up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)] {{Normdaten|TYP=p|LCCN=n/00/121012|VIAF=84277265|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2014-02-07}} {{SORTIERUNG:Tsien, Roger Yonchien}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Bioloog]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] [[Kategorie:Storven 2016]] [[Kategorie:Boren 1952]] qdv8pgdjo9lkmzvne8g5mqujui5l0za 0 71890 1076126 1075778 2026-08-15T15:09:46Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076126 wikitext text/x-wiki '''[[Biathlon]]''' weer 2014 in [[Sotschi]] in’ Rahmen vun de '''[[Olympisch Winterspelen 2014|XXII. Olympisch Winterspelen]]''' to’n 15. Mal vertreden. De Wettkämpe funnen in de Wettkampregion ''Krasnaja Poljana'', de Schneeregion buterhalv vun Sotschi, statt. Veranstaltensoort weer dat [[Laura Biathlon- un Skilangloopzentrum]], en Anlaag, de up den [[Psechako]]-Bargkamm ''(Chrebet Psechako)'' erricht wurr. De Anlaag is etwa söss Kilometer vun [[Krasnaja Poljana]] weg un enthollt en Langloop- un Biathlon-Stadion för jewiels 7.500 Tokiekers. In de Saison 2012/2013 wurr de Anlaag mit Rennen vun den Biathlon-Weltcup inweeht. De Naam „Laura“ kumm vun en wilden Bargstroom in’ [[Kaukasus]]. Spoodriekste Natschoon [[Olympisch Winterspelen 2010/Biathlon|veer Johr tovör]] in [[Vancouver]] weer Norwegen mit dree golden un fiev Medaillen insgesamt. De Rennen hörrn nich, as sonst bispeelswies de [[Biathlon-Weltmeesterschaften]] in de nich-olympisch Johren, to’n Biathlon-Weltcup vun de Saison 2013/14. == Översicht == === Tietplaan === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="19" | Tietplaan vun de Biathlonwettkämpe bi de Olympisch Winterspelen 2014<ref name="CP">[http://www.sochi2014.com/en/games/sport/olympic-games/ Competition Schedule] {{Webarchiv|url=http://www.sochi2014.com/en/games/sport/olympic-games/ |wayback=20140106221035 |text=Competition Schedule |archiv-bot=2026-03-14 06:46:44 InternetArchiveBot }}</ref> |- ! Februar !! 7. !! 8. !! 9. !! 10. !! 11. !! 12. !! 13. !! 14. !! 15. !! 16. !! 17. !! 18. !! 19. !! 20. !! 21. !! 22. !! 23. !! Ges. |- | style="text-align:left" | Biathlon | | || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || '''11''' |- | colspan="19" | • = Medaillenentscheeden |} == Wettbewarven == Nee upnommen wurr in dat olympisch Programm vun de Biathleten de [[Mixed]]-Staffel. All siet [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2007|2007]] wurrd de in’ Rahmen vun [[Biathlon-Weltmeesterschapen]] utdragen. Tovör wurrn eegenstännig [[Biathlon-Mixed-Staffel-Weltmeesterschapen]] dörführt. {| {{Wettkampergevnis|Titel=Medaillenränge}} <!--|- | Datum un Wettkamp | Goldmedaille | Sülvermedaille | Bronzemedaille --> |- | 8. Februar 2014 (Sa.) <br /> Sprint Mannlüüd (10 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Ole Einar Bjørndalen]] | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] [[Dominik Landertinger]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]] |- | 10. Februar 2014 (Mo.)<br /> Verfolgung Mannlüüd (12,5 km) | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Ondřej Moravec]] | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Jean-Guillaume Béatrix]] |- | 13. Februar 2014 (Do.)<br /> Eenzel Mannlüüd (20 km) | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] [[Erik Lesser]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] |- | 19. Februar 2014 (Di.)<br /> Massenstart Mannlüüd (15 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Emil Hegle Svendsen]] | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Ondřej Moravec]] |- | 22. Februar 2014 (Sa.)<br /> Staffel Mannlüüd (4 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] Düütschland<br /> [[Erik Lesser]]<br /> [[Daniel Böhm]]<br /> [[Arnd Peiffer]]<br /> [[Simon Schempp]] | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] Öösterriek<br /> [[Christoph Sumann]]<br /> [[Daniel Mesotitsch]]<br /> [[Simon Eder]]<br /> [[Dominik Landertinger]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Tarjei Bø]]<br />[[Johannes Thingnes Bø]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]] |- | 9. Februar 2014 (So.)<br /> Sprint Fruen (7,5 km) | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowoakei]] [[Anastasiya Kuzmina]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] [[Wita Semerenko]] |- | 11. Februar 2014 (Di.)<br /> Verfolgung Fruen (10 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Tora Berger]] | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] [[Teja Gregorin]] |- | 14. Februar 2014 (Fr.)<br /> Eenzel Fruen (15 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] [[Selina Gasparin]] | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Nadseja Skardsina]] |- | 17. Februar 2014 (Mo.)<br /> Massenstart Fruen (12,5 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Gabriela Soukalová]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Tiril Eckhoff]] |- | 21. Februar 2014 (Fr.)<br /> Staffel Fruen (4 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] Ukraine<br /> [[Wita Semerenko]]<br /> [[Julija Dschyma]]<br /> [[Walentyna Semerenko]]<br /> [[Olena Pidhruschna]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] Russland<br /> [[Jana Sergejewna Romanowa|Jana Romanowa]]<br /> [[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br /> [[Jekaterina Jewgenjewna Schumilowa|Jekaterina Schumilowa]]<br /> [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Fanny Horn]]<br /> [[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Ann Kristin Flatland]]<br /> [[Tora Berger]] |- | 19. Februar 2014 (Mi.)<br /> Mixed-Staffel (2 x 6 km + 2 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Tora Berger]]<br /> [[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Ole Einar Bjørndalen]]<br /> [[Emil Hegle Svendsen]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] Tschechien<br /> [[Veronika Vítková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br /> [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br /> [[Ondřej Moravec]] | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] Italien<br /> [[Dorothea Wierer]]<br /> [[Karin Oberhofer]]<br /> [[Dominik Windisch]]<br /> [[Lukas Hofer]] |} === Mannlüüd === ==== Sprint (10 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ole Einar Bjørndalen]] | align="right"| 24:33,5 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 24:34,8 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]] | align="right"| 24:39,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]] | align="right"| 24:39,9 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]] | align="right"|24:43,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"|24:45,9 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 24:47,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 24:48,1 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 25:02,8 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Jakov Fak]] | align="right"| 25:06,5 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 25:07,6 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 25:08,8 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:center;" | ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 25:16,4 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 25:25,5 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 21 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 25:26,7 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 34 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 26:01,2 | style="text-align:center;" | 2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 26:06,6 | style="text-align:center;" | 0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Serafin Wiestner]] | align="right"| 26:10,2 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]] | align="right"| 26:25,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 58 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Christoph Stephan]] | align="right"|26:55,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 63 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Benjamin Weger]] | align="right"| 27:00,5 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 81 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Markus Windisch]] | align="right"| 28:14,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |} </div> Datum: Saterdag, 8. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> <div style="clear:both;"></div> ==== Verfolgung (12,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! <abbr title="Startnummer">Bib</abbr> ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 33:48,6 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 34:02,7 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Jean-Guillaume Béatrix]] | align="right"| 34:12,8 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ole Einar Bjørndalen]] | align="right"| 34:14,5 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Romanowitsch Ustjugow|Jewgeni Ustjugow]] | align="right"| 34:25,3 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 34:27,7 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 34:28,8 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 34:28,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 17 | [[Bild:Flag of Latvia.svg|25px|Lettland]] | [[Andrejs Rastorgujevs]] | align="right"| 34:36,9 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 34:37,5 | style="text-align:center;" | 0+0+1+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"|34:43,0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 21 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 34:53,1 | style="text-align:center;" | 1+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 17 | style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 34:53,1 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | 34 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 35:21,4 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 35:40,0 | style="text-align:center;" | 1+0+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 37 | style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 36:23,4 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 42 | style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]] | align="right"| 36:58,2 | style="text-align:center;" | 1+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 43 | style="text-align:center;" | 58 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Christoph Stephan]] | align="right"| 37:18,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 57 | style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Serafin Wiestner]] | align="right"| 39:48,1 | style="text-align:center;" | 2+1+3+1 |} </div> Datum: Maandag, 10. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> </div> <div style="clear:both;"></div> ==== Eenzel (20 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 49:31,7 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 49:43,9 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] | align="right"| 50:06,2 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 50:09,5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"|50:10,2 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Jean-Guillaume Béatrix]] | align="right"| 50:15,5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 50:30,3 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] | [[Lowell Bailey]] | align="right"| 50:57,4 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Serhij Semenow]] | align="right"| 51:07,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Daniel Böhm]] | align="right"| 51:09,4 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 51:34,6 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 51:50,3 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andreas Birnbacher (Biathlet)|Andreas Birnbacher]] | align="right"| 52:17,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 24 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 52:39,1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 53:53,3 | style="text-align:center;" | 2+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Simon Hallenbarter]] | align="right"| 54:52,2 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 48 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Benjamin Weger]] | align="right"| 54:54,5 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 65 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 56:31,4 | style="text-align:center;" | 1+1+1+3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 67 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Ivan Joller]] | align="right"| 56:40,6 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 71 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Markus Windisch]] | align="right"| 57:18,5 | style="text-align:center;" | 0+2+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 79 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Claudio Böckli]] | align="right"| 58:19,2 | style="text-align:center;" | 1+1+0+2 |} </div> Datum: Dönnerdag, 13. Februar 2014, 18:00 Uhr (15:00 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 89 Athleten, een hett dat Rennen nich to Enn’ brocht<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SMIN/BTM020101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 20 km Einzel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-13|zugriff = 2013-02-15}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Massenstart (15 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 42:29,1 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 42:29,1 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 42:42,9 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Jakov Fak]] | align="right"| 42:57,2 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] | align="right"| 43:25,3 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Sweden.svg|25px|Sweden]] | [[Fredrik Lindström (Biathlet)|Fredrik Lindström]] | align="right"| 43:30,5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 43:32,8 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="right"| 43:34,2 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Brendan Green]] | align="right"| 43:38,3 | style="text-align:center;" | 1+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]] | align="right"| 43:41,6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | ... | ... | ... | style="text-align:center;" | ... | align="right"| ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 43:48,3 | style="text-align:center;" | 2+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 44:30,7 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 18 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 44:35,0 | style="text-align:center;" | 0+1+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 45:28,4 | style="text-align:center;" | 1+1+3+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 26 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 45:34,2 | style="text-align:center;" | 0+0+2+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 45:39,0 | style="text-align:center;" | 1+2+1+0 |} </div> Datum: Dienstag, 18. Februar 2014, 14:45 Uhr (11:45 Uhr MEZ) <br /> Oorsprünglich weer de Massenstart för Sönndag, 16. Februar, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) ansett, wegen dicht Nebel wurr dat Rennen tonächst um een Stünn, later up 10:00 Uhr (7:00 MEZ) den nächsten Dag schaaven.<ref>{{Internetquelle|url = http://de.eurosport.yahoo.com/news/biathlon-massenstart-wegen-nebel-abgesagt-153755768--spt.html|titel = Biathlon - Massenstart wegen Nebel abgesagt|hrsg = eurosport.com|datum = 2013-02-16|zugriff = 2013-02-16}}</ref> Aber ok disse Termin kunn wegen Nebel nich inhollen wurrn; he wurr toeerst up de Nahmiddag un denn noch mal weer um een Dag nach achtern schaaven. Qualifizeert för den Massenstart sümd all biterherigen Medaillenwinner as ok de 15 best Biathleten in’ Gesamtweltcup vun de Saison. Upstockt wurrd dat 30-köppig Starterfeld dör de Athleten, de bi de bit dorhen dörführt olympisch Wettkämpen an’ meesten Weltcuppunkte kreegen hemm. <div style="clear:both;"></div> ==== Staffel (4 × 7,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Straafrunnen<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]]<br />[[Daniel Böhm]]<br />[[Arnd Peiffer]]<br />[[Simon Schempp]] | 1:12:19,4 | style="text-align:center;" | 0+2 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]]<br />[[Daniel Mesotitsch]]<br />[[Simon Eder]]<br />[[Dominik Landertinger]] | 1:12:45,7 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tarjei Bø]]<br />[[Johannes Thingnes Bø]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]] | 1:13:10,3 | style="text-align:center;" | 1+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]]<br />[[Dominik Windisch]]<br />[[Markus Windisch]]<br />[[Lukas Hofer]] | 1:13:15,5 | style="text-align:center;" | 0+11 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Peter Dokl]]<br />[[Jakov Fak]]<br />[[Klemen Bauer]]<br />[[Janez Marič]] | 1:13:43,1 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]]<br />[[Scott Perras]]<br />[[Brendan Green]]<br />[[Nathan Smith (Biathlet)|Nathan Smith]] | 1:13:46,2 | style="text-align:center;" | 1+10 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Alexis Bœuf]]<br />[[Jean-Guillaume Béatrix]]<br />[[Simon Desthieux]]<br />[[Martin Fourcade]] | 1:13:46,4 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Dmytro Pidrutschnyj]]<br />[[Andrij Derysemlja]]<br />[[Artem Pryma]]<br />[[Serhij Semenow]] | 1:14:21,1 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Sweden.svg|25px|Sweden]] | [[Tobias Arwidson]]<br />[[Björn Ferry]]<br />[[Fredrik Lindström (Biathlet)|Fredrik Lindström]]<br />[[Carl Johan Bergman]] | 1:14:32,0 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Michal Krčmář]]<br />[[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br />[[Tomáš Krupčík]]<br />[[Ondřej Moravec]] | 1:15:11,9 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DSQ | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Alexei Anatoljewitsch Wolkow|Alexei Wolkow]]<br />[[Jewgeni Romanowitsch Ustjugow|Jewgeni Ustjugow]]<br />[[Dmitri Wladimirowitsch Malyschko|Dmitri Malyschko]]<br />[[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]] | 1:12:15,9 | style="text-align:center;" | 0+8</div> |} </div> Datum: Saterdag, 22. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> <div style="clear:both;"></div> <br /> === Fruen === ==== Sprint (7,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] | [[Anastasiya Kuzmina]] | align="right"| 21:06,8 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | align="right"| 21:26,7 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]] | align="right"| 21:28,5 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 21:34,7 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 21:36,7 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]] | align="right"| 21:37,4 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Weronika Nowakowska-Ziemniak]] | align="right"| 21:37,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 21:38,2 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 21:38,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tora Berger]] | align="right"| 21:40,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 21:40,8 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:center;" | ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 21:46,5 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 22:01,5 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 22:15,6 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 41 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| 22:53,1 | style="text-align:center;" |2+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 46 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 23:03,2 | style="text-align:center;" |0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 54 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Nicole Gontier]] | align="right"| 23:26,3 | style="text-align:center;" |1+3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 76 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Katharina Innerhofer]] | align="right"| 24:49,0 | style="text-align:center;" |1+3 |} </div> Datum: Sönndag, 9. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 84 Athletinnen<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWSP/BTW007101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 7,5 km Sprint|hrsg = IBU|datum = 2013-02-09|zugriff = 2013-02-12}}</ref> [[Olga Gennadjewna Wiluchina]] wurr de Sülvermedaille 2017 weer aferkannt. <div style="clear:both;"></div> ==== Verfolgung (10 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! <abbr title="Startnummer">Bib</abbr> ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 29:30,7 | 0+0+0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tora Berger]] | align="right"| 30:08,3 | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Teja Gregorin]] | align="right"| 30:12,7 | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 29 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 30:18,3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Walentyna Semerenko]] | align="right"| 30:23,6 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] | [[Anastasiya Kuzmina]] | align="right"| 30:29,1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | align="right"| 30:32,9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 30:37,8 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 24 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ann Kristin Flatland]] | align="right"| 30:40,2 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]] | align="right"| 30:40,3 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 30:59,1 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 32:16,6 | style="text-align:center;" | 2+1+1+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 32:30,4 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 30 | style="text-align:center;" | 46 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 32:38,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 31 | style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 32:42,8 | style="text-align:center;" | 2+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 39 | style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 33:25,0 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | style="text-align:center;" | 41 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| 33:34,0 | style="text-align:center;" | 0+2+1+0 |} </div> Datum: Dienstag, 11. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> Qualifizeert: 60 Athletinnen, dree dorvan sünd nich start, un een hett dat Rennen nich afslooten<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWPU/BTW510101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 10 km Verfolgung|hrsg = IBU|datum = 2013-02-11|zugriff = 2013-02-12}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Eenzel (15 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 43:19.6 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 44:35.3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Nadseja Skardsina]] | align="right"| 44:57.8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 45:17.1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 45:34.0 | style="text-align:center;" | 0+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Veronika Vítková]] | align="right"| 45:46.0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Julija Dschyma]] | align="right"| 45:49.9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Olena Pidhruschna]] | align="right"| 45:59.5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Finland.svg|25px|Finnland]] | [[Kaisa Mäkäräinen]] | align="right"| 46:02.5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Krystyna Pałka]] | align="right"| 46:27.3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 46:45.7 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 46:46.6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 47:30.4 | style="text-align:center;" | 3+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 28 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Katharina Innerhofer]] | align="right"| 48:28.3 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 33 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 48:46.9 | style="text-align:center;" | 1+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 36 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 48:56.4 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 37 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Irene Cadurisch]] | align="right"| 49:01.0 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Hildebrand]] | align="right"| 49:06.4 | style="text-align:center;" | 0+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 43 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Alexia Runggaldier]] | align="right"| 49:35.6 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 45 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Nicole Gontier]] | align="right"| 49:51.2 | style="text-align:center;" | 0+1+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 62 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Aita Gasparin]] | align="right"| 52:14.9 | style="text-align:center;" | 1+3+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DNF | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| | style="text-align:left;" | {{0}}2+3 |} </div> Datum: Freitag, 14. Februar 2014, 18:00 Uhr (15:00 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 84 Athletinnen, twee dorvan sünd nich an den Strat gahn un veer hemm dat Rennen nich afslooten<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWIN/BTW015101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 15 km Einzel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-14|zugriff = 2013-02-15}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Massenstart (12,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Zeit (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 35:25,6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 35:45,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tiril Eckhoff]] | align="right"| 35:52,9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Teja Gregorin]] | align="right"| 36:05,0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Monika Hojnisz]] | align="right"| 36:20,5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Finland.svg|25px|Finnland]] | [[Kaisa Mäkäräinen]] | align="right"| 36:27,1 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Olena Pidhruschna]] | align="right"| 36:37,1 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Veronika Vítková]] | align="right"| 36:49,3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 36:54,9 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 36:55,3 | style="text-align:center;" | 0+0+3+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 37:03,6 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 17 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 37:19.2 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]] | align="right"| 38:37,4 | style="text-align:center;" | 1+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 28 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Hildebrand]] | align="right"| 39:09,5 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DNF | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| | style="text-align:left;" | {{0}} 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DSQ<ref name="DSQ Sachenbacher">[http://www.olympic.org/Documents/Commissions_PDFfiles/Disciplinary_commission/Sochi2014_Disciplinary_Commission-Sachenbacher.pdf IOC DISCIPLINARY COMMISSION DECISION] (pdf)</ref> | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| (35:53,9) | style="text-align:center;" | (0+0+0+0) |} </div> Datum: Maandag, 17. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> Qualifizeert: 30 Athletinnen, een hett hör Rennen nich to’n Enn’ brocht, een wurr nahderhen disqualifizeert.<ref>{{Internetquelle|url = http://services.biathlonresults.com/Results.aspx?RaceId=BT1314SWRLOG__SWMS|titel = IBU Datacenter – Massenstart 12,5 km|hrsg = IBU|datum = 2013-02-17|zugriff = 2013-02-22}}</ref> Qualifizeert för den Massenstart weern all bitherigen Medaillenwinnerinnen as ok de 15 best Biathletinnen vun den Gesamtweltcup in de Saison. Upfüllt wurr dat 30-köppige Starterfeld dör de Athletinnen, de bi de bit dorhen dörführt olympisch Wettkämpen an’ meesten Weltcuppunkte kreegen harrn. De veertplatzeerte [[Evi Sachenbacher-Stehle]] wurr nahderhen disqualifizeert. <div style="clear:both;"></div> ==== Staffel (4 × 6 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! width="60" | Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Straafrunenn<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]]<br />[[Julija Dschyma]]<br />[[Walentyna Semerenko]]<br />[[Olena Pidhruschna]] | 1:10:02,5 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#DCE5E5;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Fanny Horn]]<br />[[Tiril Eckhoff]]<br />[[Ann Kristin Flatland]]<br />[[Tora Berger]] | 1:10:40,1 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFDAB9;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Eva Puskarčíková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br />[[Jitka Landová]]<br />[[Veronika Vítková]] | 1:11:25,7 | style="text-align:center;" | 0+14 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Ljudmila Kalintschyk]]<br />[[Nadseja Skardsina]]<br />[[Nadseja Pissarawa]]<br />[[Darja Domratschawa]] | 1:11:33,4 | style="text-align:center;" | 1+8 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]]<br />[[Nicole Gontier]]<br />[[Michela Ponza]]<br />[[Karin Oberhofer]] | 1:11:43,3 | style="text-align:center;" | 1+9 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] | [[Susan Dunklee]]<br />[[Hannah Dreissigacker]]<br />[[Sara Studebaker]]<br />[[Annelies Cook]] | 1:12:14,2 | style="text-align:center;" | 0+13 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Rosanna Crawford]]<br />[[Megan Imrie]]<br />[[Megan Heinicke]]<br />[[Zina Kocher]] | 1:12:21,5 | style="text-align:center;" | 2+12 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]]<br />[[Elisa Gasparin]]<br />[[Aita Gasparin]]<br />[[Irene Cadurisch]] | 1:12:34,3 | style="text-align:center;" | 0+9 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Krystyna Pałka]]<br />[[Magdalena Gwizdoń]]<br />[[Weronika Nowakowska-Ziemniak]]<br />[[Monika Hojnisz]] | 1:12:34,4 | style="text-align:center;" | 4+8 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]]<br />[[Andrea Henkel]]<br />[[Franziska Hildebrand]]<br />[[Laura Dahlmeier]] | 1:13:44,2 | style="text-align:center;" | 0+6 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | DSQ | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jana Sergejewna Romanowa|Jana Romanowa]]<br />[[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br />[[Jekaterina Jewgenjewna Schumilowa|Jekaterina Schumilowa]]<br />[[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | 1:10:28,9 | style="text-align:center;" | 0+4 |} </div> Datum: Freedag, 21. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> [[Olga Gennadjewna Wiluchina]] un [[Jana Sergejewna Romanowa]] wurr de Sülvermedaille 2017 wegen Doping weer aferkannt. <div style="clear:both;"></div> <br /> === Mixed-Staffel (2 × 6 km + 2 × 7,5 km) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Tiet (min) ! Straafrunenn<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]]<br /> <small>[[Tora Berger]]<br />[[Tiril Eckhoff]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]]</small> | style="text-align:right"| 1:09:17,0 | style="text-align:center"| 0+2<br /><small>0+2<br />0+0<br />0+0<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#DCE5E5;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] <small>[[Veronika Vítková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br />[[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br />[[Ondřej Moravec]]</small> | style="text-align:right"| 1:09:49,6 | style="text-align:center"| 0+7<br /><small>0+1<br />0+3<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFDAB9;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] <small>[[Dorothea Wierer]]<br />[[Karin Oberhofer]]<br />[[Dominik Windisch]]<br />[[Lukas Hofer]]</small> | style="text-align:right"| 1:10:15,2 | style="text-align:center"| 0+6<br /><small>0+1<br />0+1<br />0+4<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] <small>[[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br />[[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]]<br />[[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]]<br />[[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]]</small> | style="text-align:right"| 1:11:04,4 | style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+3<br />0+2<br />1+3<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] <small>[[Jana Gereková]]<br />[[Anastasiya Kuzmina]]<br />[[Pavol Hurajt]]<br />[[Matej Kazár]]</small> | style="text-align:right"| 1:11:04,7 |style="text-align:center"| 0+10<br /><small>0+5<br />0+2<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] <small>[[Marie Dorin-Habert]]<br />[[Anaïs Bescond]]<br />[[Jean-Guillaume Béatrix]]<br />[[Martin Fourcade]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:04,3 |style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+2<br />1+4<br />0+1<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] <small>[[Natalija Burdyha]]<br />[[Marija Panfilowa]]<br />[[Andrij Derysemlja]]<br />[[Serhij Semenow]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:05,2 |style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+1<br />0+1<br />1+3<br />0+2<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] <small>[[Susan Dunklee]]<br />[[Hannah Dreissigacker]]<br />[[Tim Burke (Biathlet)|Tim Burke]]<br />[[Lowell Bailey]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:20,1 | style="text-align:center"| 1+13<br /><small>0+2<br />1+4<br />0+4<br />0+3<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] <small>[[Lisa Hauser]]<br />[[Katharina Innerhofer]]<br />[[Daniel Mesotitsch]]<br />[[Friedrich Pinter]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:34,8 | style="text-align:center"| 1+7<br /><small>1+3<br />0+2<br />0+1<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] <small>[[Ljudmila Kalintschyk]]<br />[[Nastassja Dubaresawa]]<br />[[Uladsimir Tschapelin]]<br />[[Jauhen Abramenka]]</small> | style="text-align:right"| 1:13:11,8 | style="text-align:center"| 0+9<br /><small>0+0<br />0+5<br />0+4<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center"| ... | {{0}}... | style="text-align:right"| ... {{0}} | style="text-align:center"| ... |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] <small>[[Elisa Gasparin]]<br />[[Selina Gasparin]]<br />[[Benjamin Weger]]<br />[[Simon Hallenbarter]]</small> | style="text-align:right"| 1:13:33,9 | style="text-align:center"| 0+9<br /><small>0+4<br />0+2<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | DSQ<ref name="DSQ Sachenbacher"/> | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] <small>[[Evi Sachenbacher-Stehle]]<br />[[Laura Dahlmeier]]<br />[[Daniel Böhm]]<br />[[Simon Schempp]]</small> | style="text-align:right"| (1:10:58,3) | style="text-align:center"| (0+9)<br /><small>(0+4)<br />(0+1)<br />(0+4)<br />(0+0)<br /></small> |} </div> [[Datei:Призеры Биатлон Смешанная эстафета.JPG|mini|Siegerehrung der Mixed-Staffel]] Datum: Mittweek, 19. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 16 Staffeln, överrunnd: 1, nahderhen disqualifizeert: 1<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/MXRL/BTX408101_C73C_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – Mixed-Staffel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-19|zugriff = 2013-02-20}}</ref> <div style="clear:both;"></div> == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblenken == {{commons|Biathlon at the 2014 Winter Olympics}} [[Kategorie:Biathlon]] pj2hc47nqkfldt3janlmhibl2boc1op 0 93027 1076107 1075762 2026-08-15T13:28:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076107 wikitext text/x-wiki [[Bild:Buergermeisterin Martina Oertzen.jpg|duum|Martina Oertzen (2013)]] '''Martina Oertzen''' (boren as ''Martina Jobmann''; * [[6. Mai]] [[1964]]) is en [[Düütschland|düütsch]]e [[Kommunaalpolitik]]erin von de [[CDU]]. Oertzen is 1964 boren un in [[Ramßel]] opwussen. Siet 1990 leevt se in [[Ohlendörp (Landkreis Horborg)|Ohlendörp]]. Se is lehrte [[Bankkoopmann|Bankkoopfro]] un weer [[Prokurist]]in för [[Human Resources]] un [[Personalentwicklung]] (PE).<ref>{{Internetquelle| url= http://www.martina-oertzen.de/zur-perso/priv| titel= Website von Martina Oertzen - Privat| datum= 2013| zugriff= 2013-10-09}} {{Webarchiv|url=http://www.martina-oertzen.de/zur-perso/priv |wayback=20131024105727 |text=Website von Martina Oertzen - Privat |archiv-bot=2026-08-15 13:28:17 InternetArchiveBot }}</ref> In de CDU is Oertzen 1995 rin. Siet 1996 is se Maat von’n [[Oortsraad]] von de [[Oortschop]] [[Ramßel/Ohlendörp/Holtörp]] von de [[Gemeen Seevdaal]]. Bet 2013 weer se ok [[Oortsbörgermeester]]sche för de Oortschop. Siet 2001 weer se tosätzlich Afornte in’n [[Kreisdag]] von’n [[Landkreis Horborg]]. Dor weer se Vörsitterin in’n Utschuss för School/Sport/Kultur un Maat in’n Bo- un Planungsutschuss. 2006 is se Maat von’n [[Verwaltungsraad]] von de [[Spoorkass Horborg-Buxthu]] worrn un hett dor in’n [[Kreditutschuss]] arbeidt. Siet 2006 is Oertzen ok Maat von’n [[Gemeenraad (Neddersassen)|Gemeenraad]] von de Gemeen Seevdaal. Dor weer se Maat in’n [[Verwaltungsutschuss]] (VA), in’n Boutschuss un in’n Ümwelt- un Planungsutschuss.<ref>{{Internetquelle| url= http://www.martina-oertzen.de/zur-perso/politi| titel= Website von Martina Oertzen - Politik| datum= 2013| zugriff= 2013-10-09}} {{Webarchiv|url=http://www.martina-oertzen.de/zur-perso/politi |wayback=20131024065608 |text=Website von Martina Oertzen - Politik |archiv-bot=2026-08-15 13:28:17 InternetArchiveBot }}</ref> Bi de Wahl to’n ne’en Börgermeester von de Gemeen Seevdaal an’n 22. September 2013, de parallel to de [[Bundsdagswahl 2013]] weer, hett Oertzen in’n eersten Wahlgang 12.583 Stimmen (48,5&nbsp;%) kregen. Bi de [[Stichwahl]] an’n 6. Oktober 2013 twüschen ehr un Ulrich Sauck von de [[SPD]] hett Oertzen 59,7&nbsp;% von de Stimmen kregen un Ulrich Sauck 40,3&nbsp;%.<ref>{{Internetquelle| url= http://www.martina-oertzen.de/stichwahl| titel= Website von Martina Oertzen - Stichwahl| datum= 2013| zugriff= 2013-10-09}} {{Webarchiv|url=http://www.martina-oertzen.de/stichwahl |wayback=20131022151214 |text=Website von Martina Oertzen - Stichwahl |archiv-bot=2026-08-15 13:28:17 InternetArchiveBot }}</ref> An’n 9. Oktober 2013 hett se de Amtsgeschäften von ehren Vörgänger [[Günter Schwarz (Politiker, 1950)|Günter Schwarz]] von de SPD övernahmen. == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Oertzen, Martina}} [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Börgermeester]] [[Kategorie:CDU]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] 8tbr424e9povyvn8t22dkw33vrak537 0 95707 1076124 1075777 2026-08-15T15:06:29Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076124 wikitext text/x-wiki [[Bild:Oliver Mark, Berlin 2013.jpg|duum|Oliver Mark (Berlin, 2013)]] '''Oliver Mark''' (* [[20. Februar]] [[1963]] in [[Gelsenkiärken|Gelsenkirchen]]) is en düütschen [[Fotografie|Fotograaf]] un Künstler. He leevt un arbeidt in Berlin. In sien Wark widmet he sück sück insbesünnere de Porträtfotografie as ok serielle, konzeptuelle Arbeiten in den Kontext vun de billen Kunst. == Leven == In dat Öller vun negen Johren kreeg Mark sien eerste Kamera. Anlaat weer en Reis to de [[Olympsche Spele|Olympisch Spelen]] 1972 in München, de he as Pries vun en Malwettbewarf vun de Westdüütsch Zeitung wunn. Wiels düsse Reis hett he ünner ännern de lichtathletinnen Ulrike Meyfarth fotografeert.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/der-besondere-kick-die-portraits-von-oliver-mark |titel=Der besondere Kick – Die Portraits von Oliver Mark |datum=2021-10-01 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Nah en Utbillen to’n Fotografen hett Mark tonächst in de Fotostudios vun dat Burda-Verlag in Offenburg arbeit un weer tietwies in de Modefotografie tätig. Siet 1992 is he as egenständig Fotograf un Künstler in Berlin tätig.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Midden vun de 1990er Johren fung Mark mit Künstlerporträts an. To sien eerst hörrn de vun A. R. Penck (1994), Emil Schumacher (1995) as ok Jenny Holzer un Louise Bourgeois (1996).<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/early-works |titel=Early Works |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Marks Arbeiten wurrn in tallriek Publikatschonen herutbrocht, darünner ''Architectural Digest'', ''Der Spiegel'', ''Die Zeit'', ''Les Inrockuptibles'', ''Rolling Stone'', ''Stern'', ''Süddeutsche Zeitung, Magazin'', ''The New York Times'', ''The Wall Street Journal'', ''Time'', ''Vanity Fair'', ''Vogue'', ''Zeit Magazin''.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://fotografr.de/2241/oliver-mark-portraits/ |titel=Oliver Mark Portraits {{!}} Portraitfotografie |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://fotografr.de/2241/oliver-mark-portraits/ |wayback=20190327091431 |text=Oliver Mark Portraits {{!}} Portraitfotografie |archiv-bot=2026-08-15 15:06:29 InternetArchiveBot }}</ref> Mark hett as Gaststudent Seminare vun Katharina Sieverding (Visual Culture) an de Universität vun de Künste Berlin besöcht. Van 2012 bet 2014 harr he en Lehropdrag för Fotografie an de Hoochschool Hannover. Tüschen 2010 un 2022 bedreev he en Atelier an den Tempelhofer Ufer in Berlin.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> == Wark == === Porträtfotografie === In de 1990er Johren is de Porträtfotografie en zentrale Arbeitsfeld vun Oliver Mark. He hett nah egen Angaven ruchweg 850 Persönlichkeiten ut Kunst, Politik, Literatur, Musik un Film porträteert.<ref>{{Internetquelle |autor=Nadja Sayej |url=https://www.vice.com/en/article/oliver-mark-shoots-astounding-portraits-of-your-favorite-artists/ |titel=Behind the Lens: Oliver Mark's Astounding Portraits of Your Favorite Artists |werk=VICE |datum=2014-02-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> To de porträteerten Personen tellt ünner ännern Anthony Hopkins, Cate Blanchett, [[Angela Merkel]], Paapst Benedikt XVI., [[Joachim Gauck]], Yoko Ono, Daniel Barenboim, Sean Scully un Tom Hanks. Marks Porträts entstaht sowohl in' Opdrag as ok in' Rahmen vun free Projekten un wurrn internatschonal publizeert un ünner ännern in de National Portrait Gallery London utstellt.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/2020s |titel=Present Works |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/2000s |titel=2000s |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Technisch arbeidt Mark neven Spegelreflexkameras un Middelformatkameras faken mit en [[Polaroid]]-680-Kamera.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/kultur/kunst/2013-08/fs-oliver-mark-2 |titel=Prominente auf Polaroid |datum=2013-08-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> === Gruppenporträts === [[Bild:Oliver Mark, Jungbrunnen 2015, Gelatinesilberabzug, 68,0 x 100,5 cm.jpg|duum|Oliver Mark: ''Jungbrunnen'' (2015) Gelatinesilberabzug, 68,0 × 100,5 cm.]] Parallel to dat Eenzelporträtfotografie sett sück Mark siet Midden vun de 2000er Johren intensiv mit Gruppenporträts utnanner. To de bekannten Arbeiten tellt ünner ännern „Künnen in den Gaarn vun de Prinzessin Majassa vun Hessen“ (Rom, 2006), as ok „Nikole Hackert, Jonathan Meese, Gudny Gudmundsdottir, Marc Brandenburg und Bruno Brunnet“ (Berlin, 2009). För de Utstellung „Heimat verplicht, Märkische Adlige – en Bilanz vun den Neuanfang in de Brandenburgischen Landeszentrale för politische Bildung“, Potsdam (2012/2013) hett Oliver Mark twölf torüchkehrt Adelsfamilien ut verscheeden Regionen vun Brandenburg porträteert.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/veranstaltungen/heimat-verpflichtet-1 |titel=Heimat verpflichtet {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung |datum=2014-03-28 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> De Arbeiten entstaht faken ahn digital Kompositschoon un sünd normalerwies sorgfältig arrangeert. Mark fotografeert vun den Stativ ut un bruukt Drahtutlöser oder Funkutlöser, üm sück op den individuellen Utdruck vun de Deelnehmer binnen de Grupp to konzentreeren. Mit de Arbeit ''Jungbrunnen'' (Berlin, 2015) betreckt sück Mark explizit op dat glieknamig Gemälde vun Lucas Cranach den Ölleren (1546) un överträgt sien Motiv in en tietgenössischen fotografischen Kontext. === Kollaboratschonen === [[Bild:Hoischen Mark (Christian Hoischen, Oliver Mark) - Briefkopf, 2017.jpg|duum|Hoischen / Mark: Briefkopf, 36,5 × 42,5 cm, Missingtechnik op Farvfotografie, 2017]] Siet 2017 hett Oliver Mark tosamenarbeit Projekte mit anner Künstlerinnen un Künstler realiseert. De gemeensam Arbeit mit Christian Hoischen hett den Utgangspunkt bildt.<ref>{{Internetquelle |url=https://pavlovsdog.org/hoischen-mark/ |titel=Hoischen & Mark – pavlov's dog |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> 2022 hett Mark op Inladen vun den Kunstbeupdragten vun dat Arzbisdom Berlin, Georg Maria Roers SJ, de Utstellung Collaborations I för de Guardini Galerie in Berlin. Mark hett 60 Künstlerinnen un Künstlerinladen. sien Fotografien as Utgangsmaterial för egen Interventschonen to bruken. De Arbeiten umfaat ünner ännern Övermalungen, Sniedern, Collagen un materielle Ergänzungen. Vun jeder Wark entstunnen twee Exemplare, een bleev bi de bedeeligten Künstler, een wurr Deel vun de Reeg.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.guardini.de/veranstaltung/ausstellung-collaborations-i/ |titel=Ausstellung {{!}} Collaborations I • Guardini Stiftung e.V. |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> De Utstellung un de Reeg thematiseert allgemeen Fragen vun de Autorschap, de Bildaneeren un de Grenz tüschen Fotografie un Billende Kunst. === Serielle Arbeiten / Warkgruppen (Utwahl) === Dat Langtietprojekt ''De Tied maakt wi later ut''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/raum-und-zeit |titel=Die Zeit machen wir später aus. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (siet 1985) dokumenteert urbane Övergangstostännen in Berlin un entstunn över mehrere Johrteihnten weg, letzt mit Swoorpunkten wiels de Corona-Lockdowns 2020 un 2021. In ''The Artist''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/the-artist |titel=The Artist |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2013) hett Mark den Maler Karl Otto Götz 2013 in sien privat Umfeld porträteert. De Fotografien wurrn gemeensam mit söven Gedichten vun Götz in de Kunstsammlungen Chemnitz utstellt un in dat Künstlerbook Ut den Trümmern kriegt dat Leven verapenlicht. (b. frank books, Zürich, 2013)<ref>{{Internetquelle |url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben |titel=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books |abruf=2026-03-05 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben |wayback=20180828043727 |text=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books |archiv-bot=2026-08-15 15:06:29 InternetArchiveBot }}</ref> [[Bild:Madeleine Albright fotografiert von Oliver Mark, Berlin 2013.jpg|duum|297x297px|Madeleine Albright, Berlin 2013]] De Publikatschoon ''Butensieden un Ingeweihter''<ref>{{Internetquelle |url=https://pavlovsdog.org/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark – pavlov's dog |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> (2013) (Hatje Cantz, Berlin 2013), is to de glieknamig Utstellung rutbrocht, sammelt 32 Polaroid-Porträts, de ahn konkret Opdrag entstunn. De Arbeiten teken sück dör en spontan, intuitive Bildspraak ut.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/kultur/kunst/2013-08/fs-oliver-mark-2 |titel=Prominente auf Polaroid |datum=2013-08-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> In de Reeg ''Natura Morta''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/natura-morta |titel=Natura Morta |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2017) hett Mark Objekten ut de Asservatenkamer vun dat Bundsamt för Naturschutz in Bonn beslagnahmen. De meist ut dat Rebeet vun den Artenschuul stammend Gegenstände wurrn oorsprünglich as Souvenirs inführt un vun den Toll sekerstellt. De Arbeiten wurrn 2017 in de Gemäldegalerie vun de Akademie der bildenden Künste Wien as ok in dat Naturhistorsch Museum Wien wiest un in Beziehung to historsch Stillleven vun de Maleree sett.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.akbild.ac.at/de/museum-und-ausstellungen/kunstsammlungen/aktuelles/gemaeldegalerie/ausstellungen/2017/natura-morta.-photographien-von-oliver-mark |titel=Natura Morta |datum=2017-04-27 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Wiels de Saneeren vun de Nee Natschonalgalerie Berlin entstunn en Reeg vun 106 Fotografien ''Neue'' ''Nationalgalerie''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/neue-nationalgalerie |titel=Neue Nationalgalerie 2020–2021 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2020–2021), de den Umbau nich dokumentarisch begriepen, sünnern as künstlerisch Ünnersöken vun Ruum, Licht un Struktur. De Reeg ''MUSEO I''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/museo |titel=MUSEO |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2021) entstunn in italieensch Museen un Kunstinstitutionen. Mark hett ut siet Perspektive fotografeert un hett den Fokus op elementelle Elementen vun den Utstellungsbedriev richt, wodör Fragen na Wahrnehmung un Kontextualiseeren vun Kunst thematiseert wurrn.<ref>{{Internetquelle |autor=andrekanya |url=https://www.kanyakage.com/museo-oliver-mark/ |titel=MUSEO - Oliver Mark |werk=Kanya&Kage |datum=2021-08-18 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> De Warkgrupp ''Ventotene Pictures''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/ventotene-pictures |titel=Ventotene Pictures |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2024) entstunn in' Rahmen vun dat Residenzprogramm IN/SU/LA op de Insel Ventotene. De Arbeiten verbinnt klassische Silbergelatinabzüge mit malerisch un Textilingreepen.<ref>{{Internetquelle |url=https://verenaosthoff.de/in-su-la/ |titel=IN/SU/LA – Verena Osthoff |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.materiagallery.com/insula-ventotene/ |titel=IN/SU/LA - Postcards from the 2024 Ventotene Residency |werk=Matèria |datum=2019-10-14 |abruf=2026-03-05 |sprache=it-IT}}</ref> == Sammlungen == Biller vun Oliver Mark befinnen sück ünner ännern in de Sammlungen vun dat Liechtensteinisch Landmuseum, de Kunstsammlungen Chemnitz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref>, dat Bukowina-Museum in Suceava<ref>{{Internetquelle |autor=Mihaela Tcaciuc |url=https://www.newsbucovina.ro/evenimente/206286/expozitia-de-fotografie-celebritati-l-a-adus-la-suceava-pe-artistul-fotograf-german-oliver-mark-el-a-donat-muzeului-bucovinei-una-dintre-lucrarile-sale |titel=Expoziţia de fotografie „Celebrităţi” l-a adus, la Suceava, pe artistul fotograf german Oliver Mark. El a donat Muzeului Bucovinei una dintre lucrările sale |werk=NewsBucovina |datum=2017-10-26 |abruf=2026-03-05 |sprache=ro-RO}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=New Times Media |url=https://www.newsbucovina.ro/evenimente/236746/spiritualitatea-profunda-surprinsa-in-expozitia-bucovina-manastirile-traiesc-a-artistului-fotograf-oliver-mark-vernisata-la-muzeul-de-istorie-din-suceava-in-prezenta-autor |titel=Spiritualitatea profundă surprinsă în expoziţia „Bucovina – Mănăstirile trăiesc” a artistului fotograf Oliver Mark, vernisată la Muzeul de Istorie din Suceava în prezența autorului |werk=NewsBucovina |datum=2018-11-11 |abruf=2026-03-05 |sprache=ro-RO}}</ref>, dat Goethe-Institut Dublin, de Sammlung Würth as ok in privat Sammlungen. Eenige vun sien Porträtupnahmen sünd na de Regeln vun de Creative-Commons-Lizenzenzen herutbrocht worrn. == Utstellungen (Utwahl) == Oliver Marks Arbeiten wurrn internatschonal in tallriek Eenzel- un Gruppenutstellungen utstellt. To de wichtigen institutionellen Eenzelutstellungen tellen ''still...lesen'' (2014) an dat Goethe-Institut Irland in Dublin as ok ''Ut den'' ''Trümmern kreiht dat Leven - Porträts vun Karl Otto Götz'' (2014) in den Kunstsammlungen Chemnitz.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Internatschonale Op kreeg Mark todem dör de Warkreeg ''Natura Morta'', de 2017 in de Gemäldegalerie vun de Akademie vun de bildend Künste Wien as ok in dat Naturhistorsch Museum Wien wiest wurr.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhm.at/naturamorta |titel=Naturhistorisches Museum Wien - Ausstellung Detail |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Sien Arbeiten weern mehrfack in de National Portrait Gallery London vertreden, darünner in de Johren 2007/08 as ok 2013/14 in' Rahmen vun den Taylor Wessing Photographic Portrait Pries.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Wiedere zentrale Stäen sünd de Eenzelutstellung ''No Show'' (2019) in de Villa Dessauer, Museen vun de Stadt Bamberg<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref>, Presentatschonen in musealen Kontexten as de Kunsthalle Würth in Swäbisch Hall (2024)<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/kunsthalle-wurth-2024 |titel=Kunsthalle Würth, 2024 |datum=2024-01-24 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> un de Deelnahm an internatschonale Kunstmeeten, darünner Paris Photo in dat Grand Palais.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> 2022 hett Mark tosommen mit Isa Melsheimer de Duo-Utstellung ''DELIVERY HERO'' in dat Open Berlin, en Projektruum vun Amélie Esterházy, entwkelt.<ref>{{Internetquelle |url=https://isamelsheimer.com/exhibition/delivery-hero/ |titel=Delivery Hero – Isa Melsheimer |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> 2025 hett he gemeensam mit Matthias Bitzer de Duo-Utstellung ''HIERSEIN IST HERRLICH''. in dat Galerienhuus Berlin.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/hiersein-ist-herrlich |titel=HIERSEIN IST HERRLICH. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> === Eenzelutstellungen === * 2021: ''MUSEO'', Kanya Kage Art Space Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=andrekanya |url=https://www.kanyakage.com/museo-oliver-mark/ |titel=MUSEO - Oliver Mark |werk=Kanya&Kage |datum=2021-08-18 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2020: De Hannen vun ''Jenny Holzer,'' in de St. Peter un Paul-Kark, Potsdam<ref>{{Internetquelle |url=https://www.herder.de/stz/hefte/archiv/145-2020/6-2020/in-eure-haende-seien-sie-gegeben-betrachtung-von-oliver-marks-fotografie-die-haende-von-jenny-holzer-/ |titel=Betrachtung von Oliver Marks Fotografie "Die Hände von Jenny Holzer" |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2019/2020: ''Bukowina Klöster Leven'', St.-Thomas-vun-Aquin-Kark in de Katholisch Akademie in Berlin. * 2019/2020: ''Goldene Schuhe'' – Fotografien ut de Sammlung vu dat Liechtensteinischen Landesmuseums vun Oliver Mark, Vaduz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landesmuseum.li/de/ausstellungen/goldene-schuhe-fotografien-aus-der-sammlung-des-liechtensteinischen-landesmuseums-von-oliver-mark-wgpla5r |titel=Goldene Schuhe – Fotografien aus der Sammlung des Liechtensteinischen Landesmuseums von Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2019: ''No Show'', Villa Dessauer – Museen vun de Stadt Bamberg<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2019: ''Bukowina Klöster Leben'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz<ref>{{Internetquelle |autor=Redaktion |url=https://www.lie-zeit.li/2019/03/sonderausstellung-bukowina-kloester-leben-oliver-mark/ |titel=Sonderausstellung: Bukowina – Klöster leben – Oliver Mark |werk=lie:zeit online |datum=2019-03-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Bukowina Klöster Leben'', Bukowina-Museum, Suceava<ref>{{Internetquelle |autor=Redaktion |url=https://www.lie-zeit.li/2019/03/sonderausstellung-bukowina-kloester-leben-oliver-mark/ |titel=Sonderausstellung: Bukowina – Klöster leben – Oliver Mark |werk=lie:zeit online |datum=2019-03-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2017: ''Natura Morta – Fotografien von Oliver Mark in Korrespondenz zu Stillleben-Gemälden der Sammlung'', Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien<ref>{{Internetquelle |url=http://www.akademiegalerie.at/de/Ausstellungen/Ausstellungen%202017/Natura%20Morta |titel=Natura Morta - Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien |abruf=2026-03-05 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=http://www.akademiegalerie.at/de/Ausstellungen/Ausstellungen%202017/Natura%20Morta |wayback=20180917215726 |text=Natura Morta - Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien |archiv-bot=2026-08-15 15:06:29 InternetArchiveBot }}</ref> * 2017: ''Natura Morta – Fotografien von Oliver Mark'', Naturhistorisches Museum Wien<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhm.at/naturamorta |titel=Naturhistorisches Museum Wien - Ausstellung Detail |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2016/2017: ''Natura Morta'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landesmuseum.li/de/ausstellungen/natura-morta-oliver-mark-aw6pkme |titel=Natura Morta – Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2014: ''Oliver Mark – still…lesen'', Goethe-Institut Irland, Dublin * 2014: ''Aus den Trümmern kriecht das Leben – Portraits von Karl Otto Götz'', Kunstsammlungen Chemnitz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2014: ''Märkische Adlige – eine Bilanz des Neuanfangs'', Fürst-Pückler-Museum, Cottbus * 2013/2014: ''Außenseiter und Eingeweihter'', Uno Art Space, Stuttgart<ref>{{Internetquelle |url=https://kulturplanet.wordpress.com/tag/uno-art-space/ |titel=UNO ART SPACE |datum=2013-10-26 |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2013: ''Außenseiter und Eingeweihter'', pavlov’s dog, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=http://www.pavlovsdog.org/newsletter/023_ralph_schulz/ralph_schulz.html |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2013: ''Oliver Marks Blick auf Liechtensteins Staatsfeiertag am 15.08.2012'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz * 2013: ''Heimat verpflichtet'', Kanzlei im Lübbenauer Schlossbezirk, Lübbenau * 2012/2013: ''Heimat verpflichtet'', Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung, Potsdam<ref>{{Internetquelle |url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/veranstaltungen/heimat-verpflichtet-1 |titel=Heimat verpflichtet {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung |datum=2014-03-28 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2012: ''Shuteye'', °CLAIR Gallery, München<ref>{{Internetquelle |url=http://www.kultur-vollzug.dearticle-36989/2012/11/07/in-traume-entruckt-auf-zerwuhlten-laken/ |titel=Fotografien von Oliver Mark: In Träume entrückt auf zerwühlten Laken |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://photography-now.com/exhibition/86865 |titel=Exhibition shuteye - artist, news & exhibitions - photography-now.com |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2011: ''Portraits'', Neuer Pfaffenhofener Kunstverein, Pfaffenhofen a. d. Ilm<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstverein-pfaffenhofen.de/rueckschau/2011/rueckschau-2011/datum/2011/04/10/oliver-mark-portraits.html |titel=RÜCKSCHAU {{!}} Neuer Pfaffenhofener Kunstverein |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2011: ''7 Artists and 1 Nude'', Galerie Gloria, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=RS |url=https://www.rollingstone.de/bilder-der-ausstellung-7-artist-and-1-nude-von-oliver-mark-582261/ |titel=Bilder der Ausstellung "7 Artist And 1 Nude" von Oliver Mark |werk=Rolling Stone |datum=2011-09-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2006: ''Portraits & Stills'', Anna Augstein Fine Arts, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://photography-now.com/institution/exhibitions/anna-augstein-fine-arts-berlin |titel=institution Anna Augstein Fine Arts Berlin - artist, news & exhibitions - photography-now.com |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2002/2003: ''Portraits'', Musée de la photographie, Mougins * 2001: ''Photographien'', Galerie Imago, Berlin * 2000: ''Portraits'' ''und Memorabilien'', Galerie Grauwert, Hamburg * 1999: ''Portraits'', Galerie 48, Saarbrücken === Kollaboratschonsutstellungen === * 2022: ''Treshold – Tim Plamper & Oliver Mark'', a °CLAIRbyKahn Exclusive at photo basel * 2022: ''Collaborations I'', Guardini Stiftung und Galerie Berlin * 2018: ''Ein Turm von Unmöglichkeiten – Oliver Mark in Collaboration with Christian Hoischen'', König Galerie Berlin * 2018: ''Der kleine Tod und das pralle Leben'' (Hoischen & Mark), pavlov's dog, Berlin === Duo- un Gruppenutstellungen === * 2025 Galerienhaus Berlin, ''Hiersein ist herrlich.'' with Matthias Bitzer<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/hiersein-ist-herrlich |titel=HIERSEIN IST HERRLICH. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://www.matthiasbitzer.com/ondisplay/markdarkbitzer-2025-berlin/ |titel=Mark{{!}}Dark{{!}}Bitzer, 2025 – Matthias Bitzer |datum=2025-09-04 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2025: Paris Photo 2024. ''Returning to the Grand Palais,'' ºCLAIRbyKahn Gallery, Paris * 2022 O P E N Berlin (Amélie Esterházy): ''Delivery Hero'' – with Isa Melsheimer, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://isamelsheimer.com/exhibition/delivery-hero/ |titel=Delivery Hero – Isa Melsheimer |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://open-berlin.net/delivery-hero/ |titel=O P E N BERLIN |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Ein Turm von Unmöglichkeiten,'' Salon Hansa im Glockenturm der Galerie König, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://galerie-franzkowiak.de/ein-turm-von-unmoeglichkeiten/ |titel=AUSSTELLUNGSBETEILIGUNG: STEFANIE HILLICH, CHRISTOPH LÖFFLER, SADOR WEINSčLUCKER, MARC GRÖSZER UND HANSA WISSKIRCHEN: Ein Turm von Unmöglichkeiten. SALON HANSA {{!}} GALERIE FRANZKOWIAK |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Artist Complex – Photographic Portraits from Baselitz to Warhol,'' Museum för Fotografie, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=Staatliche Museen zu Berlin |url=https://www.smb.museum/en/exhibitions/detail/artist-complex/ |titel=Artist Complex |abruf=2026-03-05 |sprache=en}}</ref> * 2017: KUNST.ORT.KINO, Kunsthalle Erfurt * 2017: ''Eindrücke von Liechtenstein,'' The Vologda State Museum (Russland) * 2016/17: ''In Szene gesetzt. Aus Porträts werden Kleider,'' Lindenau-Museum Altenburg, Germany<ref>{{Internetquelle |url=https://lindenau-museum.de/details-ausstellungen/in-szene-gesetzt-aus-portraets-werden-kleider |titel=In Szene gesetzt Aus Porträts werden Kleider - Lindenau-Museum Altenburg |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2015: ''photos and postage stamps,'' Sofia History Museum, Sofia * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' The Wilson – Cheltenham Art Gallery & Museum, Cheltenham * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' The Beaney, City of Canterbury * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' Scottish National Portrait Gallery, Edinburgh * 2013/14: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' National Portrait Gallery, London * 2012: Photographien, °CLAIR Gallery at ART PARIS, Paris * 2007/08: ''Photographic Portrait Prize,'' National Portrait Gallery, London * 2006: BFF-Ausstellung, International Photography Festival, Xining (China) === Kurateert Utstellungen === * 2019: ''small,'' Schau Fenster, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=Lukasz |url=https://dasarty.com/small/ |titel=SMALL |werk=Das Arty |datum=2019-04-23 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Raum XVII'', Werkhalle Wiesenburg, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://www.werkhallewiesenburg.berlin/exhibitions-2018/ |titel=Exhibitions 2018 {{!}} Werkhalle Wiesenburg |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2017: ''Alles oder Immer'', Schau Fenster, Berlin * 2012: ''Der arge Weg der Erkenntnis'', Gloria, Berlin == Utteknungen un Stipendien (Utwahl) == * 2007 National Portrait Gallery London, The Photographic Portrait Prize, longlist * 2013/14 National Portrait Gallery London, The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize, longlist * 2024 Reisestipendium för de Insel Ventotene, IN/SU/LA == Biller == <gallery style="text-align:center" perrow="3"> Bild:Oliver Mark - Ridley Scott, Berlin 2005.jpg|[[Ridley Scott]], Berlin 2005 Bild:Oliver Mark - Jenny Holzer, Leipzig 1996.jpg|Jenny Holzer ehr Hannen, Leipzig 1996. Sülvergelaatin-Print op Alu-Dibond, 151 × 154 cm. Bild:Oliver Mark - George Lucas, Berlin 2005.jpg|George Lucas, Berlin 2005 Bild:Oliver Mark - Louise Bourgeois, New York 1996.jpg|Louise Bourgeois, New York 1996 Bild:Oliver Mark - Anthony Hopkins, Berlin 2001.jpg|Anthony Hopkins, Berlin 2001 Bild:Oliver Mark - Jeff Koons, Berlin 2000.jpg|Jeff Koons, fotografeert vun Oliver Mark vör dat Gemälde „Lips“, Öl op Lienwand, 304,8 × 427,7 cm, ut de Easyfun-Serie, in de Deutsche Guggenheim, Berlin, 2000. </gallery> == Publikatschonen (Utwahl) == *[[Bild:Oliver Mark - No Show (book cover), Distanz Verlag, Berlin 2019.png|duum|223x223px|Cover vun ''No Show'', Distanz Verlag, Berlin 2019]]''No Show''. Distanz Verlag, Berlin 2019, ISBN 978-3-95476-281-1. *''Bukowina Klöster Leben''. Editura Karl A. Romstorfer, Suceava 2018, ISBN 978-606-8698-29-8. *''Natura Morta.'' Kehrer Verlag, Heidelberg 2016, ISBN 978-3-86828-759-2.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.kehrerverlag.com/de/oliver-mark-natura-morta-978-3-86828-759-2|titel=Der Fotoband Natura Morta ist in der Asservatenkammer des Bundesamtes für Naturschutz entstanden und erinnert an die Bedeutung der Artenvielfalt - Kehrer Verlag|zugriff=2018-09-17|sprache=de}}</ref> *''Oliver – Nutte Künstler Fotograf. Die ganze Wahrheit über Oliver Mark.'' Grauel Publishing, Berlin 2014. (Tiedschrift) *''Aus den Trümmern kriecht das Leben.'' b.frank books, Zürich 2013, ISBN 978-3-906217-00-0. (mit Gedichten van [[:de:Karl_Otto_Götz|Karl Otto Götz]])<ref>{{Internetquelle|url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben|titel=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books|zugriff=2018-09-17|sprache=en}}</ref> *''Außenseiter und Eingeweihter.'' Hatje Cantz Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-7757-3756-2.<ref>{{Internetquelle|autor=Hatje Cantz Verlag|url=http://www.hatjecantz.de/oliver-mark-5880-0.html|titel=Oliver Mark {{!}} Fotografie {{!}} Hatje Cantz Verlag|zugriff=2018-09-17}}</ref> *''Oliver Marks Blick auf Liechtensteins Staatsfeiertag.'' Alpenland Verlag, Schaan 2013, ISBN 978-3-905437-34-8.<ref>{{Internetquelle|autor=Liechtenstein National Museum|url=http://www.llm.li/Ausstellungen/AktuelleSonderausstellungen/Sonderausstellungsdetail/tabid/214/Default.aspx?shmid=770&shact=1814470349&shmiid=NPZLklde__sls__a0__eql__|titel=Liechtenstein National Museum :|zugriff=2018-09-17|sprache=en-US}}</ref> * med Martina Schellhorn: ''Heimat verpflichtet. Märkische Adlige – eine Bilanz nach 20 Jahren.'' Potsdam 2012, ISBN 978-3-932502-60-6.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/shop/Brandenburger/Brandenburg/Heimat-verpflichtet.html|titel=Bücher {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung - Heimat verpflichtet|zugriff=2018-09-17|sprache=de}} {{Webarchiv|url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/shop/Brandenburger/Brandenburg/Heimat-verpflichtet.html |wayback=20180917215435 |text=Bücher {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung - Heimat verpflichtet |archiv-bot=2026-08-15 15:06:29 InternetArchiveBot }}</ref> *''Portraits.'' Hatje Cantz Verlag, Berlin 2009, ISBN 978-3-7757-2484-5.<ref>{{Internetquelle|autor=Hatje Cantz Verlag|url=http://www.hatjecantz.de/oliver-mark-2387-0.html|titel=Oliver Mark {{!}} Fotografie {{!}} Hatje Cantz Verlag|zugriff=2018-09-17}}</ref> == Weblenken == {{Commons|Oliver Mark}} * [https://oliver-mark.com Offizielle Websteed] * Snack: ''[https://web.archive.org/web/20180922211538/https://noisey.vice.com/en_us/article/rjnx4r/oliver-mark-shoots-astounding-portraits-of-your-favorite-artists Oliver Mark's Astounding Portraits of Your Favorite Artists]'' In: ''noisey.vice.com'' (engelsk) *[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=139349952 DNB-Katalog] (hoochdüütsch) == Enkeld Nahwiesen == <div style="column-width:60em;"> <references/> </div> {{SORTIERUNG:Mark, Oliver}} [[Kategorie:Fotograf]] [[Kategorie:Fotografie]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1963]] [[Kategorie:Gelsenkiärken]] [[Kategorie:Berlin]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] 3taeb2amupa8t9hfx0j3e7v9q9md0kh 0 108157 1076100 1056398 2026-08-15T13:00:01Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076100 wikitext text/x-wiki {{Dörpbox |NAAM=Mahogany Heights |STAAT=Belize |LIGGT_IN= :[[Distrikt (Belize)|Distrikt]]: [[Belize (Distrikt)|Belize]] |WAPEN=keen |FLAGG= |KOORT= |IMAGEMAP= |FLACH= |HÖÖCHD= |HÖÖCHD_REF= |KOOR_NS=17.3381 |KOOR_OW=-88.56711 |INWAHNERS=1063 |INWAHNERS_TIET=2010 |POSTLEETTALL= |VÖRWAHL= |WEBSTEED= }} '''Mahogany Heights''' is en [[Gemeen (Belize)|Gemeen]] in’n Distrikt [[Belize (Distrikt)|Belize]] von dat Land [[Belize]]. == Geografie == En poor Kilometer in’n Süüdoosten von’n Oort flütt de [[Sibun River]] langs. De Naveröörd sünd [[Jih Chan]] in’n Noordoosten, [[Bird Walk]] in’n Süüdoosten, [[La Democracia (Belize)|La Democracia]] in’n Oosten, [[Frank’s Eddy]], [[St. Matthew’s (Belize)|St. Matthew’s]] un [[Beaver Dam (Belize)|Beaver Dam]] in’n Süüdwesten un [[More Tomorrow]] in’n Westen. == Historie == De Oort is as Neeboprojekt von de Regerung von Belize anleggt worrn. De eersten Plaans dorto sünd 1998 bekannt maakt worrn.<ref name="Channel5_2003"/> Dor schullen Lüüd hentehn, de betherto op de övervölkerte ''Southside'' von [[Belize-Stadt]] leevt harrn. De Oort is an’n 8. Februar 2003 offiziell inwieht worrn.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=2995&frmsrch=1 |wayback=20221129003255 |text=Mahogany Heights & DFC |archiv-bot=2026-08-15 13:00:01 InternetArchiveBot }}'', 7 News Belize an’n 23. August 2006</ref> Den Naam ''Mahogany Heights'' is von Yolanda Rector ut [[Belize-Stadt]] vörslahn worrn.<ref name="Channel5_2003">''{{Webarchiv|url=http://edition.channel5belize.com/archives/15679 |wayback=20170703105532 |text=Mahogany Heights is name of new city |archiv-bot=2026-03-14 05:23:58 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 10. Februar 2003</ref> ''Mahogany'' kummt von’n [[Mahagoni]]-Boom, de en natschonaal Symbol von Belize is un ''Heights'' steiht för de Laag in en högerlegen Rebeed<ref name="Channel5_2003"/> in en [[Savann]]enlandschop, dat vör de [[Hurrikan]]s seker is, de de Küsten von Belize fakener överswemmt. === Inwahnertall === {{Inwahnertall | 2010 / 1063 Lüüd, 288 Huushollen /ZensusBelize2010/ }} == Weertschop un Infrastruktur == Siet 1991 besteiht de [[Belize Zoo]] dicht bi Mahogany Heights. === Verkehr === De Oort liggt dicht bi’n [[George Price Highway]], de in’n Süüdwesten na [[Belmopan]] föhrt un in’n Noordoosten över [[Hattieville (Belize)|Hattieville]] na [[Belize-Stadt]]. Von’n George Price Highway geiht na Süüdoosten de [[Manatee Highway]] af, de na [[Hope Creek (Belize)|Hope Creek]] un [[Dangriga]] löppt. === Scholen === In Mahogany Heights gifft dat en [[Grundschool (Belize)|Grundschool]], de ''St. Agnes School'', de 2009 von de [[Anglikaansch Bisdom Belize|Anglikaansche Kark in Belize]] inricht worrn is. == Footnoten == <references> {{ZensusBelize|2000=nee}} </references> {{Navigatschoonsliest Gemenen in Belize (Distrikt)}} [[Kategorie:Gemeen]] [[Kategorie:Distrikt Belize]] gyye3a5ugn7bmp6sg2ti9vbjb8ni476 0 114393 1076128 967433 2026-08-15T15:16:42Z Demonax 26219 /* M */ 1076128 wikitext text/x-wiki '''Heilmann''' is de Familiennaam von {{ABC}} === A === * [[Adam Heilmann]] (1860–1930), düütschen reformeerten Theoloog, * [[Aimo Heilmann]] (* 1974), düütschen Swemmer, * [[Albert Heilmann]] (1886–1949), düütschen Boünnernehmer, * [[Anton Paul Heilmann]] (1850–1912), öösterriekschen Maler un Illustrater, * [[Arent Christopher Heilmann]] (1781–1830), däänschen Koopmann un Inspekter von Gröönland. === C === * [[Christa Heilmann]] (* 1946), düütsche Sprechwetenschopperin, * [[Christoph Heilmann]] (* 1936), düütschen Kunsthistoriker. === E === * [[Ernst Heilmann (Bildhauer)|Ernst Heilmann]] (1877–1969), düütschen Bildhauer, * [[Ernst Heilmann]] (1881–1940), düütschen Politiker. === F === * [[Friedrich Heilmann]] (1892–1963), düütschen Politiker, * [[Fritz Heilmann (Politiker, 1886)|Fritz Heilmann]] (1886–1933), düütschen Politiker un Verbandsfunkschonär. === G === * [[Gabriel Heilmann]] (1751–1806), düütschen Dokter un Botaniker, * [[Georg Heilmann]] (1892–1981), düütschen Verwaltungsjurist, * [[Georg Friedrich Heilmann]] (1785–1862), Swiezer Politiker, Offzeer un Maler, * [[Gerhard Heilmann]] (1859–1946), däänschen Künstler un Paläontoloog. === H === * [[Hans Heilmann]] (1859–1930), düütschen Journalist un Schriever, * [[Harald Heilmann]] (* 1924), düütschen Kumponist, * [[Harry Heilmann]] (1894–1951), US-amerikaanschen Baseballspeler, * [[Heidi Heilmann]] (* 1934), düütsche Weertschopsinformatikerin, {{:Horst Heilmann}}. === I === * [[Irmgard Heilmann]] (1919–1993), düütsche Verlegerin un Schrieversche. === J === * [[Jakob Heilmann]] (1846–1927), düütschen Boünnernehmer, * [[Jakob-Adolf Heilmann]] (1888–1949), düütschen Politiker, {{:Jean Heilmann}}, * [[Johann Heilmann]] (1825–1888), düütschen Generaalleutnant un Militärhistoriker, * [[Johann David Heilmann]] (1727–1764), düütschen Theoloog un Philoloog, * [[Josua Heilmann]] (1796–1848), Techniker un Utfinner ut dat Elsass, * [[Julia Heilmann]] (* 1975), düütsche Schrieversche. === K === * [[Karl Heilmann]] (1900–1951), düütschen Politiker, * [[Klaus Braun-Heilmann]] (* 1944), düütschen Maalbatiker. === L === * [[Ludwig Heilmann]] (1903–1959), düütschen Generaalmajor, * [[Luigi Heilmann]] (1911–1988), italieenschen Linguist, * [[Lutz Heilmann]] (* 1966), düütschen Politiker. === M === * [[Mackie Heilmann]] (* 1978), düütsche Schauspelerin un Sängerin, * [[Mary Heilmann]] (1940–2026), US-amerikaansche Malerin, * [[Matthäus Heilmann]] (1744–1817), düütschen Klaveer- un Örgelboer, * [[Max Heilmann]] (1869–1956), düütschen Grafiker un Maler, {{:Michael Heilmann}}, * [[Michel Diemer-Heilmann]] (1842–1934), düütschen Politiker. === N === * [[Nikolaus Heilmann]] (1903–1945), düütschen Offzeer, * [[Niels Carlo Heilmann]] (1927–1991), gröönlandschen Politiker un Fischer. === O === * [[Otto Heilmann (Architekt)|Otto Heilmann]] (1888–1945), düütschen Architekt, * [[Otto Heilmann]] (* 1930), düütschen Diplomaat. === P === * [[Paul Heilmann (Verleger)|Paul Heilmann]], düütschen Verleger, * [[Paul Heilmann (Archivar)|Paul Heilmann]], düütschen Archivar un Historiker, * [[Paul Heilmann (Patholoog)|Paul Heilmann]] (1888–1954), düütschen Patholoog, * [[Paul Heilmann (Bookhändler)|Paul Heilmann]] (1899–1962), düütschen Bookhändler, * [[Peter Heilmann]] (1922–2003), düütschen Publizist un Politiker, * [[Peter K. S. Heilmann]] (1916–2005), gröönlandschen Schoolmeester un Landsraad. === R === * [[Rainer Heilmann]] (1964–2015), düütschen Footballspeler, * [[Rolf Heilmann]] (* 1960), düütschen Physiker, * [[Rudolf Heilmann]] (1819–1905), düütschen Dokter, * [[Ruth Heilmann]] (* 1945), grönländische Politikerin un Schoolmeesterin. === S === * [[Sebastian Heilmann]] (* 1965), düütschen Politikwetenschopper, * [[Siverth K. Heilmann]] (* 1953), gröönlandschen Politiker un Polizist, * [[Stephen Heilmann]] (1941–2019), gröönlandschen Politiker un Journalist. === T === * [[Thomas Heilmann]] (* 1964), düütschen Ünnernehmer un Politiker, {{:Tobias Heilmann}}. === W === * [[Willibald Heilmann]] (1928–2006), düütschen Ooldphiloloog, {{:Wolfgang Heilmann}}, * [[Wolf-Rüdiger Heilmann]] (* 1948), düütschen Aktuar. '''Heilmann''' betekent ok * [[Heilmann & Littmann]], düütsch Boünnernehmen, * [[Heilmann’sche Immobilien-Gesellschaft]], düütsch Boünnernehmen, * [[Société Industrielle de Moteurs Électriques et à Vapeur]], franzööschen Fohrtüüghersteller. Kiek ok bi: [[Heilemann]], [[Heilman]], [[Hailmann]]. {{Mehrdüdig Begreep}} 2qye0k0hdtqojyv3o0w367acx41eut1 0 121137 1076167 1058198 2026-08-15T18:19:10Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076167 wikitext text/x-wiki '''{{Roopnaam|Servulo}} Matias Baeza'''<!-- (* [[14. September]] [[1967]])--> is en Politiker ut [[Belize]] ([[People’s United Party|PUP]]). Baeza hett en [[Bachelor]] in Weertschopswetenschoppen un Biologie an de [[Gonzaga University]] in [[Spokane]] ([[USA]]) maakt.<ref name="PUP"/> Later hett he as Schoolmeester an dat [[Muffles College]] in [[Orange Walk (Stadt)|Orange Walk]] un dat [[St. John’s Junior College]] in [[Belize-Stadt]] arbeidt.<ref name="PUP">{{Webarchiv|url=https://www.pup.org.bz/member/servulo-baeza/ |wayback=20190731102432 |text=Servulo Baeza |archiv-bot=2026-03-14 08:17:31 InternetArchiveBot }} op de Websteed von de PUP</ref> Bi de [[Parlamentswahl in Belize 1998|Parlamentswahl 1998]] weer he för de PUP Kannedaat in’n [[Wahlkreis Orange Walk Noord]] un hett mit 56,65&nbsp;% von de Stimmen gegen Alfredo Martinez von de [[United Democratic Party (Belize)|UDP]] wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2003|Wahl 2003]] weer he in’n sülven Wahlkreis wedder Kannedaat un hett dütmaal mit 52,18&nbsp;% von de Stimmen gegen Philip De La Fuente (UDP) wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2008|Wahl 2008]] is he ok antreden, hett aver mit 41,05&nbsp;% von de Stimmen gegen [[Gaspar Vega (Politiker)|Gaspar Vega]] (UDP) verloren. Dormit weer Baeza von 1998 bet 2008 Afornten von dat [[Repräsentantenhuus (Belize)|Repräsentantenhuus von Belize]]. He weer in de Tied von 1998 bet 1999 ünner [[Premierminister (Belize)|Premierminister]] [[Said Musa]] [[Ministerium för Gesundheit (Belize)|Minister för Gesundheit]] in dat [[Kabinett Musa I]]. 1999 is he [[Staatsminister (Belize)|Staatsminister]] in dat [[Ministerium för Weertschopliche Entwicklung (Belize)|Ministerium för Weertschopliche Entwicklung]] worrn un an’n 28. April 2000 as Staatsminister in dat [[Ministerium för Natürliche Ressourcen (Belize)|Ministerium för Natürliche Ressourcen]] un de [[Ministerium för Ümwelt (Belize)|Ümwelt]] wesselt.<ref>''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/21092 |wayback=20191014082316 |text=Espat loses immigration portfolio in cabinet shuffle |archiv-bot=2026-03-14 08:17:31 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 28. April 2000</ref> Von’n 7. März 2003 bet to’n 29. Dezember 2004 weer he [[Ministerium för Bueree (Belize)|Minister för Bueree]] un von’n 29. Dezember 2004 bet to’n 14. Juli 2005 [[Ministerium för Huusbo (Belize)|Minister för Huusbo]] in dat [[Kabinett Musa II]]. Nadem he düt Ministerium an’n 14. Juli 2005 afgeven müss, is he aver Minister ahn Portfolio bleven.<ref>''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/11169 |wayback=20190822100922 |text=Latest Cabinet shuffle reduces number of ministries |archiv-bot=2026-03-14 08:17:31 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 14. Juli 2005</ref> An’n 12. April 2006 is he [[Staatsminister (Belize)|Staatsminister]] för Butenhannel worrn, is aver al en poor Daag later, an’n 18. April 2006, as Staatsminister för Natürliche Ressourcen in dat [[Ministerium för Natürliche Ressourcen (Belize)|Ministerium för Natürliche Ressourcen]] un [[Ministerium för Ümwelt (Belize)|Ümwelt]] versett worrn.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=3889&frmsrch=1 |wayback=20200922120023 |text=More Ruffled Feathers in Musa's Cabinet |archiv-bot=2026-08-15 18:19:10 InternetArchiveBot }}'', 7 News Belize an’n 19. April 2006</ref> Nadem bi de [[Parlamentswahl in Belize 2008|Wahl 2008]] de UDP de Macht övernahmen hett, is Baeza Wahlkampfmanager bi de PUP worrn.<ref name="PUP"/> == Footnoten == <references/> {{Navigatschoonsliest Ministers för Gesundheit von Belize}} {{Navigatschoonsliest Ministers för Bueree von Belize}} {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Baeza, Servulo}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Belize]] [[Kategorie:Politiker (Belize)]] [[Kategorie:Maat von de People’s United Party]] [[Kategorie:Maat von dat Repräsentantenhuus (Belize)]] [[Kategorie:Boren in dat 20. Johrhunnert]] <!--[[Kategorie:Boren 1967]]--> l7t2vczegw3o52cc8rjgpanzk1evzkz 0 122440 1076103 1056447 2026-08-15T13:13:23Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076103 wikitext text/x-wiki '''Marco Tulio Mendez''' (* 1962 oder 1963<ref name="SevenNewsBelize"/>) is en Politiker ut [[Belize]] ([[People’s United Party|PUP]]). Mendez is en [[Kinnerdokter]] un [[Neuroloog]] in de Klinik ''Northern Medical Plaza'' in [[Orange Walk (Stadt)|Orange Walk]]. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2008]] weer he Kannedaat för de PUP in’n [[Wahlkreis Orange Walk Oost]] un hett de Wahl mit 43,51&nbsp;% von de Stimmen gegen [[Marcel Porfirio Cardona]] von de [[United Democratic Party (Belize)|UDP]] verloren. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2012|Wahl 2012]] weer he in’n sülven Wahlkreis Kannedaat un hett de Wahl mit 52,10&nbsp;% von de Stimmen gegen Orlando Alexander Burns von de UDP wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2015|Wahl 2015]] is he ut gesundheitliche Grünn (en [[Bandschievenvörfall]], de em in de Bewegung inschränkt) nich wedder antreden.<ref name="SevenNewsBelize">''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=30611 |wayback=20190828131128 |text=Hon. Marco Tulio Mendez, “No Mas” |archiv-bot=2026-08-15 13:13:23 InternetArchiveBot }}'' 7 News Belize an’n 11. November 2014</ref> Dormit weer he von’n 7. März 2012 bet November 2015 Afornten von dat [[Repräsentantenhuus (Belize)|Repräsentantenhuus von Belize]]. In’n Februar 2015 is Mendez vörhollen worrn, dat he sik an minnerjohrige Deerns vergahn hebben schall. De Anklaag is aver fullen laten worrn, nadem de Familie von de Oppers dorvon afstahn is, dat wiedertoverfolgen.<ref>''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/137304 |wayback=20190828131130 |text=Nightmare Ends for Dr. Marco Tulio Mendez; He Sees All 7 Sex Charges Dropped |archiv-bot=2026-03-14 05:29:09 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 31. Oktober 2016</ref> == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Mendez, Marco Tulio}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Politiker (Belize)]] [[Kategorie:Börger von Belize]] [[Kategorie:Maat von de People’s United Party]] [[Kategorie:Maat von dat Repräsentantenhuus (Belize)]] [[Kategorie:Boren in dat 20. Johrhunnert]] <!--[[Kategorie:Boren 19]]--> i3i3uwer7mzwiah5611kgrqah5klpq6 0 124612 1076150 1075799 2026-08-15T17:16:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076150 wikitext text/x-wiki [[Datei:University of Bonn seal.svg|mini|150x150px|Segel von de Universität]] [[Datei:Bonn 1266, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn.jpg|mini|Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Luftupnahm (2017)]] [[Datei:Bonn Tor Koblenzer3.jpg|mini|Koblenzer Tor mit Adenauerallee]] De '''Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn''' is en van de groot [[Universität]]en in [[Düütschland]]. De nah den [[Preußen (Staat)|preußischen]] König [[Friedrich Wilhelm III. (Preußen)|Friedrich Wilhelm&nbsp;III.]] nömmt un 1818 grünnd Hoochschool hett ehr Sitt in [[Bonn]] an‘n [[Rhien]] un betekent sück sülvst as namhafte, traditschonsbewusste Forschungsuniversität van internatschonalen Rang. In‘n Mai 2019 weern över 38.000&nbsp;Studeerende [[Immatrikulatschoon|immatrikuleert]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/die-universitaet/ueber-die-universitaet/die-universitaet-bonn-in-zahlen-und-fakten |titel=Zahlen und Fakten — Universität Bonn |abruf=2019-06-21 }}</ref> Ünner de Studenten, Afsolventen un Perfessers befinnen sück söben [[Nobelpries]]dräger – dorünner [[Harald zur Hausen]], [[Wolfgang Paul (Physiker)|Wolfgang Paul]], [[Reinhard Selten]] un [[Otto Wallach]] –, veerteihn Laureaten van den [[Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries]], dree Priesdräger van de [[Fields-Medaille]] as ok [[Benedikt XVI.|Joseph Ratzinger]] (de latere Paapst Benedikt XVI.), [[Heinrich Heine]], [[Karl Marx]], [[Konrad Adenauer]], [[Robert Schuman]], [[Joseph Schumpeter]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Joseph Goebbels]], [[Max Ernst]], [[Karl Barth]], [[August Kekulé]] un [[Heinrich Hertz]]. In dat [[Academic Ranking of World Universities]] Ranking 2019 van de [[Shanghai Jiao Tong University]] (Shanghai Ranking) belegg de Universität Bonn den 70. Platz weltwiet un den veerten Platz in‘n natschoonalen Vergliek.<ref>{{cite web|last=Shanghai Jiao Tong University |first= |authorlink= |title=Top 500 World Universities |year=2019 |url=http://www.shanghairanking.com/de/ARWU2015.html |doi= |accessdate=2019-08-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120223838/http://www.shanghairanking.com/de/ARWU2015.html |archivedate=2016-01-20 }}</ref> Besünners ansehn sünd de Facken Mathematik, Ökonomie (Volkswertschapslehre), Physik un Agrarwetenschapen, de in‘n internatschonalen Vergliek de Plätze 30, 35 un 46 beleggen. Düütschlandwiet stahn Mathematik un Ökonomie up Platz 1, de Agrarwetenschapen un de Physik up Platz 3. Ok de Fackberiek Rechtswetenschapen hett en internatschonal düchtig hooch Renommee. De Universität Bonn is todem siet 2018 bzw. 2019 de spoodriekste Universität in de [[Exzellenzstrategie]] mit de Utteknung as Exzellenzuniversität (umgangsspraaklich Elite-Universität) as ok insgesamt söss Exzellenzclustern.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/neues/184-2019 |titel=„Wir sind Exzellenzuniversität“ — Universität Bonn |abruf=2019-07-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/184-2019 |wayback=20200927102942 |text=„Wir sind Exzellenzuniversität“ — Universität Bonn |archiv-bot=2026-08-15 17:16:13 InternetArchiveBot }}</ref> == Geschichte == === Kurkölnische Akademie Bonn === [[Datei:Universität Bonn.jpg|mini|hochkant=1.5|Hööftgebäude an den süüdöstlichen Rand van de Bonner Binnenstadt]] [[Datei:FWIII.jpg|mini|König Friedrich Wilhelm III., Förderer van de Universität Bonn]] Vörgänger van de Bonner Universität weer de [[Kurköln]]ische Akademie Bonn, de 1777 mit den veer [[Fakultät (Hoochschool)|Fakultäten]] för Gottes-, Rechts-, Arznei- un Weltgelehrtheit grünnd wurr. 1786 hett de düütsch Kaiser [[Joseph II. (HRR)|Joseph&nbsp;II.]] hör dat Recht to dat Verleehn van de in dat ganze [[Hillig Röömsch Riek| Hillig Röömsch Riek Düütsch Natschoon]] anerkannt Grade [[Lizenziat|Licentiaten]] un Dokter tospraaken. Dormit steeg de Akademie to en Universität up. 1798 wurr de kurkölnische Universität nah de Angleedern vun dat linke [[Rhien]]ufer an [[Frankriek]] uphaben. === Grünnenstiet === De hüüdige Universität Bonn wurr denn an’n 18. Oktober 1818 van den preußischen König [[Friedrich Wilhelm III. (Preußen)|Friedrich Wilhelm III.]] as sösste preußische Universität neben de [[Universität Griepswohld]], de [[Humboldt-Universität zu Berlin|Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin]], de [[Albertus-Universität Königsbarg]], de [[Martin-Luther-Universität Halle-Wittenbarg|Universität Halle (Saale)]] un de slesisch Friedrich-Wilhelms-[[Universität Breslau]] grünnd. Anlaat to de Grünnen weer de Will, för de beid nee preußischen Provinzen Rhienland un Westfalen en akademische Utbillensstäe to schaffen. An den sülvigen Dag wurrn dorför de bestahn Universitäten in [[Westfälische Wilhelms-Universität|Mönster]] un [[Theologische Fakultät Patterbuorn|Patterbuorn]] uphaben. De Wahl full ut mehreren Grünnen up Bonn: Tonächst weer dör de beid losstahn arzbischöplich Slötter hier en för den Anfang utrecken Ruumangebot dor. Denn wull man en düütlich Teeken setten för en Neeanfang ok in den universitären Beriek. Dorum wurr weder de Kurkölnische Universität in Bonn noch de städtische [[Universität zu Köln|Universität in Köln]] weer begrünnd. De an’n 14. Oktober 1655 grünnd [[Olt Universität Duisburg|Duisburger Universität]] wurr in dat Johr van de Universitätsneegrünnen in Bonn uplöst. Dat Zepter un groot Deelen van de Universitätsbibliothek Duisburg gungen nah Bonn, so dat de Bonner Universität insowiet ok Nahfolgerin van de Duisburger Hoochschool is. Buterdem harr de kurkölnische Universität as Vörlöper woll blots wenige Johren Bestand, doch se gull as en Universität, de van de Upklärung präägt weer, wat goot in de preußischen Bildungsideale passen dee. To’n Anfang wurr de Hoochschool as „Rhein-Universität“ betekent. 1827 wurrn de endgültigen Statuten van de Universität Bonn fardigstellt un in dat folgend Johr dör den preußischen König vulltrucken. An’n 28. Juni 1828 geev Friedrich Wilhelm III. mit en [[Kabinettsorder]] de Inrichtung den hüüdigen Naam „Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität“.<ref>Karl Theodor Schäfer: ''Verfassungsgeschichte der Universität Bonn 1818 bis 1960.'' H. Bouvier u. co./Ludwig Röhrscheid, Bonn 1968, S. 100 un S. 423.</ref> De eerste Lehrstohl för Kunstgeschichte wurr an’n 4. Mai 1860 an de Universität Bonn inricht. De eerste Lehrstohlinhebber weer Anton Springer (1825 - 1891). <ref name="UB181110">[http://www3.uni-bonn.de/Pressemitteilungen/301-2010 150 Jahre Kunstgeschichte in Bonn], Uni Bonn, afropen an’n 18. September 2019.</ref> Landeswiet Upmarksomkeit kreeg de [[Bonner Philologenstriet]] tüschen de Perfessers [[Otto Jahn (Archäoloog)|Otto Jahn]] un [[Friedrich Ritschl]], de 1865 to Ritschl sien Weggang nah Leipzig führen dee. 1868 hett de Medizinische Fakultät [[Louis Pasteur]] den Ehrendokter verleeht, den de 1870 wegen den [[Düütsch-Franzöösch Krieg|Düütsch-Franzööschen Krieg]] torüch geven hett.<ref>[http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/louis-pasteur Biografie von Louis Pasteur] up de Website van de [[Académie française]].</ref> === 20. Johrhunnert === Mit den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] un den Zosommenbröök van dat Kaiserriek gung en Hoochtiet to Enn‘. De Juristen [[Ernst Zitelmann]] un de Industrielle [[Carl Duisberg]] hemm sück all 1917 in’n Henblick up de bevörstahn Hunnertjohrfier mit de „Gesellschaft der Freunde und Förderer der Universität Bonn“ (Geffrub) bemöht, private Hüllpsborn to ersluuten. De materielle Situatschoon van völ Studeerenden weer erbärmlich: de Roman „Barbaren“ van [[Günter Weisenborn]], de hier in den 1920er Johren Student weer, tüügt dorvan. Ut en Sülvsthelporganisatschoon van de Studenten gung 1920 de Vereen „Studentenwohl“, later dat [[Studentenwerk]] Bonn hervör. De tweet Satzung van de Universität wurr 1930 erlaaten. Nee weer ünner annern de „Studentenschaft“ as verfaatenmäßig Lidd van de Universität mit Sülvstverwaltung un Deelnahm an de Hoochschoolverwaltung. De „Allgemeine Studentische Arbeitsgemeinschaft“ (Astag) wurr 1930 inricht, deren Liddmaaten van de Studeerenden in geheim Wahl bestimmt. Hier wunnen in’n Ünnerscheed to anner Universitäten de natschonalsozialistischen Stimmen nie nich de Mehrheit. 1933 weern 23 % van de Perfessers NSDAP-Liddmaaten.<ref>Ralf Forsbach: Die Medizinische Fakultät der Universität Bonn im "Dritten Reich". Oldenbourg Verlag: 2006, S. 63.</ref> Mit de Inführen van dat [[Führerprinzip]] keem dat to de [[Gliekschaltung]]: de Rekter wurr van den Minister, de Dekane dör den Rekter insett. Hör Entscheeden weern weder an Beratung noch Afstimmen in Gremien bunnen. 40 Hoochschoollehrer (12,9 % van den Lehrkörper) wurrn entlaaten, wiel se [[Jodendom|Jööden]] oder den nee Machthebbern nich passen deen. De Philosophen [[Paul Ludwig Landsberg]] un [[Johannes Maria Verweyen]] sünd in’n Konzentratschoonslager storven. De Mathematiker [[Felix Hausdorff]] hett sück sülvst um’t Leven brocht.<ref>[[Michael Grüttner]], Sven Kinas: ''Die Vertreibung von Wissenschaftlern aus den deutschen Universitäten 1933–1945''. In: ''Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte''. 55 (2007), S. 140, 160&nbsp;ff ([http://www.ifz-muenchen.de/heftarchiv/2007_1_5_gruettner.pdf PDF]).</ref> Völ sünd utwannert, ok der Orientalist [[Paul Kahle]]: sien Söhn Wilhelm harr an’n 10. November 1938 de brennend Synagoog sehn un dornah tosommen mit sien Moder spontan en jöödsche Geschaftsfru bi dat Uprüümen van dat van SA-Männern verwöst Geschäft hulpen. En Polizist hett hör Personalien faststellt. De Folg weer de Verwies van den Studenten Wilhelm Kahle an de Universität wegen „mangelnder akademischer Würde“ as ok en maandlang düern apenlich Anprangern un Schikaneeren van den Perfesser un sien Angehörigen. In’t Fröhjohr 1939 sünd se dorum nah England emigreert. 1935 wurr de Theoloog [[Karl Barth]] (1886–1968) entlaaten, de den [[Eid up den Führer]] in de vörschreeven Form verwiegern dee, un 1936 de Aferkennen van de [[Thomas Mann]] 1919 verleeht philosophischen [[Ehrendokterwürde]]. De de SS anhörrn Dekan [[Karl Justus Obenauer#Obenauer un de Beleidigung van Thomas Mann|Obenauer]] harrn dat Enttrecken utspraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/unigeschichte |titel=Universitätsgeschichte |zugriff=2018-01-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/unigeschichte |wayback=20160804234152 |text=Universitätsgeschichte |archiv-bot=2026-08-15 17:16:13 InternetArchiveBot }}</ref> Se wurr hüm nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer toerkannt.<ref>Universität Bonn: [http://www3.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/ausstellung-der-neubeginn/der-umgang-mit-der-vergangenheit Der Umgang mit der Vergangenheit]</ref><ref>{{Webarchiv | url=http://www.br.de/radio/bayern2/sendungen/kalenderblatt/1912-thomas-mann-ehrendoktor-aberkennung-100.html | wayback=20131015094821 | text=Thomas Mann wird Ehrendoktorwürde aberkannt}}, Bayerischer Rundfunk.</ref> 1934 wurr de Landwertschapliche Fakultät inricht. Se is de Nahfolgerin van de Landwertschaplichen Hoochschool Poppelsdorf.<ref name="LandwirtschaftlicheFak">{{Webarchiv|url=http://www.lwf.uni-bonn.de/ |wayback=20170222121504 |text=Willkommen an der Landwirtschaftlichen Fakultät der Universität Bonn |archiv-bot=2026-06-25 18:00:17 InternetArchiveBot }}, lwf.uni-bonn.de, afropen an’n 19. September 2019.</ref> Siet dat Wintersemester 1941/1942 kunn wegen den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] en normal Vörlesensbedriev nich mehr leist wurrn, wiel sowohl Perfessers as ok Studenten to’n Wehrdeenst intrucken wurrn weern un ok de Bedürfnisse van de Kriegsweertschaptschaft negativen Infloot up Forschung un Lehre harrn. In dat Wintersemester 1944/1945 wurr van [[Rieksministerium för Wetenschap, Uptrecken un Volksbille|Rieksminister för Wetenschap, Uptrecken un Volksbillen]] [[Bernhard Rust]] an den linksrhienschen Universitäten dat Instellen van den Lehrbedriev – mit Utnahm van de medizinischen Fakultäten anördnt. An‘n 18. Oktober 1944 – den 126. Johrsdag van de Universitätsgrünnen – wurr bi en Bombenangreep dat Hööftgebäude un dat an den Rhien liggen Klinikveert verneelt. To Kriegsenn‘ weer kien een van de fieftig to de Universität hörrn Hüüs heel. De entstahn Schaden wurr up etwa 50&nbsp;Mio.&nbsp;DM schätzt. An‘n 12. April 1945 hett sück ünner de Initiative van [[Theodor Brinkmann]] eerstmalig en Verwaltensraat tosommensett, de an’n 1. Juni en offizielle Bestätigung van de Militärregeeren un den Updrag to dat Wedderupmaaken van de Universität kreeg. Nah den Rückträe van Brinkmann wurr [[Heinrich Konen]] to’n Nee Vörsitter wählt, womit he to’n darten Mal an de Tipp van de Universität stunn.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/themen/Das%20Rheinland%20im%2020.%20Jahrhundert/Seiten/DerNeubeginnderUniversitaetBonnnach1945.aspx |titel=Der Neubeginn der Universität Bonn nach 1945 |zugriff=2015-11-22 }} {{Webarchiv|url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/themen/Das%20Rheinland%20im%2020.%20Jahrhundert/Seiten/DerNeubeginnderUniversitaetBonnnach1945.aspx |wayback=20151123030441 |text=Der Neubeginn der Universität Bonn nach 1945 |archiv-bot=2026-08-15 17:16:13 InternetArchiveBot }}</ref> To dat Wintersemester 1945/46 wurr de universitäre Bedriev weer upnommen, dat Rektorat keem övergangswies in en [[Joachimstraße 6/8 (Bonn)|Huus in de Joachimstraße]] ünner. Wegen de Kriegsschäden un de Tonahm van Studenten wurrn wesetlich Baumatnahmen notwennig. In de Adenauerallee entstunn en nee Huus för de Universitätsbibliothek un schräg tegenöver wurr en Gebäude för de Rechts- un Staatswetenschapliche Fakultät upricht. Dit Gebäude drocht den Naam „[[Juridicum (Bonn)|Juridicum]]“. De Universitätskliniken wurrn gröttstendeels ut de Binnenstadt in den Stadtdeel [[Venusberg (Bonn)|Venusberg]] verleggt. 1980 wurr de bither unafhängige [[Pädagogische Hochschule Rheinland]] mit Standort Bonn integreert. Dormit weer ok de [[Lehrerutbillen]] för de Hööft- un Grundschool en Upgaav van de Universität wurrn. === 21. Johrhunnert === 2001 wurr de Universität van de Landsregeeren anwiest, de Lehrerutbillen intostellen, wat in dat Folgejohr van de Universität umsett wurr. Mit de Umstellung van dat Lehramtsstudium in Noordrhien-Westfalen up [[Bachelor]]- un [[Master]]studiengänge kunn de Universität dat Lehramtsstudium to dat Wintersemester 2011/12 wedder inführen.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.bzl.uni-bonn.de/ |wayback=20190920195556 |text=bzl.uni-bonn.de |archiv-bot=2026-06-25 18:00:17 InternetArchiveBot }}, bzl.uni-bonn.de, abgerufen am 29. September 2015.</ref> Verantwoort wurrn de Lehramtsstudiengänge binnerhalv van de Universität Bonn van dat ''Bonner Zentrum für Lehrerbildung'' (BZL).<ref>[https://www.bzl.uni-bonn.de/ Bonner Zentrum für Lehrerbildung (BZL)] {{Webarchiv|url=https://www.bzl.uni-bonn.de/ |wayback=20190920195556 |text=Bonner Zentrum für Lehrerbildung (BZL) |archiv-bot=2026-06-25 18:00:17 InternetArchiveBot }}</ref> In‘n Februar 2012 hett man mit den Bau van en nee Campus in den Stadtdeel [[Poppelsdorf]] tüschen Carl-Troll-Straße und Endenicher Allee anfungen. Dat zirka 40.000&nbsp;m² groot Baufeld wurr tovör van de landwertschaplich Fakultät as [[Acker]] bruukt un weer insowiet free. Stuff bi den Bauplatz befinnen sück en Twiegstäe van de Universitäts- un Landesbibliothek, eenige Institute van de Universität un en [[Mensa]]. Disse universitären Inrichtungen söllt um en Hörsaalzentrum un um dat ''Bonn-Aachen International Center for Information Technology'' utwiet wurrn. Buterdem wurrn up dat Areal Rüüm för de Institute för Numerische Simulatschoon, för Nehrens- un Levensmiddelwetenschap as ok för Informatik baut.<ref>{{Webarchiv | url=http://www.blb.nrw.de/BLB_Hauptauftritt/Presse/120220/index.php | archive-is=20120804093202 | text=}}</ref> == Exzellenzinitiative == [[Datei:Hausdorff Center.jpg|mini|Ehmalg Gebäude van dat mathematische Institut – Eröffnung van dat Exzellenzcluster van de Mathematik]] Bi de ''[[Exzellenzinitiative]] des Bundes und der Länder'' hett de Universität Bonn gemischte Ergevnisse reckt. Dat Tokunftskonzept, also de Förderung van de gesamte Universität, wurr nich wunnen. In anner Förderliens geev dat aber doch Spood. In de eerste Runn 2006 is man mit Vörslääg för Gradurertenscholen in Physik un Wertschapswetenschapen (''Bonn Graduate School of Economics'' un ''[[Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy]]'' tosommen mit [[Universität zu Köln|Universität Köln]]) as ok en Exzellenzcluster in Mathematik ''(Mathematics: Foundations, Models, Applications – [[Hausdorff Center for Mathematics]])'' in de Endutwahl intrucken, den Toslag kreegen de Ökonomie-School un de Mathematik-Cluster.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026140244/http://www.bmbf.de/pub/Exzellenzinitiative.pdf BMBF – Ergebnisse der Exzellenzinitiative 2006], afropen an’n 21. September 2019</ref> In de tweet Runn 2007 stunnen de Gradueertenschool ''Chemical Biology in Life and Medical Sciences'' un ok weer de ''Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy'' as ok as wiedere universitätsöbergriepend Projekte de Exzellenzcluster ''Media: Material Conditions and Cultural Practice'' tosommen mit de Universität zu Köln un de Gradueertenschool ''Bonn-Aachen International Graduate School of Applied Informatics'' tosommen mit de [[RWTH Aken]] in de Utwahl, den Toslag kreeg ditmal de Physik-Gradueertenschool.<ref>[https://web.archive.org/web/20120322031302/http://www.bmbf.de/pub/exzellenz_liste2007.pdf BMBF – Ergebnisse der Exzellenzinitiative 2007], afropen an’n 21. September 2019</ref> In de dart Runn 2012 keemen dat Exzellenzcluster in de Mathematik ''(Mathematics: Foundations, Models, Applications)'' un de Gradueertenschool in Physik (''Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy'') to en wiedere Förderung. Buterdem kreeg dat nee Exzellenzcluster in den Beriek van de Immunologie (''Immunosensation: das Immunsystem als Sinnesorgan'') en Toseggen för en Fördern.<ref>[https://web.archive.org/web/20150923223252/http://www.bmbf.de/pubRD/FinaleFoerderlisteexcellenceinitiative.pdf Ergebnis der Sitzung des Bewilligungsausschusses am 15. Juni 2012], bmbf.de, afropen an’n 21. September 2019.</ref> Bi de veert Runn van den nu Exzellenzstrategie nömmt Wettbewarf weer de Universität mit insgesamt söss Exzellenzclustern (dorvan twee in Kooperatschoon mit anner Universitäten) un de tosätzliche Utwahl as Exzellenzuniversität de spoodriekste Hoochschool.<ref name=":0" /> == Standöörd un Architektur == [[Datei:Poppelsdorfer Schloss.jpg|mini|hochkant=1.5|Poppelsdorfer Slott]] [[Datei:AVZ III.jpg|mini|Standoort Römerstraße]] De Universität Bonn is kien Campus-Universität, sonnern verdeelt sück up mehrere Standöörd in dat ganze Stadtrebeet. In dat Hööftgebäude, dat ehmalge [[Kurfürstlich Slott Bonn|Kurfürstlich Slott]] direkt an den Rand van de Binnenstadt as ok in eenig modern Hüüs in de Umgegend (so das dat Juridicum) befinnen sück de Grootdeel van de Philosophischen, Theologischen as ok Rechts- un Staatswetenschaplichen Fakultäten. De Naturwetenschapler sünd hööftsächlich in [[Poppelsdorf]], wo neben dat [[Poppelsdorfer Slott]] Institutsgebäude ut dat 19. Johrhunnert in modern Bürobauten vörherrschen. De Slottgorden deent siet 1819 as [[Botanischer Garten Bonn]]. Dat Institut för Informatik is siet Anfang van dat Sömmersemester 2018 ebenfalls in Poppelsdorf ansiedelt, in en gemeensamen Neebau mit dat [[Bonn-Aachen International Center for Information Technology]], dat ut de Heussallee umtrucken is. Dormit wurrn sowohl dat [[Landesbehördenhaus]] as ok de Oltbau van dat Allgemeen Verfügungszentrum III van de Universität aktuell nich brukkt. De Neebau van dat Allgemeen Verfügungszentrum III is all siet 2010 wegen hooch Belastung van de Bausubstanz dör [[Polychloreerte Biphenyle]] rüümt, dat ehmals ebenfalls dor ansiedelt Institut för Psychologie is in 2008 ut dat Gebäude uttrucken un sitt jetzt an den Kaiser-Karl-Ring tegenöver de [[LVR-Klinik Bonn|LVR-Klinik]]. De Medizin is up den [[Venusberg (Bonn)|Venusberg]] ansiedelt. Eenzelne Institute un Inrichtungen sünd up wieder Stadtdeelen verdeelt, etwa de Astronomie, Deelen van de Chemie un de Pharmazie in [[Endenich]]. Insgesamt hörrt to de Universität över 371&nbsp;Gebäude.<ref name="statistik">Uni Bonn: ''{{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/de/universitaet/ueber-die-uni/zahlen-und-fakten |wayback=20250210104713 |text=Zahlen und Fakten rund um die Universität |archiv-bot=2026-06-25 18:00:17 InternetArchiveBot }}''. uni-bonn.de</ref> Dorto hörrn neben de wetenschaplich un to de Verwalten bruukt Hüüs ok veer Mensen un 34 Studentenwahnheime mit ca. 4200 Zimmern, för de dat [[Studierendenwerk Bonn]] toständig ist. Bit up wenig Hüüs, etwa dat Hööftgebäude un dat Poppelsdorfer Slott, hett de Universität praktisch all Gebäude van den [[Bau- un Leegenschapsbedriev NRW]] anhüert. == Planungen un Saneerungsprobleme == In’n Toog van en Neestruktureeren wurrd van de Universitätsleitung anstreevt, de dezentrale Struktur uptogeeven un sück up veer Swoorpunktstandöörd to konzentreeren: den ''Campus City'' mit de Philosophischen Fakultät, den Theologischen Fakultäten un de Staatswetenschaplichen Fakultät, den ''Campus Poppelsdorf'' mit de Landwertschaplichen Fakultät un Deelen van de Mathematisch-Naturwetenschaplichen Fakultät, den ''Campus Endenich'' mit den övrigen Deelen van de Mathematisch-Naturwetenschaplichen Fakultät un den in en Neebau ünnertobringen Rechtswetenschapen as ok de Medizin up den Venusberg. Insbesünnere up den ''Campus Poppelsdorf'' wurrn dorum up ehmalgen Ackerflächen eenige Neebauten upricht. Hier entstunn en Hörsaalzentrum un Rüüm för de Institute för Informatik, för Numerische Simulatschoon un för Nehrens- un Levensmiddelwetenschap. Wiels dat Hörsaalgebäude all in Gebruuk is, sünd de anner Gebäude to’n Deel noch nich in Bedriev. En nee Laborgebäude südwestlich van den Botanischen Gorden wurr 2008 fardigstellt.<ref>[https://web.archive.org/web/20130314175159/http://www.limes-zentrum.uni-bonn.de/Seiten/news/press/press.html], Press, afropen an’n 24. September 2019</ref> [[Datei:Bonn-517-Uni Campus Poppelsdorf.jpg|mini|Bonn – Uni Campus Poppelsdorf, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität]] Wiel man mit de Tonahm van Studenten up den ''Campus Poppelsdorf'' reeken deiht, is langfristig en Neebau van de dortige Mensa plaant. För de bit 2020 plaant Saneeren un Neebauten sünd ca. 850 Mio. Euro vörsehn. De Finanzeeren is aber noch nich vullständig seker. Bit 2015 kreeg de Universität van dat Land 102 Mio. Euro ut dat Hoochschoolmoderniseerensprgramm van dat Land Noordrhien-Westfalen. Buterdem bedeeligt sück de Bau- un Liegenschapsbedriev NRW an de Saneeren.<ref name="planung2">[https://web.archive.org/web/20100506020707/http://www.general-anzeiger-bonn.de/index.php?k=loka&itemid=10004&detailid=645166 Generalanzeiger van’n 29. September 2009] afropen an’n 24. September 2019</ref> === Dichtmaaken van dat darte Bövergeschoss === An‘n 2. Januar 2019 muss de Universität den Forschungs- un Lehrbedriev in dat darte Stockwark van dat Kurfürstlich Slott instellen. Grund weer en Anordnung van den Bau- un Liegenschapsbedriev NRW, de up en Neebewerten van de Brandschutz-Situatschoon foot. Meest 100 Rüüm, 150 Beschäftigte un över 400 Studeerende van de geisteswetenschaplichen Fakultäten van de Universität Bonn weern dorvan bedrapen. De Anordnung keem unverwacht wenig Week för de Fortsetten van de Vörlesenstiet Anfang Januar, so dat in en körten Tiet all umstruktureert wurrn muss (Rüüm, Personal, Logistik un Utwiekmögelkeiten).<ref>Universität Bonn: Brandschutz: Universität räumt 3. Etage des Hauptgebäudes zum 2. Januar 2019. Online ünner: {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/340-2018 |wayback=20201020123811 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, (Stand: 13. Februar 2019).</ref> Nahdem man dat Gebruukskonzept överarbeit harr, Fluchtwegsituatschoon un tosätzlich Brandschuulmatnahmen inricht harr, kunn man 43 Rüüm af März 2019 weer bruuken. Lehrveranstaltungen geev dat dor wiederhen nich, aber Bürorüüm un Materiallager kunnen weer bruukt wurrn. <ref>{{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/044-2019 |wayback=20200918070659 |text=43 Räume im Dachgeschoss des Hauptgebäudes können wieder genutzt werden |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, afropen an’n 24. September 2019</ref> == Gleederung == De Universität wurrd van en Rektorat leit, den en Rektor vörsteiht. Dat Rektorat wurrd van den Senat kontrolleert, de ut wählt Vertredern, ut de Hoochschoollehrer van all Fakultäten, ut den akademischen un nichtakademischen Mitarbeiterstaff as ok de Studentenschap besteiht. En Hoochschoolraat, de to 70 % mit externen Personen besett is, övernimmt siet 2008 de Funktschoon van de wetenschaplich Beraden van de Universitätsleitung.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.prwiss.uni-bonn.de/de/a-z/grundordnung-uni-bonn/at_download/file |wayback=20220328114436 |text=Grundordnung der Universität |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, Uni Bonn.</ref> De Universität hett de folgend Fakultäten: * Evangeelsch-Theologische Fakultät (grünnd 1818) * Kathoolsch-Theologische Fakultät (grünnd 1818) * Landwertschapliche Fakultät (inricht 1934) mit folgend söben Institute ** IEL – Institut för Nehrens- und Levensmiddelwetenschapen ** IGG – Institut för Geodäsie un Geoinformatschoon, ** ILR – Institut för Levensmiddel- un Ressourcenökonomik, ** ILT – Institut fär Landtechnik, ** [[Institut für Nutzpfantenwetenschapen un Ressourcenschuul|INRES – Institut för Nutzplantenwetenschapen un Ressourcenschuul]] ** [[Institut för Organischen Landbau|IOL – Institut för Organischen Landbau]], ** ITW – Institut för Deertenwetenschapen. * Mathematisch-Naturwetenschapliche Fakultät * Medizinische Fakultät * Philosophische Fakultät * Rechts- un Staatswetenschapliche Fakultät == Literatur == * ''Festschrift zur 200-Jahrfeier der. Universität Bonn. Die Geschichte der Universität Bonn seit 1818 in 4 Bänden.'' V&R Unipress, Bonn University Press, Bonn 2018, ISBN 978-3-8471-0889-4. ** Band 1: [[Dominik Geppert]] (Hrsg.): ''Preußens Rhein-Universität 1818–1918.'' ** Band 2: Dominik Geppert (Hrsg.): ''Forschung und Lehre im Westen Deutschlands 1918–2018.'' ** Band 3: Thomas Becker und Philip Rosin (Hrsg.): '' Die Buchwissenschaften.'' ** Band 4: Thomas Becker und Philip Rosin (Hrsg.): ''Die Lebenswissenschaften.'' * Thomas Becker: ''Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn. Ansichten – Einblicke – Rückblicke'' (= ''Die Reihe Campusbilder.''). Sutton Verlag, Erfurt 2004, ISBN 3-89702-741-0. * Thomas Becker (Hrsg.): ''Bonna Perl am grünen Rheine. Studieren in Bonn von 1818 bis zur Gegenwart'' (= ''Bonner Schriften zur Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte.'' Band 5). V&R unipress, Bonn University Press, Göttingen 2013, ISBN 978-3-8471-0131-4. * [[Friedrich von Bezold]]: ''Geschichte der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität von der Gründung bis zum Jahr 1870.'' A. Marcus & E. Webers Verlag, Bonn 1920, {{URN|nbn:de:hbz:5:1-10727}}. * [[Thaddäus Anton Dereser]]: ''Entstehung und Einweihungsgeschichte der Kurkölnischen Universität zu Bonn unter der glorreichen Regierung Maximilian Franzens, von Gottes Gnaden Erzbischofs zu Köln, des H.R. Reichs durch Italien Erzkanzlers und Kurfürsten … im Jahre 1786, den 20ten November und folgende Tage.'' Abshoven, Bonn ca. 1786, ({{ULBDD|urn:nbn:de:hbz:061:1-84687}}) * [[Ralf Forsbach]]: ''Die Medizinische Fakultät der Universität Bonn im „Dritten Reich“.'' München 2006. ISBN 978-3-486-57989-5. * [[Manfred Groten]], Andreas Rutz (Hrsg.): ''Rheinische Landesgeschichte an der Universität Bonn. Traditionen – Entwicklungen – Perspektiven.'' Göttingen 2007. * Hans-Paul Höpfner: ''Die Universität Bonn im Dritten Reich. Akademische Biographien unter nationalsozialistischer Herrschaft'' (= ''Academia Bonnensia.'' Band 12). Bonn 1999. * Dietrich Höroldt: ''Stadt und Universität. Rückblick aus Anlass der 150-Jahr-Feier der Universität Bonn'' (= ''Veröffentlichungen des Stadtarchivs Bonn.'' Band 6). Bonn 1969. * [[Paul Egon Hübinger]]: ''Thomas Mann, die Universität Bonn und die Zeitgeschichte. Drei Kapitel deutscher Vergangenheit aus dem Leben des Dichters 1905–1995,'' München/Wien 1974. * Gerhard Kirchlinne: ''Die Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität zu Bonn. Geschichte und Geschichten aus zwei Jahrhunderten.'' Eegenverlag, Bonn 2017, ISBN 978-3-00-057968-4. * [[Josef Niesen]]: ''Bonner Personenlexikon.'' 3., verbesserte und erweiterte Auflage. Bouvier, Bonn 2011, ISBN 978-3-416-03352-7 (mit völ Professoren-Biographien). * [[Karl Theodor Schäfer]]: ''Verfassungsgeschichte der Universität Bonn 1818 bis 1960.'' H. Bouvier u. co./Ludwig Röhrscheid, Bonn 1968. * Matthias Schmoeckel (Hrsg.): ''Die Juristen der Universität Bonn im „Dritten Reich“'' (= ''Rechtsgeschichtliche Schriften.'' Band 18). Köln u. a. 2004. * Rektor und Senat der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität (Hrsg.): ''Die Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität. Ihre Rektoren und berühmten Professoren.'' (= [[Karl F. Chudoba]] (Hrsg.): ''[[Kriegsvorträge Universität Bonn|Kriegsvorträge der … Universität Bonn]].'' Band II). Bonner Universitäts-Buchdruckerei, Bonn 1943. * [[Heinz Schott (Medizinhistoriker)|Heinz Schott]] (Hrsg.): ''Medizin, Romantik und Naturforschung. Bonn im Spiegel des 19. Jahrhunderts. Anlässlich der 175-Jahrfeier der Universität Bonn'' (= ''Studium Universale.'' Band 18). Bonn 1993. * Herbert Kremer, Hubertus Büchs: ''Geschichte der Klinik und Poliklinik für Mund-, Zahn- und Kieferkrankheiten der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Bonn.'' Bonn 1969, S. 49–99. == Weblinks == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190917124537/https://www.uni-bonn.de/ Offizielle Website van de Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn] * [http://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/ulbbn/nav/classification/296098 Digitaliseerte Borns un Literatur to de Geschichte van de Universität Bonn] an de [[Universitäts- un Landesbibliothek Bonn]] * [http://www.asta-bonn.de/ AStA van de Universität Bonn] == Enkeld Nahwiesen == <references responsive /> {{Coordinate |NS=50/44/02/N |EW=7/06/08/E |type=landmark |region=DE-NW}} {{Normdaten|TYP=k|GND=36150-1|LCCN=n/79/110441|VIAF=172114824}} {{SORTIERUNG:Rheinische Friedrichwilhelmsuniversitat Bonn}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:Noordrhien-Westfalen]] d3px6a96ngh84zob4xbvc2p6mr99tbc 0 126880 1076104 924334 2026-08-15T13:17:06Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076104 wikitext text/x-wiki '''Mario Castellanos''' is en Politiker ut [[Belize]] ([[People’s United Party|PUP]]). Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2003]] weer he Kannedaat för de PUP in’n [[Wahlkreis Cayo Zentraal]] un hett de Wahl mit 50,31&nbsp;% von de Stimmen gegen [[Rene Jaime Montero]] von de [[United Democratic Party (Belize)|UDP]] un den unafhängigen [[Eduardo Juan]] wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2008|Wahl 2008]] weer he in’n sülven Wahlkreis Kannedaat, kunn sik aver mit 33,90&nbsp;% von de Stimmen nich dörsetten. He keem op’n tweten Platz achter Montero von de UDP un vör George Boiton Jr. von de [[National Reform Party (Belize)|NRP]]. Dormit weer he von 2003 bet 2008 Afornten von dat [[Repräsentantenhuus (Belize)|Repräsentantenhuus von Belize]]. He is an’n 14. Juli 2005 ünner [[Premierminister (Belize)|Premierminister]] [[Said Musa]] [[Staatsminister (Belize)|Staatsminister]] in dat [[Butenministerium (Belize)|Butenministerium]] ünner Minister [[Godfrey Smith (Politiker)|Godfrey Smith]] worrn.<ref>Adele Ramos: ''[http://amandala.com.bz/news/assad-marcial-and-servulo-are-out/ Assad, Marcial and Servulo are out!]'', [[Amandala]] an’n 13. Juli 2005</ref> An’n 12. April 2006 is he as Staatsminister in dat [[Ministerium för Natschonale Entwicklung (Belize)|Ministerium för Natschonale Entwicklung]] ünner Minister [[Mark Espat]] wesselt, is aver al en poor Daag later, an’n 18. April 2006, in dat [[Ministerium för Bueree (Belize)|Ministerium för Bueree]] un [[Ministerium för Fischeree (Belize)|Fischeree]] ünner Minister [[Juan Vildo Marin]] versett worrn.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=3889&frmsrch=1 |wayback=20200922120023 |text=More Ruffled Feathers in Musa's Cabinet |archiv-bot=2026-08-15 13:17:06 InternetArchiveBot }}'', 7 News Belize an’n 19. April 2006</ref> Later is he denn aver doch wedder Staatsminister för Natschonale Entwicklung worrn un dat bet to de Wahl 2008 bleven. == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Castellanos, Mario}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Politiker (Belize)]] [[Kategorie:Börger von Belize]] [[Kategorie:Maat von de People’s United Party]] [[Kategorie:Maat von dat Repräsentantenhuus (Belize)]] [[Kategorie:Boren in dat 20. Johrhunnert]] <!--[[Kategorie:Boren 19]]--> 995gyich93l8r7s19der23z631eykyd 0 126889 1076102 1072633 2026-08-15T13:08:55Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076102 wikitext text/x-wiki '''{{Roopnaam|Marcial}} G. Mes''' (* [[31. Oktober]] [[1949]]; † [[26. Mai]] [[2014]] bi [[Yemeri Grove]]) weer en Politiker ut [[Belize]] ([[People’s United Party|PUP]]). Mes is 1949 as Söhn von Rosalia Cal un Bartolo Mes boren.<ref name="SanPedroSun"/><ref name="BelizeTimes"/> He weer verheiraadt mit Odelia Mes.<ref name="SanPedroSun"/> De beiden harrn dree Söhns un fiev Döchter.<ref name="SanPedroSun"/> Bi de [[Parlamentswahl in Belize 1998]] weer he Kannedaat för de PUP in’n [[Wahlkreis Toledo West]] un hett de Wahl mit 65,58&nbsp;% von de Stimmen gegen [[Wilfred Dennis Usher]] von de [[United Democratic Party (Belize)|UDP]] wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2003|Wahl 2003]] weer he in’n sülven Wahlkreis Kannedaat un hett de Wahl mit 54,45&nbsp;% von de Stimmen wedder gegen Usher wunnen. Bi de [[Parlamentswahl in Belize 2008|Wahl 2008]] dorgegen hett he blots 34,39&nbsp;% kregen un keem op’n tweten Platz achter [[Juan Coy]] von de UDP un vör Fermin Choc von de [[National Reform Party (Belize)|NRP]]. Dormit weer he von 1998 bet 2008 Afornten von dat [[Repräsentantenhuus (Belize)|Repräsentantenhuus von Belize]]. He is 1998 ünner [[Premierminister (Belize)|Premierminister]] [[Said Musa]] [[Ministerium för Kultur (Belize)|Minister för Kultur]] un för [[Ministerium för Ländliche Entwicklung (Belize)|Ländliche Entwicklung]] in dat [[Kabinett Musa I]] worrn. Dat Amt as Minister för Kultur hett he an’n 15. Oktober 2001 an [[Mark Espat]] afgeven. Na de Wahl 2003 hett Mes in dat [[Kabinett Musa II]] dat Ministerium för Ländliche Entwicklung afgeven un is [[Ministerium för Minschliche Entwicklung (Belize)|Minister för Minschliche Entwicklung]], [[Ministerium för Lokale Verwaltung (Belize)|Lokale Verwaltung]] un [[Ministerium för Arbeid (Belize)|Arbeid]] worrn.<ref>Janelle Chanona: ''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/15527 |wayback=20190905120131 |text=New 13 member Cabinet sworn in |archiv-bot=2026-03-14 05:28:59 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 7. März 2003</ref> Dat Amt as Minister för Minschliche Entwicklung hett he an’n 5. Januar 2004 afgeven.<ref>''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/14017 |wayback=20190905120133 |text=Cabinet has new look for 2004 |archiv-bot=2026-03-14 05:28:59 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 5. Januar 2004</ref> An’n 29. Dezember 2004 hett he dat Amt as [[Ministerium för Ländliche Entwicklung (Belize)|Minister för Ländliche Entwicklung]] tokregen. An’n 14. Juli 2005 hett he all siene Ministerposten för Ländliche Entwicklung, Lokale Verwaltung un Arbeid verloren un is Minister ahn Portfolio worrn.<ref>''{{Webarchiv|url=https://edition.channel5belize.com/archives/11169 |wayback=20190822100922 |text=Latest Cabinet shuffle reduces number of ministries |archiv-bot=2026-03-14 05:28:59 InternetArchiveBot }}'', Channel 5 Belize an’n 14. Juli 2005</ref> An’n 12. April 2006 is he [[Staatsminister (Belize)|Staatsminister]] in dat [[Ministerium för Natürliche Ressourcen (Belize)|Ministerium för Natürliche Ressourcen]] worrn, is aver al en poor Daag later, an’n 18. April 2006, in dat [[Ministerium för Natschonale Entwicklung (Belize)|Ministerium för Natschonale Entwicklung]] ünner Minister [[Mark Espat]] versett worrn un weer dor för Ländliche Entwicklung tostännig.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=3889&frmsrch=1 |wayback=20200922120023 |text=More Ruffled Feathers in Musa's Cabinet |archiv-bot=2026-08-15 13:08:55 InternetArchiveBot }}'', 7 News Belize an’n 19. April 2006</ref> An’n 28. Januar 2007 hett Mes an’n [[Southern Highway]] in [[Forest Home (Belize)|Forest Home]] twee Kinner anföhrt un swoor versehrt.<ref name="Amandala">Keisha Milligan: ''[http://amandala.com.bz/news/marcial-mes-no-case-to-answer/ Marcial Mes – no case to answer]'', [[Amandala]] an’n 26. April 2007</ref> De Verdacht bestünn, dat he duun föhrt is, man Mes hett en [[Alkoholtest]] aflehnt.<ref name="Amandala"/> Dorüm is he an’n 30. Januar von sien Amt as Staatsminister suspendeert worrn, bet de Verdacht juristisch klärt is. Nadem en Gericht Mes ut Mangel an klore Bewiesen freespraken harr, dröff he sien Amt wedder opnehmen.<ref name="Amandala"/> An’n 4. Juni 2007 is he as Staatsminister in dat [[Ministerium för Bildung (Belize)|Ministerium för Bildung]] wesselt, wat he bet to de Wahl 2008 bleven is.<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=7938&frmsrch=1 |wayback=20200925224337 |text=Deputy Prime Minister John Briceno Resigns, Eamon Courtenay Joins Him |archiv-bot=2026-07-16 14:11:49 InternetArchiveBot }}'', 7 News Belize an’n 4. Juni 2007</ref> An’n 26. Mai 2014 is Mes na en Verkehrsunfall op’n Southern Highway bi [[Yemeri Grove]] doodbleven.<ref name="SanPedroSun">''[https://www.sanpedrosun.com/accidents-and-disasters/2014/05/28/former-minister-marcial-mes-dies-traffic-accident/ Former Minister Marcial Mes dies in traffic accident]'', [[San Pedro Sun]] an’n 28. Mai 2014</ref> He weer op’n Weg von [[Punta Gorda (Belize)|Punta Gorda]] na sien Heimaatoort [[San Marcos (Belize)|San Marcos]].<ref name="SanPedroSun"/> Siene Truurfier weer an’n 30. Mai in de röömsch-kathoolsche Kark von [[San Pedro Columbia]].<ref name="SanPedroSun"/><ref name="BelizeTimes">''[https://issuu.com/lucilo/docs/belize_times_june_1__2014/15 Marcial G. Mes]'', [[Belize Times]] an’n 1. Juni 2014, Sied 15</ref> == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Mes, Marcial}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Politiker (Belize)]] [[Kategorie:Börger von Belize]] [[Kategorie:Maat von de People’s United Party]] [[Kategorie:Maat von dat Repräsentantenhuus (Belize)]] [[Kategorie:Boren 1949]] [[Kategorie:Storven 2014]] 3jdwlof204tsagpr5hjrtq20fes596t 0 128941 1076135 1075785 2026-08-15T16:01:00Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076135 wikitext text/x-wiki [[Datei:Peter J. Ratcliffe at Centro Cultural de la Ciencia 01.jpg|mini|Peter J. Ratcliffe]] Sir '''Peter John Ratcliffe''' [[Royal Society|FRS]] (* [[14. Mai]] [[1954]] in [[Morecambe]], [[Lancashire]]) is en britisch [[Nephrologie|Nephroloog]] un Perfesser an de [[University of Oxford]]. Hüm wurr 2019 de [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Medizin-Nobelpries]] för sien Forschungen to de Rull van [[Suerstoff]] in Zellen tospraaken. Ratcliffe hett opdeckt, dat dat in all Zellen van den minschlichen Körper un bi all Deerten up de Eer – ok bi de, de wedder en Hart noch Blootgefäße hemm – en System gifft, dat de Versörgen mit Suerstoff meeten un stüern deiht. Dat hannelt sück um en Enzymsystem, dat en [[Protein]] mit Suerstoff sülvst markeert – den [[Hypoxie-induzeert Faktor|Hypoxie-induzeerten Faktor]] (HIF). [[Datei:HIF Nobel Prize Physiology Medicine 2019 Hegasy DE.png|mini|Nobelpries för Physiologie/ Medizin 2019: Zelluläre Anpassung an de Verfügbarkeit van Suerstoff middels Hif-1]] == Leven == Ratcliffe hett de Lancaster Royal Grammar School besöcht.<ref>[https://gairdner.org/award_winners/peter-j-ratcliffe/peter-j-ratcliffe/ Biographie beim Canada Gairdner Award]</ref> Af 1972 hett he mit en Stipendium an de [[University of Cambridge]] (Gonville and Caius College) studeert un kreeg 1978 en [[Bachelor]] in Medizin (MB) un Chirurgie an de [[Queen Mary University of London]] (Barts and The London School of Medicine and Dentistry), wobi he sück in Nephrologie spezialiseeren dee. Sien klinische Utbillen funn an dat St. Bartholomew Hospital in London statt, dornah forsch he an de University of Oxford. 1987 kreeg he sien Doktertitel. Af 1989 hett he sück mit dat Thema befaat, wu Zellen hör Suerstoffversörgen regeln. Tonächst forsch he mit en Stipendium (Senior Fellowship) van den Wellcome Trust an dat Weatherall Institute of Molecular Medicine, denn in dat Henry Wellcome Building for Genomic Medicine un an dat Henry Wellcome Building for Molecular Physiology van de Universität Oxford. 1992 wurr he University [[Lecturer]] un 1996 Titularperfesser (för [[Binnere Medizin]]). 2003 wurr he ''Nuffield Perfesser för Medizin'' un van 2003 bit 2016 weer he Baas van de Afdeelen för klinische Medizin (Nuffield Department of Clinical Medicine) in Oxford. Ofschons he sück siet lang Tiet mit [[Zellbiologie]] un [[Molekularbiologie]] befaaten dee, bleev Ratcliffe dormit de klinischen Medizin verbunnen. He is Baas van dat van hüm grünnd Labor för [[Hypoxie (Medizin)|Hypoxie]]-Forschung an de University of Oxford, dat sück ok mit de Utwirken up Krebs un Kreislooperkrankungen befaat. Buterdem is he Direkter van dat Target Discovery Institute un Liddmaat van dat Ludwig Institute for Cancer Research un an dat [[Francis Crick Institute]] in London. == Utteknungen (Utwahl) == * 1991 Milne-Muerke Foundation Award * 1998 Graham Bull Prize * 2002 Liddmaat in de [[Royal Society]]<ref>[http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/ Fellows] van de [[Royal Society]] (royalsociety.org); afropen an’n 9. Mai 2011</ref> * 2002 International Society for Blood Purification Award * 2002 Liddmaat van de Academy of Medical Sciences * 2006 Liddmaat [[EMBO]] * 2007 Liddmaat in de [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>[http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterR.pdf Book of Members 1780–2010] (PDF, 155 kB) van de [[American Academy of Arts and Sciences]] (amacad.org); afropen an’n 14. Mai 2011</ref> * 2009 [[Louis-Jeantet-Stiftung|Louis-Jeantet-Preis]]<ref>{{Internetquelle |autor=prezenz.com |url=http://www.jeantet.ch/en/support-to-european-research/louis-jeantet-prize/prize-winners.php?year=2009&laureat=12 |titel=Fondation Louis-Jeantet - The Winners of the Louis-Jeantet Prize for Medicine |werk=jeantet.ch |datum= |sprache=en |abruf=2016-02-05 }} {{Webarchiv|url=http://www.jeantet.ch/en/support-to-european-research/louis-jeantet-prize/prize-winners.php?year=2009&laureat=12 |wayback=20160205204232 |text=Fondation Louis-Jeantet - The Winners of the Louis-Jeantet Prize for Medicine |archiv-bot=2026-08-15 16:01:00 InternetArchiveBot }}</ref> * 2010 [[Canada Gairdner International Award]]<ref>[http://gairdner.org/content/peter-j-ratcliffe Peter J. Ratcliffe, M.D.] bei der [[Gairdner Foundation]] (gairdner.org); afropen an'n 5. Dezember 2012</ref><ref>[http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2810%2960526-0/fulltext Paul C. Webster: ''The winners of the 2010 Gairdner Awards.''] [[The Lancet]], Volume 375, Issue 9722, Page 1239, 10. April 2010</ref> * 2012 [[Pasarow Award]] för kardiovaskuläre Forschung * 2014 [[Knight Bachelor]]<ref>https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/269031/New-Year-Honours-2014-PM-list.pdf</ref> * 2014 [[Wiley Prize in Biomedical Sciences]] * 2016 [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] * 2017 [[Buchanan Medal]] * 2018 [[Massry-Pries]] * 2019 [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] (deelt mit [[William George Kaelin]] un [[Gregg Leonard Semenza]] == Schriften (Utwahl) == * mit P.H.Maxwell, M.S.Wiesener, G.-W.Chang, S.C.Clifford, E.C.Vaux, M.E.Cockman, C.C.Wykoff, C.W.Pugh, E.R.Maher: ''The tumour suppressor protein VHL targets hypoxia-inducible factors for oxygen-dependent proteolysis'', Nature, Band 399, 1999, S. 271–275. * mit P .Jaakkola, D.R. Mole, Y.-M.Tian, M.I.Wilson, J. Gielbert, S.J.Gaskell, A. von Kriegsheim, H.F. Hebestreit, M. Mukherji, C.J. Schofield, P.H. Maxwell, C.W. Pugh: ''Targeting of HIF-a to the von Hippel-Lindau ubiquitylation complex by O2-regulated prolyl hydroxylation'', Science, Band 292, 2001, S. 468–472. * mit A.C.R.Epstein, J.M.Gleadle, L.A.McNeill, K.S.Hewitson, J.F.O’Rourke, D.R.Mole, M.Mukherji, E.Metzen, M.I.Wilson, A.Dhanda, Y.-M.Tian, N.Masson, D.L.Hamilton, P.Jaakkola, R.Barstead, J.Hodgkin, P.H.Maxwell, C.W.Pugh, C.J.Schofield: ''C. elegans EGL-9 and mammalian homologs define a family of dioxygenases that regulate HIF by prolyl hydroxylation'', Cell, Band 107, 2001, S. 43–54 * mit M. E. Cockman u.&nbsp;a.: ''Proteomics-based identification of novel factor inhibiting HIF (FIH) substrates indicates widespread asparaginyl hydroxylation of ankyrin repeat domain-containing proteins'', Molecular & Cellular Proteomics, Band 8, 2009, S. 535–546. * mit M. Mazzone u.&nbsp;a.: ''Heterozygous deficiency of PHD2 restores tumor oxygenation and inhibits metastasis via endothelial normalization'', Cell, Band 136, 2009, S. 839–851. * mit J. Adam u.&nbsp;a.: ''Renal cyst formation in Fh1-deficient mice is independent of the Hif/Phd pathway: roles for fumarate in KEAP1 succination and Nrf2 signaling'', Cancer Cell, Band 20,. 2011, S. 524–537. * mit N. Masson u.&nbsp;a.: ''The FIH hydroxylase is a cellular peroxide sensor that modulates HIF transcriptional activity'', EMBO Rep., Band 13, 2012, 251–257. * mit J. Schödel u.&nbsp;a.: ''Common genetic variants at the 11q13.3 renal cancer susceptibility locus influence binding of HIF to an enhancer of cyclin D1expression'', Nature Genetics, Band 44, 2012, S. 420–425. == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe Prof Peter J Ratcliffe FRS] bei der [[University of Oxford]] (ox.ac.uk); afropen an’n 8. Mai 2011 == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1196562210|VIAF=989155042717172401114}} {{SORTIERUNG:Ratcliffe, Peter John}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Boren 1954]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] ry2921qih1y4wipd4e2md1hu0ne2648 0 130355 1076113 1075767 2026-08-15T14:16:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076113 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barg |NAAM = Mount Hope |BILD = Mount Hope (Antarctica).jpg |BILDB = Mount Hope (links) in’n Dezember 1908 |HÖÖCHD = 835 |LAAG = [[Ross Dependency]], [[Oostantarktika]] |EERDREGION = Antarktika |BARGGRUPP = [[Transantarktische Bargen]] |KOOR_NS = -83.5166667 |KOOR_OW = 171.2666667 |REGION-ISO = AQ |TOEERST_BESTEGEN = 3. Dezember 1908 dör [[Ernest Shackleton]], [[Jameson Adams]], [[Frank Wild]] un [[Eric Marshall]] |NORMALWEG = }} '''Mount Hope''' is en {{Hööchd|835}}<ref>[http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:3:0::NO::P3_ANTAR_ID,P3_TITLE:6967,Mount%20Hope Mount Hope (Antarctica)] in dat ''[[Geographic Names Information System]]'' von’n ''[[United States Geological Survey]]''</ref> hogen [[Barg]] in de [[Ross Dependency]], [[Oostantarktika]]. He liggt an de [[Shackleton-Küst]] an de Münn von’n [[Beardmore-Gletscher]] in dat [[Ross-Schelfies]]. Opdeckt worrn is he an’n 2. Dezember 1908 von en Veer-Mann-Grupp üm’n brietschen Polarforscher [[Ernest Shackleton]], as se bi de [[Nimrod-Expeditschoon]] (1907–1909) versöcht hebbt, na’n [[Süüdpool|geograafschen Süüdpool]] to kamen. Shackleton un siene Lüüd sünd annern Dag op’n Barg ropkladdert un hebbt hööpt (engelsch: ''hope''), „[…] en [beteren] Indruck von de Landschop ümto to kriegen“<ref>„[…] to gain a view of the surrounding country“, Shackleton, ''The Heart of the Antarctic.'' Band I. 1909, Sieden 304–305 ({{archive.org|heartofantarctic01shac|Blatt=304}})</ref> un en Route för’n Weg na Süden dör de Transantarktischen Bargen to finnen. Düt Höpen hett slumpt, nadem se von Mount Hope ut den Beardmore-Gletscher un den Togang över dat [[The Gateway|Gateway]] opdeckt hebbt. Shackleton un sien Lüüd sünd bet na dat [[Polarplateau]] kamen, man müssen op’n Weg na’n Süüdpool üm un bi 180&nbsp;km vör’n Ennpunkt von de Reis von wegen slechte Utrüstung, opbruukte Vorrääd un mehr un mehr Slappheit ümdreihn.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |titel=Occupation of Cape Evans By the Trans Antarctic Expedition |hrsg=Antarctic Heritage Trust |sprache=en |zugriff=2014-06-19 |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20140606074526/https://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |archiv-datum=2014-06-06 }} {{Webarchiv|url=http://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |wayback=20140606074526 |text=Occupation of Cape Evans By the Trans Antarctic Expedition |archiv-bot=2026-08-15 14:16:13 InternetArchiveBot }}</ref> Dree Johr later hett de brietsche Polarforscher [[Robert Falcon Scott]] bi siene [[Terra-Nova-Expeditschoon]] (1910–1913) desülve Route wählt. He un de veer Lüüd, de bi em weren, sünd bet na’n Süüdpool kamen, man sünd op’n Weg trügg doodbleven.<ref>Tyler-Lewis, ''The Lost Men.'' 2007, Sied 146.</ref> == Literatur == * [[Ernest Shackleton]]: ''The Heart of the Antarctic.'' William Heinemann, London 1909, Band I: {{archive.org|heartofantarctic01shac}} un Band II: {{archive.org|heartofantarctic002shac}} * Kelly Tyler-Lewis: ''The Lost Men. The Harrowing Story of Shackleton’s Ross Sea Party.'' Bloomsbury, London 2007, ISBN 978-0-7475-7972-4. * R. L. Oliver et al.: ''Antarctic earth science.'' Cambridge University Press, Cambridge 1983, ISBN 0-521-25836-7. == Weblenken == * {{GNIS|6967|Mount Hope|type=antarid}} * [http://geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=6967&fid=antgeo_111 Mount Hope] op geographic.org (engelsch) == Footnoten == <references /> {{SORTIERUNG:Hope, Mount}} [[Kategorie:Barg in de Transantarktischen Bargen]] [[Kategorie:Shackleton-Küst]] [[Kategorie:Ross Dependency]] n4ikven5jclhtpirqjh3jmuauf851ah 0 130362 1076106 1075761 2026-08-15T13:24:34Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076106 wikitext text/x-wiki [[Bild:Martin Buschmann (48908325978) (cropped).jpg|duum|Martin Buschmann (2019)]] '''Martin Buschmann''' (* [[17. April]] [[1970]] in [[Hamborg]]) is en [[Düütschland|düütschen]] [[Politiker]] von [[De Deerschuulpartei]]. Bi de [[Europawahl 2019]] is he as [[Maat von dat Europääsche Parlament]] wählt worrn. Von Juli 2019 bet Januar 2020 weer he Maat von de [[Konföderale Frakschoon von de Vereente Europääsche Linke/Nordische Gröne Linke|GUE/NGL-Frakschoon]], is aver in’n Januar 2020 ut de Frakschoon rut.<ref name=":3">{{Internetquelle |autor=Maïa de La Baume |url=https://www.politico.eu/article/german-mep-martin-buschmann-resigns-from-leftist-group-after-revelations-of-neo-nazi-past/ |titel=German MEP resigns from leftist group after revelations of neo-Nazi past |werk=Politico.eu |hrsg= |datum=2020-01-28 |abruf=2020-01-29 |sprache=}}</ref> == Leven == Buschmann is 1970 in Hamborg boren un in [[Vosshusen (Landkreis Horborg)|Vosshusen]] opwussen.<ref name=":0">{{Internetquelle |autor=Axel Tiedemann |url=https://www.abendblatt.de/hamburg/harburg/article225891841/Unser-Mann-fuer-Bruessel.html |titel=Mit 0,6 Prozent. Unser Mann für Brüssel |werk=[[Hamburger Abendblatt]] |hrsg=Zeitungsgruppe Hamburg GmbH |datum=2019-06-02 |abruf=2019-06-03}}</ref> Na sien [[Abitur]] an dat [[Gymnasium Vosshusen]] hett he en Lehr as Butenhannelskoopmann maakt. Na de Lehr hett he för verscheden Reedereen un in dat Supply-Chain-Management arbeidt.<ref>[https://www.tierschutzpartei.de/partei/struktur/bundesvorstand/martin-buschmann/ Deerschuulpartei: Martin Buschmann]</ref> == Politik == Von 1992 bet 1996 weer Buschmann Maat von de [[NPD]]. He weer Vörsitter von’n NPD-Kreisverband Horborg-Land un Schattmeester von’n neddersassischen Landsverband von de [[Junge Nationalisten|Jungen Nationalisten]].<ref name=":2">{{Internetquelle |autor=Jörg Dammann |url=https://www.kreiszeitung-wochenblatt.de/neu-wulmstorf/c-politik/braune-vergangenheit-verschwiegen_a159422 |titel=Braune Vergangenheit verschwiegen |werk=Wochenblatt |hrsg=Wochenblatt-Verlag Schrader |datum=2020-01-26 |abruf=2020-01-27 }} {{Webarchiv|url=https://www.kreiszeitung-wochenblatt.de/neu-wulmstorf/c-politik/braune-vergangenheit-verschwiegen_a159422 |wayback=20200127110518 |text=Braune Vergangenheit verschwiegen |archiv-bot=2026-08-15 13:24:33 InternetArchiveBot }}</ref> 2009 is he in de Deerschuulpartei intreden, na egen Angaven is he över Akschonen gegen dat Deerversöökslabor in’n Naveroort [[Mienenbüddel]] to de Deerschuulpartei kamen.<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Internetquelle |autor=Jörg Damman |url=https://www.kreiszeitung-wochenblatt.de/neu-wulmstorf/c-politik/auf-dem-weg-nach-bruessel_a141491 |titel=Neu Wulmstorfer wird wahrscheinlich als einziger Politiker aus der Region ins Europaparlament gewählt: Auf dem Weg nach Brüssel |werk=Kreiszeitung Wochenblatt |hrsg= |datum=2019-05-17 |abruf=2019-09-24}}</ref> He sett sik ünner annern för en vegane Levenswies un en Verbaad von Massendeerhollung in.<ref name=":1"/> Siet 2015 hett Buschmann hauptamtlich för siene Partei arbeidt, ünner annern as Generaalsekretär.<ref name=":0"/> För de [[Europawahl 2019]] hett em siene Partei för den eersten Listenplatz nomineert. De Partei hett 1,4 Prozent von de Stimmen kregen un kreeg dormit een von de 96 düütschen Mandate, so dat Buschmann direkt in dat [[Parlament]] intagen is.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bundeswahlleiter.de/europawahlen/2019/gewaehlte/bund-99.html#c6f2f74d-2301-4780-a2d3-72f058ee9e62 |titel=Alphabetisches Verzeichnis aller Gewählten - Der Bundswahlleiter |abruf=2019-05-27}}</ref> Buschmann is na de Europawahl Maat von de [[Konföderale Frakschoon von de Vereente Europääsche Linke/Nordische Gröne Linke]] (GUE/NGL) in dat Europaparlament worrn. To düsse Frakschoon höört ünner annern ok de düütsche Partei [[De Linke]]. För de Frakschoon weer Buschmann Maat in’n Utschuss för [[Bueree]] un ländliche Entwicklung un in’n Petitschoonsutschuss.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/de/197434/MARTIN_BUSCHMANN/home |titel=Martin Buschmann {{!}} Europääsch Parlament |abruf=2019-09-24}}</ref> He is an’n 28. Januar 2020 ut de Frakschoon rut, nadem an’n 26. Januar dör en Artikel in dat [[Wochenblatt]] siene Vergangenheit in de NPD bekannt worrn is.<ref name=":2"/> In en Stellungnahm hett he sik von dat, wo de NPD för steiht, afseggt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.facebook.com/EUWahl2019/posts/533852954150418 |titel=Martin Buschmann MEP - Stellungnahme |werk=facebook.com |abruf=2020-01-27}}</ref> De Frakschoon hett em üm en Stellungnahm beden, en Utsluss ut de Frakschoon is he dör sien egen Uttridd tovörkamen. Buschmann hett aver seggt, dat he sien Mandaat liekers behollen will.<ref name=":3"/><ref>{{Internetquelle | url=https://www.guengl.eu/statement-on-martin-buschmann/ | titel=Statement on Martin Buschmann GUE/NGL | werk=guengl.eu | sprache=en | zugriff=2020-01-29 }}</ref><ref>{{Internetquelle | url=https://www.spiegel.de/politik/deutschland/npd-vergangenheit-eu-abgeordneter-martin-buschmann-verlaesst-linksfraktion-a-cf9afca7-de88-466c-97eb-df47e84deb3f | titel=NPD-Vergangenheit: EU-Abgeordneter Martin Buschmann verlässt Linksfraktion | werk=spiegel.de | sprache=de | zugriff=2020-01-29 }}</ref> == Privaat == Buschmann is verheiraat un leevt in [[Vosshusen (Landkreis Horborg)|Vosshusen]]. == Weblenken == {{Commons}} * [https://www.tierschutzpartei.de/partei/struktur/bundesvorstand/martin-buschmann/ Deerschuulpartei: Martin Buschmann] (hoochdüütsch) * {{MdEP|197434|NAME=Martin Buschmann}} == Footnoten == <references/> {{DEFAULTSORT:Buschmann, Martin}} [[Kategorie:Politiker]] [[Kategorie:De Deerschuulpartei]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1970]] [[Kategorie:Mann]] 5yo4i44kawf8lpa47ny2lnj3jt4zdnq 0 132239 1076114 1075768 2026-08-15T14:20:27Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barg |NAAM = Mount Tyree |BILD = Mount Tyree (Antarctica) from East by Christian Stangl (flickr).jpg |BILDB = Mount Tyree von Oosten |HÖÖCHD = 4852 |LAAG = [[Ellsworthland]], [[Westantarktika]] |EERDREGION = Antarktika |BARGGRUPP = [[Sentinel Range]], [[Ellsworthbargen]] |KOOR_NS = -78.4 |KOOR_OW = -85.9167 |REGION-ISO = AQ |TOEERST_BESTEGEN = [[6. Januar]] [[1967]], dör [[Barry Corbet]] un [[John P. Evans]] |NORMALWEG = Hoochtour vergletschert }} '''Mount Tyree''' is en {{Hööchd|4852}} hogen [[Barg]] in de [[Sentinel Range]] von de [[Ellsworthbargen]], de na’n [[Mount Vinson]], de mit siene {{Hööchd|4892}} 13 Kilometer in’n Noordwesten liggt, de tweethöögste Barg von de [[Antarktis]] is. Mount Tyree liggt in [[Ellsworthland]], [[Westantarktika]]. == Geschicht == Mount Tyree is in’n Januar 1958 bi en Opklärungsfloog von dat US-Navy-VX-6-Geswader opdeckt worrn. In’n sülven Maand hett em de Marie Byrd Land Traverse Party karteert. De Barg is na Kunteradmiraal [[David M. Tyree|David Merrill Tyree]] (1904–1984) nöömt, de von’n 14. April 1959 bet 26. November 1962 Befehlshebber von de U.S. Naval Support Force in de Antarktis weer. De Barg kunn toeerst in dat Johr 1967 dör Maten von en Expeditschoon ünner Leid von [[Nicolas Clinch]] (*&nbsp;1930) bestegen warrn. De sülve Expeditschoon hett ok Mount Vinson, [[Mount Shinn]] (4661&nbsp;m) un [[Mount Gardner (Ellsworthland)|Mount Gardner]] (4587&nbsp;m) toeerst bestegen. Düsse Expeditschoon harr dormit de veer höögsten Bargen von de Antarktis bestegen. Mit’n [[Long Gables]] (4150&nbsp;m) un den [[Mount Ostenso]] (4180&nbsp;m) sünd se ok noch op twee annere Bargen toeerst rop.<ref>{{Internetquelle|url=http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.americanalpineclub.org/AAJO/pdfs/1967/Marts_Antarctc1967_vi-257.pdf|autor=Brian S. Marts|titel=American Antarctic Mountaineering Expedition|titelerg=Expeditionsbericht von’n [[American Alpine Club]]|kommentar=in’n Archiv bi wikiwix.com|sprache=en|format=pdf|zugriff=2010-07-26}}</ref> As tweethöögsten Barg in Antarktika tellt Mount Tyree to de [[Seven Second Summits]]. Jüst as vele von düsse Bargen gellt he as sworer to bestiegen as sien höger Pendant, de Mount Vinson. Kleddertechnisch feddert de blots 40 Meter siedere Mount Tyree mehr.<ref>{{Literatur |Autor= Jeff Rubin |Titel= Antarctica |Verlag= [[Lonely Planet]] |Jahr= 2008 |Auflage= 4. |ISBN= 9781741045499 |Seiten= 73 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url= http://www.skyrunning.at/mttyree-k2-de-antarktis |archiv-url=https://web.archive.org/web/20091221073931/http://www.skyrunning.at/mttyree-k2-de-antarktis |autor= [[Christian Stangl]] |titel= Mt.Tyree - K2 von de Antarktis |archiv-datum=2009-12-21 |zugriff= 2011-03-31 }}</ref> Dor kummt noch to, dat he düüdlich slechter för Bargstiegers togänglich is as de Mount Vinson, de as een von de [[Seven Summits]] populär worrn is. Bet 2007 is Mount Tyree blots söven Maal bestegen worrn, wieldes bet dorhen al wied över dusend Bargstiegers op’n Mount Vinson weren.<ref>{{Internetquelle |url= http://www.antarcticmountains.com/Antarctic_Mountains/Updates/Entries/2007/11/12_Tyree.html |titel= Tyree - A History |autor= Damien Gildea |datum= 2007-11-12 |zugriff= 2010-12-11 |sprache= en |offline= ja }} {{Webarchiv|url=http://www.antarcticmountains.com/Antarctic_Mountains/Updates/Entries/2007/11/12_Tyree.html |wayback=20111007082708 |text=Tyree - A History |archiv-bot=2026-08-15 14:20:27 InternetArchiveBot }}</ref> {| class="Tabell" |+ Opstiegen <small>(Stand: 2012)</small><ref>{{Internetquelle | url= http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 | titel= Mt. Tyree | autor= Christian Stangl | zugriff= 2012-10-07 | archiv-url= https://web.archive.org/web/20120826150826/http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 | archiv-datum= 2012-08-26 | offline= ja }} {{Webarchiv|url=http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 |wayback=20120826150826 |text=Mt. Tyree |archiv-bot=2026-08-15 14:20:27 InternetArchiveBot }}</ref> |- ! Nr. !! Johr !! Deelnehmers |- | 1 | 1967 | Barry Corbet, John Evans |- | 2 | 1985 | Mugs Stump |- | 3 | 1997 | Antoine Chayrol, Antoine de Choudens |- | 4 | 1997 | [[Conrad Anker]], Alexander Lowe |- | 5 | 2012 | [[Hans Kammerlander]], Robert Miller, [[Christian Stangl]] |} == Galerie == <gallery widths="220px" heights="220px"> Vinson-Map.jpg|Koort von dat Rebeed üm’n Mount Tyree, Sentinel Range Vinson Massif from space.jpg|Sentinel Range, Satelliten-Opnahm von de [[NASA]] </gallery> == Footnoten == <references /> == Weblenken == * {{Internetquelle|url=http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.americanalpineclub.org/AAJO/pdfs/1967/Marts_Antarctc1967_vi-257.pdf|archiv-datum=2008-08-31|autor=Brian S. Marts|titel=American Antarctic Mountaineering Expeditschoon 1967|kommentar=Expeditionsbericht von’n [[American Alpine Club]] – in’n Archiv bi wikiwix.com|sprache=en|format=pdf|zugriff=2010-07-26}} {{DEFAULTSORT:Tyree, Mount}} [[Kategorie:Barg in de Ellsworthbargen]] [[Kategorie:Sentinel Range]] [[Kategorie:Ellsworthland]] 2jdhx4x4ttl6b59w7bcy6r35ufdldy4 0 134791 1076165 1075811 2026-08-15T18:15:35Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076165 wikitext text/x-wiki '''Selina Gasparin''' (* [[3. April]] [[1984]] in [[Samedan]]) is en [[Swiez]]er [[Biathlon|Biathletin]]. Selina Gasparin is 2004 vun den [[Skilangloop]] to’n Biathlon wesselt. Hör Süsters [[Elisa Gasparin|Elisa]] un [[Aita Gasparin|Aita]] sünd Biathlon-Sportler un starten ok in den Weltcup. Se billen tosommen mit [[Lena Haecki]] meestens de Swiezer Fruenstaffel. 2004 geev se hör Debüt in’n Europacup un 2005 keem se eerstmals in’n Biathlon-Weltcup to’n Insatz. 2007 nehm se as eerst Swiezer Frau un de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2007|Biathlon-Weltmeesterschapen]] deel un keem in dat Eenzelrennen up Platz 44. In‘n Januar 2009 wunn se in [[Oberhof]] as 29. in en Sprintrennen eerstmals Weltcuppunkte. Se nehm denn ok an de [[Olympisch Winterspelen 2010/Biathlon|Olympisch Winterspele]] deel, ahn dor en Medaille to recken. Af dat Johr reck se ok gelegentlich Platzeeren ünner de best Teihn in’n Weltcuprennen. To Anfang vun de Weltcupsaison 2013/14 fier se an’n 6. Dezember 2013 bi den Sprint in Hochfilzen hör eersten Weltcupsieg Weltcupsieg (vör [[Veronika Vítková]], [[Irina Starych]] un [[Tora Berger]], wat de eerste Sieg un de eerste Podestplatz vun en Swiezer bi de Fruen in disse Sportaart weer.<ref name="tagblatt20131206">{{Internetquelle|url = http://www.tagblatt.ch/aktuell/sport/weitere/weitere/weitereuo/art129479,3631400|titel = Selina Gasparin mit historischem Sieg|werk = St.Galler Tagblatt Online|datum = 2013-12-06|zugriff = 2013-12-10}}</ref> Een Week later wunn se ok dat Sprintrennen vun den darten Weltcup in [[Le Grand-Bornand]] (vör [[Kaisa Mäkäräinen]] un [[Walentyna Semerenko]]) un övernehm dormit ok eerstmal dat root Trikot vun de Disziplinführenden. In den Gesamtweltcup keem se an’t Enn‘ vun de Saison up den 11. Platz und in de Sprintwertung up Platz 6. Anfang Januar 2014 reck de Fruenstaffel mit de dree Gasparin-Süsters un [[Irene Cadurisch]] as Slusslöperin in Ruhpolding mit Platz teihn de vun den Verband fordert Norm för de Deelnahm an de Olympisch Winterspelen.<ref>{{internetquelle|url = http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html|titel = Olympia-Ticket: Schweizerinnen schaffen Sensation|hrsg = Swiss-Ski|datum = 2014-01-08|zugriff = 2014-01-09|offline = ja|archiv-url = https://web.archive.org/web/20140109135359/http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html|archiv-datum = 2014-01-09}} {{Webarchiv|url=http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html |wayback=20140109135359 |text=Olympia-Ticket: Schweizerinnen schaffen Sensation |archiv-bot=2026-08-15 18:15:35 InternetArchiveBot }}</ref> Nah twee Top-20-Platzeeren in’n Sprint un in de Verfolgung wunn Gasparin am 14. Februar 2014 de Sülvermedaille in dat Eenzelrennen. Nah fehlerfree Scheeten keem se över een Minüüt achter de Olympiasiegerin [[Darja Domratschawa]], aber vör [[Nadseja Skardsina]] un [[Gabriela Soukalová]] in’t Teel un sörg dormit för en wiedere Premiere in’n Swiezer Biathlonsport.<ref>{{Internetquelle|url = http://www.nzz.ch/aktuell/sport/sotschi-2014/selina-gasparin-gewinnt-silber-1.18243705|titel = Silber für Selina Gasparin: Null Fehler!|werk = NZZ Online|hrsg = Neue Zürcher Zeitung|datum = 2014-02-14|zugriff = 2014-02-14}}</ref> Dornah leep dat denn nich ganz so goot wieder un to de Saison 2014/15 hett se denn en Wettkamppaus inleggt, wiel se Moder wurr. To de Saison 2015/16 weer se weer an’n Start, keem een paar Mal ünner de best Teihn un in de Gesamtwertung an’t Enn‘ vun dat Johr up Platz 24. Hör best Eenzelergevnis weer dorbi Platz 2 in de Verfolgung vun Antholz achter [[Jekaterina Jurlowa-Percht]] un vör [[Dorothea Wierer]]. In de Folgesaison keem se nie up dat Podest, aber in de Gesamtwertung noch up den 17. Platz. Ähnlich weer dat Ergevnis in de Saison 2017/18, de se as 25. In den Gesamtweltcup afsluuten dee. Bi de [[Olympisch Winterspelen 2018/Biathlon|Olympisch Winterspelen]] keem se mit de Staffel up den 6. Platz 2018/19 hett se kien Weltcuppunkte haalt, keem aber in de Staffel to’n Insatz. In de Saison 2019/2020 keem se aber weer in de Punkteränge rin. Bi de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2020]] reck se mit de Swiezer Fruenstaffel weer den 6. Platz. Bi Weltcuprennen harr se dorför mit de Staffel all tweemal den 3. Platz un to’n Uptakt in Östersund sogor Platz 2 reckt. To’n Afsluss vun de Saison, bi de de eegentliche Afsluss in Östersund wegen de COVID-19-Epidemie, afseggt wurrn weer, reck se hör best Ergebnisse in de Saison. Nahdem se in Kontiolahti in’n Sprint all en gooden teihnten Platz belegg harr, keem se in de ansluuten Verfolgung up den 2. Platz (achter [[Julia Simon]], aber vör [[Lisa Vittozzi]], [[Kaisa Mäkäräinen]] (in de hör letzt Rennen), [[Monika Hojnisz-Staręga]] un annern). In den Gesamtweltcup reck se so den 40. Platz. == Literatur == * Philipp Gurt: Selina Gasparin; Literaricum Buchverlag Philipp Gurt, 1. Uplaag, 2016, 232 Sieden; ISBN 978-3-9523-9619-3 == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.selinagasparin.ch/ Offizielle Webpräsenz] * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTSUI20304198401 Selina Gasparin up de Sieden vun de IBU (engelsch)] * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=CC&listid=&competitorid=19548 Indrag up de Sieden vun de FIS (engelsch)] * [http://web.swiss-ski.biz/steckbriefe/187.pdf Selina Gasparin] bi [[Swiss-Ski]] (PDF; 54&nbsp;KB) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1132274443|VIAF=8325149619428404010006}} {{SORTIERUNG:Gasparin, Selina}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de Swiez]] [[Kategorie:Boren 1984]] [[Kategorie:Skilanglöper]] [[Kategorie:Biathlet (Swiez)]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Swiez)]] h52a8bb525q9ggok1yl7dqdenngpicz 0 135427 1076099 1075758 2026-08-15T12:52:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076099 wikitext text/x-wiki [[Datei:Mons,Léon 2015 Wien.JPG|rechts|duum|Léon Mons 2015]] '''Léon Mons''' (* [[10. September]] [[1995]] in [[Lübeck]]<ref>{{Internetquelle |autor=Richard Saathoff |url=https://www.sw-nuernberg-sued.net/index.php/turniere/bezirk/nachrichten/leon-mons-gm |titel=Léon Mons - bald GM |zugriff=2018-05-06 |sprache= }} {{Webarchiv|url=https://www.sw-nuernberg-sued.net/index.php/turniere/bezirk/nachrichten/leon-mons-gm |wayback=20240526080116 |text=Léon Mons - bald GM |archiv-bot=2026-08-15 12:52:53 InternetArchiveBot }}</ref>) is en düütsch [[Grootmeester (Schach)|Schachgrootmeester]]. Léon Mons hett dat Schachspeel van sien Vader lehrt, de ebenfalls Vereensspeler weer. In de Jöögd hett he regelmatig mit den Grootmeester [[Michael Prusikin]] traineert. Siet März 2019 is he [[Mathematikstudium|as Doktorand vun de Mathematik]] wetenschaplich Mitarbeiter an de [[Universität Soltborg]].<ref>{{Internetquelle |url=http://www.schachbundesliga.de/interviews/kein-prinz-aber-schon-fast-ein-koenig-interview-mit-im-leon-mons |titel=Kein Prinz, aber schon fast ein König – Interview mit IM Léon Mons |zugriff=2018-05-06 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=http://www.schachbundesliga.de/interviews/kein-prinz-aber-schon-fast-ein-koenig-interview-mit-im-leon-mons |wayback=20180505173345 |text=Kein Prinz, aber schon fast ein König – Interview mit IM Léon Mons |archiv-bot=2026-08-15 12:52:53 InternetArchiveBot }}</ref> In de [[Schachbundsliga 2012/13|Saison 2012/13]] vun de [[Schachbundsliga (Düütschland)|düütsch Schachbundsliga]] wurr sien Sieg gegen [[Arkadij Naiditsch]] up schachbundesliga.de to de best Partie vun de Saison wählt.<ref>{{Webarchiv|url=http://schachbundesliga.de/bundesliga/die-partie-der-saison-201213 |wayback=20210128005722 |text=Die Partie der Saison 2012/13 |archiv-bot=2026-03-14 05:20:43 InternetArchiveBot }}, Schachbundesliga.de, 11. September 2013</ref> Sien hööchste bit jetzt reck Elo-Tall weer 2559, de he in Mai 2019 harr. == Titel == * 2012: [[FIDE-Meester]] * August 2014: [[Internatschonaler Meester]] * April 2018: Grootmeester<ref>Leon Mons und Julian Martin holen GM-Norm beim Sants Open in Barcelona; Schach Nachrichten vun’n 29. August 2017 Online: [https://de.chessbase.com/post/leon-mons-und-julian-martin-holen-gm-norm-beim-sants-open-in-barcelona] afropen an’n 6. Mai 2018</ref> == Vereene == * in Düütschland: ** 2004–2014 ''[[Schachclub Forchheim|SC Forchheim]]'' (2. un [[Schachbundsliga 2012/13|1. Bundsliga]]) ** 2014–2015 ''[[Schachclub Eppingen|SC Eppingen]].'' [[Schachbundsliga 2014/15|1. Bundsliga]] ** 2015–2016 ''SC Hansa Dortmund''. [[Schachbundsliga 2015/16|1. Bundsliga]] ** siet 2016: ''[[MSA Zugzwang 82|MSA Zugzwang München 82]]'' (1. Bundsliga, [[Schachbundsliga 2016/17|Saison 2016/17, Saison 2017/2018, Saison 2018/2019]]) * in Öösterriek: ** siet 2011: ''SIR Royal Salzburg'' (2. un 1. Bundsliga (Saison 2011/12, 2013 bit 2016, 2017 bit 2019)) == Weblinks == {{Commons|3=S}} * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=4614950 FIDE-Koort] * [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=121782 Indrag bi chessgames.com engelsch)] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Mons, Leon}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1995]] [[Kategorie:Schachspeler]] l8bvple9x6pgby7d09pb2fx1w2m74yz 0 136219 1076170 1075814 2026-08-15T18:35:52Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076170 wikitext text/x-wiki [[File:Egeskov Castle (28103028186).jpg|mini|Slott Egeskov]] [[Datei:Egeskov Slot spejling Edit 2.jpg|mini|Slott Egeskov]] [[Datei:Egeskov Slot 08.jpg|mini|Slott Egeskov]] '''Slott Egeskov''' [{{IPA|ˈeːəsgɔu̯ʔ}}] is en Waterborg up de Insel [[Fünen]] in [[Däänmark]]. Dat noch middelöllerich präägt Bauwark hett sück in den Loop van sien Geschichte van en vun buten [[Laatgotik|laatgotisch]], binnen aber all in’n Stil van de [[Renaissance]] gestalt [[Waterborg]] to en wahnlich Landslott wannelt. Dat Bauwark is van umfangriek Gordens ümgeven (nah Angaven van de Eegendömer de gröttste historsch Gordenanlaag van Däänmark) un up dat Slottgelände befinnen sück mehrere Museen. == Geschichte == Dat Slott wurr van den [[Marschall|Rieksmarschall]] Frands Brockenhuus (1518–1569) upbaut un 1554 fardigstellt. He harr 1545 Anne Tinhuus heiraadt, de den oorsprünglichen Buurnhoff van hör Öllern övernommen harr. De politischen Unruhen, de [[Reformatschoon]] un de [[Grafenfehde|Börgerkrieg]] van 1534 bit 1536 Hemm völ Grootgrundbesitter to de Tiet dorto brocht, ehrn Wahnsitt as swoor intonehmen [[Festung]] to bauen. So ok Frands Brockenhuus, de sien Borg midden in en See uprichten dee, nah de Överleefern up en [[Fundament]] up so völ Eekenpahlen, dat „ein ganzer Eichenwald dabei draufging“.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.egeskov.dk/de/geschichte |titel=Die Geschichte Egeskovs |titelerg= |werk=egeskov.dk |hrsg= |datum= |seiten= |offline= |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |format= |sprache= |kommentar= |zitat=}}</ref> Dorum ok de Naam Egeskov (Eekenwald). Bit 1784 wurr Egeskov ünner de Nahkommen van Brockenhuus wiedergeven, dorünner [[Corfitz Ulfeldt]] un sien Bröers över hör Moder Anne Brockenhuus. 1784 hett de Geheemrat un Amtmann Henrik Bille-Brahe (1709–1789) dat Slott köfft. He stamm ut dat Adelsgeslecht [[Bille (Adelsgeslecht)|Bille]] un harr 1787 dat Patent van de utstorven Adelsfamilie Brahe erstaahn. Bit 1882 bleev Slott Egeskov in‘n Besitz van de Familie Bille-Brahe. Denn hett Julius Ahlefeldt-Laurvig-Bille dat Slott övernommen. He hett den sweedschen Architekten Helgo Zettervall mit de Renoveeren van dat Slott beupdraagt. He hett de Toornhelme höhger maakt, hett de fröheren Stufengeevel weer herstellt un den Doorbau upricht. Sien Nahkommen hörrt dat Slott noch hüüd. 1986 wurr dat för den Tourismus apen maakt. == Museen == === Slottmuseum === Wichtigst Deel van de musealen Anlagen is dat Renaissance-Slott sülvst. Dorin sünd ca. teihn prunkvull Rüüm in twee Stockwarken un en Utstellungsberiek in’n Böhn to besichtigen. En groot Antall van exotisch Jagdtrophäen wiest up de Jagdliedenschap van en fröheren Slottherrn hen. Möbel, Gemälde, Musikinstrumente, Porzellan un völ wiedere Kunstgegenstände dokumenteeren de lang Geschichte van dat Huss, de sien Eegendömer hüüd Graf Michael [[Ahlefeld (Adelsgeslecht)|Ahlefeldt]]-Laurvig-Bille is. === Titanias Palast === Bekanntst Exponat van dat Museum ist dat düchtig groot Puppenhuus „Titanias Palast“, nöömt nah de Elfenkönigin Titania. De engelsch Offizier Sir Neville Wilkinson hett mehr as 15 Johr an dit eenzigaardig Kunstwark baut. De zimmergroot Palast besteiht ut över 3000&nbsp;Deelen in groot Detailtrüe un bargt to’n Deel sülvst wertvull Kunstschätze. Ünner de Miniaturrüüm van den Palast befinnd sück ünner annern en Kapell mit speelbar [[Örgel]]. === Wiedere Museen === [[Datei:Schloss Egeskov Museum 05.JPG|mini|Wahnmobil van den Maler [[Sigurd Swane]] in dat Automobilmuseum]] In de Nebenhüüs befinnen sück mehrere wiedere Museen, dorünner Utstellungen van Automobilen (Oldtimer bit to de 1970er Johren), Floogtüüg un Motorrööd en Museum to de Geschichte vun dat Rettungswesen in Däänmark un en Utstellung van Puppenhüüs. Wiedere Utstellungen befaaten sück mit de Geschichte van de Landwertschap, den [[Hannel]] un dat [[Handwark]]. == De Sage van dat Holtmännchen == Up de Böhn van den Trappentoorn liggt en Holtfigur, de fröher en Saal van dat Slott smücken dee. Nah de Sage dröfft se nie van hör Platz wegnommen wurrn un moot to [[Wiehnacht|Wiehnachten]] jewiels en nee Strohlager maakt kriegen, ansonsten würr Egeskov in de Hillig Nacht in den Slottgraben afsuupen. == De Gorden == [[Datei:Schloss Egeskov Park 01.JPG|mini]] De den Burgsee ümgevend Gordenanlagen sünd to ünnerscheedlich Tieden entstahn un ok in de Gegenwart immer weer utwiet un den touristisch Verwachten anpasst wurrn. En formal Gordenberiek tegenöver van dat Slott wurr all in de 1950er-Jahren rekonstrueert. In‘n nordöstlichen Deel, de nich apenlich togänglich is, befinnd sück en historsch [[Irrgorden]] ut [[Hainböken]]heechen, de in sien Weggmust wietgahnd de berühmt Anlaaag bi den [[Hampton Court Palace]] entspreckt; sien Entstahn wurr up dat Johr 1733 dateert. En stark vergröttert un en beten utwiet Nahplanten, entworfen van den Multikünstler [[Piet Hein (Wetenschapler)|Piet Hein]], liggt südöstlich van den Borgsee, ebenso twee wiedere moderne Gordenlabyrinthe. De Goroden kreeg 2012 den „Europääschen Gordenpries“ van dat [[European Garden Heritage Network]] in de Kategorie „Weiterentwicklung historischer Anlagen“. == Weblinks == {{Commons|Egeskov Slot|Slott Egeskov}} *{{Internetquelle |url=https://www.egeskov.dk/de |titel=Deutsche Homepage |werk=egeskov.dk |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |abruf-verborgen=ja}} *{{Internetquelle |autor=Thomas Soltau |url=https://www.merian.de/europa/daenemark/artikel/antiker-vergnuegungspark-auf-schloss-egeskov |titel=Antiker Vergnügungspark auf Schloss Egeskov |werk=merian.de |hrsg= |datum= |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |abruf-verborgen=ja |sprache= }} {{Webarchiv|url=https://www.merian.de/europa/daenemark/artikel/antiker-vergnuegungspark-auf-schloss-egeskov |wayback=20200215082536 |text=Antiker Vergnügungspark auf Schloss Egeskov |archiv-bot=2026-08-15 18:35:52 InternetArchiveBot }} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Coordinate |NS=55/10/35/N |EW=10/29/22/E |type=landmark |region=DK}} [[Kategorie:Däänmark]] [[Kategorie:Slott|Egeskov]] tpfs1cy0019eu9lq7vmasbwi45800vo 0 144965 1076151 1075800 2026-08-15T17:17:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076151 wikitext text/x-wiki [[Datei: Maischberger - 2016-12-14-7454.jpg|mini|Richard David Precht (2016)]] '''Richard David Precht''' (* [[8. Dezember]] [[1964]] in [[Solingen]]) is en [[Düütschland|düütsch]] [[Philosoph]] un [[Publizist]]. He is Honorarperfesser för Philosophie an de [[Leuphana Universität Lümborgg]] un Honorarperfesser för Philosophie un [[Ästhetik]] an de [[Hochschule für Musik Hanns Eisler]] in [[Berlin]].<ref>{{Internetquelle|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html|titel=Philosoph Precht lehrt an der Leuphana|zugriff=2011-06-17|archiv-url=https://web.archive.org/web/20110719114021/http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html|archiv-datum=2011-07-19|datum=2011-06-01|hrsg=ndr.de}} {{Webarchiv|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html |wayback=20110719114021 |text=Philosoph Precht lehrt an der Leuphana |archiv-bot=2026-08-15 17:17:13 InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.leuphana.de/news/meldungen/titelstories/honorarprofessur-precht.html Pressemitdeelen vun de Uni], afropen an’n 4. November 2017.</ref> Siet den grooten Spood mit ''[[Wer bin ich – und wenn ja, wie viele?]]'' wurrn sien Böker to philosophischen oder sellschopspolitischen Themen Bestseller. == Privates == He weer mit de [[luxemborg]]schen Feernsehmoderatorin un stellvertreden Chefredakteurin vun [[RTL Télé Lëtzebuerg]], [[Caroline Mart]], verheiraadt. De Ehe wurr schett. Precht hett ut en fröher Betrecken een Söhn.<ref>https://www.morgenpost.de/berlin/article115993242/Sind-Sie-ein-guter-Vater-Herr-Precht.html</ref><ref name="welt_2014-12-05" /> == Publikatschonen == [[Datei:Frankfurter Buchmesse 2016 - Precht 2.JPG|mini|Richard David Precht bi de Frankforter Bookmesse (2016)]] === Böker === * {{Literatur | Titel=Noahs Erbe. Vom Recht der Tiere und den Grenzen des Menschen | Verlag=Rowohlt | Ort=Reinbek bei Hamburg | Jahr=2000 | ISBN=3-499-60872-3 }} * {{Literatur | Titel=Die Kosmonauten. Roman | Verlag=Kiepenheuer & Witsch | Ort=München | Jahr=2003 | ISBN=978-3-462-03216-1 }} * ''Baader braun.'' In: Iris Radisch (Hrsg.): ''Die Besten 2004. Klagenfurter Texte. Die 28. Tage der deutschsprachigen Literatur in Klagenfurt.'' Piper, München/Zürich 2004, ISBN 3-492-04648-7. (Beitrag zum [[Ingeborg-Bachmann-Preis 2004|Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb 2004]], [http://archiv.bachmannpreis.orf.at/bachmannpreisv2/bachmannpreis/texte/stories/13747/ online]). * {{Literatur | Titel=[[Wer bin ich – und wenn ja, wie viele?]] Eine philosophische Reise | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2007 | ISBN=978-3-442-31143-9 }} (Platz 1 vun de Spiegel-Bestsellerliste van’n 2. Juni bit to’n 21. September 2008]]) * {{Literatur | Autor=mit Georg Jonathan Precht | Titel=Die Instrumente des Herrn Jørgensen. Roman | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2009 | ISBN=978-3-442-47115-7 }} * {{Literatur | Titel=[[Liebe: Ein unordentliches Gefühl]] | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2010 | ISBN=978-3-442-15554-5 }} * {{Literatur | Titel=Die Kunst, kein Egoist zu sein. Warum wir gerne gut sein wollen und was uns davon abhält | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2010 | ISBN=978-3-442-31218-4 }} * {{Literatur | Titel=Lenin kam nur bis Lüdenscheid. Meine kleine deutsche Revolution | Verlag=Ullstein | Auflage=Erweiterte | Ort=Berlin | Jahr=2011 | ISBN=978-3-548-37323-2 }} * {{Literatur |Titel= [[Warum gibt es alles und nicht Nichts?]] Ein Ausflug in die Philosophie |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2011 |ISBN = 978-3-442-31238-2 }} * {{Literatur |Titel= [[Anna, die Schule und der liebe Gott]]. Der Verrat des Bildungssystems an unseren Kindern |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2013 |ISBN = 978-3-442-31261-0 }} ([[Liste der meistverkauften Sachbücher in Deutschland#2011 ff|Platz 1 der Spiegel-Bestsellerliste vom 6. bis zum 19. Mai 2013]]) * {{Literatur |Titel= Erkenne die Welt, Geschichte der Philosophie 1 |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2015 |ISBN = 978-3-442-31262-7 }} * ''Tiere denken. Vom Recht der Tiere und den Grenzen des Menschen'', Goldmann, München 2016, ISBN 978-3-442-31441-6. * ''Erkenne dich selbst, Geschichte der Philosophie 2''. Goldmann, München 2017, ISBN 978-3-442-31367-9 * ''[[Jäger, Hirten, Kritiker. Eine Utopie für die digitale Gesellschaft]]''. Goldmann, München 2018, ISBN 978-3-442-31501-7. * {{Literatur |Titel= Sei du selbst. Eine Geschichte der Philosophie 3 |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2019 |ISBN = 978-3-442-31402-7 }} * {{Literatur |Titel= Künstliche Intelligenz und der Sinn des Lebens: Ein Essay |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2020 |ISBN = 978-3442315611 |Autor=|Hrsg=|Sammelwerk=|Band=|Nummer=|Auflage=|Seiten=}} === Upsätze un Artikel (Utwahl) === * ''[http://www.zeit.de/1997/33/precht.txt.19970808.xml/komplettansicht Die Invasion der Bilder].'' ''Niemand stellt Fragen, das Digitalfernsehen antwortet.'' In: ''Die Zeit.'' 8. August 1997 * ''Grüne Sorgen, schwarze Visionen. Ökologie in der angstfreien Gesellschaft.'' In: ''FAZ.'' 20. März 1999 * ''Nach den Spielregeln der Biologie. Ernst Haeckel und seine heutigen Nachfahren.'' In: ''FAZ.'' 15. Januar 2000 * [http://www.kultiversum.de/Literatur-Literaturen/Peter-Sloterdijk-Sphaeren-Plurale-Sphaerologie.html ''Einstürzende Sandburgen. Warum der Schöpfer der «Sphärologie» ein begnadeter Sprachkünstler und Kritiker, aber kein großer Philosoph ist.''] In: ''Literaturen.'' Juli/August 2004 * Der Spiegel: Feigheit vor dem Volk. Wider den verlogenen Menschenrechts-Bellizismus, 2009, Nr. 32 van'n 3. August 2009, Sieden 118–119 * Der Spiegel: Titel=Zwei Männer und der Mond. Zu einem seltsamen Hickhack hat sich der Streit zwischen Peter Sloterdijk und der Frankfurter Schule entwickelt, 2009, Nr. 45 van'n 2. November 2009, Sieden 150–152 * [http://www.zeit.de/2010/24/Bundespraesident-Wahl/komplettansicht ''… und keiner wacht auf. Leben wir noch in einer Demokratie, oder überlassen wir die Politik lieber einer kleinen Führungselite?''] In: ''Die Zeit.'' 24/2010 vom 10. Juni 2010. * Der Spiegel: Soziale Kriege. Vom Unbehagen der bürgerlichen Mittelschicht, 2010, Nr. 39 van'm 27. September 2010, Sieden 176–177 * ''Immer Mehr ist immer Weniger. Wer bestimmt eigentlich über den Fortschritt?'' In: ''Der Spiegel'' Nr.&nbsp;5/2011, 31.&nbsp;Januar 2011 [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-76659530.html online] * ''Vom Schlingern der Galeere. Bio-philosophische Betrachtungen über die obskuren „Märkte“.'' In: ''Der Spiegel'' 2/2012, 9. Januar 2012 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-83504590.html online]) * ''Kaltgestellte Frösche. Politik kennt kein Ethos mehr: Sie will die Welt vermessen, statt sie zu gestalten.'' In: ''Der Spiegel'' 37/2013, 9. September 2013 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-111320248.html online]) * ''Wer ist konservativer? Rechte Populisten und der Islam sind sich näher, als sie glauben''. In: ''Der Spiegel'' 6/2015, 31. Januar 2015 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-131578899.html online]) * ''Echte Träume, echte Not. Wohin wir driften, wer Deutschland abschafft und warum die Flüchtlinge nicht hier sind, um uns zu nutzen''. In: ''Die Zeit'' 1/2016, 14. Januar 2016 ([http://www.zeit.de/2016/01/moral-fluechtlinge-deutschland-fluechtlingspolitik-buerokratie online]) * (mit [[Harald Welzer]]): ''Jugend an die Macht! Unsere Debatte über die Flüchtlinge wird von älteren Intellektuellen bestimmt. Sie schüren Ängste, wo Offenheit vorherrscht. Ihre Verzagtheit ist gefährlich''. In: ''Die Zeit'' 13/2016, 17. März 2016 ([http://www.zeit.de/2016/13/migration-debatte-gefluechtete-zuversicht-jugend online]) * [http://www.zeit.de/2016/40/europa-erzaehlung-narrativ-politik-oekonomie-richard-david-precht/komplettansicht ''Unsere gereizten Seelen – Europa braucht Staatsbürger und keine User und Konsumenten. Ein Plädoyer für eine neue europäische Erzählung'']. Die Zeit Nr. 40/2016, 22. September 2016 * ''Vom Irrsinn, Maschinen Ethik einzuprogrammieren.'' In: ''Der Spiegel'' 48/2018, 24. November 2018 ([http://www.spiegel.de/plus/richard-david-precht-vom-irrsinn-maschinen-ethik-einzuprogrammieren-a-00000000-0002-0001-0000-000160960485 online]) === Interviews === * [https://www.srf.ch/play/tv/sternstunde-philosophie/video/richard-david-precht-vergesst-das-wissen?id=98d24fcc-21be-46e0-aeb0-f0fd53427ba9 ''Vergesst das Wissen!''] Richard David Precht gibt im Gespräch mit [[Barbara Bleisch]] Auskünfte über sein Selbstbild als Philosoph und öffentlicher Intellektueller in Deutschland, über seine Forderung nach einer „[[Bildungsrevolution]]“ und über seine Wünsche für eine gegenwartstaugliche Optimierung des philosophischen Diskurses im universitären und außeruniversitären Bereich. In: [[Schweizer Radio und Fernsehen]], 17. November 2013; abgerufen am 4. Juni 2020. * [https://www.augsburger-allgemeine.de/kultur/Richard-David-Precht-Die-Menschen-lieben-Verbote-id54827366.html Richard David Precht: ''„Die Menschen lieben Verbote“''] ''Augsburger Allgemeine'' vom 9. Juli 2019. == Film == * ''Lenin kam nur bis Lüdenscheid.'' Dokumentar- un Speelfilm, Düütschland, 2008, 88 Min., Dreihbook: Richard David Precht, Regie: André Schäfer, Produktion: Florianfilm, in’n Updrag vun den [[Westdeutscher Rundfunk Köln|WDR]], [[Südwestrundfunk|SWR]], Kino-Premiere: 1.&nbsp;Juni 2008 in Solingen,<ref>{{Webarchiv | url=http://www.solinger-tageblatt.de/index.php?redid=247272 | wayback=20090304010658 | text=Precht: ''Die Welt in meinem Kopf''}}, [[Solinger Tageblatt]], 2.&nbsp;Juni 2008.</ref> Film-Besprechung:<ref name="taz_2008-06-05" /> De [[Dokumentarfilm]] wurr för den [[Düütsch Filmpries 2009|Düütschen Filmpries 2009]] nomineert. == Literatur == * [[Gero von Boehm]]: ''Richard David Precht. 18. Februar 2009.'' Interview in: ''Begegnungen. Menschenbilder aus drei Jahrzehnten.'' Collection Rolf Heyne, München 2012, ISBN 978-3-89910-443-1, S.&nbsp;650–660. == Weblinks == {{Commons|3=S}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=115702318 Indrag in de DNB] * {{IMDb|nm3005548}} * [[zdf.de]]: [https://www.zdf.de/gesellschaft/precht ''Precht''] (Eigene Sendung) == Anmarken == <references responsive> <ref name="welt_2014-12-05"> {{Internetquelle | url=https://www.welt.de/print/welt_kompakt/koeln/article135037830/Philosophie-als-Erfolgsmodell.html | titel=Philosophie als Erfolgsmodell | titelerg=Richard David Precht wird 50: Kölner musste lange auf Anerkennung warten | werk=[[Die Welt]] | datum=2014-12-05 | zugriff=2019-06-18 }} </ref> <ref name="taz_2008-06-05"> {{Internetquelle | autor=Barbara Schweizerhof | url=http://www.taz.de/!5181118/ | titel=Lenin kam nur bis Lüdenscheid | titelerg=Film-Besprechung | werk=[[Die Tageszeitung]] | datum=2008-06-05 | zugriff=2019-06-18 }} </ref> </references> {{Normdaten|TYP=p|GND=115702318|LCCN=n/96/87437|VIAF=115547802|NDL=001093781}} {{SORTIERUNG:Precht, Richard David}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Philosoph]] 67gge0ybyblsph2he5ckudz4qzeqdc6 0 145716 1076217 1075845 2026-08-15T22:54:40Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076217 wikitext text/x-wiki [[Datei:Zugezogen Maskulin – Ackerfestival 2014 04.jpg|thumb|300px|Zugezogen Maskulin up de Ackerfestival 2014]] '''Zugezogen Maskulin''' is ein [[Berlin]]er [[Hip-Hop]]-[[Duett|Duo]] bestahnd ut [[Grim104]] un [[Testo (Rapper)|Testo]]. == Bandgeschicht == Grim104 un Testo hebben dat Duo an'n 1. Juli 2010 grünnt. De Nam is ein Anspillung up [[Westberlin Maskulin]] ([[Kool Savas]] un [[Taktloss]]) un [[Südberlin Maskulin]] ([[Fler]] un [[Silla (Rapper)|Silla]]). Beid Rapper kamen nich ierst ut Berlin, dorher stammt dat Wuurt „zugezogen“ in de Nam. 2011 keem dat Gratisalbum ''Kauft nicht bei Zugezogenen'' rut. Dat Duo präsentiert sik, ähnlich as [[K.I.Z]], as Persiflage up [[Gangsta-Rap]] un [[Macho]]-[[Attitüde]], darför öwerspitzen un pointieren sei ünnerscheidlich [[Klischee]]s. Dortau perren [[Sarkasmus|sarkastisch]] un [[Ironie|ironisch]] Kommentare tau'n Tietgeest.<ref name="laut">{{Laut|ID=Zugezogen-Maskulin|Linktext=Zugezogen Maskulin}}</ref> In'n Harfst 2013 ward dat Duo von'n Hamburger linksolternativ [[Independent-Label]] [[Buback (Ünnernähmen)|Buback]] ünner Verdrag nahmen. Tauierst keem dort de von Grim104 sülfstbetitelt [[Extended Play|EP]]. An'n 13. Februar 2015 folgt dat tweite Album von de Grupp ''Alles brennt''.<ref name="laut" /> An'n 20. Oktober 2017 ward dat drütt Album mit de Titel ''Alle gegen Alle'' verapentlich.<ref>{{Literatur|Autor=Oliver Marquart|Titel=Zugezogen Maskulin kündigen neues Album "Alle gegen alle" an - rap.de|Sammelwerk=rap.de|Datum=2017-07-08|Online=http://rap.de/news/106896-zugezogen-maskulin-kuendigen-neues-album-alle-gegen-alle-an/|Abruf=2017-07-10}}</ref> Dat fürt Album ''10 Jahre Abfuck'' kamt an'n 7. august 2020.<ref>{{Internetquelle |autor=Alex Wegerich |url=https://rap.de/soundandvideo/181094-zugezogen-maskulin-kuendigen-ihr-neues-album-10-jahre-abfuck-an-veroeffentlichen-die-single-exit/ |titel=Zugezogen Maskulin kündigen ihr neues Album "10 Jahre Abfuck" an & veröffentlichen die Single "Exit" |werk=rap.de |datum=2020-05-15 |abruf=2020-05-24 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://rap.de/soundandvideo/181094-zugezogen-maskulin-kuendigen-ihr-neues-album-10-jahre-abfuck-an-veroeffentlichen-die-single-exit/ |wayback=20200528045640 |text=Zugezogen Maskulin kündigen ihr neues Album "10 Jahre Abfuck" an & veröffentlichen die Single "Exit" |archiv-bot=2026-08-15 22:54:40 InternetArchiveBot }}</ref> == Diskografie == * 2010: ''Zugezogen Maskulin'' (Gratis-EP) * 2011: ''Kauft nicht bei Zugezogenen'' (Gratis-Album) * 2012: ''Undercut Tumblrblog'' (Freetrack) * 2015: ''Alles brennt'' (Album, [[Buback (Unternehmen)|Buback]]) * 2015: ''Füchse'' feat. [[LGoony]] (Juice-Exclusive auf Juice CD No 132) * 2016: ''Ratatat im Bataclan'' (Freetrack) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (Releasetrack), Uwe & Heiko * 2017: ''Alle gegen Alle'' (LP) * 2020: ''EXIT'' (Single) * 2020: ''Tanz auf dem Vulkan'' (Single) * 2020: ''Sommer Vorbei'' (Single) == Weblinks == {{Commonscat}} * {{Laut|ID=Zugezogen-Maskulin}} * [https://web.archive.org/web/20170910212136/http://www.buback.de/zugezogen-maskulin.php Zugezogen Maskulin] bi [[Buback (Unternehmen)|Buback]] * [https://www.zeit.de/kultur/musik/2015-02/zugezogen-maskulin-alles-brennt Daniel Gerhardt: ''Zugezogen maskulin – Deutschrap brennt.'' Zeit online, 10. Februar 2015] == Einzelnawiese == <references /> [[Kategorie:Hip-Hop]] [[Kategorie:Rap]] [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Düütschland]] fqrzfqfjgupxb5n08w2elajcfpz43l9 0 145732 1076187 1075822 2026-08-15T20:00:52Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076187 wikitext text/x-wiki [[Datei:Testo – Ackerfestival 2014 05.jpg|mini|Testo bi'n Ackerfestival 2014 in [[Kummerfeld]]]] '''Testo''' (* [[1988]] in [[Leipzig]]; börgerlig: ''Hendrik Bolz''<ref>[https://www.deutschlandfunk.de/hip-hop-duo-zugezogen-maskulin-die-wut-ist-das-befreiende.807.de.html?dram:article_id=399006 „Die Wut ist das befreiende Element“, deutschlandfunk.de, 24. Oktober 2017, abgerufen am 25. August 2018]</ref>) is ein dütsch [[Rap]]per, de bi'n Hamburger Label ''[[Buback (Unternehmen)|Buback]]'' ünner Verdrag steiht. Tausamen mit de Rapper [[grim104]] billt hei dat Hip-Hop-Duo [[Zugezogen Maskulin]].<ref name="Musikmarkt">{{Internetquelle |autor=Musikmarkt.de |url=http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |titel="Buback nimmt Zugezogen Maskulin unter Vertrag" |zugriff=2014-03-12 |archiv-url=https://archive.is/20140312212902/http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |archiv-datum=2014-03-12 |offline=ja }} {{Webarchiv|url=http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |wayback=20140317224608 |text="Buback nimmt Zugezogen Maskulin unter Vertrag" |archiv-bot=2026-08-15 20:00:52 InternetArchiveBot }}</ref> == Läben == Hendrik Bolz wür 1988 in Leipzig geburen un verbröcht sin Jugend na egen Utsag öwerwägend in [[Stralsund]]. Na'n Abitur töch hei na [[Berlin]], wur hei ünner annern ünner de Leitung von de Journalisten [[Marcus Staiger]] ein Praktikum in de Redaktion von de Internetsiet Rap.de absolviert hett. Hier hett hei de Rapper [[grim104]] kennenlihrt, mit em billt hei dat Hip-Hop-Duo Zugezogen Maskulin. Ein ierst kommün Album keem 2011 rut. näbenbi hett Bolz 2013 ein egen EP (''Töte deine Helden'') rutbröcht. Ut de EP sünd mihrer Stücke ok as Musikvideo rutkeem. == Diskografie == ; Alben * 2011: Kauft nicht bei Zugezogenen (Kostenloses Album mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Alle gegen Alle'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) ; EP * 2010: ''Zugezogen Maskulin'' (Kostenlose EP mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2013: ''Töte deine Helden'' ; Singles * 2014: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2014: ''Endlich wieder Krieg'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Plattenbau O.S.T.'' (mit Ada Steinberg as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Uwe & Heiko'' (mit grim104 ls Zugezogen Maskulin) ; Videos * 2011: ''Entartete Kunst'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Undercut Tumblrblog'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Rotkohl'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Maskulin Maskulin'' (mit 3Plusss, Donetasy un grim104) * 2013: ''Champagner Für Alle'' * 2013: ''Töte deine Helden'' * 2013: ''Keine Ahnung Wo'' * 2014: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2014: ''Endlich wieder Krieg'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Plattenbau O.S.T.'' (mit Ada Steinberg as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Uwe & Heiko'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Alle gegen Alle'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) == Weblinks == {{Commonscat|Testo}} == Einzelnawiese == <references /> [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Rap]] [[Kategorie:Hip-Hop]] [[Kategorie:Boren 1988]] 1vihgv8t7qwso7pmqd4meuv7dpzkk7l 0 150006 1076180 1075816 2026-08-15T19:23:55Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076180 wikitext text/x-wiki [[Datei:Steven Chu official DOE portrait.jpg|mini|hochkant|Steven Chu (2009)]] '''Steven Chu''' (chineesch: 朱棣文; Pinyin: Zhū Dìwén}}; * [[28. Februar]] [[1948]] in [[St. Louis]], [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]]) is en US-amerikaansch Physiker. He kreeg 1997 gemeensam mit [[William Daniel Phillips]] un [[Claude Cohen-Tannoudji]] den [[Nobelpries för Physik]]. Sien Hööftrebeet is de [[Laserköhlen|Beinflooten vun Atomen middels Lasern]]. He weer Direkter vun dat [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] bit to sien Ernennung to’n Energieminister un hollt Professuren in [[University of California, Berkeley|Berkeley]] un [[Stanford University|Stanford]]. In dat Kabinett vun den US-Präsidenten [[Barack Obama]] weer Chu van 2009 bit 2013 Energieminister. == Leven == Chu stammt ut en [[Sino-Amerikaner|chineeschstämmig]] Akademikerfamilie, de 1943 över den Ümweg över [[Frankriek]] in de USA inwannert is. Sien Vader weer Chemie-Perfesser an dat [[Polytechnic Institute of New York University|Brooklyn Polytechnic]], un Chu is dicht bi Garden City upwussen. He hett anfangs an de [[University of Rochester]] studeert, wo he sien [[Bachelor]] maakt hett. Dornah is he an de [[University of California, Berkeley]] mit de Afsicht wesselt, sück up [[theoretische Physik]] to spezialiseeren. Bi [[Eugene David Commins]] hett he sück denn aber mit dat Meeten vun [[Paritätsverletzung]]en vun dat (in de [[Quantenelektrodynamik]] [[Verboden Övergang|verboden]]) magnetischen [[Dipol]]övergangs in [[Thallium]]atomen befaat, de nah de [[Elektroswaak Wesselwirken|elektroswaak Theorie]] in dat [[Standardmodell]] mögelk weern (de oorsprüngliche Vörslag för sückse Experimente keem vun [[Claude Bouchiat]] un [[Marie-Anne Bouchiat]] in Frankriek 1974) un sück in en swaak Asymmetrie vun de Absorptschoon vun rechts- un linkspolariseert Lucht ütern dee. För dat Experiment muss sück Chu intensiv mit den Bau vun Lasern befaaten. Dat Experiment nehm eenig Tiet in Anspröök, un wiels disse Tiet wurr he 1976 [[Post-Doktorand|Post-Doc]] – sien experimentelle Arbeit wurr as utreckend Qualifikatschoon anerkannt. Eerste Ergevnisse hett de Grupp 1979 bekannt maakt,<ref>[https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.42.343 R. Conti, P. Bucksbaum, S. Chu, E. Commins, L. Hunter, Preliminary Observation of Parity Nonconservation in Atomic Thallium]</ref> dormals aber weer neutrale Ströme all an dat [[Stanford Linear Accelerator Center|SLAC]] in de Hoochenergiephysik nahwiest wurrn. Af 1978 hett he bi de [[Bell Laboratories]] in [[Murray Hill (New Jersey)]] arbeit, wo he mit Experimenten to dat nipp un nau Vermeeten vun de Spektren vun [[Positronium]] anfung, dat „Waterstoffatom“ vun de [[Quantenelektrodynamik]], bestahnd ut [[Positron]] un Elektron. Dat Experiment (mit Allen Mills) weer spoodriek, düer aber ok mehrere Johren. Dat weer dormals en vun de nauste Experimente to de Quantenelektrodynamik.<ref>[https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.52.1689 Steven Chu, Allen P. Mills Jr., John L. Hall: Measurement of the Positronium 13S1-23S1 Interval by Doppler-Free Two-Photon Spectroscopy. In: Physical Review Letters. Band 52, Nr. 19, 1984, S. 1689–1692]</ref> 1983 wurr he Baas vun de Afdeelen för [[Quantenelektronik|Quantenelektronische]] Forschung vun dat Bell-Labor in [[Holmdel]]. To disse Tiet wull he sück eegentlich mit Fastkörperphysik befaaten (Pikosekunden-Laserpulse to dat Ünnersöken vun [[Exziton]]en-Anregungen), wurr denn aber (anreegt dör Arbeiten vun sien Kolleeg [[Arthur Ashkin]] bi de Bell Labs, de doran all siet 1970 arbeiten dee) to de Entwicklung vun optisch Fallen<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, J. E. Bjorkholm, J. M. Dziedzic, A. Ashkin |Titel=Observation of a single-beam gradient force optical trap for dielectric particles |Sammelwerk=[[Optics Letters]] |Band=11 |Nummer=5 |Datum=1986 |Seiten=288–290 |DOI=10.1364/OL.11.000288}}</ref> un hör Wiederentwicklung mit Laserköhlensverfohren to dat „Infangen“ vun Atomen führt, wat hüm sluutend den Nobelpries inbrocht hett.<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, L. Hollberg, J. E. Bjorkholm, Alex Cable, A. Ashkin |Titel=Three-dimensional viscous confinement and cooling of atoms by resonance radiation pressure |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=55 |Nummer=1 |Datum=1985 |Seiten=48–51 |DOI=10.1103/PhysRevLett.55.48}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=Jason Socrates Bardi |Titel=Focus: Landmarks: Laser Cooling of Atoms |Sammelwerk=Physical Review Focus |Band=21 |Nummer=11 |Datum=2008-04-02 |DOI=10.1103/physrevfocus.21.11}}</ref> 1987 wurr he as Nachfolger vun [[Theodor Hänsch]] Perfesser för Physik un Anwennd Physik an de [[Stanford University]]. Dor hett he van 1990 bit 1993 un 1999 bit 2001 de Physikafdeelen leit un hett sück ok mit [[biophysik]]alischen Forschungen befaat. 2004 wurr he Direkter vun dat [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] un hett dorto ok en Professur an de University of California, Berkeley annommen. Van 20. Januar 2009 bit to’n 22. April 2013 weer he Energieminister in de Obama-Regeeren. Bi de Reed för beid Hüüs vun den Kongress to’n Anlaat vun de Gesundheitsreform in dat Johr 2009 weer Chu [[Designated Survivor]]. He weer in’n Fall vun en Anslag up dat Kapitol de hööchstrangige Överlevende ween un harr de Nahfolge vun Barack Obama as Präsident antreeden. 2013 weer Chu bi de [[State of the Union Address]] weer Designated Survivor. To Tiet is Chu ''William R. Kenan, Jr., Professor of Physics'' un ''Professor of Molecular & Cellular Physiology'' in de ''Medical School'' an de Stanford University. Todem is he Liddmaat vun dat ''Bio-X Biosciences Institute'' un dat ''Wu Tsai Neurosciences Institute'' in Stanford.<ref name="CV" /> == Wirken == [[Datei:President Obama and Secretary Chu.jpg|mini|[[Barack Obama]] un Steven Chu (2009)]] Chu hett tallriek Verfohren un Reedschopp för optische un [[atomphysik]]alische Meeten entwickelt. So hett he mit Hülp vun stabiliseert Laser de Paritätsverletzung in Thalliumatomen meeten un mit de [[Laserspektroskopie#Spezielle Verfahren|Dopplerfree Twee-Photonen-Spektroskopie]] hett he [[Positronium]] un [[Myonium]] ünnersöcht (mit Mills hett he 1982 de Differenz vun 1s un 2s Niveau vun dat Positroniums mit en Nauigkeit vun en paar Deele nto een Milliarde meeten). Sien wichtigste wetenschapliche Leistung weer af Midden vun de 1980er Johren de [[Laserköhlen]] vun Atomen. Se is en zentraal Komponente vun [[Magneto-optische Falle|magnetooptischen Atomfallen]].<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, J. E. Bjorkholm, A. Ashkin, A. Cable |Titel=Experimental Observation of Optically Trapped Atoms |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=57 |Nummer=3 |Datum=1986 |Seiten=314–317 |DOI=10.1103/PhysRevLett.57.314}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=E. L. Raab, M. Prentiss, Alex Cable, Steven Chu, [[David E. Pritchard|D. E. Pritchard]] |Titel=Trapping of Neutral Sodium Atoms with Radiation Pressure |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=59 |Nummer=23 |Datum=1987 |Seiten=2631–2634 |DOI=10.1103/PhysRevLett.59.2631}}</ref> Later hett Chu an dat Verfienern vun disse Methoden för [[Atomuhr]]en nah dat Fontänenprinzip un [[Bose-Einstein-Kondensat]]en arbeit. He hett sück an hoochnau Meeten vun de [[Gravitatschonskonstante]] un [[Fienstrukturkonstante]] bedeeligt un hett eenige vun sien optisch Methoden bi biophysikalischen Ünnersöken insett, etwa bi de Manipulatschoon vun eenzelt [[Desoxyribonukleinsüre|DNA]]-Moleküle mit [[Optische Pinzette|optischen Pinzetten]] (Optical Tweezers, 1989) oder in de [[Polymer]]dynamik. 1982 hett he mit Wong de Mögelkeit vun dat Utbreeden vun Pulsen in afsorberend Medien mit en Gruppengeschwindigkeit, de grötter as de Luchtgeschwindigkeit in dat Medium is, nahwiest.<ref>{{Literatur |Autor=S. Chu, S. Wong |Titel=Linear Pulse Propagation in an Absorbing Medium |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=48 |Nummer=11 |Datum=1982 |Seiten=738–741 |DOI=10.1103/PhysRevLett.48.738}}</ref> To Tiet befaat sück Chu vör allen mit de Forschung to biophysikalischen Themen (as de Synthees un Funktschonaliseeren vun Nanodeelken för de ''in vivo'' Afbillen vun zellulären Perzessen) un physikalischer Probleme mit Relevanz för Energie- un Umweltfragen (as de Entwicklung vun Batterien up Basis vun Lithium un Swefel, nee Methoden to de elektrochemische Upspalten vun Water, de Verminnern vun Kohlendioxidemissionen un de Extraktschoon vun Lithium ut Soltwaterr).<ref>{{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu?tab=research-and-scholarship |titel=Current Research and Scholarly Interests |hrsg=Stanford University |sprache=en |zugriff=2018-11-30}}</ref> He weer en vun de Eersten, de de Petitschoon för ''Project Steve'' ünnerschreeven hett, en Kampagne, de för de Ünnerrichten vun de herkömmlichen wetenschaplich Upfaaten över de [[Evolutschonstheorie]] an Scholen intreeden deiht, un hett sück dormit gegen de in den USA populären Alternativkonzepte vun den [[Kreatschonismus]] un dat [[Intelligent Design]] stellt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.the-scientist.com/news-analysis/bringing-in-the-steves-52075 |titel=Bringing in the Steves |datum=2003-02-17 |autor=Steve Mirsky |werk=The Scientist |sprache=en |zugriff=2018-11-30 }} {{Webarchiv|url=https://www.the-scientist.com/news-analysis/bringing-in-the-steves-52075 |wayback=20200811050103 |text=Bringing in the Steves |archiv-bot=2026-08-15 19:23:55 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://ncse.com/project-steve |titel=Project Steve |hrsg=National Center for Science Education |sprache=en |zugriff=2018-11-30}}</ref> == Insetten in den Beriek Energieversörgen un Klimawannel == [[Datei:OliverInderwildi-FatihBirol-StevenChu-OxfordUniversity.jpg|mini|Steven Chu (rechts) un [[Fatih Birol]] (Mitte) bi en Konferenz an de [[University of Oxford]]]] Chu is all lang för en starkere Forschung in den Beriek [[Regenerativ Energie|regenerativ Energien]] un de Wiederentwicklung vun de [[Karnenergie|Karnkraft]], wiel he de Meenen is, dat en Verlagerung weg vun fossilen Brennstoffen unverzichtbar is, um de [[globale Erwärmung]] to bekämpfen. Chu hett ok wohrschoot, dat globale Erwärmung de Landwertscha in‘n US-Bundsstaat [[Kalifornien]] noch binnerhalv vun dit Johrhunnert unmögelk maaken kunn. He is Liddmaat vun den Kopenhagener Klimaraat (Copenhagen Climate Council), en Vereenigung vun Wertschaps- un Wetenschapsvertredern, de inricht wurr, um en Impuls för de [[UN-Klimakonferenz in Kopenhagen]] in‘n Dezember 2009 to geven. Chu speel ok en wichtig Rull bi de Utarbeiten vun de spoodriek Bewarf för dat ''Energy Biosciences Institute'', en vun [[BP]] mit 500 Millionen Dollar finanzeert gemeensam Projekt vun de Universität Berkeley, dat ''Lawrence Berkeley Lab'' un de [[University of Illinois]]. Dat hett in Berkeley för en Striederee mit de führt, de bang weern, dat disse Tosommenarbeit dat Ansehn vun de Universität för akademische Integrität beschädigen kunn. == Utteknungen un Ehrungen == Chu kreeg 1987 den [[Herbert-P.-Broida-Pries]] för Laserspektroskopie vun de [[American Physical Society]], 1993 den [[König-Faisal-Pries]] för Naturwetenschapen<ref>{{Internetquelle |url=https://kingfaisalprize.org/professor-steven-chu/ |titel=Professor Steven Chu: Winner of the 1993 KFP Prize for Science |hrsg=kingfaisalprize.org |datum= |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> 1994 den [[William F. Meggers Award]] vun de [[Optical Society of America]]<ref name="OSA" /> un den [[Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science]] vun de APS<ref>{{Internetquelle |url=https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Chu&first_nm=Steven&year=1994 |titel=1994 Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science Recipient: Steven Chu |hrsg=APS |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> un 1995 den [[Humboldt-Forschungspries]] vun de [[Alexander von Humboldt-Stiftung]], vun de ok en [[Wolfgang-Paul-Vorlesung]] organiseert wurr, de he 1998 an dat Physikalischen Institut vun de [[Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn|Universität Bonn]] hull.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pi.uni-bonn.de/news/wolfgang-paul-lecture/1998-steven-chu |titel=1998: Steven Chu |hrsg=Universität Bonn |datum= |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.pi.uni-bonn.de/news/wolfgang-paul-lecture/1998-steven-chu |wayback=20200930183314 |text=1998: Steven Chu |archiv-bot=2026-08-15 19:23:55 InternetArchiveBot }}</ref> 1996 kreeg he en [[Guggenheim-Stipendium]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/steven-chu/ |titel=Steven Chu, Fellow: Awarded 1996 |hrsg=Guggenheim Foundation |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/steven-chu/ |wayback=20181130030319 |text=Steven Chu, Fellow: Awarded 1996 |archiv-bot=2026-08-15 19:23:55 InternetArchiveBot }}</ref> He is Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]], siet 1992 de [[American Academy of Arts and Sciences]] un siet 1998 de [[American Philosophical Society]]. 2014 wurr he in de [[Royal Society]] wählt un is todem Liddmaat vun de [[Academia Sinica]], de [[Chineesch Akademie vun de Wetenschapen]] un de ''Korean Academy of Science and Technology''.<ref name="OSA">{{Internetquelle |url=https://www.osa.org/en-us/history/biographies/steven-chu/ |titel=Steven Chu |hrsg=OSA |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> Siet 2018 is he ordentlich Liddmaat vun de [[Päpstliche Akademie vun de Wetenschapen]].<ref>{{Internetquelle |url=http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2018/10/20/0768/01652.html#me |titel=Nomina di Membro Ordinario della Pontificia Accademia delle Scienze |hrsg=[[Presseamt vun den Hilligen Stohl]] |werk=Tägliches Bulletin |datum=2018-10-20 |zugriff=2018-10-20 |sprache=it}}</ref> Chu hett över 30 Ehrendoktertitel tospraken kreegen,<ref name="CV">{{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu |titel=Steven Chu: Biography |hrsg=stanford.edu |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> dorünner dör de [[Boston University]] (2007),<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bu.edu/cfa/nobel-prize-winner-steven-chu-to-speak-at-commencement/ |titel=Nobel Prize Winner Steven Chu to Speak at Boston University Commencement |hrsg=Boston University |datum= |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.bu.edu/cfa/nobel-prize-winner-steven-chu-to-speak-at-commencement/ |wayback=20181130071607 |text=Nobel Prize Winner Steven Chu to Speak at Boston University Commencement |archiv-bot=2026-08-15 19:23:55 InternetArchiveBot }}</ref> de [[Harvard University]] (2009)<ref>{{Internetquelle |url=https://harvardmagazine.com/commencement/2009-honorary-degrees |titel=In Esteemed Company |werk=Harvard Magazine |datum=2009-06-04 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> de [[Washington University in St. Louis]],<ref>{{cite web| url=http://news.wustl.edu/news/Pages/20707.aspx|title=Five to receive honorary degrees| publisher=Washington University}}</ref> [[Yale University]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.huffingtonpost.com/2010/05/24/yale-graduation_n_587773.html |werk=Huffington Post |autor=Leah Finnegan |titel=Celebs Converge At Yale's Graduation Ceremony (PHOTOS) |datum=2010-05-24 |zugriff=2018-11-29}}</ref> un de [[University of Strathclyde]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2010-11/uos-hdf110410.php |titel=Honorary degrees for 3 Nobel laureates |hrsg=University of Strathclyde |datum=2010-11-04 |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2010-11/uos-hdf110410.php |wayback=20181130030426 |text=Honorary degrees for 3 Nobel laureates |archiv-bot=2026-08-15 19:23:55 InternetArchiveBot }}</ref> (all 2010), de [[Australian National University]] (2014)<ref>{{Internetquelle |url=https://science.anu.edu.au/news-events/news/anu-honours-professor-steven-chu |titel=ANU honours Professor Steven Chu |hrsg=ANU |datum=2014-12-08 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> [[Dartmouth College]] (2015)<ref>{{Internetquelle |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/06/steven-chu-doctor-science |titel=Steven Chu (Doctor of Science) |hrsg=Dartmouth College |datum=2015-06-14 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> un [[Amherst College]] (2018)<ref>{{Internetquelle |url=https://dailycollegian.com/2018/03/steven-chu-awarded-honorary-degree-offers-prediction-of-hope/ |titel=Steven Chu awarded honorary degree, offers prediction of hope |autor=Nate Procter |werk=Daily Collegian |datum=2018-03-22 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref>. 1997 kreeg Chu tosommen mit [[William Daniel Phillips]] un [[Claude Cohen-Tannoudji]] den [[Nobelpries för Physik|Physik-Nobelpries]] ''för dat Köhlen un Infangen vun Atomen mit Laserlucht''.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1997/summary/ Steven Chu up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)]</ref> == Weblinks == {{Commons}} * {{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu |titel=Steven Chu |werk=Faculty Profiles, Stanford University |sprache=en |zugriff=2018-11-29 |abruf-verborgen=1}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1997/summary/ Steven Chu up de Sieden van dne Nobelpries (engelsch)] * {{PhysHistNetw|ID=11504002|Titel=Steven Chu}} * {{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/zeit-wissen/2010/05/Steven-Chu/komplettansicht |titel=Der Erklärminister |autor=Jens Uehlecke |werk=ZEIT Wissen 05/2010 |datum=2010-08-03 |zugriff=2018-11-29 |abruf-verborgen=1}} * [https://millercenter.org/president/obama/essays/chu-2009-secretary-of-energy Steven Chu] im ''Miller Center of Public Affairs'' der [[University of Virginia]] (engelsch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=141983523|LCCN=no/2002/105390|VIAF=78456254}} {{SORTIERUNG:Chu, Steven}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1948]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Politiker]] metugi4v0pn0w9w890vtgseiqzaaqsc 0 151724 1076108 1075763 2026-08-15T13:32:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076108 wikitext text/x-wiki '''Matthias Wahls''' (* [[25. Januar]] [[1968]] in [[Hamborg]]<ref>DSB-Mitgliederdatenbank</ref>) is en düütsch [[Grootmeester (Schach)|Schachgrootmeester]] un Pokerspeler. == Leben == 1985 wurr Wahls düütsch Jöögdmeester.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.teleschach.com/dsj/dsj-dm85w.htm |wayback=20210226120613 |text=39. Deutsche Meisterschaft der Jugend (West), Telgte 1985 |archiv-bot=2026-03-14 05:37:52 InternetArchiveBot }} up [[TeleSchach]]</ref> 1988 wurr he vun de [[FIDE]] to‘n [[Internatschonaler Meester|Internatschonalen Meester]]<ref>Willy Iclicki: ''FIDE Golden book 1924-2002''. Euroadria, Slovenia, 2002, S. 100.</ref> nöömt, een Johr later to’n [[Grootmeester (Schach)|Grootmeester]].<ref>Willy Iclicki: ''FIDE Golden book 1924-2002''. Euroadria, Slovenia, 2002, S. 80.</ref> Bi den [[Berliner Sommer]] 1994 wurr he Tweet achter [[Hennadij Kusmin]], 1995 in Berlin achter [[Wjatscheslaw Dydyschko]] ebenfalls Tweet. 1996 (vör [[Stefan Kindermann]]) un 1997 (vör [[Christopher Lutz]]) wurr he Düütsch Meester. 1998 hett he sück för de FIDE-Weltmeesterschap, qualifizeert, de een Johr later in [[Las Vegas]] utdragen wurr. Dor hett he in de eerst Runn den Albaner [[Altin Cela]] mit 1½:½ slahn, is aber in de tweet Runn mit 0:2 an den ukrainschen Weltklassespeler [[Wassyl Iwantschuk]] scheitert. In de tweet Hälft vun de 1990er Johren fung he an, Seminare to Schachthemen, vör allen [[Anspeel (Schach)|Anspelen]], dörtoführen un hett sien Turnieraktivitäten rünnerfohren. Buterdem hett he 1997 de beid Schachböker ''Modernes Skandinavisch'' (ISBN 3-932861-00-0) un 2006 (tosommen mit [[Karsten Müller]] und [[Hannes Langrock]]) ''Modernes Skandinavisch, Band 2'' (ISBN 978-3-935748-13-1) as ok 2004 en Multimediakurs ''Die besten Eröffnungsfallen'' (ISBN 3-937549-09-9) herutbrocht. Siet Juli 2006 is sien [[Elo-Tall]] unverännert 2543, wiel he nah de [[Schachbundsliga 2005/06]] kien Elo-wert Turnierpartie mehr speelt hett.<ref>{{Internetquelle |url=http://ratings.fide.com/id.phtml?event=4600070 |titel=Rating Progress |hrsg=FIDE |zugriff=2010-03-04 |sprache=englisch }} {{Webarchiv|url=http://ratings.fide.com/id.phtml?event=4600070 |wayback=20141216123850 |text=Rating Progress |archiv-bot=2026-08-15 13:32:39 InternetArchiveBot }}</ref> Sien hööchste Elo-Tall vun 2609 reck he in’n Januar 1999.<ref>[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Wahls,%20Matthias.html Elo-Historie] bi olimpbase.org (engelsch)</ref> Matthias Wahls hett sück nah sien Schachloopbahn up dat [[Poker|Pokerspiel]] konzentreert. 2007 hett he tosommen mit [[Dominik Kofert]] de mit över 8,7 Millionen Liddmaaten (Stand 2020) weltwiet gröttste Pokerschool grünnd ''PokerStrategy.com'' (Sitt in Gibraltar).<ref>[http://de.pokerstrategy.com/jobs/#1177 Geschichte des Unternehmens pokerstrategy.com] up ''pokerstrategy.com''</ref> He hett anstreevt, de Pokervariante [[Texas Hold’em]] in Düütschland to verbreeden. Nahdem he disse Tätigkeit eenige Johren maakt harrm wurr in’n November 2011 bericht, Wahls weer „nach einem finanziell erfolgreichen Ausflug ins Pokergeschäft“ nah Süüdspanien trucken.<ref>http://www.abendblatt.de/sport/article2105361/Dem-Hamburger-Schachklub-droht-das-Matt.html</ref> == Natschonalmannschap == Mit de düütsch Natschonalmannschap hett Matthias Wahls an de [[Schacholympiade]]n [[Schacholympiade 1990|1990]] un [[Schacholympiade 1992|1992]]<ref>[http://www.olimpbase.org/players/aki8224f.html Matthias Wahls sien Ergevnisse bi Schacholympiaden] up olimpbase.org (engelsch)</ref> as ok de Mannschapseuropameesterschap 1989 deelnommen. Bi de Mannschaps-EM 1989 in [[Haifa]] reck he mit de Mannschap den darten Platz un in de Eenzelwertung den tweeten Platz an dat fiefte Brett.<ref>[http://www.olimpbase.org/playerse/aki8224f.html Matthias Wahls sien Ergevnisse bi Mannschapseuropameesterschapen] up olimpbase.org (engelsch)</ref> == Vereens == Matthias Wahls harr sien schachlich Wuddels bi den SK Union Eimsbüttel, en Schachklub in Hamborg, mit den he ünner annern in de Saison 1984/85 in de 2. Bundsliga speelt hett<ref>Johannes Eising, Gerd Treppner: ''Schachbundesliga 1984-88'', Joachim Beyer Verlag, Hollfeld 1989, ISBN 3-88805-081-2, S. 109.</ref>. Van 1985 bit 2006 speel he in de 1. Bundsliga bi den [[Hamburger SK]], mit den he ok 1993 un 1995 an‘n [[European Club Cup]] deelnommen hett<ref>[http://www.olimpbase.org/playersc/aki8224f.html Matthias Wahls sien Ergevnisse bi European Club Cups] up olimpbase.org (engelsch)</ref>. == Weblinks == {{Commons|3=S}} * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=4600070 FIDE-Koort] * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118193384 DNB-Katalog] * [https://www.365chess.com/players/Matthias_Wahls Partien vun Matthias Wahls up 365Chess.com (engelsch)] * [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=22720 Biographie un Partien bi chessgames.com (engelsch)] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118193384|VIAF=47552874}} {{SORTIERUNG:Wahls, Matthias}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1968]] [[Kategorie:Schachspeler]] [[Kategorie:Pokerspeler]] jmm002ns6z2q6wt6gsqane5xw66x0sm 0 152628 1076193 1075826 2026-08-15T20:26:23Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076193 wikitext text/x-wiki '''Timmel''' is een Deel van de Gemeente Grootfehn in´t Landkreis Auerk in [[Oostfreesland]] un liggt up een Geesteiland in´t midden van Leeg- un Hoogmooren. Bit in´t 19. Jahrhunnert weer dat Dörp besünners in´t Wintertied van de Welt ofsneden. == Histoorje == === Froe Middeloller === Archäologiske Utgraven van de Ostfreeske Landskup brochten in´t Oostdeel van Timmel Överblievsels van söven Husen un anner Findsels an´t Dag, de de Oorsprungen Timmels um dat Jahr 700 torügg föhrt. Dat grootste Wohnstallhuus hett een Besteck van 14 m Lengde und 5 m Breddte. De froomiddelollersten Husen laten sük as good 5 m brede eenasige (einschiffig) Wandpostenhusen beschrieven.<ref>{{Literatur |Autor=Rolf Bärenfänger |Titel="Timberlae-Timmel - Timmel im frühen Mittelalter", |Hrsg=Dorfverein "Uns Timmel e.V." |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort= |Datum=2011 |ISBN= |ISSN= |DOI= |PMID= |Seiten=44 f |Online= |Abruf=}}</ref> De Nawies van een Dörp wuur bibrocht, de bit um dat Jahr 900 Bestand harr. Daarna wuur dat Dörp an een anner Stee in´t Dörpbereck umleggt.<ref>{{Literatur |Autor=Ostfriesische Landschaft |Titel=Ausgrabungen 1999-2008 |Hrsg= |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort=Timmel |Datum=2007 |ISBN= |PMID= |Seiten= |Online= |Abruf=2020-09-06}}</ref> De Oort wuur vör´t eerste Mal an´t Enn van dat 9./10. Jahrhunnert in de Kloosterurkunnen van Werden as „Timberlae“ (= Holt/Boom) upföhrt. === Middeloller === ==== Kloostervörwark ==== Um 1200 richtde dat Klooster Klaarkamp ut Westfreesland in Timmel een Kloostervörwark in, een Buurkeree as „Butenposten“, in de Laienbröers för hör egen as ok för de Versörgen van dat Hoofdklooster warkden. In een Ofgavenlist van´t Bisdom Münster wuur dat Vörwark as Monachi in Tibello ordinare Cistercienses nöömt. In´t Jahr 1468 wuur dat Kloostervörwark dat Klosters Ihlow unnerstellt, dat in´t Jahr 1228 stift worden is. Um 1510 keem´t unner de Bestüür van dat Benediktiner Nunnenklooster Thedinga. Na 1530 keem´t in´t Verloop van´t Reformation in´t Eegendom van de Fürsten von Oostfreesland, de dat daarna an dat Kloster Thedinga verhüürden. In´t Jahr 1619 wuur dat Kloostervörwark an de eerstde Hüürbuur Ulfert Heyen up Tied verhüürt. Tüsken 1622 un 1624, in´t Dartigjahrige Oorlog, wuur dat Dörp un dat Vörwark dör de Landsknechten van de Graaf Mansfeld schwoor verheert. 1630 wurrn veer halve Heerde, smaals um 20 Hektar groot, van´t Vörwark ofdeelt un an een Getall van Buren verhüürt. So grooide Timmel beständig. Um 1830 wuur dat Klostervörwark an de Familje Buß verköfft. In´t 20. Jahrhunnert weern de Sloten un Wallen noch to seen.<ref name="Schoon">{{Literatur |Autor=Dieter Rogge, Hartmut Schoon, Gerd Simmering u. a.: |Titel=Timberlae - Timmel - Entwicklung eines Dorfes - Beiträge zur Ortsgeschichte. |Hrsg=Print Media Vertrieb und Verlag |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort=Wiesmoor |Datum=2011 |ISBN= |ISSN= |DOI= |PMID= |Seiten= |Online= |Abruf=2020-09-06}}</ref> ==== Hovetlingstied ==== In´t Jahr 1439 wurr Timmel tosamen mit anner Dörpen van´t Moormerland, to de Timmel to disse Tied behörde, van de Hambörgers an de Hovetlingsbroers Ulrik un Edzard Cirksena överdragen. In disse Urkunn wuur Timmel as Folkerdeborgh nöömt. Folkert Eckena of Eggena weer to disse Tied Hovetling to Timmel. Um 1454 versettde de Hovetling Hippeko to Strackholt sien Landstücken in Timmel an de Cirksenas. 1458 beloovde de Hovetling Broder Galtisna to Hatshusen, de Hambörger Radslüü un de Amtmann to Emden, Herrn Wigershop Urfehde. Daarför dat Galtisna Free hollen deit un kien Blockhusen un Festungen, neet in Hatshusen un ok nich in Freesland upboen deit, seggde Memmo Eggena ut Timmel Börg. Na de Dood van Folckart Eckena in´t Jahr 1460 sprook de Graaf Ulrich Cirksena, de Nalatenskupp van de Hovetling de Paap Wiltet to Westerhusen to. ==== Sassische Tweestried ==== Graaf [[Edzard I.]] vergaderde in de sassische Tweestried (Sächsischen Fehde ) sien Truppen in Timmel. In September 1517 lingt hum mit Hülp van sien Truppen de Börg Fredebörg torügg to winnen, de siet 1514 van sassischen Truppen besett weer.<ref name="Schoon" /> === Dat Dörp === Ok van Störmflooden bleev Timmel nich verschoont. De Wiehnachtsflood von 1717 överschwemmde de Landstücken in de Gemeente Timmel, dat Land weer versolten un weer vöör de Ackerbau nicht o bruken. In‘t Jahr 1805 wuurn de Meente Weyden, ok Gemeenteweiden nöömt, tüschen de Dörpinteressenten updeelt. To disse Tied harr Timmel sess Vulle Heerde, sess Halve Heerde, een 3/4 Heerd, een 1/4 Heerd, dree Plaatsen, veer Halve Plaatsen, dartein Warften und sess Halve Warften.<ref>Hartmut Schoon. In: ''Timmel-Timberlae – Das Ende der Meente Weyden''. Hrsg. Dorfverein ''Uns Timmel'' e.&nbsp;V., 2011, S. 82 ff.</ref> === Möhlen in Timmel === In`t Jahr 1716 vergaav de vöörlesde Regent ut dat Huus Cirksena Fürst Georg Albrecht de Müller Harms Peters de Permisje, in`t butterste Südwestdeel van`t Dörp up egen Kösten een Koornwindmöhlen up to boen. Daarför harr he elke Jahr een Windgeld van 25 Rieksdaler to betalen. 1774 wuur een Waterscheppfmöhlen an`t Timmeler Verlaat baut, üm de Waterpegel in`t Spetzerfehnkanal to regeln.<ref name="Schoon" /> === De Fehnen rund um Timmel === Middenin de Dartigjahrige Krieg begunn man mit dat Kultiveeren van de Hoogmooren un dat Upsetten van Fehnsiedlungen stuuv in`t Umstreek van Timmel. Disse wuur besünners in´t 19. Jahrhunnert vorandreven. * 1633 wuur dat Timmeler Fehn, later Grootefehn upsett (in´t Noorden) * 1637 wuur dat Lübbertsfehn upsett (in`t Noord-Westen) * 1647 wuur dat Boeksedelerfehn föörmt (in`t Süden) * 1660 dat Neeie Timmeler Fehn, later Neeiefehn nöömt (in`t Süd-Oost) * 1746 dat Spetzerfehn (in`t Oosten) * 1754 dat Jheringsfehn (in`t Süden)[5] Mit de Upsetten van de Fehne nohm de Binnen- un de Küstenschipperee to. Döör fehlende Kennissen van de Kaptains in Navigation resulteerden daarut vööle Schippsunglücken, besünners in de Noordsee. De Kaptains mussen daarher een Utbilden an de Navigationsschool nawiesen. Na dat Upsetten van de Navigationsschoolen in Emden un in Papenbörg wuur in`t Jahr 1846 de Navigationsschool Timmel in Bedreev nohmen.<ref>[http://nordwestreisemagazin.de/timmel/navigationsschule.htm ''Navigationsschule Timmel''.] nordwestreisemagazin.de; abgerufen am 9. Oktober 2012.</ref> Um 1780 wuur Timmel ok een Reedereestee. In`t 19. Jahrhunnert weern 25 Seeschepen in Timmel registreert. Eenige van dissen seilten bit na Noord- un Südamerika, man de Grootdeel seilten up de Oostsee na´t Baltikum, Finnland un Rußland, de Noordsee van Noorwegen över England na Portugal bit in´t Middelmeer. Van 16 Timmeler Kaptains sünd negen Kaptains mit hör Schepen un Mannskuppen verlüstiggahn.<ref>Hartmut Schoon. In: ''Timmel-Timberlae – Auch Timmeler … fuhren weit übers Meer''. Hrsg. Dorfverein ''Uns Timmel'' e.&nbsp;V., 2011, S. 138 ff.</ref> === Franske Kaiserriek === 1811 wuur Oostfeesland een Deel van dat Franske Kaiserriek as Département Ems-Oriental. Timmel wuur een Amtsoord van de neeie Canton Timmel. Vöör`t eerste Maal mussen Ostfreesen in de Armee van een frömden Regentskupp deenen. In Auerk keem dat bi dat Utheeven van de Armee to Tegenwehr. De Hauptmackedoren kwemen ut de Canton Timmel un sullen uphaalt worden. An de Tatje Brügg kwemm dat to een Gefecht tüsken de Suldateree un de upstandisken Schippers. Döör de Upstand wuur up boverste Befehl Napoleon Bonapartes nachts Truppen up de Fehnen stüürt, um all Schippers intofangen. Een van de Hauptmackedoren wuur mit de Dodesstraav belegt, annern wuurn to´t Keddenhaft veroordeelt. Över 300 Schippers wuurn infangen un na Lille un Toulon to Deensten in´t Militär presst. Daarmit kwemm de Törfgraveree un de Schippfahrt up de Fehnen tot Stillstand.<ref name="Meyer">Gerhard Meyer: ''Timmel – Chronik eines alten ostfriesischen Dorfes''</ref> === Königriek Hannover === In de Tied as Oostfreesland to dat Königreich Hannover (1815–1866) tohöört hett, weer Timmel de Sitz van Amtsvaagten. Van 1852 bit 1859 weer Timmel de Hoovdstee van dat gliek bemöömde Amt. === 20. Jahrhunnert === An´t 1. Juli 1972 wuurd Timmel een Paart van de neei föörmt Gemeente Grootefehn.<ref>{{Literatur |Hrsg=Statistisches Bundesamt |Titel=Historisches Gemeindeverzeichnis für die Bundesrepublik Deutschland. Namens-, Grenz- und Schlüsselnummernänderungen bei Gemeinden, Kreisen und Regierungsbezirken vom 27.5.1970 bis 31.12.1982 |Verlag=W. Kohlhammer |Ort=Stuttgart / Mainz |Datum=1983 |ISBN=3-17-003263-1 |Seiten=261}}</ref> == Sehnswardigheden == === Historske Boowarken === Petrus-un-Paulus-Kark van 1736 De Kark van binnen Ingang van de Navigationsschool An`t Oortsrand van Timmel liggt de evangeelsk-luthersk Petrus-und-Paulus-Kark van 1736, de as darde Karkenboe van een Holtkark ut 12. Jahrhunnert un een middelollersken Backsteenkark ut de 13. Jahrhunnert upfolgt. De Klockentoorn wurr 1850 upföhrt.<ref>{{Internetquelle |titel=Die Kirche in Timmel |werk=Timmel.net |url=https://www.timmel.net/infos/kirchengemeinde-timmel/ |abruf=2023-04-18}}</ref> Över de Region herut wuur Timmel döör de 1846 gründde Seefahrtsschool mit de Naam Königliche Navigationsschule Timmel bekennt. Bit 1918 kunnen hier Seefahrtschöler nautiske Kennissen sowoll vöör de Fehnschipperee, as ok Patente vöör de groote Fahrten kriegen. Dat hüdige Boowark wuur 1862 baut.<ref>{{Webarchiv |url=http://www.timmel.net/index.php/chronik/seefahrtschule.html |text=Die „Alte Seefahrtschule“ in Timmel |wayback=20110918032022}}</ref> Tegen de Kark un de Navigationsschool gifft dat in´t Loog noch söven Gulfhusen de unner Denkmaalschuul stahn, as ok noch anner histoorske Boowarken, de dat Oortsbild bestimmen.<ref>Siegfried Lüderitz: {{Webarchiv|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/ortschronisten/Ortsartikel/HOO_Timmel_-1_Luederitz_N_A_P.pdf |wayback=20150924062704 |text=''Timmel, Gemeinde Großefehn, Landkreis Aurich''.}} (PDF; 60&nbsp;kB) Arbeitskreis der Ortschronisten der [[Ostfriesische Landschaft|Ostfriesischen Landschaft]]; abgerufen am 21. Juni 2011.</ref> Daar sünd to nömen de Olle Küsteree (1857), de Olle School (1891), dat Olle Vaagdhuus (1794)[13], dat Geburtshuus van de Heimaaddichterin Antonie Wübbens (1842), dat Geburtshuus van de Philosoph Wilhelm Schapp (um 1850), de Lööwenaptheek (1885)<ref>Mohammad Hossein Beheshty: {{Webarchiv |url=http://www.loewenapo-timmel.de/apo_timmel/ueber_uns.html |text=''Geschichte der Apotheke''. |wayback=20121014055634 }} loewenapo-timmel.de; abgerufen am 22. Juni 2011.</ref>, de Gulfhusen Mesch (1802), de Kastanjehoff (1883)<ref>{{Webarchiv|url=http://hbepaper.emderzeitung.de/eweb/media/hb/2011/05/25/pdf/25_05_2011_HBO_13_fe2b952bd6.pdf |wayback=20160520115423 |text=''Nach vielen Jahren zieht wieder Leben in den „Kastanjehoff“ in Timmel ein''.}} (PDF; 4,2&nbsp;MB) In: ''[[Ostfriesen-Zeitung]]'', 25. Mai 2011; abgerufen am 28. September 2024.</ref>, dat Lüttje Hus (1910)<ref name="lienstromberg" /> un annern. === Histoorske Rundweg Timmel === All Boowarken könen över de Histoorske Rundweg Timmel van Buten bekeeken worden. Up de Lehrpadd döör de histoorske Oortskeern söllt Touristen un Inheemsken de lokaale Boohistoorje, dat Leven un Arbeiden van de Bewohners van dat oostfreeske Dörp Timmel vermiddeln un togliek över dat lokaal Arve herut een Insicht in de histoorske Bookultur Noordduitslands geven.<ref name="lienstromberg">Wilhelm Lienstromberg: [http://www.kuwi.europa-uni.de/de/studium/master/sek/_downloads/masterarbeiten/Abstract__Ma_W_Lien_21102009.pdf ''Spurensuche in Timmel. Die historischen Gebäude Timmels als Teil der Kulturlandschaft rund um die Fehngebiete Ostfrieslands''.] (PDF; 1,4&nbsp;MB) kuwi.europa-uni.de, Abstract; abgerufen am 21. Juni 2011.</ref> De Route kann sowoll up egen Fuust as ok in een van een Leder föhrt Koppel oflopen worden. Daarto wuur van´t Verkehrs- und Heimatverein Grootefehn een Kaart mit Informationen herutgeven, in de de enkelde Stationen beschreven worden.<ref name="ONonline">[http://www.on-online.de/-news/artikel/82856/ ''Timmel: Historischer Rundweg mit 25 Häusern''.] In: ''[[Ostfriesische Nachrichten]]'', 5. Mai 2008; abgerufen am 9. Oktober 2012.</ref> De Rundweg entstunn in 2007 up Grund van dat 175-jahrige Aptheekenjubiläum van de Timmeler Lööwen-Aptheek. As föhrt Spazeergang döör dat histoorske Timmel wuur een Utwahl van de histoorske Boowarken van´t Oort vöörstellt. De Erfolg van de eerste Rundweg weer de Anlass vöör dat Schapen van de ehrenamtliken Warkgrupp Historischer Rundweg Timmel in´t Verkehrs- und Heimatverein Grootefehn. Disse stellde een vergrooterden Weg vöör, up de tosamen 26 histoorske Boowarken vöörstellt worden, de dat Utsehn van´t Oort mit sien ruugweg 900 Inwohners prenten. An´t 11. Mai 2008 wuur de Rundweg openmaakt.<ref name="ONonline" /> === Holtskulpturen to de Histoorje van Timmel === Up Grund van de 1111 Jahr Fier in´t Jahr 2011 wuurn döör de Auerke Künstler Heinrich Klemme-Zimmermann sess Holtskulpturen schafft, de vöör de Verloop van Timmel stahn. De Künstler hett daarvöör 400 Jahr oll Eekenholt ut een Timmeler Gulfhuus bruukt. Een Eekenstamm steiht vöör de eens mit Wald bestahnde Umstreek van Timmel; een Mönk steiht as Symbool vöör dat eens bestahnde Klooster; een Koh as Teken vöör de Buurkeree; een Anker vöör de Schipperee un de Navigationsschool; een Tweespits of Napoleoniske Hood, de van een Messförk upspitt word steiht vöör de Schipperupstand unner de napoleoniske Besettenstied; een Sünnenhood un een Fotoapparaat symboliseeren dee Tourismus. De Künstler leet sük daarbi van een van Hartmut Schoon verfaatden Gedicht anregen. De Skulpturen wuurn up dat Grundstück van´t Tourist-Information upstellt.<ref>''Sechs Holzskulpturen stehen für Timmel''. In: ''Ostfriesische Nachrichten'', 14. Juni 2011</ref> === De Meeren === In Südwest van Timmel liggt inmidden van de Meeden dat 25 Hektar groote Timmeler Meer, een groot Binnenmeer, de mit de wieder südelk liegende Boekzeteler Meer in Verbinnen steiht, dat allerdings al up dat Gewest van de Gemeente Moormerland in´t Landkreis Leer liggt. Dat 14 Hektar groote Boekzeteler Meer is een flack Leegmoormeer un liggt in een Schmeltwatergööt, in de ok dat Fehntjer Deep verlööpt. Dat Boekzeteler Meer un de Umstreek is as Naturschuulrebett utweesen.<ref>[http://www.nlwkn.niedersachsen.de/live/live.php?navigation_id=8062&article_id=41187&_psmand=26 Naturschutzgebiet ''Boekzeteler Meer'' (NSG WE 231)], abgerufen am 6. März 2011</ref> Nordoostelk liggt dat fast kreisrund Froenmeer. == Politik == === Buurrmeesters in Timmel === Buurmeesters, in´t hüütige Sinn, gifft dat in de Gemeente Timmel sied de Begünn van´t Franzoosentied van 1807 an bit to de nedersassiske Gemeentereform in´t Jahr 1972.<ref name="Meyer" /> ==== Buurmeester/Amtstied ==== * Johann Seben Onneken 1810–1812 * Egge Weers 1813–1835 * Berend Soeken 1835–1862 * Hermann Heinrich Cassens 1862–1880 * Reinder Rinderts Saathoff 1880–1886 * Soeke Soeken 1886–1899 * Hayo Schapp 1899–1914 * Egge Mansholt 1914–1920 * Ike Müller 1920–1922 * Heyo Bohlen 1922–1940 * Hermann Blank 1940–1948 * Hermann Onnen 1948–1954 * Hinrich Andreeßen 1954–1968 * Erich Cassens 1968–1972 Sied 1972 is Timmel een Deel van de Gemeentee Grootefehn. === Oortsbuurmeesters in Timmel === Sied 1972 gifftt dat in Timmel een Oortsbuurrmeester. In de Tied van 1976 bit 1981 wuurn in de Gemeente Grootefehn kien Oortsbuurmeester kiest. ==== Oortsbuurmeesters Amtstied ==== Erich Cassens 1972–1976 Erich Cassens 1981–1986 Siegfried Lüderitz 1986–2001 Dieter Rogge 2001–2006 Wilhelm Buschmann 2006-2021 Silke Bergmann 2021-heute<ref>{{Internetquelle |url=https://www.grossefehn.de/cms/ortsbuergermeisteramt--wie-der-vater,-so-die-tochter.html |titel=Ortsbürgermeisteramt: Wie der Vater, so die Tochter |hrsg=Gemeinde Großefehn |sprache=de |abruf=2021-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://www.grossefehn.de/cms/ortsbuergermeisteramt--wie-der-vater,-so-die-tochter.html |wayback=20211213101244 |text=Ortsbürgermeisteramt: Wie der Vater, so die Tochter |archiv-bot=2026-08-15 20:26:23 InternetArchiveBot }}</ref> == Verenen und Choren == In Timmel gifftt dat een beleevt Vereensleeven.<ref name="Zukunft">Unser Dorf hat Zukunft, Timmel 2010</ref> * [[Uns Timmel e.V. |Dörpvereen „Uns Timmel e.V.“]] * Sportvereen SuS Timmel e.V. * Fahr- und Riedtvereen Timmel * Bootssportvereen Boekzeteler Meer (BSB) Timmel * Paddelfrünn Timmel * Wannerklootje Grootefehn mit Sitz in Timmel * Landfroen Timmel * Buurkereeske Twiegvereen Timmel-Ulbargen * Kanientuchtvereen J16 * Shantychor van´t Koniglike Navigationsschool Timmel * Vokalensemble Cantarella Timmel * Wannergruppendanzers * Timmeler Dörptheater === Förderverenen === Daaröver herut gifft dat noch twee Förderverenen:<ref name="Zukunft" /> * Fördervereen Oll Dörpschool * Fördervereen van de Königlike Navigationsschool Timmel == Bekennde Minsken == To de bekennde Söhns un Dochters Timmels behören: * de Gymnasialmeester un Historiker Ufke Cremer (* 30. September 1887 in Timmel; † 16. Oktober 1958 in Norden) * de Navigationsmeester und Wereldumseiler Carl Ewald Kruse (3. August 1831 in Timmel; † 29. August 1891 in Emden) * de Philosoph un Jurist Wilhelm Schapp (* 15. Oktober 1884 in Timmel; † 22. März 1965 in Aurich) * de Schrieverke [[Toni Wübbens]], geboorn Töpfer (* 12. Mai 1850 in Timmel; † 15. Dezember 1910 Hannover). == In Timmel upwussen bekennde Minsken: == * de Aptheeker, Chemiker und Fachhoogschooldirektor Johann August Kruse, ok John Kruse nöömt (* 7. Juli 1822 in Aurich; † 19. Oktober 1895 in Melbourne, Australien) == Literatur == * Gerhard Meyer: Timmel- Chronik eines alten ostfriesischen Dorfes. Timmel 1986 * Gerhard Meyer: Die Familien der Kirchengemeinde Timmel Teil 1 + 2. Verlag Ostfriesische Landschaft, Aurich 1987 * Wilhelm Lienstromberg: Spurensuche in Timmel - Die historischen Gebäude Timmels als Teil der Kulturlandschaft rund um die Fehngebiete Ostfrieslands. Masterarbeit, Meppen, Frankfurt/Oder 2009 * Dieter Rogge, Hartmut Schoon, Gerd Simmering u. a.: Timberlae - Timmel - Entwicklung eines Dorfes - Beiträge zur Ortsgeschichte. Print Media Vertrieb und Verlag, Wiesmoor 2011 == Weblinks == {{Commonscat}} * [http://www.timmel.net/ Internetoptritt vun Dörp] * [https://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Timmel.pdf Beschreibung von Timmel.] (PDF; 656&nbsp;kB) In: [[Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland|Historische Ortsdatenbank]] der [[Ostfriesische Landschaft|Oostfreeske Landskupp]]. == Einzelnachweise == • Dettmar Coldewey: Frisia Orientalis - Daten zur Geschichte des Landes zwischen Ems und Jade. Wilhelmshaven 1967 • Genealogie-Forum: Timmel (Memento des Originals vom 10. Juni 2008 im Internet Archive) Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis., gesehen 21. Juni 2011. • Dieter Rogge in "Timberlae - Timmel - Die Gebietsreform nimmt Timmel die Selbstständigkeit", Hrsg. "Uns Dörp Timmel e.V.", 2011, Seite 182 f. [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Landkreis Auerk]] [[Kategorie:Oostfreesland]] 26r9j9b4n9i02bpcl0943ftd4n4lpfd 0 153823 1076095 1075755 2026-08-15T12:31:26Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076095 wikitext text/x-wiki '''Lottie Cunningham Wren''' (* [[29. September]] [[1959]] in [[Bilwaskarma]], [[Nicaragua]]) is en [[Nicaragua|nicaraguaansche]] [[Avkatin]] ut de Volksgrupp von de [[Miskito (Volk)|Miskito]]. Se sett sik för de Rechten von de indigenen Völker in Nicaragua in, dat se sülvsbestimmt op jemehr Land un Ressourcen togriepen köönt. == Leven == Wren hett en Lehr as [[Krankenswester]] maakt, hett aver later tosätzlich [[Juristeree]] studeert. Se wull geern wat doon, de indigenen Minschen to jemehr Rechten to helpen. Se hett an de [[Universidad Centroamericana]] in [[Managua]] studeert un dat Studium 1994 mit en [[Dokter (akadeemsch Graad)|Dokter]] afslaten. Siet 1995 arbeidt se as Avkatin. 2003 hett Wren de [[NGO]] „Centro por la Justicia y Derechos Humanos de la Costa Atlántica de Nicaragua“ (CEJUDHCAN, ''Zentrum för Gerechtigkeit un Minschenrechten an de Atlantikküst von Nicaragua'') grünnt un is Präsidentin von de Organisatschoon.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.frontlinedefenders.org/en/testimonial/lottie-cunningham-wren-testimony |titel=Lottie Cunningham Wren Testimony |datum=2016-04-18 |abruf=2020-10-01 |sprache=en}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://elaw.org/users/lottie-cunningham-wren |titel=ELAW |abruf=2020-10-01 }} {{Webarchiv|url=https://elaw.org/users/lottie-cunningham-wren |wayback=20200927080722 |text=ELAW |archiv-bot=2026-08-15 12:31:26 InternetArchiveBot }}</ref> 2020 hett se för ehr Arbeid den [[Right Livelihood Award]] kregen.<ref>[https://www.nzz.ch/international/alternativer-nobelpreis-fuer-aktivisten-in-weissrussland-und-im-iran-ld.1579456 ''Alternativer Nobelpreis geht nach Weissrussland und an die iranische Menschenrechtsanwältin Nasrin Sotoudeh''], [[Neue Zürcher Zeitung]] an’n 1. Oktober 2020</ref> == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20201006164334/https://www.rightlivelihoodaward.org/announcement/lottie-cunningham-wren/l2-de/ Kortbiografie] bi ''The Right Livelihood Award Foundation''. == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Wren, Lottie Cunningham}} [[Kategorie:Jurist]] [[Kategorie:Aktivist]] [[Kategorie:Börger von Nicaragua]] [[Kategorie:Boren 1959]] [[Kategorie:Fru]] 9p1zmcot4qyr0rlyh63i3tf7uft8wav 0 158548 1076158 1075806 2026-08-15T17:37:03Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076158 wikitext text/x-wiki [[Datei:Roger Penrose 9560.JPG|mini|hochkant|Roger Penrose (2011)]] Sir '''Roger Penrose''' [[Order of Merit|OM]] (* [[8. August]] [[1931]] in [[Colchester]], [[Graafschop Essex|Essex]]) is in [[Grootbritannie|britisch]] [[Mathematiker]] un [[Theoretische Physik|theoretischer Physiker]]. Hööftforschungsrebeeden vun Penrose sünd de [[mathematische Physik]] un de [[Kosmologie]], sien Arbeiten up disse Rebeeden sünd hooch acht. He hett sück in tallriek populärwetenschaplich Böker to Themen vun de [[Philosophie]] ütert. Hüm wurr 2020 de Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] tospraaken, ''für die Entdeckung, dass die Bildung [[Schwarzes Loch|Schwarzer Löcher]] eine robuste Vorhersage der [[Allgemeine Relativitätstheorie|allgemeinen Relativitätstheorie]] ist'' (Laudatio).<ref>Laudatio: ''for the discovery that black hole formation is a robust prediction of the general theory of relativity'', [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/ Press Release, Nobel Prize Physics 2020]</ref> Meent is dormit, dat sien Arbeiten ünner blots wenig global Annahmen de Existenz vun Swaart Löcker vörherseggen deen. == Leven == Roger Penrose is de Söhn vun den medizinischen Genetiker [[Lionel Penrose]] (Begrünner vun dat ''Colchester Surveys'' to dat Opdecken vun genetisch bzw. Umwelt-Oorsaken vun geistig Erkrankungen) un vun Margaret Leathes, en Doktersche. He is de Bröer vun den Physiker [[Oliver Penrose]] un den teihnmaligen (1958–1969) britisch [[Schach]]meester un Psycholoog [[Jonathan Penrose]]. Sien Vader is 1939 nah [[London (Ontario)|London]] in [[Ontario]], [[Kanada]], utwannert (he weer dor Direkter vun de psychiatrisch Klinik an dat Hospital), wo Penrose de School besöcht hett. 1945 kehr de Familie nah England torüch, un Penrose hett dat [[University College London]] besöcht, wo sien Vader Perfesser för Genetik weer. Nah den Bachelor is he an de [[Cambridge University]] wesselt, um in [[Algebraische Geometrie|algebraische Geometrie]] bi [[William Vallance Douglas Hodge]] to arbeiten, is denn aber to [[John Arthur Todd]] wesselt, bi de he 1957 sien Doktertitel maakt hett. Dorneben hett he ok Physik-Kurse bi [[Paul Dirac]] un [[Hermann Bondi]] hört un wurr buterdem stark dör den Kosmologen [[Dennis Sciama]] beinfloot. 1956/57 weer he Assistant [[Lecturer]] an dat [[Bedford College]] in London, wessel dornah as ''Research Fellow'' an dat [[St John’s College (Cambridge)|St. John's College]] in Cambridge. 1959–1961 hett he in den [[USA]] an de [[Princeton University]] un an de [[Syracuse University]] arbeit, dornah 1961–1963 an dat [[King’s College (Cambridge)|King's College]] in Cambridge un 1963/64 as Gastperfesser an de [[University of Texas at Austin]]. 1964 wurr he [[Lecturer|Reader]] an dat [[Birkbeck, University of London|Birkbeck College]] in London un 1966 dor Perfeeser för anwennd Mathematik. Penrose weer van 1973 bit 1998 [[Rouse Ball Professor]] an de [[Oxford University]]. Dornah wurr he Geometrie-Perfesser an dat [[Gresham College]] in [[London]]. Van 1992 bit 1995 weer he Präsident vun de ''International Society on General Relativity and Gravitation''. He weer van 1959 bit 1981 in eerst Ehe mit de Amerikanerin Joan Isabel Wedge verheiraadt, mit de he dree Kinner hett. In tweet Ehe hett he 1988 de Lehrerin Vanessa Thomas heiraadt mit de he twee Kinner hett.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://prabook.com/web/roger.penrose/536286 |titel=Roger Penrose (born August 8, 1931), British Professor |werk=prabook.com |hrsg= |datum= |format= |sprache=en |archiv-url= |archiv-datum= |offline= |abruf=2019-01-04}}</ref> == Apenlichkeit == In de Apenlichkeit is Penrose dör sien populärwetenschaplich Arbeiten bekannt: In mehreren Böker (''[[The Emperor's New Mind]]''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose |Titel=Computerdenken: Die Debatte um Künstliche Intelligenz, Bewusstsein und die Gesetze der Physik |Verlag=Spektrum Akademischer Verlag |Datum=2001 |ISBN=3-8274-1332-X}}</ref>, ''Shadows of the Mind''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose |Titel=[[Schatten des Geistes]] |Verlag=Spektrum Verlag |Datum=1995 |ISBN=3-86025-260-7}}</ref>, ''The Large, the Small and the Human Mind''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose, Abner Shimony, [[Nancy Cartwright (Philosophin)|Nancy Cartwright]], [[Stephen W. Hawking]] |Titel=Das Große, das Kleine und der menschliche Geist |Verlag=Spektrum Akademischer Verlag |Datum=2002 |ISBN=3-8274-1331-1}}</ref>) sett he sück mit mathematisch-physikalisch mit Problemen vun dat [[Bewusstween]] un de [[Künstlike Intelligenz|künstlichen Intelligenz]] utnanner. == Leistungen == === Physik === [[Datei:WMAP 2010.png|mini|Temperaturswankungen vun de kosmisch Achtergrund&shy;strahlung, meeten dör WMAP.]] Penrose hett [[Spin-Nettwark]]en inführt, ut de later de Theorie vun de [[Loop-Quantengravitatschoon]] un de [[Twistor-Theorie]] entwickelt wurr. Insbesünnere de Utbau vun de Twistor-Theorie, de he begrünnd hett un de he as Basis vun en umfaaten physikalischen Theorie vun de fundamentalen Wesselwirkungen un Deelken sücht, weer hüm een vun de Hööftanliggen in sien Wetenschaps-Karriere. En wiedere grundleggend Erkenntnis in de Kosmologie geiht up hüm un [[Stephen Hawking]] torüch: de Satz vun Hawking-Penrose, nah den de Einsteinschen Feldgliekungen notwendig Lösungen mit [[Singularität (Astronomie)|Singularitäten]] (to’n Bispeel Oorknall oder Swaart Löcker) existeeren (kiek [[Singularitäten-Theorem]]). Nah Penrose sünd Singularitäten aber immer dör Ereignishorizonte afschermt un ''nakend Singularitäten'' kommen nich vör ([[Cosmic Censorship]] Hypothese vun Penrose). De vun hüm 1969 opdeckt [[Penrose-Perzess]]<ref>Penrose, Gravitational collapse: the role of general relativity, Rivista del Nuovo Cimento, Serie 1, Band 1, 1969, S. 252</ref> maakt dat mögelk, ut roteeren swaart Löcker, Energie to entnehmen. Sluutend hett Penrose 1979 mit de [[Weylkrümmungshypothese]] ok en Vörslag maakt, wu de [[Tweete Hööftsatz vun de Thermodynamik]] in de Kosmologie verwuddelt ween kunn, un wu somit up de een Siet de kosmologische [[Tietpiel]], up de anner Sie de beindruckende beobachtete rüümliche Homogenität un Isotropie vun dat [[Universum]] verklort wurrn kunn. In’n Tosommenhang mit de Allgemeen Relativitätstheorie hett he ok dat [[Penrose-Diagramm]] entwickelt, mit dat man de globale Struktur vun en [[Ruumtiet]] graphisch dorstellen kann. Penrose fordert de Entwicklung vun en Theorie vun de [[Quantengravitatschoon]] ünner Berücksichtigung vun en gewissen [[Berekenbarkeit|Nichberekenbarkeit]] in de Welt vun de [[Quantenphysik|Quantenphänomene]] bzw. hör Düüden un de Integratschoon vun de Prinzipien vun Einstein sien Allgemeen Relativitätstheorie. Disse nee Physik hett he ''OR-Physik'' nömmt. === Mathematik === [[Datei:Roger-Penrose-Kachelstruktur.jpg|rechts|duum|Umsetten vun de 5-fack symmetrisch Kachelstruktur vun Roger Penrose]] [[Datei:Pentaflake-C 3rd Iteration Blue.svg|rechts|duum|Penta Plexity]] Noch as Student hett Penrose 1955 de [[Pseudoinverse|Penrose-Inversen]] vun Matrizen opdeckt. Penrose hett 1974 mehrere tonanner verwandt lütt nicht-perioodsch Mengen von Kacheln, insbesünnere ok mehrere ''aperiodische Paare'' opdeckt. Mit sückse Kacheln kann de Ebene parketteert wurrn, aber kien vun disse [[Parketteeren]] is perioodsch (dat heet, dat wedderhaalt sück nich up de nipp un nau Wies). Se hemm aber immer en gewisse Ordnung un sünd fieftalig dreihsymetrisch. Se wurrn dorum ''quasiperiodisch'' nömmt. Disse [[Penrose-Parketteeren]] sünd ut en hierarchisch struktureert Packung vun regelmatig Fiefecken (kiek ünnern) afleit. 1984 wurrn ähnliche Strukturen bi [[Quasikristall]]en funnen. Roger Penrose hett ünner annern dat [[Penrose-Dreeeck]], en Dreeeck mit dree upnanner stahn rechten Winkeln, utfunnen. De Konstruktschoon, de in de Realität nich mögelk is, hett den nedderlannschen Grafiker [[M. C. Escher]] to de Biller ''Wasserfall'' un ''Belvedere'' anreegt. In de Mathematik wurrd Schönheit faken mit Eenfackheit in Verbindung brocht. Penrose kummt hier to dat Ergevnis, dat in de Mathematik nich Eenfackheit as sückse mui is, sonnern vör allen ''unverwacht Eenfackheit''.<ref>Roger Penrose: ''The Role of Aesthetics in Pure and Applied Mathematical Research''. In: ''Bull. Inst. Math. Appl.'' Band 10, 1974, S. 266–271.</ref> === Physik un Bewusstween, Arbeiten to de Grundlagen vun de Quantenmechanik === Penrose versöcht in mehreren Warken mit en [[Dree-Welten-Lehre]] [[Metaphysik|metaphysische]] Probleme populärwetenschaplich to beschrieven un sien Lösungsvörslääg dortostellen. Ut de eerst Welt in dat platonisch-mathematischen Logo is de physikalische Realität blots en lütt Utsnitt (dat weern anner Natuurgesetten denkbor). De darte, geistige Welt is dat Bewusstween vun Jedereen. As ok [[Stuart Hameroff]] up de Söök nah „en physikaalsch Heimat för Bewusstween“, sleiht Penrose en –&nbsp;kontrovers diskuteert&nbsp;– Modell vörr, nah dat dit in’n Wesentlichen up to Tiet in’t Eenzelne noch unbekannten [[Quantenmechanik|quantenmechanischen]] Effekten as [[Einstein-Podolsky-Rosen-Paradoxon|EPR-Phänomenen]], [[Quantenverschränkung]] oder [[Quanten-Nichtlokalität]] un [[Dekohärenz|Quantenkohärenz]] foot, de he in in [[Mikrotubuli]] vun dat [[Cytoskelett|Zellskeletts]] un de Snittstäe mit dat [[Nervenzelle|Neuron]] lokaliseert. Nah disse Theorie führen subtile physikalische Perzesse up Nanometerskala (10<sup>−9</sup> m) in dat Grenzrebeet tüschen klassisch Physik un Quantenmechanik in en hoochentwickelt Nervensystem to dat, wat wi „[[Geist]]“ oder „[[Bewusstween]]“ nömmen. Vun anner Quantenphysikern, Neurobiologen un Philosophen, as [[Thomas Metzinger]], [[Gerhard Roth (Bioloog)|Gerhard Roth]] oder [[Christof Koch]], wurrd dat Hameroff-Penrose-Modell allerdings aflehnt. Aber, för sien Theorie kriggt he vun verscheeden Natuurwetenschaplern ok Ünnerstütten, so to_n Bispeel dör de Physiker [[Hans-Peter Dürr]] un [[Amit Goswami]] as ok den Chemiker [[Rolf Froböse]].<ref>[https://www.livenet.ch/themen/wissen/naturwissenschaften/300896-seele_lebt_nach_tod_des_koerpers_weiter.html ], zuletzt gesehen am 3. Mai 2020.</ref><ref>[https://www.welt.de/wissenschaft/article1938328/Die-Seele-existiert-auch-nach-dem-Tod.html Die Seele existiert auch nach dem Tod], toletzt ankeeken an’n 3. Mai 2020.</ref> Penrose hett 2003 gemeensam mit den nedderlannschen Experimentalphysiker [[Dirk Bouwmeester]] vörslahn, sien Hypothese vun den Infloot vun de gravitativen Ruumkrümmung up de Superpositschoon vun quantenmechanisch Tostände<ref>{{Cite journal | last = Penrose | first = Roger | title = On Gravity's Role in Quantum State Reduction | journal = General Relativity and Gravitation | volume = 28 | issue = 5 | pages = 581–600 | year = 1996 | doi = 10.1007/BF02105068|bibcode = 1996GReGr..28..581P }}</ref> an Nano-Spegeln to testen.<ref>[http://www.news.leiden.edu/news-2011/roger-penrose.html Universität Leiden 2011 to Penrose]</ref><ref>W. Marshall, C. Simon, Penrose, Bouwmeester: ''Towards the quantum superposition of a tiny mirror.'' In: ''Phys. Rev. Lett.'' Band 91, 2003, S. 130401–1, [http://pitp.physics.ubc.ca/confs/7pines2010/individualreadings/10-bouwmeester.pdf pdf]</ref> == Utteknungen == <div style="column-width:30em"> * 1971 [[Dannie-Heineman-Pries för mathematische Physik]] * 1972 Fellow vun de [[Royal Society]] (FRS) * 1975 [[Eddington-Medaille]] * 1978 Plenarvördrag up den Internatschonalen Mathematikerkongress in Helsinki (The complex geometry of the natural world) * 1985 [[Royal Medal]] vun de [[Royal Society]] * 1988 [[Wolf-Pries]] för Physik * 1990 [[Albert-Einstein-Medaille]] * 1994 as [[Knight Bachelor]] to’n Ridder slahn * 1998 Liddmaat vun de [National Academy of Sciences]] vun de USA * 1998 [[Helmholtz-Medaille]] vun de [[Berlin-Brannenborgsche Akademie vun de Wetenschapen]] * 2000 [[Karl-Schwarzschild-Medaille]] vun de [[Astronoomsche Sellschop]] * 2000 [[Order of Merit]] * 2001 Ehrenliddmaat vun de [[Royal Irish Academy]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ria.ie/roger-penrose |titel=Members: Roger Penrose |hrsg=Royal Irish Academy |abruf=2019-05-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.ria.ie/roger-penrose |wayback=20190511152646 |text=Members: Roger Penrose |archiv-bot=2026-08-15 17:37:02 InternetArchiveBot }}</ref> * 2004 [[Amaldi-Medaille]] * 2004 [[De-Morgan-Medaille]] * 2006 [[Dirac Medal (UNSW)|Dirac Medal]] vun de [[University of New South Wales]] * 2008 [[Copley-Medaille]] * 2011 Liddmaat vun de [[American Philosophical Society]] * 2018 [[Clay Award for Dissemination]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.claymath.org/events/news/dissemination-award |titel=Dissemination Award |werk=claymath.org |hrsg= |datum=2018-03-08 |sprache=en |abruf=2019-01-04}}</ref> * 2019 [[Pomerantschuk-Pries]] * 2020 [[Erasmus Medal]] * 2020 [[Nobelpries för Physik]] </div> == Böker (Utwahl) == * ''Tensor Methods in Algebraic Geometry''. [[University of Cambridge]] 1956. ([[Dissertatschoon]]) * ''Geometrical Algebras: A New Approach to Invariant Theory''. [[Bedford College]], London 1957. *''Techniques of Differential Topology in Relativity'', SIAM, Philadelphia 1972. * mit [[Wolfgang Rindler]]: ''Spinors and Space-Time. Volume 1: Two-Spinor Calculus and Relativistic Fields.'' Cambridge Monographs on Mathematical Physics. Cambridge University Press, 1987, ISBN 0-521-33707-0. * ''The Emperor's New Mind. Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics.'' Oxford University Press, 1989, ISBN 0-14-014534-6. ** dt. Utgaav: ''Computerdenken. Des Kaisers neue Kleider oder Die Debatte um Künstliche Intelligenz, Bewusstsein und die Gesetze der Natur.'' Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1991, ISBN 3-8274-1332-X. * ''Shadows of the Mind. A Search for the Missing Science of Consciousness.'' Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-853978-9. ** dt. Utgaav: ''[[Schatten des Geistes]]. Wege zu einer neuen Physik des Bewusstseins.'' Spektrum, Heidelberg/Berlin/Oxford 1995, ISBN 3-86025-260-7. * mit [[Stephen Hawking]]: ''The Nature of Space and Time.'' Princeton University Press, 1996, ISBN 0-691-03791-4. ** dt. Utgaav: ''Raum und Zeit.'' Rowohlt, Reinbek 1998, ISBN 3-498-02934-7. ** Hawkings Teil des Buches ist frei erhältlich unter: {{arXiv|hep-th|9409195}} * ''The Large, the Small and the Human Mind.'' Cambridge University Press, 1997, ISBN 0-521-56330-5. ** dt. Utgaav: ''Das Große, das Kleine und der menschliche Geist.'' Spektrum, Heidelberg/Berlin 2002, ISBN 978-3827402899 * ''Quantum Computation, Entanglement and State Reduction.'' In: ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London.'' Series A, 356, 1998, S. 1927–1939. * ''[[The Road to Reality]]. A Complete Guide to the Laws of the Universe.'' Jonathan Cape, London 2004, ISBN 0-224-04447-8. **Düütsch Deelöversetten: ''Der Weg zur Wirklichkeit: die Teilübersetzung für Einsteiger'', Översettersche Anita Ehlers, Bidrääg vun [[Markus Pössel]], Spektrum Akademischer Verlag 2010, ISBN 978-3827423412 *mit Wolfgang Rindler: ''Spinors and Space-Time. Volume 2: Spinor and Twistor Methods in Space-Time Geometry.'' Cambridge Monographs on Mathematical Physics. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-34786-6. *''Cycles of Time.'' Bodley Head, 2010, ISBN 978-0-224-08036-1. ** düütsch: ''Zyklen der Zeit. Eine neue ungewöhnliche Sicht des Universums.'' Översett vun Thomas Filk. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2011, ISBN 978-3-8274-2801-1. *''Collected Works'', 6 Bände, Oxford University Press 2011. *''Fashion, Faith, and Fantasy in the New Physics of the Universe'', Princeton University Press, Princeton, New Jersey, USA 2016, ISBN 978-0-691-11979-3. *''Consciousness and the Universe: Quantum Physics, Evolution, Brain & Mind'', Science Publishers, New York, 2010, ISBN 978-1938024306 == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblinks == {{Commons}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=120520567 DNB-Katalog] * John J. O’Connor, Edmund Frederick Robertson: [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ Roger Penrose] In: MacTutor History of Mathematics archive * {{Internetquelle |url=http://fac-web.spsu.edu/math/tile/aperiodic/penrose/penrose1.htm |titel=Penrose Tilings |hrsg=Southern Polytechnic State University |datum=2011-08-15 |abruf=2012-01-16 }} {{Webarchiv|url=http://fac-web.spsu.edu/math/tile/aperiodic/penrose/penrose1.htm |wayback=20150316233147 |text=Penrose Tilings |archiv-bot=2026-08-15 17:37:02 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |url=http://doug-pc.itp.ucsb.edu/online/plecture/penrose/ |titel=Science and the Mind |datum=1999-05-12 |sprache=en |kommentar=Audio-Vortrag von Roger Penrose zum ''Orch OR''-Modell des Bewusstseins |abruf=2012-01-16 }} {{Webarchiv|url=http://doug-pc.itp.ucsb.edu/online/plecture/penrose/ |wayback=20160304080418 |text=Science and the Mind |archiv-bot=2026-08-15 17:37:02 InternetArchiveBot }} {{Normdaten|TYP=p|GND=120520567|LCCN=n/82/139094|NDL=00515478|VIAF=108188624}} {{SORTIERUNG:Penrose, Roger}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Mathematiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] 60gsjst6q3h6fphmcef9rotny87hcsq 0 159166 1076096 1075756 2026-08-15T12:33:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076096 wikitext text/x-wiki '''Louise Elisabeth Glück''' [{{IPA|ˈglɪk}}] (ok ''Gluck''; * [[22. April]] [[1943]] in [[New York City]]; † [[13. Oktober]] [[2023]] in [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Massachusetts]]) weer en [[USA|US-amerikaansch]] [[Lyrik]]erin un [[Essay]]istin. Hör wurr 2020 de [[Nobelpries för Literatur]] tospraaken. == Leven == Glück hör jöödsch Grootöllern vun Vaders Siet stammten ut [[Ungarn]] un harr nah hör Inwannern in de USA en Levensmiddelgeschäft in New York. Hör Vader weer all in de USA boren, hör Moder weer vun russisch-jöödsch Afstammen<ref>{{cite book|author=Daniel Morris|title=The Poetry of Louise Glück: A Thematic Introduction|url=https://books.google.com/books?id=w4pY_Ov3oe0C&pg=PA67|year=2006|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-6556-2|pages=67}}</ref> un weer Afsolventin vun dat [[Wellesley College]]. Louise Glück is up [[Long Island]] upwussen. In hör Kindheit hemm hör de Öllern[[greeksch Mythologie]] un klassische Stoffe nahe brocht, etwa dat Leven vun [[Jeanne d’Arc]]. Se hett all in jung Johren anfungen, Gedichte to schrieven. As Teenager hett Glück en [[Anorexia nervosa]] entwickelt.<ref>{{Cite news|last=Weeks|first=Linton|date=2003-08-29|title=Gluck to Be Poet Laureate|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2003/08/29/gluck-to-be-poet-laureate/c168beab-27d5-4b4d-8156-e5b6dbe99598/|url-status=live|access-date=}}</ref> Se hett de Oorsaak vun hör Krankheit in en Upsatz as Versöök beschreeven, sück vun hör Moder to lösen.<ref>{{Cite book|last=Glück|first=Louise|title=Proofs & Theories: Essays on Poetry|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=11}}</ref> An anner Stäe hett se hör Krankheit mit den Dood vun en öllere Süster in Verbindung brocht, en Ereignis, dat vör hör Gebort stattfunn. In’n Harvst vun hör Afslussjohrgang an de George W. Hewlett High School in [[Hewlett Bay Park]], New York, hett se sück söben Johr lang in [[Psychoanalyse|psychoanalytische Behandlung]] begeeven. Se hett an dat [[Sarah Lawrence College]] un an de [[Columbia University]], insbesünnere bi [[Léonie Adams]] un [[Stanley Kunitz]] studeert.<ref>{{Internetquelle|autor=Dan Chiasson|url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/11/12/the-body-artist|titel=The Body Artist|werk=[[The New Yorker]]|datum=2012-11-12|abruf=2020-10-09|sprache=en-us}}</ref> 1967 hett se Charles Hertz Jr. Heiraadt, de Ehe wurr aber bald weer schett. Nahdem hör eerst Gedichtband ''Firstborn'' 1968 herutkommen weer, hett se an en [[Schrievblockade]] leeden, de se eerst överwinnen dee, as se 1971 en Dozentur an dat [[Goddard College]], en Privatschool in [[Plainfield (Vermont)|Plainfield]], [[Vermont]], annehm. Ansluutend harr se 20 Johren lang en Professur an dat [[Williams College]] inne. 1973 wurr de Söhn Noah boren, den se mit hör dormaligen Partner John Dranow harr, en Schriever, de dat Sömmer-Schrievprogramm an dat Goddard College anfungen harr. 1977 hemm se heiraadt, de Ehe hull bit Enn’n vun de 1990er Johren.<ref>[https://www.sevendaysvt.com/vermont/vermonts-struggling-culinary-school-plans-its-next-course/Content?oid=2332056 Vermont's Struggling Culinary School Plans Its Next Course], Seven Days, 12. März 2014. Afropen ann 9. Oktober 2020.</ref> Van 1999 bit 2003 hörr Glück den ehrenamtlichen Board of Chancellors vun de [[Academy of American Poets]] an. Siet 2004 is Glück ''Rosenkranz Writer in Residence'' un Perfessersche för Engelsch an de [[Yale University]]. == Wark == En Themenswoorpunkt vun de in’n free Rhythmus vun en natürlich dahenflooten Spraak verfaat, komplex struktureerten Gedichte mit pulseeren Versen is de Utnannersstte vun den Minschen mit den Unwägbarkeiten vun de Natuur, wobi Glück in hör [[Lyrik]] deelwies ok de Natuur sülvst mit den Minschen snacken lett.<ref>''[https://www.deutschlandfunkkultur.de/auszeichnung-fuer-amerikanische-lyrikerin.1895.de.html?dram:article_id=485457 Literaturnobelpreis geht an Louise Glück]'', deutschlandfunkkultur.de, sennd un afropen an’n 8. Oktober 2020.</ref> 2020 wurr Glück de [[Nobelpries für Literatur]] för hör „nicht o verwesseln poetische Stimm“ tospraaken. Mit hör literarisch Schaffen würr se de individuelle Existenz to en universelle Erfohrung maaken.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.youtube.com/watch?v=j-6f1IPOm5c&feature=emb_logo |titel=Livestream der Akademie zur Verkündung des Preisträgers 2020 |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-10-08 |sprache=}}</ref> Hör Arbeiten wurrn in tallriek Spraaken översett. Twee Gedichtbände (''The Wild Iris'' un ''Averno'') wurrn vun [[Ulrike Draesner]] in’t Düütsche överdragen un sünd bi [[Luchterhand Literaturverlag|Luchterhand]] herutbrocht wurrn. == Eenzeltitel (Utwahl) == === Originalutgaven === * ''Firstborn''. The Ecco Press, New York 1968. * ''The House on Marshland''. The Ecco Press, New York 1975. * ''Descending Figure''. The Ecco Press, New York 1980. * ''The Triumph of Achilles''. The Ecco Press, New York 1985. * ''Ararat''. The Ecco Press, New York 1990. * ''The Wild Iris''. The Ecco Press, New York 1992. * ''Proofs and Theories: Essays on Poetry''. The Ecco Press, New York 1994. * ''The First Four Books of Poems''. The Ecco Press, New York 1995. * ''Meadowlands''. The Ecco Press, New York 1996. * ''Vita Nova''. The Ecco Press, New York 1999. * ''The Seven Ages''. The Ecco Press, New York 2001. * ''Averno''. Farrar, Straus and Giroux, New York 2006. * ''A Village Life''. Farrar, Straus and Giroux, New York 2009. * ''Poems: 1962–2012''. Farrar, Straus and Giroux, New York 2013. * ''Faithful and Virtuous Night''. Farrar, Straus and Giroux, New York 2014. * ''American Originality: Essays on Poetry''. Macmillan, New York 2017. === Översett in’t Düütsche === * ''Averno''. Gedichte. Ut dat Amerikaansche vun [[Ulrike Draesner]], Luchterhand Literaturverlag, München 2007, ISBN 978-3-630-87251-3. * ''Wilde Iris''. Gedichte. Ut dat Amerikaansche vun Ulrike Draesner, Luchterhand Literaturverlag, München 2008, ISBN 978-3-630-62144-9. * ''Abenteuer. Gedichte''. Ut dat Engelsche vun Uta Gosmann. In: [[Sinn und Form]] 2/2017, S. 174–180, ISBN 978-3-943297-34-8. * ''Treue und edle Nacht. Gedicht''. Ut dat Engelsche vun Uta Gosmann. In: [[Sinn und Form]] 6/2019, S. 737–743, ISBN 978-3-943297-50-8. == Utteknungen (Utwahl) == * 1975 [[Guggenheim-Stipendium]]<ref name="gf">{{Internetquelle |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/louise-gluck/ |titel=John Simon Guggenheim Foundation – Louise Glück |autor= |werk=gf.org |sprache=en |datum=2020-06-14 |zugriff=2018-07-04 }} {{Webarchiv|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/louise-gluck/ |wayback=20200623095007 |text=John Simon Guggenheim Foundation – Louise Glück |archiv-bot=2026-08-15 12:33:05 InternetArchiveBot }}</ref> * 1985 [[National Book Critics Circle Award]] för Lyrik (för ''The Triumph of Achilles'')<ref>{{Internetquelle |url=http://bookcritics.org/awards/past_awards#1985 |titel=National Book Critics Circle: Awards |autor= |werk=bookcritics.org |sprache=en |datum= |zugriff=2018-07-04 }} {{Webarchiv|url=http://bookcritics.org/awards/past_awards#1985 |wayback=20191006045535 |text=National Book Critics Circle: Awards |archiv-bot=2026-08-15 12:33:05 InternetArchiveBot }}</ref> * 1987 [[Guggenheim-Stipendium]]<ref name="gf" /> * 1993 [[Pulitzer-Pries/Dichtung|Pulitzer-Pries för Dichtung]] (för ''The Wild Iris'')<ref>{{Internetquelle |url=http://www.pulitzer.org/winners/louise-gluck |titel=The Wild Iris, by Louise Glück (The Ecco Press) |autor= |werk=pulitzer.org |sprache=en |datum= |zugriff=2018-07-04}}</ref> * 1993 Liddmaat vun de [[American Academy of Arts and Sciences]] * 1996 Liddmaat vun de [[American Academy of Arts and Letters]]<ref>{{Internetquelle| url=https://artsandletters.org/academy-members/ | titel=Academy Members| hrsg=American Academy of Arts and Letters| zugriff=2019-01-14}}</ref> * 2001 [[Bollingen Prize in Poetry]] vun de [[Yale University]]<ref>{{Internetquelle |url=https://bollingen.yale.edu/poet/louise-gluck |titel=Louise Gluck – The Bollingen Prize for Poetry |autor= |werk=bollingen.yale.edu |sprache=en |datum= |zugriff=2018-07-04}}</ref> * 2003 [[Poet Laureate der Library of Congress]]<ref>[http://www.loc.gov/poetry/laureate-2001-2010.html ''Past Poets Laureate: 2001–2010'']; [[Library of Congress]] (loc.gov). Abgerufen am 4. Juli 2018.</ref><ref>[http://www.loc.gov/poetry/more_gluck.html ''More about Louise Glück'']; [[Library of Congress]] (loc.gov). Afropen an’n 4. Juli 2018.</ref> * 2010 Finalistin vun den [[Griffin Poetry Prize]] (mit ''A Village Life'')<ref>{{Internetquelle |url=http://www.griffinpoetryprize.com/see-and-hear-poetry/a-g/louise-gluck/ |titel=Griffin Poetry Prize: Louise Glück |autor= |werk=griffinpoetryprize.com |sprache=en |datum= |zugriff=2018-07-04}}</ref> * 2012 [[Los Angeles Times Book Prize]] för Lyrik (för ''Poems 1962–2012'') * 2014 [[National Book Award/Lyrik|National Book Award för Lyrik]] (för ''Faithful and Virtuous Night'')<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nationalbook.org/books/faithful-and-virtuous-night/ |titel=Winner, National Book Awards 2014 for Poetry |autor= |werk=nationalbook.org |datum= |zugriff=2019-04-27}}</ref> * 2014 Liddmaat vun de [[American Philosophical Society]]<ref>{{Internetquelle |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Gl%C3%BCck;smode=advanced;f1-date=2014 |titel=Member History |autor= |werk=search.amphilsoc.org |datum= |zugriff=2018-07-04}}</ref> * 2015 [[National Humanities Medal]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals/louise-gl%C3%BCck |titel=Louise Glück |autor= |werk=neh.gov |sprache=en |datum= |zugriff=2018-07-04}}</ref> * 2020 [[Tomas Tranströmerpriset]] * 2020 [[Nobelpries för Literatur]] == Literatur == * {{Literatur |Titel=On Louise Glueck. Change what you see |Autor=Joanne Feit Diehl |Verlag=University of Michigan Press |Ort=Ann Arbor, Michigan |Datum=2005 |ISBN=0472030620}} * {{Literatur |Titel=Assembling a Landscape. The Poetry of Louise Glück |Autor=R. Miklitsch |Hrsg=R. H. W. Dillard |Sammelwerk=Companion to Contemporary Literature in English |Band=1 |Seiten=347–359 |Datum=2002}} * {{Literatur |Titel=Poetry of Louise Gluck. A Thematic Introduction |Autor=Daniel Morris |Verlag=University of Missouri Press |Ort=Columbia |Datum=2006 |ISBN=9780826265562}} * {{Literatur |Titel=Glück, Louise. Das lyrische Werk |Autor=[[Werner Reinhart (Amerikanist)|Werner Reinhart]] |Sammelwerk=[[Kindlers Literatur Lexikon]] |Auflage=3., völlig neu bearbeitete Auflage |Datum=2009 |Kommentar=Online-Ausgabe}} == Audio == * {{Internetquelle |url=http://hdl.handle.net/2374.UC/697028 |titel=Poetry Reading |datum=1997-11-07 |autor=Louise Glück |werk=The Elliston Project: Poetry Readings and Lectures at the University of Cincinnati |sprache=en |kommentar=Öffentliche Lesung; Aufnahme im Format mp3 unter CC-BY-NC-ND 3.0 |abruf=2020-10-08}} == Weblinks == {{Commons|Louise Glück}} * [https://english.yale.edu/people/adjunct-professors-and-senior-lecturers-creative-writers/louise-gluck Offizielle Webpräsenz] bi de [[Yale University]] * [https://www.poets.org/poetsorg/poet/louise-gl%C3%BCck Louise Glück] bei der ''Academy of American Poets'' (Profil und Gedichte) * [https://www.poetryfoundation.org/poets/louise-gluck Louise Glück] bei der ''Poetry Foundation'' (Profil und Gedichte) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Navigatschoonsliest Winners vun den Nobelpries för Literatur}} {{Normdaten|TYP=p|GND=119122960|LCCN=n80005703|NDL=|VIAF=84538845}} {{SORTIERUNG:Gluck, Louise}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Boren 1943]] [[Kategorie:Storven 2023]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Lyrik]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Literatur)]] 2psapbl9cnjfmp0mymglwm3mb5pz0g6 0 159896 1076123 1075776 2026-08-15T15:02:40Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076123 wikitext text/x-wiki [[Bild:Oleg Kononenko in 2002.jpg|rechts|duum|Oleg Kononenko]] '''Oleg Dmitrijewitsch Kononenko''' ({{S|ru|Олег Дмитриевич Кононенко|Oleg Dmitrievič Kononenko}}, {{S|tk|''Oleg Dmitriýewiç Kononenko''}}; * [[21. Juni]] [[1964]] in [[Türkmenabat]], [[Turkmensche SSR]], [[Sowjetunion]]) is en [[Russland|russ'sch]] [[Kosmonaut]]. He hett de Utteeken „[[Held vun Turkmenistan]]“ kreegen.<ref>''[http://tdh.gov.tm/news/articles.aspx&article19755&cat11 Указ о присвоении Олегу Кононенко звания «Герой Туркменистана»]'', 25. September 2019.</ref> == Kosmonautenloopbahn == === ISS-Expeditschoon 9 === Anfang 2002 wur Kononenko as Bordingenieur för de [[ISS-Expeditschoon 9]] nomineert. Neben Kononenko sullen [[Gennadi Iwanowitsch Padalka|Gennadi Padalka]] as Kommandant un [[Edward Michael Fincke|Mike Fincke]] as Bordingenieure fleegen. Nah dat [[STS-107|Unglück vun de Columbia]] in‘n Februar 2003 wurr de Besattenstärkt vun de [[Internatschonale Ruumstatschoon|ISS]] ut Versörgensgrünnen up twee Personen minneseert. Dat harr Utwirken up all bit dorhen nomineert Mannschapen. As de Mission in’n April 2004 sluutend starten dee, weer Kononenko nich dorbi. === ISS-Expeditschoon 17 === Kononenko hett van April bit Oktober 2008 mit as Bordingenieur vun de [[ISS-Expeditschoon 17|Expeditschoon 17]] up de ISS arbeit. Start is sien Mission an’n 8. April 2008, as he tosommen mit den Kommandanten [[Sergei Alexandrowitsch Wolkow]] un de Süüdkoreanerin [[Yi So-yeon]] an Bord vun Sojus TMA-12 losflaagen is. Dor hemm se denn de bitherig Stammcrew [[Peggy Annette Whitson]] un [[Juri Iwanowitsch Malentschenko]] arbeit, de nah en paar Daag vun gemeensam Arbeit mit Yi torüch to de Eer floog. Van de olt Stammbesatten bleev [[Garrett Erin Reisman]] up de ISS, de later vun [[Gregory Errol Chamitoff]] aflööst wurr. Chamitoff keem wiels de Mission STS-124 to de Statschoon. Kommandant vun STS-124 weer [[Mark Edward Kelly]] un de Pilot [[Kenneth Todd Ham]]. Dorto keemen de Missionsspezialisten [[Karen Lujean Nyberg]], [[Ronald John Garan]], [[Michael Edward Fossum]] un [[Akihiko Hoshide]] ut Japan. De Mission gung vör hüm un Wolkow to Enn‘, as de Nahfolgecrew mit Edward Michael Fincke un [[Juri Walentinowitsch Lontschakow]] un den Weltruumtouristen [[Richard Garriott]] an de Statschoon ankommen deen, un he un Wolkow nah en paar Daag vun gemeensam Arbeit mit Garriott weer torüch fleegen deen. Se sünd an’n 24. Oktober 2008 weer up de Eer lannd. Wiels sien Mission hett Kononenko twee Butenbordinsätze harrt. === ISS-Expeditschoon 30/31 === In‘n Oktober 2009 wurr Kononenko to’n tweeten Mal för en Langtietupenholt an Bord vun de ISS nomineert.<ref>{{internetquelle |hrsg=NASA |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/oct/HQ_09-233_Space_Station_Crews_prt.htm |sprache=englisch |titel=NASA and its International Partners Assign Space Station Crews |werk=Release 09-233 |datum=7. Oktober 2009 |zugriff=14. Oktober 2009 }} {{Webarchiv|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/oct/HQ_09-233_Space_Station_Crews_prt.htm |wayback=20100203014611 |text=NASA and its International Partners Assign Space Station Crews |archiv-bot=2026-08-15 15:02:40 InternetArchiveBot }}</ref> Tosommen mit [[André Kuipers]] vun de ESA ut den Nedderlannen un den Amerikaner [[Donald Roy Pettit ]] flog he in’n Dezember 2011 to de ISS, wo all [[Daniel Christopher Burbank]], [[Anton Nikolajewitsch Schkaplerow]] un [[Anatoli Alexejewitsch Iwanischin]] arbeiten dee. Kononenko weer en vun de Bordingenieure vun de [[ISS-Expeditschoon 30]] un övernehm Enn’n April 2012 das Kommando vun de [[ISS-Expeditschoon 31]], nahdem Burbank, Schkaplerow un Iwanischin dör [[Gennadi Iwanowitsch Padalka]], [[Sergei Nikolajewitsch Rewin]] un [[Joseph Michael Acaba]] aflöst wurrn weern. De Mission vun Kononenko, Kuipers un Pettit gung an’n 1. Juli 2012 to‘ Enn’n. === ISS-Expeditschoon 44/45 === In‘n Oktober 2012 wurr Kononenko för sien nächsten Langtietupenholt an Bord vun de ISS nomineert. He flog an’n 22. Juli 2015 as Kommandant vun dat Ruumschipp [[Sojus TMA-17M]] tosommen mit den japaanschen Ruumfohrer [[Kimiya Yui]] un den amerikaanschen Astronauten [[Kjell Norwood Lindgren]] to de ISS, wo all [[Gennadi Iwanowitsch Padalka]], [[Michail Borissowitsch Kornijenko]] un [[Scott Joseph Kelly]] arbeiten deen. An’n 4. Dezember keemen [[ Sergei Alexandrowitsch Wolkow]] as Langtietkolleeg un [[Andreas Mogensen]] un [[Aidyn Ajymbetow]] för en negen Daag düern Körttietupenholt dorto. Mogensen un Ajmbetow sünd denn tosommen mit Padalka torüchflagen. Kononenko weer bit to’n 11. Dezember 2015 an Bord vun de ISS un kehr denn mit Yui un Lindgren weer to de Eer torüch. === Wiedere Loopbahn bi Roskosmos === An‘n 10. November 2016 wurr Kononenko vun den Baas vun dat [[Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum]], [[Juri Walentinowitsch Lontschakow|Juri Lontschakow]], to’n Kommandanten vun dat Kosmonautenkorps nöömt.<ref>{{Internetquelle |autor= |hrsg= |url=http://www.gctc.ru/main.php?id=3660 |sprache=ru |titel=Олег Кононенко назначен командиром отряда космонавтов |datum=2016-11-10 |zugriff=2016-11-10}}</ref> === ISS-Expeditschoon 57–59 === An’n 3. Dezember 2018 is Kononenko to sien veerte Mission upbraaken. As Kommandant vun dat Ruumschipp [[Sojus MS-11]] is he mit de US-Amerikanerin [[Anne Charlotte McClain]] un den Kanadier [[David Saint-Jacques]] to de ISS flagen un hett för en körten Tiet as Bordingenieur för de [[ISS-Expeditschoon 57]], to de ok de Düütsche [[Alexander Gerst]], [[Sergei Walerjewitsch Prokopjew]] ut Russland un de US-Amerikanerin [[Serena Auñón|Serena Auñón-Chancellor]] hörrn deen, arbeit. An’n 20. Dezember 2018 hett he dat Kommando över de [[ISS-Expeditschoon 58]] övernommen. He, McClain un Saint-Jacques hemm denn ok de Anfangscrew vun de [[ISS-Expeditschoon 59]] billd, to de in’n März 2019 noch [[Alexei Nikolajewitsch Owtschinin]], [[Tyler Nicklaus Hague]] un [[Christina Hammock Koch]] keemen. De Rückkehr to de Eer mit McClain un Saint-Jacques weer an’n 25. Juni 2019. == Privates == Kononenko is in eenfack Verhältnissen upwussen. Sien Vader weer Fohrer in en Speditschoon, sien Moder Telefonistin an en Flooghaven. Kononenko hett an en Fackschool vör Volleyball studeert un weer Liddmaat vun de Jöögdmannschap vun [[Turkmenistan]].<ref>''[https://turkmenportal.com/compositions/619 Биография космонавта МКС, уроженца Туркменистана - Олега Дмитриевича Кононенко]'', 6. Dezember 2018</ref> Kononenko is verheiraadt un hett een Söhn un een Dochter. As völ anner Ruumfohrer ok, is he [[Funkamateur]], sien [[Amateurfunkroopteeken]] is RN3DX.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.arrl.org/news/view/two-more-radio-amateurs-join-international-space-station-crew |titel=Two More Radio Amateurs Join International Space Station Crew |hrsg=[[ARRL]] | sprache=en |datum=2015-03-28 |zugriff=2015-07-23}}</ref> == Enkeld Nahwiesen == <references/> == Weblinks == {{commons|Oleg Kononenko}} * [http://spacefacts.de/bios/cosmonauts/german/kononenko_oleg_d.htm Körtbiografie bi spacefacts.de] * [http://www.astronautix.com/k/kononenko.html Biografie in de Encyclopedia Astronautica (engelsch)] * [http://www.gctc.ru/main.php?id=3304 Biografie vun Oleg Kononenko] bi dat [[Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum]] (russisch) {{DEFAULTSORT:Kononenko, Oleg Dmitrijewitsch}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Russland]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Ruumfohrer]] 1cprmqmj8e7fbu7e4cji7zwvfdf39z3 0 161905 1076149 1075798 2026-08-15T17:07:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076149 wikitext text/x-wiki [[Datei:Reinhard Genzel.jpg|mini|alt=Reinhard Genzel|Reinhard Genzel (2012)]] '''Reinhard Genzel''' (* [[24. März]] [[1952]] in [[Bad Homburg vor der Höhe]]) is en düütsch [[Astrophysiker]]. He is Direkter vun dat [[Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik]] in Garching bi München. Genzel kreeg 2020 gemeensam mit de US-amerikaansch Astronomin [[Andrea Mia Ghez]] en Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] för dat Opdecken vun dat hüüd as [[Sagittarius A*]] bekannt, supermasseriek [[Swaart Lock]] in dat Zentrum vun de [[Melkstraat]]. == Leven un Wark == Reinhard Genzel is de Söhn vun den Perfesser för [[Fastkörperphysik]] [[Ludwig Genzel]] (1922–2003). In de Jöögd tell he to de best düütüsch Nahwussathleten in’t [[Speersmieten]].<ref name="sz" /> Nah dat Abitur an dat [[Berthold-Gymnasium Freiburg|Berthold-Gymnasium]] in [[Freiburg in‘n Breisgau]] hett he as Stipendiat vun de [[Studienstiftung des deutschen Volkes]]<ref>{{Internetquelle|url=https://www.studienstiftung.de/aktuelles/artikel/studienstiftung-gratuliert-ihrem-alumnus-reinhard-genzel-zum-nobelpreis-fuer-physik/|titel=Studienstiftung gratuliert ihrem Alumnus Reinhard Genzel zum Nobelpreis für Physik|abruf=2020-10-07|datum=2020-10-06}}</ref> [[Physik]] an de [[Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität|Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn]] studeert (Diplom 1975) un wurr 1978 bi [[Peter Georg Mezger]] an dat [[Max-Planck-Institut für Radioastronomie]] [[Promotschoon (Dokter)|promoveert]]. He gung ansluutend an dat [[Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics]] in [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Massachusetts]] un weer van 1980 bit 1982 as Miller Fellow un af 1981 as [[Associate Professor]] an de [[University of California, Berkeley]], an de he 1985/86 un van 1999 bit 2008<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mpe.mpg.de/7511259/genzel_cv_2020.pdf |titel=Reinhard Genzel - Curriculum Vitae |hrsg=Reinhard Genzel |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.mpe.mpg.de/7511259/genzel_cv_2020.pdf |wayback=20201030195231 |text=Reinhard Genzel - Curriculum Vitae |archiv-bot=2026-08-15 17:07:42 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Robert Sanders |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/06/uc-berkeleys-reinhard-genzel-awarded-nobel-prize-in-physics/ |titel=UC Berkeley’s Reinhard Genzel awarded Nobel Prize in Physics |werk=Berkeley News |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/reinhard-genzel |titel=Reinhard Genzel (E): Biography |abruf=2020-10-06}}</ref> en Professur („Full Professor“) inneharr. Genzel wurr 1986 to’n wetenschaplich Liddmaat vun de [[Max-Planck-Sellschop]] un to’n Direkter an dat Max-Planck-Institut för extraterrestrische Physik in [[Garching bi München]] beropen. Siet 1988 is he [[Honorarperfesser]] an de [[Ludwig-Maximilians-Universität München]]. Reinhard Genzel weer maatgevnd an de Entwicklung vun de [[Infrarotastronomie|Infrarot-]] un [[Submillimeter-Astronomie]] bedeeligt. So gelung hüm mit sien Team tonächst an dat [[La-Silla-Observatorium]] (af 1992) un denn ann dat [[Very Large Telescope]] över langjohrig Beobachtungen vun de Bahnen vun Steerns dicht an dat Zentrum vun de Melkstraat de Nahwies, dat sück dor en supermasseriek Swaart Lock vun etwa 4,3 Millionen [[Sünnenmasse]]n befinnd. Unafhängig gelung dat ok Astronomen um [[Andrea Mia Ghez]] an dat [[Keck-Observatorium]]. Beid kreegen för hör Opdecken en Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] 2020, de anner Hälft kreeg [[Roger Penrose]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2020/10/press-physicsprize2020.pdf |titel=The Nobel Prize in Physics 2020 |hrsg=The Royal Swedish Academy of Sciences |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06 |sprache=en}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Robert Sanders |url=https://www.leopoldina.org/presse-1/nachrichten/nobelpreis-fuer-physik-2020/ |titel=Leopoldina-Mitglied Reinhard Genzel erhält Nobelpreis für Physik |werk=Pressemitteilung der Leopoldina - Nationale Akademie der Wissenschaften |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06}}</ref> Genzel is mit de Kinderdoktersche un Perfessersche [[Orsolya Genzel-Boroviczeny]] verheiraadt un hett twee Kinner.<ref name="sz" >[https://www.sueddeutsche.de/muenchen/garching-physik-nobelpreis-reinhard-genzel-karriere-1.5056950 ''Durch ein Schwarzes Loch zum Nobelpreis.''] In: ''sueddeutsche.de'', 6. Oktober 2020.</ref> == Ehrungen un Utteknunen == * [[Otto-Hahn-Medaille]], [[Max-Planck-Gesellschaft]], 1980 * Presidential Young Investigators Award, [[National Science Foundation]], 1984 * [[Newton-Lacy-Pierce-Pries för Astronomie]], [[American Astronomical Society]], 1986 * [[Gottfried Wilhelm Leibniz-Pries|Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries]], [[Deutsche Forschungsgemeinschaft]], 1990 * De Vaucouleurs Medaille, Universitäty of Texas, 2000 * [[Jules-Janssen-Pries]], [[Société astronomique de France]], 2000 * [[Stern-Gerlach-Medaille]] för experimentelle Physik, [[Deutsche Physikalische Gesellschaft]], 2003 * [[Balzan-Pries]] för Infrarot-Astronomie, 2003 * [[Petrie Prize Lecture]], 2005 * Naamgever för den [[Asteroid]]en [[(18241) Genzel]]<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPC_20050918.pdf Minor Planet Circ. 54827]</ref> * [[Albert-Einstein-Medaille]], 2007 * [[Shaw Prize]], 2008 * Premio „Galileo 2000“, 2009<ref>{{Webarchiv | url=http://iltempo.ilsole24ore.com/spettacoli/2009/10/26/1085902-benigni_show_sotto_sguardo_michelangelo.shtml | archive-is=20100102050508 | text=Artikel vom 26. Oktober 2009 aus „Il Sole 24 Ore“ (italienisch)}}</ref> * [[Karl-Schwarzschild-Medaille]], 2011 * [[Crafoord-Pries]], 2012 * [[Tycho-Brahe-Pries]], 2012 * [[Herschel-Medaille]], 2014 * Groot Verdeenstkrüüz mit Steern vun de Bundsrepubliek Düütschland, 2014 * [[Harvey-Pries]], 2014 * [[Nobelpries für Physik]], 2020 == Liddmaatschapen == * Fellow der [[American Physical Society]], 1985 * Liddmaat vun de [[Düütsch Physikaalsch Sellschop]], 1990 * Utlännsch Liddmaat vun de [[Académie des sciences]] ([[Institut de France]]), 1998 * Utlännsch Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]] vun de USA, 2000 * Liddmaat vun de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina]], 2002 * Liddmaat vun de [[Academia Europaea]], 2002 * Ordentlich Liddmaat vun de [[Bayerische Akademie vun de Wetenschapen]], 2003 * Foreign Member of the [[Royal Society]], 2012<ref>siehe http://royalsociety.org/people/reinhard-genzel/</ref> * Orden [[Pour le Mérite#Pour le Mérite för Wetenschapen un Künste]], 2013 * [[Päpstliche Akademie vun de Wetenschapen]], 2020<ref>{{Internetquelle|hrsg=[[Presseamt des Heiligen Stuhls]] |titel=Nomina di Membro Ordinario della Pontificia Accademia delle Scienze |url=http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/10/15/0526/01220.html#mem |werk=Tägliches Bulletin |datum=2020-10-15 |abruf=2020-10-15 |sprache=it}}</ref> == Schriften (Utwahl) == * mit [[Charles Hard Townes]]: ''Physical conditions, dynamics, and mass distribution in the center of the Galaxy'', Annual Review Astron. Astroph., Band 25, 1987, S. 377 * mit D. Hollenbach, C. H. Townes ''The nucleus of our Galaxy'', Rep. Progr. Phys., Band 57, 1994, S. 417 * mit [[Andreas Eckart]]: ''Observations of stellar proper motions near the Galactic Centre'', Nature, Band 383, 1996, S. 415–417, [https://www.nature.com/articles/383415a0 Abstract] * mit A. Eckart, N. Thatte, A. Krabbe, H. Kroker, L. E. Tacconi-Garman: ''The dark mass concentration in the central parsec of the Milky Way'', Astrophysical Journal, Band 472, 1996, S. 153 * mit A. Eckart: ''Stellar proper motions in the central 0.1 pc of the Galaxy'', Monthly Notices Royal Astron. Soc., Band 284, 1997, S. 576598, [https://academic.oup.com/mnras/article/284/3/576/984237 Abstract] * mit A. Eckart, T. Ott, F. Eisenhauer: ''On the nature of the dark mass in the centre of the Milky Way'', Monthly Notices Royal Astron. Soc., Band 291, 1997, S. 219–234, [http://adsabs.harvard.edu/full/1997MNRAS.291..219G Online] * mit A. Eckart: Erster schlüssiger Beweis für ein massives Schwarzes Loch ?, Physikalische Blätter, Band 54, 1998, Nr. 1, S. 25–30 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/phbl.19980540107 Digitalisat] * mit A. Eckart: ''First Conclusive Evidence for a Massive Black Hole in the Center of the Milky Way'', in: Friedrich W. Hehl, Claus Kiefer, Ralph J. K. Metzler (Hrsg.), Black Holes: Theory and Observation, Springer 1998, S. 60–68 * Massereiche Schwarze Löcher – vom galaktischen Zentrum bis zu Quasaren in der Frühzeit des Universums, Physik Journal, Juli/August 2003, S. 45–49, [https://www.pro-physik.de/physik-journal/juli-august-2003 Online] == Weblinks == {{Commons}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=142745391 DNB-Katalog] * [https://www.mpe.mpg.de/ir/userpage.php?id=genzel Genzels Homepage an dat MPE] * [https://www.mpg.de/463056/extraterrestrische_physik_wissM1 Genzels Profil bi de MPG] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PHY&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Genzel%2C+R.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Veröffentlichungen vun Reinhard Genzel] in dat [[Astrophysics Data System]] * [http://www.balzan.it/premiati.aspx?Codice=0000000096&lang=en&show=1&from=0000000096&from2=10 Würdigung vun de Balzan-Stiftung] * [http://www.eso.org/public/news/eso0818/ Würdigung to’n Shaw Prize] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZDxFjq-scvU Black Holes and Galaxies: Professor Reinhard Genzel (ANU TV up Youtube)] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=142745391|LCCN=n/84/176562|VIAF=76416524}} {{SORTIERUNG:Genzel, Reinhard}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1952]] [[Kategorie:Astronom]] [[Kategorie:Utfinner]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] atmq9zpz78db2dukml71n0rvizxmdpb 0 164934 1076117 1075770 2026-08-15T14:45:06Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076117 wikitext text/x-wiki [[Bild:Inscope21 2016.jpg|duum|353x353px|Nicolas Lazaridis bi de Europa-Premiere van ''[[Sing]]'' (2016)]] '''Nicolas Lazaridis''' (* [[13. Dezember]] [[1994]] in [[Stuttgart]]; ok bekennt as '''inscope21''')<ref>{{Internetquelle |autor=Stuttgarter Nachrichten, Stuttgart Germany |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.stuttgarter-auf-youtube-zwei-freunde-drehen-comedy-fuer-das-netz.fbfd55df-b0f3-406a-980d-72918cba02ab.html |titel=Stuttgarter auf Youtube: Zwei Freunde drehen Comedy für das Netz |abruf=2021-05-07 |sprache=de }}</ref> is een düütschen Webvideoproduzent, de dör [[YouTube|YouTube-Videos]] bekennt wurr. == Allgemeen == Lazaridis erstellde sien YouTube-Kanaal an 9. Juni 2010. Daar laadt he Middeweek un Sönndag üm 18 Klock een Comedy-Video hoog.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.quotenmeter.de/n/116036/inscope21-verrueckter-comedy-youtuber-mit-abgedrehten-aktionen |titel=Inscope21 � Verrückter Comedy-Youtuber mit abgedrehten Aktionen |datum=2020-02-29 |abruf=2021-05-07 |sprache=de-DE}}</ref> Neben sien Hööftkanaal bedrifft Lazaridis siet den 6. Juli 2014 den Tweedkanaal ''InscopeLifestyle''. In den Videos vertellt he van Geschichten ur sien Leven of diskuteert över aktuell Themas. Siet Begünn 2020 is Lazaridis op de [[Twitch]] aktiv. Hier streamt he besünners Computerspillen, doch finnen daar ok stadig Talk-Formaten of Kochshows mit Gasten statt. De Highlights van den Streams warrt op den daarför maakde Kanalen ''Getaildetreu'' un ''Ardyt'' in geschnittener Form hochgeladen. Op sien Hööftkanaal ''inscope21'' bekwamm he in'n Harvst 2015 een Million Abonnenten, de Grenz van twee Millionen Abonnenten is in'n Harvst 2018 överschreeden worrn. Derzeit (Stand September 2020) hett de Kanaal mehr as 2,5 Millionen Abonnenten. Op [[Instagram]] harr Lazaridis Begünn September 2020 knapp 2 Millionen Follower.<ref>{{Internetquelle |url=https://de.wikipedia.org/wiki/Inscope21#cite_note-nindo-3 |titel=inscope21 |werk=nindo.de |abruf=2021-05-07}}</ref> In'n Animationsfilm ''Sing'' övernamm Lazaridis 2016 in de düütschen Fassuun de Spreekrull van ''Lance.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.synchronkartei.de/sprecher/9820/2 |titel=Deutsche Synchronkartei {{!}} Synchronsprecher {{!}} Nicolas Lazaridis |abruf=2021-05-07}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.moviepilot.de/news/sing-wer-steckt-hinter-den-tierischen-charakteren-181878 |titel=Sing - Wer steckt hinter den tierischen Charakteren? |abruf=2021-05-07 |sprache=de}}</ref> De Radio-Jöögdsenner [[Dasding]] hett in'n Harvst 2019 över een Instagram-Video bericht, in de Lazaridis angeblich en Gericht ut en Babydefin tobereiten woll. Dat Video hett sück as Werbeaktschoon för den Bio-Eetwarkhersteller [[followfish]] entpuppt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.dasding.de/lifestyle/essen-und-trinken/INSTAGRAM-Echt-oder-Fake,baby-delfin-inscope21-artikel-100.html |titel=INSTAGRAM: NUR EIN FAKE: INSCOPE21 ISST (K)EINEN BABY-DELFIN |werk=dasding.de |datum=2019-10-02 |abruf=2021-05-07 }} {{Webarchiv|url=https://www.dasding.de/lifestyle/essen-und-trinken/INSTAGRAM-Echt-oder-Fake,baby-delfin-inscope21-artikel-100.html |wayback=20191004101153 |text=INSTAGRAM: NUR EIN FAKE: INSCOPE21 ISST (K)EINEN BABY-DELFIN |archiv-bot=2026-08-15 14:45:05 InternetArchiveBot }}</ref> Lazaridis is butendeem siet 2015 Geschäftföhrer de ''G-IN Fitness & Lifestyle GmbH'', de dat Modelabel ''OLA KALA'' bedrifft, welke ok Lazaridis höört.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.olakala.de/ |titel=OLA KALA® SHOP |abruf=2021-05-07 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == * '''[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:inscope21?uselang=nds Commons: inscope21]''' – Sammlung van Biller * [https://www.youtube.com/channel/UCXDi1F7Q-cJQ4mGGavtfYRQ Kanaal van Inscope21] op YouTube == Nawiesen == {{SORTIERUNG:Lazaridis, Nicolas}} [[Kategorie:Boren 1994]] [[Kategorie:Mann]] 1ikevawr32kofvnu7g3kwh1guulk25u 0 165224 1076162 1075808 2026-08-15T17:53:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076162 wikitext text/x-wiki [[Datei:William of Orange Rutgers.jpg|mini|250px|Statue vun den William of Orange Rutgers]] [[Datei:Voorhees Chapel.jpg|mini|De ''Rutgers''-Kark]] De '''Rutgers University''', offiziell '''The State University of New Jersey''', is de gröttste Hoochschool in den US-Bundsstaat [[New Jersey]]. De Hööft[[campus]] vun de Universität befind sück in de Städer [[New Brunswick (New Jersey)|New Brunswick]] un [[Piscataway Township|Piscataway]]. Twee lüttgere Campus liggen in [[Newark (New Jersey)|Newark]] un in [[Camden (New Jersey)|Camden]]. Rutgers bütt mehr as 100 [[Bachelor]]-Programme, 100 [[Master]]-Programme as ok 80 Doktoratsprogramme in 29 diplomvergevend Scholen un Colleges, vun de 16 Graduate-Programme anbeeden. De ''Rutgers University'' hörrt to de best staatlichen Universitäten vun de [[USA]], den so nöömt ''[[Public Ivy]]s'', un is Liddmaat vun de ''[[Association of American Universities]]'', en siet 1900 bestahn Verbund vun führend forschungsintensiver nordamerikansch Universitäten. In dat akademisch Johr 2013/14 gungen 26 [[Fulbright-Programm|Fulbright-Stipendiaten]] up de ''Rutgers University'', de somit up Rang 3 vun de Research Universities achter de [[Harvard University]] un de [[University of Michigan]] stunn.<ref>{{Internetquelle |zugriff=2014-02-13 |url=http://us.fulbrightonline.org/uploads/files/top_producing/2013-14/doctoral.pdf |titel=Liste der Universitäten mit den meisten Fulbright-Stipendiaten |hrsg=Fulbright Program |format=PDF}}</ref> Dat Motto vun de Universität luut: ''Sol Iustitiae et Occidentem Illustra''. == Geschichte == De hüüdige Universität gung ut dat 1766 grünnd ''Queen’s College'' hervör un is somit de achtöldste höhgere Bildungsinrichtung in den USA. Oorsprünglich weer se mit de [[Nederlandse Hervormde Kerk]] affilieert, is hüüd aber nich mehr religiöös orienteert. 1825 kreeg se den hüüdigen Naam to Ehren vun ehrn Mäzen [[Henry Rutgers]], en Held vun den [[Amerikaansch Unafhängigkeitskrieg|Unafhängigkeitskrieg]]<ref>{{Internetquelle |zugriff=2012-11-09 |url=http://www.rutgers.edu/about-rutgers/rutgers-history |titel=Rutgers History |hrsg=Rutgers University }} {{Webarchiv|url=http://www.rutgers.edu/about-rutgers/rutgers-history |wayback=20200505143352 |text=Rutgers History |archiv-bot=2026-08-15 17:53:05 InternetArchiveBot }}</ref>. De Hööftcampus befinnd sück in de Städer [[New Brunswick (New Jersey)|New Brunswick]] un [[Piscataway Township|Piscataway]]. 1946 hett sück de Rutgers mit de ''University of Newark'', hüüd ''[[Newark (New Jersey)|Newark]] Campus'', un 1950 mit dat ''College of South Jersey'' un de ''South Jersey Law School'', hüüd ''[[Camden (New Jersey)|Camden]] Campus''. Dör Verwaltungsakte van 1945 un 1956 wurr Rutgers to ''State University of New Jersey'' verklort. == Organisatorsch Gleedern == '''''New Brunswick / Piscataway Campus''''' * Anwennt un Beropspsychologie * Ingenieurwetenschapen * Kommunikatschons-, Informatschons- un Bibliothekswetenschapen * Künste (''Mason Gross School of the Arts'') * Künste un Wetenschapen ** ''Douglass College'' ** ''Livingston College'' ** ''Rutgers College'' ** ''University College'' – New Brunswick * Management un Arbeitsbeziehungen * Pädagogik * Pharmazie (''Ernest Mario School of Pharmacy'') * Pleeg * Planung und Öffentliche Richtlinien (''Edward J. Bloustein School of Planning and Public Policy'') * Sozialarbeit * Umwelt un Biologie * Wertschaftswetenschapen (''Rutgers Business School'' – New Brunswick) * ''Graduate School'' – New Brunswick '''''Camden Campus''''' * Künste un Wetenschapen * Rechtswetenschapen * Wertschapswetenschapen * ''Graduate School'' – Camden * ''University College'' – Camden '''''Newark Campus''''' * Künste un Wetenschapen * Kriminaljustiz * Apenliche Angelegenheiten un Verwaltung * Pleeg * Rechtswetenschapen * Wertschapswetenschapen (''Rutgers Business School'' – Newark) * ''Graduate School'' – Newark * ''University College'' – Newark == Sport == [[Datei:Rutgers Stadium.jpg|mini|Die ''Scarlet Knights'' gegen de ''Cincinnati Bearcats'' vör 43.768 Tokiekern]] De Sportteams vun de ''Rutgers University'' sünd de ''Scarlet Knights''. De Hoochschool is Liddmaat vun de ''[[Big Ten Conference]]'' siet 1.&nbsp;Juli 2014. == Besünnere Forschungsergevnisse == De Söökmaschien ''[[Teoma]]'' wurr dor entwickelt. == Berühmte Perfessers == * [[Ruth Adams]] (1914–2004), Perfessersche för Engelsch un Dekanin vun dat Douglass College * [[Clayton Paul Alderfer]] (1940–2015), Psycholoog * [[John Harry Dunning]] (1927–2009), britisch Ökonom * [[Jerry Alan Fodor]] (1935–2017), Philosoph un Kognitschonswetenschapler * [[Gary Lawrence Francione]] (* 1954), Rechtsperfesser un Deertenrechtler * [[Käthe Bauer-Mengelberg]] (1894–1968), düütsch Soziologin * [[Robert Ludlow Trivers]] (* 1943), Soziobioloog un Evolutionsbioloog * [[Endre Szemerédi]] (* 1940), Mathematiker, [[Abelpries]] 2012 * [[Melitta Schachner]] (* 1943), düütsch Neurobiologin * [[Lionel Tiger]] (* 1937), Anthropoloog * [[Ousseina Alidou]] (* 1963), Sprachwetenschaplerin * [[Gary Kuehn]] (* 1939), Künstler * [[Helen Fisher]] (* 1945), Anthropologin * [[Geoffrey Hendricks]], Künstler * [[Allan Kaprow]] (1927–2006), Künstler * [[Alexander John Motyl]] (* 1953), Politikwetenschapler un Historiker == Bekannte Afsolventen == * [[Kenny Britt]] (* 1988), American-Football-Speler * [[Deron Cherry]] (* 1959), American-Football-Speler * [[Calista Flockhart]] (* 1964), Schauspelerin * [[Carli Lloyd]] (* 1982), Footballnatschonalspelerin * [[Judea Pearl]] (* 1936), Informatiker * [[Ray Rice]] (* 1987), American-Football-Speler * [[Paul Robeson]] (1898–1976), American-Football-Speler, Schauspeler, Singer * [[Sebastian Stan]] (* 1982), Schauspeler * [[Louise Audino Tilly]] (1922–2002), Historikerin un Hoochschoollehrerin == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.rutgers.edu/ Offizielle Website] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Coordinate|article=/|NS=40.741632|EW=-74.17486|type=landmark|region=US-NJ}} {{Normdaten|TYP=k|GND=2019996-X|LCCN=n/79/060586|VIAF=158796171}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:New Jersey]] a21bryfihuvnbnntom12ff1rpb088ve 0 170308 1076147 1075796 2026-08-15T17:01:57Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076147 wikitext text/x-wiki '''Rebecca Ellen Manuel''', borene ''Gilmore'' (* [[13. Juni]] [[1979]] in [[Sydney]]) is en ehmalge [[Australien|austraalsch]] [[Waterspringen|Waterspringerin]]. Se sprung in‘n 3-m-Kunst- un 10-m-Toornspringen as ok in dat 10-m-Synchroonspringen. Hör gröttste Spood weer de Gewinn vun de Bronzemedaille bi [[Olympisch Spelen]]. Gilmore harr bi de [[Swemmweltmeesterschapen 1998]] in [[Perth]] ihör eerst internatschonalen Wettkamp in den Utwussenberiek. Mit [[Phil Tosh]] kemm se in dat 10-m-Synchroonspringen up den achten Platz. Bi de [[Commonwealth Games 1998|Commonwealth Games]] in dat glieker Johr verpass se in dat Toornspringen blots knapp en Medaille. In dat Johr 2000 hett se an de [[Olympisch Sömmerspelen 2000|Olympisch Spelen]] in hör Heimatstadt deelnommen un wunn mit [[Loudy Wiggins|Loudy Tourky]] Bronze in dat 10-m-Synchroonspringen. Vun dat 3-m-Brett reck se in dat Halffinale Platz 17 un vun den 10-m-Toorn in dat Finale den elfsten Platz. Een Johr later reck dat Duo Duo Gilmore und Tourky bi de [[Swemmweltmeesterschapen 2001|Weltmeesterschap]] in [[Barcelona]] Rang fiev. 2002 hett Gilmore en Wertschaps-Studium an de [[Universität Sydney]] afslooten. Se hett denn noch an de [[Commonwealth Games 2002|Commonwealth Games]] deelnommen un dornah hör Loopbahn afslooten. Siet 2005 arbeit se bi den Vereen ''Perfect 10 Diving'' as Trainerin.<ref>{{Internetquelle|titel=Meet the Coaches|url=http://www.perfect10diving.com.au/the-coaches.html|zugriff=2011-09-28|sprache=englisch|archiv-url=https://web.archive.org/web/20120321013723/http://perfect10diving.com.au/the-coaches.html|archiv-datum=2012-03-21|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://www.perfect10diving.com.au/the-coaches.html |wayback=20120321013723 |text=Meet the Coaches |archiv-bot=2026-08-15 17:01:56 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblinks == * [https://www.olympedia.org/athletes/24266 Rebecca Manuel] in de Datenbank vun Olympedia.org (engelsch) * [http://www.the-sports.org/swimming-gilmore-rebecca-results-identity-s10-c2-b4-o8-w42283.html Ergevnisöversicht up the-sports.org] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Manuel, Rebecca}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Australien]] [[Kategorie:Boren 1979]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Australien)]] [[Kategorie:Waterspringer]] cmzxyp9x4sybmfmiolwan0k935lazg6 0 171018 1076192 1075825 2026-08-15T20:26:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076192 wikitext text/x-wiki [[Datei:Till Brönner.jpg|mini|250px|Till Brönner (2008)]] '''Till Brönner''' (* [[6. Mai]] [[1971]] in [[Viersen]]) is en [[Düütschland|düütsch]] [[Trompete]]r, [[Komponist]], [[Perfesser]] för Jazztrompete un [[Fotograf]]. == Werdegang == [[Datei:Till Broenner.jpg|mini|hochkant|Till Brönner (2016)]] De Familie gung eenige Johren nah sien Gebort för fiev Johr nah Rom, wo de Öllern vun Brönner as Lehrer an de düütsch School Ünnerricht geven un Brönner den Kinnergorden besöcht hett. <ref name="Ein Portrait" /> He full dör sien Talen bi verscheeden Schoolorchestern up. He hett 1990 sien [[Abitur]] up de Jesuitenschool [[Aloisiuskolleg]] in [[Bonn]]-[[Bad Godesberg]] maakt un studeer denn Jazztrompete an de [[Hoochschool för Musik Köln]]. To sien wichtigst Mesters hörrn [[Malte Burba]] un de amerikaansch Jazz-Trompeter [[Bobby Shew]]. 1991 wurr Brönner Liddmaat vun de [[RIAS Big Band]] (dormals noch [[RIAS Tanzorchester]]) ünner [[Horst Jankowski]]. 1993 keem sien eerst Album herut ''[[Generations of Jazz]]'' (mit [[Ray Brown]], Jeff Hamilton, [[Frank Chastenier]] un [[Grégoire Peters]]). He kreeg den ''[[Preis der Deutschen Schallplattenkritik]]'' un den ''Preis der Deutschen Plattenindustrie''. In Folge speel he mit internatschonalen Jazzgrötten as [[Dave Brubeck]], [[Tony Bennett]], [[Mark Murphy (Musiker)|Mark Murphy]], [[James Moody (Saxophonist)|James Moody]], [[Monty Alexander]], [[Nils Landgren]] as ok [[Klaus Doldinger]] un [[Joe Sample]] un gung 2003 mit de Soulsängerin [[Joy Denalane]] up Tour. He hett för [[Hildegard Knef]] dat Album ''17 Millimeter'' (1999) komponeert un produzeert un schreev [[Soundtrack]]s för ''[[Jazz Seen]]'' (2001) as ok ''[[Höllentour]]'' (2004) vun [[Pepe Danquart]]. In‘n April 2006 keem sien in Los Angeles upnommen Studioalbum ''Oceana'' herut. Up de vun [[Larry Klein]] produzeert CD sünd ünner annern [[Madeleine Peyroux]] un Singerin [[Carla Bruni]] as Gaststars bedeeligt. 2006 hett he för den Bariton [[Thomas Quasthoff]] dat Jazzalbum ''Watch What Happens'' produzeert, bi dat he ok as Trompeter mitwiarkt hett. Dat Album hett den europääschen Musikpries [[Echo]] wunnen. Van 2004 bit März 2010 weer he Moderator un speel in de Reeg ''Talkin’ Jazz'' vun de [[Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland]] in Bonn mit sien Band un utwählt Gästen, dorünner [[Paul Kuhn]], [[Mousse T.]], [[Stefan Raab]], [[Anke Engelke]], Thomas Quasthoff, [[Nana Mouskouri]] un annern. An‘n 5. März 2010 weer [[Peter Kraus]] sien letzt Gast in de Reeg. 2009 speel he as en vun de Gastmusiker de [[Flögelhorn]]parts up dat Album ''Touch'' vun dat bekannt Swiezer Electronicmusic-Duo [[Yello]]. 2009 wurr Brönner to’n [[Perfesser]] an de [[Hochschule für Musik Carl Maria von Weber Dresden]] beropen. Siet dat Wintersemester 2009/2010 lehrt he dor tosommen mit [[Malte Burba]] in de Fachricht Jazz, Rock un Pop.<ref name="focus-384404">{{Internetquelle |autor=DPA |url=http://www.focus.de/intern/archiv/musik-till-broenner-wird-professor-in-dresden_aid_384404.html |titel=Musik: Till Brönner wird Professor in Dresden |werk=[[Focus Online]] |datum=2009-03-26 |abruf=2018-10-14 }} {{Webarchiv|url=http://www.focus.de/intern/archiv/musik-till-broenner-wird-professor-in-dresden_aid_384404.html |wayback=20190114041420 |text=Musik: Till Brönner wird Professor in Dresden |archiv-bot=2026-08-15 20:26:08 InternetArchiveBot }}</ref> Vun August bit November 2010 weer Brönner gemeensam mit [[Sarah Connor]] un [[George Glueck]] Juryliddmaat un Mentor in de Castingshow ''[[X Factor (Düütschland)|X Factor]],'' de up [[RTL Television|RTL]] un [[VOX]] sennd wurrn is. He kreeg de Kategorie vun de af 25-Johrigen todeelt un wunn den Wettbewarf mit sien Kandidatin [[Edita Abdieski]]. In de tweet Staffel, de an‘n 30. August 2011 los gung, hett he den glieker Part övernommen un wunn an’n 6. Dezember 2011 weer, ditmal mit sien Kandidaten [[David Pfeffer]]. Sien Utstiegen ut de VOX-Talentshow hett he mit sien Hööftberop as Jazzmusiker begrünnd, de weer sien nich deelt Upmarksomkeit verdeenen würr. 2010 fung Brönner an, ok as [[Fotograf]] to arbeiten. Sien Porträts, meest mit en Leica „M“ Kamera fotografeert, keemen Enn’n 2014 in den Bildband ''Faces of Talent'' (teNeues Verlag) herut. Dornah folgten mehrere Galerie- un Museums-Utsstellungen. Besünnere Upmarksomkeit kreeg 2019 en Updragsarbeit vun de Essener [[Brost-Stiftung]], för de Brönner een Johr lang dat Ruhrreebeet porträteert hett. De Utstellung funn in dat Duisborger [[Museum Küppersmühle für Moderne Kunst]] ünner den Titel „Melting Pott“ statt.<ref>Till Brönner: ''Melting Pott'' (Katalog zur Ausstellung im Museum Küppersmühle für Moderne Kunst, Duisburg, 2019), ISBN 978-3868325386.</ref> In‘n April 2016 wurr Till Brönner as eenzig Jazzkünstler ut den düütschspraakigen Ruum vun US-Präsident [[Barack Obama]] in dat [[Witt Huus]] nöögt, um mit 45 internatschonalen Kollegen den [[Internatschonaler Dag vun den Jazz|International Jazz Day]] vun de [[UNESCO]] (30. April) mit en Konzert to fiern.<ref>Peter Kümmel: ''Das Fest.'' In: ''[[Die Zeit]].'' Nr. 20/2016 ([http://www.zeit.de/2016/20/barack-obama-international-jazz-day-weisses-haus-dizzy-gillespie zeit.de] [4. Mai 2016, afropen an’n 18. November 2019]).</ref> In dat All-Star-Ensemble weern ünner annern [[Aretha Franklin]], [[Morgan Freeman]], [[Herbie Hancock]], [[Sting]], [[Pat Metheny]], [[Diana Krall]], [[Marcus Miller]], [[Wayne Shorter]], [[Chick Corea]], [[John McLaughlin (Musiker)|John McLaughlin]], [[Al Jarreau]] un [[Dianne Reeves]]. In‘n Mai 2016 hett Brönner nah över 15 Johr bi dat Plattenlabel Universal en internatschonalen Verdrag bi dat Label [[Sony Masterworks] afslooten]. 2020 wurrn Fotos vun Brönner in de Potsdamer [[Villa Schöningen]] ünner den Titel ''Heimweh'' utstellt. Kurator vun de Utstellung weerrn [[Harald Falckenberg]] un Bernd Dinter, de neben Fotografien vun Brönner ok Warken vun [[Klaus Staeck]] und de ''Open Memory Box'' präsenteeren deen.<ref>{{Internetquelle |autor=(dpa) |url=https://broststiftung.ruhr/ausstellung-heimweh/ |titel=Ausstellung „Heimweh“ |werk=broststiftung.ruhr|abruf=2020-11-26}}</ref> Angesichts de weer drohend Sluuten vun all Kulturinrichtungen in Tosommenhang mit de Corona-Pandemie hett sück Brönner Enn’n Oktober 2020 per Video mit en indringlichen Appell an de Apenlichkeit wennd, dat se de Kulturbranche nich starven laaten söllen. „Unser erfolgreiches pluralistisches System“ weer „in Gefahr, wenn Kultur nicht mehr frei arbeiten und frei wirtschaften kann“.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.youtube.com/watch?v=zzOIL--vcuc|autor=Till Brönner|titel=Zur Lage|datum=2020-10-27|abruf=2021-05-05}}</ref> Insbesünnere hett he kritiseert, dat de Kultur as Deel vun de „Freizeitwirtschaft“ verstahn würrd.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.br-klassik.de/aktuell/news-kritik/till-broenner-interview-kritik-corona-kultur-lockdown-stinksauer100.html|werk=[[BR-Klassik]]|autor=Ulrich Habersetzer|titel=Till Brönner zum Kultur-Lockdown:"Ich bin stinksauer"|datum=2020-11-02|abruf=2021-05-05}}</ref> Ok en half Johr later harr disse Appell nichts an Aktualität verloren.<ref>{{Internetquelle|werk=[[Berliner Zeitung]]|url=https://www.berliner-zeitung.de/news/till-broenner-verteidigt-allesdichtmachen-li.157072|titel=Till Brönner: Kritik an #allesdichtmachen hat erschreckendes Ausmaß angenommen|datum=2021-05-05|abruf=2021-05-05}}</ref> Brönner hett (Stand 2014) en Wahnsitt in [[Berlin-Charlottenburg]] un siet 2013 en Tweetwahnsitt in [[Los Angeles]].<ref>{{Internetquelle |autor=(dpa) |url=http://www.berliner-zeitung.de/musik/-as-time-goes-by---till-broenner-spielt-filmmusik,10809182,28571686.html |titel=„As Time Goes By“: Till Brönner spielt Filmmusik |werk=Berliner Zeitung |datum=2014-09-29 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20141214133130/http://www.berliner-zeitung.de/musik/-as-time-goes-by---till-broenner-spielt-filmmusik,10809182,28571686.html |archiv-datum=2014-12-14 |abruf=2019-11-18 |offline=1}}</ref> He is Vader vun en Söhn un en Dochter.<ref>freundin.de: [http://www.freundin.de/Artikel/interview-_375924.html ''Brönner Bossa Nova.''] (Interview).</ref><ref>[https://www.promiflash.de/news/2020/09/17/im-oktober-jazz-star-till-broenner-wird-zum-zweiten-mal-papa.html Till Brönner wird zum zweiten Mal Papa] up www.promiflash.de, afropen an’n 30. Juni 2021</ref> == Utteknungen == * [[Echo (Musikpreis)|Echo-Preis]] „Jazz national/international“ 2007, 2008 un 2009 * [[Grammy Awards 2009|2009]]: [[Grammy Awards|Grammy]]-Nomineeren in de Kategorie „Best instrumental Jazz solo“ * 2012: Praxisstipendiat in de [[Deutsche Akademie Rom Villa Massimo|Deutschen Akademie Rom Villa Massimo]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.villamassimo.de/de/stipendiaten/till-broenner |titel=Villa Massimo {{!}} Till Brönner |werk=villamassimo.de |abruf=2019-08-21}}</ref> * 2014: [[Joachim-Ernst Berendt|Joachim-Ernst-Berendt]]-Ehrenpries vun de Stadt [[Baden-Baden]] (Verleehn an’n 12. März 2014 in Baden-Baden in’n Rahmen vun dat Mr. M’s Jazz Club Festival) * 2019: [[Verdeenstorden vun dat Land Noordrhien-Westfalen]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.land.nrw/de/pressemitteilung/ministerpraesident-laschet-zeichnet-19-buergerinnen-und-buerger-mit-dem |titel=Verleihung des Landesverdienstordens |werk= |hrsg=Staatskanzlei des Landes Nordrhein-Westfalen |datum=2019-05-14 |abruf=2019-05-15}}</ref> == Diskografie (Utwahl) == === Alben === * 1990: ''The Best of Schäng and the Gäng Vol. 3'' (mit [[Stefan Raab]]) * 1994: ''Generations of Jazz'' * 1995: ''My Secret Love'' * 1996: ''German Songs'' * 1996: ''Midnight'' * 1998: ''Love'' ([[Goldene Schallplatte|Gold]], Jazz-Award 1999)<ref name="Ausz.">Auszeichnungen für Musikverkäufe: [https://www.musikindustrie.de/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank DE]</ref> * 2000: ''Chattin with Chet'' (En Tribut an [[Chet Baker]]) (Gold, Jazz-Award 2000) * 2001: ''Jazz Seen'' (Gold, Jazz-Award 2005) * 2002: ''Blue Eyed Soul'' (5× Gold, Jazz-Award 2005) * 2004: ''That Summer'' (3× Platin, Jazz-Award 2005) * 2004: ''For You'' ([[Frank Chastenier]] un Till Brönner) (Gold 2009) * 2006: ''Oceana'' (Gold 2012) * 2007: ''The Christmas Album'' (mit [[Curtis Stigers]], [[Yvonne Catterfeld]]) (Gold 2013) * 2008: ''Rio'' (mit [[Annie Lennox]], [[Aimee Mann]], [[Sérgio Mendes]], [[Milton Nascimento]], [[Melody Gardot]], [[Vanessa da Mata]], [[Luciana Souza]], [[Kurt Elling]]) * 2010: ''At the End of the Day'' * 2012: ''Till Brönner'' * 2014: ''The Movie Album'' (mit [[Gregory Porter]], [[Joy Denalane]] u. a.) * 2015: ''Best of the Verve Years'' * 2016: ''The Good Life'' (mit [[Larry Goldings]], [[Anthony Wilson (Jazzgitarrist)|Anthony Wilson]], [[John Clayton (Bassist)|John Clayton]], [[Jeff Hamilton (Musiker)|Jeff Hamilton]]) (3× Gold, Jazz-Award 2017) * 2018: ''Nightfall'' (mit [[Dieter Ilg]]) (Platin, Jazz-Award 2018) * 2020: ''On Vacation'' (mit [[Bob James]]) === Videoalben === * 2005: ''A Night in Berlin'' (Gold, Jazz-Award 2006) == Böker == * Till Brönner, Claudius Seidl: ''Talking Jazz.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2010, ISBN 978-3-462-04167-5. * Till Brönner: ''Faces of Talent.'' teNeues Verlag, Kempen 2014, ISBN 978-3-832-79865-9. * Gastsnacker bi dat Hörbook ''But Beautiful: ein Buch über Jazz'' vun [[Geoff Dyer]]. * Walter Smerling, Eva Müller-Remmert (Hrsg.): ''Till Brönner. Melting Pott.'' Wienand, Köln 2019, ISBN 978-3-86832-538-6 (Katalog zur gleichnamigen Ausstellung der Stiftung für Kunst und Kultur e.&nbsp;V., Bonn, und der Brost-Stiftung im Museum Küppersmühle für Moderne Kunst MKM, Duisburg). == Weblinks == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=134918533 DNB Katalog] * [https://tillbroenner.de/ Offizielle Website] * [http://www.jazzecho.de/tillbroenner/biografie/ Biografie bi JazzEcho] * [https://www1.wdr.de/mediathek/audio/wdr3/wdr3-mosaik/audio-samstagsgespraech-mit-dem-musiker-und-fotografen-till-broenner-100.html ''Mosaik. Gespräch am Samstag.''] In: ''[[WDR 3]]'' (Westdeutscher Rundfunk), 6. Juli 2019 * Till Brönner in der [https://leicagalleryla.com/gallery-view/till-bronner-faces-of-talent/ Leica-Gallery Los Angeles] * [http://www.tillbroenner-photography.com/the-artist The Artist] up www.tillbroenner-photography.com == Enkeld Nahwiesen == <references> <ref name="Ein Portrait"> {{Internetquelle | autor = Sabrina Pfeiffer | url = https://programm.ard.de/TV/3sat/till-br-nner---ein-portrait/eid_28007732088083 | titel = Till Brönner – Ein Portrait | hrsg = [[3Sat]] | datum = 2018 | archiv-url = https://web.archive.org/web/20180630203653/https://programm.ard.de/TV/3sat/till-br-nner---ein-portrait/eid_28007732088083 | archiv-datum = 2018-06-30 | abruf = 2021-08-11 }}</ref> </references> {{Normdaten|TYP=p|GND=134918533|LCCN=no/00/28040|VIAF=71601722}} {{SORTIERUNG:Bronner, Till}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1971]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] [[Kategorie:Fotograf]] tcxqmer3w2gv8fmu1takwrux51cwfoy 0 171415 1076230 1076082 2026-08-16T09:45:33Z Konvexkonkav 54174 Nawiese 1076230 wikitext text/x-wiki [[Bild:Heimatstube Burg im Spreewald 04.jpg|duum|Utstüürtruhe mit een ''Hooge Kant'']] [[Bild:Aussteuerschrank (fcm).jpg|duum|Utstüürschapp]] '''Utstüür''' weer in fröhere Tieden een Oort Affinnen vun Tohuus. Bit wiet in de tweete Hälfte vun dat twintigste Johrhunnert sammeln Deerns – deelwies fung dat all mit de Döff an – för ehr Utstüür, de se mitkreegen, wenn se as Brut ut [[Huus]] güngen.<ref name=":0" >{{Internetquelle |url=https://nat.museum-digital.de/tag/9795 |titel=Mitgift |werk=nat.museum-digital.de |abruf=2026-06-21 |sprache=de}}</ref> Vereentelt keem dat ok vör, dat Söhns een Utstüür mitkreegen, wenn se sik vun Buurnhoff wechheiraden deen. == So hett sik dat entwickelt == För de Utstüür sammeln de Deerns in'ne Hauptsaak Wäsche, Sülverbesteck, Porzellangescheer un Glöösٴ, af un an hörzen ok Kökengerätschaften un Möbel dorto. In de Wäsche – Dischwäsche, Bettwäsche un Handdööker – stickten se de Anfangsbookstaven vun ehren Namen. Ok in dat Sülverbesteck leeten se deelwies ehren Namen ingraveern. Obbewohrt worr dat Gesammelte in een besünneret Schapp oder in een Utstüürtruhe. Besünners watt de Wäsche angüng, geev dat Kooplüüd un Versandhüüs, de sik op Utstüürware spezialiseern deen. ''Watt för de Utstüür'' weer een beleevdet Geschink to'n Geburtsdag, to Wiehnachten un to de Konfirmadschon.<ref name=":0" /> Mit de Johrn sett sik dörch, dat een gode Utbildung de betere Utstüür för Deerns is, un dat Sammeln güng torüch. Oftmols schlüüt Öllern hüdigendags een Utstüürverseekerung – ok för de Jungs –af. == Schnacks == * ''Een is op den Hund kamen'': Ünnen op den Grund harr de Utstüürtruhe oftmols een opmalten Hund. Kunn man den Hund sehn, bedüh dat, dat de Utstüür, de eegentlich för dat ganze Leven recken schull, nich rieklich genuch ween weer.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.fjl-fotodesign.de/artikel.php?ID=8990 |titel=Wissen: Wieso heißt es "Auf den Hund gekommen"? |werk=fjl-fotodesign.de |datum=2025-02-25 |abruf=2026-08-16 |sprache=de}}</ref> * ''Sik watt op de hooge Kant leggen'': Ünner den Deckel harr de Truhe oftmols an de Siet ein lüttet Fach, worin man Boorgeld anspoorte. Dat weer de ''hooge Kant''.<ref>{{Internetquelle |autor=Katharina Hannen |url=https://www.geo.de/geolino/redewendungen/3640-rtkl-redewendung-etwas-auf-die-hohe-kante-legen |titel=Etwas auf die hohe Kante legen |werk=geo.de |abruf=2026-08-16 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == * [https://www.wirtschaftswundermuseum.de/aussteuer-50er-jahre.html Biller ut de 1950er un 1960er Johrn] == Nawiesen == <references /> [[Kategorie:Sellschop]] 6tfuyyexuvty3w4r2hgwr7ymhdt963r 1076231 1076230 2026-08-16T09:55:39Z Konvexkonkav 54174 Nawies 1076231 wikitext text/x-wiki [[Bild:Heimatstube Burg im Spreewald 04.jpg|duum|Utstüürtruhe mit een ''Hooge Kant'']] [[Bild:Aussteuerschrank (fcm).jpg|duum|Utstüürschapp]] '''Utstüür''' weer in fröhere Tieden een Oort Affinnen vun Tohuus. Bit wiet in de tweete Hälfte vun dat twintigste Johrhunnert sammeln Deerns – deelwies fung dat all mit de Döff an – för ehr Utstüür, de se mitkreegen, wenn se as Brut ut [[Huus]] güngen.<ref name=":0" >{{Internetquelle |url=https://nat.museum-digital.de/tag/9795 |titel=Mitgift |werk=nat.museum-digital.de |abruf=2026-06-21 |sprache=de}}</ref> Vereentelt keem dat ok vör, dat Söhns een Utstüür mitkreegen, wenn se sik vun Buurnhoff wechheiraden deen. == So hett sik dat entwickelt == För de Utstüür sammeln de Deerns in'ne Hauptsaak Wäsche, Sülverbesteck, Porzellangescheer un Glöösٴ, af un an hörzen ok Kökengerätschaften un Möbel dorto. In de Wäsche – Dischwäsche, Bettwäsche un Handdööker – stickten se de Anfangsbookstaven vun ehren Namen. Ok in dat Sülverbesteck leeten se deelwies ehren Namen ingraveern. Obbewohrt worr dat Gesammelte in een besünneret Schapp oder in een Utstüürtruhe. Besünners watt de Wäsche angüng, geev dat Kooplüüd un Versandhüüs, de sik op Utstüürware spezialiseern deen. ''Watt för de Utstüür'' weer een beleevdet Geschink to'n Geburtsdag, to Wiehnachten un to de Konfirmadschon.<ref name=":0" /><ref>{{Internetquelle |autor=Hilke Dirks |url=https://www.deutschlandfunk.de/zwischen-monogramm-und-moderne-von-der-buergerlichen-aussteuer-zur-autonomen-kunst-100.html |titel=Zwischen Monogramm und Moderne – von der bürgerlichen Aussteuer zur autonomen Kunst |werk=deutschlandfunk.de |datum=2026-06-28 |abruf=2026-08-16 |sprache=de}}</ref> Mit de Johrn sett sik dörch, dat een gode Utbildung de betere Utstüür för Deerns is, un dat Sammeln güng torüch. Oftmols schlüüt Öllern hüdigendags een Utstüürverseekerung – ok för de Jungs –af. == Schnacks == * ''Een is op den Hund kamen'': Ünnen op den Grund harr de Utstüürtruhe oftmols een opmalten Hund. Kunn man den Hund sehn, bedüh dat, dat de Utstüür, de eegentlich för dat ganze Leven recken schull, nich rieklich genuch ween weer.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.fjl-fotodesign.de/artikel.php?ID=8990 |titel=Wissen: Wieso heißt es "Auf den Hund gekommen"? |werk=fjl-fotodesign.de |datum=2025-02-25 |abruf=2026-08-16 |sprache=de}}</ref> * ''Sik watt op de hooge Kant leggen'': Ünner den Deckel harr de Truhe oftmols an de Siet ein lüttet Fach, worin man Boorgeld anspoorte. Dat weer de ''hooge Kant''.<ref>{{Internetquelle |autor=Katharina Hannen |url=https://www.geo.de/geolino/redewendungen/3640-rtkl-redewendung-etwas-auf-die-hohe-kante-legen |titel=Etwas auf die hohe Kante legen |werk=geo.de |abruf=2026-08-16 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == * [https://www.wirtschaftswundermuseum.de/aussteuer-50er-jahre.html Biller ut de 1950er un 1960er Johrn] == Nawiesen == <references /> [[Kategorie:Sellschop]] m52kh9hudt1djxpnbeaglgvrcx2sgui 0 171419 1076133 1075783 2026-08-15T15:40:24Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076133 wikitext text/x-wiki [[Datei:Patti Smith performing in Finland, 2007.jpg|mini|Patti Smith (2007)]] '''Patricia Lee „Patti“ Smith''' (* [[30. Dezember]] [[1946]] in [[Chicago]], [[Illinois]], [[USA]]) is en US-amerikaansch [[Lyrik]]erin, [[Punk (Musik)|Punk]]- un [[Rockmusikerin]], [[Singer-Songwriterin]], [[Fotografin]] un [[Maleree|Malerin]]. Se gellt as „Godmother of Punk“.<ref>{{cite news |first=Manohla |last=Dargis |authorlink=Manohla Dargis |title=Patti Smith: Dream of Life |url=http://movies.nytimes.com/2008/08/06/movies/06patt.html|work=[[The New York Times]] |publisher=[[The New York Times Company]] |location=New York City |date=2008-08-06 |accessdate=2012-07-19 |quote=Godmother of Punk, Celebrator of Life}}</ref><ref>Kate Davy: [http://books.google.com/books?id=FCnf1HT95pMC&pg=PA98 ''Lady dicks and lesbian brothers : staging the unimaginable at the WOW Café Theatre'']. University of Michigan Press, Ann Arbor 2010, ISBN 978-0-472-07122-7, S. 98.</ref> == Biografie == Patti Smith stammt ut en armer Öllernhuus mit religiöös Nähe to de [[Tüügen vun Jehova]].<ref>{{Literatur |Titel=Patti Smith: Ich habe einen Traum |Sammelwerk=ZEIT ONLINE |Online=https://www.zeit.de/2007/27/Traum-Patty-Smith-27 |Abruf=2018-08-21}}</ref> Se hett mit sössteihn Johr hör Schoolutbillen afslooten un dornah in en Fabrik arbeit. Mit 18 Johr kreeg se en Dochter, de se to Adoptschoon freegeeven hett.<ref>Mark Paytress, Patti Smith’s Horses and the Remaking of Rock and Roll, utwiet Taschenbookutgaav 2010.</ref> Se truck nah [[New York City]], hett dor in’n Sömmer 1967 den Künstler un later as Fotograf berühmt wurrn [[Robert Mapplethorpe]] kennen lehrt un hett mehrere Johren mit hüm tosommen leevt. Vun hüm stammen tallriek Fotografien, de deelwies för hör latere Plattencover bruukt wurrn. 1969 fung se an, hör vun de [[Beat Generatschoon]] beinfloot Poesie in Tietschriften as ''Rock'' un ''Creem'' bekannt to maken. Reisen hemm hör nah Frankriek führt, wo se ünner annern de Graffstäen vun hör Idole [[Jim Morrison]] un [[Arthur Rimbaud]] besöcht hett.<ref>Patti Smith: ''Just Kids.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2010.</ref> Hör Früendschap mit [[Lenny Kaye]], [[Sam Shepard]], [[Todd Rundgren]] un [[Tom Verlaine]] (dormals bi de [[Punk (Musik)|Proto-Punk]]-Grupp [[Television (Band)|Television]]) hett hör Moot maakt för hör eerste Single, ''Hey Joe'' in dat Johr 1974, in de Patti Smith de dormals jüst aktuelle Entführung vun [[Patty Hearst]], de Enkelin vun den Zeitungsmagnaten [[William Randolph Hearst]], verarbeiten dee. Nah eegen Utseggen weer för hör dat Singen vör allen en Mögelkeit, hör Gedichte vörtodragen, se weer „tofällig“ in de Musik lannd.<ref>''Ich bin eine Spätzünderin.'' Interview mit Patti Smith in [[Weltwoche]], 10/2016.</ref> Se sülvst sücht sück in eerst Lien as Lyrikerin un schrifft jeden Dag disziplineert. All Enn’n vun de 1960er Johren harr se ok eng Verbinnen to Rockmusikern knütt, vör allen to de New Yorker Avant Garde-Hardrockband [[Blue Öyster Cult]]. Mit deren Keyboarder Allen Lanier weer se vun 1971 bit 1978 tosommen un hett mit hüm in Manhattan in de Fifth Avenue wahnt. Se hett över Johren Texte för Songs vun de Grupp leefert, dorünner ''Baby Ice Dog'', ''Career of Evil'', ''The Revenge of Vera Gemini'' (bi dat se reziteert un singt), ''Debbie Denise'', ''Fire of Unknown Origin'' und ''Shooting Shark''.<ref>Martin Popoff: Agents of Fortune: The Blue Öyster Cult Story, Bedford UK 2016</ref> [[Datei:Patti Smith Copenhagen 1976.jpg|mini|hochkant|Patti Smith, 1976 in [[Kopenhagen]]]] 1975 keem ''[[Horses]]'' herut, de eerste LP vun de latere Patti Smith Group mit Lenny Kaye, [[Ivan Král]], Richard Sohl un Jay Dee Daugherty. De Band wurr as Vörlöper un Vörbild vun de engelsch un amerikaansch Punk- un [[New Wave|New-Wave-Bewegung]]. Patti Smith wurr todem to en groot Vörbild för de nee [[Fruenbewegung]]. De free assozieernde Lyrik, de Patti Smith halbf oomlos, half [[Synkope (Musik)|synkopisch]] över blots schienbar primitiv Rockakkorde leggen dee, geev hör Songs un ok den vun hör wählt [[Coverversion]]en (''[[Gloria (Them-Leed)|Gloria]]'' vun [[Them]], ''[[My Generation (Leed)|My Generation]]'' vun [[The Who]]) en upbegehren un nervösen Reiz. 1976 folg dat Album ''Radio Ethiopia''. 1977 hett sück Smith bi en swooren Unfall up de Bühne twee Rüggwirbel braaken un muss länger utsetten. In dat Johr dorup hett se mit ''[[Easter (Album)|Easter]]'' hör eenzig Album herutbrocht, dat ok kommerziell spoodriek weer. De dorut utkuppelt Single ''Because The Night'' stammt ut en Tosommenarbeit mit [[Bruce Springsteen]] un reck in Grootbritannien Platz 5.<ref>[https://www.last.fm/de/music/Patti+Smith/_/Because+the+Night ''Because the Night''] up [[Last.fm]]. Afropen an’n 29. April 2017.</ref> 1979 keem mit ''Wave'' hör för lang Tiet letzt LP herut. [[Datei:Patti Smith in Rosengrten 1978.jpg|mini|Patti Smith in‘n Rosengarten (Mannheim) 1978]] In de 1980er-Johren leev se mit hör Mann, den Gitarristen Fred „Sonic“ Smith ([[MC5]]) un de twee gemeensam Kinner torüchtrucken in [[Detroit]] un hett dor as Bookhändlerin arbeit. En [[Comeback]]-Anloop mit dat Album ''Dream of Life'' (1988) wurr dör den Dood vun Richard Sohl (1990) un vun hör Mann (1994) bremst. Se kehr dornah nah eegen Angaaven up de Bühne torüch, „um Geld to verdeenen“. Nah 1996 un dat Album ''Gone Again'' hett Patti Smith regelmatig nee Warken afleefert. 2002 hett se en Coverversion vun den [[Prince]]-Song ''[[When Doves Cry]]'' herutbrocht, un up hör in’n April 2004 herutbrocht CD ''Trampin’'' is de ''Horses''-Besetten mit Lenny Kaye un Jay Dee Daugherty to hören. In‘n April 2007keem hör Album ''Twelve'' herut mit twalf Neeaufnahmen vun Rockklassikern as ''[[Smells Like Teen Spirit]]'' vun de Band [[Nirvana (US-amerikaansch Band)|Nirvana]] un ''[[Gimme Shelter (Leed)|Gimme Shelter]]'' vun de [[The Rolling Stones|Rolling Stones]]. De Fotografien, de se över Johrteihnten mit hör Vintage [[Polaroid]] Land 250 [[Sofortbildkamera]] upnommen hett, wurrn up Utstellungen weltwiet wiest <ref>{{Internetquelle|url=http://www.viennale.at/de/blog/patti-smith |titel=PATTI SMITH: 28 PHOTOGRAPHS |autor= Viennale |datum=2016-10-21 |zugriff=2017-06-27}}</ref>, ünner annern ok in en Utstellung mit Fotos vun [[Christoph Schlingensief]], mit de se befrüend weer.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.schlingensief.com/weblog/?p=539 |titel=Patti Smith & Christoph Schlingensief |werk= |hrsg=Nachlass Christoph Schlingensief – www.schlingensief.com |datum= |abruf=5. Oktober 2020 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.schlingensief.com/weblog/?p=539 |wayback=20220707094353 |text=Patti Smith & Christoph Schlingensief |archiv-bot=2026-08-15 15:40:24 InternetArchiveBot }}</ref> Up de [[Internatschonale Filmfestspelen Berlin|Berlinale]] 2008 wurr de Doku-Speelfilm ''Dream of Life'' (2007) vun Steven Sebring över dat Leven vun Patti Smith eerstmals upführt, mit den se sück mehr as teihn Johr befaat harr. Dat [[Sundance Film Festival]] hett den Film 2008 mit den „Excellence in Cinematography Award: Documentary“ uttekent.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20080528101049/http://www.sundance.org/festival/press_industry/releases/2008-01-26-Awards.asp |titel=Press & Industry — Sundance Film Festival |datum=2008-05-28 |abruf=2020-06-15}}</ref> Patti Smith hett Paapst [[Franziskus (Paapst)|Franziskus]] in‘n April 2013 an‘n Rand vun en Generalaudienz up den [[Petersplatz]] sehn. Dormit hett se en Verspreeken inlööst, dat se bi de Wahl vun den Paapst geeven harr. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.kath.net/news/40879 |titel=Punksängerin Patti Smith trifft Papst Franziskus.|datum=2013-04-11 |abruf=2017-04-29}}</ref> 2014 is se in’n [[Vatikanstadt|Vatikan]] uptreden un hett up de Fraag antwoort, worum en Singersche, de hör eerst Plaat mit ''Jesus died for someone’s sins, but not mine'' (Jesus is nich för mien Sünden storven) anfangen leet, vör den Paapst singt: :“I had a strong religious upbringing, and the first word on my first LP is Jesus. I did a lot of thinking. I’m not against Jesus, but I was 20 and I wanted to make my own mistakes and I didn’t want anyone dying for me. I stand behind that 20-year-old girl, but I have evolved. I’ll sing to my enemy! I don’t like being pinned down and I’ll do what the fuck I want, especially at my age … oh, I hope there’s no small children here!”<ref>{{Internetquelle|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/nov/18/patti-smith-christmas-concert-vatican |titel=Patti Smith on singing at the Vatican: ‘Anyone who would confine me to an old line is a fool’ |autor=Vivien Goldman |hrsg=[[The Guardian]] |datum=2014-11-18 |zugriff=2017-06-27}}</ref> – „Ich bin nicht gegen Jesus, aber ich war 20 und wollte meine eigenen Fehler machen und nicht, dass irgendjemand für mich stirbt. Ich stehe hinter diesem 20-jährigen Mädchen, aber ich habe mich weiterentwickelt […].“ För den in‘n November 2014 herutkommen Film ''[[The Hunger Games: Catching Fire|Die Tribute von Panem – Catching Fire]]'' hett Smith den eegens verfaaten Song ''Capitol Letter'' upnommen.<ref>[https://www.promicabana.de/hunger-games-catching-fire-songs-soundtrack/ ''„Hunger Games: Catching Fire“: Diese Songs sind auf dem Soundtrack!''] Promicabana.de. 1. November 2013, abgerufen am 29. April 2017.</ref> In‘n Dezember 2016 hett Patti Smith in [[Stockholm]] in Vertretung vun hör Früend [[Bob Dylan]] den hüm verleeht [[Nobelpries för Literatur]] an, wobi se ünner annern den Dylan Song ''A Hard Rain’s a-Gonna Fall'' vördragen dee.<ref>[http://www.spiegel.de/kultur/musik/patti-smith-erklaert-ihre-bob-dylan-panne-bei-nobelpreis-verleihung-a-1125970.html ''Nobelpreis-Zeremonie. Patti Smith erklärt ihre Bob-Dylan-Panne.''] [[Der Spiegel]]. 15. Dezember 2016</ref> Patti Smith hett doruphen den Essay ''How Does It Feel'' in‘n ''The New Yorker'' bekannt maakt, in den se vertellt, wu se dat Stück ünnerbreeken muss, wiel se överfull an Emotschonen weer.<ref>[https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/patti-smith-on-singing-at-bob-dylans-nobel-prize-ceremony newyorker.com: How Does It Feel]</ref> [[Datei:Roche-FR-08-Maison Cuif-12.jpg|mini|Rimbaud-Huus in Roche]] 2017 hett se dat Huus vun den franzööschen Dichter [[Arthur Rimbaud]] in [[Chuffilly-Roche|Roche]] köfft. Rimbaud is in dem Oort upwussen un hett dor 1873 sien Wark ''[[Une saison en enfer|Eine Zeit in der Hölle]]'' verfaat. Patti Smith schrifft in hör Autobiographie ''Just Kids'' över Rimbaud: „Ich umarmte ihn als Landsmann … als Verwandten, ja als heimlichen Geliebten“.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/europaeer-und-amerikaner-mon-ami-go-home-15045720.html |titel=Mon Ami, go home! |autor=Tobias Rüther |hrsg=FAZ |datum=2017-06-05 |zugriff=2017-06-29}}</ref> == Billerzyklus == De Swiezer Maler [[Franz Gertsch]] hett Patti Smith en fiefdeeligen Billerzyklus vun grootformatig, [[Fotorealismus|fotorealistischen]] Porträts widmet.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20191228071000/http://www.museum-franzgertsch.ch/de/ausstellungen/archiv/franz-gertsch-patti-smith-1443/ |titel=Museum Franz Gertsch - Ausstellungen - Archiv - franz gertsch - patti smith |datum=2019-12-28 |abruf=2021-02-28}}</ref> Gertsch hett Smith eerstmals up en [[Vernissage]] vun sien Kölner Galeristen drapen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.museum-franzgertsch.ch/de/ausstellungen/franz-gertsch-patti-smith/ |titel=Patti Smith / Museum Franz Gertsch |abruf=2021-02-28 |sprache=de-CH }} {{Webarchiv|url=https://www.museum-franzgertsch.ch/de/ausstellungen/franz-gertsch-patti-smith/ |wayback=20220331022132 |text=Patti Smith / Museum Franz Gertsch |archiv-bot=2026-08-15 15:40:24 InternetArchiveBot }}</ref> == Utteknungen == * 2007 Upnahm in de [[Rock and Roll Hall of Fame]] in Cleveland (US-Bundesstaat Ohio) * 2010 [[National Book Award]], de wichtigst amerikaansch Bookpries, in de Afdeelen Saakbook för hör Book ''Just Kids''<ref>Börsenblatt des Deutschen Buchhandels 47/2010 vom 25. November 2010, S. 12.</ref> * 2011 [[Polar Music Prize]], gemeensam mit dat [[Kronos Quartet]] * 2016 Ehrendokterwürde [[Wesleyan University]] * 2017 Grand Vermeil [[Médaille de la Ville de Paris]] * De ''[[Rolling Stone]]'' hett Smith up Rang 47 der [[De 100 gröttsten Musiker vun all Tieden|100 gröttsten Musiker]] as ok up Rang 83 vun de [[De 100 besten Singer vun all Tieden|100 besten Singer]] un Rang 74 vun de [[De 100 besten Songwriter vun all Tieden|100 besten Songwriter vun all Tieden]] list.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/patti-smith-20110420|titel=100 Greatest Artists of All Time|hrsg=[[Rolling Stone]]|sprache=englisch|datum=2010-12-02|zugriff=2017-08-07}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/patti-smith-20101202|titel=100 Greatest Singers of All Time|hrsg=[[Rolling Stone]]|sprache=englisch|datum=2010-12-02|zugriff=2017-08-07}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-songwriters#patti-smith|titel=The 100 Greatest Songwriters of All Time|hrsg=[[Rolling Stone]]|sprache=englisch|datum=2015-08|zugriff=2017-08-07}}</ref> * 2019 Öösterrieksch Ehrenteeken för Wetenschap un Kunst<ref>{{Internetquelle|url=https://www.bundespraesident.at/aktuelles/detail/news/empfang-fuer-die-mitglieder-der-kurie-fuer-wissenschaft-und-kunst/|titel=Jährlicher Empfang für die Mitglieder der Kurie für Wissenschaft und Kunst|abruf=2020-06-08|sprache=de|autor=|werk=bundespraesident.at|archiv-url=https://web.archive.org/web/20191031132326/https://www.bundespraesident.at/aktuelles/detail/news/empfang-fuer-die-mitglieder-der-kurie-fuer-wissenschaft-und-kunst/|archiv-datum=2019-10-31|offline=ja}}</ref> *2020 [[Beethoven-Pries#Internatschonaler Beethovenpries|Internatschonaler Beethovenpries]] === Böker === [[Datei:Patti Smith Jane Ciabattari John Reed 2 2011 Shankbone.jpg|mini|Smith mit Jane Ciabattari, Präsidentin vun den ''National Book Critics Circle'' un Schriever John Reed.<ref>Smith hör Autobiografie ''[[Just Kids]]'' weer 2010 för den Pries vun den ''National Book Critics Circle'' nomineert, kiek [https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ Website des NBCC], abgerufen am 4. April 2020</ref>]] * ''Seventh Heaven'', Gedichtband, 1972. * ''A Useless Death'', New York 1972 * ''Kodak'', Philadelphia 1972 * ''Early Morning Dream'' ? 1973 (limiteert up 100 Kopien) * ''Witt'', Gedichtband, 1973 * ''Big Mouth'', in: [[Sam Shepard]], ''Angel City, Curse of the Starving Class & Other Plays'', New York 1976 (tosommen mit Sam Shepard) * ''The Night'', London 1976 (mit [[Tom Verlaine]]) * ''Ha! Ha! Houdini!'', Gedicht, 1977. * ''Babel'', Sammlung vun Gedichten, Prosa, Leedtexten un Teeknungen, 1978 * ''Robert Mapplethorpe'', New York 1987 (Herutgever: Patti Smith) * ''Flowers Mapplethorpe'', Boston 1990 (Herutgever: Patti Smith) * ''Woolgathering''. 1992. ** Översetten [[Brigitte Jakobeit]]<ref>boren 1955. {{Webarchiv|url=https://literaturuebersetzer.de/uevz/eintraege/Jakobeit_Brigitte.htm |wayback=20230422211112 |text=Jakobeit |archiv-bot=2026-03-14 07:03:42 InternetArchiveBot }} in der Übersetzer-Datenbank des [[VdÜ]], 2019</ref>: ''Traumsammlerin''. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2013 ISBN 978-3-462-04570-3 * ''Early Work'', Gedichtsammlung (1970–1979), 1994 * ''The Coral Sea'', 1996. * ''Complete'', Sammlung vun Leedtexten, 1998 * ''Auguries Of Innocence'', Gedichtsammlung, 2005 * ''Just Kids. Die Geschichte einer Freundschaft'', Autobiografie, Kiepenheuer & Witsch, Köln 2010 ISBN 978-3-462-04228-3<ref>De Titel betreckt sück up de Früendschap tüschen Smith un hör Levensgefährten [[Robert Mapplethorpe]] un beschrifft buterdem de fröh Johren vun hör Loopbahn as bildend Künstlerin.</ref> * ''M Train'', autobiographische Texte, mit Illustratschonen („A roadmap to my life“). Alfred A. Knopf, New York 2015 ISBN 978-1-101-87510-0 **[http://www.nytimes.com/2015/10/02/books/review-m-train-patti-smith-on-all-the-roads-she-has-taken.html?_r=0 Rezension,] [[The New York Times]], 1. Okt. 2015 ** Übers. Brigitte Jakobeit: ''[[Mark Twain|M Train.]] Erinnerungen''. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2016 ISBN 978-3-462-04863-6 * ''Collected Lyrics 1970–2015''. Bloomsbury, London 2015 ISBN 978-1-4088-6300-8 * ''Devotion (Why I Write)'', Yale University Press, New Haven 2017 ISBN 978-0-300-21862-6<ref>{{Cite book |title=Devotion |url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300218626/devotion |series=Why I Write |location=New Haven, Conn. |publisher=Yale University Press |year=2017 |isbn=978-0-300-21862-6 |oclc=989978146}} ({{Google Buch |BuchID=Uqc0DwAAQBAJ}})</ref> * ''Year of the Monkey.'' Knopf, New York, Toronto 2019, ISBN 978-0525657682. ** Översetten: Brigitte Jakobeit: ''Im Jahr des Affen'', Kiepenheuer & Witsch, Köln 2020, ISBN 978-3-462-05384-5 == Filme == * ''[[20 Stunden mit Patti Smith]]''. Fernsehdokumentatschoon, Öösterriek, 1978, 80 Min., Regie: [[Rudi Dolezal]]. * ''Patti Smith – Dream Of Life''. Dokumentatschoon, USA, 1996–2007, 109 Min., Regie: Steven Sebring. [http://www.berlinale.de/external/de/filmarchiv/doku_pdf/20084707.pdf Inholtsangaav] (PDF-Datei; 113&nbsp;kB) vun de [[Internatschonale Filmfestspelen Berlin 2008|Berlinale 2008]], [http://www.dreamoflifethemovie.com/trailer Trailer, 1:41 Min.] * ''Film socialisme''. Speelfilm, Swiez/Frankriek, 2010, 141 Min., Regie: [[Jean-Luc Godard]] == Literatur == * ''Patti Smith – American Artist''. Fotografien vun Frank Stefanko, Vörwort vun Patti Smith. Grootformatig Bildband, Schwarzkopf & Schwarzkopf Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-89602-729-0. * [[Michael Stipe]]: ''Two Times Intro: On The Road With Patti Smith''. [[Little, Brown and Company]], 1998. * Nick Johnstone: ''Patti Smith''. Palmyra, Heidelbarg 1999, ISBN 3-930378-26-4. * Victor Bockris: ''Patti Smith''. Krüger, Frankfort 2000, ISBN 3-8105-0435-1. * Martin C. Strong: ''The Great Rock Discography''. Canongate Books Ltd., Edinburgh, 6. Uplaag 2002. * Simon Reynolds, Joy Press: ''The Sex Revolts'', 1995. (Standardwark över Gender, Rebellion un Rock ‘n’ Roll). * [[Gero von Boehm]]: ''Patti Smith. 9. April 2010''. Interview in: ''Begegnungen. Menschenbilder aus drei Jahrzehnten''. Collection Rolf Heyne, München 2012, ISBN 978-3-89910-443-1, S. 712–721. * Henning E. Kuckuk: ''Patti Smiths kosmopolitische Stimme. Performances – Netzwerke – Autobiografie.'' transcript Verlag, Bielefeld, 2018; Print-ISBN 978-3-8376-4417-3, PDF-ISBN 978-3-8394-4417-7. == Presse == * [http://www.zeit.de/2000/13/200013.patti_smith_.xml ''Mutter der Rockmission – Patti Smiths neue Platte „Gung Ho“.''] In: ''[[Die Zeit]]'', 23. März 2000, afropen 12. April 2010 * [https://web.archive.org/web/20130514075051/http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/patti-smith-zum-sechzigsten-der-traum-vom-leben-1229972.html Rose-Maria Gropp: ''Der Traum vom Leben – Patti Smith zum Sechzigsten.''] In: ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', 30. Dezember 2006, afropen 12. April 2010 * [http://www.tagesspiegel.de/kultur/kino/berlinale/Berlinale-Patti-Smith-Panorama;art16892,2473716 ''Die Seeräuberin.''] In: ''[[Der Tagesspiegel]]'', 10. Februar 2008, afropen 12. April 2010 * [http://www.tagesspiegel.de/zeitung/patti-smith-kommen-sie-mit-auf-den-friedhof/1167100.html ''Kommen Sie mit auf den Friedhof?''] Interview in: ''Der Tagesspiegel'', 17. Februar 2008, afropen 12. April 2010 * [http://www.nzz.ch/nachrichten/kultur/aktuell/ich_hatte_eine_mission_1.757761.html ''«Ich hatte eine Mission» Patti Smith in einem Gespräch<!-- sic! Ohne „über“ --> Musik, Kunst und den amerikanischen Wahlkampf.''] In: ''[[Neue Zürcher Zeitung]]'', 13. Juni 2008, afropen 12. April 2010 * [http://www.zeit.de/2010/11/Patti-Smith ''Die Überlebende.''] In: ''Die Zeit'', Magazin, 11. März 2010, afropen 13. März 2010 * [http://www.taz.de/1/leben/musik/artikel/1/rimbaud-im-east-village/ Nina Apin: ''Rimbaud im East Village.''] In: ''[[die tageszeitung]]'', 13. März 2010, afropen 12. April 2010 * [http://www.emma.de/hefte/ausgaben-2010/fruehling-2010/patti-smith// ''Patin des Punk.''] In: ''[[Emma (Zeitschrift)|EMMA]]'', 25. März 2010, afropen 12. April 2010 * ''Minimal Rock'' Vol. 1, Nr. 4/5, 25. Mar 1977, Thema: Patti Smith, edited by [[Robert A. Fischer|Robert O'Fisher]], Novaggio, Switzerland. == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.pattismith.net/ Offizielle Website] * [https://www.allmusic.com/artist/mn0000747445 Patti Smith bi AllMusic] * [http://www.rollingstone.com/music/artists/patti-smith Patti Smith] in dat Musikmagazin ''[[Rolling Stone]]'' * [https://www.rockhall.com/inductees/patti-smith/ Patti Smith] in dr ''[[Rock and Roll Hall of Fame]]'' * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118748556 DNB-Katalog] * {{IMDb|nm0005446}} * [https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/patti-smith/ Indrag bi FemBio] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118748556|LCCN=n/84/95418|NDL=00475278|VIAF=84037206}} {{SORTIERUNG:Smith, Patti}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1946]] [[Kategorie:Punk]] [[Kategorie:Punk-Musik]] [[Kategorie:Rockmusik]] [[Kategorie:Singer]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Lyrik]] [[Kategorie:Fotograf]] 9bqa8m7yga63bq7h9jbnycphl6gqypr 1 171429 1076176 1076080 2026-08-15T18:49:02Z Flaverius 21322 /* Kien Artikel */ Anter 1076176 wikitext text/x-wiki == Kien Artikel == Disse Artikel un de Artikel Steel sünd eenig blots Woortverklooren un hemm in Wikipedia nix to söken. [[Bruker:Eastfrisian|Eastfrisian]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian|✍]] 19:28, 20. Jun. 2022 (CEST) :up'n Prick: nich veel up't Brood. Afschrieveree, hier sünner Nawiesen. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44814-29|&#126;2026-44814-29]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44814-29|Diskussion]]) 13:05, 15. Aug. 2026 (CEST) ::kloor Borns fehlt. Der Qualität ist nicht full, man wenn wi dorna geht köönt wi halve Plattdüütsche Wiki överarbeiden oder wegsmieten [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 20:49, 15. Aug. 2026 (CEST) o8l1sydfhgo74ti8u1zesmcb30aqjea 1076177 1076176 2026-08-15T18:49:24Z Flaverius 21322 1076177 wikitext text/x-wiki == Kien Artikel == Disse Artikel un de Artikel Steel sünd eenig blots Woortverklooren un hemm in Wikipedia nix to söken. [[Bruker:Eastfrisian|Eastfrisian]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian|✍]] 19:28, 20. Jun. 2022 (CEST) :up'n Prick: nich veel up't Brood. Afschrieveree, hier sünner Nawiesen. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44814-29|&#126;2026-44814-29]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44814-29|Diskussion]]) 13:05, 15. Aug. 2026 (CEST) ::kloor Borns fehlt. De Qualität is nich dull, man wenn wi dorna geiht köönt wi halve Plattdüütsche Wiki överarbeiden oder wegsmieten [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 20:49, 15. Aug. 2026 (CEST) tujl4x8208dlnzy9f3mjsod6yyhupr6 0 172364 1076120 1075773 2026-08-15T14:48:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076120 wikitext text/x-wiki [[Datei:Noah Gordon - 001.jpg|mini|Noah Gordon (2008)]] '''Noah Gordon''' (* [[11. November]] [[1926]] in [[Worcester (Massachusetts)|Worcester]], [[Massachusetts]]; † [[22. November]] [[2021]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.newagebd.net/article/155455/us-writer-noah-gordon-dies-age-95 |titel=US writer Noah Gordon dies age 95 |werk=newagebd.net |datum=2021-11-23 |sprache=en |abruf=2021-11-23 }}<br />{{Internetquelle |autor=Leonie Scheuble |url=https://www.stern.de/kultur/buecher/noah-gordon-ist-tot---medicus--autor-im-alter-von-95-jahren-gestorben-30949628.html |titel=„Sein Werk lebt weiter“: „Der Medicus“-Autor Noah Gordon im Alter von 95 Jahren gestorben |werk=[[stern.de]] |datum=2021-11-23 |abruf=2021-11-23 }}</ref>) weer en [[USA|US-amerikaansch]] [[Schriever]]. == Leven == Noah Gordon wurr as tweet Kind vun Robert un Rose Gordon in [[Worcester (Massachusetts)|Worcester]], Massachusetts, USA boren. Sien Vörnaam wurr nah sien Grootvader Noah Melnikoff wählt. 1945 hett he [[Highschool]] afslooten. Trotz Brill un Farvenblindheit is he in de Armee intreeden, later in de Navy. Nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] hett he eerst Medizin studeert, denn hett he aber doch Gefallen an dat Schrieven funnen un Journalismus studeert. 1950 kreeg he sien Bachelor in Journalismus un later sien Master in Engelsch un Creative Writing an de [[Boston University]]. He hett Lorraine Seay heiraadt un mit hör in New York wahnt. Nah hör eerst Kind sünd se nah Boston trucken. Dornah hett he völ Johren bi den [[Boston Herald]] arbeit. Nahdem he all mehrere Vertellsels herutbrocht harr, gelung hüm all mit sien eerst [[Roman]] ''Der Rabbi'' de Dörbröök. Besünners spoodriek weern sien Romane rund um de fiktive Mediziner-Dynastie vun de Familie Cole ''([[Der Medicus]], Der Schamane, Die Erben des Medicus).'' För den tweeten Roman ''[[Der Schamane]]'' ut de ''Medicus''-Reeg kreeg he in dat Fröhjohr 1993 den [[James Fenimore Cooper Prize]] for Historical Fiction. Sien letzt Warken hemm sück mit de [[Inquisitschoon]] un de [[Jodendom|jöödsch]] [[Kulturgeschichte]] befaat. He weer aber ok as Wetenschapsjournalist tätig, ünner annern as Chefredakteur vun "Science" arbeit. <ref>https://www.tagesschau.de/ausland/noah-gordon-tot-101.html</ref> Gordon harr dree Kinner. He leev mit sien Fru in en Öllersheim un hett dor de Bibliothek betrüet, de he dat Öllersheim schunken harr.<ref>{{Internetquelle |autor=Alexandra Kraft |url=https://www.stern.de/kultur/buecher/noah-gordon-im-interview--schreiben-war-eigentlich-immer-folter--3641016.html |titel=Noah Gordon im Interview: „Schreiben war eigentlich immer Folter“ |werk=stern.de |datum=2013-12-20 |abruf=2021-11-23}}</ref> == Böker == '''„Familie Cole“-Zyklus''' * ''[[Der Medicus]].'' (orig.: „The Physician“). [[Droemer Knaur]], München 1987, ISBN 3-426-19192-X. * ''[[Der Schamane]].'' (orig.: „Shaman“). Droemer Knaur, München 1992, ISBN 3-426-19298-5. * ''[[Die Erben des Medicus]].'' (orig.: „Matters Of Choice“, in USA „Choices“). 3. Uplaag. Droemer Knaur, München 1995, ISBN 3-426-19331-0. '''anner Romane''' * ''Ein Haus für den Herrn.'' (orig.: „The Rabbi“). [[Paul Zsolnay Verlag]], Wien 1967. (ok herutbrocht ünner den düütschen Titell ''Der Rabbi''). * ''Die Klinik.'' (orig.: „The Death Committee“). Paul Zsolnay Verlag, Wien 1970. * ''Der Diamant des Salomon.'' (orig.: „The Jerusalem Diamond“). Düütsch Eerstutgaav, Droemer Knaur, München 1993, ISBN 3-426-60152-4. * ''[[Der Medicus von Saragossa]].'' (orig.: „The Last Jew“). 1. Uplaag. Blessing, München 1999, ISBN 3-89667-013-1. * ''[[Der Katalane]].'' (orig.: „The Bodega“). Blessing, München 2008, ISBN 978-3-89667-367-1. '''Kinner un Jöödbook ''' * ''Tiergeschichten.'' (orig.: „Sam and Other Animal Stories“). cbj-Verlag, München 2004, ISBN 3-570-12830-X. == Verfilmungen == [[Der Medicus (Film)|Der Medicus]] vun den Speelbaas [[Philipp Stölzl]] 2013 == Weblinks == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=115429417 DNB-Katalog] * [http://www.noahgordonbooks.com/ Offizielle Website] (engelsch) * {{Internetquelle |autor=Julia Kastein |url=https://ondemand-mp3.dradio.de/file/dradio/2021/11/23/unbekannt_im_eigenen_land_medicus_autor_noah_gordon_dlf_20211123_0838_1eb3cf92.mp3 |titel=Unbekannt im eigenen Land: Medicus-Autor Noah Gordon gestorben |werk=[[Deutschlandfunk]]-Sendung „Informationen am Morgen“ |datum=2021-11-23 |format=mp3-Audio; 2,3&nbsp;MB; 2:28&nbsp;Minuten |abruf=2021-11-23 |abruf-verborgen=1}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=115429417|LCCN=n/85/266625|NDL=00847957|VIAF=17250078}} {{SORTIERUNG:Gordon, Noah}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1926]] [[Kategorie:Storven 2021]] [[Kategorie:Schriever]] 57z68bjt24sm8ojh58vjitathxbtjwk 0 173625 1076185 1075820 2026-08-15T19:50:27Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076185 wikitext text/x-wiki '''Tasmanien''' (engelsch ''Tasmania''}}, in de rekonstrueerten [[Aborigines]]-Spraak ''lutruwita''<ref>{{Internetquelle |autor=Kristyn Harman |url=http://theconversation.com/explainer-how-tasmanias-aboriginal-people-reclaimed-a-language-palawa-kani-99764 |titel=Explainer: how Tasmania's Aboriginal people reclaimed a language, palawa kani |abruf=2019-05-29 |sprache=en}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://tacinc.com.au/official-aboriginal-and-dual-names/ |titel=Tasmanian Aboriginal Centre – Official Aboriginal and Dual Names of places |abruf=2019-05-29 }} {{Webarchiv|url=http://tacinc.com.au/official-aboriginal-and-dual-names/ |wayback=20190925075102 |text=Tasmanian Aboriginal Centre – Official Aboriginal and Dual Names of places |archiv-bot=2026-08-15 19:50:27 InternetArchiveBot }}</ref> un in dat [[Austraalsch Englelsch|austraalsch Engelsch]] faken ''Tassie''; bit Enn’n 1855<ref name="buch-EtxZLQPf77AC-10">Barbara Boron: ''Natur- und kulturtourismuswirtschaftliches Destinationsmanagement am Beispiel von Tasmanien.'' GRIN Verlag, 2006, ISBN 978-3-638-46258-7, S.&nbsp;10. {{Google Buch |BuchID=EtxZLQPf77AC |Seite=10}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/T/Tasmania%20name.htm |titel=Tasmania, the Name |abruf=2019-05-29}}</ref> '''Van-Diemens-Land''') is en to den Staat [[Australien]] hörend Eiland an’n östlichen Rand vun den [[Indischer Ozean|Indischen Ozean]]. Se is ruch weg 240 km südlich vun de [[Australien (Kontinent)|austraalsch Kontinentalmasse]] vörlagert. ''Tasmanien'' heet ok de austraalsch Bundsstaat, de över de Hööftinsel herut noch mehrere lütt, meestens nich bewahnt Inselgruppen in de Region umfaat. Sien [[Hööftstadt]] un gröttste Stadt is [[Hobart]], de tweetgröttste Stadt [[Launceston (Tasmanien)|Launceston]]. == Geographie == [[Datei:Tasmania Satellitenfoto.jpg|mini|hochkant=1.2|links|Satellitenfoto vun Tasmanien]] As Bundsstaat umfaat Tasmanien mit 68.400&nbsp;[[Quadratkilometer|km²]] 0,89 % vun de Gesamtflach vun Australien. Ahn de vörlagert Inseln bedrocht de Flach vun de Hööftinsel 64.519&nbsp;km² un wiest en Längt vun 296&nbsp;km vun Norden nah Süden un en Längt vun 315&nbsp;km vun Osten nah Westen up. Se is mit Afstand de gröttste Insel vun den Austraalschen Bund. Di [[Bass-Straat]], de dat Eiland vun dat austraalsch Fastland trennt, wurr in’n Nordwesten dör [[King Island (Tasmanien)|King Island]], an de Nordosttipp vun [[Flinders Island]] flankeert. Landschaplich domineeren Gebirge un Hoochebenen bit circa 1600&nbsp;m Hööcht de Insel. De hööchste Barg is de [[Mount Ossa]] (1617&nbsp;m). Tasmanien liggt up de Südtipp vun dat austraalsch [[Schelf|Kontinentalschelf]], tüschen 40° un 44° südlich Breedt as ok tüschen 144° un 149° östlich Längt. Se is bi wieden gröttste vun de över hunnert Eilannen vun dat Bass-Archipel un hett etwa dree Veertel Grött vun de [[Irland (Insel)|Insel Irland]]. == Literatur == * Dirk Halfmann: ''Die Tasmanischen Aborigines – Quellenkritische Bestandsaufnahme bisheriger Forschungsergebnisse'', GRIN Verlag, 1998, ISBN 3-638-10031-6. * Lloyd Robson, Michael Roe: ''A Short History of Tasmania'', 2. Auflage, Oxford University Press, Melbourne 1997, ISBN 0-19-554199-5. * Nicholas Shakespeare: ''In Tasmanien (Roman)'', 2005, Marebuchverlag, Hamburg, ISBN 3-936384-40-1. == Weblinks == {{Commons|Tasmania|Tasmanien}} * [https://www.tas.gov.au/ Offizielle Website] der tasmanischen Landesregierung (englisch) == Enkeld Nahwiesen == <references responsive /> {{Coordinate |NS=42/3/20/S |EW=146/36/58/E |type=isle |region=AU-TAS}} {{Normdaten|TYP=g|GND=4059099-9|LCCN=n/79/115474|NDL=00628719|VIAF=123100758}} [[Kategorie:Eiland]] [[Kategorie:Australien]] dm7cuti4iwjgsfiefgv1ehfw7wejxtu 0 174107 1076132 1075782 2026-08-15T15:30:37Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076132 wikitext text/x-wiki [[Datei:Virginia-Algonkin.png|miniatur|hochkant=1.8|Verbreeden vun de Stämme in Virginia um 1610]] '''Pamunkey''' is de Naam vun en Indianerstamm in’n Nordosten vun de [[USA]], de an den glieknamigen Stroom in [[Virginia]] leven dee un dor hüüd noch en [[Indianerreservat|Reservat]] besitt, de sien Spraak aber nich mehr snackt wurr. In dat 17. Johrhunnert hemm de Pamunkey to de [[Powhatan-Konföderatschoon]] höört un weern en vun de gröttsten un führenden Stämme vun dat Bündnis. == Naam un Wahnrebeet == De Naam ''Pamunkey'' is de engelsch Form vun en Algonkinwort un kunn ''geheimnisvull Oort'' oder ''Oort vun en Geheimniss'' bedüüden. De [[Virginia-Algonkin]] hemm ünnerscheedlich Dialekte vun de sülvig Spraak harrt, vun de de meesten hüüd utstorven sünd. De Stamm weer to Anfang vun dat 17. Ohrhunnert an den Ünnerloop vun den Pamunkey River in de Küstenregion an de Chesapeake Bay to Huus. Dat hüdige rund 3,6 km² groot Reservat liggt binnerhalv vun dit traditschonsriek Stammesrebeet in’n [[King William County]], Virginia. == Levenswies == Dat Leven vun de Pamunkey dreih sück hööftsächlich um de Nehrensbeschaffen, de ut de Jagd, den Fischfang un dat Sammeln vun Wildkrüder bestunn. Rund en Veertel vun den Bedarf wurr doröver herut dör den Anbau vun Mais, Bohnen, Melonen un Kürbissen deckt. Dünger harrn se nich in Gebruuk, so dat se de Dörper un Felder latestens all teihn Johr verleggen mussen, dormit sück de Bodden verhaalen kunn. De Stroom weer Hööfttransportweg un de wichtigst Nehrensborn. Hier hemm de Mannlüüd mit Stroomwheren ut Röhr, Angelhaken, Netten un Pielen, de dör en Band mit den Bagen verbunnen weern, fischt. Se hemm Barsche, [[Heren]], Felchen, Maränen, Maifische un Störe fischt. Ok Watervagels, as Wildgöös, Aanten un Puters hemm se jaagt oder fangen. In’n Harvst geev dat groot Mengen an Moorhöhner, Sora (Porzana carolina) nöömt, un de Pamunkey harrn en besünners Fangmethood entwickelt. Se hemm en so nömmt ''Sorapeerd'' baut, en Fatt ut Ton oder Körvgeflecht, de up en Posten oder in en Boot fastmaakt wurr. In dit Fatt wurr bi Nacht en Lucht anzünnd, dat de Vagels magisch antrecken dee. Bi dat Umkreisen vun dat Lucht kunnen de Indianer se licht mit lang Stöcker rünnerhalen.<ref name="smithsonian">{{internetquelle|titel=Pamunkey, Smithsonian Institution|url=http://www.newrivernotes.com/va/pamunkey.htm|zugriff=20. Januar 2009}}</ref> De Pamunkey hemm bagenförmige [[Langhuus (Wohngebäude)|Langhüüs]] ut en Gerüst ut krümmt Boomschößlingen baut, de mit Matten bedeckt wurden. De Hüüs harrn twee Dören ut beweglich Matten, en Lock in de Decke as Rookaftrecken un en apen Füür in de Midden. Mattenbedeckte höhger sett Plattformen entlang vun den Wannen hemm as Nachtlager deent. Hööftlinge un Liddmaaten vun de Böverklass harrn lever mit Rinde bedeckt Hüüs.<ref name="smithsonian" /> == Politische Organisatschoon un Gerichtsbarkeit == Dorto gifft dat en Bericht ut dat Johr 1894: ''Während die Exekutive durch den [[Weroance]] oder Stammeshäuptling ausgeübt wird, übernimmt ein Stammesrat legislative und juristische Funktionen. Früher wurde der Häuptling auf Lebenszeit gewählt, heute dagegen wählen die männlichen Bürger alle vier Jahre einen Häuptling und vier Ratsmitglieder. Die Wahlmethode ist bemerkenswert. Der Stammesrat schlägt zwei Kandidaten vor. Die Wähler des ersten Kandidaten werfen ein Maiskorn in die Wahlurne, während der zweite Kandidat durch den Einwurf einer Bohne gewählt wird. Wer die meisten Maiskörner bzw. Bohnen erhält, gilt als gewählt.''<ref name="smithsonian" /> Weroance un Stammesrat weern also Richter un Jury, seeten över Gesettbreeker to Gericht un hemm versöcht, Striedigkeiten tüschen de Börger to schlichten. Dat Stammesgericht weer vör all in dat Reservat vörkommend Fälle tostännig, mit Utnahm vun Mord. De wurrn vör dat County-Gericht vun dat King Williams County verhannelt. All Bewahner vun dat Reservat ünnerliggen den Stammesgesetten.<ref name="smithsonian" /> == Geschichte == De eersten Kuntakte mit Europäern geev dat um 1570 överweegend mit Engländern, de in de folgend Jahren in immer körter Afstände an de Küst updüüken deen. 1607 hemm de Engländer ünner Captain [[John Smith (Avendüerer)|John Smith]] de [[Jamestown (Virginia)|Kolonie Jamestown]] grünnd, de midden in dat Herrschapsrebeet vun de Powhatan-Konföderatschoon leeg u nto disse Tiet rund 14.000 Liddmaaten tellen dee. De freedlich Hannelsbetrecken un Verbindungen wurrn dör den tonehmend herrischen un fordernd wurrn Toon vun de engelsch Kolonisten ünnergraven. Bi sien Erkundungen vun dat Rebeet um de Chesapeake Bay hett Captain John Smith diverse Maislager in Beslag nommen, wenn he de nich dör Hannel kriegen kunn. De Indianer hemm faststellt, dat de engelsch Forderungen an Umfang un Willkür tonehmen deen un de Respekt vör de indiaansch Souveränität immer minner wurr.<ref name="Virginia95f">Bruce G. Trigger (Hrsg.): ''Handbook of North American Indians.'' Band 15: ''Northeast.'' Kapitel: ''Seventeenth-Century Indian Wars.'' S. 95f.</ref> De wohlwullend Politik vun de Powhatan-Konföderatschoon änner sück dordör. 1608 fungen de [[Engelsch Powhatankriege|Powhatankriege]] an. An‘n 22. März 1622 hemm de Indianer ünner de Führung vun den Pamunkey-Hööftling [[Opechancanough]] de engelsch Siedlungen överfallen un hemm in en koordineerten Angreep 350 Kolonisten ümbrocht. De Kolonie Jamestown hett dissen Anstorm överleeft un hett Vergeltung öövt. In de Summe leefer disse Angreep en echte Rechtfertigung för dat Führen vun en fortwährend Krieg gegen de „verräterischen Wilden“.<ref name="Virginia95f" /> De Kolonisten hemm de Schikanen an hör indiaansch Nahbers över 10 Johr lang fortsett, hemm de Arnten un Nehrensmiddelvörräte vun de Pamunkey un de hör Nahbers vernicht. En Vertruensverhältnis geev dat nie mehr, sülvst denn nich, as de apen Feindseligkeiten afnemmen deen. En Gesett ut dat Johr 1632 hett en Siedler en streng Straaf androht, de freewillig mit en Indianer snacken dee un hüm nich sofort to’n engelschen Kommandanten broch. <ref name="Virginia95f" /> En nee Krieg is utbraaken, as Opechacanough an‘n 18. April 1644 en Angreep gegen den Kolonisten führen dee. Bi disse Angreep wurrn meest 500 Kolonisten ümbrocht. Nah twee Johr gung de Krieg mit de Fangennahm vun Opechacanough dör Gouverneur Sir [[William Berkely]] to Enn’n In den Verdrag vun Oktober 1646 wurrn Bedingungen fastleggt, de dat Wahnrebeet vun de Indianer düchtig minneseeren dee un deren Bewegungsfreeheit knapper hull. De fangen hollen Opechanacough keem to Dood, as en vun de engelsch Waaklüüd hüm van achtern dood scheeten dee.<ref name="Virginia95f" /> Nah de Nedderlaag vun de Powhatan-Konföderatschoon hett sück de engelsch Expansion fortsett. 1652 hett sück de königliche Herrschap över de Kolonie lockert, de witt Bevölkerung wuss gauer un dat keem to illegalen Landnahmen vun de Kolonisten an den Stroommünnen, wordör de Verdrag vun 1646 braken wurr. So geev dat denn weer nee Konflikte mit den Indianern. Dat Land längs de Virginia-Strööms hemmt o de begehrtesten Ländereien för de Kolonisten tellt, de up de Söök nah nee Land för den Tabakanbau weern. De Pamunkey as benahbert Indianer weern tonehmend Anlaat för engelsch Överwaaken un wurrn as ''tributplichtige Indianer'' betekent, in’n Gegensatz to ''frömd Indianern'', as den [[Susquehannock]], den [[Monacan]] un annern jensiets vun de Siedlungsgrenz, mit de de Engländer tonehmend dör Hannel un Erkundungsfohrten in Berührung keemen.<ref name="Virginia95f" /> In disse Tiet wurrn Vörkehrungen drapen, Reservate för de Indianer intorichten un Hannel as ok Warenuttuusch mit hör to regeln. Nah de [[Bacon’s Rebellion]] in dat Johr 1676, bi de de Pamunkey up de Siet vun Gouverneur Sir [[William Berkeley]] stunnen, wurr 1677 in de Naam vun König [[Karl II. (England)|Charles II.]] en Freedensverdrag mit de bedeeligt Indianerstämmen afslooten. Eenige vun de, to’n Bispeel de ''Queen vun de Pamunkey'' [[Cockacoeske]], hett Charles as ''Zeichen seiner Zuneigung für ihre Standhaftigkeit angesichts Bacons unberechtigter Angriffe'' belohnt. Togliek wurr dat all 1658 towiest Reservat an’n Ünnerloop vun den Pamunkey River bestätigt.<ref name="Virginia95f" /> == Hüüdig Situatschoon== De rund 3,6 km² (900 [[Acre (Eenheit)|Acres]]) groot ''Pamunkey Indian Reservation'' liggt an‘n Pamunkey River, etwa 30 km nordwestlich vun de Stadt [[West Point (Virginia)|West Point]] in Virginia. Meest 2,2 km² (550 Acres) dorvan sünd bewaldet Sump oder ut anner Grünnen nich för de Landwertschap to gebruuken. Wiels dat anbaufähige Land ünner de Bwahner updeelt is, wurrd de Rest in söss Flachen oder Jagdrebeeden ünnerdeelt un jedes Johr an den hööchsten, meestens witten Anbeeder verpacht. In dat Reservat leven to Tiet 28 Pamunkey-Familien un wiedere Stammesliddmaaten sünd in dat benahbert [[Richmond (Virginia)|Richmond]], as ok in’n gesamten Staat Virginia un den USA to finnen. 1979 entstunn upp dat Gelände vun dat Reservat da ''Pamunkey Indian Museum'' in‘n Stil vun en traditschonell Langhuus, in dat de oorsprüngliche Levenswies un de Historie vun de Pamunkey dorstellt wurr. Dorin gifft dat ok noch en Utstellung över dat Pottereehandwark vun den Stamm. De Stamm wurrd vun en Hööftling un en sössköppig Stammesraat (Council) führt, de all veer Johr dör de Stammesliddmaaten in de baben beschreeven traditschonell Wies wählt wurr. Intüschen hett man de Methood aber wat afännert. Hüüd nimmt man Maiskarls un Aafken bi de Afstimmen, wobi en Maiskarl ''ja'' bedüüd, wiels en Aafk as ''nee'' weert wurrd. De US-Zensus ut dat Johr 2000 hett 347 Stammesliddmaaten angeven.<ref>{{internetquelle|titel=Census 2000, American Indian Tribes|url=http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t18/tab001.pdf|zugriff=22. Januar 2009|format=PDF; 145&nbsp;kB}}</ref> Hööftling vun de Pamunkey is to Tiet Kevin Brown.<ref>{{internetquelle|titel=Pamunkey, Geschichte|url=http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm|zugriff=22. Januar 2009|archiv-url=https://web.archive.org/web/20090130034853/http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm|archiv-datum=2009-01-30|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm |wayback=20090130034853 |text=Pamunkey, Geschichte |archiv-bot=2026-08-15 15:30:36 InternetArchiveBot }}</ref> == Kiek ok == [[List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent]] == Literatur == * Bruce G. Trigger (Hrsg.): ''[[Handbook of North American Indians]].'' Band 15: ''Northeast.'' Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1978, ISBN 0-16-004575-4. * Wilcomb E. Washburn (Hrsg.): ''[[Handbook of North American Indians]].'' Band 4: ''History of Indian-White Relations.'' Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1988, ISBN 0-16-004583-5. == Weblinks == *[https://web.archive.org/web/20230317093838/http://www.pamunkey.net/ Pamunkey Indian Tribe Homepage] *[http://www.newrivernotes.com/va/pamunkey.htm Pamunkey Indians of Virginia] *[http://www.virginiaplaces.org/nativeamerican/anglopowhatan.html The Anglo-Powhatan Wars] == Enkeld Nahwiesen == <references /> [[Kategorie:Indianer]] [[Kategorie:Virginia]] a0rxnpplhpkdakukvwbeu5y6i2wmbxp 0 174137 1076161 1057934 2026-08-15T17:43:51Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076161 wikitext text/x-wiki [[Datei:Roman Rees (GER) 2018.jpg|rechts|duum|Roman Rees in dat Johr 2018]] '''Roman Rees''' (* [[1. März]] [[1993]] in [[Freiburg im Breisgau]]) is en [[Düütschland|düütsch]] [[Biathlon|Biathlet]]. Sien gröttste Spood is de Gewinn vun de Sülvermedaille mit de düütsch Staffel bi de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2019|Weltmeesterschapen 2019]]. == Leven == Roman Rees sien Vereen is de ''SV Schauinsland'' un hörrt to dat Toll-Ski-Team. He geev sien internatschonal Debüt in’n Rahmen vun de [[Biathlon-Juniorenweltmeesterschapen 2012|Juniorenweltmeesterschapen 2012]] in [[Kontiolahti]], wo he 13. Vun dat Eenzel, 10. Vun den Sprint, 24. Vun de Verfolgung un mit [[Steffen Bartscher]], [[Tobias Hermann]] un [[Johannes Kühn (Biathlet)|Johannes Kühn]] as Startlöper 5. In dat Steffelrennen wurr. Een Johr later in Obertillach, leep dat wat beter, för en Podiumsplatzeeren reck dat aber ok nich. Nah en tweeten Rang in‘n [[IBU-Cup]]-Sprint in [[Beitostølen]] fier Rees in‘n Dezember 2016 sien Weltcup-Debüt bi den Eenzelwettbebewarf in [[Östersund]] mit en 48. Rang. Denn folg en 57. Rang in’n Sprint un Rang 36 in de Verfolgung, wat hüm fiev Weltcuppunkte inbroch. In’n März 2017 kehr he in den Weltcup torüch un keem in’n Sprint in [[Pyeongchang]] up Platz 13 un in [[Kontiolahti]] kunn he in’n Sprint sogor Platz 12 recken. In de ansluutend Verfolgung keem he up Rang 14 rin. Tosommen mit [[Laura Dahlmeier]] hett Rees in de Single-Mixed Staffel mit den 3. Rang sien eersten Podestplatz reckt. In de Weltcup-Gesamtwertung reck he in de Saison 112 Punkte, wat hüm Platz 48 inbroch. Roman Rees weer Liddmaat vun dat düütsch Team bi de [[Olympisch Winterspelen 2018]] in Pyeongchang. Dor weer he för en Start in dat Eenzelrennen över 20 km vörsehn, wurr aber denn krank un keem nich to’n Insatz. In de Weltcupgesamtwertung keem he in de Saison 2017/18 up den 33. Platz mit 189 Punkten, wobi sien 4. Platz bi de Statschoon in Ruhpolding herutragen dee. In de Folgesaison keem he ok blots af un to to’n Insatz un keem mit 153 Punkten up den 42. Platz in de Weltcup-Gesamtwertung, aber bi den Sprint in Midway reck he eerstmals mit Platz 3 dat Podium und bleev dormit vör [[Erik Lesser]], [[Johannes Thingnes Bø]], [[Quentin Fillon Maillet]] un annern. Bi de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2019]] in [[Östersund]] wunn he mit de Staffel de Sülvermedaille un keem in’t Eenzel up den 20. Platz. In de Saison 2019/20 keem he blots in dree Weltcup-Rennen to’n Insatz, reck insgesamt 44 Punkte, wat denn för Platz 63 recken dee. In de Saison 2020/21 weer he weer regelmatig an’n Start, keem woll nie up dat Podest aber regelmatig in de Punkteränge. Platz 10 weern sien best Ergevnisse. Mit 257 Punkten lann he aber up Platz 28 vun de Weltcup-Gesamtwertung. Ok in de Folgesaison keem he nich up dat Podest, kunn aber jetzt mit dörgahnd goot Ergevnissen sück stark verbetern. Mit 429 Weltcup-Punkten keem he up Platz 16 vun den Gesamt-Weltcup. Bi de [[Olympisch Winterspelen 2022/Biathlon]] leep dat vör hüm ok beter. In’n Sprint reck he Platz 17, kunn sück in de Verfolgung up den 6. Rang verbetern. In’n Massenstart keem he up Platz 14 un in’t Eenzel up Rang 7. Ok mit de Staffel reck dat för de düütsch Mannlüüd mit Roman Rees nicht. Platz 4 broch kien Medaille. Överhoopt bleven de düütsch Mannlüüd hier ahn Medaille. Bi de [[Sömmerbiathlon-Weltmeesterschapen 2022|Sömmerbiathlon-WM]] 2022 in [[Ruhpolding]] keem he in’n Massenstart achter den sweedschen Biatleten [[Sebastian Samuelsson]] up den tweeten Platz.<ref>[https://www.ran.de/datenbank/biathlon/co8452/sommer-weltmeisterschaft/ma9495130/ergebnisse/ Ergebnisse Sommer-Weltmeisterschaft auf ran.de. Afropen am 7. September 2022]</ref> In den Biathlon-Weltcup gung dat denn ok so wieder. Glieks up de eerste Statschoon bi den Sprint in Kontiolahti keem he up den 3. Rang ditmal vör Samuelsson un [[Émilien Jacquelin]] un de ansluutend Verfolgung hett he up Platz 4 afslooten. In’t Eenzel keem dor noch en fiefte Platz dorto. An't Enn'n vun de Saison keem he in de Gesamt-Weltcup up den 9. Rang. In den Eenzelweltcup reck he sogor Platz 4, in'n Sprintweltcup Platz 7 un in den Verfolgungsweltcup den 10. Platz. An de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2023]] hett he ebenfalls deelnommen, is aber, as de düütsch Mannlüüd insgesamt, ahn Medaille bleven. == Weblinks == {{Commons}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTGER10103199301#/start Roman Rees in de Dataenbank vun den IBU (engelsch)] * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=CC&listid=&competitorid=154234 Indrag bi de FIS (engelsch)] * [https://web.archive.org/web/20230320103302/https://www.zoll.de/DE/Der-Zoll/Zollskiteam/Unser-Team/Biathlon/Rees-Roman/rees-roman_node.html Porträt up de Websteed vun dat Toll-Ski-Team] * [https://web.archive.org/web/20171219175440/https://romanrees.de/ Offizielle Websteed vun Roman Rees] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Rees, Roman}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1993]] [[Kategorie:Biathlet (Düütschland)]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Düütschland)]] mls1414neir0251s6pdcojyu2geirdi 0 174190 1076178 1075815 2026-08-15T18:52:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076178 wikitext text/x-wiki [[Bild:Sorbisches_Siedlungsgebiet.png|duum|Dat amltlike Sedelgebeud van den Sorben (2026)]] '''Sorbsk Sedelgebeud''' (in [[Sassen (Bundsland)|Sassen]] amtlik: ''Sorbisches Siedlungsgebiet,'' [[Böversorbsche Spraak|böversorbsk]]: ''Serbski sydlenski rum;'' in [[Brannenborg]] amtlik: ''Siedlungsgebiet der Sorben/Wenden,'' [[Niedersorbske Sproke|niedersorbsk]] ''Serbski sedleński rum'') beteuket dat Gebeud in’n Austen van Sassen un in’n Süden van Brannenborg, in den dat westslaavske Volk van’n [[Sorben]] (in Brannenborg auk os Wennen beteuked) os [[Indigene Völker|autochthone]] Minnerheud lievet. Ümgangssprooklik hett dat Sedelgebeud auk ''Sorbenland;'' vöör 1945 was – deulwüise minnächtig – auk de Begrepp ''Wendei'' begäng.<ref>Teo „Sorbenland“ vgl.<br />Miriam Schönbach: [https://www.saechsische.de/im-sorbenland-droht-lehrermangel-3462315.html ''Im Sorbenland droht Lehrermangel.''] In: ''Sächsische Zeitung'', 8. August 2016, afreopen den 15. Meu 2017, 18:45; DPA: {{Internetquelle |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/4613858-958092-fruehe-fotografien-aus-dem-sorbenland.html |titel=Frühe Fotografien aus dem Sorbenland |werk=berlin.de |datum=2016-10-22 |abruf=2021-12-12 |abruf-verborgen=1}}; Torsten Richter: [https://www.lr-online.de/lausitz/hoyerswerda/mit-der-kamera-unterwegs-im-katholischen-sorbenland-34047832.html ''Mit der Kamera unterwegs im katholischen Sorbenland.''] In: ''Lausitzer Rundschau'', 20. Juli 2012, afreopen den 15. Meu 2017, 18:50; [[Karl Christian Kanis Gretschel]]: ''Geschichte des sächsischen Volkes und Staates. Band 1.'' Verlag van Reinhold Beyer, Leipzig 1841, S. 17ff. Cathrin Carmin Alisch: ''HochZeit unterm Abendrot der Sorben in der Lausitz. Musik, Magie und Minderheit im Spiegel der Kultursemiotik.'' LIT Verlag, Münster 2003, S. 18 u. 49; [[Reetta Toivanen]]: ''Minderheitenrechte als Identitätsressource. Die Sorben in Deutschland und die Saamen in Finnland.'' LIT Verlag, Hamborg 2001, S. 11; Martin Kasper: ''Die Lausitzer Sorben in der Wende 1989/1990.'' Domowina Verlag, 2000, S. 125.<br /><br /> Teo’r „Wendei“ vgl.<br />Karl Andree (Eds.): ''Globus: Illustrierte Zeitschrift für Länder- und Völkerkunde.'' 2. Band, Verlag van’n ''Bibliographischen Institut'', Bildburghausen 1862, S. 245 ff.; Th. Campe: ''[https://de.wikisource.org/wiki/Aus%20der%20Wendei Aus der Wendei].'' In: ''Die Gartenlaube'', Nr. 51, 1891, S. 864–867.</ref> Düt Gebeud es in den verlieden Joorhunnerden döör [[Assimilatschoon|Assimilatscheon]], [[Germanisatschoon|Germanisatscheon]] un döör in’n 20. Joorhunnerd auk döör den Dagbiu vör Briunkölen ollnogrode schrumped un lütter woren. == Offitschell Sedelgebeud == Dat offitschell geodkennd Sedelgebeud defineurt de Landsgesetten van’n Lännnern Sassen un Brannenborg. In’n Früistoot Sassen legt ''Gesetz über die Rechte der Sorben im Freistaat Sachsen'' (kort ''Sächsisches Sorbengesetz'') dat sorbske Sedelgeud up Diur vast. De Grensen baseurt teo’n grauten Deul up de Statistiken van [[Arnošt Muka]] iut’n 1880er Joren. Düt Praxis kümmt den Ansproik no, dat Sedelgebeud teo beworen un teo beschermen, ofscheon et besunners in’n Austen van den Gebeud, t.B. in’n Landkreis Görlitz, Dörper givt, in den de sorbske Sproke in’n Olldag meust goor nich present es. Anners förder dat brannenborgske ''Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg'' (kort ''Sorben/Wenden-Gesetz'') bet 2014 dat de Gemeunen, de Deul van Sedelgebeud weren wilt, lüikmotig sprooklike un kulturelle sorbske Traditscheonen bet in de Niutüid no wüisen mott. Düt Regel kritiseuren sorbske Vertreders vöör ol dorümme dat et seo van’r Gunst van eune Gemeune afhänget dat Sorbske teo fördern. Biutendem es et swoor de sprookliken un kullturellen Traditscheonen bet in de Niutüid no teo wüisen, dän in’r Verliedentüid hadde [[Preußen|Preussen]] eune vil striktere Assilimilatscheonpolitk un unnerdrücke de Sorben stärker os in Sassen. Vandage mott eun olleun sprooklike un kulturelle Traditscheonen nowüisen un de soorbske/wendske Rood in Brannenborg oder de Landdag kann beandragen eune Gemeune in dat sorbske Sedelgebeud up teo niemen. [[Bild:Róžant_–_znački.jpg|duum|[[Tweesprakige Stratenschiller|Tweusprokige Strotenschiller]] up Duitsk un Böversorbsk]] De Gemeunen un Vereune in’n Sedelgebeud sind teostännig de [[Sorbsche Spraken|sorbske Sproke]] un Kultuur, teo’n Büispill med [[Tweesprakige Stratenschiller|tweusprokigen Strotenschillers]] teo fördern. Tweusprokige Strotenschiller sind ol Vöörschrivt. Düt settet man noch nich olle Gemeunen konsequent ümme. In Brandenburg dreget Gemeunen in’n sorbsken Sedelgebeud sinds 2014 offitschell eunen duitsk-niedersorbsken Dubbelnomen. Teo den Sedelgebeud häurt upstunds düsse Gemeunen un Gemeunedeule teo: * in’n Früistote Sassen: ** Landkreis Bautzen (28 van 59 Gemeunen): Bautzen/Budyšin, Burkau ( Neuhof/Nowy Dwór), Crostwitz/Chrósćicy, Doberschau-Gaußig/Dobruša-Huska (man nich Cossern un Naundorf), Elsterheide/Halštrowska Hola, Elstra (olleun Kriepitz/Krěpjecy), Göda/Hodźij, Großdubrau/Wulka Dubrawa, Großpostwitz/Budestecy (man Eulowitz), Hochkirch/Bukecy (man nich Breitendorf), Hoyerswerda/Wojerecy, Kamenz/Kamjenc (Deutschbaselitz/Němske Pazlicy, Jesau/Jěžow, Kamenz/Kamjenc, Thonberg/Hlinowc, Wiesa/Brěznja), Königswartha/Rakecy, Kubschütz/Kubšicy, Lohsa/Łaz, Malschwitz/Malešecy, Nebelschütz/Njebjelčicy, Neschwitz/Njeswačidło, Obergurig/Hornja Hórka, Oßling (olleun Milstrich/Jitro), Panschwitz-Kuckau/Pančicy-Kukow, Puschwitz/Bóšicy, Räckelwitz/Worklecy, Radibor/Radwor, Ralbitz-Rosenthal/Ralbicy-Róžant, Spreetal/Sprjewiny Doł, Weißenberg/Wóspork unWittichenau/Kulow ** Landkreis Görlitz (14 van 53 Gemeunen): Bad Muskau/Mužakow, Boxberg/Hamor, Gablenz/Jabłońc, Groß Düben/Dźěwin, Hohendubrau/Wysoka Dubrawa (man nich Groß Radisch, Jerchwitz, Thräna), Krauschwitz/Krušwica, Kreba-Neudorf/Chrjebja-Nowa Wjes, Mücka/Mikow, Quitzdorf am See (olleun Horscha/Hóršow un Petershain/Hóznica), Rietschen/Rěčicy, Schleife/Slepo, Trebendorf/Trjebin, Weißkeißel/Wuskidź un Weißwasser/Běła Woda<ref>vgl. Anhang in: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, Nr. 7/1999</ref> * in’n Lanne Brannenborg:<ref>{{Internetquelle |url=http://www.bravors.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=land_bb_bravors_01.c.47208.de#14 |titel=Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg |hrsg=Lansregeurnge Brannenborg |abruf=2015-01-21 |kommentar=siehe §&nbsp;14&nbsp;&nbsp;SWG – „Verkündung“ }}</ref> ** Stad [[Cottbus|Cottbus/Chóśebuz]] ** Landkreis Spree-Neiße (23 van 29 Gemeunen): Burg/Bórkowy, Briesen/Brjazyna, Dissen-Striesow/Dešno-Strjažow, Drachhausen/Hochoza, Drebkau/Drjowk, Drehnow/Drjenow, Felixsee/Feliksowy Jazor (olleun Bloischdorf/Błobošojce), Forst/Baršć, Guhrow/Góry, Heinersbrück/Móst, Jänschwalde/Janšojce, Kolkwitz/Gołkojce, Neuhausen/Kopańce (olleun Haasow/Hažow un Groß Döbbern/Wjelike Dobrynje), Peitz/Picnjo, Schenkendöbern/Derbno (olleunGrano/Granow, Kerkwitz/Keŕkojce, Groß Gastrose/Wjeliki Gósćeraz, Taubendorf/Dubojce), Schmogrow-Fehrow/Smogorjow-Prjawoz, [[Spremberg|Spremberg/Grodk]], Tauer/Turjej, Teichland/Gatojce, Turnow-Preilack/Turnow-Pśiłuk, Welzow/Wjelcej, Werben/Wjerbno un Wiesengrund/Łukojce ** Landkreis Dahme-Spreewauld (7 van 37 Gemeunden): Byhleguhre-Byhlen/Běła Góra-Bělin, Lübben/Lubin, Märkische Heide/Markojska Góla (olleun Dollgen/Dołgi, Groß Leuthen/Lutol, Klein Leine/Małe Linje, Pretschen/Mrocna), Neu Zauche/Nowa Niwa, Schlepzig/Slopišća, Spreewaldheide/Błośańska Góla un Straupitz/Tšupc ** Landkreis Oberspreewald-Lausitz (6 van 25 Gemeunen): Calau/Kalawa, Lübbenau/Lubnjow, Neupetershain/Nowe Wiki, Neu-Seeland/Nowa Jazorina, Senftenberg/Zły Komorow, Vetschau/Wětošow ** Düsse Gemeunen tellt no den Brannenborger Landdag teo’n sorbsken Sedelgebeud, man hebt tiegen de Upnohme klaget:: Alt Zauche-Wußwerk/Stara Niwa-Wózwjerch, Döbern/Derbno, Felixsee/Feliksowy Jazor, Großräschen/Rań, Märkische Heide/Markojska Góla, Neiße-Malxetal/Dolina Nyse a Małkse (Groß Kölzig/Wjeliki Kólsk und Klein Kölzig/Mały Kólsk), Neuhausen/Kopańce, Schenkendöbern/Derbno (Bärenklau/Barklawa, Grabko/Grabkow, Pinnow/Pynow un Schenkendöbern/Derbno), Schwielochsee/Gójacki Jazor, Tschernitz/Cersk. == Historisk Sedelgebeud == [[Bild:Smoler_korta01.jpg|duum|Sedelgebeud no [[Jan Arnošt Smoler|Smoler]] 1843. ]] Oll doorno wecke westslaavsken Völker man os Sroben telt un wecke Joorhunnerd eun beküiket, kann eun dat sorbske Sedelgebeud unnerscheudlik beschrüiven. Künnig es dat [[Martin Luther]] sik in’n 16. Joorhunnerd minnächtig över de Sorbsksprekers un -sprekersksen in’n Dörpern rund ümme [[Wittenbarg|Wittenberg]] uitere. Eun annere Sake sind sorbske Sprookverbode, t.B.1327 in [[Leipzig]], 1377 in [[Altenburg]], [[Zwickau]] und [[Chemnitz]], de seo de Existenzt van’r sorbsken Sproke in düssen Steden betuiget. In’n Noordausten grense dat Sedelgebeud an dat poolske Gebeud (büi Crossen un Sorau). Auk in sömmige Dörper an’r [[Oder]] un [[Bober]] konn sik de sorbske Sproke bet in’t 17. Joorhunerd haulen.<ref>[[Frido Mětšk]]: ''Serbsko-pólska rěčna hranica w 16. a 17. lětstotku [De sorbsk-poolske Sprookgrense in’n 16. un 17. Joorhunnerd].'' In: ''Lětopis'', Rüige B, Band III (1958), Ludowe nakładnistwo Domowina, Bautzen 1958, S. 4–25.</ref> Auk Stedenomen os [[Dresden]], Leipzig, [[Meißen]], [[Chemnitz]] oder [[Torgau]] stamt iut’r sorbsken Sproke.<ref>[[Dietmar Urmes]]: ''Handbuch der geographischen Namen.'' Marix Verlag, Wiesbaden 2004, ISBN 3-937715-70-3.</ref> [[Jan Arnošt Smoler]] unnersöchte 1843 os Eurster systemaatsk dat sorbske Sedelgebeud. 1884/1885 unnersöchte [[Arnošt Muka]] dat Sedelgebeud noch wat akkuroter. Wüildes Smola vöör ol Folklore sammele, wannere Muka döör de Lausitzer Dörper un make sik över den Stand van’r sorbsken Sproke in den Dörpern künnig. Olns teohaupe telle Muka 166.000 Sorben un Sorbsken; schreiv man teoglüik över de rasante Germanisatscheon van sorbsken Dörpern vöör ol in’r Niederlausitz. == Kernsedelgebeed == Os sorbsk „Kernland“ beteuket eun vandage meust dat Gebeud, in den sorbske Sproke auk vandage noch Olldagssproke es. Dat es in’r Böverlausitz vöör ol dat katholske Gebeud twisken den Steden Bautzen, Kamenz un Hoyerswerda, in’n engen Sinne de füiv Gemeunen van’n ''Verwaltungsveband am Klosterwasser'' un de Gemeune Radibor. In düssen Gebeuden spreket meir os de Halve van’n Luiden Böversorbsk. Auk in Deulen van’n Gemeunen Göda, Neschwitz, Puschwitz un de Stad Wittichenau häurt büi den böversorbsken Kernsedelgebeud teo; in düsse Gemeunen spreket ca. eun Drüddel van’n Inwoners un Inwonersken Böversorbsk. In’r Niederlausitz passt de Begrepp up’t eurst vör de Gemeunen nöördlik van Cottbus (t.B. Drachhausen, Dissen-Striesow, Jänschwalde). Man door es dat Niedersorbske vill minner present, os in’n böversorbsken Kernsedelgebeud. Olleun 15 bet 30 Perzent in düsse Gemeune spreket Niedersorbsk. == Literatur == * Peter Kunze, Andreas Bensch: ''Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz''. Ein geschichtlicher Überblick. In: ''Wobrazki ze Serbow'' . 2. Uploge. Domowina, Bautzen 2000 (Eurste Uploge 1996), [[:de:Special:BookSources/3742016687|ISBN 3-7420-1668-7]]. * Gertraud Eva Schrage: ''Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346''. In: Joachim Bahlke (Eds.): ''Geschichte der Oberlausitz''. 2.Uploge, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (Eurste Uploge 2001), [[:de:Special:BookSources/9783935693462|ISBN 978-3-935693-46-2]], S.&nbsp;55–97. * [[:de:Arnošt_Muka|Arnošt Muka]]: ''Statistika łužiskich Serbow'' [Statistik van’n Lausitzer Sorben]. Sülstverlag, Bautzen 1884–1886; 5. Uploge unner den Titel ''Serbski zemjepisny słowničk'' [Sorbsk geograaphsk Woirbeok]. Bautzen 1927; Nüudruck: Domowina, Bautzen 1979. == Einzelnachweise == <references /> [[Kategorie: Sorben]] [[Kategorie: Brannenborg]] [[Kategorie: Sassen (Bundsland)]] 5ojhjwppzbu9313qo81oygp9vgjlrl9 0 174261 1076200 1075832 2026-08-15T21:02:45Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076200 wikitext text/x-wiki De '''Université des Antilles et de la Guyane''' (UAG) weer en Universität mit fief Standöörd in de [[Frankriek|franzöösch]] [[Regionen van Frankriek|Överseeregionen]] [[Franzöösch-Guayana]] in Süüdamerika as ok [[Guadeloupe]] un [[Martinique]] in de [[Karibik]]. Se weer in söss Fakultäten (''UFR'') un fief Institute gleedert un harr rund 12.000 Studenten. Ut den Campus in Franzöösch-Guayana gung de '''Université de Guyane''' hervör, de siet 2014 unafhängig van de '''Université des Antilles''' is.<ref>{{Internetquelle|url=http://univ-guyane.e-monsite.com/medias/files/decret-universite-de-guyane-joe-20140731-0175-0010.pdf|titel=Décret no 2014-851 du 30 juillet 2014 portant création et organisation provisoire de l’université de la Guyane|autor=|hrsg=|werk=|datum=|sprache=|zugriff=2016-05-05}} {{Webarchiv|url=http://univ-guyane.e-monsite.com/medias/files/decret-universite-de-guyane-joe-20140731-0175-0010.pdf |wayback=20160505220334 |text=Décret no 2014-851 du 30 juillet 2014 portant création et organisation provisoire de l’université de la Guyane |archiv-bot=2026-08-15 21:02:45 InternetArchiveBot }}</ref> De Hoochschool weer de eenzige franzöösch Universität in Amerika un een van veer buterhalv van dat franzöösch Moderland (''France metropolitaine''). ==Weblinks== * [http://www.univ-ag.fr Offizielle Webpräsenz van de Université Antilles] (franzöösch) * [https://www.univ-guyane.fr Offizielle Webpräsenz van de Université de Guyane] (franzöösch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=k|GND=1218839-6|LCCN=n/84/120302|VIAF=162542263}} {{SORTIERUNG:Universite des Antilles et de la Guyane}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:Frankriek]] ovc7o4t9q7bfbljmnb9tp423odhkycn 0 175567 1076188 1075823 2026-08-15T20:05:59Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076188 wikitext text/x-wiki [[Bild:KinksFanclubCropped.png|rechts|duum|The Kinks, 1967]] '''The Kinks''' (engelsch ''kinky'' ‚schrullig‘, ‚utflippt‘ aber ok ‚pervers‘; also ‚De Schrulligen‘ oder ‚De Utflippten‘ oder ‚De Perversen‘, buterdem [[Paronym]] vun ''The Kings''; also ‚De Könige‘) sünd en [[England|engelsch]] [[Band (Musik)|Musikgrupp]]. Se gellen neben den [[The Beatles|Beatles]], [[The Who]] un den [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] as en vun de spoodrieksten britischen Bands vun den1960er Johren ([[British Invasion]]). Hüüd tellen de Kinks to de Oorvaders vun [[Punk (Musik)|Punk]] un [[Britpop]].<ref name="dz" /><ref>{{Internetquelle |autor=Lothar Trampert |url=http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |titel=Ray Davies & The Kinks |werk=Gitarre & Bass 10/1998 |datum=1998-08-14 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20090911182915/http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |archiv-datum=2009-09-11 |abruf=2017-05-21 |offline=1 }} {{Webarchiv|url=http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |wayback=20090911182915 |text=Ray Davies & The Kinks |archiv-bot=2026-08-15 20:05:59 InternetArchiveBot }}</ref> Tallriek Gruppen wurrn in de Vergangenheit un ok noch van Daag dör hör Musik inspireert, so to’n Bispeel [[The Jam]] un [[The Pretenders]].<ref name="HallofFame">{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20100325093031/https://www.rockhall.com/inductees/the-kinks/bio/ |titel=The Kinks Biography {{!}} The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |datum=2010-03-25 |abruf=2023-01-21}}</ref><ref name="RollingStoneWebsite">''{{Webarchiv|url=http://www.rollingstone.com/music/artists/the-kinks/biography |wayback=20150111065426 |text=rollingstone.com }}''; Band-Biografie, afropen an’n 23. September 2014.</ref> == Geschichte == De Kinks wurrn Enn’n 1963 in Nord-[[London]] vun de Bröers [[Ray Davies|Ray]] un [[Dave Davies]] grünnd,<ref>Savage, John: ''The Kinks – The Official Biography'', 1984, S.&nbsp;17.</ref> nahdem se tovör ünner de Naam „The Ravens“ (för en körten Tiet ok: „Robert Wace & The Boll-Weevils“)<ref>Wace, in den Anfangsjohren en vun mehreren Managern vun de Kinks, harr sück vörövergahnd ok as Leadsänger versöcht; vgl. Visitenkarte bi Savage, as baben, S.&nbsp;16, as ok: ''Tales of Ordinary Madness'' in: ''Mojo'', March 2006, S.&nbsp;72.</ref> kien Spood haarrt harrn. In‘n Januar 1964 kreegen se en Plaatenverdrag bi [[Pye Records]] un wurrn vun [[Shel Talmy]] produzeert.<ref>John Savage, wie oben, S.&nbsp;21.</ref> An’n 24. Januar 1964 stunnen se eerstmals in dat Pye-Tonstudio un hemm veer Titel upnommen. De wurrn up twee Single-Plaaten presst, de stilistisch noch stark an de fröh Beatles anlehnt weern un kien Beachtung funnen. An’n 12. Juli 1964 entstunn hör darte [[Single (Musik)|Single]], ''[[You Really Got Me]]'', mit de de hör de internatschonal Dörbröök gelung.<ref name="AMG">{{Internetquelle |url=https://www.allmusic.com/artist/mn0000100160 |titel=The Kinks Songs, Albums, Reviews, Bio & More |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref> Dat Stück mit den berühmten [[Riff (Musik)|Gitarrenriff]] wurrd gelegentlich as de Anfang vun den [[Hard Rock]] ansehen<ref>{{Internetquelle |url=https://www.allmusic.com/song/mt0007109441 |titel=You Really Got Me by The Kinks - Track Info {{!}} AllMusic |sprache=en |abruf=2022-06-18}}</ref> und entwickelte sich zum [[Millionenseller]].<ref>Joseph Murrells, ''Million Selling Records'', 1985, S.&nbsp;193&nbsp;f.</ref> Insbesünnere bit 1967 harr de Band tallriek wiedere Hitparadenerfolge in [[Europa]] un den [[USA]]. Dorbi hett sück Ray Davies ünner annern mit Kompositschonen as ''[[Sunny Afternoon]],'' ''Dead End Street'' un ''Waterloo Sunset'' neben [[John Lennon]] un [[Paul McCartney]] en Naam as en vun de besten britischen Songschriever maakt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.theguardian.com/uk/2003/dec/31/christmas2003.monarchy |titel=CBEs for Ray Davies and Eric Clapton |datum=2003-12-31 |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref><ref>{{Webarchiv |url=http://www.rollingstone.com/artists/raydavies/articles/story/19361205/the_lonely_kink |text=''rollingstone.com'' |wayback=20081208195200}}, afropen an’n 27. September 2014.</ref> En Uptrittsverbot in de Johren 1965 bit 1969 in den USA, Oorsaak weer en Striet mit de US-amerikaansch Musikergewarkschap, hett to disse Tiet aber den entscheeden Spood in de USA verhinnert. <ref name="RollingStoneWebsite" /><ref name="AMG" /> De fröhen [[Schallplaat|Langspeelplatten]] vun de Grupp ''(Kinks, Kinda Kinks, [[The Kink Kontroversy]])'' weern för de Tiet typische nich tosommenhangend Kollektschonen vun Hitsingles, [[Coverversion]]en un sülvst schreeven üllmaterial. Neben den Hits sünd ut disse Tiet (1964/1965) vör allen Stücke bekannt as de Ballade ''Stop Your Sobbing,'' dat atmosphärisch-bedrohliche ''Nothin’ in the World Can Stop Me Worryin’ ’bout that Girl,'' de [[Extended Play|EP]]-Klassiker ''A Well Respected Man,'' dat verqueer ''I’m on an Island'' as ok de beid [[B-Siet|B-Sieden]] ''Where Have All the Good Times Gone'' un ''I’m Not Like Everybody Else.'' Mit ''[[Face to Face (The-Kinks-Album)|Face to Face]]'' hemm de Kinks 1966 de Langsprelplaat as eegenständige Kunstform opdeckt.. Eerstmals weern in en atmosphärisch dichten Mischung ahn Utnahm Davies-Eegenkompositschonen to hören. Dat Album entholt mit ''Dandy'' ok den eenzigen Nummer-een-Hit vun de Kinks in [[Düütschland]]. En vun den Arrangements her noch afwesselndriekere Kollektschoon an Leedern hett de Nahfolger ''[[Something Else by The Kinks]]'' vun 1967 boden. Allerdings weer bi dit Övergangsalbum ok en gewisser Mangel an Tosommenhang fasttostellen, de dör de uneenheitlich [[Musikproduzent|Produktschoon]] noch verstärkt wurr. Kurioserwies is dit Problem in de [[Stereofonie|Stereo]]-Version vun dat Album völ öffensichtlicher as in de [[Monophonie (Elektroakustik)|Mono]]-Faaten, de folgerichtig ok för de [[Remastering|remasterte]] Verapenlichung up [[Compact Disc Digital Audio|CD]] bruukt wurr. 1968 keem dat [[Konzeptalbum]] ''[[The Kinks Are the Village Green Preservation Society|The Village Green Preservation Society]]'' herut. Dat Album kunn sück dormals kommerziell nich neben den to glieker Tiet herutbrocht Alben vun de Beatles ''([[The Beatles (Album)|Wit Album]])'' un vun de Rolling Stones ''([[Beggars Banquet]])'' dörsetten, wiel dormals dat Publikum vun dat opsternatsche Johr 1968 an völlig anner Themen interesseert weer. Lang Tiet meest vergeeten, gellt dat hüüd faken as dat beste Album vun de Band. Mit ''[[Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)]]'' folg 1969 en wieder Konzeptalbum. Dat vertellt de Geschichte vun den Teppichlegger Arthur, de de Sinnlosigkeit vun sien Leven erkennt, an [[Winston Churchill]] twiefelt un vun de Flucht nah [[Australien]] dröömt. Trotz en interessant Konzept, wiet weg vun den ''[[Tommy (The Who)|Tommy]]-''Glamour vun den [[The Who|Who]], kunn dat Album in musikalisch Hensicht nich an de Qualität vun den Vörgänger anknütten. 1970 hemm de Kinks mit ''[[Lola versus Powerman and the Moneygoround, Part One]]'' nochmals en Konzeptalbum herutbrocht, up dat sück Ray Davies eegen Erfahrungen verarbeitend kritisch un zynisch mit den Gepflogenheiten un Dwang vun de Musikindustrie utnannersetten dee. Musikalisch hett sück de Band vun britisch Fiensinnigkeit weg bewegt un mehr up de US-amerikaansch klingenden Stadionrock sett. Mit ''Apeman'' un insbesünnere ''[[Lola (Leed)|Lola]]'' weern ok weer twee internatschonale Single-Hits enthollen. De Text vun ''[[Lola (Lied)|Lola]]'' gull to de Tietpunkt vun dat Herutkommen as anstößig, wiel Ray Davies över en sexuelle Betrecken tüschen en [[Transvestitismus|Transvestiten]] un en heterosexuellen Mann sung – angevlich inspireert vun en persönlich belevnis. Aber nich dorum hett de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] sück vörstellt, dat Leed up den [[Indizierung|Index]] to setten, sonnern wegen vermoot [[Schleichwarf]] för [[Coca-Cola]] in de inleitend Strophe vun de Albumversion vun dat Leed: „… where you drink champagne and it tastes just like Coca-Cola …“. För de Singleversion wurr dorüm „Coca-Cola“ dör „Cherry-Cola“ ersettt. 2007 wurr dat Stück in en Warfspot för Coca-Cola bruukt. Nah den Soundtrack för den Film ''Percy'' ut dat Johr 1971 (en Kummedie [[Elke Sommer]] un [[Britt Ekland]]) keem in dat sülvig Johr dat Album ''[[Muswell Hillbillies]]'' herut, dat ünner Kritikern as en vun de besten Verapenlichungen vun de Band gellt: ahn Hitsingle, aber in sück slooten un stimmig, de Musik düchtig US-amerikaansch präägt un up de Hööcht vun de Tiet, krachmakend [[Vaudeville]]-Rock mit [[Country-Musik|Country]]-Anlehn to melancholisch anhauchten Texten. 1972 folg ''[[Everybody’s in Show-Biz]],'' dat mit ''[[Celluloid Heroes]]'' de luut eegen Utseggen best Ballade vun Ray Davies enthull. Dat Düppelalbum (en Studio- un en Livealbum) hett sück aber an beid Sieden vun den [[Atlantik]] schlecht verköfft, blot de an’n 5. Mai 1972 herutbrocht Single ''Supersonic Rocket Ship'' reck in England Platz 16 in de Charts. In de Jahren 1973 bit 1976 geev dat en Reeg vun textlastigen Konzeptalben (''Preservation Act 1/2'', ''Schoolboys in Disgrace'', ''Soap Opera''), de in de Bewertung bi Fans un Kritikern umstreeden sünd un sück ok schlecht verkoopen leeten. Immerhin kreeg Ray Davies to disse Tiet sien Drogen- un Alkoholprobleme in Greep. Eerst in de laat 1970er Johren gelung den Kinks vör allen in den USA en kommerzielles Comeback: Ray Davies – anreegt dör de mittlelrwiel spoodriek [[Punk (Musik)|Punkmusik]] – erinner sück mit den Alben ''Sleepwalker'' (1977), ''Misfits'' (1978) un ''Low Budget'' (1979) an den kraftvullen, stringenten Sound vun de Anfangsjohren. Besünners dat toletzt nöömt Album harr in den USA grooten Spood un reck dor Platz 11 in de Albumhitparade. En Tosommenfaaten vun de besten Stücke vun de letzt dree Alben finnd sück up dat 1980 herutbrocht, live inspeelt Album ''One for the Road''. In den [[1980er]] Johren folgten noch ''Give the People What They Want'' (1981) mit ''Art Lover, State Of Confusion'' (1983) mit den Hitsingles ''Come Dancing'' (Dezember 1982), en letzten grooten Spood in England un den USA, un ''Don’t Forget to Dance'' (Oktober 1983), denn ''Word of Mouth'' (1984) mit de Single ''Do It Again'' as ok 1986 ''Think Visual,'' dat ''Lost & Found'' un ''How Are You?'' enthull. De Slagtüüchspeler Mick Avory is 1984 utscheeden. He weer immer dat ruhige utgliekend Element bi de ständig Striedereen in de Band un in de Studioarbeitween, harr aber sluutend noog vun de Spannungen tüschen de Davies-Bröers. Wesentlich för sien Utstieg weer, dat Avory un Dave Davies övereenstimmend verklort harrn, nich mehr mitnanner arbeiten to wullen.<ref>{{Internetquelle |url=http://kastoffkinks.co.uk/Mick%20Avory%20interview%20part%201.htm |titel=The Mick Avory InTerview Part 1: „My First Impression Was That They Were Gay!“ |werk=Kast Off Kinks Website 2009 |abruf=2017-05-21}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://kastoffkinks.co.uk/Mick%20Avory%20interview%20part%202.htm |titel=The Mick Avory InTerview Part 2: “Not many drummers from West Molesey have done that!” |werk=Kast Off Kinks Website 2009 |abruf=2017-05-21}}</ref> Sien Nahfolger wurr Bob Henrit, de tovör – ebenso as Jim Rodford – Liddmaat vun de Band ''[[Argent]]'' ween weer. 1990 wurr de Band in de „[[Rock and Roll Hall of Fame]]“ upnommen.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20100325093031/https://www.rockhall.com/inductees/the-kinks/bio/ |titel=The Kinks Biography {{!}} The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |datum=2010-03-25 |abruf=2023-01-21}}</ref> De Kinks wurrn bit hüüd nich offiziell uplöst, besteiht aber woll nich mehr, dat letzte reguläre Studioalbum ''Phobia'' wurr all 1993 herutbrocht, twee wiedere Studioupnahmen geev dat noch 1996 up dat Album ''To the Bone,'' dat ansonsten Liveupnahmen un Neeinspeelungen vun de gröttsten Erfolge vun de Band enthollt. En letzt Mal ünner de Naam „The Kinks“ is de Band in’n Juli 1996 in Oslo bi dat Norwegian-Wood-Festival uptreeden.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.norwegianwood.no/ |titel=www.norwegianwood.no |archiv-url=https://web.archive.org/web/19990125101658/http://www.norwegianwood.no/ |abruf=2022-06-18}}</ref> De Bröers Davis fungen in de Folge an, alleen oder mit Band up Tournee to gahn. Ray Davies is dorbi ünner annern ok un Fan-Drapen mit de Band „Kast Off Kinks“ uptreeden, in de ok mehrere ehmalge Liddmaaten vun de Band as Mick Avory, John Dalton, John Gosling, Jim Rodford un Bob Henrit spelen deen. Faken weer upkommend, ok vun Ray Davies street Gerüchte, de Kinks wüürn weer gemeensam spelen, gellen wegen de nich lööst Probleme tüschen den Davies-Bröers intüschen as nich wohrscheinlich. 2007 schreev Dave Davies in sien Internet-Forum, he würr sück nie nich weer mit sien Bröer in’t Studio setten, hööchstens live spelen, all anner weer en Tortur.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20160921200825/http://www.davedavies.com/forum/index.php?PHPSESSID=n2K6qowPrAEbDn9PUPNv92;wwwRedirect;id=445 |titel=Dave Davies Message Board - Index |datum=2016-09-21 |abruf=2023-01-21}}</ref> Ray Davies wedderum hett seggt, wenn he över en Weddervereenigen nahdenken dee, grundsätzlich blots över en nee Album.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pastemagazine.com/music |titel=Paste Music - Guides to the Best Albums, Reviews and Live Music Video |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref> An‘n 18. Dezember 2015 geev dat aber in London den eersten gemeensamen Upträe vun de beid siet 1996, as Ray bi en Liveupträe vun sien Bröer up de Bühne beeden wurr; beid hemm ünner annern ''You Really Got Me'' tosommen speelt. De Naamsrechte för ''The Kinks'' liggen bi de Bröers Davies gemeensam. [[Peter Gabriel]] hett up dat 2020 herutbrocht [[Musikalbum#Studioalbum/Livealbum|Studioalbum]] mit den Naam ''[[Scratch My Back]]''<ref name="PG-Scratch My Back-Genesis Fanclub">{{Internetquelle |autor=Christian Gerhardts, Martin Klinkhardt, Steffen Gerlach |url=https://www.genesis-fanclub.de/c-Peter-Gabriel-Scratch-My-Back-CD-Rezension-s347.html |titel=Peter Gabriel – Scratch My Back |hrsg=Genesis-Fanclub.de |datum=2010 |sprache=de |abruf=2023-05-17}}</ref><ref name="PG-Scratch My Back-5years-Peter Gabriel">{{Internetquelle |autor=Peter Gabriel Ltd. |url=https://petergabriel.com/news/scratch-my-back-5-years-on/ |titel=Scratch My Back 5 years on |hrsg=PeterGabriel.com |datum=2015-02-15 |sprache=en-GB |abruf=2023-05-01}}</ref> dat Leed ''Waterloo Sunset'' vun The Kinks in en [[Orchester|orchestralen]] Faaten [[Coverversion|covert]], dat sluutend as [[Bonustrack]] up de tweet CD vun de ''Special Edition''herut keem. [[Ray Davies]] hett dat aber aflehnt, an dat later in dat Johr 2013 herutbrocht [[Kompilatschoon (Musik)|Kompilatschons]]-[[Musikalbum|Album]] vun dat Folgeprojekt ''[[And I’ll Scratch Yours]]''<ref name="PG-And I'll Scratch Yours-Genesis Fanclub">{{Internetquelle |autor=Thomas Schrage |url=https://www.genesis-fanclub.de/c-Peter-Gabriel-And-Ill-Scratch-Yours-CD-Rezension-s615.html |titel=Peter Gabriel - And I'll Scratch Yours - Zweiter Teil; Verspätung: drei Jahre |hrsg=Genesis-Fanclub.de |datum=2013 |sprache=de |abruf=2023-05-17}}</ref><ref name="PG-And I’ll Scratch Yours-Peter Gabriel">{{Internetquelle |autor=Peter Gabriel Ltd. |url=https://petergabriel.com/release/and-ill-scratch-yours/ |titel=And I’ll Scratch Yours - Released 23rd September, 2013 |hrsg=PeterGabriel.com |datum=2013-09-23 |sprache=en-GB |abruf=2023-05-17}}</ref> deeltonehmen un wurr dör en anner Künstler ersett. De Bassist Peter Quaife, en Grünnensliddmaat vun de Grupp, muss sück mehr as teihn Johr lang wegen en Nierenverseggen en [[Dialyse]]therapie ünnertrecken. He is an’n 23. Juni 2010 storven.<ref>{{Literatur |Autor=Claire Noland |Titel=Pete Quaife, original bassist for the Kinks |Datum=2010-06-29 |ISSN=0190-8286 |Online=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/06/28/AR2010062804972.html |Abruf=2023-01-21}}</ref> Jim Rodford (ebenfalls Bass) keem all an’n 20. Januar 2018 in dat Öller vun 76 Johren an den Folgen vun en Trappenstört to Dood. <ref>{{Webarchiv|url=https://www.rollingstone.com/music/news/jim-rodford-kinks-and-argent-bassist-dead-at-76-w515670 |wayback=20180121215753 |text=Jim Rodford, Kinks and Argent Bassist, Dead at 76 }}, afropen an’n 22. Januar 2018 (engelsch)</ref> In‘n Juni 2018 hett Ray Davies de Arbeit an en nee Studioalbum bestätigt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.rollingstone.de/kinks-feiern-reunion-und-veroeffentlichen-neues-album-1521315/ |titel=The Kinks feiern Reunion und veröffentlichen neues Album |datum=2018-06-26 |abruf=2020-05-26 |sprache=de-DE}}</ref> De ''[[Rolling Stone]]'' hett de Kinks up Rang 65 vun de 100 gröttsten Musiker vun all Tieden list.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/the-kinks-20110420 |titel=100 Greatest Artists of All Time |hrsg=[[Rolling Stone]] |datum=2010-12-02 |abruf=2017-08-08 |sprache=en}}</ref> == Film == * ''The Kinks. Die bösen Jungs des Rock'n' Rolls.'' [[Dokumentatschoon]], 50 Min., FR 2020, Regie: Christophe Conte.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.arte.tv/de/videos/091134-000-A/the-kinks-die-boesen-jungs-des-rock-n-rolls/ |titel=The Kinks, die bösen Jungs des Rock'n' Rolls |abruf=2020-05-26 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.arte.tv/de/videos/091134-000-A/the-kinks-die-boesen-jungs-des-rock-n-rolls/ |wayback=20200804100913 |text=The Kinks, die bösen Jungs des Rock'n' Rolls |archiv-bot=2026-08-15 20:05:59 InternetArchiveBot }}</ref> == Literatur == * John Mendelssohn: ''The Kinks Kronikles''. Quill, New York/N.Y. 1984 ISBN 0-688-02983-3. * Johnny Rogan: ''The Kinks. A Mental Institution''. Proteus Publishing Company, New York/N.Y. 1984 ISBN 0-86276-064-X. * [[Jon Savage]]: ''The Kinks – The Official Biography''. Faber and Faber Limited, London 1984, ISBN 0-571-13379-7. * Jacques Vincent / Didier Delinotte: ''The Kinks''. Librairies Parallèles, Paris 1993. * Rebecca Bailey (Hrsg.): ''The Kinks. Reflections On Thirty Years Of Music''. Trillium Publications, Kentucky 1994, ISBN 0-9640755-1-2. * Neville Martin / Jeffrey Hudson: ''The Kinks – Well Respected Men''. Castle Communications, Chessington / Surrey 1996, ISBN 1-86074-135-5. * Thomas M. Kitts / Michael J. Kraus (Hrsg.): ''Living On A Thin Line: Crossing Aesthetic Borders With The Kinks''. Illustrationen von Pete Quaife. Rock ’n’ Roll Research Press, Rumford / Rhode Island 2002, ISBN 0-9641005-4-1. * Andy Miller: ''The Kinks Are Village Green Preservation Society''. Continuum International Publishing Group, New York/London 2003, ISBN 0-8264-1498-2. * Peter Krause: ''The Kinks. A Rock ’n’ Roll Fantasy''. Parthas Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-86601-432-5. == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.thekinks.info/ Offizielle Website] * [http://www.kindakinks.net/ Dave Emlen's Unofficial Kinks Website] * [http://www.davedavies.com/ Website vun Dave Davies] * [http://www.tantepop.de/2012/09/album-fur-album-kinks.html Rezensionen aller Studioalben bei Tante Pop] * [http://www.tabularasamagazin.de/fuenfzig-jahre-rockmusik-aus-london-the-kinks/ Karl-Heinz Hense: ''Fünfzig Jahre Rockmusik aus London''] * {{Internetquelle |url=http://www.pennyblackmusic.co.uk/MagSitePages/Article/5952/Kinks-Interview-With-Mick-Avory |titel=Kinks: Interview With Mick Avory |werk=www.pennyblackmusic.co.uk |datum=2011-03-20 |abruf=2017-05-21 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.pennyblackmusic.co.uk/MagSitePages/Article/5952/Kinks-Interview-With-Mick-Avory |wayback=20161024205900 |text=Kinks: Interview With Mick Avory |archiv-bot=2026-08-15 20:05:59 InternetArchiveBot }} == Enkeld Nahwiesen == <references> <ref name="dz"> {{Literatur |Autor=Böckem, Jörg |Titel=Ray Davies: Ich habe einen Traum |Sammelwerk=[[Die Zeit]] |Datum=2006-05-17 |Online=http://www.zeit.de/2006/21/Traum_2fDavies_21}} </ref> </references> {{Normdaten|TYP=k|GND=5066867-5|LCCN=n/84/54310|VIAF=268270093|REMARK=Zweite VIAF mit zweiter GND und zweiter LCCN: 139488216}} {{SORTIERUNG: Kinks, The}} [[Kategorie:Musikgrupp]] nk8spij70baev6nvop82tg9vn4qkcjk 0 176340 1076112 1075766 2026-08-15T14:11:20Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076112 wikitext text/x-wiki '''Moungi Gabriel Bawendi''' (* [[15. März]] [[1961]] in [[Paris]]) is en [[Tunesien|tuneesch]]-[[USA|US-amerikaansch]] [[Chemie|Chemiker]].<ref>{{Internetquelle|autor= |url=https://www.rfi.fr/fr/europe/20231004-moungi-bawendi-louis-brus-et-alexei-ekimov-re%C3%A7oivent-le-prix-nobel-de-chimie-2023 |titel=Nobel de chimie 2023: Moungi Bawendi, Louis Brus et Alexei Ekimov récompensés pour leurs travaux sur les points quantiques |werk=rfi.fr | sprache=fr |datum=2023-10-04 |abruf=2023-10-04}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.jmaterenvironsci.com/Document/vol7/vol7_N4/121-JMES-2150-Turki.pdf |format=PDF |titel=An overview of the main Tunisian scientists in Chemistry and Materials Science |hrsg=Houcemeddine Turki, Faculty of Medicine of Sfax, University of Sfax, Sfax, Tunisia |werk=Journal of Materials and Environmental Science 7 (4) (2016) 1064-1071 |sprache=en |abruf=2023-10-05 }} {{Webarchiv|url=https://www.jmaterenvironsci.com/Document/vol7/vol7_N4/121-JMES-2150-Turki.pdf |wayback=20220803154417 |text=An overview of the main Tunisian scientists in Chemistry and Materials Science |archiv-bot=2026-08-15 14:11:20 InternetArchiveBot }}</ref> Hüm wurr 2023 de [[Nobelpries för Chemie]] tospraaken. == Leven un Wirken == Bawendi, boren 1961 in Frankriek,<ref>[http://web.mit.edu/spectroscopy/events/newsletter/news_v23_n2.pdf ''The Spectograph.'' Fröhjohr 2007] bi mit.edu; afropen an’n 2. Mai 2019.</ref> is Söhn vun den ut [[Tunesien]] stammen Mathematiker [[M. Salah Baouendi]].<ref>[http://www.legacy.com/obituaries/nytimes/obituary.aspx?pid=155534170 Salah Baouendi Obituary] bi de [[New York Times]] (legacy.com); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> Bawendi is in Frankriek, Tunesien un [[West Lafayette (Indiana)|West Lafayette]], [[Indiana]], upwussen.<ref name="Tech">{{Webarchiv|url=http://tech.mit.edu/V128/N35/bawendi/info.html |wayback=20160419084903 |text=''The Tech.'' 29. August 2008 |archiv-bot=2026-03-14 06:01:00 InternetArchiveBot }} bi dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (mit.edu); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> Bawendi kreeg 1982 en [[Bachelor]] in Chemie an de [[Harvard University]], 1983 en [[Master]] in [[Physikalische Chemie|physikalischer Chemie]] ok dor un 1988 bi Karl F. Freed sien Doktertitel [[Ph.D.]] in Chemie an de [[University of Chicago]].<ref>{{Academictree |chemistry |63189|Name=Moungi G. Bawendi |Datum=6. Januar 2018}}</ref> As [[Postdoktorand]] hett he bi [[Louis Eugene Brus]] an den [[AT&T Bell Laboratories]] arbeit. Siet 1990 is he Liddmaat vun den Lehrkörper an dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) in [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Massachusetts]], 1995 wurr he ''Associate Professor'', 1996 kreeg he dor en ordentliche Professur.<ref>{{Webarchiv |url=http://www.rsc.org/ConferencesAndEvents/ISACS/PhysicalChemistryandNanoscience/MoungiGBawendi.asp |text=Professor Moungi G Bawendi bei der Royal Society of Chemistry (rsc.org) |wayback=20160304121348}}</ref> Bawendi hett Methoden entwickelt, um [[Halfleiter]]-[[Nanokristall]]e hertostellen, de in hör Grött un hör Eegenschapen nipp un nau fastleggt wurrn können. Sien Forschungsswoorpunkte sünd de [[Synthese (Chemie)|Synthese]] un de [[Elektronik|elektronischen]] un [[Optik|optischen]] Eegenschapen vun [[Quantenpunkt]]en ''(quantum dots)'' as ok deren Anwennen in [[Biologie]], [[Optoelektronik]] un [[Nanoelektronik]].<ref name="Tech" /> Siet 2020 tellt hüm de Medienkonzern ''Clarivate'' wegen de Antall vun sien Ziteeren to de Favoriten up en [[Nobelpries]] ([[Clarivate Citation Laureates]]). En Arbeit vun hüm, [[Christopher B. Murray]] un D. J. Norris<ref>C. B. Murray, D. J. Norris, M. G. Bawendi, Synthesis and characterization of nearly monodisperse CdE (E= sulfur, selenium, tellurium) semiconductor nanocrystallites, Journal of the American Chemical Society, Band 115, 1993, S. 8706–8715</ref> wurr över 13.000-mal ziteert (2020). Luut [[Google Scholar]] hettt Bawendi en [[h-Index]] vun 178,<ref>{{Internetquelle |url=https://scholar.google.com/citations?user=8086TkwAAAAJ&hl=en |titel=Moungi G. Bawendi |werk=scholar.google.com |abruf=2022-09-10}}</ref> luut Datenbank [[Scopus (Datenbank)|Scopus]] en vun 152 (Stand jewiels September 2022).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7005959235 |titel=Bawendi, Moungi G. |werk=scopus.com |sprache=en |abruf=2022-09-10}}</ref> An‘n 4. Oktober 2023 wurr hüm gemeensam mit [[Louis Eugene Brus]] un [[Alexei Iwanowitsch Jekimow|Alexei Jekimow]] de [[Nobelpries för Chemie]] tospraaken för hör Leistung för de Opdecken un Synthese vun Quantenpunkten.<ref>{{Internetquelle|autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ |titel=The Nobel Prize in Chemistry 2023 |sprache=en |datum=2023-10-04 |abruf=2023-10-04}}</ref> == Utteknungen (Utwahl) == * 1994 [[Sloan Research Fellowship|Sloan Research Fellow]]<ref>{{Internetquelle |url=https://sloan.org/past-fellows |titel=Past Fellows |hrsg=Alfred P. Sloan Foundation |sprache=en |abruf=2019-08-11 }} {{Webarchiv|url=https://sloan.org/past-fellows |wayback=20180314000756 |text=Past Fellows |archiv-bot=2026-08-15 14:11:20 InternetArchiveBot }}</ref> * 2001 [[Raymond and Beverly Sackler International Prize]] in Chemie („Physical Sciences“)<ref>{{Webarchiv|url=http://english.tau.ac.il/sackler_prize_in_chemistry_past_laureates |wayback=20231024144700 |text=Past Laureates of the Raymond and Beverly Sackler International Prize in the Physical Sciences |archiv-bot=2026-06-25 13:55:15 InternetArchiveBot }} bi de [[Universität Tel Aviv]] (tau.ac.il); afropen an'n 12. Oktober 2013</ref> * 2004 Liddmaat vun de [[American Academy of Arts and Sciences]] * 2006 [[Ernest-Orlando-Lawrence-Pries]]<ref>[http://science.energy.gov/lawrence/award-laureates/2000s/bawendi/ Moungi G. Bawendi, 2006] bi dat [[Energieministerium vun de USA]] (energy.gov); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> * 2007 Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]]<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/2539086.html Moungi G. Bawendi] bi de [[National Academy of Sciences]] (nasonline.org); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> * 2010 [[ACS Award in Colloid Chemistry]] * 2023 [[Nobelpries för Chemie]] == Weblinks == * [http://nanocluster.mit.edu/ Bawendi Group] bi dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (mit.edu) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1246209977|LCCN=no2004063301|NDL=|VIAF=2180126}} {{SORTIERUNG:Bawendi, Moungi Gabriel}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Frankriek]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1961]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] a7qo0h0c9nn2tdk7ce2atohjz633rke 0 177128 1076121 1075774 2026-08-15T14:51:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076121 wikitext text/x-wiki [[Bild:OmegaNasaNOrwayJapanDakota.png|duum|De Polaaregioon van’r Eerdassen uut bekèken. (Ies uut’n Bild retuscheerd)]] De '''Noordpool''' es een van den twee [[Pool (Geografie)|geograafschen Polen]] un allgemeen seggt de nöördlikste Punkt up’r [[Eer|Eerden]]. De Noordpool kümmt den nöördliksten Dreigepunkt van’r Eerdassen liek un heet ook ''geograafsch Noordpool''. Bòvento givt et ook noch den ''arktischen Magneetpool'' un den ''arktischen geomagneetschen Pool.'' == Geograafsche Lage == Upstunds ligget de dree verscheden Noordpole bi jede Definitschoon in’r Noordpolaarsee, de ook [[Arktischen Ozean|Arktischen Ozeaan]] heet oder up den Eilanden binnen de See. Wenn sik dat Eerdmagneetfeld verschuuvt, verschuuvt sik ook de Lage van den ''arktischen Magnetpool'' un den ''arktischen geomagneetschen Pool.'' === Geograafsche Noordpool === [[Bild:North_Pole,_Arctic_Ocean,_sea_ice_07.jpg|duum|Forschercamp up’n arktischen Packies an’n geograafschen Noordpool]] De geograafsche Noordpool es de nöördlikste Punkt up’ Eerden un na de Defintschoon för de geograafschen Pole, de Punkt wo de Eeerdassen de Eerdbòvensiede snidd. De geograafsche Noordpool es de Antipode to den geograafschen Süüdpool un het ene faste Positschoon bi {{Coordinate|article=DMS|text=DM|NS=90/0//N|EW=0/0//E|type=landmark|region=XN|name=Geographischer Nordpol}}. So richt sik van hier uut de Blick alleen in ene Richte: na Süden hen. De geograafsche Noordpool liggt up’r [[Noordamerikaansche Plaat|Noordamerikaanschen Platen]], man nich up’n Land, man up 2–3&nbsp;km dicken [[Packies]]. Under liggt de Noordpolaarsee, de hier 4087&nbsp;m deep es.<ref>{{Internetquelle |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/1108_041108_north_pole.html |titel=Beyond “Polar Express”: Fast Facts on the Real North Pole |werk=National Geographic News |datum=2004-11-04 |offline=1 |archiv-bot=2023-06-06 19:00:52 APPERbot |zugriff=2019-03-05 |sprache=en}}</ref> Dicht bi den [[Zenit]], den höögsten Hèvenpunkt, steet œver den geograafschen Noordpool de [[Polarsteern|Polaarsteern]] med bloot 42' Afstand. De [[Polardag|Polaardag]] duurt hier van’n 21.&nbsp;März bet to’n 23.&nbsp;September, dat heet de Sunnen geet in de Tied nich under. Achterran geet de Sunnen allnagrade unner, et schummert œver een paar Wèken, un denn beginnt de sess Maande lange [[Polaarnacht]], upletst duurt et wieder een paar Wèken lang bet et helle werd un de Sunnen upgeet. Ümme dat sik de Lage van’r Eerdassen up lange Sicht verschuuvt, verschuuvt sik ook de Positschoon van den geograafschen Noordpool. Dat sind man wat bi 3 Millimeter dat Jaar. Uut den Welruum kann een bekieken, dat de geograafsche Noordpool na Westen hen drivt. Satteliten könnt de Eerdswaarkraft mèten un so wiesen, dat sik de Lage van’n geograafschen Noordpool swänker verschuuvt, vanwègen dat’t Ies an’n Polen wegsmelt un so de Seespegel anstigt.<ref name="GSR-2013">Chen, J. L., Wilson, C. R., Ries, J. C., & Tapley, B. D. (2013).</ref><ref>https://www.br.de/nachrichten/wissen/klimawandel-schmelzende-gletscher-verschieben-erdpole,SW4D9S7</ref> === Arktische Magneetpool === De arktsche Magnetpol es de Punkt up’r nöördliken Halvkugel, wo sik de magneetschen Feldlinien van’n Eerdmagneetfeld lootrecht to de Eerdbòvensiede in de Eerden in rinkümmt. Een normalen Kompass, kann sik binnen 2000&nbsp;km ümme den arktischen Magneetpool nich länger na Noorden hen uutrichten. De Eerste, de den magneetschen Noordpool besochte, was up den 1.&nbsp;Juni 1831 [[James Clark Ross]] dicht bi den Kap Adelaide up’n [[Boothia-Halveiland]] in [[Kanada]]. To de Tied lag de magneetsche Pool bi den Koordinaten {{Coordinate|text=DM|NS=70/5//N|EW=96/28//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1831}}. Ene Expeditschoon van de {{Lang|en|''Geographical Survey of Canada''}} in’n jare 2001 bestimme de Positschoon van den magneetschen Pool un reken uut wo de magneetsche Pool bet 2005 hen wandert. 2007 mèten se den Magneetpool nocheenmaal.<ref>{{Internetquelle |autor=L. R. Newitt, Arnaud Chulliat, J.-J. Orgeval |url=http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/pdf/2009/6106/61060703.pdf |titel=Location of the North Magnetic Pole in April 2007 |werk=Earth Planets Space 61 |datum=2009 |seiten=703–710 |zugriff=2019-03-05 |format=pdf, 3,2&nbsp;MB |sprache=en |kommentar=[http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/abstract/6106/61060703.html Abstract]}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |titel=Geomagnetism – North Magnetic Pole |hrsg=Geological Survey of Canada |datum=2008-01-16 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20111206041530/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |archiv-datum=2011-12-06 |zugriff=2009-04-10 |sprache=en}}</ref> [[Bild:Magnetic_North_Pole_Positions_2015.svg|duum|598x598px|Woans de arktische Magneetpool wandert.]] {| class="wikitable" |- ! Jaar ! Geograafsche Koordinaten |- | 1996 | {{Coordinate|text=DMS|NS=78/35.7//N|EW=104/11.9//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1996}} |- | 2001 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.3|EW=-110.8|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2001}} |- | 2002 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.6|EW=-111.6|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2002}} |- | 2003 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.0|EW=-112.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2003}} |- | 2004 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.3|EW=-113.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2004}} |- | 2005 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.7|EW=-114.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2005}} |- | 2007 | {{Coordinate|text=DMS|NS=83.95|EW=-120.72|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2007}} |- |} De arktische Magneetpool blivt also nich up enen Punkt, man he wandert jümmers. Daar givt et een Munster bi: Jaar up’t Jaar verlagert sik de Magneetpool um wat bi 40&nbsp;km na Noordwest hen. Wo wied un in wat för een Richte de Magneetpool wander blivt man up lange Sicht nich liek. Na ene Studie van 2020 wandert de magneetsche Noordpool binnen den tokòmen teggen Jaren twischen 390 un 660&nbsp;km na Sibirien hen.<ref name="bbc-pole2">{{cite news|last1=Amos|first1=Jonathan|title=Scientists explain magnetic pole's wanderings|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52550973|work=BBC News|date=2020-05-06}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Livermore|first1=Philip W.|last2=Finlay|first2=Christopher C.|last3=Bayliff|first3=Matthew|title=Recent north magnetic pole acceleration towards Siberia caused by flux lobe elongation|journal=Nature Geoscience|year=2020|volume=13|issue=5|pages=387–391|doi=10.1038/s41561-020-0570-9|bibcode=2020NatGe..13..387L}}</ref> Ümme dat de magneetsche Noorpool jümmerto wandert, mutt een in’r Navigatschoon un Seefaart Kaarten, [[Funkfüür|Funkfüre]] un andere Helpsmiddel jümmers wedder passig maken, wat ook den Kursch beschicken heet. Wenn dat Eerdmagneetfeld stöörd es, kann de Magneetpool – bet dat Stöörnisse œver es – bet to 50&nbsp;km van siene middelste Positschoon verschuven. In’r Eerdhistorie pole sik dat Magneetfeld meermaals ümme, dat heet dat Noord- un Süüdpool wesselt. Düsse Poolsprünge könn’ wi nawiesen, indem dat wi us ankieket woans [[Iesen]] in Sedimentstenen uutricht is. Na welken Forscherlüden es de Fakt dat sik de Magneetpool jümmers swänker beweegt een henwies dat een Poolsprung up us tokümmt. === Arktischen geomagneetschen Pool === De arktische geomagneetsche Pool es een theoreetschen Pool, de Anname liek kümmt, dat de Eerden as een Stickmagneet were. In’r Realitäät het de Eerden man en unregelmatig Magneetfeld. De Magneetpole bestimmt een konkreet dœr Namèten, man de geomagneetschen Pole sind theorretsch un uutrèkent.. 2010 lee de geomagneetsche Noordpool bi{{Coordinate|text=DM|NS=80.02|EW=-72.21|type=landmark|region=CA-NU|name=Arktischer geomagnetischer Pol 2010}} up’n [[Darling-Halveiland]], dat to’t kanaadsche [[Ellesmere-Eiland]] tohöört. {| class="wikitable" |- ! Jahr ! Geographische Koordinaten |- | 1996 | {{Coordinate|text=DMS|NS=78/35.7//N|EW=104/11.9//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1996}} |- | 2001 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.3|EW=-110.8|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2001}} |- | 2002 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.6|EW=-111.6|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2002}} |- | 2003 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.0|EW=-112.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2003}} |- | 2004 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.3|EW=-113.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2004}} |- | 2005 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.7|EW=-114.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2005}} |- | 2007 | {{Coordinate|text=DMS|NS=83.95|EW=-120.72|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2007}} |- |} === Arktischer geomagnetischer Pol === Der ''arktische [[Pol (Geomagnetismus)|geomagnetische Pol]] (3)'' auf der nördlichen Halbkugel ist ein theoretischer Pol des unregelmäßigen [[Geomagnetismus|Erdmagnetfeldes]], dem die Annahme entspricht, dass sich im Erdmittelpunkt ein [[Stabmagnet]] befände. Er lag 2010 bei etwa {{Coordinate|text=DM|NS=80.02|EW=-72.21|type=landmark|region=CA-NU|name=Arktischer geomagnetischer Pol 2010}} auf der Darling-Halbinsel der zu Kanada gehörenden [[Ellesmere-Insel]]. {| class="wikitable" |- ! Jaar ! Geograagsche Koordinaten<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ngdc.noaa.gov/geomag/data/poles/NP.xy |titel=Geomagnetic Data: poles |werk=National Geophysical Data Center |hrsg=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |datum=2015-01-30 |zugriff=2019-03-05}}</ref> |- | 2008 | {{Coordinate|text=DMS|NS=84.36|EW=-126.1|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2008}} |- | 2009 | {{Coordinate|text=DMS|NS=84.7|EW=-129.25|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2009}} |- | 2010 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.01|EW=-132.66|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2010}} |- | 2011 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.29|EW=-136.34|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2011}} |- | 2012 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.53|EW=-140.29|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2012}} |- | 2013 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.75|EW=-144.46|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2013}} |- |} Vergliekt een de Koordinaten van den arktischen un antarktischen Magneetpool springt in’t Oge, dat de Magneetpole nich exakt œver ene ligget. De geomagneetschen Pole ligget exakt œver ene. == Undersöök == De US-amerikaanschen Forschers [[Robert Edwin Peary]] un [[Matthew Henson]] tohope med gröönländschen Leidsmann van de Expeditschoon [[Ôdâĸ|Ôdâĸ]], enen [[Inughuit|Inughuaq]], un den anderen Inughuit Iggiánguaĸ, Sigdluĸ un Uvkujâĸ, segget dat se up’n 6.&nbsp;April 1909 de eersten Minschen an’n geograafschen Noordpool weren. Man et es nich sèker, dat düsse Expeditschoon ook an den geograafschen Noordpool anlanged es.<ref>Bryan u. Cherry Alexander: ''Eskimo – Jäger des hohen Nordens.'' (uut’n Engelschen van Susanne Stephan) Belser, Stuttgart, Zürich 1993, ISBN 3-7630-2210-4.</ref> Ook [[Frederick Cook]] seggt, dat he up’n 21.&nbsp;April 1908, also een jaar vœr de Expeditschoon van Peary un Henson, de Eerste an’n Noordpool was. Peary begunn daarümme med ene Smeerkampagne tègen Cook. He vertelle, dat Cook legen hadde un ook den [[Denali]], den höögsten Bärg van Noordamerika, nich bestègne hädde. Läter kam ruut, dat Cook waarhaftig nich up den Denali klommen was. De Vertellen van Cook het vèle unklare un wedderstriedige Uutsagen, so dat vandage nems lövt, dat Cook bi’n Noordpool was. Wat Peary œver de Expeditschoon upschrèven hadde es man ook wedderstriedig, so dat vèle vandage denket dat nich würklik bi’n Noordpool was. As he wat bi 120&nbsp;km wied van’n Noordpool af was, vertellt he, he were allenemed’n Slidden bet na den Noordpool fören un al na 56 Stunden Tied wedder trügge wesen. Alle Polaarforscher to de Tied twieveln an, dat een bi de Külle un den Wedder in’r Arktis so swanke 120&nbsp;km hen un retor fören könne. Dat {{Lang|en|''US Navy Hydrographic Office''}} DMSke ook up, dat’t fiev geograafsche Begèvenheden, de Peary beschrèven hadde nich givt. Daarümme geld de Uutsagen van Peary vandage as legenhaftig.<ref name="wille1862">Hermann Heinz Wille: ''Lockende Pole.'' 1979, Urania-Verlag Leipzig, S. 186</ref> In’n Jare 1926 flœgen [[Umberto Nobile]], [[Roald Amundsen]], un [[Lincoln Ellsworth]] med den Luftschipp ''Norge'' œver den Noordpool, wat ook unstriedig es. Ene Gruppe sowjeetsche Forscherlüde med [[Iwan Papapin]] as Leidsmann floog 1937 dicht bi œver den Noordpool (20&nbsp;km wied af), de eerste Polaatstatschoon, de Noordpool-1 uptorichten. Den 23.&nbsp;April 1948 floog de sowjeetsche Expeditschoon ''Nord-2'' med den Leidsmann [[Alexander Kusnezow]] bet na den Noordpool un lange denn up’n Föten bet exakt na den geograafschen Noordpool. So sind se de eersten Minschen, de unbestrèden up’n geograafschen Noordpool stünden.<ref>Fergus Fleming: ''[[iarchive:ninetydegreesnor00flem/page/417|Ninety Degrees North: The Quest for the North Pole]]''.</ref><ref>R. K. Headland: [https://www.spri.cam.ac.uk/resources/infosheets/polarapproaches.pdf Concise Chronology of Approach to the Poles], [[Scott Polar Research Institute]], 18. Mai 2017.</ref> De eerste Minsche, de unbestrèden œver’t Packies bet na Noordpool kam, es de US-Amerikaner [[Ralph Plaisted]], de 1968 ene Expeditschoon med veer Mann up Sneemobilen bet na Noordpool anleide. Een Jaar läter kam de Brite [[Walter William Herbert]] up enen Slidden bet na den nöördliksten Punkt van’r Eerden.<ref>{{Internetquelle |autor=Guy Lawson |url=https://www.nytimes.com/2016/03/20/magazine/an-insurance-salesman-and-a-doctor-walk-into-a-bar-and-end-up-at-the-north-pole.html |titel=An Insurance Salesman and a Doctor Walk Into a Bar, and End Up at the North Pole |werk=[[The New York Times|The New York Times Magazine]] |datum=2016-03-17 |zugriff=2016-03-20 |sprache=en}}</ref> Dat U-Boot USS ''Nautilus'' kam up den 3.&nbsp;August 1958 as dat eerste U-Boot bet na den geograafschen Noordpool. Den 17. August 1977 kam de sowjeetsche Iesbrèker ''Arktika'' as dat eerste Schipp bet na den Noordpool hen. == Ümmewelt un Klima == De Noordpool es es med ene polare Ieskapen beDMSkt. An’n Noordpool es dat een paar Meter dick Ies, dat up’n Water drivt. Ümme dat sik de Eerden upwärmt smelt ook den Ieskapen.<ref>{{Internetquelle |autor=Christoph Seidler, DER SPIEGEL |url=https://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/klimawandel-in-der-arktis-das-eis-am-nordpol-ist-nicht-mehr-zu-retten-a-d923c467-e6ff-4e94-92c1-03fe20c20d1b |titel=Klimawandel in der Arktis: Das Eis am Nordpol ist nicht mehr zu retten - DER SPIEGEL - Wissenschaft |abruf=2020-04-22 |sprache=de}}</ref> De Noordpool het man enen groten Inflood up dat Klima. De Polaarwärvel un de arktische Oszillatschoon wärket up den [[Jetstroom]] un de [[Seeströme]] binnen den Ozeanen in. == Politschen Status == Den 2.&nbsp;August landen twee russische U-Bote up den Seegrund bi’n Noordpool 4261&nbsp;m deep. Daar setten se ene Titankapsel med ene russische Flagge af. De Expeditschoon woll Proven van’n Seegrund sammeln to bewiesen dat de Noordpool up den Fastlandsockel van Sibirien liggt un so to’t russische Seegebeed tohöört. Man ook [[Däänmark|Dänemark]], [[Kanada]] un [[Noorwègen]] könnt stellt Anspröke up den Noordpool.<ref>{{Internetquelle |autor=Matthias Hannemann |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/bilder-und-zeiten-1/gespraech-mit-einem-polar-abenteurer-schmilzt-die-arktis-herr-fuchs-1407494.html |titel=Gespräch mit einem Polar-Abenteurer: Schmilzt die Arktis, Herr Fuchs? |werk=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung|FAZ.net]] |datum=2007-02-03 |zugriff=2019-03-05 }} {{Webarchiv|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/bilder-und-zeiten-1/gespraech-mit-einem-polar-abenteurer-schmilzt-die-arktis-herr-fuchs-1407494.html |wayback=20160315233209 |text=Gespräch mit einem Polar-Abenteurer: Schmilzt die Arktis, Herr Fuchs? |archiv-bot=2026-08-15 14:51:08 InternetArchiveBot }}</ref> == Litteratuur == * Hampton Sides: ''Die Polarfahrt – Von einer unwiderstehlichen Sehnsucht, einem grandiosen Plan und seinem dramatischen Ende im Eis''. Mare Verlag. ISBN 978-3-86648-243-2. * Frank Berger: ''Frankfurt und der Nordpol – Forscher und EntDMSker im ewigen Eis'', Schriften des Historischen Museums, Frankfurt am Main, Band 26, Michael Imhof Verlag Petersberg 2007. ISBN 978-3-86568-285-7. * Fergus Fleming: ''Neunzig Grad Nord. Der Traum vom Pol'', Piper, 2004, ISBN 3-492-24205-7. * Lars Schmitz-Eggen: ''Verschollen im Packeis. Die 2. deutsche Nordpolarfahrt 1869/70.'' Books on Demand, Norderstedt 2007. ISBN 978-3-8334-6877-3. * Christoph Seidler: ''Arktisches Monopoly. Der Kampf um die Rohstoffe der Polarregion.'' Deutsche Verlags-Anstalt, München 2009, ISBN 978-3-421-04415-0. * Heinz Strathmann: ''Auf Mokassins zum Nordpol. Die Geschichte und Hintergründe eines kalten Abenteuers. 8 Jahre später.'' Books on Demand, Norderstedt 2008, ISBN 978-3-8370-3133-1. == Weblenken == * [http://www.abmcdonald.freeserve.co.uk/north.htm abmcdonald.freeserve.co.uk: ''Nördliche EisbeDMSkung''] von 1998 bis heute (täglich aktualisiert) * {{Internetquelle |autor=Truls Lynne Hansen |url=https://www.tgo.uit.no/articl/derwegzum.html |titel=Der Weg zum magnetischen Nordpol |werk=[[Universität Tromsø|Tromsø Geophysical Observatory]] |datum=1996 |abruf=2019-03-05 |abruf-verborgen=1 |kommentar=Zur Geschichte der wissenschaftlichen Bestimmung des arktischen Magnetpols; übersetzt von Ralph Leucht, 2012}} * {{Internetquelle |autor=Josef Girshovich |url=https://www.nzz.ch/articlee3az2-1.38130 |titel=Wem gehört eigentlich der Nordpol? |werk=[[Neue Zürcher Zeitung]] |datum=2007-03-14 |abruf=2019-03-05 |abruf-verborgen=1}} * visualcapitalist.com, 24. Dezember 2019, Nicholas LePan: [https://www.visualcapitalist.com/magnetic-north-pole-moving-to-russia/ ''Santa’s New Home: The North Pole is Moving to Russia''] ("Die neue Heimat des Weihnachtsmanns: Der [magnetische] Nordpol zieht nach Russland") == Nawiese == [[Kategorie:Arktis]] [[Kategorie:Geografie]] <references /> [[Kategorie:Nöördliche Iessee]] lnzkm58bjqiag173m4seou4jltkc9ex 0 178128 1076094 1075754 2026-08-15T12:27:02Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076094 wikitext text/x-wiki De '''Liste van Staten in Afrika''' list de unafhängigen Staten un afhängigen Gebede up den Eerdeel [[Afrika]] up. De grote Deel van den Staten sind Liddmaten van de [[Afrikaansche Union|Afrikaanschen Unioon]] Dat Sinaihalveiland binnen [[Ägypten]] liggt geograafsch in [[Asien]], de grote Deel van den ägyptschen Staatsgebeed liggt man in Afrika. == Egenständige Staten == De 54 Staten in düsse Liste under sind Liddmaten bi den [[Vereente Natschonen|Vereenden Natschonen]] un geld för alle andere Staten as legitim: {| class="wikitable sortable zebra toptextcells tabelle-zeile-aktiv" style="width:100%;" ! colspan="2" |Plattdüütsche Name ! rowspan="2" |Höövdstad ! rowspan="2" |Inwòners 1. Juli 2021<ref name="einwohner">{{Internetquelle |url=https://population.un.org/wpp/Download/Standard/MostUsed |titel=UN World Population Prospects 2022 |werk=population.un.org |abruf=2023-06-13 }}</ref><br /><br />(Mio) ! rowspan="2" |Pläcke in 1000 km²<ref>{{Internetquelle |url=https://www.worlddata.info/alliances/un-united-nations.php |titel=Member states of the UN United Nations |werk=www.worlddata.info |abruf=2023-06-13}}</ref> ! rowspan="2" |Inw. per km² ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Bildtafel Flaggen|Flag&#xAD;ge]] ! colspan="2" |[[ISO-3166-1-Kodierlist|ISO-3166-1]]-Code |- !Kortform !Langform !alpha-3 !alpha-2 |- |[[Ägypten]] |Arabische Republik Ägypten |[[Kairo]] | style="text-align:right" |109,3 | style="text-align:right" |1.001 | style="text-align:right" |109,8 | style="text-align:center" |{{EGY|#|WIDTH=30}} |EGY |EG |- |[[Algerien]] |Demokraatsche Volksrepublik Algerien |[[Algier]] | style="text-align:right" |44,2 | style="text-align:right" |2382 | style="text-align:right" |18,5 | style="text-align:center" |{{DZA|#|WIDTH=30}} |DZA |DZ |- |[[Angola]] |Republik Angola |Luanda | style="text-align:right" |34,5 | style="text-align:right" |1247 | style="text-align:right" |27,7 | style="text-align:center" |{{AGO|#|WIDTH=30}} |AGO |AO |- |[[Äquatoriaal-Guinea|Äquatoriaalguinea]] |Republik Äquatorialguinea |Malabo | style="text-align:right" |1,6 | style="text-align:right" |28 | style="text-align:right" |58,3 | style="text-align:center" |{{GNQ|#|WIDTH=30}} |GNQ |GQ |- |[[Äthiopien]] |Demokraatsche Bundsrepublik Äthiopien |Addis Abeba | style="text-align:right" |120,3 | style="text-align:right" |1104 | style="text-align:right" |120,3 | style="text-align:center" |{{ETH|#|WIDTH=30}} |ETH |ET |- |[[Benin]] |Republik Benin |Porto-Novo | style="text-align:right" |13,0 | style="text-align:right" |115 | style="text-align:right" |99,1 | style="text-align:center" |{{BEN|#|WIDTH=30}} |BEN |BJ |- |[[Botswana]] |Republik Botsuana |[[Gaborone]] | style="text-align:right" |2,6 | style="text-align:right" |582 | style="text-align:right" |4,6 | style="text-align:center" |{{BWA|#|WIDTH=30}} |BWA |BW |- |[[Burkina Faso]] |Burkina Faso |Ouagadougou | style="text-align:right" |22,1 | style="text-align:right" |274 | style="text-align:right" |80,8 | style="text-align:center" |{{BFA|#|WIDTH=30}} |BFA |BF |- |[[Burundi]] |Republik Burundi |[[Gitega]] | style="text-align:right" |12,6 | style="text-align:right" |28 | style="text-align:right" |483,7 | style="text-align:center" |{{BDI|#|WIDTH=30}} |BDI |BI |- |[[Dschibuti]] |Republik Dschibuti |Dschibuti-Stadt | style="text-align:right" |1,1 | style="text-align:right" |23 | style="text-align:right" |47,7 | style="text-align:center" |{{DJI|#|WIDTH=30}} |DJI |DJ |- |[[Elfenbeenküst|Elfenbeenküste]] |Republik Côte d’Ivoire |Yamoussoukro | style="text-align:right" |27,5 | style="text-align:right" |322 | style="text-align:right" |86,4 | style="text-align:center" |{{CIV|#|WIDTH=30}} |CIV |CI |- |[[Eritrea]] |Staat Eritrea |[[Asmara]] | style="text-align:right" |3,6 | style="text-align:right" |118 | style="text-align:right" |29,9 | style="text-align:center" |{{ERI|#|WIDTH=30}} |ERI |ER |- |[[Swasiland|Eswatini]] |Köningriek Eswatini |[[Mbabane]] | style="text-align:right" |1,2 | style="text-align:right" |17 | style="text-align:right" |68,7 | style="text-align:center" |{{SWZ|#|WIDTH=30}} |SWZ |SZ |- |[[Gabun]] |Gabuunsche Republik |Libreville | style="text-align:right" |2,3 | style="text-align:right" |268 | style="text-align:right" |9,1 | style="text-align:center" |{{GAB|#|WIDTH=30}} |GAB |GA |- |[[Gambia (Land)|Gambia]] |Republik Gambia |[[Banjul]] | style="text-align:right" |2,6 | style="text-align:right" |11 | style="text-align:right" |260,9 | style="text-align:center" |{{GMB|#|WIDTH=30}} |GMB |GM |- |[[Ghana]] |Republik Ghana |Accra | style="text-align:right" |32,8 | style="text-align:right" |239 | style="text-align:right" |144,3 | style="text-align:center" |{{GHA|#|WIDTH=30}} |GHA |GH |- |[[Guinea]] |Republik Guinea |Conakry | style="text-align:right" |13,5 | style="text-align:right" |246 | style="text-align:right" |55,1 | style="text-align:center" |{{GIN|#|WIDTH=30}} |GIN |GN |- |[[Guinea-Bissau]] |Republik Guinea-Bissau |Bissau | style="text-align:right" |2,1 | style="text-align:right" |36 | style="text-align:right" |73,3 | style="text-align:center" |{{GNB|#|WIDTH=30}} |GNB |GW |- |[[Kamerun]] |Republik Kamerun |Yaoundé | style="text-align:right" |27,2 | style="text-align:right" |475 | style="text-align:right" |58,4 | style="text-align:center" |{{CMR|#|WIDTH=30}} |CMR |CM |- |[[Kap Verde]] |Republik Kap Verde |[[Praia (Kap Verde)|Praia]] | style="text-align:right" |0,6 | style="text-align:right" |4 | style="text-align:right" |145,9 | style="text-align:center" |{{CPV|#|WIDTH=30}} |CPV |CV |- |[[Kenia]] |Republik Kenia |[[Nairobi]] | style="text-align:right" |53,0 | style="text-align:right" |580 | style="text-align:right" |91,3 | style="text-align:center" |{{KEN|#|WIDTH=30}} |KEN |KE |- |[[Komoren]] |Unioon van den Komoren |Moroni | style="text-align:right" |0,8 | style="text-align:right" |2 | style="text-align:right" |441,5 | style="text-align:center" |{{COM|#|WIDTH=30}} |COM |KM |- |[[Demokraatsche Republiek Kongo|Kongo, Demokraatsche Republik]] |Demokraatsche Republik Kongo |Kinshasa | style="text-align:right" |95,9 | style="text-align:right" |2345 | style="text-align:right" |42,3 | style="text-align:center" |{{COD|#|WIDTH=30}} |COD |CD |- |[[Republiek Kongo|Kongo, Republik]] |Republik Kongo |[[Brazzaville]] | style="text-align:right" |5,8 | style="text-align:right" |342 | style="text-align:right" |17,1 | style="text-align:center" |{{COG|#|WIDTH=30}} |COG |CG |- |[[Lesotho]] |Königriek Lesotho |[[Maseru]] | style="text-align:right" |2,3 | style="text-align:right" |30 | style="text-align:right" |75,1 | style="text-align:center" |{{LSO|#|WIDTH=30}} |LSO |LS |- |[[Liberia]] |Republik Liberia |Monrovia | style="text-align:right" |5,2 | style="text-align:right" |111 | style="text-align:right" |53,9 | style="text-align:center" |{{LBR|#|WIDTH=30}} |LBR |LR |- |[[Libyen]] |Staat Libyen |[[Tripolis]] | style="text-align:right" |6,7 | style="text-align:right" |1760 | style="text-align:right" |4,0 | style="text-align:center" |{{LBY|#|WIDTH=30}} |LBY |LY |- |[[Madagaskar]] |Republik Madagaskar |[[Antananarivo]] | style="text-align:right" |28,9 | style="text-align:right" |587 | style="text-align:right" |49,7 | style="text-align:center" |{{MDG|#|WIDTH=30}} |MDG |MG |- |[[Malawi]] |Republik Malawi |[[Lilongwe]] | style="text-align:right" |19,9 | style="text-align:right" |118 | style="text-align:right" |210,4 | style="text-align:center" |{{MWI|#|WIDTH=30}} |MWI |MW |- |[[Mali]] |Republik Mali |[[Bamako]] | style="text-align:right" |21,9 | style="text-align:right" |1240 | style="text-align:right" |18,0 | style="text-align:center" |{{MLI|#|WIDTH=30}} |MLI |ML |- |[[Marokko]]<br /><br /><small>sunder Westsahara</small> |Königriek Marokko |[[Rabat]] | style="text-align:right" |37,1 | style="text-align:right" |447 | style="text-align:right" |83,1 | style="text-align:center" |{{mAR|#|WIDTH=30}} |MAR |MA |- |[[Mauretanien]] |Islaamsche Republik Mauretanien |Nouakchott | style="text-align:right" |4,6 | style="text-align:right" |1031 | style="text-align:right" |4,5 | style="text-align:center" |{{MRT|#|WIDTH=30}} |MRT |MR |- |[[Mauritius]] |Republik Mauritius |Port Louis | style="text-align:right" |1,3 | style="text-align:right" |2 | style="text-align:right" |639,9 | style="text-align:center" |{{MUS|#|WIDTH=30}} |MUS |MU |- |[[Mosambik]] |Republik Mosambik |Maputo | style="text-align:right" |32,1 | style="text-align:right" |786 | style="text-align:right" |40,8 | style="text-align:center" |{{MOZ|#|WIDTH=30}} |MOZ |MZ |- |[[Namibia]] |Republik Namibia |[[Windhuk|Windhoek]] | style="text-align:right" |2,5 | style="text-align:right" |824 | style="text-align:right" |3,1 | style="text-align:center" |{{NAM|#|WIDTH=30}} |NAM |NA |- |[[Republiek Niger|Niger]] |Republik Niger |Niamey | style="text-align:right" |25,3 | style="text-align:right" |1267 | style="text-align:right" |19,9 | style="text-align:center" |{{NER|#|WIDTH=30}} |NER |NE |- |[[Nigeria]] |Bundsrepublik Nigeria |Abuja | style="text-align:right" |213,4 | style="text-align:right" |924 | style="text-align:right" |234,3 | style="text-align:center" |{{NGA|#|WIDTH=30}} |NGA |NG |- |[[Ruanda]] |Republik Ruanda |[[Kigali]] | style="text-align:right" |13,5 | style="text-align:right" |26 | style="text-align:right" |556,0 | style="text-align:center" |{{RWA|#|WIDTH=30}} |RWA |RW |- |[[Sambia]] |Republik Sambia |Lusaka | style="text-align:right" |19,5 | style="text-align:right" |753 | style="text-align:right" |26,2 | style="text-align:center" |{{ZMB|#|WIDTH=30}} |ZMB |ZM |- |[[São Tomé un Príncipe|São Tomé und Príncipe]] |Demokraatsche Republik São Tomé und Príncipe |São Tomé | style="text-align:right" |0,2 | style="text-align:right" |1 | style="text-align:right" |232,4 | style="text-align:center" |{{STP|#|WIDTH=30}} |STP |ST |- |[[Senegal]] |Republik Senegal |Dakar | style="text-align:right" |16,9 | style="text-align:right" |197 | style="text-align:right" |87,7 | style="text-align:center" |{{SEN|#|WIDTH=30}} |SEN |SN |- |[[Seychellen]] |Republik Seychellen |Victoria | style="text-align:right" |0,1 | style="text-align:right" |0,5 | style="text-align:right" |233,0 | style="text-align:center" |{{SYC|#|WIDTH=30}} |SYC |SC |- |[[Sierra Leone]] |Republik Sierra Leone |Freetown | style="text-align:right" |8,4 | style="text-align:right" |72 | style="text-align:right" |117,4 | style="text-align:center" |{{SLE|#|WIDTH=30}} |SLE |SL |- |[[Simbabwe]] |Republik Simbabwe |Harare | style="text-align:right" |16,0 | style="text-align:right" |391 | style="text-align:right" |41,3 | style="text-align:center" |{{ZWE|#|WIDTH=30}} |ZWE |ZW |- |[[Somalia]]<br /><br /><small>mit Somaliland</small> |Bundsrepublik Somalia |[[Mogadischu]] | style="text-align:right" |17,1 | style="text-align:right" |638 | style="text-align:right" |27,2 | style="text-align:center" |{{SOM|#|WIDTH=30}} |SOM |SO |- |[[Süüdafrika]] |Republik Süüdafrika |Pretoria | style="text-align:right" |59,4 | style="text-align:right" |1219 | style="text-align:right" |48,7 | style="text-align:center" |{{ZAF|#|WIDTH=30}} |ZAF |ZA |- |[[Sudan]] |Republik Sudan |[[Khartum]] | style="text-align:right" |45,7 | style="text-align:right" |1879 | style="text-align:right" |25,9 | style="text-align:center" |{{SDN|#|WIDTH=30}} |SDN |SD |- |[[Süüdsudan]] |Republik Süüdsudan |Juba | style="text-align:right" |10,7 | style="text-align:right" |644 | style="text-align:right" |19,1 | style="text-align:center" |{{SSD|#|WIDTH=30}} |SSD |SS |- |[[Tansania]] |Vereinigte Republik Tansania |Dodoma | style="text-align:right" |63,6 | style="text-align:right" |947 | style="text-align:right" |71,8 | style="text-align:center" |{{TZA|#|WIDTH=30}} |TZA |TZ |- |[[Togo]] |Republik Togo |[[Lomé]] | style="text-align:right" |8,6 | style="text-align:right" |57 | style="text-align:right" |158,9 | style="text-align:center" |{{TGO|#|WIDTH=30}} |TGO |TG |- |[[Tschad]] |Republik Tschad |N’Djamena | style="text-align:right" |17,2 | style="text-align:right" |1284 | style="text-align:right" |13,6 | style="text-align:center" |{{TCD|#|WIDTH=30}} |TCD |TD |- |[[Tunesien]] |Tuneesche Republik |Tunis | style="text-align:right" |12,3 | style="text-align:right" |164 | style="text-align:right" |78,9 | style="text-align:center" |{{TUN|#|WIDTH=30}} |TUN |TN |- |[[Uganda]] |Republik Uganda |[[Kampala]] | style="text-align:right" |45,9 | style="text-align:right" |242 | style="text-align:right" |229,5 | style="text-align:center" |{{UGA|#|WIDTH=30}} |UGA |UG |- |[[Zentraalafrikaansche Republiek|Zentralafrikaansche Republik]] |Zentralafrikaansche Republik |[[Bangui]] | style="text-align:right" |5,5 | style="text-align:right" |623 | style="text-align:right" |8,8 | style="text-align:center" |{{CAF|#|WIDTH=30}} |CAF |CF |} == Staten, de nich alle as legitim ankieket == {| class="wikitable sortable zebra toptextcells tabelle-zeile-aktiv" style="width:100%;" ! colspan="2" |Plattdüütsche Name ! rowspan="2" |Höövdstad ! rowspan="2" |Inwòners<br /><br /> 1. Juli 2021<ref name="einwohner"/> <br /><br />(Mio) ! rowspan="2" |Pläcke in 1000 km² ! rowspan="2" |Inw. per km² ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Bildtafel Flaggen|Flag&#xAD;ge]] ! colspan="2" |[[ISO-3166-1-Kodierlist|ISO-3166-1]]-Code |- !Kortform !Langform !alpha-3 !alpha-2 |- |Westsahara |Demokraatsche Araabsche Republik Sahara |El Aaiún | style="text-align:right" |0,6 | style="text-align:right" |252 | style="text-align:right" |2,1 | style="text-align:center" |{{ESH|#|WIDTH=30}} |ESH |EH |} == Gebede, de to Staten buten Afrika höört == {| class="wikitable sortable zebra toptextcells tabelle-zeile-aktiv" style="width:100%;" ! rowspan="2" |Plattdüütsche Name ! rowspan="2" |Höövdstad ! rowspan="2" |Moderland ! rowspan="2" |Inwòners ! rowspan="2" |Pläcke in km² ! rowspan="2" |Inw. per km² ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Bildtafel Flaggen|Flag&#xAD;ge]] ! colspan="2" |[[ISO-3166-1-Kodierlist|ISO-3166-1]]-Code |- !alpha-3 !alpha-2 |- |[[Alhucemas-Eilanden]] |– |[[Spanien]] | style="text-align:right" |350 | style="text-align:right" |0,05 | style="text-align:right" |7.000,0 | style="text-align:center" | |– |– |- |Ceuta |– |[[Spanien]] | style="text-align:right" |84.777 | style="text-align:right" |18 | style="text-align:right" |4.582,5 | style="text-align:center" |{{ES-CE|#|WIDTH=30}} |– |– |- |[[Chafarineneilanden]] |– |[[Spanien]] | style="text-align:right" |30 | style="text-align:right" |0,5 | style="text-align:right" |60,0 | style="text-align:center" | |– |– |- |[[Kanaarsche Eilanden]] |Santa Cruz de Tenerife un<br /><br />Las Palmas de Gran Canaria |[[Spanien]] | style="text-align:right" |2.153.389 | style="text-align:right" |7.492 | style="text-align:right" |287,4 | style="text-align:center" |{{ES-CN|#|WIDTH=30}} |– |– |- |Madeira |[[Funchal]] |[[Portugal]] | style="text-align:right" |235.166 | style="text-align:right" |801 | style="text-align:right" |293,6 | style="text-align:center" |{{PT-30|#|WIDTH=30}} |– |– |- |[[Mayotte]] |Mamoudzou |[[Frankriek]] | style="text-align:right" |256.518 | style="text-align:right" |366 | style="text-align:right" |685,9 | style="text-align:center" |{{MYT|#|WIDTH=30}} |MYT |YT |- |Melilla |– |[[Spanien]] | style="text-align:right" |86.487 | style="text-align:right" |13 | style="text-align:right" |6.454,3 | style="text-align:center" |{{ES-ML|#|WIDTH=30}} |– |– |- |[[Pelaagsch Eilannen|Pelaagsch Eilanden]] |– |[[Italien]] | style="text-align:right" |6.494 | style="text-align:right" |25 | style="text-align:right" |254,9 | style="text-align:center" | |– |– |- |Peñón de Vélez de la Gomera |– |[[Spanien]] | style="text-align:right" |0 | style="text-align:right" |0,02 | style="text-align:right" |– | style="text-align:center" | |– |– |- |[[Réunion]] |Saint-Denis |[[Frankriek|Frankreich]] | style="text-align:right" |861.210 | style="text-align:right" |2.503 | style="text-align:right" |344,0 | style="text-align:center" |{{REU|#|WIDTH=30}} |REU |RE |- |Sokotra |Hadibu |[[Jemen]] | style="text-align:right" |42.842 | style="text-align:right" |3.814 | style="text-align:right" |11,2 | style="text-align:center" | |– |– |} == Afhängige Gebede == {| class="wikitable sortable zebra toptextcells tabelle-zeile-aktiv" style="width:100%;" ! rowspan="2" |Plattdüütsche Name ! rowspan="2" |Höövdstad ! rowspan="2" |Moderland ! rowspan="2" |Inwòners ! rowspan="2" |Pläcke in km² ! rowspan="2" |Inw. per km² ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Bildtafel Flaggen|Flag&#xAD;ge]] ! colspan="2" |[[ISO-3166-1-Kodierlist|ISO-3166-1]]-Code |- !alpha-3 !alpha-2 |- |Fransche Süüd- un Antarktisgebede |Saint-Pierre up [[Réunion]] |[[Frankriek]] | style="text-align:right" |200 | style="text-align:right" |7676 | style="text-align:right" |0,02 | style="text-align:center" |{{ATF|#|WIDTH=30}} |ATF |TF |- |St. Helena, Ascension un Tristan da Cunha |Jamestown |[[Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland|Verenigd Köningriek]] | style="text-align:right" |5.633 | style="text-align:right" |391 | style="text-align:right" |14,4 | style="text-align:center" |{{SHN|#|WIDTH=30}} |SHN |SH |} == Nawiese == <references /> [[Kategorie:Afrika]] [[Kategorie:Staat]] [[Kategorie:Land]] [[Kategorie:List (Geografie)]] hao25np8vsl2ssbnnavushh555e9h0s 0 178438 1076109 1075764 2026-08-15T13:49:40Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076109 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{GemeenboxWD |NAAM = Mexiko-Stadt |NAAM_INHEEMSCH = {{S|es|''Ciudad de México''}}<br/> {{S|nah|''Āltepētl Mēxihco''}}<br/> {{S|ote|''’Monda''}} |SITT = |STAAT = Mexiko |LIGGT_IN = {{MEX}} |WAPEN = Coat of arms of Mexico City, Mexico.svg |FLAGG = Flag of Mexico City, Mexico.svg |MOTTO = |KOORT = |KOORT2 = |FLACH = 1.495 |HÖÖCHD = |HÖÖCHD_REF = |KOOR_NS = 19.419444 |KOOR_OW = -99.145556 |INWAHNERS = 209944 |INWAHNERS_TIET = 2020 |POSTLEETTALL = 01000―16999 |VÖRWAHL = (+52) 55 |BÖRGERMEESTER = |WEBSTEED = www.cdmx.gob.mx }} '''Mexiko-Stadt''' ({{S|es|''Ciudad de México''}}, lokale Uutsprake: {{IPA|sjuˈða(ð) ðe ˈmexiko}}; afkört: '''CDMX'''; {{S|nah|''Āltepētl Mēxihco''}} {{IPA|aːl'tepeːt͡ɬ meːˈʃiʔko}}; {{S|ote|''’Monda''}}) es de [[Hööftstadt|Höövdstadt]] un gröttste Stadt van [[Mexiko]].<ref>{{Internetquelle |titel = Artículo 44 |url = http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |hrsg = Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |abruf = 2010-05-14 |archiv-datum = 2020-01-17 |archiv-url = https://web.archive.org/web/20200117163053/http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf }} {{Webarchiv|url=http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |wayback=20200117163053 |text=Artículo 44 |archiv-bot=2026-08-15 13:49:39 InternetArchiveBot }}</ref> Mexiko-Stadt es een van den wichtigsten Zentren för Kultuur un ook för Finanzen weltwied.<ref>{{Internetquelle|titel = De 2008 Global Cities Index |url = https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |abruf = 2099-12-12 |archiv-url = https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |archiv-datum = 2010-01-10}}</ref> Se liggt in den [[Daal van Mexiko]] binnen den zentraal mexikaanschen Hoogland up ene Höögde van 2240&nbsp;m. De Stadt deelt sik 16 ''{{lang|es|delegaciones}}'', de sik wedder in Naverschoppen (''{{lang|es|colonias}}'') deelt. 2020 lèven in’r Kärnstad 9.209.944 Minschen up ene Pläcke van 1495 Quadraatkilometern.<ref>{{Literatur | Autor=Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet | Titel=OECD Reviews van Regional Innovation OECD Reviews van Regional Innovation: 15 Mexican States 2009 | Hrsg=OECD Publishing | Jahr=2009 | Seiten=418, 299 | ISBN=978-92-64-06012-8}}</ref> Binnen de Metropoolregioon lèvet œver 21 Millionen Minschen, was de Regioon de sesst gröttste [[Metropolregion|Metropoolregioon]] weltwied maket un de gröttste [[Spaansche Spraak|spaanschsprakige]] Stadt up’r Eerden.<ref>{{Internetquelle |url=https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |titel=World Urbanization Prospects 2018 |autor=United Nations |abruf=2021-10-10 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200211222646/https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |archiv-datum=2020-02-11 }} {{Webarchiv|url=https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |wayback=20200211222646 |text=World Urbanization Prospects 2018 |archiv-bot=2026-08-15 13:49:39 InternetArchiveBot }}</ref> De Höövdstadt van Mexiko es öldste Höövdstadt in [[Noordamerika|Noord]]- un [[Süüdamerika]] un tohope med [[Quito]] in [[Ecuador]] ene van twee Höövdstäden, de amerikaansche [[Indianer|Indigene]] gründ hebbet. Dat atzteeksche Volk van den [[Azteken|Mexica]] richte de Stadt ümme 1325 up ene Gruppe Eilanden binnen den [[Texcoco-See]] up un gav den Oort den Namen [[Tenochtitlan]]. As de Spaniers Tenochtitlan 1521 belagern, maken se de atzeeksche Stadt meest gans tonichte un richten den Oord na den Vœrbild van spaanschen Städen wedder up. 1524 geven se de Stad den Namen „{{lang|es|México Tenochtitlán}}“ un nömen se 1585 offitschell „{{lang|es|Ciudad de México}}“ (Mexiko-Stadt).<ref name="gobdf">{{Internetquelle |autor=Government van de Federal District |titel=Historia de la Ciudad de México |url=http://www.df.gob.mx/wb/gdf/historia_de_la_ciudad_de_mexico |archiv-url=https://web.archive.org/web/20091219215021/http://www.df.gob.mx/wb/gdf/historia_de_la_ciudad_de_mexico |archiv-datum=2009-12-19 |abruf=27 December 2009 |hrsg=df.gob.mx |sprache=es}}</ref> Mexiko-Stadt was binnen den spaanschen Koloniaalriek een politsch, administrativ un ook finantschell Zentrum.<ref name="UN">{{Internetquelle |autor = United Nations |titel = Mexiko-Stadt, Mexiko |url = https://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/mexico.asp |abruf = 27 December 2009 |sprache=es |archiv-url = https://web.archive.org/web/20100502045456/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/mexico.asp |archiv-datum = 2020-05-02}}</ref> Na dat Mexiko den Unafhängigheedskrieg wunnen hadde, richte de niege Staat dat „Bundsdistrikt Mexiko-Stadt“ (''{{lang|es|Distrito Federal}}'') up, dat sik 2016 uplöse un de Stad so gröttere Autonomie kreeg. ==Bilder== <gallery> Painting of Tenochtitlan-Tlatelolco on Lake Texcoco (9755215791).jpg|Mexiko-Stadt as Tenochtitlan Zócalo, Ciudad de México (32846556446).jpg|Zócalo Mexiko-Stadt Monumento a la Revolución 2 (cropped).jpg|Monumento a la Revolución </gallery> = Literatur == * Juan Villoro: ''Horizontal Vertigo: A City Called Mexico.'' Ballantine, New York 2021, ISBN 978-1-5247-4888-3 (aus dem Spanischen von Alfred MacAdam). * Ana Álvarez (Hrsg.), Citámbulos (Mexiko), DAZ (Berlin): ''Citámbulos – Mexico City: Reise in die mexikanische Megacity.'' Jovis Verlag, Berlin 2008, ISBN 978-3-939633-76-1. * Christof Parnreiter: ''Historische Geographien, verräumlichte Geschichte. Mexico City und das mexikanische Städtenetz von der Industrialisierung bis zur Globalisierung.'' Franz Steiner Verlag, [[Stuttgart]] 2007, ISBN 978-3-515-09066-7. * York Lohse: ''Mexiko-Stadt im 18. Jahrhundert. Das Bild einer kolonialen Metropole aus zeitgenössischer Perspektive.'' Peter Lang, Frankfurt 2005, ISBN 3-631-53603-8. * Hans G. Hofmeister: ''Mexico-City – Eine Metropole des Südens im globalen Restrukturierungsprozess.'' [[Kassel]] University Press, Kassel 2002, ISBN 3-89958-016-8. * Eckhart Ribbeck: ''Die informelle Moderne – Spontanes Bauen in Mexiko-Stadt „Informal Modernism – Spontaneous Building in Mexico-City“.'' AWF, Bensheim 2002, ISBN 3-933093-25-2. * [[Martin Heintel]], Heinz Nissel, Christof Parnreiter, Günter Spreitzhofer, Karl Husa, [[Helmut Wohlschlägl]] (Hrsg.): ''Megastädte der Dritten Welt im Globalisierungsprozess. Mexico City, Jakarta, Bombay – Vergleichende Fallstudien in ausgewählten Kulturkreisen.'' Institut für Geographie, Wien 2000, ISBN 3-900830-40-1. * Oscar Lewis: ''Die Kinder von Sanchez. Selbstporträt einer mexikanischen Familie.'' Lamuv, Göttingen 1992, ISBN 3-921521-62-9. * Uwe Schmengler: ''Umweltprobleme in Mexiko-Stadt.'' Schmengler, Berlin 1992, ISBN 3-9801643-0-6. (Kopie der ursprünglichen Examensarbeit: {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt1-37.pdf |text=S. 1–37 |wayback=20070930073757}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt38-67.pdf |text=S. 38–67 |wayback=20070930170442}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt68-95.pdf |text=S. 68–95 |wayback=20070927210202}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt96-120.pdf |text=S. 96–120 |wayback=20070930073742}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt_literatur.pdf |text=Literatur |wayback=20070927205819}}.) * Dieter Klaus, Wilhelm Lauer, Ernesto Jauregui: ''Schadstoffbelastung und Stadtklima in Mexiko-Stadt.'' F. Steiner, Stuttgart 1988, ISBN 3-515-05410-3. * Anne Becker, Olga Burkert, Anne Doose, Alexander Jachnow, Marianna Poppitz (Hrsg.): ''Verhandlungssache Mexiko-Stadt. Umkämpfte Räume, Stadtaneignungen, imaginarios urbanos.'' b-books, Berlin 2008, ISBN 978-3-933557-89-6. == Kiek ook bi == * [[Städer in Mexiko]] == Nawiese == <references/> == Weblinks == {{Commons|Ciudad de México|Mexiko-Stadt|audio=1|video=0}} * [https://web.archive.org/web/20240501061032/https://www.cdmx.gob.mx/ Webstède van Mexiko-Stadt] (spaansch) * [http://www.mexicocity.gob.mx/guias/biblioteca/folleto_delegacional/04_PDF_aleman.pdf Tourismusbüro ] (spaansch un engelsch) * [https://www.goethe.de/ins/mx/de/lp.html?wt_sc=mexiko Goethe-Institut Mexiko-Stadt] * [http://www.ciudadmexico.com.mx/imagenes.htm Bilder van Mexiko-Stadt] (spaansch und englisch)<br /> {{Normdaten|TYP=g|GND=4039060-3|LCCN=n79093328|NDL=00629320|VIAF=316429178}} [[Kategorie:Hööftstadt]] [[Kategorie:Stadt]] [[Kategorie:Mexiko]] rf26rzkanyjkkzqdolt6jlgl3jsa0ac 0 178540 1076166 1075812 2026-08-15T18:17:16Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076166 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{GemeenboxWD |NAAM=Seoul |NAAM_INHEEMSCH= '''Seoul'''<br / >'''Besundere Stad Seoul'''<br /><small>{{S|ko|서울특별시서울特別市|Seoul Teukbyeolsi}}</small> |SITT=Seoul ([[Jung-gu (Seoul)|Jung-gu]]) |STAAT=Süüdkorea |LIGGT_IN= {{KOR}}<br/> Besundere Stad Seoul |WAPEN=Seal of Seoul, South Korea.svg|FLAGG=Flag of Seoul.svg |MOTTO= |KOORT= |KOORT2=Seoul in South Korea 2023.svg| FLACH=605.52 |HÖÖCHD=35 |HÖÖCHD_REF= |KOOR_NS=37.565654 |KOOR_OW=126.978135 |INWAHNERS=9766886 |INWAHNERS_TIET=2019 |POSTLEETTALL= |VÖRWAHL= |BÖRGERMEESTER= |WEBSTEED=https://english.seoul.go.kr/ |ÖÖRD=25 Bezirke (Gu) |GEMEENSLÖTEL=}} '''Seoul''' ({{S|ko|서울|Seoul}} {{IPA|sʌ.ul/sɔʊl}}) es de [[Hööftstadt|Höövdstad]] van [[Süüdkorea]]. Amtlik heet de Stad „Besundere Stad Seoul“ ({{Lang|ko|서울특별시|Seoul Teukbyeolsi}}), wat bedüd dat Stad den glieken Status het as de süüdkroeaanschen Provinzen. In Seoul lèvet wat bi 9,8&nbsp;Millionen (2019). De Stad es dat Zentrum van’r Metropoolregioon Sudogwon ({{Lang|ko|수도권}}, {{Lang|ko|首都圈}}), in de 25,4&nbsp;Millionen Minschen (2015) lèvet,<ref name="Volkszählung">{{Internetquelle |url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |titel={{lang|ko|주민등록 인구 및 세대현황}} (Wohnbevölkerung und Generations Status) |hrsg=Ministerium für Verwaltung und Inneres (MOGAHA, {{lang|ko|행정자치부}}) |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110303195830/http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |archiv-datum=2011-03-03 |abruf=2018-02-23 |sprache=ko |kommentar=Originalwebseite nicht mehr verfügbar }} {{Webarchiv|url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |wayback=20110303195830 |text={{lang|ko|주민등록 인구 및 세대현황}} (Wohnbevölkerung und Generations Status) |archiv-bot=2026-08-15 18:17:16 InternetArchiveBot }}</ref> wat een Drüddel van allen Minschen up den koreaanschen Halveiland es. Sudogwon geld för enen van den gröttsten Metropoolregionen weltwied. Seoul es nich olleen Höövdstad man ook dat Zentrum för Finansen, Kultuur, Universitäten un Hoogscholen in Süüdkorea. Vèle grote Firmen as [[Samsung]], LG un Hyundai hebbet œren Sitt in Seoul. De Stad richte 1988 den olmypschen Summerspèle un 2002 de [[Football-Weltmeesterschop 2002|Football-Weltmeesterschop]]. Seoul es ook de Middelpunkt för den K-Pop, vundeswègen 2018 œver 9,5 Millionen Touristen Seoul besöchten, wat de Stad ene mang den meest besochten Städen weltwied maket.<ref>{{Internetquelle |url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |titel=Big Cities, Big Business: Bangkok, London and Paris Lead the Way in Mastercard’s 2018 Global Destination Cities Index |werk=[[MasterCard]] |datum=2018-09-25 |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20180928121613/https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |archiv-datum=2018-09-28 |archiv-bot=2023-01-08 19:32:47 InternetArchiveBot |abruf=2019-05-04 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |wayback=20180928121613 |text=Big Cities, Big Business: Bangkok, London and Paris Lead the Way in Mastercard’s 2018 Global Destination Cities Index |archiv-bot=2026-08-15 18:17:16 InternetArchiveBot }}</ref> Ol 18&nbsp;v. Chr. bis 475 was Seoul Höövdstad van Köningriek [[Baekje]] un in’r Tied van 1394 bet 1910 ook Höövdstad van den Joseon-Riek un den Koreaanschen Keiseriek. 1945 worde Seoul offitschell Höövdstad van’r [[Süüdkorea|Republik Korea]] un was na dat Grundgesett van [[Noordkorea]] bet 1972 ook de noordkoreaansche Höövdstad, as [[Pjöngjang]] de offitschele Höövdstad worde, van wo Noordkorea na’n [[Tweete Weltkrieg|tweden Weltkrieg]] dat Land provisoorsch regeerd hadde. == Persöönlikheden == * [[Kim Jeon]] (1458–1523), koreaanschen Politiker, neokonfuzianischen Philosouph un Dichter == Bilder == <gallery> Aerial view of Seoul 1.jpg|Blick van bòven up Seoul Downtown Seoul.jpg|Binnenstad Seoul </gallery> == Literatur == * Robert Nilsen: ''South Korea Handbook.'' 3. Auflage. Moon, Emeryville Cal 2004, ISBN 1-56691-418-3, S. 157ff. * Dirk Bronger: ''Manila-Bangkok-Seoul. Regionalentwicklung und Raumwirtschaftspolitik in den Philippinen, Thailand und Südkorea''. Institut für Asienkunde, Hamborg 1997, ISBN 3-88910-178-X. * Beom Chu: ''An der Tradition orientierter Wohnungs- und Städtebau: Entwicklung eines Konzeptes für die Neuordnung historischer Wohngebiete in Seoul.'' Vertrieb für Bau- und Planungsliteratur, Düörpm 1999, ISBN 3-929797-53-4. * Lothar Coenen (Hrsg.): ''Der Wind weht aus dem Süden. Zeugnisse aus Seoul.'' Calwer, Stuttgart 1990, ISBN 3-7668-3109-7. * Young-Jun Lee: ''Luftreinhaltepolitik im städtischen Ballungsraum Seoul.'' Verlag für Wissenschaft und Forschung, Berlin 1994, ISBN 3-930324-09-1. * In-Ju Song: ''Analyse des Stadtökosystems als ökologische Grundlage für die Stadtplanung. Am Beispiel von Seoul.'' Verlag Dr. Kovac, Hamborg 1998, ISBN 3-86064-800-4. * Martin Robinson: ''Seoul.'' Lonely Planet, Melbourne 2003, ISBN 1-74059-218-2. (Englischer Reiseführer) * Keith Pratt: ''Old Seoul.'' Oxford University Press, Oxford 2002, ISBN 0-19-593087-8. * Peter Messingfeld: ''Abenteuer Seoul'' Verlag Lydia Messingfeld, 2008, ISBN 978-3-00-024362-2 (Deutscher Kultur- und Reiseführer) == Weblinks == * Offitschelle Webstède [https://www.seoul.go.kr/ koreaansch] un [https://english.seoul.go.kr/ engelsch] == Nawiese == <references/> [[Kategorie:Seoul]] [[Kategorie:Hööftstadt]] [[Kategorie:Stadt]] [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Süüdkorea]] h9hde1axw5pu7pkm8orczjwqnvzyldo 0 178542 1076093 1075753 2026-08-15T12:08:06Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076093 wikitext text/x-wiki '''Lethal Company''' (engelsch för: ''Doodliches Ünnernehmen'') is een Early-Access-Koop-Överleven-[[Reeknerspeel|Horrorspeel]], dat vun ''Zeekers'' entwickelde wurr. Dat Speel speelt in en retrofrouturistisch, postapokalyptisch Universum, in dat de Speler in de Rull vun Verdragsarbeiter loopt, de för en Ünnernehmen mit den Naam "''The Company''" arbeiden un Schrott vun verlaaten, industrialiseerten Maanden sammelt, wiels de Fallen, Umweltfohren un Monster utwieken mööt. Dat wurr op den 23 Oktober 2023 in' Early-Access. verapenlicht. De offiziell Verapenlichung vun dat Speel steiht noch ut. == Speelwies == [[Bild:SchaupelSpeelerLethalCompany.png|duum|176x176px|Een Speeler hollt een Schaupel]] Lethal Company wurrd bloot ut de Ego-Perspektive speelt. De Speler hebbt de Opgaav, Schroot vun verlaten, industrialiseert Maanden to sammel, üm de Gewinnquote vun The Company binnen dree Daag to erfüllen.<ref>{{Internetquelle |autor=Emily Spindler |url=https://www.kotaku.com.au/2023/11/lethal-company-steam-best-seller/ |titel=Scavenge For Trash In Space (And Don't Die) In Lethal Company |werk=Kotaku Australia |datum=2023-11-13 |abruf=2023-12-17 |sprache=en-AU }}</ref> Wenn de Speler an’t Enn vun jeder Tied de erforderliche Maas reckt hett, geiht he to en anner Mission mit en högeren nödigen Gewinnquote över. Wenn de Speler nich an de Quote kummt, warrt he vun sien Schipp in’n Weltruum freelaten, woneem he doot warrt. De Swoorpunkt vun dat Speel liggt op Utforschen, Överleven un Strategie. Dat bedüüd dör en realistisch un brutal Atmosphäre, in de de Spelers mit intensiv Situatschonen konfronteert wurrn, to'n Bispeel, wenn se vun Monster jaagt wurrn.<ref>{{Internetquelle |autor=Jen Rothery, Angie Harvey, Casey DeFreitas, +3 Moreupdated |url=https://www.ign.com/wikis/lethal-company/Lethal_Company_Beginners_Guide |titel=Lethal Company Beginners Guide - Lethal Company Guide |abruf=2023-12-17 |sprache=en}}</ref> De Spelers mööt ok rechttiedig na jemehr Schipp trüggkehren, bevör de Autopilot alleen afflaagt. == Verloop == Dat Speel wurr vun den Indie-Entwickler Zeekers entwickelde.<ref>{{Internetquelle |autor=Rick Lane |url=https://www.pcgamer.com/co-op-horror-game-lethal-company-costs-dollar10-and-is-outselling-call-of-duty-on-steam/ |titel=Co-op horror game Lethal Company costs $10 and is outselling Call of Duty on Steam |werk=pcgamer.com |datum=2023-11-20 |abruf=2023-12-17 |sprache=en}}</ref> Dat wurr an'n 23. Oktober 2023 in dat Early-Access för Microsoft Windows verapenlicht.<ref>{{Internetquelle |autor=Kelsey Raynor Guides Writer |url=https://www.vg247.com/steam-game-going-viral-and-easy-to-see-why |titel=This $10 Steam game is going massively viral, and it’s easy to see why |datum=2023-11-16 |abruf=2023-12-17 |sprache=en}}</ref> De Entwickler seggt, dat se plaant, dat Speel in de nächsten söss Maand to beenden.<ref>{{Internetquelle |autor=Elie Gould published |url=https://www.techradar.com/gaming/pc-gaming/i-got-chased-by-man-eating-spiders-in-lethal-company-and-all-i-got-was-this-crummy-teapot |titel=I got chased by man-eating spiders in Lethal Company, and all I got was this crummy teapot |datum=2023-11-16 |abruf=2023-12-17 |sprache=en}}</ref> == Weblenken == * [https://www.youtube.com/watch?v=Vt08pWqO6Og|date=July&#x20;8,&#x20;2022 Lethal Company - Announcement Teaser (Trailer). 8. July 2022] == Nawiesen == <references /> [[Kategorie:Elektroonsch Speel]] [[Kategorie:Reekner]] cle1r59l2hx89tjmsiot3t3d6cd2n5p 0 178642 1076154 1075803 2026-08-15T17:31:43Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076154 wikitext text/x-wiki [[Datei:Robert Solow by Olaf Storbeck.jpg|mini|Robert Solow (2008)]] '''Robert Merton Solow''' (* [[23. August]] [[1924]] in [[New York City|New York]]; † [[21. Dezember]] [[2023]] in [[Lexington (Massachusetts)|Lexington]]<ref>{{Literatur |Autor=Robert D. Hershey Jr, Michael M. Weinstein |Titel=Robert M. Solow, Groundbreaking Economist and Nobelist, Dies at 99 |Sammelwerk=The New York Times |Datum=2023-12-21 |ISSN=0362-4331 |Online=https://www.nytimes.com/2023/12/21/business/robert-solow-dead.html |Abruf=2023-12-21}}</ref>) weer en [[USA|US-amerikaansch]] [[Ökonom]]. He kreeg 1987 den [[Nobelpries för Weertschapswetenschapen]] för sien Arbeiten över ökonomische [[Wertschapswasdom|Wasdomstheorien]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1987/|titel=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1987|hrsg=nobelprize.org|autor=|zugriff=2014-10-28|sprache=en}}</ref> Dorneben weer he ok Dräger vun den Orden [[Pour le Mérite för Wetenschapen un Künste]] un de [[Presidential Medal of Freedom]] (2014).<ref>{{Internetquelle|url=http://www.orden-pourlemerite.de/mitglieder/robert-merton-solow?m=4&u=9&p=2|titel=Robert Merton Solow Orden Pour le Mérite|hrsg=orden-pourlemerite.de|autor=|zugriff=2014-10-28}}</ref> Veer vun sien Schölers, [[George Arthur Akerlof|George Akerlof]], [[Joseph Eugene Stiglitz|Joseph Stiglitz]], [[Peter Arthur Diamond|Peter Diamond]] un [[Paul Robin Krugman|Paul Krugman]], heem egenständige Nobelpriesen kreegen. == Leven == Solow wurr 1924 in den New Yorker Bezirk [[Brooklyn]] in en jöödsch Familie boren un is dor upwussen. Sien 1940 anfungen Studium wurr dör en dreejohrigen Kriegsinsatz ünnerbraaken. 1949 kreeg he an de [[Harvard University]] sien Doktertitel ([[Ph.D.]]). Sien wichtigst Lehrer weer [[Wassily Leontief]]. Dornah is he an de [[Columbia University]] wesselt un anslutend as [[Assistant Professor]] to dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT), wo he siet 1958 ordentlicher Perfesser weer. 1956 wurr he in de [[American Academy of Arts and Sciences]] wählt, 1972 in de [[National Academy of Sciences]], 1975 in de [[British Academy]]<ref>{{Internetquelle| url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/fellows/robert-solow-FBA/| titel=Fellows: Robert Solow| hrsg=British Academy| zugriff=2020-12-02}}</ref> un 1980 in de [[American Philosophical Society]].<ref>{{Internetquelle| url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+M.+Solow&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced| titel=Member History: Robert M. Solow| hrsg=American Philosophical Society| zugriff=2018-12-27}}</ref> Siet 1999 weer he Ehrenliddmaat vun de [[Royal Irish Academy]].<ref>{{Internetquelle| url=https://www.ria.ie/robert-m-solow| titel=Members: Robert M. Solow| hrsg=Royal Irish Academy| zugriff=2019-05-12}} {{Webarchiv|url=https://www.ria.ie/robert-m-solow |wayback=20190512144300 |text=Members: Robert M. Solow |archiv-bot=2026-08-15 17:31:42 InternetArchiveBot }}</ref> 1979 stunn Solow de [[American Economic Association]] as wählt Präsident vör.<ref name="AEA">{{Internetquelle|url=https://www.aeaweb.org/honors_awards/officerspast.php|sprache=en|zugriff=2015-10-28|titel=Past and Present Officers|hrsg=aeaweb.org ([[American Economic Association]])}}</ref> == Forschung == [[Datei:Solow natmedal.jpg|mini|Robert Merton Solow kriggt 1999 vun [[Bill Clinton]] de [[National Medal of Science]].]] Sien wichtigsten Bidrag to de Wetenschap hett Solow all 1956 brocht, as sien Upsatz ''A Contribution to the Theory of Economic Growth'' herut keem. Dorin hett he dat [[Solow-Modell]] entwickelt, dat langfristig Wertschapswasdom in en Volkswertschap blots dör [[Technischer Fortschritt|technischen Fortschritt]] verklort. 1957 hett he mit Hülp vun [[Empirie|empirischen]] Henwiesen an dat Bispeel vun de USA sien Theorie nahwiest. Er funn herut, dat en Grootdeel vun dat amerikaansch Wertschapswasdom in de eerst Hälft vun dat 20. Johrhundert vun technologischen Fortschritt vörandreven wurr ([[totale Faktorproduktivität]]) un blots en düchtig lütten Deel dör den stiegend Insatz vun [[Arbeit (Volkswertschapslehre)|Arbeit]] un [[Kapitaal]]. Neben sien Arbeiten to dat Wertschapswasdom hett Solow ok fundamentale Bidrääg to de Arbeitsmarktökonomie leist, to’n Bispeel de Lohnsetten. Mehrere ökonomisch Konzepte dragen sien Naam, as dat [[Totale Faktorproduktivität|Solow-Residuum]] (Wasdom), de [[Solow-Stiglitz-Effizienzbedingung]] (Ressourcenökonomik) un de [[Solow-Elastizität]] (Effizienzlohntheorie). == Schriften == * ''A Contribution to the Theory of Economic Growth.'' In: ''Quarterly Journal of Economics.'' Band 70, Februar 1956, S. 65–94. * ''Technical Change and the Aggregate Production Function.'' In: ''Review of Economics and Statistics.'' Band 39, August 1957, S. 312–320. * mit Robert Dorfman und [[Paul A. Samuelson|Paul Samuelson]]: ''Linear Programming and Economic Analysis.'' McGraw-Hill, New York 1958 * ''The New Industrial State or Son of Affluence.'' In: ''The Public Interest.'' Fall 1967, S. 108. * ''Capital Theory and the Rate of Return.'' 1963. * ''The Economics of Resources or the Resources of Economics.'' In: ''American Economic Review.'' Band 64, 1974, S. 1–14. * ''Wage Bargaining and Employment.'' In: ''American Economic Review.'' Band 71, 1980, S. 896–908. * {{Literatur|Titel=An almost practical step toward sustainability: an invited lecture on the occasion of the Fortieth Anniversary of Resources for the Future |Verlag=Resources for the Future |Ort=Washington, DC |Datum=1992 |ISBN=978-0-915707-92-8}} * {{Literatur |Titel=Work and welfare |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton, NJ |Datum=1998 |Reihe=The University Center for Human Values series |ISBN=978-0-691-05883-2}} * {{Literatur |Autor= |Titel=Growth theory: an exposition; the Radcliffe lectures, delivered in the University of Warwick 1969; Nobel Prize lecture 1987; the Siena lectures, delivered in the University of Siena 1992 |Auflage=2 |Verlag=Oxford Univ. Press |Ort=New York |Datum=2000 |ISBN=978-0-19-510903-0}} == Weblinks == {{Commons|Robert Solow}} * [https://www.econbiz.de/Search/Results?lookfor=gnd%3A118994204 Indrag bi EconBiz] * [https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1987/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries] * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118994204 DNB-Katalog] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118994204 Indrag in Düütsche Digitale Bibliothek] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118994204|LCCN=n50013075|NDL=00457147|VIAF=108671555}} {{SORTIERUNG:Solow, Robert Merton}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1924]] [[Kategorie:Storven 2023]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Wertschapswetenschapen)]] g3zfs90t1py82n80p4d5vq9aw6snv75 0 180985 1076155 1075804 2026-08-15T17:34:51Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076155 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barggrupp | NAAM = Rocky Mountains<br/> ''{{lang|en|Rockies}} | KOORT = RockyMountains-Range.svg | KOORTB = Rebeed vun de Rocky Mountains | TOPP = [[Mount Elbert]] | HÖÖCHD = 4400 | HÖÖCHD_REF = NN | BARGGRUPP = Amerikaansche Kordilleren | LAAG = {{CAN}}<br/><small>([[Alberta]], [[British Columbia]])<small><br/> {{USA}} <br/><small>([[Colorado]], [[Idaho]], [[New Mexico]], [[Montana]], [[Utah]], [[Washington (Bundsstaat)|Washington]], [[Wyoming]])</small> | STAAT = Vereenigte Staten | EERDREGION = Amerika | KOOR_NS = 43.741 | KOOR_OW = -110.802 | STEEN = [[Magmaatsche Steen|Magmaatsche]], [[metamorphe Steen|metamorphe]] un [[Sedimentsteen]] | ÖLLER = 80-55 Mio.&nbsp;Jaren | REBEED = 780.00<ref>https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760</ref> | REGION-ISO = CAN }}De '''Rocky Mountains''' (Uutspraak: {{IPA|ˌrɑki ˈmaʊn(tə)nz}}),<ref>''Rocky Mountains''. In: ''Oxford English Dictionary'', Oxford University Press, Juni 2025, ([[doi:10.1093/OED/1105064042|online]])</ref> ümgangsspraaklich ook '''Rockies''''','' sünd ene grote [[Barggrupp|Bargkeed]] in’n Westen vun [[Noordamerika]], de sik vun de [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]] bet na [[Kanada]] streckt. Se sünd een Deel vun de [[Amerikaansche Kordilleren|Amerikaanschen Kordilleren]] un loopt rund 4800&nbsp;km vun de kanaadsche Provinz [[British Columbia]] in’n Noorden bet in den US-amerikaanschen Bundsstaat [[Nee-Mexiko|New Mexico]] in’n Süden.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.britannica.com/place/Rocky-Mountains |titel=Rocky Mountains |werk=britannica.com |datum=2025-10-14 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> De höögste [[Bargtopp|Topp]] in de Bargkeed is de [[Mount Elbert]]. De Rocky Mountains sünd ook ene grote [[Waterscheed]] in Noordamerika un billt de Grenz twüschen de Strööm, de in’n [[Atlantik]] fleet un de Strööm, de in’n [[Pazifische Ozean|Pazifik]] münnt. De Rocky Mountains billen sik vöör rund 55 bet 80&nbsp;Millionen Jaren in de [[laramiedsche Orogenees]], as sik verscheden Platen ünner de [[noordamerikaansche Plaat]] schoven un wied in’t Binnenland [[Barg]]en hoogdrücken. Vun de Tied an sünd de Bargen [[Eroschoon|verweddert]] un [[Gletscher]]s hebbt grote [[Daal|Dalen]] formt. Sied de leste [[Iestied]] leevt Minschen, so as [[Paläoindianer|Paläoindianers]], in de Rocky Mountains. Na Expeditschonen vun Europäers, to’n Bispeel vun [[Alexander Mackenzie]] un de [[Lewis-un-Clark-Expeditschoon]] begunn de [[Bargbo]] un bröch meer Minschen in de Bargen. De meisten hogen Bargen vun de Rocky Mountains staat in [[Colorado]], dat in’n Snid {{Hööchd|2000|de See}} liggt. De Bargen sünd bi [[Tourismus|Touristen]] beleevt, de för [[Wintersport]], so as [[Ski]] oder [[Snowboarding]], un sommers for [[Mountain-Biking]], to’n [[Wannern]], [[Camping|Campen]] un [[Bargstiegen]] oder to’n [[Fischeree|Fischen]] un [[Jagd|Jagen]] in de Bargen kaamt. == Naam == De Naam vun de Bargen is uut dat [[Plains-Cree]], een Dialekt vun de [[Algonkin-Spraken|Algonkin-Spraak]] [[Cree (Spraak)|Cree]], översett. Op Cree heet de Bargen {{lang|cr|ᐊᓯᓃᐘᒋᕀ|''asinîwaciy''}},<ref>''asinîwaciy''. In: ''itwêwina Plains Cree dictionary‎''. Alberta Language Technology Lab, 2019 ([https://itwewina.altlab.app/search?q=asin%C3%AEwaciy online])</ref> wat sik uut {{lang|cr|ᐊᓯᓂᕀ|''asiniy''}} ‘Steen’ un {{lang|cr|ᐘᒋᕀ|''waciy''}} ‘Barg’ tohoopsett, also so veel as „stenige Bargen“ bedüüdt oder denn op Engelsch överdregen ''Rocky Mountains'' heet. De Europäers översetten den Naam uut dat Plains-Cree Woord för Woord. De Militäärkommandeur [[Jacques Legardeur de Saint-Pierre]] weer 1752 de Eerste, de den Naam op [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]] översett un as ''{{lang|fr|Montagnes de Roche}}'' (vundaag op franzöösch ''{{lang|fr|Montagnes Rocheuses}}'') daalschreven het.<ref>G. P. V. Akrigg, Helen B. Akrigg: ''British Columbia Place Names''. Vancouver: UBC Press. 2. Oplaag 1997. S. 229.</ref><ref>Ernest G. Mardon, Austin A. Mardon: ''Community Place Names of Alberta'' Edmonton: Golden Meteorite Press. 3. Oplaag 2010, S. 283.</ref> == Geografie == [[Bild:Mount_Robson_Twilight.jpg|duum|Sicht op de [[Mount Robson]] in British Columbia, Kanada, vun de [[Berg Lake]] uut|alternativtext=Barg mit Binnesee]] [[Bild:Mt. Elbert.jpg|alternativtext=Mount Elbert in’n Achtergrund, daarvöör een Binnensee|duum|[[Mount Elbert]] in Colorado vun de [[Turquoise Lake]] uut bekeken]] De Rocky Mountains sünd de nöördlichste Deel vun de [[Amerikaansche Kordilleren|Amerikaanschen Kordilleren]] un streckt sik vun de [[Liard River]] in dat kanaadsche [[British Columbia]] bet na de US-amerikaansche [[Pecos River]], enen Siedenstroom vun’n [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]], in [[Nee-Mexiko|New Mexico]].<ref>Ben Gaad: ''Handbook of the Canadian Rockies''. Corax Press 1995, S. 17.</ref> De Rocky Mountains sünd twüschen 110 un 480&nbsp;km breed. De höögste Barg is de 4401&nbsp;m hoge [[Mount Elbert]] in [[Colorado]]. De [[Mount Robson]] in British Columbia is mit 3954&nbsp;m de höögste Barg in’n [[Kanada|kanaadschen]] Deel vun de Rocky Mountains. De Rocky Mountains sett sik uut verscheden Bargkeden tohoop, de op de Oostsied över de [[Interior Plains]] tohöög staat, so as de [[Cristo Mountains]] in New Mexico un [[Colorado]], de [[Front Range]] in Colorado, de [[Wind River-Range]] un de [[Big Horn-Mountains]] in [[Wyoming]], de [[Absaroka-Beartooth-Ranges]] un de [[Rocky Mountain-Front]] in [[Montana]] so as ook de [[Clark Range]] in de kanaadsche Provinz [[Alberta.]]<ref name="Cannings">Richard Cannings: ''The Rockies, A Natural History''. Greystone/David Suzuki Foundation 2007, S. 5, ISBN 978-1-55365-285-4.</ref> De middelste Bargkeed sett sik uut de [[La Sal Range]] an de Grenz twüschen [[Utah]] un Colorado, de [[Abajo Mountains]] un [[Henry Mountains]] in’n Süüdwesten vun Utah, de [[Uinta Range]] in Utah un Wyoming, un de [[Teton Range]] in Wyoming un [[Idaho]] tohoop. Op de Westsied liggt Bargkeden so as de [[Wasatch Range]] bi [[Salt Lake City]], de [[San Juan Mountains]] in New Mexico un Colorado, de [[Bitterroots]] an de Grenz vun Idaho un [[Montana]] un de [[Sawtooths]] in de Midd vun Idaho. Dat [[Great Basin]] un dat [[Columbia River Plateau]] scheedt de Bargkeden in de Rocky Mountains vun anner Bargkeden in’n Westen af. In Kanada billt de [[Rocky Mountain Trench]], de döör heel British Columbia löppt, de Westkant vun de kanaadschen Rockies.<ref name="Cannings" /> Na de kanaadschen Geografen begünnt de kanaadschen Rocky Mountains süüdlich vun’n [[Liard River]] un in’n Oosten vun’n Rocky Mountain Trench, een Gravensysteem un groot Daal in’n Westen vun de Rocky Mountains. De Bargen, de sik na de [[Yukon (Territorium)|Yukon]] un in’t [[Noordwest-Territorium]] streckt, tellt se nich daarto. De Bargen deelt sik in den [[Muskwa Range]], den [[Hart Range]] un den [[Continetal Range]]. Anner Bargruppen na Noord to, so as den [[Selwyn Range]], den [[Mackenizie Range]], de [[Richardson Mountains]] oder de [[Brook Ranges]] in [[Alaska]] tellt de ''[[Geological Survey of Canada]]'' nich to de Rocky Mountains. De ''[[Geological Society of America]]'' daargegen bekiekt de Bargen as enen Deel vun de „Arktischen Rockies“.<ref name="Geology">Richard F. Madole u.a.: ''Rocky Mountains''. In: William L. Graf (Ruutgever): ''Geomorphic Systems of North America''. Decade of North American Geology. Vol. 2 (Centennial Special ed.). Geological Society of America (Januar 1987). S. 211–257.</ref> [[Bild:APDW-en.png|alternativtext=Kaart Afströömrebeden in Noordamerika|duum|De Afströömrebeden vun de Pazifik (in gröön) un de Atlantik (in rood) scheedt sik in de Rocky Mountains]] In de Rocky Mountains liggt de grote noordamerikaansche [[Waterscheed]], ene Linie an de Strööm op de Westsied in den [[Pazifik]] fleet un op de anner Sied in den [[Atlantik]] ströömt. Vun de [[Triple Divide Peak]] in’n US-amerikaanschen [[Glacier-Natschonaakpark (USA)|Glacier-Natschonaalpark]] fleet de Strööm nich alleen in de Atlantik un Pazifik, man ook in de [[Hudson Bay]]. Een Stück wieder na Noord to in [[Alberta]] fleet de [[Athabasca]] in’n [[Mackenzie River]], de in de [[Beaufortsee]], wat ene [[Nevenmeer|Siedensee]] vun de [[Nöördlike Iessee|nöördliche Iessee]] is, afströömt. Wichtige Strööm in de Rocky Mountains sünd: {| |- valign="top" | style="padding-right:50px;" | * [[Athabasca River]] * [[Colorado River]] * [[Columbia River]] * [[Fraser River]] | style="padding-right:50px;" | *[[Kootenay River]] * [[Liard River]] * [[Missouri River]] * [[Peace River]] * [[Platte River]] | * [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]] * [[Saskatchewan River]] * [[Snake River (Columbia River)|Snake River]] * [[Yellowstone River]] * [[Yukon (Stroom)|Yukon]] |} In de Rocky Mountains leevt nich vele Minschen un Städer liggt wied uuteenanner. In’n Middel leevt veer Minschen op enen Quadraatkilometer un wenige Städer hebbt meer as 50.000 Inwaners. De Inwanertallen sünd man in de Tied twüschen 1950 un 1990 stark anwussen. Binnen veertig Jaren wuss de Inwanertall in Montana an de 35&nbsp;% un in Utah un Colorado üm 150&nbsp;%. De Inwanertallen in velen Städer in de Rocky Mountains hebbt sik twüschen 1972 un 2012 verdubbelt. [[Jackson (Wyoming)|Jackson]] in Wyoming is to’n Bispeel rund 260&nbsp;% anwussen; binnen 40 Jaren vun 1244 op 4472 Inwaners.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.usgs.gov/ |titel=Geologic Provinces of the United States: Rocky Mountains |abruf=2024-07-21}}</ref> == Geologie == De öllste Steen in den Rocky Mountains is [[metamorphsch Steen]] uut dat [[Präkambrium]] un billt den Karn vun den [[Noordamerika|noordamerikaanschen Kontinent]]. Ook de rund 1,7&nbsp;Millionen Jaren ole Steen [[Argillit]], ene Aard [[Schever]] finnt sik in de Bargen. In’n [[Paläozoikum]] weer Noordamerika ünner sieden Water to liggen, so dat sik kilometerdicke Schichten [[Kalksteen]] un [[Dolomit]] aflagern deen.<ref name="gadd1">Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies''. Corax Press 1995, S. 76.</ref> In de süüdlichen Rocky Mountains, in dat hüdige Colorado, wurrn düsse olen Steen in’n [[Pennsylvanium]] (vöör ca. 300&nbsp;Millionen Jaren) to Bargen opfoolt. Düsse „Ancestral Rocky Mountains“ weren de Vöörlöper vun de Bargkeed vundaag. Se bestünnen grotendeels uut [[Präkambrium|präkambrischen]] metamorphen Steen, de vun Kalksteenschichten, de sik in de siede See tovöör aflagert harrn, na baven drückt wurr.<ref>Halka Chronic: ''Roadside Geology of Colorado''. Mountain Press Publishing Company 1980, ISBN 978-0-87842-105-3.</ref> De Ancestral Rocky Mountains [[Eroschoon|verweddern]] denn in’n laten Paläozoikum un fröhen [[Mesozoikum]] un hebbt veel aflagert [[Sedimentit|Sedimentsteen]] nalaten. In’t [[Mississippium]] (vöör ca. 350&nbsp;Millionen Jaren) stötten [[Terran]]en mit de westliche Kant vun Noordamerika tohoop, so dat sik in de [[Antler-Orogenees]] westen vun de hüdigen Rocky Mountains Bargen langs de Kant vun de noordamerikaansche Plaat opfolen.<ref name="Blakely">{{Internetquelle |url=http://jan.ucc.nau.edu:80/~rcb7/Text_WUS.html |titel=Text -- Geologic History Western US |abruf=2025-10-21 }} {{Webarchiv|url=http://jan.ucc.nau.edu/~rcb7/Text_WUS.html |wayback=20100622013326 |text=Text -- Geologic History Western US |archiv-bot=2026-08-15 17:34:51 InternetArchiveBot }}</ref> Över een Tied vun rund 270&nbsp;Millionen Jaren billen sik Bargen bloot an de noordamerikaansche Platenkant. Eerst vöör rund 80&nbsp;Millionen Jaren begunn de [[Orogonees]] ook wieder in’n Binnenland in de hüdigen Rocky Mountains.<ref name="English">{{Internetquelle |autor=Ron Blakely |url=http://web.uvic.ca/~stj/Assets/PDFs/04%20JE%20&%20STJ%20IGR%20Laramide.pdf |titel=Geologic History of Western US |archiv-url=https://web.archive.org/web/20100622013326/http://jan.ucc.nau.edu/~rcb7/Text_WUS.html |archiv-datum=2010-06-22 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> De Rocky Mountains vundaag schoven sik denn vöör 55&nbsp;Millionen Jaren in de [[laramiedsche Orogenees]] rop.<ref name="English" /> [[Bild:Shallow subduction Laramide orogeny.gif|thumb|right|upright=1.333|Bi de laramiedsche Orogenees schoov sik in de Subduktschoonszoon ene Plaat in enen sieden Winkel ünner de noordamerikaansche Plaat]] Wieder in’n Süden schoov sik de [[Farallon-Plaat]] in enen sieden Winkel ünner de [[noordamerikaansche Plaat]], so dat sik de Bargen vergleken mit anner [[Subduktschoon]]szonen, in de sik Bargen normalerwies rund 300&nbsp;km vun de Platengrenz ropschuuvt, wieder in’t Binnenland hoogschoven. De süüdlichen Rocky Mountains wurrn dör de Schichten vun [[Perm (Geologie)|permischen]] un [[Pennsylvanium|pennsylvaanschen]] Sedimentsteen, de sik in de Ancestral Rocky Mountains formt harrn, hoogschaven. So’ne Sedimentrester wurrn faken in steilen Winkels langs de Flanken vun de Bargkeed ümböögt un sünd vundaag an velen Steden in de Rocky Mountains to seen, so as to’n Bispeel an de [[Dakota Hogback]], ene [[Sandsteen|Sandsteenformatschoon]] uut de fröhe [[Kried (Geologie)|Kriedtied]] an de Oostflank vun de hüdigen Rocky Mountains. Na de laramiedsche Orogenees, weren de Rocky Mountains sachtens, so as dat [[Tibeetsch Hoogland]], een rund 6.000&nbsp;m hoog [[Plateau]]. In’n verleden 60&nbsp;Millionen Jaren het [[Eroschoon]] de Felsen afslepen, den öller Fels dör ünner vöördaag bröcht un de Rocky Mountains so as se vundaag sünd formt.<ref>Ben Gladd: ''Canadian Rockies Geology.'' Corax Press 2008, S. 80–81. <nowiki>ISBN 9780969263128</nowiki>.</ref> [[Bild:Jackson Glacier terminus.jpg|thumb|right|Gletschers, so as [[Jackson Glacier|Jackson-Gletscher]] in de [[Glacier-Natschonaalpark]] in [[Montana]], hebbt de Rocky Mountains formt]] In’n [[Pleistozän]] (vöör ca. 1&nbsp;Millioon – 70.000&nbsp;Jaren) un [[Holozän]] (vöör ca. 11.000&nbsp;Jaren) weren de Rocky Mountains [[Gletscher|vergletschert]]. Düsse Iestieden hebbt de Landschop vun de Bargkeed präägt un grote [[Keteldaal|Keteldalen]] formt.<ref name="Pierce79">K.L. Pierce: ''History and dynamics of glaciation in the northern Yellowstone National Park area''. U.S. Geological Survey Professional Paper 729-F. Washington, DC 1979, S. 1–90.</ref> Alle düsse geoloogschen Perzessen hebbt veel verscheden Steen an de Böverflach brocht, to’n Bispeel vulkaansch Steen uut dat [[Paläogen]] un [[Neogen]] (vöör ca. 66–2,6&nbsp;Millionen Jaren) in de [[San Juan Mountains]] un anner Rebeden. De Eroschoon in dat [[Wyoming Basin]] het över Millionen Jaar een relativ platt Landschop formt. De [[Teton Range]] un anner Bargkeden in de Midd vun de nöördlichen Rocky Mountains bestaat uut braken un foolt Steen uut dat Paläozoikum un Mesozoikum, de över Karns vun [[Magmaatsche Steen|magmaatschen]] un metamorphen Steen uut dat [[Proterozoikum]] un [[Archaikum]] liggt. Düsse öller Karns sünd in’n Teton Range rund 1,2&nbsp;Milliarden Jaren oold, in de [[Beartooth Mountains]] sogaar 3,3&nbsp;Milliarden Jaren.<ref name="USGS" /> == Klima == [[Bild:Waldsterben_im_Rocky_Mountains_National_Park,_Sommer_2010.JPG|duum|Wooldstarven in’n [[Rocky-Mountain-Natschonaalpark]], [[Colorado]], in’n Summer 2010]] In de Rocky Mountains weit de Wind meest uut’n Westen. De Wind drivt so Wulken vun’n Pazifik vöör de Bargen, de sik daar staut un daalregent. So het de noordamerikaansche Pazifikküst överdöörsnidlich starken [[Nedderslag]]. De [[Great Plains]] achter de Rocky Mountains sünd daarför överdöörsnidlich dröög. Dat Wedder in de Rocky Mountains is so meist hevenschaddig un wulkig. Ene Uutnaam is dat Rebeed üm Yellowstone, dat ook wekenlang Schöönweddertieden hebben kann. Dat [[Klima]] vun de Rocky Mountains is typisch för een Bargland. De Döörsnidstempertuur liggt bi üm de 6&nbsp;°C. Mit 28&nbsp;°C is de Juli de heetste Maand, de Januar is mit −14&nbsp;°C de küllste. De Nedderslag liggt över dat Jaar verdeelt bi 36&nbsp;cm. De Sommer in de Rocky Mountains sünd mit 15&nbsp;°C un 15&nbsp;cm Nedderslag warm un dröög. In’n Juli dunnert un weddert dat in’n Snid 18 Stunnen. Sunnerlich in’n August veroorsaket de [[Dunnerwedder]] faken [[Wooldbrand|Wooldbränn]]. De Winter sünd koold un natt, mit -2&nbsp;°C un hebbt döörsnidlich 29&nbsp;cm Nedderslag. [[Snee|Sneeschichten]] vun fiev bet söss Meter sünd nich raar; in’n Noorden kann de Snee sogaar 15 bet 18&nbsp;m dick warrn. Af un an weit winters man ook warmen [[Wind]] vun’n Pazifik. Düsse Wind heet [[Chinook (Wind)|Chinook]] un kann de [[Temperatur]] op enen Slag 20 bet 25&nbsp;°C anstiegen maken. == Flora un Fauna == [[Bild:Alpine tundra Copper Mountain Colorado.jpg|alternativtext=Blick op Bargwisch|duum|Alpine Tundra in’n Rocky Mountains ([[Copper Mountain]]) in Colorado]] De Rocky Mountains deelt sik je na Boombestand un [[Oort (Biologie)|Aarden]] in verscheden Levensrüüm. In dat [[Hoochland|Hoogland]] un de [[alpine Tundra]] köönt kene [[Boom|Bööm]] wassen. De [[Great Plains]] liggt in’n Oosten vun de Rockies un sünd ene Grasslandschop, de op 550&nbsp;m över de See liggt. De alpine Tundra liggt baven de [[Boomgrenz]], de in New Mexico op 3.700&nbsp;m un in de büterst Noorden bi de [[Yukon (Stroom)|Yukon]] op 750m liggt. === Flora === De ''[[U.S. Geological Survey]]'' tellt tein verscheden Wooldrebeden in de Rocky Mountains. In de Woold in de süüdlichen warmen un drögen Rebeden finnt sik [[Pinyon-Fören|Pinyon-]] un [[Geel-Fören]] mischt mit [[Machangel]]bööm oder Mischwoold mit [[Ekenboom|Eken]] un [[Föhren|Fören]]. In de Woold in de nöördlichen küller un natter Rebeden finnt sik besünners [[Douglasie]]n, [[westamerikaansche Hemlockdann]]en, [[Küstenföhr|Küstenfören]] un [[amerikaansche Fledderesp]]en oder Mischwoold uut Fören un [[Fichten]]. Dicht bi de Boomgrenz wasst veel [[Nadelboom|Nadelbööm]] as [[Krummholt]], to’n Bispeel [[Wittstamm-Föhr|Wittstamm-]] un [[Bostenföhr|Bostenfören]].<ref name="USGS">{{Internetquelle |autor=T. J. Stohlgreen |url=https://www.usgs.gov/ |titel=Rocky Mountains |werk=Status and Trends of the Nation's Biological Resources |hrsg=United States Geological Survey |archiv-url=https://web.archive.org/web/20060927145110/http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/wm146.htm |archiv-datum=2006-09-27 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> <gallery> Bild:Pinus edulis Torrey-UT.jpg|alternativtext=Ene Pinyon-Föör mit Bargen in’n Achtergrund|Pinyon-Föör<br/><small>(Pinus edulis)</small> Bild:Juniperus scopulorum, Yellowstone National Park, Montana 01.jpg|alternativtext= Ene Rocky Mountains-Machangel an enen Barghang|Rocky Mountains-Machangel<br/><small>(Juniperus scopulorum)</small> Bild:Pinus ponderosa scopulorum Custer State Park SD.jpg|alternativtext=Ene Rocky Mountains-Geel-Föör twüschen Felsen|Rocky Mountains-Geel-Föör <br/><small>(P. ponderosa var. scopulorum)</small> Bild:Pseudotsuga glauca forest.jpg|alternativtext=Een Holt uut Rocky Mountains-Dougalsien|Rocky Mountains-Dougalsien<br/><small> (Pseudotsuga menziesii var. glauca)</small> Bild:Tsuga heterophylla near Rainier.jpg|alternativtext=Ene Grupp Westamerikaansche Hemlockdannen mit Bargen in’n Achtergrund|Westamerikaansche Hemlockdannen <br/><small>(Tsuga heterophylla)</small> Bild:2013-10-06 15 04 21 Aspens during autumn along the Changing Canyon Nature Trail in Lamoille Canyon, Nevada.jpg|alternativtext=Grupp Amerikaansche Fledderespen|Amerikaansche Fledderespen <br/><small>(Populus tremuloides)</small> </gallery> === Fauna === De Rocky Mountains sünd een wichtigen Levensruum för grote [[Söögdeerten|Söögdeerter]], so as [[Wulf|Wülv]], [[Elk]]en, [[Wapiti]]s, [[Muuldeerthart]]en, [[Wittsteerthart]]en, [[Gavelbuck|Gavelbück]], [[Sneezeeg|Sneezegen]], [[Dickhoornschaap]], [[Sülverdass]]en, [[Swartbaar|Swartbaren]], [[Grizzlybaar|Grizzlybaren]], [[Koyoot|Koyoten]], [[Puma]]s, [[Löss|Lossen]] un [[Veelfraat|Veelfraten]].<ref name=USGS/><ref>{{Internetquelle |url=https://www.britannica.com/place/Rocky-Mountains |titel=Rocky Mountains |werk=britannica.de |datum=2025-10-14 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> De europääschen Kolonisten, de sik in de Bargen daallaten hebbt, harrn avers allerwegens enen negativen Inflood op de groten Söögdeerter, man ook op veel anner Aarden, so as op [[Üütsen]], [[Fisch]], so as de [[Cutthroat-Forell|Cutthroat-Forellen]] un [[Witte Stöör|witte Stören]] oder [[Vagels]], so as [[Wittsteert-Sneehohn|Wittsteert-Sneehöner]], [[Trumpeterswaan]]s, [[Wittkoppseeaadler]]s un [[Wannerfalk]]en. In de US-amerikaanschen Rocky Mountains sünd grote [[Roofdeerter|Roovdeerter]] so as de Grizzlybaar oder Wülv uutrott worrn. Se sünd man to’n Deel wedder ansedelt worrn, so as de Wülv in de [[Yellowstone-Natschonaalpark]]. Anner Aarden, de de dör Schuulprogrammen wedder toneemt, sünd to’n Bispeel de Wittkoppseeaadler un de Wannerfalk.<ref name="USGS" /> <gallery> Bild:Yellowstone-wolf-17120-2.jpg|alternativtext=Wulf in’n Snee|Ansedelt Wulf in’n Yellowstone-Natschonaalpark Bild:Rocky-mountain-elk.jpg|alternativtext=Twee Rocky Mountains-Wapitis|Mannliche Rocky Mountains-Wapitis (Cervus canadensis nelsoni) Bild:Moose superior.jpg|alternativtext=Mannlich westkanaadsche Elk |Westkanaadsche Elk<br/><small>(Alces alces andersoni)</small> Bild:Mule buck elk creek m myatt (5489214303).jpg|alternativtext=Mannliche Muuldeerthart in’n Winter|Muuldeerthartbuck<br/><small> (Odocoileus hemionus)</small> Bild:Antilocapra americana.jpg|alternativtext=Mannliche Gavelbuck|Mannliche Gavelbuck <br/><small>(Antilocapra americana)</small> Bild:Mountain Goat Mount Massive.JPG|alternativtext=Sneezeeg op Felsen|Sneezeeg <br/><small>(Oreamnos americanus)</small> Bild:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|alternativtext=Dickhoornschaap |Dickhoornschaap <br/><small>(Ovis canadensis)</small> Bild:Canadian Rockies - the bear at Lake Louise.jpg|alternativtext=Swartbaar|Swartbaar<br/><small>(Ursus americanus)</small> Bild:GrizzlyBearJeanBeaufort.jpg|alternativtext=Grizzlybaar in hogen Gras|Grizzlybaar <br/><small>(Ursus arctos horribilis)</small> Bild:Canada lynx by Michael Zahra (cropped).jpg|alternativtext=Kanaadsche Loss in’n Snee|Kanaadsche Loss<br/><small> (Lynx canadensis)</small> Bild:Wolverine 01.jpg|alternativtext=Veelfraat op een Boomstamm|Veelfraat<br/><small> (Gulo gulo luscus)</small> Bild:Bald eagle about to fly in Alaska (2016).jpg|alternativtext=Wittkoppseeaadler op Boomstuml mit Bargen in’n Achtergrund|Wittkoppseeaadler <br/><small>(Haliaeetus leucocephalus)</small> </gallery> ==Historie== ===Vöörkoloniale Tied=== [[Bild:Folsom point.png|thumb|Ene Speerspitz, so as se de [[Paläoindianer|paläoindiaansche]] [[Folsom-Kultuur]] för de Jagd op dat ''bison antiquus'' bruuk|alternativtext=Speerspitz uut Steen vöör swatten Achtergrund]] Na de leste [[Iestied]] leven verscheden [[Paläoindianer|paläoindiaansche]] Gruppen in de Rocky Mountains un later [[Indianer|indiaanasche]] Stämm, so as de [[Apachen]], [[Arapaho]], [[Bannock]], [[Blackfoot]], [[Cheyenne (Volk)|Cheyenne]], [[Coeur d’Alene]], [[Kalispel]], [[Absarokee|Crow]] , [[Flathead]], [[Shoshone]], [[Sioux]], [[Ute (Volk)|Ute]], [[Kutenai]], [[Sekani]], [[Dunne-za]]. Se jagen in de Bargdalen Deerter, de vundaag uutstorven sünd, so as [[Mammut]]s oder dat ''Bison antiquus'', een [[Bison]], dat rund 20&nbsp;% grötter weer as de Deerter vundaag. So as ook moderne Stämm trocken de Paläoindianers winters wegen de Bisonjagd in de [[Great Plains]]. In’t Vöörjaar trocken se wedder in de Bargen un füngen daar Fisch, jagen Wild so as [[Harten (Wild)|Harten]] un [[Elk]]en oder sammeln [[Beer (Beerboom)|Beren]].<ref name="USGS" /> ===16.–18.&nbsp;Jhd.=== De spaansche Opdecker [[Francisco Vázquez de Coronado]] marscheer 1540 mit enen Trupp Soldaten un [[Misschonar|Misschonaren]] in de Rocky Mountains.<ref name="PBS2001">{{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/kenburns/the-west/ |titel=Watch The West {{!}} Full Documentary Now Streaming {{!}} Ken Burns {{!}} PBS |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> 1610 grünnen de [[Spanien|Spanier]] [[Santa Fe (New Mexico)|Santa Fe]] in de Rocky Mountains vun dat hüdige [[Nee-Mexiko|New Mexico]]. Vundaag is dat de öllste döörgaans bewaant Stad in de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]]. De Spaniers bröchen [[Peerd|Peer]], [[Warktüüch|Warktügen]] uut [[Metall]] un [[Füürwapen]] mit un slepen ne’e Krankheiden in. De ne’en Deerter un Technologien bröchen enen groten Wannel in de Kultuur vun de indiaanschen Gruppen in’n Gang. An de inslepen Krankeheiden güngen veel Indianers to Grunn. Se wurrn later vun eer Land verdreven oder in Kriegen uutrott.<ref name="USGS" /> De franzööschen [[Pelz|Pelzhändler]] Pierre un Paul Mallet, de op een Reis döör de [[Great Plains]] in de Gegend üm de Born vun de [[Platte River]] in de Bargen kemen, gellt för de eersten Europäers, de düsse Barggrupp, de bi de lokalen Stämm slicht „stenige Bargen“, also op Engelsch „Rocky Mountains“, heet, to seen kregen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/kenburns/the-west/ |titel=Watch The West {{!}} Full Documentary Now Streaming {{!}} Ken Burns {{!}} PBS |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> [[File:Alexander MacKenzie by Thomas Lawrence (c.1800).jpg|thumb|upright|Sir Alexander Mackenzie üm 1800]] [[Alexander Mackenzie]] het 1793 as eersten Europäer de Rocky Mountains överdweert.<ref name="PrincetonNWPass">{{Internetquelle |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/northwest-passage/mackenzie.htm |titel=Mackenzie |abruf=2025-10-21}}</ref> He het ook den Böverloop vun den [[Fraser River]] opdeckt un keem op’n 20.&nbsp;Juli bi Bella Cola in de hüdige kanaadsche Provinz [[British Columbia]] bet an de Pazifikküst. He weer so ook de eerste Europäer, de nöördlich vun Mexiko dweer döör heel Noordamerika reist is.<ref name="CAHistPlace">{{Internetquelle |url=https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=14662&pid=0 |titel=HistoricPlaces.ca - HistoricPlaces.ca |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> De [[Lewis-un-Clark-Expeditschoon]] (1804–1806) weer de eerste wetenschopliche Expeditschoon in de Rocky Mountains, de Deerter, Planten un Steen in den Bargen sammel.<ref name="NPSScientificEncounters">{{Internetquelle |url=https://www.nps.gov/nr/travel/lewisandclark/encounters.htm |titel=Scientific Encounters--Lewis and Clark Expedition: A National Register of Historic Places Travel Itinerary |abruf=2025-10-20}}</ref> Ook vöör de Expeditschoon leven al Europäers, de ''[[Mountain Men]]'', in de Bargen. Se trocken in de Tied twüschen 1720 bet 1800 döör Bargen op Söök na [[Iesen]]-, [[Gold]]- un anner [[Arz]]vöörkamens un weren op Jaagd na Pelzen. De [[North West Company]] grünn 1799 dat [[Rocky Mountain House]] as een Hannelsposten bi dat hüdige [[Rocky Mountain Foothills]] in de moderne kanaadsche Provinz [[Alberta]]. De Konkurrent, de [[Hudson’s Bay Company]] grünn dichtbi dat Acton House.<ref name="PC2012">{{Internetquelle |autor=Government of Canada Parks Canada Agency |url=https://parks.canada.ca/lhn-nhs/ab/rockymountain/index.aspx |titel=index |datum=2017-03-28 |abruf=2025-10-20}}</ref> Düsse Hannelsposten denen de Europäers as Stüttpunkten bet in dat fröhe 19.&nbsp; Jhd. So to’n Bispeel ook för [[David Thompson (Kartograaf)|David Thompson]] sien Expeditschonen, de den Columbia River bet an de Pazfik uutforscht het.<ref name="nwda2006">''Guide to the David Thompson Papers 1806–1845''. Northwest Digital Archives 2006. ([http://nwda-db.wsulibs.wsu.edu/findaid/ark:/80444/xv07195 online])</ref> De [[Londoner Verdrag vun 1818]] het den [[49. nöördlichen Bredengraad]] vun de [[Lake of the Woods]] bet an de „Stony Mountains“<ref name="USDS2007">''Treaties in Force.'' United States Department of State November 2007. ([https://2009-2017.state.gov/documents/organization/83046.pdf online])</ref> as Grenz twüschen dat [[Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland|Verenigt Königriek]] un de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]] fastleggt. De Rebeden westen vun de Rocky Mountains wullen de Verenigten Staten un dat Verenigt Königriek gemeensaam besetten. De Grenzstried in Oregon, de al opkamen weer, bleev noch unklaar. 1819 geev Spanien den Anspröök op sien Land noorden vun de 42.&nbsp;Breidengraad op un dat Territorium an de Verenigten Staten af. === 19. un 20.&nbsp;Jhd. === [[File:Silver mines, Aspen, Colorado, 1898.jpg|thumb|Sülvermien in [[Aspen, Colorado]] (1898)|alternativtext=Blick op Sülvermien an enen groten Barg]] In’n 19.&nbsp;Jhd. bröchen Pelzhändler un Opdeckers de eerste grote amerikaansche Präsenz in de Rocky Mountains in’n Gang. Enige wurrn recht bekannt, so as [[William Henry Ashley]], [[Jim Bridger]], [[Christopher Houston Carson|Kit Carson]], [[John Colter]], [[Thomas Fitzpatrick]], [[Andrew Henry]] un [[Jedediah Smith]]. Op den 24.&nbsp;Juli 1832 föhr [[Benjamin Bonneville]] den eersten Treck mit Waggons över den Süüdpass in Wyoming döör de Rocky Mountains.<ref name="USGS" /> Jüstso wurrn na Mackenzie sien Expeditschoon 1794 westen vun de nöördlichen Rocky Mountains in de Regioon, de daarmaals [[New Caledonia]] heet un nu in dat kanaadsche British Columbia liggt, Hannelsposten för den Pelzhannel, so as [[Fort McLeod]], [[Fort Fraser]] un [[Fort St. James]], opricht. In’n [[Oregon Dispute]] verhanneln dat Verenigte Königriek vun Grootbritannien un de Verenigten Staten verhanneln in de tokamen Tied över de Grenz in Noordamerika. Se kemen man nich övereen. 1841 föhr [[James Sinclair]], de ''Chief Factor'' vun de Hudson’s Bay Company, rund 200 Lüüd vun de [[Red River Colony]] na West to. Se schullen daar dat [[Fort Vancouver]] Stütt geven un so dat [[Columbia District]] as ene Kolonie för dat Verenigte Königriek sekern. De Treck överdweer de Rocky Mountains döör dat [[Columbia Valley]], een Daal in de Rocky Mountain Trench bi dat hüdige [[Radium Hot Springs (British Columbia)|Radium Hot Springs]] in British Columbia un reis denn na Süüd to wieder. Liekers geev Grootbritannien 1846 sienen Anspröök op dat Territorium in’n Columbia District süden vun de 49.&nbsp;Bredengraad op un sett mit de Verenigten Staten in’n [[Oregon Treaty]] de Grenz vun de Territorien fast.<ref name="CSPN">{{Internetquelle |url=http://content.lib.washington.edu/curriculumpackets/treaties/assimilation2.html |titel=A History of Treaty-Making and Reservations on the Olympic Peninsula |abruf=2025-10-21 }} {{Webarchiv|url=http://content.lib.washington.edu/curriculumpackets/treaties/assimilation2.html |wayback=20130117093537 |text=A History of Treaty-Making and Reservations on the Olympic Peninsula |archiv-bot=2026-08-15 17:34:51 InternetArchiveBot }}</ref> In’n 1840-er kemen Dusende över den [[Oregon Trail]] döör de Rocky Mountains an de noordamerikaansche Pazifikküst.<ref name="BLMotic">{{Internetquelle |url=https://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |titel=Basic Facts About the Oregon Trail |werk=U.S. Departement of the interior, Bureau of Land Management |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160304084450/http://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |archiv-datum=2016-03-04 |abruf=2025-10-20 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |wayback=20130117093537 |text=Basic Facts About the Oregon Trail |archiv-bot=2026-08-15 17:34:51 InternetArchiveBot }}</ref> De Mormonen hebbt sik 1847 bi de Grote Soltsee in dat hüdige Utah daallaten.<ref name="UNL">{{Internetquelle |url=http://cdrh.unl.edu:80/diggingin/trailsummaries/di.sum.0006.html |titel=Mormon Trail - Digging In |abruf=2025-10-20}}</ref> Twüschen 1859 un 1864 keem in Colorado, Idaho, Montana un British Columbia Gold vöördaag, so dat de Goldruusch noch eenmaal Dusende Lüüd in de Bargen bröch un de Bargbo de eerste grote Industrie in de Rocky Mountains worrn is. 1869 weer de eerste transkontinentale Iesenbaanrout fardig un verbunn nu de Rocky Mountains mit de US-amerikaansche Oostküst.<ref name="UC2012">{{Internetquelle |url=http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu:80/themed_collections/subtopic2b.html |titel=Calisphere - The Transcontinental Railroad |abruf=2025-10-20 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/themed_collections/subtopic2b.html |wayback=20120412120759 |text=Calisphere - The Transcontinental Railroad |archiv-bot=2026-08-15 17:34:51 InternetArchiveBot }}</ref> 1872 is in de Rocky Mountains de weltwied eerste Natschonaalpark, de Yellowstone-Natschonaalpark, grünnt worrn.<ref name="NPS">{{Internetquelle |url=https://www.nps.gov/yell/index.htm |titel=Yellowstone National Park (U.S. National Park Service) |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> Op de kanaadsche Sied wurr de eerste transkontinentale Iesenbahnrout, de Canadian Pacific Railway, eerst 1885 fardig un leep nu över de Kicking Horse un de Rogers Pass döör de Rocky Mountains.<ref name="StanfordCPR">{{Internetquelle |url=http://www.stanford.edu:80/group/west/cgi-bin/pager.php?id=108 |titel=Canadian Pacific Railway |abruf=2025-10-20 }} {{Webarchiv|url=http://www.stanford.edu/group/west/cgi-bin/pager.php?id=108 |wayback=20121120171941 |text=Canadian Pacific Railway |archiv-bot=2026-08-15 17:34:51 InternetArchiveBot }}</ref> Op Initschatiev vun de Candian Pacific Railway Company besloot dat kanaadsche Parlament groot Rebeden in den kanaadschen Rocky Mountains as schuult Gebeden uuttowiesen, so as de [[Jasper-Natschonaalpark|Jasper]]-, [[Banff-Natschonaalpark|Banff]]-, [[Yoho-Natschonaalpark|Yoho]]- un de [[Waterton Lakes-Natschonaalpark]]. De Iesenbahnfirma wull so den Tourismus un daarmit ook Iesenbahnfahrten in de kanaadschen Rockies in’n Gang bringen. De Glacier-Natschnaalpark is jüstso op Initschatiev vun de [[Great Northern Railway Company]] grünnt worrn.<ref name="PennState2011">{{Internetquelle |url=https://courses.ems.psu.edu/geosc10/l7_p3.html |titel=Glacier National Park {{!}} Course Template |abruf=2025-10-20}}</ref> In’n Verloop vun dat 19.&nbsp;Jhd. hebbt sik meer un meer Minschen in de Dalen un de Bargbostäder vun de Rocky Mountains daallaten. To’n Enn vun’n 19. un to’n Anfang vun’n 20.&nbsp;Jhd. sünd denn Ideen rund üm Schuul för de Natuur un de Ümwelt starker opkamen. De US-amerikaansche Präsident [[Benjamin Harrison]] het daarüm 1891/92 verscheden Wooldreservaten in de Rocky Mountains uutwiesen. 1905 vergrötter de US-amrikaansche Präsident [[Theodore Roosevelt]] dat [[Medicine Bow – Routt National Forest|Medicine Bow Forest Reserve]], dat vundaag de [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] is.<ref name="USGS" /> In’n Verloop vun’n 20.&nbsp;Jhd wuss de Tourismusbranche in de Rocky Mountains ran. Bueree, Holtbo un Bargbo bleven man ook wichtige Branchen in de Bargen. == Industrie == [[Datei:Rig wind river.jpg|duum|Bohrtoorn för Eerdgas in de [[Wind River Mountains]] in [[Wyoming]]|alternativtext=Bohrtoorn mit Bargen in’n Achtergrund]] In’n Rocky Mountains finnt sik veel bruukbaar Ressourcen, so as [[Kopper]], [[Gold]], [[Blie|Blee]], [[Molybdän]], [[Sülver]], [[Wolfram]] un [[Zink]]. Dat [[Wyoming Basin]] un en poor lütter Rebeden hebbt grote Reserven an [[Steenköhlen|Steenkölen]], [[Eerdgas]], [[Öölschever]] un [[Eerdööl]]. De Climax-Mien bi Leadville in [[Colorado]] weer de weltwied gröttste Produzent vun Molybdän, dat as Mischmetall in [[Hittenfastigkeid|hittenfast]] [[Staal]] nödig is. Över 3000 Minschen arbeiden dunntomalen in de Mien. De [[Coeur d’Alene (Idaho)|Coeur d’Alene]]-Mien in’n Noorden vun [[Idaho]] produzeert Sülver, Blee un Zink. De gröttsten Steenköhlenmienen in [[Kanada]] liggt bi [[Fernie (Brietsch-Kolumbien)|Fernie]] un [[Sparwood]] in [[British Columbia]]; anner Steenkölenmienen liggt bi [[Hinton (Alberta)|Hinton]] in [[Alberta]] un in de nöördlichen Rocky Mountains bi [[Tumbler Ridge]] in [[British Columbia]].<ref name="USGS" /> As negative Folg vun de [[Bargbo]], präägt ook Schuttbargen un deelwies giftigen Affall de Rocky Mountains. Een prominent Bispeel is ene Zinkmien, de den [[Eagle River (Colorado River)|Eagle River]] in’n Noorden vun Colorado 80 Jaren lang stark versmuddt het. De hogen Zinkkonzentratschonen sünd mit dat regelmatig Hoogwater in’t Vöörjaar uut de Mien in den Stroom spöölt worrn un hebbt [[Algen]], [[Moos]] un den[[ Forellen]]-Bestand in’n Eagle River schaadt.<ref name="USGS" /><ref name="Brandt93">E. Brandt: ''How much is a gray wolf worth?''. In: ''National Wildlife''. Vol. 31 (1993), S. 412.</ref> De Rocky Mountains hebbt een Reeg [[Sedimentbeken]], de riek an [[Coal Bed Methane]] (CBM) sünd. Dat is Eerdgas, dat sik döör [[Bakterien]] oder hoge Temperaturen uut Kölen billt. Coal Bed Methane deckt rund 7&nbsp;% vun de Nafraag na Eerdgas in de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]] af. De gröttsten Borns för Coal Bed Methane in de Rocky Mountains liggt in’t [[San Juan Basin]] in [[Nee-Mexiko|New Mexico]] un Colorado un in’t [[Powder River Basin]] in [[Wyoming]]. Tohoop hebbt de beiden Beken meer as ene Billion Kubikmeter Eerdgas. Dat Gas kann uut de Köhl lööst warrn, indem dat Water in de Kölen sprütt warrt un dat Gas so ruutkamen kann (dat heet [[hydraulisch Fracken]]).<ref>{{Cite web|url=http://pubs.usgs.gov/fs/fs-158-02/fs-158-02.html|title=Coal-Bed Gas Resources of the Rocky Mountain Region|publisher=USGS|id=USGS fact sheet 158-02|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628182640/http://pubs.usgs.gov/fs/fs-158-02/fs-158-02.html|archive-date=28. Juni 2012}}</ref> [[Bueree]] un [[Wooldbo]] sünd wichtige Branchen in de Rocky Mountains. De Bueree ümfaat [[Ackerbo]] un [[Veetucht]]. De Buren drievt dat [[Veehtüch|Vee]] in Trecks sommertieds op [[Weid]]en, de höger in de Bargen liggt un winters op Weiden, de deper liggt. Düt Systeem heet ook [[Transhumanz]].<ref name="USGS" /> == Tourismus un Natschonaalparks == [[Datei:Steam Phase eruption of Castle geyser with double rainbow.jpg|duum|Castle Geyser in’n [[Yellowstone-Natschonaalpark]]]] Millionen Minschen besöökt jeed Jaar de Rocky Mountains. De Besökers kaamt över heel dat Jaar henweg, summertieds to’n Wannern un Campen in de [[Naturreservat]]en un Natschonaalparks, un wintertieds to’n [[Ski]]lopen oder [[Snowboard]]ing.<ref name="USGS" /><ref>{{Internetquelle |url=https://www.nationalparks.org/explore/parks/rocky-mountain-national-park |titel=Rocky Mountain National Park |datum=2024-08-01 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> In de Rocky Mountains sünd ook jümmers wedder Touristen bi Unfäll üm’t Leven kamen, to’n Bispeel dör enen Fall vun steilen Klippen oder Steen, de daalfullen sünd.<ref name="AAC-1993">{{Internetquelle |url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/13199308300/Falling-Rock-Loose-Rock-Failure-to-Test-Holds-Wyoming-Wind-River-Range-Seneca-Lake |titel=AAC Publications - Falling Rock, Loose Rock, Failure to Test Holds, Wyoming, Wind River Range, Seneca Lake |abruf=2025-10-20}}</ref><ref name="CLMB-20070814">{{Internetquelle |autor=Dougald MacDonald |url=https://www.climbing.com/news/trundled-rock-kills-nols-leader/ |titel=Trundled Rock Kills NOLS Leader |werk=Climbing |datum=2007-08-14 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref><ref name="TRIB-20151209">{{Internetquelle |autor=Alan Rogers, Star-Tribune |url=https://trib.com/lifestyles/recreation/article_eca43632-2f91-519f-bb81-0c59ed52e07e.html |titel=Officials rule Wind River Range climbing deaths accidental |datum=2015-12-09 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref><ref name="WYO-20180814">{{Internetquelle |autor=Kelsey Dayton |url=http://wyofile.com/deadly-underestimation/ |titel=Deadly underestimation |werk=WyoFile |datum=2018-08-24 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> Bi anner Malören muss de Bargwacht to’n Bispeel Wannerer uut de Luft mit’n [[Helikopter]] redden.<ref name="MP-2009">{{Internetquelle |url=https://www.mountainproject.com/area/106521163/squaretop-mountain |titel=Rock Climbing in Squaretop Mountain, Wind River Range |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> Anner Gefaren köönt [[Wooldbrand|Wooldbränn]], [[Sneestörm]] un düchtig külle Temperaturen in de Nacht ween.<ref name="PD-20050727">{{Internetquelle |url=http://www.pinedaleonline.com/news/2005/07/WindRiverRangecondit.htm |titel=Wind River Range condition update - Pinedale, Wyoming |abruf=2025-10-20}}</ref> De gröttste Attraktschoon in de Rocky Nountains sünd de [[Natschoonaalpark]]s, so as de weltbekannte [[Yellowstone-Natschonaalpark]]. De Naam „Yellowstone“ kümmt vun de Yellowstone River, de döör enen Canyon mit gele Stenen löppt. De sülve Naam hett ok de gröttste See in de Park. In’n Park givt dat veel [[Geysir]]en; de Bekanntste heet ''Old Faithful''. De Park is [[Weltkultuurarv]] vun de [[UNESCO]]. De Natschonaalparks in de Rocky Mountains sünd: ;USA [[Datei:Yellowstone Natl Park poster 1938.jpg|duum|rechts|230px|Plakaat vun 1938 för den Yellowstone-Natschonaalpark.]] * [[Yellowstone-Natschonaalpark]] * [[Glacier-Natschonaalpark (USA)|Glacier-Natschonaalpark]] * [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] * [[Grand Teton-Natschonaalpark]] ;Kanada * [[Jasper-Natschonaalpark]] * [[Banff-Natschonaalpark]] * [[Kootenay-Natschonaalpark]] * [[Yoho-Natschonaalpark]] * [[Waterton Lakes-Natschonaalpark]] * [[Glacier-Natschonaalpark (Kanada)|Glacier-Natschonaalpark]] == Biller == <gallery perrow="3" heights="180"> Bild:Rocky Mountains around Mount Ida, Rocky Mountains National Park 20110824 2.jpg|Rocky Mountains üm [[Mount Ida]] in’n [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] Bild:Alberta Rocky Mountains (39358603442).jpg|Een Daal in de [[Kanada|kanaadschen]] Rockies ([[Alberta]]) Bild:Rocky Mountains Colorado.JPG|Rocky Mountains in [[Colorado]] Bild:Trail Ridge Road, Rocky Mountains National Park 20110824 1.jpg|[[Trail Ridge Road]] in’n Rocky Mountain-Natschonaalpark Bild:Moraine Lake 17092005.jpg|Valley of the Ten Peaks un Moraine Lake in’n [[Banff-Natschonaalpark]], Kanada Bild:Colorado rocky mtns.JPG|Rocky bi Ward, [[Boulder County]], Colorado </gallery> == Literatuur == ;Översicht * Jill Baron: ''Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective''. Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9. [https://books.google.com/books?id=zxvFXkH0828C&q=Rocky%20Mountains&pg=PP1 Google Books]. * Sidford F. Hamp: ''The Treasure of Mushroom Rock: A Story of Prospecting in the Rocky Mountains''. G. P. P * Rick Newby: ''The Rocky Mountain Region''. Greenwood Press, 2004. ISBN 0-313-32817-X. [https://books.google.com/books?id=xv5ivm13_0oC&q=Rocky%20Mountains&pg=PP1 Google Books]. * Richard Cannings: ''The Rockies: A Natural History.'' Greystone Books / David Suzuki Foundation, 2007. ISBN 978-1-55365-285-4. ;Geografie * G. P. V. Akrigg, Helen B. Akrigg: ''British Columbia Place Names.'' UBC Press, Vancouver 1997. * Ernest G. Mardon, Austin A. Mardon: ''Community Place Names of Alberta.'' Golden Meteorite Press, Edmonton 2010. * Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies.'' Corax Press, 1995. ISBN 978-0-9692631-0-9. * National Park Foundation: ''Rocky Mountain National Park''. ([https://www.nationalparks.org/explore/parks/rocky-mountain-national-park online]) ;Geologie un Geomorphologie * Richard F. Madole u. a.: ''Rocky Mountains.'' In: William L. Graf (Ruutgevers): ''Geomorphic Systems of North America. Decade of North American Geology, Vol. 2 (Centennial Special Edition).'' Geological Society of America, Boulder 1987, S. 211–257. * Halka Chronic: ''Roadside Geology of Colorado.'' Mountain Press Publishing Company, 1980. ISBN 978-0-87842-105-3. * Joseph M. English, Stephen T. Johnston: ''The Laramide Orogeny: What Were the Driving Forces?'' In: ''International Geology Review.'' Band 46, Nr. 9, 2004, S. 833–838. DOI: 10.2747/0020-6814.46.9.833. * K. L. Pierce: ''History and Dynamics of Glaciation in the Northern Yellowstone National Park Area.'' U.S. Geological Survey Professional Paper 729-F, Washington D.C. 1979. * U.S. Geological Survey: ''Geologic Provinces of the United States: Rocky Mountains.'' ([https://geomaps.wr.usgs.gov/parks/province/rockymtn.html online]) * Ron Blakely: ''Geologic History of Western United States.'' Northern Arizona University. * U.S. Geological Survey: ''Coal-Bed Gas Resources of the Rocky Mountain Region.'' ;Historie * Princeton University Library: ''Mackenzie: 1789, 1792–1797.'' * Northwest Digital Archives: ''Guide to the David Thompson Papers 1806–1845.'' 2006. * National Park Service: ''Lewis and Clark Expedition – Travel Itinerary.'' * United States Department of State: ''Treaties in Force.'' Washington D.C. * University of Washington Libraries: ''Historical Context and American Policy.'' Archivierte Online-Version, abgerufen am 20. Oktober 2025. * University of Nebraska: ''Mormon Trail – Digging In.'' * Calisphere: ''The Transcontinental Railroad.'' ;Ökologie un Umwelt * Jill Baron: ''Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective.'' Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9. * Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies.'' Corax Press, 1995. == Nettverwiesen == {{Commons|Rocky Mountains}} * ''[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/rocky-mountains Rocky Mountains].'' In: ''The Canadian Encyclopedia.'' (engelsch, [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/fr/article/rocky-mountains fransch]). * {{Webarchiv|url=http://www.blueplanetbiomes.org/rocky_mountain.htm|wayback=20060812054319|text=Blue Plant Biomes: Plants, Animals, Climate}} (engelsch) * Thomas J. Stohlgren: [https://web.archive.org/web/20130720003304/http://www.nwrc.usgs.gov/sandt/Mountain.pdf Rocky Mountains] (PDF; 3,7&nbsp;MB), U.S. Geological Survey: Geologie, Vegetatschoonszonen (engelsch) * [http://geomaps.wr.usgs.gov/parks/province/rockymtn.html U.S. Geological Survey: Geologie] (engelsch) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Normdaten|TYP=g|GND=4050243-0|LCCN=sh85114790|VIAF=248967808|NDL=00629471}} [[Kategorie:Barggrupp]] [[Kategorie:USA]] [[Kategorie:Kanada]] fsj5164ie5vtiz78lk8bilci34akbdt 0 181756 1076156 1013427 2026-08-15T17:35:19Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076156 wikitext text/x-wiki {{Stubben}}[[Datei:Croixrouge logos.jpg|mini|De Symbole, de den verscheden Organisatschonen den Namen geevt&nbsp;– da Rode Krüüz un de rode Halvmaan up witten Achtergurnd]] Dat '''Rode Krüüz''', med vullen Namen '''Internatschonale Roodkrüüz- un Roodhalvmaanbewegunge''' betekent dat '''Internatschonale Komitee van den Roden Krüüz''' ('''IKRK''') (engelsch offitschell ''International Committee of the Red Cross (ICRC)''), de '''Internatschonale Föderatschoon van den Roodkrüüz- un Roodhalvmaansellschoppen''' (engelsch offitschell ''International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC)'') un de natschonalen Roodkrüüz- un Roodhalvmaansellschopppen.<ref>Statuten van de Internatschonale Rood krüüt- un Roodhalvmaanbewegen , 2006, Artikel 1.</ref> Dat sind allens Organisatschonen, de den Recht na unafhängig sind, de man gemeensame Prinzipien, Symbole, Statuten un Misschonen verbind. De Misschoon van düssen Organisatschonen un Verenen is weltwied – unafhängig van staatliken Instituschonen un up Grundlage van friewillige Hülpe – dat Leven, de Gesundheed un de Wörde van den Minschen to schulen un dat Leed un de Nood to vermindern, gans egaal wat för ene Natschonaliteet, Afkumst, Religioon oder politsche Ansichten düsse Minschen hebbet. Dat ''Internatschonale Komitee van den Roden Krüüz'' (IKRK) to gründen het [[Henry Dunant]] vœrslaan, so dat 25 [[Swiez|Swiezer]] Staatsbörger 1863 düt Oragnisatschoon upricht hebbet. Dat Komitee es vandage de öldste internatschonale medizinsche Hülporganisatschoon.<ref>Wolfgang U. Eckart: ''Rotes Kreuz.'' 2005, S. 1266.</ref> Se is tohoop med den [[Hillig Stohl|Hiligen Stool]] un den [[Souveränen Malteser-Ridderorden]] ene mang de wenigen nichstaatliken [[Völkerrechtssubjekt|Völkerrechtssubjekte]]. De allenig humnaitäre Misschon is, up Grundlage van den Prizipien Unparteilikheed, Neutraliteet un Unafhängiheed, dat Leven un de Wörde van Offers in Kriegen un Kunflikten binnen Staten to schulen un waren. De ''Internatschonale Föderatschoon van den Roodkrüüz- un Roodhalvmaan-Sellschoppen'', wat de Nafolger van de ''Liga van den Roodkrüüz-Sellschoppen'' is stimmt de Tohooparbeed twischen den natschonalen Roodkrüüz- un Roodhalvmaan-Sellschoppen af un givt Stütte niege natschonale Sellschoppen uptorichten. Internatschonaal stüürt de Föderatschoon, tohope med den natschonalen Sellschoppen, Hülpmisschonen bi Noodlagen, de nich [[Krieg|Kriege]] man [[Natuurkatastrooph|Natuurkatastrophen]] oder [[Epidemien]] os Oorsake hebbet. De ''natschonalen Roodkrüüz- un Roodhalvmaan-Sellschoppen'' sind Organisatschonen in meest allen Länders weltwied, de in den Länder na den humanitären Völkereecht un den internatschonalen Roodkrüüzstatuen aktiv sind un de Arbeed van den IKRK un de Föderatschoon stüttet. De wichtigsten Upgaven in den Länder sind de Hülpe bi Katastrophen un ook de [[Genfer Kunventschoon]] to verbreiden. So wied dat mööglik is könnt se ander sotschale un humanitäre Upgaven œvernemen. Dat sind to’n Bispeel in velen Länder [[Bloodspenn|Bloodspenden]], den [[Noodhülpdeenst]] oder [[Ooldenplege]] un [[Sotschaalarbeed]]. == Nettverwise == {{Commons|International Red Cross and Red Crescent Movement|Rood Krüüz}} * [https://web.archive.org/web/20070812092039/http://www.redcross.int/ International Red Cross and Red Crescent Movement] (engelsch, fransch, spaansch, araabsch) * [https://www.icrc.org/de International Committee of the Red Cross (ICRC)] (deutsch, engelsch, fransch, spaansch, araabsch u.&nbsp;a.) * [http://www.ifrc.org/ International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC)] (engelsch, fransch, spaansch, araabsch) * Informatschonen van de Nobelstiftung to de Prisuutgave 1917 an dat Internatschonel Komitee van den Roden Krüüz (engelsch) * Informatschonen van de Nobelstiftung to de Prisuutgave 1944 an dat Internatschonel Komitee van den Roden Krüüz (engelsch) * Informatschonen van de Nobelstiftung to de Prisuutgave 1963 an dat Internatschonel Komitee van den Roden Krüüz un de Liga van den Roodkrüüz-Sellschoppen (engelsch) * [http://www.admin.ch/ch/d/sr/0_192_122_50/index.html Abkommen zwischen dem Schweizerischen Bundesrat und dem Internationalen Komitee vom Roten Kreuz] * [http://www.icrc.org/eng/review ''International Review of the Red Cross''.] Tidschrift van den IKRK (engelsch, fransch) == Nawise == <references/> {{Normdaten|TYP=k|GND=5058989-1|LCCN=n92806020|VIAF=134278611}} {{DEFAULTSORT:Rode Kruuz}} [[Kategorie:Organisatschoon]] [[Kategorie:Vereen]] [[Kategorie:Freedensnobelpries]] hjwubm7ihnqo6s558y827kkjmgjc01j 0 182936 1076145 1075794 2026-08-15T16:36:30Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076145 wikitext text/x-wiki [[Datei:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|mini|PSM V44 D647Biller un Symbole up Härtbuckhoorn inreten, uut [[La Madeleine]]]] De '''Prähistorie''', ook '''Oorgeschicht(e)''' oder '''Vörhistorie''', betekent de öldste Tied in de Historie van de Minschheed, uut de dat kene schreven Borns givt. De prähistoorsche Tied forscht de [[Archäologie]] uut. De Prähistorie is de Tied twischen den eersten Steenwärktügen vör 2,6&nbsp;Millionen Jaren, bet dat de eersten schreven Borns nableven sind, wat je na Regioon een groten Unnerscheed sien kann, je na de Tied wenn de [[Schrift]] in een Regioon upkomen is. Up de Prähistorie folgt de [[Protohistorie]] oder Fröhistorie, in de dat indirekte schreven Borns givt: man de Archäologie is jümmers noch een wichtigen Born de Ümstänne in düsse Tied uuttoforschen. Denn folgt de [[Historie]] in’n engen Sinne, de schreven Borns uutforscht. == Tieden in Prähistorie == De Prähistorie gleder de däänsche Archäologe [[Christian Jürgensen Thomsen]] 1836 in siene däänsche Schrift ''{{Lang|da|Ledetraad til nordisk Oldkyndighed}}'' dat eerste Maal in een Dreeperiodensysteem: [[Steentiet|Steentied]], [[Bronzetiet|Bronzetied]] un [[Iesentiet|Iesentied]]. För de ole Welt is düt Dreeperiodensysteem ook vandage noch güllig. Man för anner Regionen in de Welt is düt Systeem swaar to bruken. To’n Bispeel beginnt de schreven Historie in wieden Delen van [[Noordamerika]] nich eer dat de Spaniers Amerika updeckt hadden. == Steentied == → Kiek bi: [[Steentiet|''Steentied'']] De Steentied is de öldste [[Ära|Epoche]] in de Minschheedshistorie. Dat wichtigste Kennteken sind de nabelven Steenwärktüge. De Tied begunn – so as wi dat vandage weet – med den öldsten Steenwärktügen, de wi bet nu finnen können, vör wat bi 2,6&nbsp;Millionen Jaren in [[Afrika]]. === Ooldsteentied === → Kiek bi: ''[[Ooldsteentied]]'' De Ooldsteentied, ook ''Paläolithikum'' was de eerste un längste Periode in de Prähistorie un betekent in Afrika, [[Europa]] un [[Asien]] dat öldste Stück van de [[Steinzeit|Steentied]]. ==== Steengrandwärktüge: ''Homo rudolfensis'' un ''Homo habilis'' ==== → Kiek bi: ''[[Homo rudolfensis]]'' un ''[[Homo habilis]]'' De Historie van de Minschheed begunn vör 6 Millionen Jaren Tied in Afrika, as [[Minschenapen]] as ''[[Ardipithecus ramidus]]'' begünnen uprecht to gaan. De [[Australopithecus|Australopithecinen]] daarna verbetern düsse Aard to gaan un wassen läter to den eersten ''[[Homo]]'' ran: ''[[Homo rudolfensis]]'' un ''[[Homo habilis]]''. Dat Kennteken, dat se Deel van dat Genus Homo maket, is dat se al vör 2,6 Millionen Jaren Tied slichte Steenwärktüge uut Grand un Schutt („[[Pebble Tools]]“) bruken. De eersten Steenwärktüge tellt to den Kultuurstand [[Oldowan]] an. De Tied heet ook Fröhpaläolithikum ==== Fuustbiele: ''Homo erectus'' ==== ''→'' Kiek bi: ''[[Homo erectus]]'' un ''[[Homo heidelbergensis]]'' ''[[Homo erectus]]'' het in de Kultuur leevt, de Ooldpaläolithikum heet un kenne [[Fuustbiel|Fuustbiele]] as Wärktüge. Al för de eersten Minschen van düsse Aard is nawiesen, dat se Steenwärktüge bruken; läter bruken se ook [[Füür]], so as de 790.000 Jare ole Stede [[Gesher Benot Ya’aqov]] – de öldste med sekeren Datum – vandage in [[Israel]] nawiest.<ref>[[Naama Goren-Inbar]] et al.: ''Evidence of Hominin Control of Fire at Gesher Benot Ya'aqov, Israel''. In: ''[[Science]]''. Band 304, 2004, S. 725–727; [[doi:10.1126/science.1095443]]</ref> Vör bummelig 1,5 Millionen Jaren Tied begunn in Afrika de Tied, de [[Acheuléen]] heet un in de Minschen Wärktüge as [[Fuustbiel|Fuustbiele]], de up beden Sieden beslaan un sorgsam maket sind, bruken. Vör wat bi 500.000 Jaren keme düsse Techniken ook na Europa. ''Homo erectus'' was flexibel, so dat he sik eerst in Afrika, denn in [[Süüdwestasien]], denn [[Indien]] un ook in [[Volksrepubliek China|China]] un [[Süüdoostasien]] uutbreden konn. De laten ''Homo erectus'' – se steet faken bi den ''Homo heidelbergensis'' – könnt al Jäger un Sammler heten. ==== Afslagwärktüge: ''Homo neanderthalensis'' ==== → Kiek bi: [[Neanderdaler]] In Europa worde de ''Homo erectus'' över den ''[[Homo heidelbergensis]]'' un ''[[Homo steinheimensis]]'' to’n [[Neanderdaler]], de sunderlik an dat Klima in de [[Iestied]] anpasst was. Anderster os Forscherlüde dat eerdage dacht hebbet, was hadde de Naanderdaler ene Kultuur: För de Naanderdalers sind in Middeleuropa dat eerste Maal kultsche Praktiken nawiesbaar, so to’n Bispeel [[Begräffnis|Begrävenisse]] med [[Graffbigaav|Gravbigaven]]. De Neanderdaler hebbet sik ene niege Technik Stene to bewärken uutdacht, bi de se nich alleen de Kärn van [[Flintsteen|Flintstenen]], [[Quarzit]] oder annner Stenen bewärken, man ook den [[Afslag (Archäologie)|Afslag]]. Waarümme de de Neanderdaler daalgüngen is nich seker. Waarschienlik güng de Taal Neanderdalers bilüttken trügge, as de moderne Minsch na Europa kam. Up’t längeste waren sik de Neanderdalers up dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]]. ==== Höhlenmaleree, bildlike Kunst un Musik: ''Homo sapiens'' ==== → Kiek bi: [[Minsch|''Homo sapiens'']] Nich de ''Homo erectus,'' de na Europa un Asien uutwandert weren, man uut den ''Homo erectus,'' de in Afrika bleven weren, wuss de de moderne Minsche, de ''Homo sapiens,'' ran. Düsse Minschenaard begunn sik vör ca. 100.000 Jaren Tied uutrobreden. In Europa kemen sik de ''Homo sapiens'' un de Neanderdalers twischen 40.000 un 35.000 Jaren tomööt ''Homo sapiens'' verbetter de Methoden Stene to bewärken. Beachtlik sind de eerssten Tüügnisse för afstrakt un symboolsche Denken, dat sik sunnerlik in den eersten bildliken Kunstwärken vör 40.000 Jaren Tied wiest. Daar mang to’n Bispeel [[Löwenminsch|Löwenminschen]], Fabelwesen med een Löwenkopp un dat Liev van enen Minschen. Uut de Tied stammt ook [[Fleut|Floiten]] uut Knaken, wat de eerste Musik nawiest.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.iceageart.de/startseite/ |titel=Home |sprache=de |abruf=2021-09-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.iceageart.de/startseite/ |wayback=20210926222409 |text=Home |archiv-bot=2026-08-15 16:36:30 InternetArchiveBot }}</ref> === Jungsteentied === To’n Enne van de letste Iestied hen verbetter sik dat Klima, so dat’t nu in Gebeden as den [[Fruchtbor Halfmaand|fruchbaren Halvmaan]] in [[Süüwestasien]] mööglik was sittfast to leven. In de jüngste [[Dyrastied]] worde Kliam noch eenmaal een beten küller, so dat Minschen twungen weren wedder as [[Nomaad|Nomaden]] to leven oder Alternativen uuttofinnen. Düsse Ümmestand brochte de [[Bueree|Buurie]] vör Dag. Een eersten Beginn givt’t al in [[Proto-Neolithikum]] vör 14.000 Jaren Tied. Van 9500 v.&nbsp;Chr. an keem de Domestikatschoon van Deren un Planten up. De Buurie brochte groten Wannel in de Weerdschop un Kultuur med, daarümme seggt een ook „[[Neolithsche Revolutschoon]]“. Van den froen Zentren het sik de Buurie wieder uutbreed un keem vör rund 7000 Jaren Tied in Europa an. Anner Kenntken för de Jungsteentied sind at sittfast Leven, [[Keramik]], un dat Slepen van Stenen. De wichtigsten sotscholen Folgen van de Buurie weren, dat de höger Produktschoon van Neermiddels, de Taal Minschen anwassen maakt het. So können sik Minschen up verscheden Proffeschonen spetschliseren un so de Organisatschoon in Staten vöranbringe. === Koppersteentied === → Kiek bi: [[Koppersteentied]] De Tied twischen Jungsteenstied un de Bronzetied, in de Minschen den [[Kopper|Kopperbärgbu]] begünnen un wichtige Techniken för de Metallurgie uutfünnen, heet Koppersteentied, in de Facksprake ook ''Chalkolithikum'' oder ''Äneolithikum.'' Kopper was man noch raar un de meesten Wärktüge weren noch uut Steen. [[Ötzi]], de Iesmumie uut den [[Ötztaler Alpen]] in [[Süüdtirool]], stammt uut de middeleuropääsche Koppersteenteid. He hadde een [[Biel]] med, dat een Lemmel uut 99&nbsp;% Kopper hadde, dat uut den [[Soltborger Land]] kam. == Bronzetied == → Kiek bi: [[Bronzetiet|Bronzetied]] [[Bronze]], een Mischmetall uut 90&nbsp;% Kopper un 10&nbsp;% Tinn, keem to’n Ennde van den 4. Jaardusend v.&nbsp;Chr. up. Dat Metall is veel harder as Kopper un givt de Tied den namen. In Israel gav et al 3300 v.&nbsp;Cht Bronze. De Bronzetied is in Lüttasien af 1700 v.&nbsp;Cht to Enne un ümme de Middelländsche See up’t läteste ümme 1200 v.&nbsp;Chr., as in düsse Regionen [[Iesen]] as Metall upkam. In Middeleuropa beginnt de Bronzetied eerst 2200 v.&nbsp;Cht. un langt bet 800 v&nbsp;.Chr. == Iesentied == → Kiek bi: [[Iesentiet|Iesentied]] Sied den laten 4. Jaardusend v.&nbsp;Chr. is [[Iesen]] as een Wärkstoff bekannt. De eerste schriftlike Borns, de wat över Iesen schrivt, steet up Kielschrifttafeln uut den laten 3. Jaardusend v.&nbsp;Chr. In düsse Tied was dat noch Iesen van [[Meteoroid|Meteoriten]]. Veer Funne uut den Iran, Mesopotamien un Ägypten sind sogaar noch öller. In de tweden Halve van den 3. Jaardusend is [[gediegen]] Iesen in [[Troja]] un de „Förstennekropole“ van [[Alaca Hüyük]] (twischen 2550 un 2350 v. Chr.) nawiesen<ref>[[Ernst Pernicka]]: ''Gewinnung und Verbreitung der Metalle in prähistorischer Zeit''. [[Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz]]. 1990, S. 62 [https://www.researchgate.net/profile/Ernst_Pernicka/publication/262916568_Gewinnung_und_Verbreitung_der_Metalle_in_prahistorischer_Zeit/links/54a5b0bc0cf257a63608d6f2/Gewinnung-und-Verbreitung-der-Metalle-in-praehistorischer-Zeit.pdf Online verfügbar] (PDF; 21,1&nbsp;MB)</ref>. In den 2. Jaardusend daarna is Isen sunderlik in [[Anatolien]] bekannt. [[Assyrsche Spraak|Assyrsche]] Borns uut de Tied van 1950–1700 v.&nbsp;Chr. vertellt, dat Iesen veel kostbarer as [[Gold]] un [[Sülver]] was. Staatsche Wapen so as Ext van [[Ugarit]] (ca. 1450–1350 v. Chr.) wieset, dat Iesen ook in de Tied van den [[Hethitsch Grootriek|Hethitschen Grootriek]] düchtig weerdvull was. Ook wenn et kene archäologgschen Funne givt, vertellt een Text uut de midelassyrsche Tied över enen Isensmedd an’n Hove van [[Ninurta-tukulti-Aššur]] (1168–1133 v.&nbsp;Chr.). Van den 9.&nbsp;Jaarhunderd an het dat nieassyrsche Riek Iesen in’n groten Mate herstellt, so dat sik Iesen langsam över heel de Welt uutbreed het.<ref> [[Christopher Pare]]: ''Frühes Eisen in Südeuropa: Die Ausbreitung einer technologischen Innovation am Übergang vom 2. zum 1. Jahrtausend v. Chr''. In: Elena Miroššayová, Christopher Pare, Susanne Stegmann-Rajtár (Hrsg.): ''Das nördliche Karpatenbecken in der Hallstattzeit. Wirtschaft, Handel und Kommunikation in früheisenzeitlichen Gesellschaften zwischen Ostalpen und Pannonien'' (Budapest Archaeolingua Alapítvány 2017) ISBN 978-6155766008 S. 14–20 [https://www.academia.edu/35668854/Fr%C3%BChes_Eisen_in_S%C3%BCdeuropa_Die_Ausbreitung_einer_technologischen_Innovation_am_%C3%9Cbergang_vom_2._zum_1._Jahrtausend_v._Chr Online verfügbar] (PDF)</ref> == Nettverwiese == {{Commonscat|Prehistory|Urgeschichte}} * [http://www.seilnacht.tuttlingen.com/Lexikon/Hoehlen.htm Die frühesten Funde menschlicher Kunst stammen aus der Altsteinzeit, vor allem Höhlenmalereien] (hoogdüütsch) * [http://www.loewenmensch.de/ Löwenmensch - Eines der ältesten bisher gefundenen Kunstwerke] (hoogdüütsch) * [http://www.landschaftsmuseum.de/Seiten/Lexikon/Altsteinzeit.htm Zur Altsteinzeit im Landschaftsmuseum Obermain Kulmbach] (hoogdüütsch) * [http://www.northpacificprehistory.com/ North Pacific Prehistory] (hoogdüütsch) * [http://www.urgeschichte.com/ Museum für Urgeschichte in Asparn an der Zaya] (hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.pa-linz.ac.at/institut/gspb/Urgeschichte.PDF|wayback=20060222064026|text=Manfred Aigner: ''Prähistorie – Ur- und Frühgeschichte. Ständige Erneuerung der Modelle und Hypothesen über die Homo-Evolution''.}} (PDF; 170&nbsp;kB) (hoogdüütsch) == Nawiese == <references /> {{Normdaten|TYP=s|GND=4078951-2}} [[Kategorie:Prähistorie]] [[Kategorie:Paläoanthropologie]] nkjec4avnlbg1vgxc9vhccpqv3sfff6 0 183366 1076210 1075838 2026-08-15T21:52:07Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076210 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} De '''Weltbank''' ({{S|en|'''World Bank'''}}) betekent in’n wieden Sinne de Weltbankgruppe, ene [[Vereente Natschonen|UN-Sunnerorganisatschoon]], de in de [[Vereenigte Staten|US-amerikaansche]] Höövdstad [[Washington, D.C.]] sitt un ene Bank för Uphülpe in [[upwassen Staten]] is. Na den [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] hadde de Weltbank eerst de Upgave de Staten, de de Krieg verwööst hadde Stütt to geven. De Weltbankgruppe sett sik uut fiev Organisatschonen tohope, de den Recht na egenstännig sind: * {{Lang|en|''International Bank for Reconstruction and Development''}}, ''IBRD''; de ''Weltbank'' in’n engen Sinn * {{Lang|en|''International Development Association''}} (IDA) * {{Lang|en|''International Finance Corporation''}} (IFC) * {{Lang|en|''Multilateral Investment Guarantee Agency''}} (MIGA) * {{Lang|en|''International Centre for Settlement of Investment Disputes''}} (ICSID) De Organisatschonen in de Weltbankgruppe verbind een gemeensam Präsident un deelwiese ene gemeensame Adminstratschoon. == Unnerschede to’n Internatschonalen Geldfonds == De Weltbank is wat anners as de [[Internatschonal Geldfonds|Internatschonale Geldfonds]] (IGF), ook wenn bede Institutschonen in de glieken Tied upkemen un den Sitt in [[Washington, D.C.|Washington D.C.]] hebbet. Heel simple kann een seggen: De Weltbankgruppe stellt dat Geld för Uphülpe un Upbu in upwassen Länder up lange Sicht praat. De Internatschonale Geldfonds stellt Länner Geld för korte Tied praat, wenn se Problemen hebbet Uutgaven to talen. De Underscheed is vandage man minner klaar, denn de IGF het ook anfungen Kredite för Uphölp un Upbu up lange Sicht praattostellen. == Gemeensame Upgaven == De gemeesame Upgave för de Institutschonen van de Weltbank is med finantschlle Hülpe, Raad un technische Hülpe de Weertschop in den Staten, de Maten sind, vöran to bringen un internatschoonal ranwassen Länner uptohülpen. De Weltbankgruppe het 2008 38,2 Milliarden [[US-Dollar]] Lehnen, Toschööt, Bihülpe, Bate, Andele, Investitschonen un Garantien an de Maten un ook an private Investers uutgeven. Dat maket de Bank med Lehnen up lange Tied oder ook med tinsfriegen langfristigen Krediten för Investitschoonsprojekte, Reformprogramms, technische Hülpe un vandage ook indem dat se de privaat Weerdschop hülpt un Andele bi Firmen het oder Garantien övernimt. === ''{{Lang|en|''World Development Report''|}}'' === De Weltbank bringt eenmaal dat Jaar den {{Lang|en|''World Development Report''|}} ({{S|nds|Weltverloopsbericht}}) ruut, de sik med enen Thema befaat, dat för de akutelle Diskuschoon ümme Uphülpe wichtig is. In sienen detailrieken Analysen faat de Bericht nich bloot de Diskusschoon tohope, man stött de internatschonale Debatte an, wat wichtig för den weltwiedern Verloop in de Weerdschop is. == Präsidenten van de Weltbankgruppe == {| class="wikitable" style="text-align:left" !Präsident !Staat !van !bet |- |Eugene Meyer |{{USA}} |1946 |1946 |- |John Jay McCloy |{{USA}} |1947 |1949 |- |Eugene Robert Black |{{USA}} |1949 |1962 |- |George D. Woods |{{USA}} |1963 |1968 |- |Robert McNamara |{{USA}} |1968 |1981 |- |Alden W. Clausen |{{USA}} |1981 |1986 |- |Barber B. Conable |{{USA}} |1986 |1991 |- |Lewis T. Preston |{{USA}} |1991 |1995 |- |James Wolfensohn |{{AUS}} / <br /><br />{{USA}} |1995 |2005 |- |Paul Wolfowitz |{{USA}} |2005 |2007 |- |Robert Zoellick |{{USA}} |2007 |2012 |- |Jim Yong Kim |{{KOR}} /<br /><br />{{USA}} |2012 |2019 |- |Kristalina Georgiewa |{{BGR}} |2019 |<small>(kommissarisch)</small> |- |David Malpass |{{USA}} |2019 |2023 |- |Ajay Banga |{{IND}} /<br /><br />{{USA}} |2023 |''amtierend'' |} === Liste van de Chefökonomen === {| class="wikitable" style="text-align:left" !Präsident !Staat !van !bet |- |Hollis B. Chenery |{{USA}} |1972 |1982 |- |Anne O. Krueger |{{USA}} |1982 |1986 |- |Stanley Fischer |{{USA}} |1988 |1990 |- |Lawrence Summers |{{USA}} |1991 |1993 |- |[[Michael Bruno]] |{{ISR}} |1993 |1996 |- |[[Joseph Eugene Stiglitz|Joseph E. Stiglitz]] |{{USA}} |1997 |2000 |- |Nicholas Stern |{{GBR}} |2000 |2003 |- |[[François Bourguignon]] |{{FRA}} |2003 |2007 |- |Justin Yifu Lin |{{CHN}} |2008 |2012 |- |Kaushik Basu |{{IND}} |2012 |2016 |- |[[Paul Michael Romer|Paul Romer]] |{{USA}} |2016 |2018 |- |Pinelopi Goldberg |{{GRC}} /<br /><br />{{USA}} |2018 |2020 |} == Stemmrechtreform == De Stemmrecht sind na Andeelsegendom verdeelt. 2010 gav dat ene Reform, de de Stemmrechtee anners wicht. So kregen besunners junge Industrielänner as China Inflood. De Länner, de med düsse „Voice Reform – Phase 2“ Stemmrechte winnen konnen weren ook[[Süüdkorea]], de [[Törkie]], [[Mexiko]], [[Singapur]], [[Grekenland|Grekenenland]], [[Brasilien|Bruunsilien]], [[Indien]], un [[Spanien]]. De Stemmandeel för de meesten Industriestaten worde minder, [[Nigeria]], [[Vereenigte Staten|USA]], [[Russland]] un [[Saudi-Arabien]] bleven bi de lieke Taal Stemmrechten. 2020 hebbet de [[Vereenigte Staten|USA]] (15,69 % – 2019: 15,48 %) den gröttsten Deel Stemmrechte, denn folgt [[Japan]] (7,62 % – 2019: 7,79 %), [[Volksrepubliek China|China]] (5,17 % – 2019: 4,80 %), [[Düütschland]] (4,17 % – 2019: 4,09 %), dat [[Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland|Vereenigte Köningriek]](3,87 % – 2019: 3,81 %) un [[Frankriek|Frankrik]] (3,87 % – 2019: 3,81 %).<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://pubdocs.worldbank.org/en/329671541106474760/IBRDEDsVotingTable.pdf |titel=INTERNATIONAL BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT VOTING POWER OF EXECUTIVE DIRECTORS |werk=World Bank |hrsg= |datum=2019-12-04 |abruf=2019-12-08 |sprache= }} {{Webarchiv|url=http://pubdocs.worldbank.org/en/329671541106474760/IBRDEDsVotingTable.pdf |wayback=20190819152126 |text=INTERNATIONAL BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT VOTING POWER OF EXECUTIVE DIRECTORS |archiv-bot=2026-08-15 21:52:07 InternetArchiveBot }}</ref> == Maten == De Weltbank-Gruppe höört 189 [[Staat|Staten]] to.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.worldbank.org/en/who-we-are |titel=Who We Are |werk= |hrsg=The World Bank Group |datum= |abruf=2019-03-22 |sprache=en}}</ref> Alleen fiev Staten sind kene Maten. Dat sind: * {{AND}} * {{CUB}} * {{PKR}} * {{MCO}} * {{LIE}} == Literatuur == * Axel Dreher: ''Die Kreditvergabe von IWF und Weltbank: Ursachen und Wirkungen aus politisch-ökonomischer Sicht''. wvb Berlin, Berlin 2003, ISBN 3-936846-54-5. * Cord Twele: ''Die Entwicklungspolitik der Weltbank-Gruppe vor dem Hintergrund der Schuldenkrise der »Dritten Welt« seit Beginn der achtziger Jahre.'' [[Frankfort an’n Main]] 1995. * John B. Cobb Jr.: ''The earthist challenge to economism – a theological critique of the World Bank''. St. Martin’s Press, New York 1999, ISBN 0-312-21838-9. * Eric Toussaint: ''The World Bank: A Critical History'', Pluto Press, London 2023 == Nettverwiese == * [http://www.worldbank.org/ Offitschelle Webstede] van de Weltbank (englelsch, spaansch, franzöössch, araabsch, chineesch) * [http://data.worldbank.org/data-catalog Worldbank Data Catalog] (engelsch) * Grafik: [http://www.bpb.de/wissen/DBF402 The World Bank: ''Stimmenverteilung'' (Stand: Juni/März 2017)], uut: [http://www.bpb.de/wissen/Y6I2DP ''Zahlen und Fakten: Globalisierung''], www.bpb.de (hoogdüütsch) * ''Internationales Netzwerk investigativer Journalisten'' (ICIJ): [https://www.icij.org/project/world-bank Evicted and Abandoned: The World Bank’s Broken Promise to the Poor] (engelsch) == Nawiese == [[Kategorie:Internatschonale Organisatschoon]] [[Kategorie:Vereente Natschonen]] [[Kategorie:Weertschop]] [[Kategorie:Bank]] <references />{{Normdaten}} 4dxq41j5k9lhhnd3rqacjurbgimx9g5 0 183756 1076137 1075787 2026-08-15T16:12:24Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076137 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} Een '''Phoneem''' (uut {{S|grc|φωνή|phōnḗ}} ‚Luut, Stemm‘) is de abstrakte Klass vun all Spraak[[Luud|luden]], de in’n spraken [[Spraak]], de alle de lieke Rulle hebbt, enen Luut binnen enen [[Woord|Woort]] van enen andern Luut to ünnerscheden. To’n Bispeel snackt verscheden Luden, de Platt küürt, dat Phoneem /r/ anners uut. De verscheden ''r''-Luden [ɾ] ~ [ʁ] sind man dat sülve ''r''-Phoneem. == Phoneem teggen Allophone == Ene grote Tahl verscheden Luden bekikt een Spreker van ene Spraak as Varianten ([[Allophoon|Allophone]]) van enen bestimmten Phoneem. De Mechanismus daar achter is dat kategoorsche Hören. De [[Labial|labiale]] [[stemhebben]] [[Plosiv]] an’n Beginn van’n Woort „Back“ klingt uut den Münner van teggen verscheden Sprekers steeds anders, man de teggen verscheden Luden bekieket de Sprekers doch as dat sülve Phoneem /b/. Wenn een de Luden med enen Luut, de unner dat Phoneem /d/ fallt, uuttuuscht, denn is „Dack“ to hören. Dat is een Woort, dat wat annerster bedüd un so tellt de Lude to een ander Phoneem. Dat heet, dat de Wöör „Back“ un „Dack“ up [[Plattdüütsch|Platt]] een [[Minimaalpaar]] formt. == Transkriptschoon == De gängige Konventschoon is Phoneem binnen Schreegsteken to schrieven. Dat Phoneem sülvenst transkribeert een meest na dat [[Internatschonal Phoneetsch Alphabet|Internatschonale Phoneetsche Alphabeet]]. == Nettverwiese == {{Commonscat|Phonemes|Phoneem}} * {{Internetquelle |autor=Udo L. Figge |url=http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |titel=Phonem |werk=Vorlesung „Grundlagen der romanischen Sprachwissenschaft“ (WS 2000/01) |datum=1998-12-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20101103044826/http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |archiv-datum=2010-11-03 |zugriff=2012-10-26 }} {{Webarchiv|url=http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |wayback=20101103044826 |text=Phonem |archiv-bot=2026-08-15 16:12:24 InternetArchiveBot }} * Robert F. Port: ''[http://www.cs.indiana.edu/~port/pap/TheGraphicalBasis.SGLSP.pdf The Graphical Basis of Phones and Phonemes].'' (PDF; 103&nbsp;kB) [[Kategorie:Spraakwetenschop]] [[Kategorie:Phonologie]] j4ug3oxqzhrf9l14xug68s8ujt63lli 0 184765 1076144 1075793 2026-08-15T16:32:18Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076144 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{Infobox ICD |01-CODE=A80.0 |01-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch Impfvirus |02-CODE=A80.1 |02-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch importiertes Wildvirus|03-CODE=A80.2x |03-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch einheimisches Wildvirus |04-CODE=A80.3 |04-BETEKEN=Sonstige und nicht näher bezeichnete akute paralytische Poliomyelitis|05-CODE=A80.4 |05-BETEKEN=Akute nichtparalytische Poliomyelitis |06-CODE=A80.9 |06-BETEKEN=Akute Poliomyelitis, nicht näher bezeichnet}} '''Poliomyelitis''' (van ooldgreeksch πολιός <templatestyles src="Latn/styles.css"></templatestyles> un {{Lang|grc|μυελός|myelós}})<ref>{{Literatur|Autor=[[Wilhelm Pape]], Max Sengebusch (Bearb.)|Titel=Handwörterbuch der griechischen Sprache|Auflage=3. Auflage, 6. Abdruck|Verlag=Vieweg & Sohn|Ort=Braunschweig|Datum=1914|Online=http://www.zeno.org/Pape-1880/A/%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%82|Abruf=2024-03-14}} </ref><ref>{{Literatur|Autor=[[Wilhelm Pape]], Max Sengebusch (Bearb.)|Titel=Handwörterbuch der griechischen Sprache|Auflage=3. Auflage, 6. Abdruck|Verlag=Vieweg & Sohn|Ort=Braunschweig|Datum=1914|Online=http://www.zeno.org/Pape-1880/A/%CE%BC%E1%BF%A1%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CF%82|Abruf=2024-03-14}} </ref> oder ''Poliomyelitis acuta'', kort '''Polio''', plattdüütsch ook '''Kinnerlaamheid''' oder '''Kinnerlaamde''' is ene Infektschoonskrankheid, de Polioviren to’n groten Deel in’n de Kinnertied veroorsaakt. Se gript Neuronen an, de Muskeln in dat Liv stüürt un sorgt för verlaamt meest de Liddmaten up Duur. De Krankheid kann ook de Atenmuskeln befallen, wat den Dood bringen kann. De Krankheid brochte so ook de Isern Lungen, de eerste Atengeevmaschine. Ook noch Jaten na de Infektschoon kann de Krankheid wedder komen. Dat [[Viren|Virus]] breed sik meest över Urin oder Schiet uut, man ook Infektschonen över Drüppens könnt passeren. De Krankheid överdregt sik alleen in’n Minschen (un een paar Apenaarden) un kann sik bloot van den enen up den Minschen uutbreden.<ref name=":0">{{Literatur|Autor=Thomas Schmitz, Sven Siebert|Titel=Klartext: Impfen! – Ein Aufklärungsbuch zum Schutz unserer Gesundheit|Auflage=1|Verlag=HarperCollins|Datum=2019|ISBN=978-3-95967-884-1|Seiten=125}} </ref> Sinds den 1950er Jaren givt dat Impstoffe gegen Polio. De Antaal Infektschonen gaat sinds denn stark trügge. Grote Sundheidsorganisatschonen, sunnerlik de [[Organisatschoon för Weltgesundheit|WHO]], arbeed sied Jaren de Poliomyeltis heel to betwingen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/polio_six_year_plan_20130425/en/ |titel=WHO {{!}} Global leaders support new six-year plan to deliver a polio-free world by 2018 |abruf=2017-02-09}}</ref> Man dat givt ook Trüggsläge: So verbreed sik Polio (Stand Anfang 2020) in [[Afghanistan]] un [[Pakistan]]. In de [[Ukraine]] steken sik2015 twee Kinder an, ofschoonst Europa al 2002<ref name=":2">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.impfen-info.de/impfempfehlungen/fuer-erwachsene/polio-kinderlaehmung/ |titel=Polio-Impfung bei Erwachsenen |werk= |hrsg=[[Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung]] |datum= |abruf=2020-01-08 |sprache=de}}</ref> för heel frei van Polio gull. Den September 2022 reep [[New York (Bundsstaat)|US-Bundsstaat New York]] den Noodstand uut, nadem dat se dat Virus in’n Afwater binnen veer Bezirken un ook in [[New York City]] nadem das Virus im Abwasser von vier Bezirken sowie in New York City nawiesen können. Nademdat in Afrika veer jare nene niegen Fall van Wild-Poliomyelitis upkomen was, het de WHO Afrika den 25.&nbsp;August 2020 för „Wild-Polio-frie“ verklöört.<ref>{{Internetquelle |url=https://polioeradication.org/news-post/africa-kicks-out-wild-polio/ |titel=Africa Kicks Out Wild Polio |hrsg=polioeradication.org |abruf=2020-08-25 |sprache=en}}</ref> Man Polioviren uut leven Impstoffen (cVDPVs) sind noch in’n Ümloop, ene Folge bi nich immuniseert oder nich good noch immuniseert Populatschonen un slechte Hygiene. So is sik de WHo vermoden, dat’t een hoog Risiko givt, dat sik cVDPVs in Zentraalafrika un in’n Hoorn van Afrika uutbreed.<ref name=":7">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.who.int/csr/don/01-september-2020-polio-sudan/en/ |titel=Circulating vaccine-derived poliovirus type 2 – Sudan |werk=WHO |hrsg= |datum=2020-09-01 |abruf=2020-09-04 |sprache=en}}</ref> Meer as den Dutzen Länner in Afrika fecht ook vandage noch tegen de Krankheed, daar mang sind [[Angola]], [[Demokraatsche Republiek Kongo|Kongo]], [[Nigeria]] un [[Sambia]].<ref>{{Internetquelle |url=https://apnews.com/619efb65b9eeec5650f011b960a152e9/ |titel=Maria Cheng: UN says new polio outbreak in Sudan caused by oral vaccine |hrsg=The Associated Press |abruf=2020-09-05 |sprache=en}}</ref> == Literatuur == * Deutsche Gesellschaft für Pädiatrische Infektiologie e.&nbsp;V. (DGPI) (Ruutgever): ''Handbuch Infektionen bei Kindern und Jugendlichen.'' 4. Uplage. Futuramed, München 2003, ISBN 3-923599-90-0. * Fabian Feil, Adolf Windorfer, Sabine Diedrich, Eckhard Schreier: Von der Prävention bis zur Ausrottung. WHO-Projekt der Polioeradikation und ihre Überwachung als gesundheitspolitische Herausforderung an die Medizin in Deutschland. In: Deutsches Ärzteblatt. Band 97(40), 2000, ISSN 0012-1207, S. A2598–A2599.  * Adolf Windorfer, Fabian Feil: Der Kampf gegen Poliomyelitis – Ausrottung einer Zivilisationsseuche. In: Bundesgesundheitsblatt. Band 43, 2000, S. 2–6, doi:10.1007/s001030050002.  * David M. Oshinsky: Polio: An American Story. Oxford University Press, USA 2005, <nowiki>ISBN 0-19-530714-3</nowiki>.  * Axel Karenberg: ''Kinderlähmung.'' In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Ruutgever): ''Enzyklopädie Medizingeschichte.'' De Gruyter, Berlin / New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 750. * {{Internetquelle |autor=Herwig Kollaritsch, Maria Paulke-Korinek |url=https://www.aerztezeitung.at/fileadmin/PDF/2014_Verlinkungen/State_Polio.pdf |titel=DFP-Literaturstudium – Poliomyelitis |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-01-05 |format=PDF }} {{Webarchiv|url=https://www.aerztezeitung.at/fileadmin/PDF/2014_Verlinkungen/State_Polio.pdf |wayback=20200714003953 |text=DFP-Literaturstudium – Poliomyelitis |archiv-bot=2026-08-15 16:32:17 InternetArchiveBot }} * Karl Wurm, A. M. Walter: ''Infektionskrankheiten.'' In: Ludwig Heilmeyer (Ruutgever): ''Lehrbuch der Inneren Medizin.'' Springer-Verlag, Berlin/Göttingen/Heidelberg 1955; 2. Uplage ook daar 1961, S. 9–223, hier: S. 184–191. == Nettverwiese == {{Commonscat|Polio|Poliomyelitis|audio=1|video=1}} * [https://polioeradication.org/ Global Polio Eradication Initiative] * {{Internetquelle |url=https://ourworldindata.org/grapher/the-number-of-reported-paralytic-polio-cases |titel=The number of reported paralytic polio cases |werk=[[Our World in Data]] |abruf=2020-01-07}} * Lars Fischer: [https://www.spektrum.de/news/polio-der-lange-weg-zur-ausrottung-der-kinderlaehmung/2067612 ''Warum Polio wieder auflebt.''] In: Spektrum.de, 20. Oktober 2022. == Einzelnachweise == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Krankheit]] [[Kategorie:Virologie]] [[Kategorie:Epidemiologie]] [[Kategorie:Neurologie]] [[Kategorie:Kinner]] [[Kategorie:Medizin]] anptekcm8olwn4vd6qtvue6m0gsa95n 0 184983 1076116 1062694 2026-08-15T14:39:52Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 70 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076116 wikitext text/x-wiki [[Datei:Giza pyramid complex (map).svg|mini|300px|De Pyramidenkumplex vun Gizeh]] [[Datei:Mastabas-est-khéops.jpg|mini|[[Mastaba]]s Oostdodenhov bi de [[Cheops-Pyramide]]]] [[Datei:Mastaba Gizeh 112004.JPG|mini|De Mastaba van den Chaefchufu I. up denOstdodenhov van de Cheops-Pyramide]] [[Datei:Carte-nécropole-Gizeh-Ouest.jpg|mini|De Westlike Dodendhov]] De '''Nekropool van Gizeh''' is tohoop med [[Sakkara]] un [[Theben (Ägypten)|Theben]] de wichtigste Steed för Grävnisse in’n [[Oolt Ägypten|oolden Ägypten]]. De eerste Begrävnisse gaat bet in de Tied van de [[1. Dynastie|1.]] un [[3. Dynastie]] trügge. Groten Belang hadde de Nekropool in de [[4. Dynastie]], as de [[Pharao]]nen [[Cheops]], [[Chephren]] un [[Mykerinos]] Gizeh as den Oord för ere [[Pyramied (Buwark)|Pyramiden]] uutsocht hebbt. Hier liggt man nich alleen de Pharonen begraven, man ook Maten uut Familie, Beamte un Preester. Bet dat [[Oold Riek|Oolde Riek]] in de [[6. Dynastie]] toenne was, gav dat Hunnerde Begrävnisse in Gizeh. Na düsse Tied ging de belang van de Steed verlüstig. In de late ägyptsche Tied, gav dat man noch een paar Begrävnisse in de Nekropool, as sik de Ägypters up dat Oolde Riek trügge besinnen. == Westfeld == === Abu-Bakr-Graven (1953) === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%" |Grav-Nr. ! width="20%" |Typ ! width="15%" |Naam van de Besitter ! width="20%" |Titel van de Besitter ! width="10%" |Butied ! width="30%" |Anmarkels |- | | Tegel-Mastaba | Meschaef | | 5./6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Tepaseneb | | 5./6. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Senenu | | 5./6. Dynastie | |} === Abu-Bakr-Graven (1950–51) === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Tegel-Mastaba | Mehi | Broer | Laat Oold Riek | Ene Statue van den Gravbesitter is vandage in [[Paris]] |- | LG 19 | Steen-Mastaba ümgeven van ene Tegelmuur | Ipi | | 5. Dynastie oder läter | |- | LG 20–21 || Steen-Mastaba ümgeven van ene Tegelmuur | Persen un Irukachufu; Neshut, Fru van Persen | Persen: Gröttster van de Tein van Böverägypten, Schriver för de königlichen Dokumente, Opseer för alle Arbeiden van den König><br /><br /> Irukachufu: Opseer van de Pyramidenstadt van [[Cheops|Chufu]] | Froe 5. Dynastie | |} === Abu-Bakr-Graven (1949–50), Westdeel === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Mastaba, deelwiese Steen, deelwiese Ziegeln | Achethotep un siene Fru Hemetachti | Gröttster van de Tein van Böverägypten | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Nihetepchnum un siene Fru Chenti | Goddsdener van [[Cheops|Chufu]] | 5. Dynastie oder läter | |- | | Tegel-Mastaba | Sepni; Neferihy (Fru van Sepni?) | | Enne 5. Dynastie oder läter | |- | | Mastaba, Schuttkarn med Tegels verkleed | Neferi | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Abdu un siene Fru Reputka | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |} === Abu-Bakr-Graven (1952) === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | | Senenu un siene Fru Ancherefenedjes | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie | |- | | | Katep un siene Fru Tepemneferet | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie | |} === Nekropool G 1000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1008 | Steen-Mastaba | Schepseskafanch | | 5. Dynastie | |- | G 1011 | Steen-Mastaba | | | 5. Dynastie | |- | G 1012 | Steen-Mastaba | Sedaug | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Sahure un de Pyramide van Sahure | Midde 5. bet 6. Dynastie | Verscheden Fundstücke uut düt Grav sind vandage in’n ''Kunsthistorischen Museum'' in [[Wien (Stadt)|Wien]].<ref>H. Junker: ''Giza IX.'' S. 107–118.</ref> |- | G 1020 | Steen-Mastaba | Messa | | Late 4. oder eerste Halv 5. Dynastie | Twee Statuen uut den Grav sind vandaag in’n ''''Berkeley Museum''''. |- | G 1021 | | | | twede Halv 5. oder 6. Dynastie | Ene Statue uut den Grav sind vandaag in’n ''Museum of Fine Arts'' in [[Boston]]. |- | G 1026 | | Ma | | 5.–6. Dynastie | |- | G 1029 | Steen-Mastaba | Sechemka | Goddsdener van Re, van den Cheops un van den Sunnentempel van Niuserre | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | G 1032 | | Hetepib un siene Fru Setepet | | 6. Dynastie | Verscheden Fundstücke uut den Grav sind vandaag in’n ''''Berkeley Museum''''. |- | G 1036 | | | | Late 5. oder 6. Dynastie | Ene Schriver-Statue uut den Grav is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1039 | Steen-Mastaba | | | Late 5. oder 6. Dynastie | Verschden Statuen uut den Grav sind vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1040 | Steen-Mastaba | | | Late 5. oder 6. Dynastie | Ene Statue uut den Grav is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |- | G 1047 | Steen-Mastaba | Nianchmin | Goddsdener för de Pyramiden von Menkauhor un Niuserre | 6. Dynastie | |- | G 1061 | | | | laat Oold Riek | Ene Offetafel uut den Grav is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1062 | | | | laat Oold Riek | Enn [[Libation]]s-Bassin uut den Grav is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |} === Nekropool G 1100 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1104 | Tegel-Mastaba | Messa | | Late 5. Dynastie | Statue van den Verstorven is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |- | G 1105 | Tegel-Mastaba | | | Late 5. Dynastie | Statue van enen Dwarg is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |- | G 1109 | | | | Late 4. oder froe 5. Dynastie | Statuen-Gruppe is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1111 | | | | 5.–6. Dynastie | Een paar Fundstücke uut den Grav sind vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1151 | | Qednefer un siene Fru Hemetre | Goddsdener van Re, van Cheops un van den Sunnentempel van Niuserre | Ende 5. Dynastie oder läter | Statuen-Gruppe is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1152 | | | | Ende 5. oder 6. Dynastie | Holt-Statuette is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1157 | | | | 5. Dynastie | Statuette is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |- | G 1171 | | Kaemtjenenet | Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | Mehrere Fundstücke uut düssen Grav sind vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |} === Nekropool G 1200 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1201 | Steen-Mastaba | [[Wepemneferet]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 1203 | Steen-Mastaba | [[Kanefer]] | Vörmann för deOpdreeg, Leidsmann van den Boogtruppen | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 1204 | | Achtihotep | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 1205 | Steen-Mastaba | [[Chufu-nacht]] | | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 1206 | Steen-Mastaba | Ichetneb | | Midde 5. Dynastie oder läter | Dubbel-Statue van den Verstorven un siene Fru is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1207 | Steen-Mastaba | [[Nefer (Bekannte van den König)]] | | 4. Dynastie (Cheops oder läter) | |- | G 1208 | | Achtihotep un siene Fru Mertiotes | Vörmann Cheops-Pyramide | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 1213 | | | | 5.–6. Dynastie | Verscheden Dener-Statuetten uut den Grav sind vandaag in’n ''Berkeley-Museum''. |- | G 1214 | | | | 5. Dynastie |Twee Statuen uut den Grav sind vandaag in’n ''Berkeley-Museum''. |- | G 1221 | Tegel-Mastaba | Schad (?) | | 5. Dynastie | |- | G 1223 | Steen-Mastaba | [[Kaemach]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops) | Ene Stele van den Verstorven is vandaag in’n ''Berkeley-Museum''. |- | G 1225 | Steen-Mastaba | [[Neferetiabet]] | Köningsdochter | Midde 4. Dynastie | Ene Offertafel van de Verstorven is vandaag in’n Louvre. |- | G 1226 | | | | 5. oder 6. Dynastie | De Kopp van ene Statue worr in den Grav funnen. |- | G 1227 | Steen-Mastaba | [[Setjhekenet]] | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 1231 | | | | 5. Dynastie | Hier worde ene Statuette funnen |- | G 1234 | | Anchhaf | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 1235 | Steen-Mastaba | Ini | | 4. Dynastie (Cheops) | |} === Nekropool G 1300 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1301 | Steen-Mastaba | Mernesut un siene Fru Kames | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie | |- | G 1309 | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | Een paar Funstücke uut den grav sind vandaag in [[Kairo]]. |- | G 1313 | | Iydjefa | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 1314 | | Chakare | | Zweite Hälfte 5. Dynastie | Ene Dubbelstatue van den Verstorven un sienen Soon is vandaag in’n ''Berkeley Museum''. |- | G 1351 | | | | 5.–6. Dynastie | |} === Abu-Bakr-Graven (1949–50), Ostteil === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Steen-Mastaba | Achu un siene Fru Neferet | | 5. Dynastie oder läter | |- | Mastaba C | Steen-Mastaba | | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Anchu | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Niwedjaptah un siene Fru Kaemnehet | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Neferherenptah un siene Fru Tjentetes | | 5. Dynastie oder läter | |- | Felsgrav H | Felsgrav | | | 5. Dynastie oder läter | In dat Grav is een Sarkophag, de in den Steen hauen is. |} === Nekropool G 1400 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1402 | Tegel-Mastaba | | | 5. Dynastie | Twee Stauten uut den Grav sind vandaag in Berkeley. |- | G 1452–1453 | Mastaba uut Schuutkarn med Tegels verkleed | Djeduwa | Goddsdener van Cheops | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 1457 | Mastaba uut Schuutkarn med Tegels verkleed | Neferetnesut | Goddsdener van Cheops, Vörmann Pyramidenstadt van den Cheops | 5. Dynastie | |- | G 1461 | | Nefer | | 5.–6. Dynastie | |} === Nekropool G 1500 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1501 | Mastaba | | | 5. Dynastie | Dubeel-Staute is vandaag in Boston. |} === Nekropool G 1600 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1607 | Felsgrav | Ian un siene Fru Neferhanesut | | Late 4. Dynastie | Dat Grav is nich fardig. |- | G 1608 | Felsgrav | Senenu | | Late 4. Dynastie | Ene Statue van den Verstorven is vandaag in Kairo. |- | G 1673 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | Twee Stauten uut den Grav sind vandaag in Boston un Kairo. |} === Nekropool G 1900 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 1903 | Mastaba | | | Late 6. Dynastie | Liggt nöördlik van Nekropool G 2000. |} === Mastaba G 2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 2000 (LG 23) | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Cheops oder Chephren) | Een paar Fundstücke uut den Grav sind vandaag in Boston. |} === Nekropool G 2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 2001 | Steen-Mastaba | [[Tjetu|Tjetu (Kanesut)]] | Vörmann Pyramidenstadt van den Cheops | 5.–6. Dynastie | |- | G 2002 | | Iteti | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2004 | Steen-Mastaba | [[Ptahchenu]] | | Midde 5. Dynastie | |- | G 2009 | | [[Mesi (Palastaufseher)|Mesi]] un siene Fru Sesesech | | Midde 5. Dynastie | |- | G 2011 | | Geref | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2021 | | Senetjer | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2032 | | Senenu | | | |- | G 2033 | | Irenre | | Waarschienlik 6. Dynastie | |- | G 2035 | | Wehaisu | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 2036 | | Chesefi | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 2037 | | | | 5. Dynastie | |- | G 2037b | | | | Waarschienlik 6. Dynastie | |- | G 2041 | Steen-Mastaba | [[Senenuka]] (Keki) un siene Fru Iti | Vörmann Pyramidenstadt van den Cheops | Froe 5. Dynastie | |- | G 2061 | | | | | |- | G 2070 | | | | | |- | G 2088 | | | | 4.–5. Dynastie | |- | G 2089 | | Qednefer | | 6. Dynastie | |- | G 2090 | Steen-Mastaba | Kapi | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 2092 | Steen-Mastaba | Nimaatre | | 6. Dynastie | |- | G 2097 | | Isesimernetjer | | Late 5. oder froe 6. Dynastie | |- | G 2099 | | [[Raramu]] un siene Fru Anchet | | 6. Dynastie | |} === Nekropool G 2100 un Mastaba G 2200 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 2100 (LG 24) | Steen-Mastaba | Merib (Kapunesut) | lievliken Köningssoon | 4. Dynastie (Mykerinos oder Schepseskaf) oder 5. Dynastie | De Offerkapelle uut de Mastaba is vandaag in’n Ägyptschen Museum Berlin. |- | G 2101 | Steen-Mastaba | Nensedjerkai | Köningsdochter, Goddsdenersche för Hathor un van den Cheops | 5. Dynastie | |- | G 2110 | Steen-Mastaba | [[Nefer]] un siene Fru Meresanch | | 4. Dynastie (Chephren) | |- | G 2113 | | Tjenti un siene Frau …kau | | laat Oold Riek | |- | G 2120 | Steen-Mastaba | Seschetsechentiu | | Midde oder Ende 4. Dynastie | |- | G 2130 | Steen-Mastaba | [[Chentka]] | (lievliken) Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 2132 | | Seniwehemu | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Qedefi | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | G 2135 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Nefer III. | | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Nimaatre | | laat Oold Riek | |- | G 2136 | Steen-Mastaba | Kahif | Goddsdener van Cheops | Midde 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Sedneferet | | Late 6. Dynastie | Sedneferet is een Soon van den Kahif |- | G 2140 | Steen-Mastaba | | | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | G 2150 | Steen-Mastaba | Kanefer | | froe 5. Dynastie | |- | [[Mastaba van den Kaninisut|G 2155]] | Steen-Mastaba | [[Kaninisut|Kaninisut I.]] | lievliken Köningssoon, Palastvorsteher | froe 5. Dynastie | Een Deel van de Offekapell is vandaag in’n [[Kunsthistorisches Museum|Kunsthistorischen Museum Wien]]. |- | G 2156 | Steen-Mastaba | Kaninisut II. | Goddsdener van Cheops un de Maat | Midde 5. Dynastie | |- | G 2156 | Steen-Mastaba | Redenes | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kaninisut III. (?) | | Midde oder late 5. Dynastie | |- | G 2175 | Steen-Mastaba | Chnumnefer | | Eerste Halv 5. Dynastie | |- | G 2178 | Steen-Mastaba | Chui | | 5. Dynastie | |- | G 2184 | Steen-Mastaba | Achmerutnesut | Wab-Preester van de König | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | G 2185 | | Nefersehefen | | Late 5. oder froe 6. Dynastie | |- | G 2188 | | | | 6. Dynastie | |- | G 2191 | | Chenemu | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 2196 | Felsgrav | [[Iasen]] | | 5. oder 6. Dynastie | |- | G 2197 | Steen-Mastaba | [[Penmeru]] un siene Fru Meritites | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Mykerinos | Ende 5. Dynastie | |- | G 2220 | Steen-Mastaba | | | Late 4. oder froe 5. Dynastie | |} === Cemetery en Echelon, Noorddeel === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 2332 | | | | 6. Dynastie (Pepi I.) | |- | G 2335 | | | | 5. Dynastie | |- | G 2336 | | Chuiptah | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2337 | | | | | |- | G 2347 | | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2347a | | | | 6. Dynastie | |- | G 2352 | | Hagi | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | G 2353 | | | | 5. Dynastie | |- | G 2357X | | | | 6. Dynastie | |- | G 2359 | | | | | |- | G 2361 | | Maa | | 6. Dynastie | |- | G 2362 | | Rudj | | 6. Dynastie | |- | G 2366 | | Nimesti | | Waarschienlik 6. Dynastie | |- | G 2370 (LG 27) | Steen-Mastaba | Senedjemib (Inti) un siene Fru Tjefi | Wesir | 6. Dynastie (Isesi) | |- | G 2374 un G 2385A | Steen-Mastaba | Chenementi | | froe 6. Dynastie | |- | G 2375 | Steen-Mastaba | Achetmehu | | 6. Dynastie (Merenre I. oder Pepi II.) | |- | G 2375a | Steen-Mastaba | Anchirptah | | Late 6. Dynastie | |- | G 2378 (LG 26) | Steen-Mastaba | Senedjemib (Mehi) | Wesir | 5. Dynastie (Unas) | |- | G 2379 | | | | 6. Dynastie | |- | G 2381 un G 2382A | Steen-Mastaba | Merire-Meriptahanch (Nechebu) | | 6. Dynastie (Pepi I. oder Merenre I.) | |- | G 2381A | Steen-Mastaba | [[Ptahschepses Impy|Merire-Meriptahanch]] (Impi) | | 6. Dynastie (Pepi II.) | Impi was een Soon van den Nechebu. |- | G 2381Y | | | | 6. Dynastie | |- | G 2384 | | | | 6. Dynastie | |- | G 2385 | Steen-Mastaba | | | 6. Dynastie | |- | G 2387 | | Pepi-Meriptahanch | | Midde 6. Dynastie | |- | G 2391 | | | | 6. Dynastie | |- | G 2407 | | | | Late 5. Dynastie | |- | G 2415 | Steen-Mastaba | Weri un siene Fru Meti | | Late 5. Dynastie | |- | G 2418 | | | | Late 5. Dynastie | |- | G 2420 | | Nedjemu | | Late 5. Dynastie | |- | G 2422 | | | | Late 5. Dynastie | |- | G 2423 | Steen-Mastaba | Mehu un siene Fru Chenit | | 5.–6. Dynastie | |- | G 2427 | | Minnefer | | Late 5. Dynastie | |- | G 2430 (LG 25) | Steen-Mastaba | Hetepniptah un siene Fru Chamerernebti | | froe 6. Dynastie | |- | G 2450 | | | | 6. Dynastie | |- | G 2475 | | Senanchwer | | 6. Dynastie | |} === Nekropool G 2500 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 2501 | Mastaba | | | 6. Dynastie | In den Grav worden Been un Kopp van ene Statuette funnen, de vandage in New York is. |} === Nekropool G 3000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 3004 | Tegel-Mastaba | Chufumernetjeru | | 6. Dynastie | |- | G 3008 | Steen-Mastaba mit Ziegeln verkleidet | Snofruhotep un siene Fru Chenut | | 6. Dynastie | Verscheden Reliefs uut dat Grav sind vandage in Philadelphia.<ref>C. S. Fisher: ''The Minor Cemetery at Giza.'' Philadelphia 1924, S. 82–86, 152–166, Tafel 50, 55.</ref> |- | G 3015 | | | | 6. Dynastie | |- | G 3020 | Steen-Mastaba | Semerka | | 6. Dynastie | |- | G 3033 | Tegel-Mastaba med Schuttfüllwark | Sabef | | 6. Dynastie | |- | G 3035 | Tegel-Mastaba med Schuttfüllwark | Tjenti un siene Fru Neferet | | 6. Dynastie | |- | G 3050 | Tegel-Mastaba med Steenfüllwark | Anch un siene Fru Qedneferet | | 6. Dynastie | |- | G 3082 | Steen-Mastaba | Senka | | 6. Dynastie | |- | G 3086 | Tegel-Mastaba | Rewedj un siene Fru Meset | Goddsdener von Cheops, Radjedef un Chephren, Wab-Priester van van de Köningsmodder | 6. Dynastie | |- | G 3093 | Mastaba med Steenfüllwark un med Tegels verkleed | Mededi un siene Fru Chenemet | | 6. Dynastie | |- | G 3094 | Mastaba med Steenfüllwark un med Tegels verkleed | Chetu | | 6. Dynastie | |- | G 3096 | Tegel-Mastaba | Nedjesu | | 6. Dynastie | |- | G 3097 | Mastaba med Steenfüllwark un med Tegels verkleed | Neferihi | | 6. Dynastie | |- | G 3098 mit Anbau | Mastaba med Steenfüllwark un med Tegels verkleed | a) Iymereri un siene Fru Persenet<br />b) Neferhetepeswer un eer Vader Duare | Iymeri: Wab-Priester van de Köningsmodder | 6. Dynastie | |} === Junker-Nekropool, West === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Tegel-Mastaba | Irty un siene Fru Ischpet | | Laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba mit Tegel-Flickwark | Anch un siene Fru Neferetka | | Laat Oold Riek | |- | | Tegel-Mastaba | Iyhercherui | | Laat Oold Riek | |- | S 4399/4507 | Steen-Mastaba | | | Laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Anchu | | Laat Oold Riek | |- | S 4516/4524 | Steen-Mastaba | [[Seneb]] un siene Fru Senetites | Goddsdener von Cheops un Radjedef | 4. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Anchmare | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Itju | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Sinechen un siene Fru Maacherui | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Demeg | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Menisutisnesut | | Late 6. Dynastie | |- | S 4248/4321 | Tegel-Mastab, | | | Laat Oold Riek | |- | | Mastaba med Steen verkleed | Menib | Goddsdenersche för Hathor | Laat Oold Riek | |- | | Tegel-Mastaba | Chesef (II) | | 5. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Nebetpedju | | Laat Oold Riek | |- | S 4419 | Tegel-Mastaba | | | Laat Oold Riek | |- | S 4233/4283 | Steen-Mastaba | | | Laat Oold Riek | |- | | Mastaba med Steen verkleed | Hetepchenemet | | 6. Dynastie | |- | | Mastaba med Steen verkleed | Meschetj | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chenemhotep (II) | Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Iiu un siene Fru Tepemneferet | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Schetiu | Wab-Preester van de König | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ptahschepses (II) | | 6. Dynastie | |- | | eerst Tegel-Mastaba, in Steen wedderupricht | Chesef (I) | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Inpuhotep | Goddsdener van de Anubis-Schrien in Aphroditopolis, Goddsdener von Sahure un Niuserre, Goddsdener van Re in’n [[Sunnenhiligdoom van den Niuserre]] | 6. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | [[Meni]] (I) | | Late 6. Dynastie | |- | | | [[Meni]] (II) | | Late 6. Dynastie | |- | S 4040 | Tegel-Mastaba | | | 6. Dynastie | |- | S 2479 | Steen-Mastaba | [[Senefer]] un siene Fru Anchhathor | | 6. Dynastie | |- | | Mastaba med Steen verkleed | Hebi | | 6. Dynastie | |} === Steindorff-Nekropool === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | D 1 | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | D 4 | Tegel-Mastaba | Waschptah un Chenu | | 5.–6. Dynastie | |- | D 9 | Tegel-Mastaba | Rahotep | | 5.–6. Dynastie | |- | D 12 | Tegel-Mastaba | Cherihet un siene Fru Rewedjka | | 5. Dynastie | Statuengruppe, de den Verstorven mit Fru un dree Kindern wiest, is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]]. |- | D 14 | Tegel-Mastaba | Irkaptah | | 5.–6. Dynastie | Der Döörholm van den Grav is vandaag in’n Ägyptschen Museum de Universität Leipzig. |- | D 15 | Tegel-Mastaba | Khufu... | Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | |- | D 15B | Tegel-Mastaba | Mereru | | 5.–6. Dynastie | Der Döörholm van den Grav is vandaag in’n Ägyptschen Museum de Universität Leipzig. Relieffragmente sind in’n Ägyptschen Museum in Kairo. |- | D 19 | Tegel-Mastaba | Werbaure | | 5.–6. Dynastie | |- | D 20 | Tegel-Mastaba | Tepemanch | Goddsdener van Cheops | 5.–6. Dynastie | De Döörrullen van den Grav is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Berlin. Verscheden Statuen sind in Kairo un [[Hilmessen]]]] un ene Schiendöör in Privaatbesitt. |- | | Steen-Mastaba | Wemtetka | | 5.–6. Dynastie | Een hier gefundenes Offerbeken is vandaag in’n Kunsthistorischen Museum in Wien. |- | D 23 | Tegel-Mastaba | Raschepses un siene Fru Pepi | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie | [[Statuengruppe de Pepi un van den Ra-schepses|Statuengruppe]] is vandaag in [[Hilmessen]] un ein Offerbeken in Leipzig |- | | Steen-Mastaba | Ibir... | | 6. Dynastie | Ene Schiendöör van den Verstorven is vandaag in Kairo. |- | D 29 | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | Diener-Statuette is vandaag in Leipzig. |- | D 30 | Tegel-Mastaba | Kau | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 5.–6. Dynastie | Ene Schiendöör van den Verstorven was sik in Leipzig, worde man in’n Tweden Weltkrieg kaputt maakt. |- | D 31 | Tegel-Mastaba | Memi un Neferherenptah | Wab-Preester van de König (beide) | 5. Dynastie | Ene Statue van den Memi is vandaag in Leipzig, ene anner in [[Hilmessen]]. |- | D 37 | Tegel-Mastaba | Raherka un siene Fru Meresanch | | 5. Dynastie | Ene Dubbelstatue van den Verstorven un siene Fru is vandaag in’n Louvre, een vör den Grav funnen Obelisk in Kairo un Fragmente van ene Statuette in Leipzig. |- | D 38 | Tegel-Mastaba | | | 4. oder 5. Dynastie | Een waarschienlik [[Ersatzkopf]] is vandaag in Kairo. |- | D 39/40 | Tegel-Mastaba | Djascha | Wab-Preester van de König, Goddsdener van de Köningsmodder | 5. Dynastie | Hier worden fiev Statuen funnen, von den dree in Kairo un twee in Leipzig sind. |- | D 42 | Tegel-Mastaba | Iyni | | 5.–6. Dynastie | |- | D 44 | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | Frauen-Statue is vandaag in Leipzig. |- | D 51 | Tegel-Mastaba | Nimaatptah un siene Fru Inetkaes | | 5.–6. Dynastie | Ene Schiendöör is vandaag in [[Hilmessen]]. |- | D 56 | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | Hier funnen Relief-Fragmente sind vandaag in Leipzig. |- | D 59 | Tegel-Mastaba | Nesutnefer un siene Fru Senet | | 5.–6. Dynastie | Ene TDöörrullen is in Leipzig un een Deel van ene Schiendöör in [[Hilmessen]]. |- | D 61 | Tegel-Mastaba | Irkaptah un siene Fru Neferhetepes | | 5.–6. Dynastie | Twee Statuen un twee Offertafeln sind vandaag in [[Hilmessen]]. |- | D 80/80A (LG 22) | Tegel-Mastaba | | | 5. Dynastie | Een Mastaba-Komplex mit Pilerrhov.<ref>K. R. Lepsius: ''Denkmaeler uut Aegypten un Aethiopien.'' Band I, S. 45–46.</ref> Hier wordendrei Statuen funnen, de sik vandaag in [[Hilmessen]] sind. |- | D 82 | Tegel-Mastaba | Ihy | | 5.–6. Dynastie | Ene dicht bi den Grav funnen Statuette is vandaag in Leipzig. |- | D 100 | Tegel-Mastaba | | | 5. Dynastie | Een Sarkophag is vandaag in Wien.<ref name="PDF; 46,5 MB">Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 121 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | D 106 | Steen-Mastaba | | | Late 5. Dynastie | Ene Statue un van ene Schiendöör sind vandaag in Wien. |- | D 116 | Steen-Mastaba | Seschemu un siene Fru Neferet | | 5.–6. Dynastie | Een Deel van ene Schiendöör is vandaag in [[Hilmessen]]. |- | | Tegel-Mastaba | Nu (?) | | 5.–6. Dynastie | |- | D 117 | Steen-Mastaba | Wehemka | | froe 5. Dynastie | Heel de Mastaba is vandaag in [[Hilmessen]].<ref>Kayser: ''De Mastaba van den Uhemka.'' Hannover 1964.</ref> |- | D 200 | Steen-Mastaba | Redif | | 5.–6. Dynastie | Ene Statue van den Verstorven is in Wien. |- | D 201 | Tegel-Mastaba | Senenu un siene Soon Anchemtjenenet | | 5.–6. Dynastie | Statue is vandaag in Leipzig. |- | D 202 | Tegel-Mastaba | Nianchchufu | | 5.–6. Dynastie | |- | D 203 | Tegel-Mastaba | Nefer un Itisen | | Late 5. oder 6. Dynastie | Twee Schiendören un anner Stücke sind vandaag in’n Oriental Institute in Chicago. Een Deel van ene Schiendöör un een paar Fragmente weren in Leipzig, worden man in’n Tweden Weltkrieg kaputt maakt. |- | D 205 | Tegel-Mastaba | Iyni un siene Fru Neferkaues | | 5.–6. Dynastie | Ene Dubbelstatue van den Verstorven un siene Fru is vandaag in Kairo. |- | D 207 | Tegel-Mastaba | Ti | | 5.–6. Dynastie | De Kopp van ene Fruun-Staute is nu in Leipzig |- | D 208 | Tegel-Mastaba | Neferihy | | 5.–6. Dynastie | Ene Statue van den Verstorven is nu in [[Hilmessen]], ene annere in Leipzig. |- | D 211 | Tegel-Mastaba | Hetepi | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | Twee hie funnen Holzstatuetten sind in [[Hilmessen]], ene in Leipzig un ene anner waarschienlik in Kairo. |- | D 213 | Tegel-Mastaba | Rewedjib un siene Fru Tjentet | Goddsdener van Cheops, Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | Een Deen van ene Schiendöör is nu in Leipzig. |- | D 215 | Tegel-Mastaba | Imhotep un siene Fru Anchhathor | | Midde 5. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar. Ene [[Statuengruppe van den Imhotep un de Anchhathor|Dubbelstatue]] van den Verstorven un siene Fru is vandaag in [[Hilmessen]]. |- | D 220 | Tegel-Mastaba | Tjesi | | 5.–6. Dynastie | Verscheden Fundstücke uut düssen Grav sind vandaag in Kairo, Leipzig un in’n Royal Museum in [[Edinburgh]]. |- | D 221 | Tegel-Mastaba | Iti | | 5.–6. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar. |- | | Tegel-Mastaba | Iri un Sebani | | 5.–6. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar. Ene Schiendöör, de sik vandaag in’n [[Vatikanische Museen|Museo Gregoriano Egizio]] in’n [[Vatikanstadt|Vatikan]] befindet, stammt waarschienlik von hier. |} === Junker-Nekropool, Oost === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Steen-Mastaba | Nianchhathor | Goddsdenersche för Hathor | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Sensen un siene Fru Pepi | | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Meruka | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Iuf un siene Fru Meri | | Late 5. oder froe 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Nikauchnum un Neferesris | | Late 5. oder froe 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chenu | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ibinedjem | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chuy | | 6. Dynastie | |- | S 2411 | Steen-Mastaba | | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Neferen un siene Fru Iyti | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Weri | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chenemu | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | User | | Late 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Schepsi un siene Fru Neferwates | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Hesy un siene Fru Nebetib | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Maathep | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Neferihi | | 6. Dynastie | |} === Nekropool G 4000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 4000 (D 60) | Steen-Mastaba | [[Hemiunu]] | lievliken Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Cheops) | Hemiunu was waarschienlik böverste mann för den Bau van de Cheops-Pyramide |- | G 4121 | Steen-Mastaba | Anchemre | | 5.–6. Dynastie | |- | G 4140 | Steen-Mastaba | [[Meritites (Köningsdochter)|Meritites]] | lievlike Köningsdochter | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4150 | Steen-Mastaba | [[Iunu (Beamter)|Iunu]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops) | De heir funnen [[Offertafel van den Iunu]] is vandaag in’n Roemer- un Pelizaeus-Museum [[Hilmessen]]. |- | G 4160 | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 4240 | Steen-Mastaba | [[Snofruseneb]] | lievliken Köningssoon | Midde 4. bet froe 5. Dynastie | |- | G 4241 | Steen-Mastaba | Rahotep | | froe oder Ende 5. Dynastie oder läter | |- | G 4260 | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 4311 | | Neferherenptah | | 5. Dynastie | |- | G 4340 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4350 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | De an’n Ingang van de Mastaba funnen [[Reservekopp (KHM 7787)|Reservekopp]] is vandaag in’n Kunsthistorischen Museum Wien. |- | G 4351 | Steen-Mastaba | Imisetkai un siene Fru Chuitbauinu | Goddsdener van Cheops | Eerste Twischentied | |- | G 4360 | Steen-Mastaba | Merhetepef | | Late 4. oder froe 5. Dynastie | |- | G 4410 | Steen-Mastaba | | | 5. Dynastie (Userkaf oder läter) | |- | G 4411 (LG 51) | Steen-Mastaba | Sechemka | Vöörleespreester | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 4420 | Steen-Mastaba | Tetu | | 5.–6. Dynastie | |- | G 4430 | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Chephren oder läter) | |- | G 4440 | Steen-Mastaba | | | Midde 4. bet froe 5. Dynastie | |- | G 4442 | Steen-Mastaba | Ptahnebneferet | | 6. Dynastie oder läter | |- | | | Medunefer | | 6. Dynastie | |- | G 4461 | Steen-Mastaba | Kapuptah un siene Fru Ipep | | 5. Dynastie | |- | G 4513 | Steen-Mastaba | Neferihy | | 6. Dynastie | |- | G 4520 | Steen-Mastaba | [[Chufu-anch]] | | 5. Dynastie (Userkaf oder Enne Dyn.) | |- | G 4522 | | | | 5. Dynastie | |- | G 4530 | | | | 6. Dynastie | |- | G 4540 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4560 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4561 | Steen-Mastaba | Kaemanch un siene Fru Tjeset | | 6. Dynastie | |- | G 4611 (LG 50) | Steen-Mastaba | Niuty | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | G 4620 | Steen-Mastaba | Kanefer | | 5. Dynastie | |- | G 4630 | Steen-Mastaba | Medunefer un siene Fru Nubka | | 5. Dynastie | |- | G 4631 | Tegel-Mastaba | Nensedjerkai | Goddsdenersche för Hathor un de Neith | 5. Dynastie | |- | G 4640 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4646 | Steen-Mastaba | Ity | | 6. Dynastie | |- | G 4650 | Steen-Mastaba | [[Iabtet]] | lievlike Köningsdochter | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4651 | Steen-Mastaba | Kapunesut (Kai) un siene Fru Chuitka | | froe bet Midde5. Dynastie | |- | G 4660 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 4710 (LG 49) | Steen-Mastaba | Setju un siene Fru Nubhotep | | | |- | G 4712 | Steen-Mastaba | [[Nimaathapi (II.)|Nimaathap]] | | Eerste Halv 5. Dynastie | |- | G 4714 (LG 48) | Steen-Mastaba | Neferhetepes | lievlike Köningsdochter | Eerste Halv 5. Dynastie | |- | G 4715 | | | | | |- | G 4721 | Steen-Mastaba | | | waarschienlik Ende 5. Dynastie | |- | G 4733 | | | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 4750 | Steen-Mastaba | [[Achi (Bauleiter)|Achi]] | Vörmann för alle Arbeidenvan den König | 4. Dynastie (Mykerinos) | |- | G 4761 | Steen-Mastaba | Nefer | Goddsdener van Cheops | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | G 4811–4812 | Steen-Mastaba | Anchirptah | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 4813 | | | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 4817 | | | | 5. Dynastie | |- | G 4840 | Steen-Mastaba | [[Wenschet]] | lievlike Köningsdochter | Midde oder late 4. Dynastie |[[Schiendöör de Prinzessin Wenschet]] in’n [[Roemer- un Pelizaeus-Museum [[Hilmessen]]]] |- | S 984 | Tegel-Mastaba | | | 5. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Nisu | | laat Oold Riek | |- | | | Tjentet (Tjenteti) | Köningsdochter | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | | | [[Wehemneferet]] | Köningsdochter | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Werkai | | 5.–6. Dynastie | |- | | | Chepetjet (oder Chetjepet) un siene Fru Keteti | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Minu | Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ptahher un siene Fru Wadjethetep | | laat Oold Riek | |- | | | Qednas un siene Fru Abedet | Goddsdener van Cheops | Eerste Twischentied | |- | G 4860 | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | Vöörleespreester | Midde oder late 4. Dynastie | |} === Cemetery en Echelon, Sööddeel === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 4911 | Mastaba | Anchtef un siene Fru Djefat | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 5.–6. Dynastie | |- | G 4920 (LG 47) | Steen-Mastaba | Tjenti un siene Fru Neferetkau | | froe 5. Dynastie oder läter | |- | G 4940 (LG 45) | Steen-Mastaba | Seschemnefer I. un siene Fru Amundjefaes | | 5. Dynastie (Sahure oder Neferirkare) | |- | G 4941 | Steen-Mastaba | Ptahiuefni | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Hetepi | | 6. Dynastie | |- | | | Hetepi | | 6. Dynastie | |- | G 4970 | Steen-Mastaba | Nesutnefer un siene Fru Chenetka (Chenet) | | froe oder Midde5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Irenre un siene Soon Anchemre | Irenre: Wab-Preester van de König | Late 5. oder froe 6. Dynastie | |- | G 5030 (LG 46) | Steen-Mastaba | | | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | G 5032 | | Redenes un siene Fru Meritites | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |- | | | Baschepses | | 5.–6. Dynastie | Nahe G 5032 un vilicht identisch. |- | G 5040 | Steen-Mastaba | Kaemqed | Wab-Preester van de König | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Snofrunefer | | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | G 5080 | Steen-Mastaba | Seschemnefer II. | Vörmann för alle Arbeidenvan den König | 5. Dynastie (Niuserre) | |- | G 5110 (LG 44) | Steen-Mastaba | [[Duaenre]] | Wesir | 4. Dynastie (Chephren bet Mykerinos) | Duaenre was een Soon von Pharao Chephren. |- | | Steen-Mastaba | Chentkaues | Goddsdenersche för Hathor | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Tjena | Goddsdener de Hathor | Ende 5. oder froe 6. Dynastie | |- | G 5150 (LG 36) | Steen-Mastaba | [[Seschathotep]] (Heti) un siene Fru Meritites | lievliken Köningssoon, Vörmann för alle Arbeiden van den König | froe 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Tjenti | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ptahschepses un siene Fru Redenes | | Late 5. Dynastie | |- | S 344/346 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | S 466/467 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Qednas II. | Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | S 359 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | S 353 | Steen-Mastaba | Chufuseneb (I.) | Goddsdener van Cheops | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Seschathotep II. | Goddsdener | laat Oold Riek | |- | S 388/ S 390 | Steen-Mastaba | [[Chufuseneb|Chufuseneb (II.)]] | Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | G 5170 | Steen-Mastaba | Seschemnefer III. | lievliken Köningssoon, Wesir | 5. Dynastie (Isesi) | Liggt in’n Museum van de Universität Tübingen (MUT), Ägyptsche Kollektschoon. |- | S 576 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5190 | | | | 6. Dynastie | |- | G 5210 (LG 43) | Steen-Mastaba | Chemetnu | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 4. (Cheops) oder froe 5. Dynastie | |- | G 5221 | | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5230 (LG 40) | Steen-Mastaba | [[Babaef (Wesir)|Babaef]] (Chnumbaef) | Vörmann för alle Arbeidenvan den König, (Wesir) | Ende 4. bet froe 5. Dynastie | Babaef was een Soon van den Duaenre un so Grootkind van den Pharao Chephrens. |- | | | ''Naam unseker'' | | Late 5. oder 6. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar. |- | | | Bebib | | Late 5. oder 6. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar. |- | G 5232 | | | | 4.–5. Dynastie | |- | G 5245 | | | | Oold Riek | |- | G 5270 | Steen-Mastaba | [[Rawer (I.)|Rawer]] | | Midde 5. Dynastie | |- | G 5280 | Steen-Mastaba | Pehenptah | | Midde 5. Dynastie | |- | G 5290 | | Hetepniptah | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | G 5330 (LG 41) | Steen-Mastaba | Ihy | | 6. Dynastie | |- | G 5332 (LG 39) | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5340 (LG 37) | Steen-Mastaba | Kasewedja | | Midde 5. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Chufudienefanch | | 5.–6. Dynastie | |- | S 820 | | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5350 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kanefer | | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastabakomplex | Setka un siene Soon Ptahhotep | | 6. Dynastie | |- | G 5370 (LG 31) | Steen-Mastaba | Djati | Vörmann för alle Arbeidenvan den König | 5. Dynastie (Neferirkare oder läter) | |- | S 696/703 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chenit | Goddsdenersche för Hathor | 5. Dynastie (Isesi) | |- | S 677/817 | Steen-Mastaba | | | laat Oold Riek | |- | S 676/707 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5470 (LG 32) | Steen-Mastaba | Rawer II. | Goddsdener de Maat | Late 5. Dynastie | |- | S 679/705 | | | | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Nichet | | laat Oold Riek | |- | S 492 | | | | 6. Dynastie | |- | S 660/661 (LG 33) | | Sechemanchuptah | | 6. Dynastie | |- | G 5480 (LG 29) | Steen-Mastaba | Heti | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | S 590 | | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5482 | | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 5520(LG 28) | Steen-Mastaba | Seanchenptah | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | LG 38 | Steen-Mastaba | Chnumhotep | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ipu | | 6. Dynastie oder läter | |- | G 5550 | Steen-Mastaba | Nefer (Idu) un siene Fru Hemetre | Wesir | froe 6. Dynastie | |- | | | Idu II. | | 6. Dynastie |[[Kastensark van den Idu II]] in’n [[Roemer- un Pelizaeus-Museum [[Hilmessen]]]] |- | G 5560 (LG 35) | Steen-Mastaba | Kacherptah (Fetekta) | | froe 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Anchwedja (Itji) un siene Fru Meruka | | 6. Dynastie | |- | S 678 | | Irenachti (Iri) | | Late 6. Dynastie oder Eerste Twischentied | |- | S 693 | | Merib | | Late 6. Dynastie oder Eerste Twischentied | |- | LG 30 | Steen-Mastaba | Menhebu | Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | S 700 | | | | froe 6. Dynastie | |} === Nekropool G 6000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 6010 (LG 15) | Steen-Mastaba | Neferbauptah | Goddsdener van Cheops, Sahure, Neferirkare un Niuserre | Midde bet Ende 5. Dynastie | |- | G 6012 | | | | | Rester van ene Mumienmaske worden hier funnen |- | G 6014 | | | | | Rester van ene Mumienmaske worden hier funnen |- | G 6020 (LG 16) | Steen-Mastaba | Iymeri | Goddsdener van Cheops | 5. Dynastie (Niuserre oder läter) | |- | G 6030 (LG 17) | Steen-Mastaba | Iti un siene Fru Weseretka | Goddsdener van Re un de Hathor in’n Sunnenhilligdom van den Neferirkare, Goddsdener van Neferirkare, Sahure un Niuserre | Midde 5. Dynastie | |- | G 6037 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | G 6040 (LG 18) | Steen-Mastaba | Schepseskafanch | | 5. Dynastie (Neferirkare) | |- | G 6042 | | | | Late 5. Dynastie | Ene hier funnen Statuette is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston. |} == Oostdodenhov == [[Datei:Carte-nécropole-Gizeh-Est.jpg|mini|Der Ostfriedhof]] <div style="clear:both;"></div> === Grav van de Hetepheres === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | [[G 7000x]] | Schachtgrab | [[Hetepheres I.]] | | 4. Dynastie (Regierungszeit van den Cheops) | Hetepheres I. solle waarschienlik eerst in ene von Cheops' Königinnenpyramiden (GIa) begraven wärden, kreeg denn man düt Grav. Hier worden eer Sarkophag un vele Möbel funnen, de vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo sind. |} === Nekropool G 7000 === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G 7050 | Steen-Mastaba | [[Neferetkau]] | | 4. Dynastie (Chephren) | Neferetkau was ene Dochter von Pharao Snofru. |- | G 7060 (LG 57) | Steen-Mastaba | [[Nefermaat II.]] | Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Chephren) | Soon de Neferetkau. Unner Chephren was he Wesir. |- | G 7070 (LG 56) | Steen-Mastaba | [[Snofruchaef]] | | Midde 4. bet Anfang 5. Dynastie | Soon von Nefermaat II. |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7101 | Steen-Mastaba | Merirenefer (Kar) | Vörmann Pyramidenstädte von Cheops un Mykerinos | 6. Dynastie (Pepi I. oder läter) | |- | G 7102 | Steen-Mastaba | Idu | | 6. Dynastie (Pepi I. oder läter) | |- | G 7110–7120 | stenern Dubbel-Mastaba | [[Kawab]] un siene Frau [[Hetepheres II.]] | | 4. Dynastie (Cheops) | |- | G 7112 | | | | | heel toschannen maakt |- | G 7130–7140 | stenern Dubbel-Mastaba | [[Chaefchufu]] un siene Fru Neferetkau | | 4. Dynastie (Cheops) | Soon van den Cheops, vielleicht unner den Naam [[Chephren]] Pharao |- | G 7142 | | | | | |- | G 7150 | Steen-Mastaba | Chaefchufu II. | | 5. Dynastie (Niuserre) | |- | G 7152 | Steen-Mastaba | Sechemanchptah | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7210–7220 | stenern Dubbel-Mastaba | [[Hordjedef]] un siene Frau | Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops un läter) | Hordjedef was een Soon von Pharao Cheops. |- | G 7211 | Steen-Mastaba | Kaemanch | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | G 7244–7246 | zusammengesetzte Steen-Mastaba | Chuenptah, seine Modder Intkaes un seine Fru Chenut | | 5. Dynastie | |- | G 7248 | | Mestju un siene Fru Nubhotep | | | Schiendöör is vandaag in’n [[Museum of Fine Arts, Boston]]. |- | G 7249 | Steen-Mastaba | Menib | | 4.–5. Dynastie | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7330–7340 | stenern Dubbel-Mastaba | | | Midde bet Late 4. Dynastie | Een Sarkophag is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo.<ref>Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 123, Taf. XXIII, XIV, XL ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | G 7350 | Steen-Mastaba | [[Hetepheres II.]] (?) | | Ende 4. Dynastie | |- | G 7391 | Steen-Mastaba | Iteti un siene Fru Senetanch | | Late 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kai | | 5.–6. Dynastie | östlich de Mastaba G 7391 |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7410–7420 | stenern Dubbel-Mastaba | [[Meresanch II.]] un [[Horbaef]] (?) | Meresanch II.: Köningsdochter, königlike Fru<br />Horbaef: Köningssoon | 4. (Cheops) bet froe 5. Dynastie | |- | G 7411 | Steen-Mastaba | Kaemtjenenet un siene Fru Hathornefer | | 5. Dynastie | |- | G 7430–7440 (LG 61) | stenern Dubbel-Mastaba | [[Chaefmin]] | Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Cheops un Chephren) | Minchaef was een Soon van den Cheops. |- | G 7450 | | | | | |- | G 7491 | | | | | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7510 | Steen-Mastaba | [[Anchhaf]] | Wesir | 4. Dynastie | De Mastaba van den Anchhaf is da gröttste Privaatgrav up heel dat Gizeh-Plateau. |- | G 7524 | | Horemachet, Soon de Hedebiru | | 26. Dynastie | Hier worden veer [[Kanopen]]-Kröög funnen, de nu in’n Museum of Fine Arts in Boston sind. |- | G 7530–7540 | stenern Dubbel-Mastaba | [[Meresanch III.]] | Köningsdochter | 4. Dynastie (Chephren bet Schepseskaf) | Meresanch was de Dochter van den [[Kawab]] un Fru von Pharao Chephren. In eren Grav worden Graffiti mit Datumsangaven funnen.<ref>William Stevenson Smith: ''Inscriptional Evidence for the History of the Fourth Dynasty''. In: ''[[Journal of Near Eastern Studies]]'' Band 11, 1952, Figur 7 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/smith_jnes_11_1952.pdf |wayback=20240215081038 |text=PDF; 2,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }}).</ref> |- | G 7550 (LG 58) | Steen-Mastaba | [[Duaenhor]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Chephren bet Mykerinos) | |- | G 7560 | Steen-Mastaba | | | Midde bet Late 4. Dynastie | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7632 | | Imhotep, Soon van den Chereduanch | | Spätzeit | Statue van den Verstorven is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston. |- | G 7650 | Steen-Mastaba | [[Achtihotep]] un siene Frau [[Meritites (Goddsdenersche)|Meritites]] | | 4. Dynastie (Cheops bet Chephren) | |- | G 7562 | | | | Ptolemäerzeit | Een Holtsark is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston. |- | G 7660 (LG 59) | Steen-Mastaba | [[Kaemsechem]] | Köningssoon | Late 4. Dynastie | Kaemsechem was een Soon van den [[Kawab]] |- | G 7663 | | | | | |- | G 7671 | | | | | Hier worde ene beschreven Schminkpalette uut Alabaster funnen, de sik vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston befindet. |- | G 7690 | | Iui | | | |- | | | Itisen | | 5. Dynastie | |- | | | Ibi | | 5. Dynastie | |- | | | Siensnofru | | 5. Dynastie | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7711a | | Chnumdjedef | Köningssoon | 5.–6. Dynastie | |- | | | Merichufu | Köningssoon | 5.–6. Dynastie | nöördlik von Grav G 7711a |- | G 7715 | | | | 6. Dynastie | Hier worden Statuetten funnen, de sik vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo sind. |- | G 7721 | Felsgrav | Kacherptah | | 5. Dynastie | |- | G 7750 | Steen-Mastaba | | | Midde oder late 4. Dynastie | |- | G 7753 | | | | | |- | G 7757 | | Cheperre | | Ptolemäerzeit | Een Sark is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston.<ref>Dows Dunham: ''Fourth Egyptian study room opened'' (= ''Bulletin of the Museum of Fine Arts.'' [BMFA] Band 30). Boston 1932, S. 90.</ref> |- | G 7760 (LG 60) | Steen-Mastaba | [[Mindjedef]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Cheops bet Mykerinos) | Mindjedef ist ein Soon van den [[Kawab]]. |- | G 7772 | | | | 5. Dynastie | Hier worden twee Statuen funnen, de sik vandaag in Boston un Kairo sind. |- | G 7788 | | | | 18. Dynastie | |- | G 7792 | | | | 26. Dynastie | Statue van den [[Osiris]] is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston.<ref>Dows Dunham: ''The Late Egyptian gallery rearranged'' (= ''Bulletin of the Museum of Fine Arts.'' [BMFA] Band 29). Boston 1931, S. 26.</ref> |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7803 | Felsgrav | | | 5.–6. Dynastie | Hier worden Graffiti mit Datumsangaven funnen.<ref>William Stevenson Smith: ''Inscriptional Evidence for the History of the Fourth Dynasty''. In: ''[[Journal of Near Eastern Studies]]'' Band 11, 1952, S. 128, Figur 8 (oben rechts) ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/smith_jnes_11_1952.pdf |wayback=20240215081038 |text=PDF; 2,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }}).</ref> |- | G 7809 | | Reti | | 5. Dynastie | Schiendöör is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston. |- | G 7810 | Steen-Mastaba | [[Djati]] | Köningssoon | Ende 4. oder Anfang 5. Dynastie | |- | | | Werirni | | 5. Dynastie | twischen G 7810 un 7820 . Een Sarkophag is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo.<ref>Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 122–123, Taf. XIX ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | G 7814 | Felsgrav | Kaaper | | 5.–6. Dynastie | |- | G 7815 | Felsgrav | Hepennebti | | 5.–6. Dynastie | |- | G 7820 | Steen-Mastaba | Iynefer... un siene Fru Neferetkau | | Ende 4. oder Anfang 5. Dynastie | |- | G 7821 | Felsgrav | Neferseschemptah | | 5.–6. Dynastie | |- | G 7822 | Felsgrav | Mesu | | 5.–6. Dynastie | |- | G 7836 | Felsgrav | Nebtiherkaues | | 5. Dynastie | |- | G 7837–7843 | Felsgrav | Anchmare | | Eerste Halv. 5. Dynastie | Hier worden twee eerst separate Gräver miteen verbunden.<ref>Reisner: ''Giza Necropolis I.'' S. 238–239, 314.</ref> |- | G 7851 | Felsgrav | Wermeru | | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- style="background-color:#DCDCDC;" | colspan="6"| |- | G 7911 | | | | 5.–6. Dynastie | Een Statuenkopp is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston |- | G 7946 | | Nefu un siene Fru Chenemetsetju | | 5.–6. Dynastie | |- | G 7948 (LG 75) | Felsgrav | Chaefreanch un siene Fru Nikahor | | | |} === Steenbrookgräver LG 63–80 un daartwischen === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | LG 63 | Felsgrav | Kaemneferet | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 64 | Felsgrav | Nesemnau | | Midde 5. oder 6. Dynastie | |- | LG 65 | Felsgrav | ''Naam unseker'' | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 66 | Felsgrav | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Iauptah | | 5.–6. Dynastie | Dicht bi Grav LG 66 . Exakte Positschoon nich klaar. |- | LG 67 | Felsgrav | Wa | Ogendokter | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | ''Naam unseker'' | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 68 | Felsgrav | Iteti | Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | | | 5.–6. Dynastie | „''Grav mit dree Sülen''“. Twischen LG 68 un LG 69 . Exakte Positschoon nich klaar. |- | | Felsgrav | Tjenti | | 5.–6. Dynastie | Östlich von Grav G 68 . Exakte Positschoon nich klaar |- | | Felsgrav | Sokarihotep | | 5.–6. Dynastie | Unterhalb von Grav LG 69 . |- | LG 69 | Felsgrav | Kay | Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | |- | LG 70 | Felsgrav | Merib | | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | „Kadjeded“ | Köningssoon | 5. Dynastie | Na Reisner dicht bi Grav Nr. 6 van den Service des Antiquités .<ref>Reisner: ''Giza Nekropolis I.'' S. 243.</ref> |- | LG 71 | Felsgrav | | | 5.–6. Dynastie | Unbeschreven Grav mit Statuen, de ut den Fels hauen worden sind.<ref>K. R. Lepsius: ''Denkmaeler uut Aegypten un Aethiopien.'' Band I, Tafel 26.</ref><ref>Reisner: ''Giza Necropolis I.'' S. 233–234, Figur 139.</ref> |- | LG 72 | Felsgrav | Nebu | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 73 | Felsgrav | Dendenu un siene Fru Neferhetepes | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 74 | Felsgrav | Dendenu | | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | Vörmann Beiden Schatzhäuser | 5.–6. Dynastie | Dicht bi Grav G 7948. Exakte Positschoon nich klaar. |- | LG 76 | Felsgrav | Chufuhotep un siene Fru Henutsen | Vörmann för alle Arbeidenvan den König | 5. Dynastie oder läter | |- | LG 77 | Felsgrav | Tjenti | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 78 | Felsgrav | Perseneb un siene Fru Hetepherneferet | | Midde 5. oder 6. Dynastie | |- | LG 79 | Felsgrav | Nefersefechptah un siene Fru Abedut | Wab-Preester van de König | 5.–6. Dynastie | |- | LG 80 | Felsgrav | Ipi | | 5. Dynastie | |} === Steenbrookgräver uutgraven van’n Service des Antiquités === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | 1 | Felsgrav | Anchwedjes | | 5. Dynastie oder läter | Hier worde ook ene Schiendöör van den Nikauhor, van enen Vörmann van de „Pyramide“ van den Schepseskaf, funnen.<ref>Fakhry: ''Sept tombeaux.'' Figur 2.</ref> |- | 2 | Felsgrav | Tua | | 5. Dynastie oder läter | |- | 4 | Felsgrav | Chenemhotep | | 5. Dynastie oder läter | |- | 5 | Felsgrav | Neferet | | 5. Dynastie oder läter | |- | 6 | Felsgrav | Merichufu | Goddsdener van Chephren un van den Mykerinos | 5. Dynastie oder läter | |- | 7 | Felsgrav | Kaneneb | | 5. Dynastie oder läter | |} === Gräver nöördlik van de Grote Sphinx === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Steen-Mastaba | Kawehem | | 5.–6. Dynastie | Stark toschannen brocht, vandaag nich meer open<ref>S. Hassan: ''Excavations at Giza.'' Band IX, S. 13–15.</ref> |- | No. 4 (Hassan) | Felsgrav | [[Achre]] | öldste lievliken Köningssoon | 5.–6. Dynastie | Worde in’n Niegen Riek noch eenmaal bruukt<ref>S. Hassan: ''Excavations at Giza.'' Band IX, S. 5, 17–19.</ref> |- | | Felsgrav | Inkaef | Goddsdener van Sahure | 5. Dynastie | Buten den Grav fund sik de Basis van ene Statue van den Besitter.<ref>S. Hassan: ''The Sphinx.'' Kairo 1949, S. 64.</ref><ref>S. Hassan: ''The Sphinx.'' Kairo 1949, S. 61.</ref> |- | No. 9 (Hassan) | Felsgrav | | | Oold Riek | Exakte Positschoon nich klaar.<ref>S. Hassan: ''Excavations at Giza.'' Band IX, S. 27.</ref> |- | No. 11 (Hassan) | Felsgrav | | | Oold Riek | Worde in’n Niegen Riek noch eenmaal bruukt<ref>S. Hassan: ''Excavations at Giza.'' Band IX, S. 29–31.</ref> |} === Steenbrookgräver uutgraven van Schiaparelli (1903) === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | | Neferka un siene Fru Tjentet | Wab-Preester van de König | Late 4. Dynastie oder läter | Exakte Positschoon nich klaar.<ref>S. Curto: ''Gli scavi italiani a el-Ghiza (1903).'' Rom 1963, S. 13–31.</ref> |- | | | Itjet un siene Fru Perneferet | | 5.–6. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar.<ref>S. Curto: ''Gli scavi italiani a el-Ghiza (1903).'' Rom 1963, S. 31–33.</ref> |} == Dodenhov G I S == [[Datei:Carte-nécropole-Gizeh-Sud.jpg|mini|Der DodenhovG I S]] <div style="clear:both;"></div> {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | G I S | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Mykerinos) | Een unbeschrevenGranit-Sarkophag is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 12–18, Abbildung 7.</ref><ref name="PDF; 46,5 MB" /> |- | | Steen-Mastaba | Itjef | | 6. Dynastie | Statuengruppe is vandaag in’n Kunsthistorischen Museum in Wien, Fragmente van anner Statuen waarschienlik in’n Ägyptschen Museum in Kairo.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 98–102, Taf. XIII, XV.</ref> |- | | Mastaba, deelwiese Steen, deelwiese Ziegeln | Chenemnefer | | 6. Dynastie | Hier worde een Sarkophag med Naam un Titeln van den Verstorven funnen.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 110–111.</ref><ref name="gizapyramids.org">Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 136 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | | Steen-Mastaba | Nunetjer un siene Fru Henutsen | | 6. Dynastie | |- | S 39/40 | | | | 6. Dynastie | Böverst Deel kaputt maakt.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 137–139, Abb. 47.</ref> |- | | Steen-Mastaba | Nianchhathor | | 6. Dynastie | Böverst Deel kaputt maakt.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 139–140, Abb. 48.</ref> |- | | Tegel-Mastaba, mit Steen ausgekleidet | Isu un Meschedu | | 6. Dynastie | |- | G II S | Steen-Mastaba | Kaemneferet | | 4. Dynastie (Mykerinos) | Een [[Sarkophag van den Kai-em-Nefret|Sarkophag]] uut [[Rosengranit]] mit Naam un Titeln van den Verstorven is vandaag in’n [[Roemer- un Pelizaeus-Museum [[Hilmessen]]]].<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 33–36, Abbildung 15–16, Tafel X.</ref><ref>Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 120 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | | Steen-Mastaba | Iymery | Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | Hier worde ene Offertafel van den Verstorven funnen, de vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo liggt.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 145–147, Abb. 53, Taf. 22</ref> |- | G III S | Steen-Mastaba | Chufudjedef | Köningssoon | 4. Dynastie (Mykerinos) | Een Sarkophag uut Rosengranit med Naam un Titeln van den Verstorven is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 62–63, Abb. 28–29, Taf. XI-XII.</ref><ref>Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 113–114, Taf. XX, XXIII ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | S 94/160 | Steen-Mastaba | ''unkünnig'' (nach H. Junker ''Iymery [II]'')<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 153–154.</ref> | | 6. Dynastie | |- | G IV S (LG 52) | Steen-Mastaba | Nianchre | | 4. Dynastie (Mykerinos) | |- | S 127/129 | Steen-Mastaba | | | 6. Dynastie | Offerliste is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 162–169, Abb. 62–64.</ref> |- | S 125/157 | Steen-Mastaba | | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Nisuseanch un siene Fru Chenut | Goddsdener van Cheops, Wab-Preester van de König | 6. Dynastie | |- | | Mastaba, deelwiese Ziegeln, deelwiese Steen | Nisuhenu un siene Fru Nianchhathor | | 6. Dynastie | |- | G VI S | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Mykerinos) | Een Sarkophag uut Rosengranit is vandaag in’n Kunsthistorischen Museum in Wien.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 67–83, Abb. 33, Taf. 10</ref><ref>Anna Maria Donadoni Roveri: ''I sarcofagi egizi dalle origini alla fine dell’Antico Regno''. Roma 1969, S. 122 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/roveri_sarcofagi.pdf |wayback=20240731060210 |text=PDF; 46,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | G VII S | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Mykerinos) | De Fragmente van een paar Statuen uut den Grav sind vandaag waarschienlik in’n Ägyptschen Museum in Kairo.<ref>H. Junker: ''Giza X.'' S. 83–90, Taf. XIV.</ref> |- | G VIII S | Steen-Mastaba | Sechemka | | Ende 5. Dynastie oder läter | De Granit-Sarkophag uut den Grav van den Verstorven is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza XI.'' S. 10–11, Abb. 7, Taf. III.</ref><ref name="gizapyramids.org" /> |- | | Steen-Mastaba | Sehetepu (Tepu) | | Ende 5. oder Anfang 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Heneni | | 6. Dynastie | [[Schiendöör van den Heneni|Schiendöör]] is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Gîza XI.'' S. 69–73, Abb. 40, Taf. VIIc.</ref> |- | G IX S | Steen-Mastaba | | | 4. Dynastie (Mykerinos) | |- | | Steen-Mastaba | Chenut | | 6. Dynastie | |- | LG 55 | Steen-Mastaba | Nianchre (II.) | | Late 5. oder froe 6. Dynastie | Statue van den Verstorven is vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo.<ref>H. Junker: ''Giza XI.'' S. 87–91, Abb. 48, Taf. IX-X</ref> |- | [[Mastaba van den Seschemnefer IV.|LG 53]] | Steen-Mastaba | Seschemnefer (IV.) | | Ende 5. oder 6. Dynastie | Vele Reliefs uut düssen Grav sind vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza XI.'' S. 94–96, 100–119, 126–131, 137–241.</ref> |- | | Steen-Mastaba | Seschemnefer-Tjeti | | 6. Dynastie | |- | LG 54 | Steen-Mastaba | Hetepheres | Goddsdenersche för Neith | 6. Dynastie | In’n Grav van een Holtsarkophag uut de Laattied<ref>K. R. Lepsius: ''Denkmaeler uut Aegypten un Aethiopien.'' Band I, S. 80–81.</ref> |- | | Steen-Mastaba | Ptahhotep | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Tjetut | | 6. Dynastie | Ene Schiendöör van de Verstorven is vandaag in’n ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' in [[Hilmessen]].<ref>H. Junker: ''Giza XI.'' S. 268–269, Abb. 109, Taf. XXVI.</ref> |} == Steeenkuul-Dodenhov westlich van de Chephren-Pyramide == {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Felsgrav | Ima | | 5.–6. Dynastie | |- | LG 10 | Felsgrav | Senedjib (Inti) | | 5. Dynastie (Djedkare) | Senedjib is ook Besitter van den Grav G 2370. |- | LG 11 | Felsgrav | ''Naam verlüstig'' | Goddsdenersche för Hathor | 5.–6. Dynastie | |- | LG 12 | Felsgrav | Nebemachet | | 4. Dynastie (Chephren bet Mykerinos) | Nebemachet is ook Besitter van den Grav LG 86. |- | LG 13 | Felsgrav | ''Naam verlüstig'' | | 5.–6. Dynastie | |} == Central Field == === Gräver uut den Oolden Riek === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Felsgrav | Her... | öldste Köningssoon | 4. Dynastie | |- | LG 86 | Felsgrav | [[Nebemachet]] | Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Chephren) | |- | LG 87 | Felsgrav | [[Nikaure]] | öldste Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Chephren) | |- | LG 88 | Felsgrav | [[Persenet|Per(senet)]] | Königliche Fru, Köningsdochter | 4. Dynastie (Chephren) | |- | LG 89 | Felsgrav | [[Sechemkare (Wesir)|Sechemkare]] | öldste Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Chephren) | |- | | Felsgrav | [[Niuserre (Prinz)|Niuserre]] | Köningssoon, böverst Vöörleespreester | 4. Dynastie (Chephren) | Dat Grav is nich fardig |- | | Felsgrav | Nianchre | Köningssoon | 5. Dynastie | |- | LG 90 | Felsgrav | Debehen | | 4. Dynastie (Mykerinos) | |- | LG 91 | Steen-Mastaba | Nikauhor | | 5. Dynastie oder läter | |- | LG 92 | deelwiese Felsgrav, deelwiese Steen-Mastaba | [[Iunmin]] | öldste Köningssoon, Wesir | 4. Dynastie (Chephren) | |- | | Steen-Mastaba | Chuienptah | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | | Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Hekenichnum | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Memi | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Iti | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Neferhotep | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Seschemnefer (Ifi) | | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | | | |- | | Steen-Mastaba | Babaef | Köningssoon | 4. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Nechetka | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Sahure | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Irsechu | | 4. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Rachuf | Vörmann Chephren-Pyramide, Goddsdener van Chephren | 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | [[Rahotep (Köningssoon)|Rahotep]] | Köningssoon | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Hetepi | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Ni...etre | Köningssoon | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | LG 94 | Steen-Mastaba | [[Rawer (Vörmann Arbeiten)|Rawer III.]] | Vörmann för alle Arbeidenvan den König | 4./5./6. Dynastie? | |- | | | Chakauptah | | 5.–6. Dynastie | |- | | | Chabauptah | | 5.–6. Dynastie | |- | | | Schepsipuptah | | 5.–6. Dynastie | |- | | | ''Namm unkünnig'' | | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Iunre | Öldster Köningssoon van den Chephren, van den König von Böver- un Unnerägypten | | |- | | Felsgrav | Kasewedj | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | [[Hemetre]] | öldste Köningsdochter, Goddsdenersche för Hathor | 4. Dynastie (Chephren) | |- | | Felsgrav | Senebuka | | Froe 5. Dynastie | |- | | Steinmastaba | Kadua | | 5. Dynastie (Niuserre oder läter) | |- | | Steen-Mastaba | Hemu | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Anchemsaef | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Teti | | 5. Dynastie | |- | | Felsgrav | [[Anchmare]] | öldste Köningssoon, Wesir | Ende 4. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Sechemka | | Ende 4. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Nikauhathor | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kakaianch | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Inkaef | Goddsdener van Chephren | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Neferchuu un Kaaper; Nisanchhathor, Fru van Neferchuu | Neferchuu: Vörmann Chephren-Pyramide<br />Kaaper: Vörmann Chephren-Pyramide | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Seschemnefer | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | [[Rechetre]] | Köningsdochter, Fru van den König | Late 4. oder 5. Dynastie | Rechetre was ene Dochter van den Chephren |- | | Felsgrav | Seschemnefer (Ifi) | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastabakomplex | Irenachti (Irenptah, Iri), Kaemneferet un Kakaianch | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Semaanch | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kar | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Sechentiuka un siene Fru Nianchscheret | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Imaneit | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Deels Felsgrav, deelwiese Steen-Mastaba | Itisen un siene Fru Nimaathap | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Neferherenptah (Fefi) un siene Fru Satmeret | Wab-Preester van de König, Goddsdener von Chephren un Mykerinos | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Suf un siene Fru Nedjetempet | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | | 5.–6. Dynastie | Das Grav wurde während de Spätzeit wiederverwendet. |- | | Felsgrav | Messa | | Midde 5. Dynastie | |- | LG 95 | Felsgrav | Chuuwer un siene Fru Henutsen | Goddsdener in’n Sunnenhilligdom van den Niuserre, Goddsdener von Mykerinos un Osiris | Ende 5. Dynastie | Chuuwer was een Soon van den Messa. |- | Grav I | Felsgrav | | | 5. oder 6. Dynastie | Dat Grav worde in Laattied noch eenmaal bruukt |- | | Felsgrav | Seanchui | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | [[Bunefer]] | Fru van den König, lievlike Köningsdochter, Goddsdenersche van den Schepseskaf | Ende 4. bet 5. Dynastie | Bunefer was ene Fru oder Dochter van den Schepseskaf |- | Grav H | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Renpetnefer | Wab-Preester van de König, Goddsdener van de Köningsmodder (Chentkaues?) | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Perneb | | 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Tjesti | | 5. Dynastie | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | [[Anchhaf (Schatzhausvorsteher)|Anchhaf (Qar)]] | | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Nisanchachti (Itji) | | 6. Dynastie | Nisanchachti was een Soon van den Anchhaf. |- | | Felsgrav | [[Medunefer]] | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | LG 99 | Felsgrav | Nefer un siene Fru Nubiret | Goddsdener van Chephren | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Felsgrav | Sedhetep | Wab-Preester van de König | 5. Dynastie | |- | LG 96 | Felsgrav | Kameni un siene Fru Haterkau | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Schepsesachti un siene Fru Iti | | 6. Dynastie | |- | | | Seschemu un siene Fru Tjetit | | 6. Dynastie | |- | Grav F | Felsgrav | | | 6. Dynastie | |- | Grav G | Felsgrav | | | 6. Dynastie | |- | Grav E | deelwiese Felsgrav, deelwiese Steen-Mastaba | | | | |- | | Steen-Mastaba | Chenu un siene Fru Iufenanch | Goddsdener van Mykerinos | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Remenuka | Wab-Preester van Mykerinos | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kahersetef | | 5. oder froe 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | ''Namm unkünnig'' | | 5.–6. Dynastie | Dat Grav is nich fardig. |- | | Felsgrav | Kaaper | | waarschienlik Late 5. Dynastie | |- | | Mastaba-Komplex | Familie van den Kaemneferet | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | Schacht 294 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | In Schacht 294 fund sik ene Gravkamer, de nich uutroovt was; weerdvulle Smuckfunne (Golddiadem, gollen Keed) |- | | Steen-Mastaba | Djefanesut | | Midde 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Rawer | | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | [[Rawer (Sem-Priester)|Rawer]] | | 5. Dynastie (Neferirkare) | |- | | Steen-Mastaba | Neferwenet | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | [[Mersuanch]] | | Ende 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Meruka | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | Schacht 35 | Steen-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kachernesut | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Dag un siene Fru Tjeteti | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Sechemanchptah (Sechemptah) un Nisuweseret; Chenut, Fru van Sechemanchptah | Sechemanchptah: Goddsdener van Mykerinos | 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Schepseskafanch | Goddsdener van Chephren | Ende 5. bet Midde 6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Wetetjhetep | | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | | Felsgrav | Waschptah un siene Fru Wemtetka | Goddsdener von Ptah, Sokar un Cheops | Ende 4. oder froe 5. Dynastie | |- | | Felsgrav | [[Chamerernebti II.]] | öldste lievlike Köningsdochter, Fru van den König | Midde bet Ende 4. Dynastie | Ook „Galarza Grav“. Chamerernebti II. was ene Dochter van den Chephren un Fru van Mykerinos. |- | | Felsgrav | Kaunesut un siene Fru Weretka | | Late 4. oder 5. Dynastie | |- | | | Iunes | Goddsdenersche för Hathor | laat Oold Riek | |- | | Steen-Mastaba | Nary | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Anchtef un siene Fru Anchnes… | | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Nefernemtut | | waarschienlik 5. Dynastie | |- | LG 98 | Felsgrav | | | Oold Riek | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Qednas un siene Fru Henutes | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Kadebehen | | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Chaefreanch | | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Kai | lievliken Köningssoon | froe oder Midde5. Dynastie | |- | | | Nesutpunefer | | 4.–5. Dynastie (Radjedef bet Sahure) | |- | | Steen-Mastaba | Tjereru | | 6. Dynastie | |- | Grav C | Tegel-Mastaba | | | 5.–6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Meranchef un siene Fru Neferhetepes | Wab-Preester van de König, Goddsdener van Cheops | 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Chuta un siene Fru Neferhanesut | Goddsdener van Mykerinos | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Seschemnefer | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Chenet | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Chenu | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Ireru un siene Fru Kaemhemet | Wab-Preester van de König | Ende 5. oder 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Dersemat | | 5.–6. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Waschptah | | Late 5. oder 6. Dynastie | |- | | Felsgrav | Djedi | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Neferetnesut un siene Fru Nisuhenu | | 5. Dynastie | |- | | Felsgrav | Qednas | | 5. Dynastie | |- | | Felsgrav | Wepemneferet (Wep) un siene Fru Meresanch | Meresanch: Köningsdochter | Midde bet late 5. Dynastie | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Nimaatre un Neferesris; Hetepheres (Chenut), Fru van Nimaatre | Nimaatre: Goddsdener van Re in’n Sunnenhilligdom un Wab-Priester in de Pyramide van den Niuserre | Late 5. Dynastie | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | [[Achethotep]] | | froe 5. bet froe 6. Dynastie |In de Mastaba fund sik ook de Schiendöör van den Kanefer un de [[Peseschet]] |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Imby un siene Fru Neferet | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | User | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Iy un siene Fru Hekenu | | Ende 5. Dynastie oder läter | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Ptahsedjefa un siene Fru Hetepheres | | Midde 5. Dynastie oder läter | |- | | Steen-Mastaba | Hesi un Nianchhathor | | 5. Dynastie | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Kaweseret | Goddsdenersche för Neith | 4. Dynastie | |- | | Tegel-Mastaba | Kahersetef | Wab-Priester (van den König) | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Neferhotep un siene Fru Anchkaues | | 5. Dynastie | |- | | deelwiese Fels-, deelwiese Steengrav | Nesettjemat un siene Fru Nubka | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | ''Namm unkünnig'' | | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Duare | Goddsdener van Mykerinos | 5. Dynastie | |- | | Steen-Mastaba | Waschduau | Ogendokter | 5. Dynastie | |} === [[Grav van Chentkaus I.]] === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | LG 100 | | [[Chentkaus I.]] | Modder van twee Königs van Böver- un Unnerägypten | Ende 4. oder froe 5. Dynastie | |} === Saitsche un läter Gräver === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | LG 81 | | | | 26. Dynastie | |- | LG 83 | | Ahmose un siene Modder Nechetubasterau | | 26. Dynastie | Nechetubasterau was ene Fru von Pharao [[Amasis (Pharao)|Amasis]] |- | LG 84 | | Pakap (Wehebreemachet) | | 26. Dynastie | „''Campbell’s Tomb''“ |- | LG 97 | | Harsiesi un Harwedj | | 26. Dynastie | |- | | | Tjaiharpata | | 30. Dynastie oder froe Ptolemäerzeit | |- | | | Padibastet | | 26. Dynastie | |- | | | Ptahhardais | | 26. Dynastie | |} == Mykerinos-Friedhof == {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | LG 93 | Felsgrav | Setju un siene Frauen Pepi un Chentut | | 5.–6. Dynastie | |- | MQ 1 | Felsgrav | [[Chuenre]] | Köningssoon | 4. Dynastie (Mykerinos) | Chuenre was waarschienlik ein Soon von Pharao Mykerinos. Schreiberstatue van den Verstorven is vandaag in’n Museum of Fine Arts in Boston.<ref>Clarence S. Fisher: ''New Egyptian galleries'' (= ''Bulletin of the Museum of Fine Arts.'' Band 12). Boston 1914, S. 39–40 ({{Webarchiv|url=http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/bmfa_pdfs/bmfa12_1914_39to40.pdf |wayback=20240313085548 |text=PDF; 0,5 MB |archiv-bot=2026-08-15 14:39:52 InternetArchiveBot }})</ref> |- | MQ 2 | Felsgrav | Serehu | | 5.–6. Dynastie | |- | MQ 3 | Felsgrav | Menkaureanch un Anchnebef | | 5.–6. Dynastie | Menkaureanch was waarschienlik ein Soon von Setju un Pepi (Grav LG 93). |} == Südfeld == === Frühdynastische Gräver === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Tegel-Mastaba | | | 2.–3. Dynastie | ''„Covington’s Tomb“'', ''„Mastaba T“''<ref>L. D. Covington: ''Mastaba Mount Excavations.'' In: ''Annales du Service des Antiquités de l’Egypte.'' Band 6, Kairo 1905.</ref> |- | | | | | 2.–3. Dynastie | ''„Covington’s Tomb 2“''<ref>Jan Bock: ''Giza vor den Pyramiden. Vor- un frühdynastische Spuren in’n Schatten van den Weltwunders.'' In: ''Sokar.'' Band 15, 2007, S. 18.</ref> |- | | Steen-Mastaba | | | 2.–3. Dynastie | ''„Covington’s Tomb 3“''<ref>Jan Bock: ''Giza vor den Pyramiden. Vor- un frühdynastische Spuren in’n Schatten van den Weltwunders.'' In: ''Sokar.'' Band 15, 2007, S. 18–19.</ref> |- | | | | | 2. Dynastie | Exakte Positschoon nich klaar, wurde in de 26. Dynastie durch ene Mastaba überbaut. |- | | Mastaba | | | 1. Dynastie | ''„Mastaba V“''; Exakte Positschoon nich klaar. |} === Steenbrookgräver uut dem späten Alten Reich === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Felsgrav | Neferherenptach un siene Fru Neferet | | 5.–6. Dynastie | Döörholm un Türrolle dieses Grav sind vandaag in’n [[Manchester Museum]].<ref name="ReferenceA">Petrie: ''Gizeh and Rifeh.'' S. 8–9, Tafel VIIa.</ref> |- | | Felsgrav | Achib | | 5.–6. Dynastie | De Türrolle dieses Grav is vandaag in’n [[Fitzwilliam Museum]] in [[Cambridge]].<ref name="ReferenceA" /> |- | | Felsgrav | Pernianch | | 5.–6. Dynastie | De Türrolle dieses Grav is vandaag in’n [[Philadelphia Museum of Art]].<ref name="ReferenceA" /> |- | | Felsgrav | Redenptah un siene Fru Iymeryt | | 5.–6. Dynastie | Twee Schiendören un ein Döörholm mit Türrolle sind vandaag in’n Ägyptschen Museum in Kairo, ein annerr Döörholm mit Türrolle befand sik einst in [[World Museum Liverpool|World Museum]] in [[Liverpool]], ist vandaag aber verloren.<ref name="ReferenceA" /> |- | | | Tjenti | | 5.–6. Dynastie | |} === Saitsche un läter Gräver === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |- {{Ägyptologie TblHighlight}} ! width="5%"|Grav-Nr. ! width="20%"|Typ ! width="15%"|Naam van de Besitter ! width="20%"|Titel van de Besitter ! width="10%"|Butied ! width="30%"|Anmarkels |- | | Steen-Mastaba | Tjeri | | 26. Dynastie | |- | | Felsgrav | Niwehebre | | 26. Dynastie | |- | | Felsgrav | Pedesi | | 26. Dynastie | |- | | Felsgrav | Tairi | | 26. Dynastie | |} == Literatuur == === Allgemeen Överblick === * Abdel Moneim Abu Bakr: ''Excavations at Giza 1949–50.'' The University of Alexandria, Faculty of Arts, Kairo 1953 ([https://web.archive.org/web/20231117040541/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/abu-bakr_giza.pdf PDF; 44,7 MB]). * Silvio Curto: ''Gli scavi italiani a el-Ghiza (1903).'' Centro per le Ántichità e la storia dell’arte del Vicino Oriente, Rom 1963 ([https://web.archive.org/web/20240214044622/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/curto_gli_scavi.pdf PDF; 27 MB]). * Clarence S. Fisher: ''The Minor Cemetery at Giza.'' The Eckley B. Coxe Jr. Foundation. New Series, Volume I. University Museum, Philadelphia 1924 ([https://web.archive.org/web/20240215084456/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/fisher_minor_cemetery.pdf PDF; 39 MB]). * Selim Hassan: ''Excavations at Giza.'' 10 Bände, Oxford/ Kairo 1932–1960 ([https://web.archive.org/web/20240214044857/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_1.pdf Band 1: PDF; 69,2 MB], [https://web.archive.org/web/20240218230026/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_2.pdf Band 2: PDF; 83,7 MB], [https://web.archive.org/web/20240214044554/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_3.pdf Band 3: PDF; 68,1 MB], [https://web.archive.org/web/20240216045558/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_4.pdf Band 4: PDF; 73,4 MB], [https://web.archive.org/web/20231118202405/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_5.pdf Band 5: PDF; 122 MB], [https://web.archive.org/web/20250509050625/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_6_1.pdf Band 6/1: PDF; 30,6 MB], [https://web.archive.org/web/20240222074000/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_6_2text.pdf Band 6/2, Text: PDF; 28,6 MB], [https://web.archive.org/web/20240214044421/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_6_2plates.pdf Band 6/2, Tafeln: PDF; 9,7 MB], [https://web.archive.org/web/20231117131845/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_6_3.pdf Band 6/3: PDF; 73,1 MB], [https://web.archive.org/web/20240813034311/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_7.pdf Band 7: PDF; 90,9 MB], [https://web.archive.org/web/20240424180834/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_8.pdf Band 8: PDF; 81,6 MB], [https://web.archive.org/web/20240214044623/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_9.pdf Band 9: PDF; 57 MB], [https://web.archive.org/web/20231117132154/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_giza_10.pdf Band 10: PDF; 22,6 MB]). * Peter Jánosi: ''Giza in der 4. Dynastie. Die Baugeschichte und Belegung einer Nekropole des Alten Reiches. Band I: Die Mastabas der Kernfriedhöfe und die Felsgräber'' (= ''Untersuchungen der Zweigstelle Kairo des Österreichischen Archäologischen Instituts.'' Band XXIV/''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Denkschriften der Gesamtakademie.'' Band XXX). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2005, ISBN 3-7001-3244-1, ([https://web.archive.org/web/20240105172716/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/janosi_giza_4_dynastie.pdf PDF; 8,9 MB]). * Hermann Junker: ''Giza.'' 12 Bde., Wien 1929–1955 ([https://web.archive.org/web/20241108214335/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_1.pdf Band 1: PDF; 26,1 MB], [https://web.archive.org/web/20241213213309/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_2.pdf Band 2: PDF; 42,5 MB], [https://web.archive.org/web/20240215162342/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_3.pdf Band 3: PDF; 36,2 MB], [https://web.archive.org/web/20240214213847/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_4.pdf Band 4: PDF; 16,5 MB], [https://web.archive.org/web/20231117131621/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_5.pdf Band 5: PDF; 25,8 MB], [https://web.archive.org/web/20240215202444/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_6.pdf Band 6: PDF; 47,7 MB], [https://web.archive.org/web/20240217211148/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_7.pdf Band 7: PDF; 90,8 MB], [https://web.archive.org/web/20240219124747/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_giza_8.pdf Band 8: PDF; 76,2 MB], [http://www.archive.org/download/gzaberichtbe09junk/gzaberichtbe09junk.pdf Band 9: PDF; 25,9 MB], [http://www.archive.org/download/gzaberichtbe10junk/gzaberichtbe10junk.pdf Band 10: PDF; 20,7 MB], [http://www.archive.org/download/gzaberichtbe11junk/gzaberichtbe11junk.pdf Band 11: PDF; 28,7 MB], [http://www.archive.org/download/gzaberichtbe12junk/gzaberichtbe12junk.pdf Band 12: PDF; 24,8 MB]). * Karl Richard Lepsius: ''Denkmaeler aus Aegypten und Aethiopien.'' 12 Tafel-Bänne, 5 Textbänne, Nicolaische Buchhandlung, Berlin 1849–1859 ([http://edoc3.bibliothek.uni-halle.de/lepsius/start.html Onlineversion]). ** ''Erster Textband: Unteraegypten und Memphis.'' ([https://web.archive.org/web/20240216045037/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/LD_text_I_giza.pdf PDF; 19 MB], nur Gizeh). ** ''Erste Abteilung: Topographie und Architektur. Band I.'' ([https://web.archive.org/web/20240214172617/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/LD_plates_I_1_giza.pdf PDF; 19 MB], nur Gizeh). ** ''Zweite Abteilung: Denkmaeler des Alten Reichs. Band III.'' ([https://web.archive.org/web/20240219113315/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/LD_plates_II_3_giza.pdf PDF; 16,4 MB], nur Gizeh). ** ''Zweite Abteilung: Denkmaeler des Alten Reichs. Band IV.'' ([https://web.archive.org/web/20240215143105/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/LD_plates_II_4_giza.pdf PDF; 6 MB], nur Gizeh). ** ''Ergänzungsband.'' ([https://web.archive.org/web/20240215213520/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/LD_ergbd_giza.pdf PDF; 10,4 MB], nur Gizeh). * W.M. Flinders Petrie: ''Gizeh and Rifeh.'' School of Archaeology in Egypt and Bernard Quaritch, London 1907 ([https://web.archive.org/web/20240215230702/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/petrie_gizeh_and_rifeh.pdf PDF; 40 MB]). * Bertha Porter, Rosalind L. B. Moss: ''Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Reliefs and Paintings. III. Memphis.'' 2. Auflage. Oxford University Press, Oxford 1974 ([https://web.archive.org/web/20240731060301/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/porter-moss_III_giza.pdf PDF 30,5 MB]). * George Andrew Reisner: ''A History of the Giza Necropolis.'' Band I, Harvard University Press, Harvard 1942 ([https://web.archive.org/web/20241108213912/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/reisner_gn_books/giza_necropolis_1/giza_necropolis_1.pdf PDF; 249,8 MB]). * Georg Steindorff, Uvo Hölscher, Alfred Grimm (Ruutgever): ''Die Mastabas westlich der Cheopspyramide'' (= ''Münchner Ägyptologische Untersuchungen.'' Band 2). [[Frankfort an’n Main]]/ Bern/ New York/ Paris 1991 ([https://web.archive.org/web/20240217220839/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/documents/steindorff_mastabas_text.pdf Teil 1: Text PDF; 9,0 MB] und [https://web.archive.org/web/20240214044501/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/documents/steindorff_mastabas_plates.pdf Teil 2: Tafeln PDF; 32,5 MB]) === Warken över een Grav alllen === '''Giza Mastaba Series''' * Dows Dunham, William Kelly Simpson: ''Giza Mastabas. Volume 1. The Mastaba of Queen Mersyankh III.'' Museum of Fine Arts, Boston 1974, ISBN 0-87846-104-3 ([https://web.archive.org/web/20241126215901/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_1/giza_mastabas_1.pdf PDF; 30,4 MB]). * William Kelly Simpson: ''Giza Mastabas. Volume 2. The Mastabas of Qar and Idu.'' Museum of Fine Arts, Boston 1976, ISBN 0-87846-093-4 ([https://web.archive.org/web/20240731060449/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_2/giza_mastabas_2.pdf PDF; 58,6 MB]). * William Kelly Simpson: ''Giza Mastabas. Volume 3. The Mastabas of Kawab, Khafkhufu I and II.'' Museum of Fine Arts, Boston 1978, ISBN 0-87846-120-5 ([https://web.archive.org/web/20240215224506/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_3/giza_mastabas_3.pdf PDF; 58,8 MB]). * William Kelly Simpson: ''Giza Mastabas. Volume 4. Mastabas of the Western Cemetery, Part I.'' Museum of Fine Arts, Boston 1980, ISBN 0-87846-156-6 ([https://web.archive.org/web/20240214044650/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_4/giza_mastabas_4.pdf PDF; 66,6 MB]). * Kent R. Weeks: ''Giza Mastabas. Volume 5. Mastabas of Cemetery G 6000.'' Museum of Fine Arts, Boston 1994, ISBN 0-87846-322-4 ([https://web.archive.org/web/20240214053820/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_5/giza_mastabas_5.pdf PDF; 32,9 MB]). * Ann Macy Roth: ''Giza Mastabas. Volume 6. A Cemetery of Palace Attendants.'' Museum of Fine Arts, Boston 1995, ISBN 0-87846-385-2 ([https://web.archive.org/web/20231117132056/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_6/giza_mastabas_6.pdf PDF; 56,5 MB]). * Edward Brovarski: ''Giza Mastabas. Volume 7. The Senedjemib Complex, Part 1.'' Museum of Fine Arts, Boston 2000, ISBN 0-87846-479-4 ([https://web.archive.org/web/20240811101259/http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas/giza_mastabas_7/giza_mastabas_7.pdf PDF; 169 MB]). * Peter Der Manuelian: ''Giza Mastabas.'' Band 8: ''Mastabas of Nucleus Cemetery G 2100.'' Teil 1: ''Major Mastabas G 2100–2220.'' Museum of Fine Arts, Boston 2009, ISBN 978-0-87846-754-9 ([http://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/giza_mastabas_8.1.pdf PDF; 288 MB]). '''Annerwat''' * Alexander Badawy: ''The tomb of Nyhetep-Ptah at Giza and the tomb of ˁAnkhmˁahor at Saqqara.'' University of California Press, Berkeley 1978, ISBN 0-520-09575-8. * Alexander Badawy: ''The tombs of Iteti, Sekhem'ankh-Ptah, and Kaemnofert at Giza.'' University of California Press, Berkeley 1976, ISBN 0-520-09544-8 ([https://web.archive.org/web/20240216041733/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/badawy_iteti.pdf PDF; 45,4 MB]). * Emma Brunner-Traut: ''Die altägyptische Grabkammer Seschemnofers III. aus Gisa.'' von Zabern, Mainz 1977, ISBN 3-8053-0319-X. * Lorenzo Dow Covington: ''Mastaba Mount Excavations.'' In: '' Annales du Service des Antiquités de l’Egypte.'' Band 6, Kairo 1905, S. 193–218 ([https://web.archive.org/web/20240214044723/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/covington_asae_6_1905.pdf PDF; 0,2 MB]). * Ahmed Fakhry: ''Sept tombeaux à l’est de la Grande Pyramide de Guizeh.'' Institut français d’archéologie orientale, Kairo 1935 ([https://web.archive.org/web/20240214184230/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/fakhry_7_tombeaux.pdf PDF; 5,87 MB]). * Ingrid Gamer-Wallert: ''Von Giza bis Tübingen: Die bewegte Geschichte der Mastaba G 5170.'' Klöpfer & Meyer, Tübingen 1998, ISBN 3-931402-33-9. * Laurel Flentye: ''The Decorated Elite Mastaba and Rock-Cut Tomb in the Eastern and GIS Cemeteries at Giza and Their Relationship to the Development of Art during the Fourth Dynasty.'' (in Vorbereitung). * Selim Hassan: ''The Sphinx. Its History in the Light of Recent Excavations.'' Government Press, Kairo 1949. ([https://web.archive.org/web/20240324115609/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hassan_sphinx.pdf PDF; 22,1 MB]). * [[Zahi Hawass]]: ''The Tombs of the Pyramid Builders – The Tomb of the Artisan Petety and his Curse.'' In: Gary N. Knoppers, Antoine Hirsch (Ruutgever): ''Egypt, Israel, and the Ancient Mediterranean World. Studies in Honor of Donald B. Redford.'' Brill, Leiden/ Boston 2004, S. 21–39 ([https://web.archive.org/web/20240214123432/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/hawass_fs_redford.pdf PDF; 8,4 MB]). * Hermann Junker: ''The Offering Room of Prince Kaninisut.'' Kunsthistorisches Museum, Wien 1931 ([https://web.archive.org/web/20240216044448/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/junker_kaninisut.pdf PDF; 3,57 MB]). * Naguib Kanawati: ''Tombs at Giza 1: Kaiemankh (G4561) and Seshemnefer I (G4940).'' Aris & Phillips, Warminster 2001, ISBN 0-85668-805-3 ([https://web.archive.org/web/20240218072434/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/kanawati_tombs_1.pdf PDF; 65,5 MB]). * Naguib Kanawati: ''Tombs at Giza 2: Seshathetep/ Heti (G5150), Nesutnefer (G4970) and Seshemnefer II (G5080).'' Aris & Phillips, Warminster, Wiltshire 2002, ISBN 0-85668-815-0 ([https://web.archive.org/web/20240219020003/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/kanawati_tombs_2.pdf PDF; 81,2 MB]). * Hans Kayser: ''Die Mastaba des Uhemka. Ein Grab in der Wüste.'' Fackelträger, Hannover 1964 ([https://web.archive.org/web/20240215162933/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/kayser_uhemka.pdf PDF; 13,1 MB]). * Timothy Kendall: ''An Unusual Rock-Cut Tomb at Giza.'' In: William K. Simpson, Whitney M. Davis (Ruutgever): ''Studies in Ancient Egypt, the Aegean, and the Sudan. Essays in honor of Dows Dunham on the occasion of his 90th birthday, June 1, 1980.'' Museum of Fine Arts, Boston 1981, S. 104–114. ([https://web.archive.org/web/20240215182731/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/kendall_fs_dunham.pdf PDF; 2,8 MB]). * Karl Kromer: ''Nezlet Batran. Eine Mastaba aus dem Alten Reich bei Giseh (Ägypten). Österreichische Ausgrabungen 1981–1983'' (= ''Untersuchungen der Zweigstelle Kairo des Österreichischen Archäologischen Instituts.'' Band XI). Wien 1991, ISBN 3-7001-1905-4 ([https://web.archive.org/web/20240215000653/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/kromer_nezlet.pdf PDF; 54.7 MB]). * Mark Lehner: ''The Pyramid Tomb of Hetep-heres and the Satellite Pyramid of Khufu'' (= ''Deutsches Archäologisches Institut Abteilung Kairo, Sonderschrift.'' Nr. 19). von Zabern, Mainz 1985, ISBN 3-8053-0814-0, ([https://web.archive.org/web/20240505002613/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/lehner_hetepheres.pdf PDF; 55 MB]). * Peter Der Manuelian: ''A Dig Divided. The Giza Mastaba of Heti, G 5480 (Giza Archives Gleanings IV).'' In: Zahi Hawass, Peter Der Manuelian, Ramdan Hussein (Ruutgever): ''Perspectives on Ancient Egypt. Studies in Honor of Edward Brovarski'' (= ''Cahier des Annales du service des antiquités de l’Égypte.'' [CASAE] Band 40). Supreme Council of Antiquities, Kairo 2010, S. 235–272 ([https://web.archive.org/web/20240214044409/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/manuelian_fs_brovarski.pdf PDF; 7,6 MB]). * Peter Der Manuelian: ''On the Early History of Giza: The “Lost” Wadi Cemetery (Giza Archives Gleanings III).'' In: ''Journal of Egyptian Archaeology.'' Band 95, 2009, S. 105–140 ([https://web.archive.org/web/20240218195051/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/manuelian_jea_95_2009.pdf PDF; 33,9 MB]). * Karl-Heinz Priese: ''Die Opferkammer des Merib.'' Staatliche Museen zu Berlin, Hauptstadt der DDR, Ägyptisches Museum, Berlin 1984 ([https://web.archive.org/web/20240215192221/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/priese_merib.pdf PDF; 15,5 MB]). * George Andrew Reisner: ''The Tomb of Meresankh, a Great-Granddaughter of Queen Hetep-Heres and Sneferuw'' (= ''Bulletin of the Museum of Fine Arts.'' Band 25). Boston 1927, S. 64–79 ([https://web.archive.org/web/20240313085423/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/bmfa_pdfs/bmfa25_1927_63to79.pdf PDF; 4,1 MB]). * George Andrew Reisner, William Stevenson Smith: ''A History of the Giza Necropolis.'' Band II: ''The Tomb of Hetep-Heres the Mother of Cheops.'' Harvard University Press, Harvard 1955 ([https://web.archive.org/web/20240215134847/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/reisner_gn_books/giza_necropolis_2/giza_necropolis_2.pdf PDF; 76,9 MB]). * Wolfgang Schürmann: ''Die Reliefs aus dem Grab des Pyramidenvorstehers Ii-Nefret.'' Müller, Karlsruhe 1982 ([https://web.archive.org/web/20240216064312/https://gizamedia.rc.fas.harvard.edu/images/MFA-images/Giza/GizaImage/full/library/schuermann_ii-nefret.pdf PDF; 6,8 MB]). == Nettverwiese == {{Commonscat|Private Tombs at Giza|Nekropool van Gizeh}} '''Allgemeen''' * [https://web.archive.org/web/20081011131428/http://www.gizapyramids.org/ The Giza Archives Project] an’n [[Museum of Fine Arts, Boston]] (engelsch) * [http://giza.fas.harvard.edu/ Digital Giza] an de [[Harvard University]] (engelsch) * [http://guardians.net/hawass/buildtomb.htm Zahi Hawass: The Discovery of the Tombs of the Pyramid Builders at Giza] (engelsch) * {{Webarchiv |url=http://www.egyptsites.co.uk/lower/giza/tombs/menu.html |wayback=20090205131125 |text=Ägyptische Monumente (engelsch)}} * [http://touregypt.net/featurestories/gizacemeteries.htm The cemeteries of Giza] (engelsch) '''Museen mit wichtigen Kollektschonen van Fundstücken uut Gizeh''' * Ägypten ** [https://egypt-museum.com/ Ägyptisches Museum, Kairo] * Europa ** [http://www.rpmuseum.de/ ''Roemer- un Pelizaeusmuseum'' Hilmessen] ** [https://www.gko.uni-leipzig.de/aegyptisches-museum/ Ägyptsch Museum – Georg Steindorff – van de Universität Leipzig] ** [https://web.archive.org/web/20071116140446/http://www.museoegizio.org/ Museo Egizio, Turin] ** [http://www.khm.at/ ''Kunsthistorisches Museum'', Wien] * Verenigte Staten ** [http://hearstmuseum.berkeley.edu/ ''Phoebe A. Hearst Museum of Anthropology'', University of California, Berkeley] ** [http://www.mfa.org/ ''Museum of Fine Arts'', Boston] == Nawiese == <references /> {{Coordinate|NS=29/58/39/N|EW=31/8/3/E|type=landmark|region=EG-GZ|dim=1500}} [[Kategorie:Historie]] [[Kategorie:Oolt Ägypten]] 09xsirc0l5e9ya6wbguqdjs6grgvbn8 0 185624 1076186 1075821 2026-08-15T19:57:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076186 wikitext text/x-wiki [[Datei:Telesphore Toppo.jpg|mini|hochkant|Telesphore Placidus Toppo (2017)]] [[Datei:Coat of arms of Telesphore Toppo.svg|mini|hochkant|Dat Kardinalswappen vun Toppo]] '''Telesphore Placidus Kardinal Toppo''' (* [[15. Oktober]] [[1939]] in [[Chainpur (Jharkhand)|Chainpur]]; † [[4. Oktober]] [[2023]] in [[Ranchi]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://ccbi.in/cardinal-telesphore-toppo-passes-away/ |titel=Cardinal Telesphore Toppo Passes Away |werk=ccbi.in |datum=2023-10-04 |sprache=en |abruf=2023-10-04 }} {{Webarchiv|url=https://ccbi.in/cardinal-telesphore-toppo-passes-away/ |wayback=20231015112925 |text=Cardinal Telesphore Toppo Passes Away |archiv-bot=2026-08-15 19:57:08 InternetArchiveBot }}</ref>) weer en indisch Geistlicher un [[Röömsch-kathoolsch Kark|röömsch-kathoolsch]] [[Arzbischop]] vun [[Arzbisdom Ranchi|Ranchi]]. == Leven == Telesphore Placidus Toppo wurr 1969 in Himmelried to’n Preester weeht. Wiedere Studien hemm hüm an de [[Päpstliche Universität Urbaniana]] in [[Rom]] führt. Nah eenig Johren in de [[Seelsörg]] un in’n Hoochschoolldeenst wurr he an’n 8. Juni 1978 to’n [[Bischop]] vun [[Bisdom Dumka|Dumka]] beropen. An’n 7. Oktober vun dat sülvige Johr wurr he dör Arzbischop [[Pius Kerketta]] to’n Bischop weeht. 1984 hett Paapst [[Johannes Paul II.]] to‘n [[Koadjutor]]arzbischop nöömt, een Johr later denn to’n [[Arzbisdom Ranchi|Arzbischop vun Ranchi]]. 2003 wurr Toppo as [[Kardinalpreester]] mit de [[Titelkark]] ''[[Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia]]'' in da [[Kardinalskollegium]] upnommen. He weer Präsident vun de Indische [[Bischopskonferenz]]. Kardinal Toppo hett an dat [[Konklave 2005]] deelnommen, bi dat [[Benedikt XVI.]] to’n Paapst wählt wurr un ok [[Konklave 2013|2013]] weer he mit dorbi, as Paapst [[Franziskus (Paapst)|Franziskus]] wählt wurr. Paapst Franziskus hett an’n 24. Juni 2018 sien Rückträe wegen Öller annommen. <ref>{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2018/06/24/0480/01044.html|titel=Rinuncia dell’Arcivescovo di Ranchi (India) e nomina del successore|hrsg=[[Presseamt des Heiligen Stuhls]]|werk=Tägliches Bulletin|datum=2018-06-24|zugriff=2018-06-24|sprache=it}}</ref> == Fievt Marianisches Dogma == De Kardinal hett Paapst Benedikt XVI. 2008 dorum beeden, en fievt Marianisches [[Dogma]] över Maria as [[Maria Miterlöserin|Miterlöserin]] intoführen. So en Verkloren würr dat Nicht-Katholiken lichter maaken, de Modergottes to verstahn. Stöhn kreeg he dör Kardinal [[Luis Aponte Martínez]], emeriteert Arzbischop vun San Juan, Puerto Rico; Kardinal [[Varkey Vithayathil]], Arzbischop vun [[Grootarzbisdom Ernakulam-Angamaly|Ernakulam-Angamaly]], Indien; Kardinal [[Ricardo Jamin Vidal|Riccardo Vidal]], Arzbischop vun [[Arzbisdom Cebu|Cebu]], Philippinen, un Kardinal [[Ernesto Corripio y Ahumada]], emeriteert Arzbischop vun Mexiko-Stadt. So en Dogma würr in’n interreligiösen Dialog mit den Muslimen helpen, denen Maria dör den [[Koran]] vertroot is. Se gellt dor as „größte aller Frauen, ohne Sünde und jungfräulich“.<ref>{{Internetquelle|hrsg=[[Kath.net]]|url=https://www.kath.net/news/19766|titel=Dogma von Maria Miterlöserin hilfreich für interreligiösen Dialog|datum=2008-05-07|abruf=2019-08-16}}</ref> == Liddmaatschapen == Telesphore Placidus Kardinal Toppo weer Liddmaat vun de folgend Institutschonen vun de [[Röömsch Kurie|röömsch Kurie]]: * [[Dikasterium för de Evangeliseeren|Kongregatschoon för de Evangeliseeren vun de Völker]] (af 2003)<ref name="Kurie 2003">{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2003/11/24/0592/01835.html#NOMINA%20DI%20MEMBRI%20DEI%20DICASTERI%20DELLA%20CURIA%20ROMANA|titel=Nomina di Membri dei Dicasteri della Curia Romana|hrsg=Presseamt des Heiligen Stuhls|werk=Tägliches Bulletin|datum=2003-11-24|abruf=2019-08-17|sprache=it}}</ref> * [[Dikasterium för den Interreligiösen Dialog|Päpstlicher Raat för den Interreligiösen Dialog]] (af 2003)<ref name="Kurie 2003" /> * [[Päpstlicher Raat för de Kultur]] (siet 2009)<ref>{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2009/01/17/0032/00087.html#NOMINA%20DI%20MEMBRI%20E%20DI%20CONSULTORI%20DEL%20PONTIFICIO%20CONSIGLIO%20DELLA%20CULTURA|titel=Nomina di Membri del Pontificio Consiglio della Cultura|hrsg=Presseamt des Heiligen Stuhls|werk=Tägliches Bulletin|datum=2009-01-17|abruf=2019-08-17|sprache=it}}</ref> * Kardinalskommission vun dat [[Istituto per le Opere di Religione]] (af 2013)<ref>{{Internetquelle |url=http://www.archivioradiovaticana.va/storico/2013/02/16/kardinalskommission_f%C3%BCr_ior_erneuert/ted-665508 |titel=Kardinalskommission für IOR erneuert |hrsg=[[Radio Vatikan]] |datum=2013-02-16 |abruf=2019-08-17}}</ref> == Weblinks == * [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btoppotp.html Indrag up catholic-hierarchy.org] * [https://press.vatican.va/content/salastampa/en/documentation/cardinali_biografie/cardinali_bio_toppo_tp.html Biografische Notiz (engelsch)] * [https://cardinals.fiu.edu/bios2003.htm#Toppo Indrag in In: Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church. (Website vun de [[Florida International University]], engelsch)] == Enkeld Nahwiesen == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=1073534448|VIAF=316531388}} {{SORTIERUNG:Toppo, Telesphore Placidus}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Indien]] [[Kategorie:Boren 1939]] [[Kategorie:Storven 2023]] [[Kategorie:Bischop]] [[Kategorie:Arzbischop]] [[Kategorie:Kardinal]] t1yo371qp0ua614mura6er9kszdbp22 0 187004 1076115 1075769 2026-08-15T14:37:03Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076115 wikitext text/x-wiki [[Datei:Neil Diamond HWOF Aug 2012 other (levels adjusted and cropped).jpg|mini|Neil Diamond, 2012]] [[Datei:Neil Diamond 2.jpg|mini|Neil Diamond, 2007]] '''Neil Leslie Diamond''' (*&nbsp;[[24. Januar]] [[1941]] in [[New York City]]) is en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Gesang|Singer]] un [[Songwriting|Songwriter]]. He harr vör allen in de laat 1960er un in den1970er Johren Top-Ten-Hits as ''[[Sweet Caroline]]'', ''[[I Am… I Said]]'',<ref>{{Internetquelle |url=http://www.swr.de/swr1/rp/musik/songbook/-/id=446740/nid=446740/did=614332/10f0oc8/index.html |titel=Neil Diamond - “I Am … I Said” |hrsg=swr.de |offline= |archiv-url=https://archive.today/20120911133001/http://www.swr.de/swr1/rp/musik/songbook/-/id=446740/nid=446740/did=614332/10f0oc8/index.html |archiv-datum=2012-09-11 |abruf=2023-02-26 |sprache=en }}</ref> ''[[Song Sung Blue]]'', ''[[Desiree (Lied)|Desireé]]'', ''Beautiful Noise'' un ''Cracklin’ Rosie''. Mit över 125 Millionen verköfft Schallplatten (bit Mai 2009) is Neil Diamond en vun de spoodriekst Musiker weltwiet. Diamond schreev ok Hits as ''[[I’m a Believer]]'' för de [[The Monkees|Monkees]] un ''Sunflower'' för [[Glen Campbell]] as ok (den eerst dör [[UB40]] bekannt wurrn Titel) ''[[Red Red Wine]]''. He wurr mit tallriek Sülvern, [[Golden Schallplaat|Golden]] un Platin-Schallplatten uttekent. För den [[Soundtrack]] ''Jonathan Livingston Seagull'' kreeg he 1973 en [[Grammy Award]]. == Leven == Neil Diamond is in den New Yorker Stadtdeel [[Brooklyn]] in en poolsch-russisch Inwannererfamilie mit jöödsch Gloven upwussen. Nah den Besöök vun de School muss he meestens in den Laden vun sien Vader uthelpen. <ref>''Radikal ernsthaft.'' In: ''[[Augsburger Allgemeine]]'', 3. März 2006.</ref> To sien 16. Gebortsdag kreeg he en [[Gitarr]] schunken, de he to spelen lehrt hett. He gung mit [[Barbra Streisand]] up de Erasmus Hall High School in [[Flatbush]] un hett mit hör in den [[Eerstsemester]]-Chor ({{enS|Freshman-Chorus}}) vun de [[High School]] sungen.<ref>Richar Alleman: ''New York: The Movie Lover's Guide''. Random House, New York City 1988, ISBN 0-7679-1634-4, S. 415–416.</ref> Diamond weer af 1963 mit Jaye Posner verheiraadt, mit de he twee Döchter harr.<ref name="us2012" /> 1967 hemm se sück trennt un 1969 wurr de Ehe schett.<ref name="us2012">{{Internetquelle |url=http://www.usmagazine.com/entertainment/news/neil-diamond-71-marries-his-manager-42-2012224 |titel=Neil Diamond, 71, Marries His Manager, 42 |datum=2012-04-22 |werk=Us Weekly |abruf=2023-12-10}}</ref> Ut sien tweete Ehe mit Marcia Murphey harr he twee Söhns, de 1970 un 1978 boren wurrn. Neil Diamond un Murphey hemm sück 1994 trennt<ref name="us2012" /> un leeten sück 1995 nah 26 Johren scheeden.<ref>Karen S. Schneider: {{Webarchiv|url=http://people.com/people/article/0%2C%2C20141128%2C00.html|wayback=20120512110102|text=''Period of Change''.}} In: ''[[People (Zeitschrift)|People]]'', 29. April 1996.</ref> In‘n April 2012 hett de nu 71-Johrige in [[Los Angeles]] sien 42-johrige Managerin, de Produzentin Katie McNeil heiraadt.<ref name="us2012" /> == Musikalisch Loopbahn == In de fröh 1960er Jahren hett Diamond tonächst as Songwriter mit ehrder minn Erfolg arbeit (bispeelswies mit ''Sunday and Me'', dat he för [[Jay and the Americans]] schreev un dat up Platz 18 lannen dee). Mit den Titel ''[[I’m a Believer]]'', den he den [[Monkees]] to’n Gebruuk överleet, harr he sien eersten Welterfolg. Dornah folgten de bekannten eegen Hits, de ok in’t Repertoire vun tallriek anner Popgrötten as [[Roy Orbison]], [[Elvis Presley]], [[Frank Sinatra]], [[Shirley Bassey]], [[Harry Belafonte]], [[Engelbert (Singer)|Engelbert Humperdinck]], [[Julio Iglesias]], [[Tom Jones]], [[Daliah Lavi]], [[Tina Turner]] oder [[Johnny Cash]] to finnen weern bzw. sünd. [[Datei:Neil Diamond in concert, 1972.jpg|mini|Neil Diamond, 1972]] Sien eerst komponeert un sülvst sungen Titel in den US-[[Musikcharts]] ''[[Billboard Hot 100]]'' van 1966 ''Solitary Man'' keem up Platz 55 un bleev negen Week, de latere [[Single (Musik)|Singleversion]] vun den Titel bleev 1970 24 Week (Platz 21) in disse Charts. Mit de nächst, in’n Harvst 1966 herutbrocht Single ''Cherry Cherry'' gelung hüm sien eerst Top-Ten-Hit över twalf Week un Bestplatzeeren up 6.<ref>Clay Cole: ''Sh-Boom!: The Explosion of Rock 'n' Roll (1953–1968)''. Morgan James. New York City 2009, ISBN 978-1-60037-638-2, S. 256.</ref> De eerste Nummer-1-Hit weer 1970 ''Cracklin’ Rosie'',<ref>Wiedere Informatschonen to dissen Titel in: Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3., överarbeit un utwiet Uplaag. Billboard Publications, New York City 1992, S. 282.</ref> ''[[I Am… I Said]]'' reck 1971 de Top 5 in [[England]] un den USA, un ''[[Song Sung Blue]]'' reck 1972 weer de Tipp vun de US-Charts. In dat glieker Johr kreeg he dör Afstimmen vun de Leserschap vun de düütschsprakig Jöögdtietschrift ''[[Bravo (Tietschrift)|Bravo]]'' den Bronzenen [[Bravo Otto#1972 Jahresende|Bravo Otto]] as Singer. As spoodriekst Song, de vun hüm sungen, aber nich vun hüm schreeven wurr, gellt ''He Ain’t Heavy … He’s My Brother'', en Platz-20-Hit ut dat Johr 1970, den tovör de [[Hollies]] upnommen harrn.1976 hett Diamond dat Album ''Beautiful Noise'' upnommen, dat vun [[Robbie Robertson]] produzeert wurr. Dat Album reck on in’n düütschsprakigen Ruum dde Tipp vun de Albumcharts (1976 Öösterriek, 1977 Düütschland). [[Datei:Neil Diamond plays Woburn Abbey in 1977.jpg|mini|Neil Diamond in England, 1977]] 1977 hett he den Song ''[[You Don’t Bring Me Flowers]]'' up dat Album ''I’m Glad You’re Here With Me Tonight'' herutbrocht. De Song wurr vun Barbra Streisand up hör Album ''Songbird'' covert. En Radio-DJ hett beid Versionen tosommen mixt un sörg dormit för Upsehn. Diamond un Streisand hemm dat Leed sluutend gemeensam nee upnommen. Disse Upnahm wurr en wieder Nr.-1-Hit. 1980 wurr de Film ''[[The Jazz Singer|Der Jazz-Sänger]]'' herutbrocht, in den Neil Diamond neben [[Laurence Olivier]] de Hööftrull speel un tosätzlich de Filmmusik leefern dee. Mit den Song ''America'', de Platz 8 vun de Billboard Single-Charts recken dee un de Ballade ''Love on the Rocks'' (Platz 2) wurr de [[Soundtrack]] enorm spoodriek un reck Platz 1 der [[Billboard Charts]]; de Film dorgegen weer en Flop un He kreeg dorför de „Golden Himbeere“. Dornah truck sück Diamond as Schauspeler wietgahnd ut de Filmwelt torüch, eerst goot 20 Johr later harr he in ''[[Saving Silverman|Zickenterror – Der Teufel ist eine Frau]]'' en Gastupträe. 1973 nehm Diamond för de Romanverfilmung vun [[Richard Bach]] sien ''[[Jonathan Livingston Seagull|Die Möwe Jonathan]]'' den glieknamigen Soundtrack up. 1982 hett hüm de Film ''[[E.T.]]'' to sien Hit ''Heartlight'' brocht. 1996 hett he mit ''Tennessee Moon'' ein [[Country-Musik|Country]]-Album upnommen, dat hüm en Platz 14 inbroch. In dat Johr 2000 kreeg Neil Diamond in New York den ''Lifetime Achievement Award'' vun de [[Songwriters Hall of Fame]]. In’n November 2005 keem sien Album ''12 Songs'' (Platz Nr. 4 vun de [[Billboard Charts]]) herut. Produzeert wurr dat vun [[Rick Rubin]], de ok de letzt veer Studioalben vun [[Johnny Cash]] produzeert harr. An‘n 9. Mai 2008 keem – ok weer in Tosommenarbeit mit Rubin – sien 29. Studioalbum mit den Titel ''Home Before Dark'' herut, up dat he ünner annern in en Duett mit [[Natalie Maines]], de Leadsingerin vun de [[Dixie Chicks]], to hören is. Dat Album weer Neil Diamond sien eerst Nummer-een-Album in den Billboard Charts. In‘n Sömmer 2008 weer he weer to en Konzert-Tournee in Europa; he is dorbi ünner annern in Hamborg, Köln un München as ok eerstmals bi dat [[Glastonbury Festival]] uptreeden. 1997 wurr in de USA sien Leed ''Sweet Caroline'' eerstmals to’n Anfang vun en Football-Speel speelt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mlb.com/news/fenway-parks-anthem-started-innocuously/c-45075964 |titel=Fenway Park’s anthem started innocuously |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210225142926/https://www.mlb.com/news/fenway-parks-anthem-started-innocuously/c-45075964 |archiv-datum=2021-02-25 |abruf=2019-07-30}}</ref> In de Folgetiet entwickel sück dat Afspelen vun ''Sweet Caroline'' to’n Anfang vun US-amerikaansch Footballspelen to en Traditschoon vun mehreren Football-Teams. Dat wurr en Stadion-Hymne, to de vör den Anfang vun de Spelen dat Publikum mitsingt. Mittlerwiel passeert dat ok bi europääschen Footballmannschapen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article164433159/Diese-Popsongs-schafften-es-bis-in-die-Fankurven.html |titel=Fußball-Charts: Top 11 – Diese Popsongs schafften es bis in die Fankurven |autor=Lutz Wöckener |werk=[[Die Welt]] |datum=2017-05-20 |sprache=de |abruf=2023-12-10}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Tyler Beck |url=https://de.yourtripagent.com/3749-why-sweet-caroline-is-boston-anthem |titel=Warum |sprache=de-DE |abruf=2023-02-26 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://nymag.com/intelligencer/2007/11/photo_hulton_archivegetty_imag.html |titel=Neil Diamond Reveals the Cute, Pervy Roots of ‘Sweet Caroline’ |sprache=en-us |abruf=2023-02-26}}</ref> Up sien Album van 2009 ''A Cherry Cherry Christmas'' hett Diamond den bekannten Musiktitel ''The Chanukah Song'' vun den Comedian [[Adam Sandler]] covert. Dat Musikvideo dorto wurr vun DJ Ashba, Gitarrist bi [[Guns N’ Roses]], produzeert. Neil Diamond hett hier en Musikwark passend to dat acht Daag lang düürn jöödsch Fest [[Chanukka]], den Vöravend vun den 12. Dezember 2009, ableefert. [[Datei:1afin-2795f.jpg|mini|Neil Diamond, 2015]] An‘n 14. März 2011 wurr Diamond in de [[Rock and Roll Hall of Fame]] upnommen, inführt wurr he dorbi vun [[Paul Simon]]. An‘n 10. August 2012 kreeg Diamond en Steern in de [[Hollywood Walk of Fame/Kategorie Musikupnahmen|Kategorie Musikupnahmen]] up den [[Hollywood Walk of Fame]] bi de Adresse 1750 North Vine Street, tegenöver vun den [[Capitol Records|Capitol Tower]]. De ''[[Rolling Stone]]'' hett Diamond 2015 up Rang 47 vun de [[De 100 gröttste Songwriter vun all Tieden|100 gröttsten Songwriter vun all Tieden]] uplist.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-songwriters#neil-diamond |titel=The 100 Greatest Songwriters of All Time |hrsg=[[Rolling Stone]] |datum=2015-08 |sprache=en |abruf=2017-08-07}}</ref> Dornah entwickel Neil Diamond en Leev to de [[Country-Musik]] („Melody Road“).<ref>Jan Wiehle: ''„Ich sagte ja, und dann war keiner da“.'' In: ''[[FAZ]]'', 23. Januar 2021.</ref> In‘n Januar 2018 geev Diamond bekannt, an [[Parkinson-Krankheit|Parkinson]] to lieden. He würr dorüm nich blots sien loopend Australien- un Niegseeland-Tournee afbreeken, sonnern generell kien Konzerte mehr geven. He wull aber wiederhen Musik in‘n Studio upnehmen.<ref name="faz-15412695">{{Internetquelle |autor=dpa |url=https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/neil-diamond-beendet-seine-tour-nach-parkinson-diagnose-15412695.html |titel=Neil Diamond beendet Tour wegen Parkinson |werk=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung#FAZ.NET|FAZ.net]] |datum=2018-01-23 |abruf=2018-10-13}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.rollingstone.de/parkinson-neil-diamond-verkuendet-rueckzug-aus-dem-tourleben-1442603/ |titel=Parkinson! Neil Diamond verkündet Rückzug aus dem Tourleben |abruf=2019-07-30}}</ref> In‘n Juli 2018 is he in de Kommandozentrale vun de Füürwehrinsatzkräfte uptreeden, de en Busch- un Waldbrand in [[Colorado]] bekämpen deen. Diamond sülvst leevt siet goot 20 Johren in [[Basalt (Colorado)|Basalt]], Colorado.<ref>{{Internetquelle |autor=A. B. C. News |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/neil-diamond-firefighters-battling-wildfire-surprise-performance/story?id=56895149 |titel=Neil Diamond thanks firefighters battling wildfire with surprise performance |sprache=en |abruf=2023-02-26}}</ref><ref name="welt-180192332">{{Internetquelle |autor=dpa-infocom GmbH |url=http://www.welt.de/newsticker/dpa_nt/infoline_nt/boulevard_nt/article180192332/Neil-Diamond-ueberrascht-mit-Staendchen.html |titel=Neil Diamond überrascht mit Ständchen |werk=[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]] |datum=2018-07-30 |abruf=2018-10-07}}</ref> An‘n 4. Dezember 2022 fier dat up de Biographie vun Neil Diamond footen [[Jukebox-Musical]] ''A Beautiful Noise: The Neil Diamond Musical'' Premiere an’n dat Broadhurst Theatre in New York.<ref>{{Internetquelle |autor=Greg Evans |url=https://deadline.com/2022/05/neil-diamond-musical-beautiful-noise-broadway-opening-1235026979/ |titel=Neil Diamond Musical ‘A Beautiful Noise’ Sets Fall Broadway Opening |werk=Deadline |datum=2022-05-18 |sprache=en-US |abruf=2023-02-26}}</ref> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.neildiamond.com/ www.neildiamond.com] * [https://web.archive.org/web/20220630015236/http://www.neildiamondhomepage.com/ www.neildiamondhomepage.com] * {{IMDb|nm0004871}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=130091200|LCCN=n82020006|VIAF=3570589}} {{SORTIERUNG:Diamond, Neil}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1941]] [[Kategorie:Rockmusik]] [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Gitarrenspeler]] [[Kategorie:Komponist]] qfp0n6uzvzl7rb02w8yiqrnphcvuags 0 187447 1076195 1075828 2026-08-15T20:40:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076195 wikitext text/x-wiki [[Datei:Toni Morrison (author, at her upstate New York home) (cropped).jpg|mini|Toni Morrison, 1980er Johren[[Datei:Toni Morrison (signature).svg|rahmenlos|hochkant|zentriert|klasse=notpageimage skin-invert-image|Signatur]]]] [[Datei:Toni Morrison 2008-2.jpg|mini|Toni Morrison (2008)]] '''Toni Morrison''' (* [[18. Februar]] [[1931]] as Chloe Ardelia Wofford in [[Lorain (Ohio)|Lorain]], [[Ohio]]; † [[5. August]] [[2019]] in [[New York City]]) weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Schriever]]in. Se tellt to de bedüüdensten Vertrederinnen vun de [[Afroamerikaansch Literatur|afroamerikaanisch Literatur]] un kreeg 1993 as eerste [[swaarte]] [[Schrieverin]] den [[Nobelpries för Literatur]]. == Leven un Wirken == === Anfangsjohren === Toni Morrison wurr 1931 in [[Ohio]] as Dochter vun Ramah Willis un George Wofford boren. Se weer dat tweet vun veer Kinner vun en afroamerikaansch Arbeiterfamilie.<ref name="wofford">{{cite news |title=Chloe Wofford Talks About Toni Morrison |last=Dreifus |first=Claudia |url=http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115083953/http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html |archive-date=2005-01-15 |language=en |work=The New York Times |date=1994-09-11 |accessdate=2007-06-11}}</ref> Hör Moder stamm ut [[Greenville (Alabama)]] un truck as Kind mit hör Familie nah Norden. Hör Vader is in [[Cartersville]] in [[Georgia]] upwussen. As he etwa 15 Johr olt weer, hemm Witte twee swaart Geschäftslüüd, de in sien Straat leven deen [[Lynchjustiz|lyncht]] Toni Morrison hett seggt: „Er hat uns nie erzählt, dass er Leichen gesehen hat. Aber er hatte sie gesehen. Und das war für ihn zu traumatisch.“<ref>{{Internetquelle |autor=Rachel Kaadzi Ghansah |url=https://www.nytimes.com/2015/04/12/magazine/the-radical-vision-of-toni-morrison.html |titel=The Radical Vision of Toni Morrison |werk=[[The New York Times]] |datum=2015-04-08 |sprache=en |abruf=2017-04-29}}</ref> Kört nah dissen Vörfall truck George Wofford in de Haapnung, den [[Rassismus]] to entkommen un sück in de upkommen Industriewertschap in Ohio Arbeit toskern, in de rassisch integreerte Stadt [[Lorain (Ohio)|Lorain]] in Ohio. He weer sülvständig un hett as Schweißer för [[US Steel]] arbeit. Morrison hör Moder weer [[Huusfru]] un en fromm Liddmaat vun de [[African Methodist Episcopal Church]].<ref name="newyorker-200310">{{Internetquelle |autor=Hilton Als |url=https://www.newyorker.com/magazine/2003/10/27/ghosts-in-the-house |titel=Ghosts in the House. As an editor, author, and professor, Morrison has fostered a generation of black writers |werk=[[The New Yorker]] |datum=2003-10-27 |sprache=en |abruf=2017-05-01}}</ref> As Morrison etwa twee Johr olt weer, hett de Vermieter vun hör Familie dat Huus in Brand, in dat se leevten, in Brand sett, wiels se to Huus weern, wiel de Öllern dat Hüürgeld nich betallen kunnen. Hör Familie hett up disse „bizarre Form des Bösen“ reageert, indem se över den Vermieter lachen deen, anstratt vertwiefelt to ween. Morrison hett later seggt, dat de Reaktschoon von hör Familie wiest harr, wu man sien [[Integrität (Ethik)|Integrität]] bewohrt un sien eegen Leven in Anbetracht vun de Handlungen vun en sückse „monumentalen Rohheit“ uprecht hollen kunn.<ref>{{Internetquelle |autor=David Streitfeld |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1993/10/08/the-laureatess-life-song/10d3b79b-52f2-4685-a6dd-c57f7dde08d2/ |titel=The Laureates's Life Song |werk=[[The Washington Post]] |datum=1993-10-08 |sprache=en |abruf=2017-04-29}}</ref> De Öllern vun Morrison hemm hör en Sinn för Överleeferung un Spraak vermiddelt, indem se traditschonelle afroamerikaansch [[Märken]] un Geistergeschichten veertellen un Leeder singen deen. <ref name="newyorker-200310" /><ref>{{Literatur |Autor=Dave Mote |Titel="Toni Morrison". ''Contemporary Popular Writers'' |Verlag=St. James Press |Ort=Detroit |Datum=1997 |ISBN=1-55862-216-0 |Sprache=en}}</ref> Morrison hett as Kind faken leest; to hör leevsten Schrievers tellen [[Jane Austen]] un [[Lew Nikolajewitsch Tolstoi|Leo Tolstoi]]. Mit 12 Johren wurr se kathoolsch un hett den Dööpnaam Anthony (nah [[Antonius von Padua]]) annommen, wat to hör Ökelnaam Toni führen dee.<ref name="Brockes">{{Internetquelle |autor=Emma Brockes |url=https://www.theguardian.com/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |titel=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |werk=[[The Guardian]] |datum=2012-04-13 |sprache=en |abruf=2013-02-14}}</ref> An de Lorain High School weer se in’n [[Debatteerclub]], in de Johrbook-Grupp un in‘n Theaterclub.<ref name="newyorker-200310" /> === Studium un Berop === 1949 fung se an de [[Howard University]] in [[Washington, D.C.]], en „swaart Universität“ an, [[Anglistik]] to studeeren. In disse Tiet hett se hör Roopnaam vun Chloe to Toni ännert.<ref>{{Literatur |Autor=Lucille P. Fultz |Titel=Toni Morrison: Paradise, Love, A Mercy |Verlag=Bloomsbury |Ort=New York |Datum=2013 |ISBN=978-1-4411-1968-1 |Seiten=4 |Sprache=en}}</ref> 1953 kreeg se den [[Bachelor of Arts]] in Engelsch un 1955 an de [[Cornell University]] den [[Master of Arts]]. Van 1955 bit 1957 hett se [[Engelsch Literatur]] an de [[Texas Southern University]] in [[Houston]] ünnerricht. 1957 keh se as Dozentin an de Howard University nah Washington torüch. [[Datei:Toni Morrison and sons.jpg|mini|Morrison mit hör Söhns vör hör New Yorker Huus, tüschen 1980 un 1987]] 1958 hett se den [[jamaika]]anschen Architekten Howard Morrison heiraadt, mit den se twee Söhns kreeg. Nah hör Scheeden 1964 fung se an as [[Verlagslektor]]in to arbeiten. Wiels hör Tätigkeit för [[Random House (Verlag)|Random House]] van 1967 bit 1983 speel se en wichtig Rull bi dat Bekanntmaken vun de [[Afroamerikaansch Literatur|afroamerikaansch Literatur]] un hett ünner annern Böker vun [[Toni Cade Bambara]] un [[Gail Jones]] herut. 1970 keem hör eenige Johren tovör entstahn eerst Roman ''The Bluest Eye ([[Sehr blaue Augen]])'' herut. Sowohl dit Wark as ok ''Sula'' (1974) wurrn vun de Kritik goot upnommen, den Spood bi dat Publikum broch aber eerst ''Song of Solomon (Solomons Lied)'' 1977. Hör Böker wurrn in mehrere Spraaken översett un hanneln meestens vun de Welt vun swaart Fruen.<ref name="dlfkultur" /> Hör Lehrtätigkeit harr se all wiels hör Arbeit bi Random House weer upnommen. 1981 wurr se in de [[American Academy of Arts and Letters]], 1988 in de [[American Academy of Arts and Sciences]] un 1994 in de [[American Philosophical Society]]<ref>{{Internetquelle |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Chloe+Anthony+%28Toni%29+Morrison&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |titel=Member History: Chloe Anthony (Toni) Morrison |hrsg=American Philosophical Society |sprache=en |abruf=2019-02-04 |kommentar=mit biographischen Anmerkungen}}</ref> wählt. 1989 wurr se mit de Robert F. Goheen Professur an de [[Princeton University]] würdigt un weer bit to hör [[Emeritieeren]] 2006 “Robert F. Goheen Professor in the Humanities”.<ref>{{Internetquelle |url=https://aas.princeton.edu/people/toni-morrison |titel=Toni Morrison |hrsg=Princeton University, Department of African American Studies |sprache=en |abruf=2022-11-02}}</ref> Toni Morrison is in’n August 2019 in dat Öller vun 88 Jahren storven.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |titel=Nobel laureate Toni Morrison passes away at 88 |werk=wtap |datum=2019-08-06 |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190806140632/https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |archiv-datum=2019-08-06 |abruf=2019-08-06 }} {{Webarchiv|url=https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |wayback=20190806140632 |text=Nobel laureate Toni Morrison passes away at 88 |archiv-bot=2026-08-15 20:40:39 InternetArchiveBot }}</ref> Ut dissen Anlaat hett [[Kara Walker]] en Titelsiet in‘n ''[[The New Yorker]]''<ref>{{Internetquelle |autor=Francoise Mouly, Kara Walker |url=https://www.newyorker.com/culture/cover-story/cover-story-2019-08-19 |titel=Cover Story: Kara Walker's Toni Morrison |werk=The New Yorker |datum=2019-08-08 |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref> mit en [[Porträt]] vun de Schrieverin gestalt. == Rezeptschoon, Utteknungen un Ehrungen == Wat Morrison nahlaaten hett befinnd sück in de Princeton University Library<ref>{{Internetquelle |url=https://catalog.princeton.edu/catalog/9989233003506421 |titel=Toni Morrison Papers 1908–2017. 1970-2015. |werk=Priceton University Library Catalog |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref>. 2021 hett de en umfaaten Utstellung to dat Leven un Wark vun Toni Morrison ankünnigt. ''Sites of Memory. The Archival World of Toni Morrison''. Dat weer för dat Fröhjohr 2023 plaant. De Hööfttitel vun de Utstellung betreckt sück up dat glieknamige [[Essay]] vun hör.<ref>{{Internetquelle |url=https://library.princeton.edu/news/general/2021-10-28/groundbreaking-pul-exhibition-toni-morrison-open-spring-2023 |titel=Groundbreaking PUL exhibition on Toni Morrison to open spring 2023 |hrsg=Princeton University Library |datum=2021-11-10 |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref> * 1988: [[Pulitzer-Pries]] för den Roman ''Beloved'' * 1993: [[Nobelpries för Literatur]]<ref name="dlfkultur">{{Internetquelle |autor=Johannes Kaiser |url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/zum-tod-von-toni-morrisson-mit-wachem-blick-voller.2165.de.html?dram:article_id=455676 |titel=Zum Tod von Toni Morrisson – Mit wachem Blick, voller Menschlichkeit |hrsg=[[Deutschlandfunk Kultur]] |datum=2019-08-06 |abruf=2019-08-06}}</ref> * 1993: Kommandeur vun den [[Ordre des Arts et des Lettres]] * 1994: Condorcet-Médaille (Frankriek) * 2001: [[Premio Grinzane Cavour|Premio-Grinzane-Cavour]]-Sonnerpries * 2010: Offizier in de franzöösch [[Ehrenlegion]]<ref>[[Der Standard]]: [http://derstandard.at/1288659519536/Toni-Morrison-ist-Ritterin-der-franzoesischen-Ehrenlegion ''Toni Morrison ist Ritterin der französischen Ehrenlegion''], 4. November 2010.</ref> * 2012: [[Presidential Medal of Freedom]]<ref>{{Webarchiv|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/04/26/president-obama-names-presidential-medal-freedom-recipients |wayback=20120428023545 |text=The White House: ''President Obama Names Presidential Medal of Freedom Recipients'' |archiv-bot=2026-03-14 09:05:54 InternetArchiveBot }} (englisch, 26. April 2012, abgerufen am 30. Mai 2012).</ref> * 2013: Nichols-Chancellor's Medal, verleeht vun de [[Vanderbilt University]] in Nashville<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vanderbilt.edu/commencement/nichols-chancellors-medal/ |titel=Nichols-Chancellor’s Medal |sprache=en-US |abruf=2023-04-10}}</ref> * 2014: Ivan Sandrof Lifetime Achievement Award, verleeht vun’n [[National Book Critics Circle Award|National Book Critics Circle]] * 2016: ''PEN/Saul Bellow Award for Achievement in American Fiction''. * [[Médaille de la Ville de Paris]] 2021 wurr vun de amerikaansch National Book Critics Circle de Toni Morrison Achievement Award in’t Leven ropen um Institutschonen to ehren, de signifikante Verdeenste för de Literatur leist hemm.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bookcritics.org/the-toni-morrison-achievement-award/ |titel=The Toni Morrison Achievement Award |sprache=en-US |abruf=2023-04-10}}</ref> De eerst Priesdräger weer Cave Canem, en gemeeinnützige Organisatschoon, de sück de Förderung vun de künstlerisch un beroplich Entwicklung vun swaart Dichter verschreeven hett.<ref>{{Internetquelle |url=https://cavecanempoets.org/mission-history/ |titel=Cave Canem - Mission & History |sprache=en |abruf=2023-04-10 }} {{Webarchiv|url=https://cavecanempoets.org/mission-history/ |wayback=20230320084155 |text=Cave Canem - Mission & History |archiv-bot=2026-08-15 20:40:39 InternetArchiveBot }}</ref> == Warken == === Romane === * ''The Bluest Eye'', 1970 bei [[Holt, Rinehart and Winston]], ISBN 0-03-085074-6 (dt. ''[[Sehr blaue Augen]]'', 1979, översett vun [[Susanna Rademacher]]; Neeöversetten 2023 dör Tanja Handels) * ''Sula'', 1973 bi [[Alfred A. Knopf, Inc.|Alfred A. Knopf]], ISBN 1-4000-3343-8 (dt. ''Sula,'' 1980, översett vun Karin Polz) * ''Song of Solomon'', 1977 bi Alfred A. Knopf, ISBN 0-394-49784-8 (dt. ''[[Solomons Lied]]'', 1979, översett vun [[Angela Praesent]]) * ''Tar Baby'', 1981 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-3344-6 (dt. ''Teerbaby'', 1983, översett vun [[Uli Aumüller]] un Uta Goridis) * ''Beloved'', 1987 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-3341-1 (dt. ''Menschenkind'', 1989, översett vun [[Helga Pfetsch]]) * ''Jazz'', 1992 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-7621-8 (dt. ''Jazz'', 1993, översett vun Helga Pfetsch) * ''Paradise'', 1998 bi Alfred A. Knopf, ISBN 0-676-97113-X (dt. ''Paradies'', 1999, översett vun Thomas Piltz) * ''Love: A Novel'', 2003 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-7847-4 (dt. ''Liebe'', 2004, översett vun Thomas Piltz) * ''A Mercy'', 2008 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-27676-6 (dt. ''[[Gnade (Roman)|Gnade]]'', 2010, översett vun Thomas Piltz) * ''Home'', 2012 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-59416-7 (dt. ''Heimkehr'', 2014, översett vun Thomas Piltz) * ''God Help the Child'', 2015 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-74092-2 (dt. ''Gott, hilf dem Kind'', 2017, översett vun Thomas Piltz) === Anner literarische Genres === * Körtgeschichte: ''[[Recitatif]]'', herutbrocht in ''Confirmation: An Anthology of African American Women'', 1983 * Drama: ''Dreaming Emmet'', 1986 upführt, nich verapenlicht * Libretto: ''Margaret Garner'', 2005 eerstmals upführt * Kinnerböker (gemeensam mit hör Söhn Slade): ** ''The Big Box'', 1999 (''Die Kinderkiste'', 2000, översett vun Thomas Piltz) ** ''The Book of Mean People'', 2002 (''Das Buch der Bösen'', 2005, översett vun [[Harry Rowohlt]]) ** ''Who's Got Game? The Lion or the Mouse?'', 2003 ** ''Who's Got Game? The Ant or the Grasshopper?'', 2003 ** ''Who's Got Game? Poppy or the Snake?'', 2004 === Anner Publikatschonen (Utwahl) === * ''Playing in the Dark. Whiteness and the Literary Imagination.'' Harvard University Press, Cambridge 1992, ISBN 0-674-67377-8. ** ''Im Dunkeln spielen: weiße Kultur und literarische Imagination.'' Essays. Översetten Helga Pfetsch, Barbara von Bechtolsheim. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1994, ISBN 3-499-13754-2. ** Neeöversetten: ''Im Dunkeln spielen. Weiße Perspektiven und literarische Imagination'', mit en Nahwoort vun Sharon Dodua Otoo; ut dat Engelsche vun Barbara von Bechtolsheim un Helga Pfetsch, överarbeit un aktualiseert vun Mirjam Nuenning, Rowohlt Taschenbuch Verlag, Hamburg 2023, ISBN 978-3-499-01160-3. * Mitherutgeverin vun ''Birth of a Nationhood'', Essays över Dorstellen un Wohrnehmen vun den [[O. J. Simpson|O.-J.-Simpson]]-Perzess, 1996. * Herutgeverin vun ''Race-ing Justice, En-Gendering Power'', 1992, över den Fall [[Anita Hill]] gegen [[Clarence Thomas]], in den dat um [[sexuelle Belästigung]] gung un de wegen politischer Implikatschonen starke Beachtung in de Apenlichkeit funn. * {{Literatur |Titel=Die Herkunft der Anderen. Über Rasse, Rassismus und Literatur |Verlag=Rowohlt |Ort=Reinbek bei Hamburg |Datum=2018 |ISBN=978-3-498-04543-2 |Kommentar=Vorlesungen an der Harvard University in‘n Sömmer 2016 |Originaltitel=The Origin of Others |Originalsprache=en |Originaljahr=2006 |Übersetzer=Thomas Piltz}} * ''Selbstachtung. Ausgewählte Essays.'' Översett vun Thomas Piltz, Nikolaus Stingl, Dirk van Gunsteren, Christa Schuenke, Christiane Buchner, Christine Richter-Nilsson. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2020, ISBN 3-499-50651-3. == Verfilmung == * 1998: [[Menschenkind]] ''(Beloved)'' – Regie: [[Jonathan Demme]] == Literatur == * Michael Basseler: ''Kulturelle Erinnerung und Trauma im zeitgenössischen afroamerikanischen Roman. Theoretische Grundlegung, Ausprägungsformen, Entwicklungstendenzen.'' Wissenschaftsverlag Trier, Trier 2008, ISBN 978-3-86821-013-2. * Barbara von Bechtolsheim: ''Wer sich der Luft hingibt, vermag auf ihr zu reiten.'' In: [[Charlotte Kerner]] (Hrsg.): ''Madame Curie und ihre Schwestern – Frauen, die den Nobelpreis bekamen.'' Beltz, Weinheim 1997, ISBN 3-407-80845-3, S.&nbsp;356–385. * Barbara Hill Rigney: ''The Voices of Toni Morrison.'' Ohio State University Press, Columbus 1991, ISBN 0-8142-0554-2 ([https://web.archive.org/web/20160317235250/http://kb.osu.edu/dspace/handle/1811/31738 Digitalisat] auf den Seiten des Verlags im Vollzugriff). * Julia Roth: ''„Stumm, bedeutungslos, gefrorenes Weiß“. Der Umgang mit Toni Morrisons Essays im weißen deutschen Kontext.'' In: Maureen Maisha Eggers, [[Grada Kilomba]], Peggy Piesche und Susan Arndt (Hrsg.): ''Mythen, Masken und Subjekte. Kritische Weißseinsforschung in Deutschland.'' Unrast, Münster 2005, ISBN 3-89771-440-X, S.&nbsp;491–506. * Heidi Thomann Tewarson: ''Toni Morrison.'' Rowohlt, Reinbek 2005, ISBN 3-499-50651-3. * Linda Wagner-Martin: ''Toni Morrison: a literary life.'' Palgrave Macmillan, Basingstoke [u.&nbsp;a.] 2015, ISBN 978-1-137-44669-5 (englisch). == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118911627 DNB-Katalog] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118911627 Indrag Düütsch Digitale Bibliothek] * {{IMDb|nm0607339}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1993/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries] * [https://web.archive.org/web/20140426232635/http://www.afrikanet.info/index2.php?option=com_partner&task=link&id=8 Toni Morrison in Oesterreich], Reportage vun [[Afrikanet]], 27. November 2006 * [https://www.rowohlt.de/autorin/toni-morrison.html Bibliographie vun all Titel] vun den in’n [[Rowohlt Verlag]] herutbrocht Översetten * Andrea Klasen: ''[https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/zeitzeichen-morrison-literaturnobelpreis-100.html 07.10.1993: Toni Morrison - erster Nobelpreis für Schwarze Literatur]'' In: ''[[WDR5]]'', [[ZeitZeichen (Hörfunksendung)|ZeitZeichen]], 7.&nbsp;Oktober 2023, (Podcast, 14:43&nbsp;Min., verfügbar bit 7.&nbsp;Oktober 2099). == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Navigatschoonsliest Winners vun den Nobelpries för Literatur}} {{Normdaten|TYP=p|GND=118911627|LCCN=n80131379|NDL=00450600|VIAF=109406177}} {{SORTIERUNG:Morrison, Toni}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Storven 2019]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Literatur)]] mr1f3fe6vp3cp1t9lp0f9f5mgwjocuf 0 187456 1076152 1075801 2026-08-15T17:19:07Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076152 wikitext text/x-wiki [[Datei:Roberts, Richard John (1943).jpg|miniatur|Richard John Roberts]] Sir '''Richard John Roberts''' (* [[6. September]] [[1943]] in [[Derby (Derbyshire)|Derby]], [[Derbyshire]]) is en britisch-amerikaaansch [[Biochemiker]] un [[Molekularbiologie|Molekularbioloog]]. 1993 kreeg he gemaansam mit [[Phillip Allen Sharp]] den [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] „für ihre Identifizierung des diskontinuierlichen Aufbaus einiger [[Erbanlage]]n von Zellorganismen“.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)]</ref> Diss [[Mosaikgen]]e enthollen so nöömt [[Intron]]-Afsnitte, de nich för [[Protein]]afsnitte codeeren, sonnern bi’d [[Spleißen (Biologie)|Spleißen]] vun den [[Primärtranskript]] entfernt wurrn. Dat kann up verscheeden Oort un Wies passeeren, so dat identische DNA-Afsnitte verscheeden Proteine codeeren können. == Leven == Richard („Rich“) Roberts weer dat eenzige Kind vun Edna (borene Allsop) un John Roberts, en Automechaniker. As he veer Johr olt weer, truck de Familie nach [[Bath]], wo he de ''St. Stephen‘s School'' un de ''City of Bath Boys' School'' besöcht hett. Fröh kreeg he sien eerst Chemiebaukasten, woruphen he Chemiker wurrn wull. Roberts kreeg 1965 an de [[University of Sheffield]] en Bachelor in Chemie un kreeg hier 1969 mit en Arbeit över [[Flavonoide|Neoflavonoide]] sien Doktertitel. En Book vun [[John Cowdery Kendrew|John Kendrew]] hett hüm dorto brocht, sück de Biochemie totowennen. He hett en Angebot vun John Strominger, Perfesser för Biochemie un Molekularbiologie an de [[Harvard University]], annommen, wo he de Upgaav harr, en [[tRNA]] to sequenzeeren un ok de Biosynthese vun de Zellwand vun [[Bakterien]] studeeren dee.<ref name="PMID4367807">R. J. Roberts: ''Staphylococcal transfer ribonucleic acids. II. Sequence analysis of isoaccepting glycine transfer ribonucleic acids IA and IB from Staphylococcus epidermidis Texas 26.'' In: ''The Journal of biological chemistry.'' Band 249, Nummer 15, August 1974, S.&nbsp;4787–4796, PMID 4367807.</ref> Wiels de veer Johr in Boston harr he de Gelegenheit för veer Week dat Labor vun [[Frederick Sanger]] in [[Cambridge]] to besöken, um hier de Methood vun de RNA-Sequenzierung to lehrn. 1972 hett he en Angebot vun [[James Dewey Watson]] an dat [[Cold Spring Harbor Laboratory]] to forschen annommen. Hier hörr he in en Vördrag vun [[Daniel Nathans]] vun de Isoleeren vun dat eerste [[Restriktschonsenzym]], Endonuclease R, un hett de Bedüüden vun dat un tallriek wiedere noch optodecken Restriktschonsenzyme för de Molekularbiologie sehn. In sien Labor hett he mehr as 100 Restriktschonsenzyme opdeckt un isoleert.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.northeastern.edu/cos/faculty/sir-richard-john-roberts/|titel=Sir Richard John Roberts - College of Science|autor=|werk=northeastern.edu|datum=2014-05-01|sprache=en|zugriff=2016-11-06}} {{Webarchiv|url=http://www.northeastern.edu/cos/faculty/sir-richard-john-roberts/ |wayback=20161106101424 |text=Sir Richard John Roberts - College of Science |archiv-bot=2026-08-15 17:19:07 InternetArchiveBot }}</ref> Siet 1974 weer he Berader un Chairman vun dat Scientific Advisory Boards vun de privat Biotechnologie-Firma ''New England Biolabs''. Tosommen mit Phil Sharp hett he en Kartierung vun de DNA vun dat [[Adenovirus]]-2 herutbrocht, en Arbeit, de to dat Opdecken vun de ''split genes'' führen dee.<ref name="PMID1057470">C. Mulder, J. R. Arrand, H. Delius, W. Keller, U. Pettersson, R. J. Roberts, P. A. Sharp: ''Cleavage maps of DNA from adenovirus types 2 and 5 by restriction endonucleases EcoRI and HpaI.'' In: ''Cold Spring Harbor symposia on quantitative biology.'' Band 39 Pt 1, 1975, S.&nbsp;397–400, PMID 1057470.</ref> [[Elektronenmikroskop]]ische Upnahmen hemm de ungewöhnliche Genstruktur un dormit dat Opdecken vun en nee Mechanismus vun de Ad2 mRNA Synthese in Suugerzellen bestätigt.<ref name="PMID902310">L. T. Chow, R. E. Gelinas, T. R. Broker, R. J. Roberts: ''An amazing sequence arrangement at the 5' ends of adenovirus 2 messenger RNA.'' In: ''Cell.'' Band 12, Nummer 1, September 1977, S.&nbsp;1–8, PMID 902310.</ref> De Opdecken vun Roberts, dat en individuelle [[mRNA]] vun DNA in trennt Segmenten, den Exons, codeert wurrd, is en Mielensteen in de Genetik un in dat Verständnis vun de molekularen Grundlagen vun de [[Evolutschoon]] vun Eukaryonten. Dat vun hüm opdeckt [[Alternativ Spleißen]] bedüüd, dat en Gen ünnerscheedlich Proteine codeeren kann. 1992 wurr he Chefwetenschapler (CSO) bi ''New England Biolabs,'' Bedriever vun de Restriktschonsenzym-Datenbank REBASE.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.neb.com/about-neb/leadership|titel=Leadership – NEB|autor=New England Biolabs|werk=neb.com|datum=|sprache=en|zugriff=2016-11-06}}</ref><ref name="DOI10.1093/nar/gku1046">R. J. Roberts, T. Vincze, J. Posfai, D. Macelis: ''REBASE--a database for DNA restriction and modification: enzymes, genes and genomes.'' In: ''Nucleic Acids Research.'' 43, 2015, S.&nbsp;D298, {{DOI|10.1093/nar/gku1046}}.</ref> Hier erforscht he wiederhen Restriktschonsenzyme un Methyltransferasen. De ''[[Scopus (Datenbank)|Scopus]]''-Datenbank list hüm as Schriever vun mehr as 250 wetenschaplich Artikeln. Roberts hörrt de [[Brights-Bewegung]] an. He is verheiraadt un hett veer Kinner. 1992 kreeg he de Ehrendokterwürde vun de [[Universität Uppsala]] un 1994 vun de [[University of Bath|Universität Bath]].<ref>{{Internetquelle|url=http://www.uu.se/en/about-uu/traditions/prizes/honorary-doctorates/|titel=Honorary doctorates - Uppsala University, Sweden|autor=|werk=uu.se|datum=|sprache=sv|zugriff=2016-11-05}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/|titel=Honorary Graduates 1989 to present – University of Bath|autor=|werk=bath.ac.uk|datum=|sprache=en|zugriff=2016-11-05|archiv-url=https://web.archive.org/web/20151219000643/http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/|archiv-datum=2015-12-19|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/ |wayback=20151219000643 |text=Honorary Graduates 1989 to present – University of Bath |archiv-bot=2026-08-15 17:19:07 InternetArchiveBot }}</ref> 1995 wurr he to’n Fellow vun de [[Royal Society]] nöömt un to’n Liddmaat vun de [[European Molecular Biology Organization]] EMBO wählt.1997 wurr he in de [[American Academy of Arts and Sciences]] un de American Academy of Microbiology upnommen. 2007 wurr he för sien Bidrag to dat Opdecken vun dat Spleißen un för sien Studien to de Struktur un Genetik der Restriktschonsenzyme mit de [[Gabor Medal]] vun de Royal Society uttekent. 2008 wurr he to’n [[Knight Bachelor]] nömmt för sien Verdeensten för de Molekularbiologie un de Wetenschap in dat [[Vereenigt Könikriek]]. 2021 kreeg he de [[Lomonossow-Goldmedaille]] vun de Russisch Akademie vun de Wetenschapen.<ref>[http://www.ras.ru/news/news_release.aspx?ID=72609491-fb8d-4235-97a2-0853af546268 Lomonossow-Goldmedaille 2021](russisch)</ref> 2023 wurr he in de [[National Academy of Sciences]] wählt. En Utwietenbau vun de chemischen Fakultät an de University of Sheffield un de, ok mit sien finanziell Ünnerstütten, moderniseert wetenschapliche Trakt vun de ''Beechen Cliff School'' (ehmals ''City of Bath Boys' School'') wurrn nah hüm nöömt. == Insetten för Golden Ries == Roberts sett sück för dat Tolaaten vun [[Gröön Gentechnik|gentechnisch verännert Planten]] in Entwicklungslännern in.<ref>{{Literatur |Autor=Juliette Irmer |Titel=Grüne Gentechnik: „Greenpeace hat versagt“ |Sammelwerk=FAZ.NET |ISSN=0174-4909 |Online=https://www.faz.net/aktuell/wissen/zukunftslabor-lindau/interview-mit-sir-richard-roberts-zur-gruenen-gentechnik-15664943.html |Abruf=2018-07-07}}</ref> He hett en apen Breef to de Gröön Gentechnik up den Weg brocht,<ref>{{Internetquelle |url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html |titel=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs) {{!}} Support Precision Agriculture |zugriff=2018-07-07}}</ref> in den 2016 tonächst 107 Nobelpriesdräger, de Nichtregeerensorganisatschoon [[Greenpeace]] för deren kritisch Hollen to den gentechnisch verännerten [[Golden Ries]] kritiseeren deen.<ref>{{Literatur |Titel=Offener Brief an Greenpeace: 107 Nobelpreisträger fordern ein Ende der Anti-Gentechnik-Kampagne |Sammelwerk=Trends der Zukunft |Online=https://www.trendsderzukunft.de/offener-brief-an-greenpeace-107-nobelpreistraeger-fordern-ein-ende-der-anti-gentechnik-kampagne/ |Abruf=2018-07-07}}</ref> Intüschen (2023) wurr de Breef vun 160 Nobelpriesdrägern ünnerschreven.<ref>{{Internetquelle |url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html |titel=Laureates Supporting Precision Agriculture (GMOs) {{!}} Support Precision Agriculture |zugriff=2023-04-22}}</ref> == Weblinks == {{Commons|Richard John Roberts}} * {{Academictree|chemistry|59977}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1172887764|LCCN=n2020186313|VIAF=12459768}} {{SORTIERUNG:Roberts, Richard John}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1943]] [[Kategorie:Humanist]] [[Kategorie:Biochemiker]] [[Kategorie:Molekularbioloog]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] bjq5xwrwwzfh5u64zz2i9zr8ld1wfdn 0 187528 1076153 1075802 2026-08-15T17:22:09Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076153 wikitext text/x-wiki [[Datei:Richard R. Ernst 15.10.2020.jpg|mini|195x195px|Richard R. Ernst 2020 in Winterthur|alternativtext=Richard R. Ernst 2020 in Winterthur]] [[Datei:Richard R Ernst.jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (2009)]] [[Datei:Richard R. Ernst 1980s (cropped).jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (ca. 1986)]] [[Datei:Richard R. Ernst ca. 1980.jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (ca. 1980)]] '''Richard Robert Ernst''' (* [[14. August]] [[1933]] in [[Winterthur]]; † [[4. Juni]] [[2021]] ok dor<ref>[https://www.srf.ch/news/schweiz/vater-des-mri-schweizer-chemie-nobelpreistraeger-richard-ernst-ist-verstorben ''Schweizer Chemie-Nobelpreisträger Richard Ernst ist verstorben.''] In: SRF.ch, 8. Juni 2021.</ref>) weer en [[Swiez]]er [[Chemiker]], de 1991 den [[Nobelpries för Chemie]] kreeg. == Leven == Richard Robert Ernst hett Chemie an de [[ETH Zürich]] studeert un hett 1962 mit en [[Dissertatschoon]] bi [[Hans H. Günthard]] un [[Hans Primas]] över dat Thema ''Kernresonanz-Spektroskopie mit stochastischen Hochfrequenzfeldern''<ref>Richard R. Ernst: [https://www.research-collection.ethz.ch/handle/20.500.11850/133369 ''Kernresonanz-Spektroskopie mit stochastischen Hochfrequenzfeldern'']</ref> sien Doktorat in [[Physikalische Chemie|physikalischer Chemie]] afslooten.<ref>{{Academictree |chemistry |51803|Name=Richard R. Ernst |Datum=4. Februar 2018}}</ref> Van 1962 bit 1968 weer he as Forscher bi de Firma [[Varian Associates]] in [[Palo Alto]], [[Kalifornien]], wo he de [[Kernspinresonanzspektroskopie#Puls-Fourier-Transform NMR|magnetische Kernspinresonanz]] (NMR)-Fourierspektroskopie, Ruuschentkopplung un wiedere Methoden entwickelte. 1968 kehr he as [[Privatdozent]] för physikalische Chemie an de ETH Zürich torüch. 1972 folg de Wahl to’n ausserordentlichen Perfesser för dat glieke Lehrrebeet un af 1976 weer he Ordinarius. Ernst hett en Forschungsgrupp in NMR-Spektroskopie mit Swoorgewicht up methodischen Entwicklungen in fleetig un fast Phase upbaut. auf. He broch de Entwicklung vun de medizinisch [[Magnetresonanztomographie|Magnetresonanz-Tomographie]] vöran. In Tosommenarbeit mit [[Kurt Wüthrich]] hett he wichtige Bidrääg to de Entwicklung vun de NMR-Strukturbestimmungsmethood vun [[Biopolymer]]en in Lösung leist. För sien bahnbreekend Bidrääg to de Entwicklung vun de hochuplösend magnetischen Kernresonanz-Spektroskopie (NMR) kreeg he 1991 den Nobelpries för Chemie.<ref>[http://www.michaelsimm.de/richard-ernst-nobelpreis-fuer-die-nmr-spektroskopie ''Michael Simm: Richard Ernst – Nobelpreis für die NMR-Spektroskopie, "Die Welt", 17. Oktober 1991'']</ref> 1998 is he emeriteert. Richard Ernst weer ünner annern Liddmaat vun den [[Schweizerischer Wissenschaftsrat|Schweizerischen Wissenschaftsrates]] (2000–2002)<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.wissenschaftsrat.ch/de/der-swtr/ehemalige-ratsmitglieder/616-ehemalige-ratsmitglieder |titel=Schweizerischer Wissenschaftsrat SWR: Ehemalige Ratsmitglieder 2000-2011 |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-05-16 }} {{Webarchiv|url=https://www.wissenschaftsrat.ch/de/der-swtr/ehemalige-ratsmitglieder/616-ehemalige-ratsmitglieder |wayback=20210608133759 |text=Schweizerischer Wissenschaftsrat SWR: Ehemalige Ratsmitglieder 2000-2011 |archiv-bot=2026-08-15 17:22:09 InternetArchiveBot }}</ref>, vun den Stiftungsraat vun de [[Marcel-Benoist-Stiftung]] un den Hochschoolraat vun de Technische Universität München. He kreeg tallriek wiedere Ehrungen, dorünner den [[Wolf-Pries]] (1991), den [[Louisa-Gross-Horwitz-Pries]] (1991) un den [[Marcel-Benoist-Pries]] (1986). He weer Ehrendokter vun de [[École polytechnique fédérale de Lausanne|ETH Lausanne]], de [[Technische Universität München|TU München]], de [[Universität Zürich]], de [[Universität Antwerpen]], de [[Babeș-Bolyai-Universität Cluj]] un de [[Universität Montpellier]]. He weer Liddmaat vun de US [[National Academy of Sciences]], Foreign Member vun de [[Royal Society]], London, de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Leopoldina]],<ref>{{Leopoldina|398|IDName=richard-r-ernst|Kommentar=mit Bild und CV|Datum=5. Juli 2016}}</ref> de [[Russische Akademie vun de Wetenschapen]], de Koreaansch Akademie vun de Wetenschap un Technologie, ordentlich Liddmaat vun de [[Academia Europaea]] (1989),<ref>[https://www.ae-info.org/ae/Member/Ernst_Richard Eintrag] up de Internetsiet vun de Academia Europaea</ref> de [[American Academy of Arts and Sciences]] un Ehrenliddmaat vun völ wiederen Sellschopen. Siet 1998 vergifft de Fachgrupp ''magnetische Resonanzspektroskopie'' vun de [[Gesellschaft Deutscher Chemiker]] jährlich en nah hüm nöömt Pries an dree Nahwusswetenschapler.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.gdch.de/netzwerk-strukturen/fachstrukturen/magnetische-resonanzspektroskopie/preise-ehrungen-awards-honors/ernst-award.html |titel=Ernst Award {{!}} Gesellschaft Deutscher Chemiker e.&nbsp;V. |sprache=de |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20201124153338/https://www.gdch.de/netzwerk-strukturen/fachstrukturen/magnetische-resonanzspektroskopie/preise-ehrungen-awards-honors/ernst-award.html |archiv-datum=2020-11-24 |archiv-bot= |abruf=2024-07-20 }}</ref> Richard Ernst leev in [[Winterthur]] un is dor Anfang Juni 2021 in dat Öller vun 87 Johren storven.<ref>{{Internetquelle |url=https://trauer.sueddeutsche.de/todesanzeige/richard-ernst |titel=Traueranzeige Richard R. Ernst (Süddeutsche Zeitung) |sprache=de |abruf=2021-06-19}}</ref> == Autobiographie == * ''Nobelpreisträger aus Winterthur: Autobiografie'', in Zusammenarbeit mit [[Matthias Meili]], Baden (Schweiz): Hier und Jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte, ISBN 978-3-03919-501-5. == Literatur == * [Thomas Fuchs: Richard R.Ernst. In: Historisches Lexikon der Schweiz. https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/031336/2021-08-10/] * Geoffrey Bodenhausen: ''Richard Ernst (1933–2021).'' In: ''[[Science]].'' Band 373, Nr. 6551, 2021, S. 164, [[doi:10.1126/science.abj9824]]. * Richard R. Ernst: ''Nobelpreisträger aus Winterthur. Autobiografie in Zusammenarbeit mit Matthias Meili''. [[Hier und Jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte]], Baden 2020, ISBN 978-3-03919-501-5.<ref>Matthias Meili: {{Webarchiv |url=https://nzzas.nzz.ch/amp/wissen/nobelpreistraeger-richard-ernst-schonungslose-autobiografie-ld.1557722e |text=''Er verkroch sich in seinem Labor, tauchte Wochen später wieder auf – und strahlte: Die Geschichte eines Nobelpreisträgers aus Winterthur.'' |wayback=20210610184500 |archiv-bot=}} In: ''[[NZZ am Sonntag]]'', 23. Mai 2020. Afropen an'n 17. Juli 2024.</ref><ref>Alois Feusi: [https://www.nzz.ch/zuerich/richard-ernst-chemiker-aus-winterthur-revolutioniert-die-medizin-ld.1556522 ''Richard Ernst: Der Selbstzweifler, dem der Nobelpreis peinlich war.'' Besprechung seiner Autobiografie.] NZZ, 21. Mai 2020, afropen an'n 22. Mai 2020.</ref> * Jakob Bächtold: [https://www.tagesanzeiger.ch/der-ganz-gewoehnliche-nobelpreistraeger-650718029405 ''Der ganz gewöhnliche Nobelpreisträger.''] In: ''[[Tages-Anzeiger]]'', 9. Juni 2021 (Nahroop) * [[Kurt Wüthrich]]: ''Richard R. Ernst (1933–2021).'' In: ''[[Nature]].'' Band 595, 2021, S. 645 == Weblinks == {{Commons|Richard Ernst}} * [https://helveticat.nb.admin.ch/discovery/search?tab=LibraryCatalog&vid=41SNL_51_INST:helveticat&lang=de&offset=0&query=lds50,contains,130683620 Indrag in den Katalog Helveticat vun de Swiezer Natschonalbibliothek * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=130683620 DNB-Katalog] * [https://www.richard-r-ernst.ch/ Persönliche Website] vun Richard R. Ernst * [https://chab.ethz.ch/das-departement/personen/emeriti/emeriti-homepages/richard-ernst.html.html Richard R. Ernst] up de Website vun de ETH Zürich * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1991/ernst/biographical/ Richard R. Ernst] up de Website vun de Nobelstiftung (engelsch) * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1991/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)] * [https://web.archive.org/web/20241007103036/https://kurzgeschichten-aus-winterthur.ch/der-nobelpreistraeger Dokumentarfilm] "Der Nobelpreisträger" över Richard R. Ernst (Swiezerdüütsch mit düütsch un engelsch Ünnertiteln) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=130683620|LCCN=n85133647|NDL=00466191|VIAF=94020857}} {{SORTIERUNG:Ernst, Richard Robert}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de Swiez]] [[Kategorie:Boren 1933]] [[Kategorie:Storven 2021]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] p4603obiet7vma9c68xy1g6uwrj2oyw 0 187577 1076118 1075771 2026-08-15T14:46:25Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076118 wikitext text/x-wiki '''Nihon Hidankyō''' ([[Japanische Schrift|jap.]] {{lang|ja|日本被団協}}, Afkörten vun {{lang|ja|日本原水爆被害者団体協議会|Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgikai}}), in engelsch Eegenöversetten '''Japan Confederation of Atomic and Hydrogen Bomb Sufferers Organizations''', is en japaansch Freedensorganisatschoon, de sück gegen de [[Nuklearwappen|nukleare]] [[Uprüsten]] in de Welt insett. Se versteiht sück vör allen as eenzige natschonale Organisatschoon för de Överlevenden vun de [[Atombombenabwürfe up Hiroshima un Nagasaki]] to’n Enn’n vun den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]], de as „[[Hibakusha]]“ betekent wurrn. De Liddmaaten stammen ut all [[Präfekturen vun Japan|japaansch Präfekturen]]. De Organisatschoon kreeg 2024 den [[Freedensnobelpries]] tospraaken. == Geschichte == Nihon Hidankyō wurr an’n 10. August 1956 vun [[Senji Yamaguchi]] in Tokio grünnd, mit dat Teel, de Interessen vun den Bedrapenen vun de Atombombenabwürfe to vertreeden. Yamaguchi sülvst hett an’n 9. August 1945 as 14-johrig Arbeiter in en Wappenfabrik vun [[Mitsubishi]] in Nagasaki starke Strahlenverbrennungen erleeden, de sien Gesicht blievend entstellt hemm;<ref>{{Internetquelle |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10231657/Senji-Yamaguchi.html |titel=Senji Yamaguchi |werk=[[The Daily Telegraph]] |datum=2013-08-08 |sprache=en |abruf=2024-10-11}}</ref> he is 2013 storven. To de Teelen vun de Organisatschoon hörrn vör allen de Insatz gegen en nuklearen Krieg as ok de Vernichtung vun all nuklearen Wappen un dat en internatschonal Verdrag to de Ächtung vun Atomwappen ünnerschreven wurrd. Buterdem fordert se en staatliche Entschädigung för de Opfer un Schäden vun de Atombombenabwürfe un begrünnd dat dormit, dat de Staat sück an den Weltkrieg bedeeligt hett un dormit Schäden dör de Bombardeeren to verantworten hett. Sluutend fordert se en Sekern vun den Schuul un Ünnerstütten vun de Hibakusha, vun de dormals noch mehr as 300.000 in Japan un völ wiedere in Korea un anner Deelen vun de Welt leeven deen. För dat 2024 wurr vun dat japaansch Gesundheitsministeriums faststellt, dat dat Dörsnittsöller vun de levend Hibakusha 85,58 Jahre betroog un dat dat in’n März 2024 dorvan noch 106.825 in Japan leven deen, de to’n gröttsten Deel in Hiroshima (51.275 Personen) un Nagasaki (25.966 Personen) keemen.<ref>{{Internetquelle |autor={{lang|ja|日本放送協会}} – [[NHK]] |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240701/k10014498291000.html |titel={{lang|ja|全国の被爆者 平均85.58歳に 団体の活動は2世へ引き継ぐ動き}} |werk=nhk.or.jp |datum=2024-07-01 |sprache=ja |abruf=2024-10-11}}</ref> 2005 harrn de Nihon Hidankyō un Senji Yamaguchi all to de Favoriten för den [[Freedensnobelpries]] hörrt, kreegen hüm aber nich.<ref>{{Literatur |Titel=Friedensnobelpreis: Heftige Kritik an Auszeichnung für El-Baradei und IAEA |Sammelwerk=Der Spiegel |Datum=2005-10-07 |Sprache=de |ISSN=2195-1349 |Online=https://www.spiegel.de/politik/ausland/friedensnobelpreis-heftige-kritik-an-auszeichnung-fuer-el-baradei-und-iaea-a-378583.html |Abruf=2024-10-11}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=André Anwar |url=https://www.focus.de/politik/ausland/baradeis-grosser-moment-friedensnobelpreis_id_1711322.html |titel=Friedensnobelpreis – El Baradeis großer Moment |werk=[[Focus Online]] |datum=2013-11-12 |abruf=2024-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.focus.de/politik/ausland/baradeis-grosser-moment-friedensnobelpreis_id_1711322.html |wayback=20221207111649 |text=Friedensnobelpreis – El Baradeis großer Moment |archiv-bot=2026-08-15 14:46:24 InternetArchiveBot }}</ref> 2024 wurr de Organisatschoon de Pries denn doch noch tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2024-10/friedensnobelpreis-geht-an-japanische-friedensorganisation |titel=Nihon Hidankyo – Friedensnobelpreis: Friedensnobelpreis geht an japanische Anti-Atomwaffenorganisation |werk=[[zeit.de]] |datum=2024-10-11 |abruf=2024-10-11}}</ref> == Weblinks == * [https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/index.html Website vun Nihon Hidankyō] (englisch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Nihon Hidankyo}} [[Kategorie:Japan]] [[Kategorie:Organisatschoon]] [[Kategorie:Freedensnobelpries]] hql5104mzue5l945fauy9ma98is6ge5 0 188847 1076119 1075772 2026-08-15T14:48:23Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076119 wikitext text/x-wiki '''Nils Århammar''', mit vullen Naam '''Nils Rudolf Århammar''' (* [[7. August]] [[1931]] in [[Katrineholm]], [[Sweden]]; † [[10. Januar]] [[2022]] in [[Breedsteed]]<ref>{{Internetquelle |autor=[[Horst Haider Munske]] |url=https://www.welt.de/kultur/article236377311/Nils-Arhammar-Der-Schwede-der-zum-Friesen-Papst-wurde.html |titel=Der Schwede, der zum Friesen-Papst wurde |werk=[[Die Welt]] |datum=2022-01-22 |abruf=2022-06-26}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.lc.nl/friesland/Oud-hoogleraar-Fries-Nils-%C3%85rhammar-90-overleden-27388815.html |titel=Oud-hoogleraar Fries Nils Århammar (90) overleden |werk=[[Leeuwarder Courant]] |datum=2022-01-11 |abruf=2022-06-26 |sprache=nl}}</ref>) weer een sweedschen [[Spraakwetenschop|Spraakwetenschopper]] un [[Frisist]] mit Swaarpunkt op de [[Noordfreesche Spraak|noordfreesche]] Spraak. == Leven == Århammar studeer [[Germanistik]] in [[Universität Uppsala|Uppsala]], [[Univeristät Mönster|Mönster]], [[Universität Köln|Köln]] un [[Universität Marborg|Marborg]].<ref name="Århammar 2007>{{Internetquelle |autor=Nils Århammar |url=https://open.fau.de/handle/openfau/664 |titel=Das Nordfriesische, eine bedrohte Minderheitensprache in zehn Dialekten: eine Bestandsaufnahme |werk=Sterben die Dialekte aus? |hrsg=Horst Haider Munke |datum=2007 |seiten=S.&nbsp;29 |abruf=2025-01-13 |sprache=de}}</ref> Al 1957 harr de as Lizentiatenstudent an de Universität Uppsala eerst op [[Amrum]] un denn op [[Föhr (Eiland)|Föhr]] Spraakstudien maakt un ümfangrieke Toonbandopnamen anfardigt. In den fröhen 1960-er Jaren weer Århammer wetenschoplich Assistent bi de {{lang|de|''[[Nordfriesische Wörterbuchstelle|Nordfriesischen Wörterbuchstelle]]''}} an de [[Universität Kiel]] un maak wetenschoplich [[Feldarbeid (Wetenschop)|Feldarbeid]], de noordfreeschen Dialekten op dat Fastland to ünnersöken. Denn arbeid he an dat Germanistisch Instituut vun de Universität Marborg, sammel man ook noch meer Spraakmateriaal op den Eilannen Amrum un Föhr. Van 1966 an weer he in Marborg Lekter för [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]], bleev man bi sienen Ünnersöök an’n Noordfreeschen wieder to bringen.<ref name="Århammar 2007 /> 1968 kreeg Århammar vun de {{lang|de|''[[Mainzer Akademie der Wissenschaften]]''}} den Opdrag an dat {{lang|de|''[[Helgoländer Wörterbuch]]''}} to arbeiden. Den Opdrag nemen se man wedder torügg. 1974 kreeg he siene [[Habilitatschoon]] mit dat Thema {{lang|de|„Germanische Philologie mit besonderer Berücksichtigung des Friesischen und des Niederdeutschen“}}.<ref name="Århammar 2007" /> 1976 neem he den Roop an den Leerstool för [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Gootsche Spraak|Gootsch]] an de [[Nedderlannen (Europa)|nedderlandsche]] [[Rieksuniversität Grönneng]] an.<ref name="Århammar 2007 /> 1988 is he denn de eerste Perfesser för Freesch un freesche Didaktik an de {{lang|de|''[[Pädagogische Hochschule Flensburg]]''}} worrn, so dat de Noordfresen dat eerste Maal egen Schoolmeisterschen un -meister för Freesch uutbillen kunnen. Mit sienen Leerstool in Flensborg weer he togliek ook Direkter vun dat ''[[Nordfriisk Instituut]]'' in [[Breedsteed]].<ref name="Århammar 2007 /> Na dem dat he 1996 eremiteert worrn is, begünn he wedder, nu tohoop mit siene Fru Ritva, de al sied 1993 Projektmitarbeidersche weer, an dat {{lang|de|''Helgoländer Wörterbuch''}} to arbeiden.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.helgolaendisch-halunder.de/geschichte.html |titel=Helgoländisch-Halunder |abruf=2025-01-13 }} {{Webarchiv|url=http://www.helgolaendisch-halunder.de/geschichte.html |wayback=20250113102751 |text=Helgoländisch-Halunder |archiv-bot=2026-08-15 14:48:23 InternetArchiveBot }}</ref> Nils Århammar sien Leerstool is nich wedder besett worrn, so dat de Leerbedriev för’t Noordfreesche an de Pädagoogsche Hoogschool, de nu {{lang|de|''Euopa-Universität Flensburg''}} heet, alleen mit Leeropdrägen un Honorarperfesser afdeckt weer. Eerst 2016 het de Universität wedder enen regulären Leerstool för Freesch inricht.<ref>{{Internetquelle |autor=NDR |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/friesisch/Friesisch-fuer-alle-Neuer-Friesisch-Professor,friesisch1090.html |titel=Friesisch für alle: Neuer Friesisch-Professor |abruf=2022-01-13 |sprache=de}}</ref> == Ehren un Priesen == * 2001: „[[C. P.- Hansen-Pries]]“ vun Sylter Gemenen * 2011: „Verdienter Bürger“ vun dat Eiland [[Helgoland]] as Mitruutgever vun dat Leerbook ''Wi lear halunder'' * 2014: [[Hans-Momsen-Pries]]<ref>{{Internetquelle |autor=NF-Magazine |url=https://blog.nordfriesland-online.de/nordfriesland-verleihung-des-hans-momsen-preises-prof-nils-rhammar/10166/ |titel=Nordfriesland: Verleihung des Hans-Momsen-Preises an Prof. Nils Århammar |datum=2014-10-03 |abruf=2025-01-13 |sprache=de-DE}}</ref> == Schriften (Uutwahl) == * ''Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen.'' 1966 * ''Die Amringer Sprache. Die Amringer Literatur.'' In: Margot und Nico Hansen (Ruutgever): ''Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel''. Verlag Hansen & Hansen, [[Itzhoe]] 1969. * ''Die Syltringer Sprache, die Syltringer Literatur.'' 1967 un 1975 * ''Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch.'' Hansen & Hansen, [[Münsterdörp]] 1975 * ''Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977).'' 1979 * ''Miscellanea Frisica: in nije bondel Fryske stúdzjes = een nieuwe bundel Friese studies = a new collection of Frisian studies.'' 1984 * ''Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90.'' 1993 * ''A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday.'' 1996 * ''Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies.'' 2001 (tohoop mit [[Horst Haider Munske]] un anner) * ''Aspects of language: studies in honour of Mario Alinei.'' Papers presented to Mario Alinei == Literatuur == * ''Zum Tode von Nils Århammar'', in: ''Nordfriesland'', Nr.&nbsp;217, März 2022, S.&nbsp;11–17. == Nettverwiesen == * [http://opus4.kobv.de/opus4-fau/frontdoor/index/index/docId/664 ''Das Nordfriesische'', Vortrag von Århammar (2007)] (PDF-Datei, 2,6 MB) == Footnoten == <references /> {{Normdaten}}{{SORTIERUNG:Arhammar, Nils}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2022]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Börger von Sweden]] [[Kategorie:Germanistik]] [[Kategorie:Frisistik]] [[Kategorie:Noordfreesch]] [[Kategorie:Noordfreesland]] qa9vukujqoke7r1fj6q72u81x2fi8lb 0 189023 1076141 1075791 2026-08-15T16:25:30Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076141 wikitext text/x-wiki De '''Plattdüütsche Wikipedia''' (Ünnertitel: ''Dat free’e Nakieksel'') is de [[Wikipedia|Wikipediauutgaav]] op [[Plattdüütsch]] un is in’n April 2003 opstellt worrn.<ref>{{Internetquelle |url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |titel=Wikipedia Statistics - Site map |abruf=2025-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |wayback=20161116101810 |text=Wikipedia Statistics - Site map |archiv-bot=2026-08-15 16:25:29 InternetArchiveBot }}</ref> De Uutgaav het in’n {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} {{NUMBEROFARTICLES}} Artikels. De Spraakuutgaav steit för alle plattdüütschen Dialekten in [[Düütschland]] apen, het man to’n gröttsten Deel Artikels in [[Noordneddersassisch|noordneddersassischen]] Dialekten. De [[Nedderlandsch-Neddersassische Wikipedia|nedderlandsch-neddersasssiche Wikipedia]] för de plattdüütschen Dialekten in den [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] is sied den 24.&nbsp;März 2006 ene egen Uutgaav. De Spraakuutgaav het {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} aktive Brukers un {{NUMBERINGROUP:sysop}} Adiministraters. == Historie == {{Kiek ook bi|Wikipedia:Historie vun de Wikipedia|titel1=Historie vun de plattdüütsche Wikipedia}} An’n 10. Januar 2003 geev dat de eerste Anfraag för ene plattdüütsche Wikipedia op de Wikipedia-Mailing-List<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1365</ref>. Aver dor keem noch nix na. Eerst as an’n 15. März<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1542</ref> un 17. April<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1576/focus=1579</ref> 2003 en annern Bruker noch wedder nafraagt hett, hett dat klappt. De [[Bruker:Baas|Bruker Baas]] (later heet he denn [[Bruker:Plattmaster|Bruker Plattmaster]]) wull geern dat Artikelschrieven op Platt anfangen. An’n 27. April weer dat denn sowiet un he hett in de plattdüütsche Wikipedia de eersten Artikels schreven. Toeerst dee he dat noch ünner de Adress [[:za:|za.wikipedia.com]], en Afkörten, wat nu de Wikipedia op [[Zhuang]] tohöört. De Adress weer al för de Wikipedia op Zhuang inplaant, doch de Bruker Baas hett ehr för siene plattdüütschen Artikels kapert, vun wegen dat en egen plattdüütsch Wiki noch nich opsett weer. An’n 31. Mai hett de Wikipedia denn ehr richtige Adress ünner nds.wikipedia.com kregen (hüüt is de Domään för all Wikipedia-Projekten .org, nich mehr .com). In de eersten Maanden bet Enn Juni harrn de Brukers över 300 Artikel schreven un dormit höör de plattdüütsche Wikipedia kort to de twintig gröttsten Wikipedias<ref>[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Multilingual_statistics&oldid=1182062#Rankings en:Wikipedia:Multilingual statistics 2003]</ref>. Denn is dat Intress vun de Pioneer-Brukers wat afebbt un eerst wedder to Enn vun dat Johr 2004 nehm dat Intress wedder to. Den 1. Januar 2007 weer de Wikipedia blots noch de 89.-gröttste<ref>[[:en:Wikipedia:Multilingual statistics]]</ref>. Op de aktuelle [[MediaWiki]]-Software (Phaas 3) is dat Wiki in’n Januar 2004 ümstellt worrn. Dor sünd Delen vun de Versionshistorie un to’n Deel ganze Artikels bi verloren gahn. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Wikipedia]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] b6d7xikvcwj5nzp5znvm1izxll70zbe 0 190051 1076202 1035454 2026-08-15T21:09:22Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076202 wikitext text/x-wiki [[Bild:2022-09-02 Deutsche Meisterschaften im Biathlon in Oberhof – Übergabe der Biathlon-Arena am Rennsteig nach Umbau by Sandro Halank–014.jpg|rechts|250px|Vanessa Voigt 2022]] '''Vanessa Voigt''' (* [[7. Oktober]] [[1997]] in [[Schmalkalden]]) is en düütsch [[Biathlon|Biathletin]]. Hör bitlang gröttste Spood is de Gewinn vun de Bronzemedaille mit de düütsch Fruenstaffel bi de [[Olympisch Winterspelen 2022/Biathlon|Olympisch Winterspelen 2022]]. Todem weer se ok Eerste in de Gesamtwertung vun den [[IBU-Cup]] in de [[IBU-Cup 2020/21|Saison 2020/21]]. == Familie un Herkunft == Vanessa Voigt stammt ut [[Seligenthal (Floh-Seligenthal)|Seligenthal]], in de Nahberschap vun hör Öllernhuus wahnt ok de ehmalge Biathlet [[Sven Fischer]]. Voigt hett twee Bröers. Hör Twillingsbröer Kevin Voigt is Fotograf.<ref>[https://kvoigt.com/ueber-mich/ Kevin Voigt, Fotograf] kvoigt.com, afropen an’n 11. Februar 2022</ref> == Werdegang == Vanessa Voigt fung mit 8 Johren mit dat Langloopen an, 2010 wessel se aber wegen de beter Trainingsbedingungen an dat Sportgymnasium Oberhof. 2013 hett se hör eerst Versöök mit de Biathlonwappen maakt, um sück den lang vörhannen Kindheitswunsch Biathlon to erfüllen un wiel hör „das einfache Laufen und das Bäume zählen“ to langwielig wurr.<ref>[https://www.biathlon-nachwuchs.de/2016/04/02/vanessa-voigt-mit-konstanz-zum-gesamtsieg-im-deutschlandpokal/ Vanessa Voigt: Mit Konstanz zum Gesamtsieg im Deutschlandpokal] up biathlon-nachwuchs.de, afropen an’n 8. März 2020</ref> In‘n Winter 2015/16 wunn se de Gesamtwertung vun den Düütschlandpokal in hör Öllersklass. Hör eerst internatschonale Rennen hett Voigt in‘n Dezember 2016 in‘n Rahmen vun den [[IBU-Junior-Cup 2016/17]] bestreeden, bi dat tweet Rennen vun de Saison reck se in [[Lenzerheide]] mit en darten Platz hör eerst Podiumsplatzeeren. Dornah keem en tweet Platz – gemeensam mit [[Christin Maier]] un [[Anna Weidel]] – in dat Staffelrennen von Hochfilzen as ok en tweet Platz in dat Staffelrennen vun de [[Biathlon-Juniorenweltmeesterschapen 2017]] vun [[Brezno]]-[[Osrblie]] an de Siet vun [[Sophia Schneider]] un Anna Weidel. De folgend beid Johren leep se ok in den [[IBU-Junior-Cup]] un reck doe in’n Dezember 2017 bi den Sprint in [[Obertilliach]] weer up en tweeten Platz. In’n [[IBU-Cup 2019/20|Winter 2019/20]] hett se hör eerste Rennen in‘n [[IBU-Cup]] bestreeden un reck dorbi in’n Januar 2020 bi den Sprint in Brezno-Orsblie mit en darten Platz hör eerst Podiumsplatzeeren. Ebenfalls in Brezno-Osrblie wurr se dree Daag later gemeensam mit [[Lucas Fratzscher]], [[Florian Hollandt]] un [[Franziska Hildebrand]] in de Mixedstaffel Tweet. Voigt kunn dorbi as Slusslöperin vun de Mannschap mit fehlerfree Scheeten un en flink Looptiet den Rückstand vun goot 41 Sekunden up de Mannschap vun Russland düütlich körter hollen un reck blots 2,6 Sekunden nah de Siegern dat Teel. In den Saisonverloop reck se noch mehrere Top-10-Platzeeren. Bi de [[Biathlon-Europameesterschapen 2020]] in [[Minsk]] weer hör best Platzeeren Platz 13 in dat Mixedstaffelrennen. Een Johr later wunn se aber in [[Duszniki-Zdrój]] Sülver mit de Mixed-Staffel. Siet de Saison [[Biathlon-Weltcup 2021/22|2021/22]] trett Vanessa Voigt regulär in‘n Weltcup an. In hör eerst Saison [[Biathlon-Weltcup 2020/21|2021/21]] keem se all to dree Insätzen un an’t Enn’n in den Gesamtweltcup up Rang 81. De Saison [[Biathlon-Weltcup 2021/22|2021/22]] leep aber goot an. Se reck dor mehrfack Top-Ten-Platzeeren un stunn Mit Platz 2 bi den Sprint in Oterpää sogüor eenmal up dat Podium (achter [[Julia Simon]], aber vör [[Karoline Offigstad Knotten]] un Denise Herrmann. Se wurr ok för de [[Olympisch Winterspelen 2022/Biathlon|Olympisch Winterspelen 2022]] nomineert un keem ok in de Mixed-Staffel dor to’n Insatz un keem gemeensam mit [[Denise Herrmann]], [[Benedikt Doll]] un [[Philipp Nawrath]] up den 5. Platz. In dat Eenzelrennen över 15 km reck se den 4. Platz (achter Denise Herrmann, [[Anaïs Chevalier-Bouchet]] un [[Marte Olsbu Røiseland]]. In’n Sprint keem se up Rang 18 in, kunn sück in de Verfolgung aber noch up Platz 12 verbetern. As Startlöperin ahn Fehlschööt wunn se gemeensam mit [[Vanessa Hinz]], [[Franziska Preuß]] un Denise Hermann an‘n 16. Februar 2022 de Bronzemedaille mit de Fruenstaffel. De Saison sloot se in den Gesamtweltcup up Platz 13 af. De nächst Saison keem se in de Gesamtweltcup ok weer mehrfach ünner de best Teihn un reck an’t Enn den 12. Rang. Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 2023 leep dat in de Enzelwettbewarfen nich besünners, se reck aber an de Siet von [[Hanna Kebinger]], [[Sophie Schneider]] un [[Denise Herrmann-Wick]] de Sülvermedaille mit de Fruenstaffel. Mit de Mixed-Staffel keem se immerhen noch up Rang 6. De Saison [[Biathlon-Weltcup_2023/24|2023/24]] gung gliek goot los up de eerste Statschoon in Östersund mit Platz 3 in dat Eenzel, Platz 5 in’n Sprint und nochmal Platz 3 in de Verfolgung. Platz 4 in’t Eenzel un in’n Massenstart vun Antholz weern hör nächst goot Ergevnisse vör de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2024]]. Mit de Fruen-Staffel reck se dor de Bronzemedaille un keem in’n Massenstart ahn Fehlschööt up den 5. Platz. In de Gesamtwertung vun de Saison keem se up den 8. Rang un weer dormit de best Düütsche. De Saison 2024/25 leep mit Platz 9 in dat Eenzel vun Kontiolahti, Platz 37 in’n Sprint und Platz 4 in de ansluutend Verfolgung goot an. Up de nächst Statschoon in Hochfilzen keem se in’n Sprint up den 12. Platz un in de Verfolgung up Rang 2. Ok up de darte Statschoon in Le Grand-Bornand keemen noch mal Platz 6 und 3 in’n Sprint un Verfolgung dorto. Dornah gung dat, all länger gesundheitlich anslaan, aber düchtig bargdaal. In de Sprintrennen von Oberhof und Ruhpolding keem se blots up den 68. bzw. 70 Rang. Se hett denn de Saison wiet vör de Tiet afslooten. In de Gesamtwertung keem se aber trotzdem noch up den 25. Rang. == Utteknungen == * 2022: [[Sülvern Lorbeerblatt]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Berichte/DE/Frank-Walter-Steinmeier/2022/05/220530-Silbernes-Lorbeerblatt.html?nn=9042544 |titel=Verleihung des Silbernen Lorbeerblattes |werk=bundespraesident.de |hrsg=Bundespräsidialamt |datum= |zugriff=2022-05-30}}</ref> == Weblinks == {{Commons}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTGER20710199701#/start Profil bi de IBU] * [https://www.skideutschland.de/athlet/vanessa-voigt/ Athletenprofil] bi den [[Düütsch Skiverband|Düütschen Skiverband]] * [https://web.archive.org/web/20220215195837/https://www.zoll.de/DE/Der-Zoll/Zollskiteam/Unser-Team/Biathlon/Voigt-Vanessa/voigt-vanessa_node.html Athletenprofil] up zoll.de == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1274787890|LCCN=|NDL=|VIAF=7273167082552858570009}} {{SORTIERUNG:Voigt, Vanessa}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1997]] [[Kategorie:Biathlet (Düütschland)]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Düütschland)]] ocjlfotj638dbcvpzqs2ptnw1v6ibqg 0 191561 1076204 1075834 2026-08-15T21:19:59Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076204 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraak|ISO3=wep <small>(för Westfäölsk allgemeen)</small>|Spraak=Vestfaliano<br/>''sapato de pau''|Länner={{BRA}} <small>([[Rio Grande do Sul]], [[Santa Catarina]])</small>|Spreker=ca.&nbsp;3000|KSpraak=Vestfaliano|Klassifikatschoon=[[Westgermaansche Spraken|Westgermaansk]] :[[Plattdüütsch|Plattdüütsk]] ::[[Westfäölsk Plat|Westfäölsk]]|Amtsspraak=[[Westfália]], [[Rio Frande do Sul]], {{BRA}}|Minderheitensprache=Santa Catarina|Minnerhedenspraak=Santa Catarina}} '''Vestfaliano''' ([[Portugeesche Spraak|portugesisk]] för „westfäölsk“) beteket twee [[Westfäölsk Plat|westfäölske]] Dialekte, de an de 3000 Lüde in lüttken [[Spraakeiland|Spraokeilannen]] in’n Süden van [[Brasilien|Brunsilgen]] küert. De ene Dialekt is de [[Ostwestfäälsch|auswestfäölske]] Rio-Grandenser Dialekt van [[Evangeelsch-luthersche Karken|evangeelske]] Inwannerers besunners in de Gemene [[Westfália]] in’n brunsilsken Bundsstaot [[Rio Grande do Sul]], de auk den [[Ökelnaam|Kiäkelnaome]] ''Sapato-de-pau'' (portugesisk för ‘Holtsken’) het un daor sied 2016 tohaupe mit Portugesisk Amtsspraoke is, de anner is de [[Mönsterlänsk Platt|mönsterländske]] Catarinenser Dialekt van [[Röömsch-kathoolsche Kark|kathoolsken]] Inwannerers in’n Bundsstaot [[Santa Catarina]], de anners äs dat ''Sapato-de-pau'', [[moribund]] un kene Amtsspraoke in de Giägend is. Westfäölske Inwannerer brachten de Spraoke uut [[Westfalen|Westfaolen]] met in den Süden van Brunsilgen met, wo se sik daallaten hebbet un auk vandaag [[Spraakeiland|Spraokeilannen]] in den Bundsstaoten Rio Grande de Sul un [[Santa Catarina]] billt.<ref name=":0">{{Internetquelle |autor=Rosane Werkhasuen Luersen |url=http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |titel=A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil |archiv-url=https://web.archive.org/web/20150419103522/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |archiv-datum=2015-04-19 |abruf=2025-05-13 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |wayback=20200729100134 |text=A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil |archiv-bot=2026-08-15 21:19:59 InternetArchiveBot }}</ref> Vestfaliano wärrt in dat [[Taquari-Daal]], [[Westfália]] un [[Teutônia]] küert, wo sik protestantske Inwannerer daallaten hebbet un sik de Dialekt biäter haulen konn. In den Süüdausten van Santa Catarina hebbet sik in den Gemenen [[Águas Mornas]], [[São Bonifácio]], [[São Martinho]], [[Braço do Norte]], [[São Ludgero]], [[Armazém]], [[Santa Rosa de Lima (Santa Catarina)|Santa Rosa de Lima]], [[Rio Fortuna]] un [[Grão Pará]], kathoolske Inwannerer daallaten. Hier het sik dat Vestfaliano nich so good haulen.<ref name=":0" /> Besunners in de Gemeen Westfália is de westfäölske Dialekt bewaort bliäwen un een graute Deel van de Minsken in de Gemene bruukt Vestfaliano noch äs Alldagspraoke.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.independente.com.br/ops/404 |titel=Dicionário da Língua Westfaliana será lançado dia 4 de setembro |werk=Idependente |datum=2019-08-27 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20231111071405/https://independente.com.br/dicionario-da-lingua-westfaliana-sera-lancado-dia-4-de-setembro/ |archiv-datum=2023-11-11 |abruf=2025-05-13 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=https://www.independente.com.br/ops/404 |wayback=20240824151413 |text=Dicionário da Língua Westfaliana será lançado dia 4 de setembro |archiv-bot=2026-08-15 21:19:59 InternetArchiveBot }}</ref> Mit alleen 3000 Spriäkersken un Spriäkers, sall sik de Dialekt wal man nich meer lange haulen können. De Chancen, dat Vestfaliano bestaon blivt, steit so leger äs bi dat [[Pomerano]].<ref name="plattmakers">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Weten: Plattdeutsch in Brasilien |abruf=2025-05-13}}</ref> 2016 keem een Wöörbook ruut, dat ''Dicionário da Língua Westfaliana Brasileira''; <ref name="plattmakers" /> 2022 auk ene [[Grammatik]]: ''Gramática da Língua Westfaliana Brasileira''.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/book/Gram%C3%A1tica-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira |titel=„Gramática da Língua Westfaliana Brasileira“: Buch über das Plattdeutsche |abruf=2025-05-13 |sprache=de}}</ref> == Naome == De Noame ''Vestfaliano'' is dat portugesiske Woord för „westfäölsk“. De portugesiske Kiäkelnaome ''Sapato-de-pau'' kümmt van dat portugesiske Woord för Holtsken, de as typisk för de westfäölsken Lüde in de Regioon gellt. De Vestfaliano-Spiräkers seggt up Platt sülvenst slicht „Platt“ oder af un an auk „Plattdüütsk“, wenn se ere Dialekt beteken. „Düütsk“ bruket se nich eren westfäölsken Dialekt to beteken, man as Naome för anner düütske Varietäten, so äs dat Haugdüütsk un dat brunsilske [[Hunsrücker Platt]].<ref>Luciana Sulzbach 2004, S. 52.</ref> == Klassifikatschoon == Vestfaliano tellt to de [[Westfäölsk Plat|westfäölsken]] Dialekte, wat an Kennteken so äs twee verscheden a-Lude ([[toonlang]] ā so äs in ''maken'' {{IPA|maː.kn̩}} un [[Ooldlang|auldlang]] â, so äs in ''Schaup'' {{IPA|sxaup}}) un de bruoken [[Tweeklang|Diphthongen]] so äs ''iä'', ''oa'', ''öe'', ''uo'' un ''üe'' to seen is.<ref name="Sulzbach 2004plattmakers29">Sulzbach 2004: S.&nbsp;129.</ref> Binnen dat Westfäölske tellt de Riograndenser Dialekt to de austwestfäölske Ünnergrupp, wat Kennteken so äs de [[Hiatilger]] to’n Bispiäl in ''Egger'' ‘Eier’ un ''Fruwwen'' ‘Frauen’ wiest.<ref>Luciana Sulzbach 2004, S.&nbsp;139.</ref> De Wannel van dat auldlange â to {{IPA|au}} so äs in ''Schaup'' {{IPA|sxaup}} ‘Schaop’ un ''Maunt'' {{IPA|maunt}} ‘Maond’ is typisk för dat austwestfäölske [[Ossenbrügger Platt|Ossenbrügger]] un [[Tiäkenbuorger Platt]] van de dat Vestfaliano in Rio Grande do Sul afstammt.<ref name="Sulzbach 2004plattmakers29" /><ref>Born 1994: S.&nbsp;144.</ref> <!--== Historie ==--> == Spraokgebeed == [[Bild:Vestfaliano_in_Rio_Grande_do_Sul.svg|duum|Vestfaliano in Rio Grande do Sul:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffaaaa|TEXT=Vestfalianosprakige Gemene}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#fb2c2c|TEXT=Gemene mit Vestfaliano äs Amtsspraoke}}]] [[Bild:Vestfalliano_in_Santa_Catarina.svg|duum|Vestfaliano in Santa Catarina]] Vestfaliano warrt in twee süüdbrasiliaansken Sproakeilannen küert. Dat ene Spraokeiland liggt in de Midde van de brasiliaanske Bundsstaot [[Rio Grande do Sul]] in’n Gemenen [[Immigrante]], [[Teutônia]] un [[Westfália]]. In Westfália is de Sproake sied 2016 auk tohaupe mit Portugesisk Amtsspraoke in de Gemene.<ref>{{Internetquelle |url=https://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |titel=Lei nº 1302, de 16 de março de 2016 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190418013906/http://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |archiv-datum=2019-04-18 |abruf=2025-05-14 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=https://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |wayback=20190418013906 |text=Lei nº 1302, de 16 de março de 2016 |archiv-bot=2026-08-15 21:19:59 InternetArchiveBot }}</ref> Dat anner Spraokeiland liggt in’n Süüdausten van’n Bundsstaot [[Santa Catarina]] in den Gemenen [[Águas Mornas]], [[São Bonifácio]], [[São Martinho]], [[Braço do Norte]], [[São Ludgero]], [[Armazém]], [[Santa Rosa de Lima (Santa Catarina)|Santa Rosa de Lima]], [[Rio Fortuna]] un [[Grão Pará]]. Hier is Vestfaliano in kene Gemene Amtsspraoke. == Spriäkertallen == Dat Vestfaliano küert an de 3000 Minsken. In Westfália giäwet de Öllern de Spraoke auk an de Kinner wieder. In de Öllersgruppe buowen 25 Jaoren küerden 2004 100&nbsp;% in Westfália dee Sproake. In de Gruppe unner 25 geev dat 13,3&nbsp;% (daormang 3,3&nbsp;% mit slechte un 10&nbsp;% mit middelmatige Spraakkompetenz), de Vestfaliano nich good küern küönt.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;200.</ref> == Phonetik un Phonologie == === Vokale === Dat Vestfaliano unnerscheedt so äs anner westfäölske Dialekten tein korte un niägen lange Vokale.<ref name="Sulzbach 2004:160">Sulzbach 2004: S.&nbsp;160&nbsp;f.</ref> De Vokale sind unner in de Tabelle uplist: {| class="wikitable" |+Vokale in’n Vestfaliano<ref name="Sulzbach 2004:160" /> ! ! colspan="4" |vüörn ! colspan="2" rowspan="2" |midde ! colspan="2" rowspan="2" |achtern |- ! ! colspan="2" |unrund ! colspan="2" |rund |- ! !kurz !lang !kurz !lang !kurz !lang !kurz !lang |- |'''uopen''' |i |iː |y |yː | | |u |uː |- |'''halw-uopen''' |ø |øː | | | | |o |oː |- |'''midde''' |e |eː | | |ǝ | | | |- |'''halw-sluoten''' |ɛ |ɛː | | | | |ɔ |ɔː |- |'''sluoten''' | | | | |a |aː | | |} De Santa Catarina-Dialekt het anners as de Rio-Grandenser Dialekt nasale Vokale as Allophonen vüör Nasaalvokalen uut dat Portugesiske üöwernamen.<ref name="Sulzbach 2004:160" /> So äs auk anner westfäölske Dialekte unnerscheedt dat Vestfaliano viäle Diphthonge. Dat giwt de Diphthonge, de sik so äs in anner plattdüütsken Dialekten uut de auldlangen Vokalen billen, de bruoken Diphthongen, de typisk för dat Westfäölske sind, Diphthongen, de sik uut een /r/ na Vokaal billen un in’n Unnerscheed to anner plattdüütsken Dialekten auk Diphthongen, de sik uut de Lautfolge /j/ un Vokaal billen. Hier unner sind de Diphthonge in dat Vestfaliano uplist:<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;163&nbsp;ff.</ref> * /iɛ/ * /oa/ * /yə/ * /uɔ/ * /ai/ * /au/ * /ɛi/ * /øy/ * /ɔy/ * /ɔu/ * /io/ * /iu/ * /iu:/ === Konsonanten === Dat Vestfaliano unnerscheedt 21 Konsonanten as Phoneme. Dat Konsonanteninventar kümmt mit den meisten annern plattdüütsken Dialekten üöwereen. Ene Besunnerheid in’n Rio-Grandenser Dialekt sind de palatalen Lude /[[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]/, /[[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]/ un /[[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]/, de uut dat Portugesise üöwernuomen sind.<ref name="Sulzbach 2004:165">Sulzbach 2004: S.&nbsp;165&nbsp;ff.</ref> De Tabelle unner wiest de Konsonanten in beiden Dialekten van dat Vestfaliano. Konsonanten, de dat alleen in enen Dialekt givt, steit in Klamers. {| class="wikitable" ! rowspan="2" | ! colspan="2" |[[Labial|lab.]] ! colspan="2" |[[Alveolar|alv.]] ! colspan="2" |[[Postalveolar|post-]] [[Postalveolar|alv.]] ! colspan="2" |[[Palataal|pal.]] ! colspan="2" |[[Velar|vel.]] ! colspan="2" |[[Glottal|glott.]] |- |[[Stemmlosigkeid|stl.]] |[[Stemmhaftigkeid|sth.]] |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |- ![[Plosiv|Plosiven]] |[[Stemmlosen bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|p}}]] |[[Stemmhaften bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|b}}]] |[[Stemmlosen alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|t}}]] |[[Stemmhaften alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|d}}]] | | | | |[[Stemmlosen velaren Plosiv|{{IPA-Text|k}}]] |([[Stemmhaften velaren Plosiv|{{IPA-Text|g}}]]) | | |- ![[Nasaal (Phonetik)|Nasalen]] | |[[Stemmhaften bilabialen Nasaal|{{IPA-Text|m}}]] | |[[Stemmhaften alveolaren Nasaal|{{IPA-Text|n}}]] | |([[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]) | | | |[[Stemmhaften velaren Nasaal|{{IPA-Text|ŋ}}]] | | |- ![[Vibrant|Vibranten]] | | | |[[Stemmhaften alveolaren Vibrant|{{IPA-Text|r}}]] | | | | | | | | |- ![[Frikativ|Frikativen]] |[[Stemmlosen labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|f}}]] |[[Stemmhaften labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|v}}]] |[[Stemmlosen alveolaren Frikativ|{{IPA-Text|s}}]] |[[Stemmhaften alveolaren Frikativ|{{IPA-Text|z}}]] |([[Stimmlosen postalveolaren Frikativ|ʃ]]) |([[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]) |[[Stemmlosen palatalen Frikativ|{{IPA-Text|ç}}]] | |[[Stemmlosen velaren Frikativ|{{IPA-Text|x}}]] | |[[Stemmlosen glottalen Frikativ|{{IPA-Text|h}}]] | |- ![[Lateraal (Phonetik)|Lateralen]] | | | |[[Stimmhaften lateralen alveolaren Approximant|l]] | |([[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]) | | | | | | |} De Plosiven /p t k/ sind de Catarinenser Dialekt woordfinaal aspireert,so as {{IPA|trapʰ}} ‘Trapp’, {{IPA|blatʰ}} ‘Bladd’, {{IPA|lɛk}} ‘leck!’.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;49&nbsp;ff.</ref> /s/ is an’n Woordanfang un Woordenne een stemmloos {{IPA|s}. In de Woordmidde sind {{IPA|s}} un {{IPA|z}} friege Allophone.<ref name="Vandresen 1970:51">Vandresen 1968: S.&nbsp;51&nbsp;51f.</ref> In Konsonantenkluuster is de Uutspraoke van /s/ een [ʃ]. Dat /ʃ/ kann in welcke Lenwöör in de Woordmidde os ʒ oder ʃ uutspraoken wärrn.<ref name=":7">Vandresen 1968: S.&nbsp;52.</ref>De velare Frikativ /x/ kennt de Allophone {{IPA|x̟}} vüör un nao Vüörvokalen (Gesecht {{IPA|ˈx̟e.sex̟t}}), {{IPA|x̪}} vüör un na Achtervokalen (Goos {{IPA|x̪ɔːs}}) un dat friege Allophoon {{IPA|h}} ({{IPA|hɔːs}}). In’n Anluud van Sülven na ene Sülve mit [x] in’n Anluud tridd auk dat Allophoon [g] up, so as [xagel]].<ref name="Vandresen 1970:52">Vandresen 1968: S.&nbsp;52&nbsp;f.</ref> /m n ŋ/ köönt sylaabsche Konsoanten sien ʃlɔ:pm, ken, ki:kŋ.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;53&nbsp;f.</ref>/l/ is an’n Woordenne velariseert {{IPA|ɫ}}<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;54&nbsp;f.</ref>/r/ het de friegen Allophone {{IPA|[[Alveolaren Tap|ɾ]]}} un {{IPA|[[Alveolaren Vibrant|r]]}}.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;55&nbsp;f.</ref> De Rio-Grandenser Dialekt kennt anners so de Catarinenser Dialekt /g/ os Phoneem. An’n Woordanfang un in de Woordmidde is de Uutspraoke [g], an’n Woordenne is de Uutspraoke [x]. Ene Besunnerheid sind de palatalen Konsonanten /[[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]/, /[[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]/ un /[[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]/, de uut’n Portugeesken stammt un in de Catarinenser Dialekt nich vüörkuomet. Anners as de Catarinenser Dialekt het de Rio-Grandenser Dialekt keen egen Phoneem /ʃ/, üm dat de Dialekt de öllere Uutspraoke /sk/ oder /sx/ bewaort het. Auk in Leenwöörder bruket de Rio-Grandenser Dialekt [sk] för ʃ. [ʃ] kümmt man os Allophoon van /s/ in Konsonantenkluuster up.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;165&nbsp;ff.</ref> <--=== Akzent ===--> == Grammatik == === Substantive === Substantive bögt Vestfalino so äs de meisten anner plattdüütsken Dialekte nao [[Kasus]] ([[Nominativ|Subjektfall]]/[[Objektfall]]), [[Antall (Grammatik)|Numerus]] ([[Eentall|Singular]]/[[Mehrtall|Pluraal]]) un [[Genus (Grammatik)|Genus]] (maskulin/feminin/neutrum). Den Pluraal billt Vestfaliano mit den Suffixen ''-er'' (''Kiänd''&nbsp;>&nbsp;''Kinner''), ''-(e)n'' (''Mensk''&nbsp;>&nbsp;''Mensk-en'', ''Straude''&nbsp;>&nbsp;''Straude-n''), ''-s'' (''Kerl''&nbsp;>&nbsp;Pl. ''Kerl-s''), enen [[Nullmorpheem]] (''Bloumen''&nbsp;>&nbsp;Pl. ''Bloumen-∅'') oder so äs anner westfäölske Dialekte mit ''-e'' (''Fisk''&nbsp;>&nbsp;''Fisk-e''). Anner Substantive markeert den Pluraal auk noch mit [[Ümluud]], so äs ''Vugel''&nbsp;>&nbsp;''V<u>ü</u>gel,'' ''Huus''&nbsp;>&nbsp;''Hüser'' oder ''Flauh''&nbsp;>&nbsp;''Fläuhe.''<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;149&nbsp;ff.</ref> === Pronomen === === Personaalpronomens === De [[Personaalpronomen|Personaalpronomens]] sind up Vestfaliano: ''ik'' (1.&nbsp;Sg.), ''du'' {{IPA|du(ː)~tu(ː)}} (2.&nbsp;Sg.), ''häi/säi/et'' (3.&nbsp;Sg m./f./n.), ''wäi'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''säi'' (3.&nbsp;Pl.). De höfflike Anspraoke is ''gäi''.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;156&nbsp;f.</ref> De Formen för den Objektfall sind: ''mäi'' (1.&nbsp;Sg.), ''däi'' (2.&nbsp;Sg.), ''em/iär/et'' (3.&nbsp;Sg. m,/f./n.) ''us'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''säi'' (3.&nbsp;Pl.). === Possesivpronomens === De [[Possesivpronomen|Possesivpronomens]] sind: ''mäin'' (1.&nbsp;Sg.), ''däin'' (2.&nbsp;Sg.), ''säin/iär/säin'' (3.&nbsp;Sg. m./f./n.), ''us'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''iär'' (3.&nbsp;Pl.). === Artikels === De bestemmte Artikel is in’n Singulaar ''däi'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=rs}}) / ''de'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=sc}}) för maskuline un feminine Substantive un ''dat'' för neutrale Substantive. Bi maskulinen Substantiven verännert sik de Artikel in’n Objketfall un wärrt ''den''. De anner bestemmten Artikels verännert sik nich. In’n Pluraal is de bestemmte Artikel för alle Genera un Kasus ''däi'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=rs}}) / ''de'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=sc}}). De unbestemmte Artikels is ''äin'' för maskuline un neutrale Substantive un ''äine'' för feminine Substantive. De Artikel verännert sik nich na Kasus.<ref name=":4">Sulzbach 2004: S.&nbsp;155.</ref> === Adjektive === Adjektive stemmt mit dat Substantiv up dat se Betog niämet in Kasus, Numerus un Genus üöwereen. För de swack bögt Adjektive bruukt Vestfaliano de Suffixe ''-e'' bi feminine un neutrale Substantive, so äs in ''däi daude Fruusmensk'' un ''dat gaude Braut'', ''-e'' för maskuline Substantive in’n Subjektfall un ''-e(n)'' för maskuline Substantive in’n Objektfall, so äs in ''däi graude Disk'' . In’n Pluraal ennt de stark böggt Adjektive up ''-e'' oder ''-en'', so äs ''däi gröune Biärge.'' De starke Deklinatschoon van de Adjektive unnerscheed de Suffixe ''-e'' oder ''-en'' för maskuline Substantiven, ''-en'' oder -Ø för de neutralen Substativen, ''-e'' oder ''-Ø'' för feminine Substantiven un ''-e'' Pluraal. {| class="wikitable" |+Adjektivdeklinatschoon in’n Vestfaliano<ref name=":4" /> !Numerus !Genus !Kasus !stark !swack |- | rowspan="6" |'''Singulaar''' | rowspan="2" |'''maskulin''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-e(n)'' |''-e'' |- |'''Objektfall''' |''-en'' |- | rowspan="2" |'''feminim''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-(e)'' | rowspan="2" |''-e'' |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''neutrum''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-(en)'' | rowspan="2" |''-e'' |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' | rowspan="2" | |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-e'' | rowspan="2" |''-e(n)'' |- |'''Objektfall''' |} === Verben === De Verben wärrt in dat Präsens na Persoon un Numerus böggt. In dat Präsens sind de Morpheme: ''-∅'' (1.&nbsp;Sg.), ''-∅'' (2.&nbsp;Sg.), ''-e(t)'' {| class="Tabell" | ! colspan="2" |maken |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik maak-'''∅''' | rowspan="3" |wäi, ju, säi mak-'''et''' |- |2.&nbsp;Persoon |du maak-'''∅''' |- |3.&nbsp;Persoon |häi/säi/et mak-'''e(t)''' |} <!--== Syntax ==--> == Woordschatt == Dat Vestfaliano bruukt viäle portugeeske Leinwöörder. De Antall Leinwöörder is man vergliäken mit dat Hunsrücker Platt, dat in de Regioon auk spruoken wärrt ringer. De Grünn daorför sind de gröttere Antall Hunsrücksch-Spriäkers un dat viäl gröttere Spraokgebeed, de längere Tied in Brunsilgen un de ringe Kontakt, den de westfäölsken Inwannerers mit Portugeeskspriäkers harrn.<ref>Born 1994: S.&nbsp;144.</ref> == Schrievwies == De westfäölsken Dialekte in Brasilgen weren un sind auk noch grotendeels spruoken un kene schriäwen Spraoken. Se hebbet kene Schrift- oder Literatuurtraditschoon uutsunnen. De Schriewwies orienteert sik an dat haugdüütske Vüörbild, dat bet in de 1940-er Jaren noch in de School liärt worrn is un de Spraoke inn Goddsdeenst is. Mit dat Wöörbook un de Grammatik för de Rio-Grandenser Dialekt is de Versöök mitvermaakt, ene eenheidlike Schrivwiese to finnen. == Ünnersöök == Dat Vestfaliano in Brasilgen weer lange Tied meist gaor nich ünnersöcht oder beschriäwen worrn. De graute Deel Weiätenschoppers, de sik mit de Varieäten befatet sind sülvenst mit Vestfaliano os Spraoke upwussen oder kuomt uut de Giägend van de westfäölsken Spraokeilannen in Brasilgen. So ton Bispeel Paulino Andresen, de 1970 mit siene Dissertatschoon üöwer de Phonologie van de Catarinenser Dialekt in Rio Fortuna de eerste wiötenschoplike Publikatschoon to dat Vestfaliano ruutbrocht het un sülvst uut Rio Fortuna stammt. Auk de Ünnersökersken Rosane Werkhausen, ALine Horst un Sulzbach stammt uut de westfäölsksprakigen Gemenen in dat Val do Taquuari. == Textbispiäl == <blockquote>'''Anspraoke bi dat Familiendriäpen Ahlert''':<ref name="Sulzbach 2004:169">Sulzbach 2004: S.&nbsp;169.</ref> Et sinn oll mähr oss hunnerd Joar vergaun ose däi Christian mät siene gansen Familge nau Brasilgen henn kuem is. Häi was oll mähr oss füftig Joar ault oss häi up däi Räise gaun is. Et is vöer us wichtig dat wie vandage noch siene Sprauke küten küönt un auk dot. Wenn äine van Düütskland hir hen kümmt däi wünnert sik dat sal wat vadamt möglik is. Deswiegen mochte ik verlangen dat wie olle däi Staaken faste hault ümme dat et wieder gaut döt. In Panambi hätze üin Dach wo däi Lüe däi van Plattdüütske hiär stammet, bloss Platt küten dot. Däi Dach is in Mäi. Viäläicht hiär in Teutônia (vandage Wesfália) wör dat interessant dat däi Angestellten van dat Rathuus sau wat bestimmen därn.</blockquote> <blockquote>'''Phoneetske Transkriptschoon''':<ref name="Sulzbach 2004:169"/> et sin ol mɛː os hunert joːa fergaun osə dɛɪ krystian mɛt siːnə familgə nau brasilgən hɛn kuɔdm iz. hɛɪ vas mɛː os fytik joːa auld os hɛɪ up dɛɪ rɛɪzə gaun iz. et it føə uz viçtik dat viː vandagə nox siːnə sxprauke kydən kyənd un auk dɔt. vɛn ɛɪn fan dyːtskland hiɛ hɛn kymt dɛɪ vunərd zik dat zal wat vadamd møəglik iz. desviɛgən møxde ik vərlaŋə dat viː olə dɛɪ sxtaːkən dastə hauld ymə dat et viɛr gaun død. in panambi hɛs ɛɪn dax voː dɛɪ lyə van platdyːtskə jiɛ sxtammt, blɔs plat kydən dod. dɛɪ dax iz in mɛi. viɛlɛɪçt hiɛ in teutoːɲa vøːr dat interezant dat dɛɪ angesxteltən van dat rathuːs zau vat bəsxtimən dɛrn.</blockquote> == Weblenke == * [https://www.youtube.com/channel/UCeizN3dY9yHIciGkARExZZQ Amigos do Sapato de Pau] – Kanaal van de Vestfaliano-Gruupe uut Westfália up ''youtube.com'' == Literatuur == === Wöörderböker un Grammatiken === * [[Lucildo Ahlert]]: ''Dicionário da Língua Westfaliana Brasileira. Plattdüütsk - Deutsch - Português; Português - Plattdüütsk - Deutsch.'' 2019, 498 Sieden ([https://plattmakers.de/de/book/Dicion%C3%A1rio-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira plattmakers-black]) * Lucildo Ahlert: ''Gramática da Língua Westfaliana Brasileira''. 2022, 334 Sieden ([https://plattmakers.de/de/book/Gram%C3%A1tica-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira plattmakers-black]) === Wetenschoplike Artikels === * Aline Horst: Variação e contatos linguísticos do vestfaliano rio-grandense falado no Vale do Taquari. Dissertatschoon Universidade Federal do Rio Grande do Sul 2014. ([https://lume.ufrgs.br/handle/10183/102193 online])7 * Lucildo Ahlert: ''Cultura westfalians: Percepções sobre a sua realidade, importância e expectativas futuras no municíopio de Westfália'', Instituto Superior de Educação Ivoti (ISEI), 2012. ([https://www.academia.edu/34865899/INSTITUTO_SUPERIOR_DE_EDUCA%C3%87%C3%83O_IVOTI_ISEI_CURSO_DE_ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O_EM_APRENDIZAGEM_DA_LINGUA_ALEM%C3%83_CULTURA_WESTFALIANA_PERCEP%C3%87%C3%95ES_SOBRE_A_SUA_REALIDADE_IMPORT%C3%82NCIA_E_EXPECTATIVAS_FUTURAS_NO_MUNIC%C3%8DPIO_DE_WESTF%C3%81LIA online]) * Göz Kaufmann: P''lautdietsch, Pomerano und Vestfaliano in Lateinamerika: Migrationsgeschichte, Sprachstand, Forschungsmethoden.'' In: Andreas Bieberstedt u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''100 Jahre Niederdeutsche Philologie: Ausgangspunkte, Entwicklungslinien, aktuelle Herausforderungen - Teil 2: Aktuelle Forschungsfelder''. Berlin: Peter Lang.S.&nbsp; 283–313. * Fernanda von Mühlen: ''Vitalidade e contatos linguísticos do vestfaliano na topodinâmica de ocupação de Vale do Taquari, Brasil.'' ([https://lume.ufrgs.br/bitstream/handle/10183/289240/001244249.pdf?sequence=1&isAllowed=y online]) * [[Rosane Werkhausen Luersen]]: ''A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil,'' 2009 ([https://web.archive.org/web/20200729100134/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf online], {{Archive.org|https://web.archive.org/web/20150419103522/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf}}) * [[Luciana Sulzbach]]: ''Eine empirische Untersuchung zweier Varietäten des Brasildeutsch''. [[Dissertatschoon]] [[Universität Hannober]] 2004 ([https://repo.uni-hannover.de/items/ef30f5d2-46cd-4f01-a491-ef41698614f9 DOI]) * Paulino Vandresen: ''Fonologia do vestfaliano de Rio Fortuna''. Dissertatschhon Universidade Federal do Rio dé Janeiro 1968 ([https://repositorio.ufsc.br/xmlui/handle/123456789/74647 online]) * Paulino Vandresen: ''Estudo comparativo do bilingüismo em duas áreas de colonização alemã.'' In: Ana M. Carvalho (Ruutgeverske): ''Português em Contato.''Vervuert Verlagsgesellschaft: [[Frankfort an’n Main]], [[Madrid]]: 2009, S.&nbsp;199–214. * Agemir Bavaresco (Ruutgever): ''Die „Mottersproch” in der Vielfalt des Deutschen: A língua materna na diversidade do alemão''. Editora Fundação Fênix, [[Porto Alegre]]: 2022. ([[online]]) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Navigatschoonsliest Plattdüütsch buten Europa}} [[Kategorie:Dialekt]] [[Kategorie:Brasilien]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] l3k4vmdayk2ug84i5fgyso380k2bnh1 2 191996 1076239 1075608 2026-08-16T11:58:39Z Eastfrisian2 58044 1076239 wikitext text/x-wiki Bither weer ik as [[Bruker:Eastfrisian]] ünnerwegens. Mit en nee Computer weer de Siet nich mehr hertostellen. Also nu ünner de nee Naam. =Van mi anleggt Artikels= ==Anners Wat== ===Biografien=== [[Ormond Stone]] ===Sonstiges=== ==Automobilrennsport== [[Andrea Kimi Antonelli]], [[Jack Brabham]], [[Guy Edwards]], [[Jacques Laffite]] (4). ==Bargen/Bargstieger== [[Wladimir Alexandrowitsch Karatajew]], [[Peter Knubel]], [[Johannes Zumtaugwald]] ==Biathlon== ===Sportler=== [[Ragnhild Femsteinevik]], [[Lou Jeanmonnot]], [[Michal Krčmář]], [[Philipp Nawrath]], [[Johanna Skottheim]], [[Justus Strelow]], [[Julia Tannheimer]] (7). === Veranstaltungen=== [[Olympisch Winterspelen 2026/Biathlon]] ==Football== [[Willy Baumgärtner]], [[Alfred Heiß]], [[Norbert Hof]], [[Albin Kitzinger]], [[Karl Koller (Footballspeler)]], [[Kees Kuijs]], [[Theodor Lohrmann]], [[Niccolò Pisilli]], [[François Remetter]], [[Mehmet Scholl]], [[Orlando de la Torre]] (11) ==Ieskunstloop== [[Charles Tickner]] ==Indianer== [[Yomba]] ==Kark== ===Paapst=== [[Anicetus]], [[Calixt I.]], [[Viktor I.]] ===Kardinal=== [[Carlo Leopoldo Calcagnini]] ==Literatur== [[Louise Penny]] ==Maleree, Maler== [[Richard Parkes Bonington]], [[Margaret Sarah Carpenter]], [[Lovis Corinth]], [[Franz Obrien]] ==Musik== ===Jazz=== [[Aimé Barelli]], [[Cab Calloway]], [[Bruce Eisenbeil]], [[Gil Evans]], [[Jimmy Giuffre]], [[Percy Heath (Jazzmusiker)]], [[Bill Holman]], [[Freddie Hubbard]], [[Jimmie Lunceford]], [[Dave Peyton]], [[Horace Silver]], [[Sarah Vaughan]], [[Mike Wofford]] (13). ===Rock/Pop=== [[Aliotta Haynes Jeremiah]], [[Sheena Easton]], [[The Last Dinner Party]], [[Three Dog Night]] ==Natschonalsozialismus (Lüüd, Wedderstand, Krieg usw.)== [[Paul von Hase]] ==Nobelpries== [[Philippe Aghion]], [[Sidney Altman]], [[Mary Elisabeth Brunkow]], [[Camilo José Cela]], [[John Clarke (Physiker)]], [[Elias James Corey]], [[Hans Georg Dehmelt]], [[Michel Devoret]], [[Jerome Isaac Friedman]], [[Pierre-Gilles de Gennes]], [[Michail Sergejewitsch Gorbatschow]], [[Trygve Haavelmo]], [[Peter Wilkinson Howitt]], [[Henry Way Kendall]], [[Susumu Kitagawa]], [[László Krasznahorkai]], [[María Corina Machado]], [[John Matthew Martinis]], [[Joel Mokyr]], [[Wolfgang Paul (Physiker)]], [[Fred Ramsdell]], [[Richard Robson (Chemiker)]], [[Shimon Sakaguchi]], [[Bert Sakmann]], [[William Forsyth Sharpe]], [[Richard Edward Taylor]], [[Omar Yaghi]] (27). ==Öörd, Städer, Eilannen== [[Curaçao]], [[Kabul]], [[Manchester]], [[Niono]], [[Zandvoort]] (5) ==Politik== [[Günther Boekhoff]], [[Günther Bredehorn]], [[William Ewart Gladstone]], [[Gabriele Iwersen]], [[Tobias Heilmann (Politiker, 1975)|Tobias Heilmann]], [[Philipp Raulfs]], [[Rita Süssmuth]] (7). ==Radsport== [[Adrie van der Poel]], [[Tadej Pogačar]], [[Alec Segaert]], [[Jasper Stuyven]], [[Cian Uijtdebroeks]] (5). ==Ruumfohrt== [[Oleg Germanowitsch Artemjew]], [[Jeffrey Alan Hoffman]], [[Juri Wassiljewitsch Malyschew]] ==Schach== [[Juraj Druska]], [[Božidar Đurašević]], [[Denis Kadrić]], [[Gideon Ståhlberg]], [[Boris Tschatalbaschew]] (5) ==Schauspeel== [[Amy Benkenstein]], [[Irene Dunne]], [[Henry Fonda]], [[Robert Fuller]], [[Mary Kerridge]], [[Penelope Milford]], [[Robert Morley]], [[Theresa Underberg]] (8) ==Slötter (un Borgen)== [[Slott Bīriņi|Bīriņi]], [[Slott Les Roches-Baritaud|Les Roches-Baritaud]], [[Manderley Castle]], [[Slott Walzin|Walzin]] (4) ==Swemmsport== [[Aileen Riggin]], [[David Wilkie (Swemmsportler)|David Wilkie]] ==Tennis== [[Beryl Penrose]], [[Norma Stoker]], [[Pam Teeguarden]] 7up0n810j4yocff204bzolxp74gpap7 0 192053 1076194 1075827 2026-08-15T20:32:31Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076194 wikitext text/x-wiki [[Datei:Heilmann, Tobias.jpg|mini|hochkant|Tobias Heilmann (2018)]] '''Tobias Heilmann''' (* [[20. Oktober]] [[1975]] in [[Celle]]; † [[28. Mai]] [[2025]] in [[Ummern]]) weer en [[Düütschland|düütsch]] Politiker ([[SPD]]). Van November 2021 bit to sein Dood heer he Landraat vun den [[Landkreis Gifhorn]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landkreis-gifhorn.de/Kreisverwaltung-und-Politik/Der-Landrat/ |titel=Der Landrat |werk=www.landkreis-gifhorn.de |hrsg=Landkreis Gifhorn |abruf=2025-05-29}}</ref> Tovör weer he van November 2017 bit Oktober 2021 Afordneter vun den Landdag in [[Neddersassen]]. == Leven == Heilmann weer oorsrünglich as [[Industriekoopmann]] tätig. Vör sien Tiet as Landraat vun den Landkreis Gifhorn weer he Liddmaat vun den Raat vun de Gemeend Ummern, Liddmaat vun den Samtgemeendraat [[Samtgemeend Wesendorf|Wesendorf]] un Liddmaat vun den Kreisdag vun [[Landkreis Gifhorn|Gifhorn]]. In’n Raat vun de Gemeend Ummern weer he dormals Vörsitter, in de beid anner Kommunalparlamenten stellvertreedend Vöörsitter vun de SPD-Fraktschoon. Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2017|Landdagswahl an’n 15. Oktober 2017]] schaff he as Direktkandidat vun de SPD den Intoog in den Landdag vun Neddersassen.<ref>{{Webarchiv |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/details/tobias-heilmann/ |wayback=20211020075121 |text=Landtag Niedersachsen: Tobias Heilmann}}</ref> Bi de [[Kommunalwahlen in Neddersassen 2021|Landraatswahl in‘n September 2021]] is he as SPD-Kandidat gegen Amtsinhebber [[Andreas Ebel (Politiker)|Andreas Ebel]] ([[Christlich Demokratsche Union vun Düütschland|CDU]]) antreeden. In den eersten Wahlgang reck he 38 % vun de Stimmen. Tüschen hüm un Ebel (34 %) funn an’n 26. September 2021 en Steekwahl statt, de he mit 64 % vun de Stimmen för sück entscheeden kunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://votemanager.kdo.de/20210912/03151000/praesentation/ |titel=Kommunalwahlen 2021, Landratswahl Landkreis Gifhorn |werk=votemanager.kdo.de |hrsg= |abruf=2021-09-28}}</ref> Heilmann lhett doruphen sien Landdagsmandaat daal leggt; för hüm is [[Barbara Beenen]] nahrückt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |titel=Ersatzpersonen (Nachrücker) |hrsg=Die Präsidentin des Niedersächsischen Landtages |werk=www.landtag-niedersachsen.de |abruf=2021-11-09 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20211109221410/https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |archiv-datum=2021-11-09 |offline=ja }} {{Webarchiv|url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |wayback=20211109221410 |text=Ersatzpersonen (Nachrücker) |archiv-bot=2026-08-15 20:32:31 InternetArchiveBot }}</ref> Dat Amt vun den Landraat hett he bit to sien Dood utöövt. Tobias Heilmann is in’n Mai 2025 in dat Öller vun 49 Jahren nah en unverwacht Tosommenbröök storven.<ref>{{Internetquelle |autor=Bastian Till Nowak |url=https://kurt-gifhorn.de/gifhorns-landrat-tobias-heilmann-ist-im-alter-von-nur-49-jahren-verstorben |titel=Gifhorns Landrat Tobias Heilmann ist im Alter von nur 49 Jahren verstorben |werk=Magazin KURT |datum=28.05.2025 |sprache=de |abruf=28.05.2025}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Christian Franz |url=https://www.braunschweiger-zeitung.de/niedersachsen/gifhorn/article409138329/gifhorns-landrat-tobias-heilmann-ist-gestorben.html |titel=Gifhorns Landrat Tobias Heilmann ist gestorben |werk=Gifhorner Rundschau |datum=28.05.2025 |sprache=de |abruf=29.05.2025}}</ref> He hett in Ummern leevt, weer verheiraadt un harr dree Kinner.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |titel=Tobias Heilmann, SPD |werk=www.ndr.de |hrsg=[[Norddeutscher Rundfunk|NDR.de]] |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240421113433/https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |archiv-datum=2024-04-21 |abruf=2025-05-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |wayback=20240421113433 |text=Tobias Heilmann, SPD |archiv-bot=2026-08-15 20:32:31 InternetArchiveBot }}</ref> == Literatur == * [[Gabriele Andretta]] (Hrsg.), Referat für Presse, Öffentlichkeitsarbeit, Protokoll: ''Landtag Niedersachsen. [[Handbuch des Niedersächsischen Landtages]] der 18. Wahlperiode. 2017 bis 2022'', 1. Auflage, Hannover: Niedersächsischer Landtag, 2018, S. 58. == Weblinks == {{Commons|Tobias Heilmann}} * {{Webarchiv |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/details/tobias-heilmann/ |wayback=20211020075121 |text=Landtag Niedersachsen: Tobias Heilmann}} * {{Webarchiv |url=https://www.spdnds.de/personen/tobias-heilmann/ |wayback=20220627135840 |text=SPD Niedersachsen.de: Tobias Heilmann}} == Enkeld Nahwiesen == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=|LCCN=|VIAF=|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2018-07-06}} {{SORTIERUNG:Heilmann, Tobias}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1975]] [[Kategorie:Storven 2025]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:SPD]] hbjnrb6e9u3vebtch1gb69eum8b2y8u 0 192326 1076140 1075790 2026-08-15T16:23:33Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076140 wikitext text/x-wiki '''Plattdüütsch Regioprogramm''' betekent Formaten op [[Plattdüütsch]] in dat [[Radio]]. == Radioprogramm == De Höörfunk speelt ene wichtige Rull för dat Plattdüütsch.<ref name=":38">''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;12. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> Een vull [[Radio|Radioprogramm]] op Platt givt’t in Düütschland man nich. De Initschativ [[Funklock stoppen|''Funklock stoppen'']] het vun 2020 an versöcht een plattdüütsch Radioprogramm op de Been to stellen. Se mossten dat Programm ''[[Plattradio]]'' man wedder instellen.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattradio.com/ |titel=Startsiet |werk=Plattradio |hrsg=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V. |offline=2026-01-11 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240227024838/https://www.plattradio.com/?rCH=2 |archiv-datum=2024-02-27 |abruf=2024-12-05 |sprache=nds }} {{Webarchiv|url=https://www.plattradio.com/ |wayback=20240828043445 |text=Startsiet |archiv-bot=2026-08-15 16:23:33 InternetArchiveBot }}</ref>''<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.ln-online.de/kultur/regional/drei-monate-nach-start-medienrat-stoppt-plattradio-in-schleswig-holstein-EGSA5XWDVNGK3KTWBIQEVOVNRQ.html |titel=Drei Monate nach Start: Medienrat stoppt Plattradio in Schleswig-Holstein |werk=Lübecker Nachrichten |datum=2023-12-15 |abruf=2026-01-11 |sprache=de}}</ref> An 5. Januor 2026 geiht dat Nafolge-Projekt ''[[PLATTform]]'' bi de Apen Kanal Sleswig-Holsteen an Start.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.heimatbund.de/plattform/plattform-de-oort-foer-nedderdueuetsch-inn-shhb.html |titel=PLATTform – de Oort för Nedderdüütsch in'n SHHB |werk=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V. |datum=2025-12-15 |abruf=2025-12-26 |sprache=nds}}</ref> De NDR sennt mit ''[[Hör mal ’n beten to]]'' jeden Warkdag plattdüütsche Dööntjes. De ''[[Narichten op Platt]]'' vun NDR 90,3 in Hamborg un de [[Plattdüütsch Nahrichten|''plattdüütschen Nahrichten'']] op [[Radio Bremen]] sennt fiefmaal de Week aktuelle Informatschonen op Platt.<ref name=":12">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> [[Düt un dat op Platt]] is een lütt plattdüütsch över allens interessants ut Neddersassen un [[Wi snackt Platt|''Wi snackt Platt'']] ut Hamborg. De Sennen warrt eenmal de Week bi NDR utsennt un künnt as [[Podcasting|Podcasts]] naluustert weren. Meklenborgsche Programmen op [[NDR 1 Radio MV]] sünd de [[Plappermoehl]], de [[Klönkist]], de Reportaag [[Platdütsch an’n Sünndag]] un dat Narichtenformat [[De Woch up Platt in mV|De Woch up Platt in MV]]. De nedderlandssche Internettradiosenner [[Alles Plat|''Alles Plat'']] sennt Programm kumplett op Platt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.allesplat.nl/ |titel=Alles plat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241104053935/http://www.allesplat.nl/ |archiv-datum=2024-11-04 |abruf=2025-02-04}}</ref> Bet 2011 geev dat ook dat twentsche Radioprogramm ''[[Aksent]]'' op [[Radio Oost]].<ref>{{Internetquelle |url=www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |titel=Aksent |werk=rtvoost.nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080317172643/http://www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |abruf=2008-04-17}}</ref> == Höörspelen == Besünners vun 1950 bet in de 1990-er Jaren sünd [[plattdüütsche Höörspelen]] in’t Radio geern anhöört worrn. Se hebbt man mit Maatregels to’n Geldsparen un den vundaag ringeren Tohörertallen een good Stück vun eer olen Stand verloren.<ref name=":11" /> In’n 1920-er Jaren begünn [[Hans Böttcher (Speelbaas)|Hans Böttcher]] plattdüütsche Theaterstücken un Höörspelen in’t Radio to bringen, wat to’n Enn keem, as de regionalen Senner in’n [[Natschonaalsotschalismus]] gliekschalt worrn sünd. Na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] senn de [[Landssenner Swerin]] eerst regelmatig wat plattdüütschs, bet dat de DDR de regionalen Senner vereent harr. [[Radio Bremen]] un de Hamborger [[Noordwestdüütsch Rundfunk|Noordwestdüütschen Rundfunk]] (NWDR) arbeiden na den Weltkrieg wedder an plattdüütschen Höörspelen un hebbt later gemeensam an Stücken arbeidt. 1972 geev de Hamborger Redaktschoon de Höörspelen op, so dat se de plattdüütschen Stücken nu noch alleen in Bremen produzeert.<ref>[[Ulf Bichel]]: ''Hörspiel'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;466–486.</ref> <!-- Hööspelen op Platt in NL? --> == Weblenken == * [https://www.funklockstoppen.de/ funklockstoppen.de] * [https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch Plattdüütsch Radio- un Podcastanbott] bi de NDR * [https://www.ndr.de/903/sendungen/narichten_op_platt Narichten op Platt bi NDR 90,3] * [https://www.bremeneins.de/themen/plattdeutsch-104.html Programm op Platt] bi Bremen eins * [https://www.heimatbund.de/plattform/ PLATTform] bi Heimatbund Schleswig-Holstein == Footnoten == <references/>{{SORTIERUNG:Plattduutsch Radioprogramm}} [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Radio]] 6i3zohtfy1ft18c18xpf7iybifvipog 0 192922 1076191 1075824 2026-08-15T20:25:35Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076191 wikitext text/x-wiki '''Three Dog Night''' weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] Rockband un van 1968 bit 1976 in de Originalbesetten aktiv. == Geschichte == De Grupp harr söben Liddmaaten, dorünner dree Singer (Danny Hutton, Chuck Negron un Cory Wells). De Gitarrenspeler weer Michael Allsup un Floyd Sneed speel Slagtüüch. An’n Bass weer Joe Schermie un de Keyboards wurrn vun Jimmy Greenspoon speelt. Die Band wurr vun [[Brian Wilson]] vun de [[Beach Boys]] fördert. De oorsprünglich Naam vun de Grupp weer ''Redwood'', se hemm sück aber umnöömt, wiel se in en Artikel leest harr, dat austraalsch [[Aborigines]] in kolt Nächten mit hör Hunnen tosommen slaapen deen; in besünners kolt Nächten hemm se dree Hunnen bruukt, um sück warm to hollen. Three Dog Night reck för de Musikverkööp in den USA 19 golden Schallplatten un twee Platin-Schallplatten. Se harr 21 Top-40-Hits. Sie hett Songs vun [[Randy Newman]] ''(Mama Told Me Not to Come)'',<ref>För mehr Informatschonen to dissen Titel kiek Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3. Överarbeit un utwiet Uplaag, New York City, New York: Billboard Publications, 1992, S. 277.</ref> [[Laura Nyro]] ''(Eli’s Coming)'', [[Hoyt Axton]] ''(Joy to the World,''<ref>Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3. Överarbeit un utwiet Uplaag, New York City, New York: Billboard Publications, 1992, S. 291</ref> ''Never Been to Spain)'', [[Elton John]] & [[Bernie Taupin]] ''(Lady Samantha)'', [[John Lennon]] und [[Paul McCartney]] ''(It’s for You)'', [[Leo Sayer]] ''(The Show Must Go On)'' un [[Harry Nilsson]] ''(One)'' sungen. En groot Spood för de Band weer de Interpretatschoon vun den [[Hair]]-Klassiker ''Easy to Be Hard''. Midden vun de 1980er Johren düük de Grupp weer up, 2006 gung se sogor up Tour. Vun de Originalliddmaaten stunnen noch twee Singer (Cory Wells un Danny Hutton), ei Keyboarder (Jimmy Greenspoon) un en Gitarrist (Michael Allsup) up de Bühne. Ergänzt wurrn se dör en nee Bassisten (Paul Kingery) un en nee Slagtüüchspeler (Pat Bautz). An‘n 11. März 2015 is Keyboarder Jimmy Greenspoon in dat Öller vun 67 Johren an Krebs storven.<ref>[http://www.syracuse.com/entertainment/index.ssf/2015/03/jimmy_greenspoon_dead_three_dog_night_cancer.html ''Jimmy Greenspoon dead: Three Dog Night keyboardist loses cancer battle at 67.''] In: ''syracuse.com'', afropen an’n 16. März (engelsch).</ref> In dat sülvig Johr folg hüm de 73-johrig Singer Cory Wells an‘n 20.&nbsp;Oktober in [[Dunkirk (New York)|Dunkirk]], [[New York (Bundsstaat)|New York]].<ref>{{Internetquelle | url=http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 | titel=US-Sänger Cory Wells 73-jährig gestorben | werk=zeit.de | hrsg=[[Die Zeit]]/[[Agence France-Presse|AFP]] | datum=2015-10-22 | abruf=2020-12-30 | archiv-url=http://web.archive.org/web/20160307203303/http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 | archiv-datum=2016-03-07 | abruf-verborgen=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 |wayback=20160307203303 |text=US-Sänger Cory Wells 73-jährig gestorben |archiv-bot=2026-08-15 20:25:34 InternetArchiveBot }}</ref>. <ref>Floyd Sneed (22. November 1942 bit 7. Januar 2023) ut Kanada is 2023 storven. https://bestclassicbands.com/floyd-sneed-obituary-three-dog-night-drummer-1-29-23/</ref> == Literatur == * Stambler, Irwin: ''The Encyclopedia Of Pop, Rock And Soul''. 3. överarbeit Uplaag, New York City, New York: St. Martin’s Press, 1989, S. 687&nbsp;f – ISBN 0-312-02573-4. == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.threedognight.com Offizielle Website] (engelsch) {{Normdaten|TYP=k|GND=4380946-7|VIAF=154915089}} [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Rockmusik]] kp3eflix09l5ibfpb6ax03bhn9tmgwy 0 192978 1076215 1075843 2026-08-15T22:35:59Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076215 wikitext text/x-wiki '''Wolfgang Mahnke''' (* [[22. Februar]] [[1937]] in [[Malchin]]<ref>{{Internetquelle |autor=Christian Peplow |url=https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |titel=De Klönkist mit dem Schriftsteller Wolfgang Mahnke |werk=Plattdeutsches aus MV |hrsg=NDR MV |datum=2022-03-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220805053858/https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |archiv-datum=2022-08-05 |abruf=2026-02-15 |sprache=nds }} {{Webarchiv|url=https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |wayback=20220805053858 |text=De Klönkist mit dem Schriftsteller Wolfgang Mahnke |archiv-bot=2026-08-15 22:35:59 InternetArchiveBot }}</ref>, † [[6. Februar]] [[2026]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/plattdeutsch-autor-wolfgang-mahnke-mit-88-jahren-gestorben,wolfgangmahnke-100.html |titel=Plattdeutsch: Autor Wolfgang Mahnke mit 88 Jahren gestorben |werk=Kulturjournal |hrsg=NDR 1 Radio MV |datum=2026-02-06 |abruf=2026-02-15 |sprache=de}}</ref>) weer ein penschonierten [[Biologie|Bioloog]] un [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schrieber]], dei up [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mäkelborgsch Platt]] schrifft. == Läben == Mahnke würr 1937 in [[Malchin]] buren un måk 1956 an dei [[Oberschool|Oberschaul]] sien Abitur.<ref name=":2">{{Internetquelle |url=https://www.suedstern.net/plattdeutsch-autor-wolfgang-mahnke-ausgezeichnet/ |titel=Plattdeutsch-Autor Wolfgang Mahnke ausgezeichnet |werk=Südstern |datum=2017-12-13 |abruf=2026-02-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.suedstern.net/plattdeutsch-autor-wolfgang-mahnke-ausgezeichnet/ |wayback=20260114230709 |text=Plattdeutsch-Autor Wolfgang Mahnke ausgezeichnet |archiv-bot=2026-08-15 22:35:59 InternetArchiveBot }}</ref> Hei studier denn [[marine Biolgoie]] in [[Rostock]]. Von 1962 an arbeid hei an’n Institut för Hoogseefischerie in [[Marrn]] bi Rostock, ierst as wätenschoplich Mitarbeider un von 1973 bet 1991 as Bås von dat Afdeil för Fischeriebiologie.<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person-werke.php?ID=1987 |titel=Wolfgang Mahnke |werk=Die niederdeutsche Literatur |abruf=2025-07-13}}</ref> Al as Student un låter Wätenschopper fohr Mahnke in dei Tied von 1960 bet 1992 up verscheden Seereisen mit ünnerscheidlich Forsch- un Fangschäpen. Hei fohr besünners up den Fischerieforschschipp ''[[Ernst Haeckel (Schipp)|Ernst Haeckel]]'', up den hei ok as Expeditschoonsbås wier.<ref name="voss">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.yumpu.com/de/document/read/22294147/leseprobe-hinstorff-verlag |titel=Voß un Haas 2014 |titelerg=Norddeutscher Heimatkalender |werk=Yumpu.com |hrsg=Hinstorff Verlag |datum=2013 |seiten=50 |abruf=2026-02-15 |sprache=de}}</ref> Nå siene Tied an’n Rostocker Institut för Hoogseefischerie wier Mahnke noch korte Tied an’n Institut för Seefischerie in [[Hamborg]] un güng 1993 in Penschoon.<ref name=":2" /> Al in’n 1960er Johren wier Mahnke anfungen [[Plattdüütsch|plattdütsche]] Gedichten un Geschichten tau schrieben. As hei in Penschoon wier, begünn hei von 1994 an as plattdütschen Schriever tau arbeiden.<ref name=":2" /> In sienen iersten Book ''Fischerie, Fischera, Fischerallala'' (2001) vertellt Mahnke Geschichten von sienen Seereisen. Väl anner plattdütsch Böker sünd folgt. 2012 keem dei Audio-CD ''Murd in't Hotel'' ruut, up dei hei sien eigen Geschichten vörläst.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.discogs.com/release/10848802-Wolfgang-Mahnke-Murd-Int-Hotel |titel=Wolfgang Mahnke - Murd In't Hotel |werk=Discogs |datum=2012 |abruf=2025-07-13 |sprache=en}}</ref> Mahnke schrifft Bidrääg’ för verscheiden [[Blatt (Narichten)|Blädder]], tau’n Bispäl eine plattdütsche Kolumm in dei ''[[Ostsee-Zeitung.]]'' Dortau is hei mit siene välen Läsåvends in Noorddütschland bekannt wurrn.<ref name=":2" /> Von 2000 bet 2012 wier hei Vörsitter von de ''[[Bund Niederdeutscher Autoren]]'', 2012 würr hei Ihrenvörsitter.<ref>{{Internetquelle |autor=Bernd Lubs |url=http://bund-niederdeutscher-autoren.de/historie-des-bundes/ |titel=Historie des BNA |hrsg=Bund Niederdeutscher Autoren e.V |abruf=2026-02-15 |sprache=nds}}</ref> == Pries == * 2003: [[Fritz-Reuter-Pries (Stemhagen)|Fritz-Reuter-Literaturpries]] för ''Fischerie, Fischera, Fischerallala. Geschichten von dei Hochseefischerie,'' * 2016: [[Unkel-Bräsig-Pries]], * 2017: [[Sprachpreis des Landes Mecklenburg-Vorpommern|Språkpries von’n Land Mäkelnborg-Vörpommern]], * 2018: [[Johannes-Gillhoff-Pries]] för sien Gesamtwerk. == Wark == '''Böker''' * ''Fischerie – Fischera – Fischerallala: Geschichten von dei Hochseefischerie.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2001, ISBN 978-3-933541-11-6 * ''Kiek eins! Sowat giwt in Meckelborg! Rimels un lütt Geschichten för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2001, ISBN 978-3-933541-15-4 * ''Von mall'n Kram un schnurrig Lüd: Rimels un lütt Geschichten för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2004, ISBN 978-3-933541-18-5 * ''In jed'ein Mand bläuhn anner Blaumen: Rimels för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2006, ISBN 978-3-933541-21-5 * ''Von Aap bet Zapp: Lütt zoo(platto)logisch Lexikon.'' Khs-Verl., [[Stemhagen]] 2007, ISBN 978-3-933541-23-9 * ''Upschnappt! Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2010, ISBN 978-3-356-01402-0 * ''Nägenklauk: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2012, ISBN 978-3-356-01487-7 * ''Finstertalk: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2013, ISBN 978-335-60160-1-7 * ''Lies orer Lut? Ein Läuschenbuch.'' [[Hinstörp]], Rostock 2014, ISBN 978-3-356-01870-7 * ''Un wat is, wenn …? Plattdeutsche Geschichten.'' Hinstörp, Rostock 2016, ISBN 978-3-356-02057-1 * ''Wenn bi Storm noch fischt würd …: Plattdeutsche Seefahrtsgeschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2017, ISBN 978-3-356-02093-9 * ''Returkutsch: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2019, ISBN 978-3-356-02233-9 * ''Väl maller kann ’t nich kamen! Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02328-2 * ''Blage Beern un rode Hoor: Plattdeutsche Kriminalgeschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2021, ISBN 978-3-356-02379-4 * ''Dei plattdütsche Urlaub: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2023, ISBN 978-3-356-02442-5 '''Audio''' * ''Murd in't Hotel: Wolfgang Mahnke liest seine besten Geschichten.'' CD (80 Min.), [[Hinstörp]], Rostock 2012, ISBN 978-3-356-01528-7 '''Översett Wark''' * Werner Holzwarth: ''Kleeorg un Kleeopatra: Ein Geschicht von’t Glück.'' Up Plattdütsch von Wolfgang Mahnke, [[Hinstörp]], Rostock 2014, ISBN 978-3-356-01828-8 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == {{PBuB|1987|NAME=Wolfgang Mahnke}} * [https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Mahnke-Wolfgang/ ''Mahnke, Wolfgang.''] In: ''hinstorff.de'' == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Mahnke, Wolfgang}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1937]] [[Kategorie:Storven 2026]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Mekelnborg-Vörpommern]] heofm2ygpbjhihe29mjvkellydact6v 0 193149 1076213 1075841 2026-08-15T22:20:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076213 wikitext text/x-wiki '''Willy Diercks''' (* [[15. Januar]] [[1945]] in [[Jübeek]]) is en [[Düütsche Spraak|düütschen]] [[Schriever]], [[Översetten|Översetter]], [[Pädagogik|Pädagoog]], [[Spraakwetenschop|Spraakwetenschopper]] mit Swaarpunkt op de [[Nedderdüütsche Philologie]] un en [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Spraakaktivismus|Spraakaktivist]]. == Leven == Na de Schooltied un dat [[Abituur]] in [[Sleswig]] studeer Diercks [[Germanistik]], [[Anglistik]], [[Pädagogik]] un [[Philosophie]] an de [[Universität Hamborg]] un an de [[Christian-Albrechts-Universität to Kiel]]. 1977 keeg he siene [[Promotschoon]] to’n ''[[Dokter (Akadeemsch Graad)|Dr. phil]].'' in Kiel. Vun 1985 an het Diercks erenamtlich för den [[Sleswih-Holsteensch Heimatbund|Sleswig-Holsteensch Heimatbund]] (SHHB) arbeidt. 1994 wurr he höövdamtliche Geschäftsföhrer vun de Heimatbund un bleev dat 16 Jaren lang.<ref>{{Internetquelle |url=http://archiv.plattnet.de/data/2010-02-05--22-18-59/ |titel=(10014) SHHB ehrt seinen scheidenden Geschäftsführer |abruf=2026-02-23|werk=Plattnet|hrsg=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund|datum=2010-02-05|sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Jan Graf |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Mister-Heimatbund-Willy-Diercks-fiiert-80-Geboortsdag,willydiercks100.html |titel="Mister Heimatbund": Willy Diercks fiiert 80. Geboortsdag |werk=Moin! Schleswig Holstein |hrsg=NDR 1 Welle Nord |datum=2025-01-13 |abruf=2026-02-23 |sprache=nds}}</ref> As 1999 de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken]] to gellen anfungen is un Plattdüütsch as ene [[Regionaalspraak]] gull, sett sik Diercks för enen ''[[Plattdüütsch Raat för Sleswig-Holsteen|Plattdüütschen Raat]]'' in un wurr 200 ook to een vun twöv Maten in den Raat wählt. Bet to sien Afschied 2010 weer he denn ok Spreker vun Raat. De SHHB is bet hüüt Geschäftsföhrer vun de Raat, de sik besünners för den plattdüütschen leerstool an de [[Universität Flensborg]] insett un den [[Plattdüütsch (Schoolfack)|plattdüütschen Ünnerricht]] in Scholen un Kinnergaarns.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.heimatbund.de/sprache-literatur/plattdeutscher-rat/plattdeutsch/de-geschicht-vun-den-raat.html |titel=De Geschicht vun den Raat |abruf=2026-02-23|werk=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V.|sprache=nds}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/III/Service/Broschueren/Bildung/Niederdeutsch|titel=Leitfaden für den Niederdeutschunterricht an Grundschulen in Schleswig-Holstein|abruf=2026-02-23|werk=Ministerium für Allgemeine und Berufliche Bildung, Wissenschaft, Forschung und Kultur|hrsg=Landesportal Schleswig-Holstein|datum=2019-01-08|sprache=de}}</ref> In sienen Rohstand neem Diercks ene Honorarproffesuur för [[Nedderdüütsche Philologie]] an de [[Europa-Universität Flensborg]] an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-05-2015/Sprache-Literatur-Raum.htm |titel=Sprache, Literatur, Raum - Festgabe für Willy Diercks |abruf=2026-02-23|autor=Gerhard Köbler|werk=Zeitschrift Integrativer Europäischer Rechtsgeschichte|datum=2015|sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-flensburg.de/germanistik/wer-wir-sind/alle-lehrenden |titel=Alle Lehrenden - Institut für Germanistik |datum=2024-04-08 |abruf=2026-02-23 |sprache=de|werk=Europa-Universität Flensburg (EUF)}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-flensburg.de/germanistik/abteilungen/niederdeutsche-sprache-und-literatur-und-ihre-didaktik |titel=Niederdeutsche Sprache und Literatur und ihre Didaktik - Institut für Germanistik |datum=2024-10-22 |abruf=2025-07-19 |sprache=de|werk=Europa-Universität Flensburg (EUF)}}</ref> He ünnersöcht Spraak un Kultuur in Sleswig-Holsteen. 2011 grünn he mit [[Karl-Heinz Groth]] dat ''Schleswig-Holsteinische Spendenparlament für Kultur und Gesellschaft e. V.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.spendenparlament-schleswig-holstein.de/organsation.html |titel=Arbeitsweise und Organisation |abruf=2026-02-23|werk=Spendenparlament Schleswig-Holstein|sprache=de}}</ref> He is de eerste Vöörsitter vun de ''Selk-Harder-Stiften,'' de dat verstorven Ehpaar [[Irmgard Harder]] un [[Paul Selk]] op de Been stell mit de Aficht Kultuut, Heimarkunn un Heimatpleeg in Sleswig-Holsteen to föddern.<ref>{{Internetquelle |autor=Prof Dr Willy Diercks |url=https://selk-harder-stiftung.de/shs/die-stiftung/vorstand.html |titel=Der Vorstand |abruf=2026-02-23 |sprache=de|hrsg=Selk-Harder-Stiftung}}</ref> 2014 grünn he dat Zentrum för lütte un Regionaalspraken an de Universität Flensborg mit.<ref>{{Internetquelle |autor=Uni Flensburg |url=https://www.blog.flensburg-szene.de/uni-flensburg-eroeffnung-des-zentrums-fuer-kleine-und-regionale-sprachen/ |titel=Eröffnung des Zentrums für kleine und regionale Sprachen |datum=2014-05-23 |abruf=2025-07-19 |sprache=de |werk=Flensburg Szene |hrsg= |offline=2026-02-23 }} {{Webarchiv|url=https://www.blog.flensburg-szene.de/uni-flensburg-eroeffnung-des-zentrums-fuer-kleine-und-regionale-sprachen/ |wayback=20240909155315 |text=Eröffnung des Zentrums für kleine und regionale Sprachen |archiv-bot=2026-08-15 22:20:36 InternetArchiveBot }}</ref> Diercks leevt vundaag in Sleswig. == Publikatschonen == * ''Empirische Untersuchungen zur Stilkompetenz von Grundschulkindern''. Göppingen 1979, ISBN 3-87452-422-1. * ''Kindheit und Jugend in Schleswig-Holstein, op Platt vertellt''. Boyens, [[Heid (Kreis Dithmarschen)|Heid]] 1991, ISBN 3-8042-0541-0. * ''Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 1''. Winter Verlag, Heidelberg 1993, ISBN 3-8253-0037-4. * ''Niederdeutsch in der Stadt Schleswig. Zu Attitüden und zur Sprachverwendung''. Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1994, ISBN 3-515-06625-X. * ''Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 2''. Winter Verlag, Heidelberg 1995, ISBN 3-8253-0338-1. * Hrsg.: ''Flüchtlingsland Schleswig-Holstein. Erlebnisberichte vom Neuanfang, 1945–1950''. Boyens, [[Heid (Kreis Dithmarschen)|Heid]] 1997, ISBN 3-8042-0802-9. * ''De Verfaten vun dat Land Sleswig-Holsteen: Op Plattdüütsch und Hochdeutsch = Die Verfassung des Landes Schleswig-Holstein''. Clausen &amp;amp; Bosse, [[Leek]] 2000. * Hrsg.: ''Leben auf dem Lande. Geschichten und Erinnerungen auf Hoch und Platt''. Husum Verlag, Husum 2005, ISBN 3-89876-007-3. == Literatuur == * [[Robert Langhanke]] (Ruutgever): ''Sprache, Literatur, Raum. Festgabe für Willy Diercks.'' Bielefeld 2015, ISBN 978-3-89534-867-9.<ref>{{Internetquelle |autor=Robert Langhanke |url=https://igdd.org/neuerscheinung-sprache-literatur-raum/ |titel=Neuerscheinung „Sprache, Literatur, Raum“ |werk=Internationale Gesellschaft für Dialektologie des Deutschen e.V. |datum=2015-03-04 |abruf=2024-09-07 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == {{PBuB|4500}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}}{{SORTIERUNG:Diercks, Willy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1945]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Pädagoog]] [[Kategorie:Germanist]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Översetter]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Spraakwetenschop]] czs0a5glts9ljkbclls5qkfiwpz7b1h 0 193167 1076198 1075831 2026-08-15T20:53:57Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076198 wikitext text/x-wiki '''Udo Franken''' (* [[1951]] in [[Emden|Emmen]]) is en grotendeels [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]] un [[Schoolmeester]] för [[Sunnerpädagogik]] uut [[Oostfreesland]]. == Leven == Franken wuss in [[Emden|Emmen]] up un gung daar to School. Na ene Lehr as [[Diskler]] studeer he [[Sunnerpädagogik]] un het dann in verscheden Projekten vun de [[Landschap van Oostfreesland|Oostfreesch Landskupp]] in [[Auerk]]. Daar wark he to’n Bispeel mit an dat ''[[Ostfriesisch Wörterbuch]]'' vun [[Jürgen Byl]] un [[Elke Brückmann]] mit. Hier befaat he sük vör al mit de oostfreesch Grammatik. He weer ok de Baas vun dat Projekt [[plattdüütsch in der Schule|''plattdüütsch in der Schule'']]. Toletzt weer he Sunnerschoollehrer in [[Mainhaaf]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=3087 |titel=Autor: Udo Franken |abruf=2025-07-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=3087 |wayback=20241105161440 |text=Autor: Udo Franken |archiv-bot=2026-08-15 20:53:57 InternetArchiveBot }}</ref> Franken leevt in dat oostfreesche Süüdbrookmerland un sett sük för de Pleeg vun de plattdüütsche Taal in. He schrivt [[Prosa]], [[Lyrik]] un [[Theater|Theaterstücken]] op [[Düütsche Spraak|Hoog]]- un Plattdüütsch, deelwies tosamen mit siene Frau, de Schrieversche [[Gitta Franken]]. De beiden billen mit Mariane Deutschland de Musikgrupp ''[[Dreebladd]]''. == Priesen == * 1991: [[Hans-Henning-Holm-Pries]] * 1994: [[Wilhelmine Siefkes|Wilhelmine-Siefkes-Pries]] * 2005: [[Borsla-Pries]] (tosamen mit Gitta Franken) == Warken == * ''Vehjöd Levi''; Volkstheater in acht Szenen vun Thomas Strittmatter, in’t Plattdüütsch överdragen vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1988 * ''Mallmöhlen'', Kummedie in veer Biller vun [[Anna Bonacci]], in’t Plattdüütsch överdragen vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1990 * ''De Steern van Padua'', Kummedie in dree Akten, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1990 * ''De Höhnerbaron'', Heiterer Einakter, Theaterverlag, [[Veern]] 1990 * ''Tiet is Geld'', Swank in enen Akt vun Udo Franken un [[Anke Habekost]], [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1991 * ''Allens heel eenfach'', Plattdüütsch Körtspeel, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''Hier bün ik, hier bliev ik'', Kummedie in dree Akten vun [[Raymond Vincy]] und [[Jean Valmy]], deutsch vun [[Alexander Barone]], plattdüütsch vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''De grote Dag'', [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''Wenn de Vullmaand schient'', Kortthriller in enen Akt, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''De Moordörpers – arm un doch riek? – Vertellsels ut de Histoorje van Moordörp'', sammelt un opschreven vun Gerdina Kranz. [[Auerk]] 1996 * ''Buur Hermann up Reisen – Bauer Hermann auf Reisen'', ein Buch mit Bildern vun Kindern für Kinder, Text plattdüütsch/Hochdeutsch vun Gitta und Udo Franken, Selbstverlag, Südbrookmerland 1998 * ''Doornroosje'', ein Märchen-Singspiel frei nach den Brüder Grimm vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2001 * ''Dat is ja woll verhext'', Singspiel in drei Akten vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2002 * ''En Fall för Willi'': Kummedie in drei Akten vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], Verden 2004 * ''Hinni in Gefahr'': eine Katz- und Mausgeschichte in Platt- und Hochdeutsch vun Gitta und Udo Franken, Bilder vun [[Monika Lüppen]], Leda-Verlag, Leer 2004, ISBN 3-934927-54-8 * ''In Toornhusen geiht wat scheev'': Eine fantastische Geschichte für Kinder vun 9 bis 99, Text un Biller vun Gitta und Udo Franken, Bösel 2005 * ''Toornmanntjes Trick'' vun Gitta und Udo Franken, Soltau-Kurier-Norden 2006, ISBN 3-928327-92-5 * ''Verleevt, verloovt - verraden!'': Kriminaalkummedie in dree Akten, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2007 * ''Plattdütsk is cool'' [Musikdruck]: 14 neue plattdüütsche Kinderlieder Von Gitta und Udo Franken, Soltau-Kurier-Norden 2009, ISBN 978-3-939870-28-9 * '' De Gedanken sünd freei'', alle Texte und Titel: Gitta und Udo Franken, Klang-Lounge, 2011 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == {{PBuB|ID=3087}} * [https://www.mahnke-verlag.de/autoren/105-franken-udo.html ''Franken, Udo.''] In: ''mahnke-verlag.de'' * [http://www.dreebladd.de// ''Gitta Franken - Dreebladd''] == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Leedtexter]] [[Kategorie:Lyrik]] [[Kategorie:Schriever]] 2rrrkk99st6z6g7ik2mlr9fxym9d9hy 0 193168 1076197 1075830 2026-08-15T20:53:54Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076197 wikitext text/x-wiki '''Udo Bielenberg''' (* [[29. April]] [[1938]] in [[Itzhoe]]) is en [[Düütschland|düütschen]] [[Ingenieur]] un [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]]. == Leven == Udo Bielenberg sien Vadder weer [[Bankkoopmann]]. He besöch vun 1944 eerst de [[Volksschool]] un denn de [[Realschool]] in [[Kremp]]. 1955 maak he en [[Bopraktikum]] un studeer denn vun 1957 bet 1959 an de [[Fackhoogschool Kiel]] Bowesen. Dorno weer he Boingenieur in [[Hameln]], [[Gemünd]] in de [[Eifel]] un vun 1962 an in [[Kiel]]. Vun 1968 bet 1998 weer he sülvststännig Boingeniuer in [[Schönkarken]] bi Kiel.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1431 |titel=Autor: Udo Bielenberg |abruf=2025-07-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1431 |wayback=20250717090308 |text=Autor: Udo Bielenberg |archiv-bot=2026-08-15 20:53:54 InternetArchiveBot }}</ref> Udo Bielenberg leevt vundaag mit siene Fro in [[Eckernföör]] un in [[Sweden]]. In siene free’e Tied schrivt he grotendeels plattdüütsche Geschichten. == Wark == * ''Marie un Johann'', Bielenberg und Levsen, [[Schönkarken]]1981 * ''Riemels un Vertellen ut Masch un Geest'', Bielenberg und Levsen, [[Schönkarken]]1982 * ''Dümmtög un Kreienschiet'', Verlag Michael Jung, Kiel 1983 * ''Studentenöög und Schobernack'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1985 * ''Hinne - dat Original'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1986 * ''Musst di wunnern!: Allerlei Lüüd un ehr Geschichten'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1987 * ''Von Buurn, Swien un anner Ort Lüüd'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1988, * ''Is doch wohr ... oder wat???'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1989, ISBN 3-923525-63-X * ''Ick un du un all de annern ...'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1990, ISBN 3-923525-71-0 * ''Ut Pütt un Pann: Vertellen von Eten un Drinken'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1991, ISBN 3-923525-78-8 * ''Wachtmeister Schütt op Spitzbovenfang'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1992, ISBN 3-923525-88-5 * ''Wachtmeister Schütt op hitte Spoor'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1993, ISBN 3-923525-95-8 * ''Wenn een op Reisen geiht ...'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1994, ISBN 3-929596-04-0 * ''Wachtmeister Schütt ünner Spitzboven un Ganoven'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1995, ISBN 3-929596-13-X * ''Schiet an't Geld!'', Verlag Michael Jung, Kiel 1996, ISBN 3-929596-28-8 * ''Wenn de Grogketel klötert ...'', Verlag Michael Jung, Kiel 1997, ISBN 3-929596-45-8 * '' Wetten dat ...?'', Verlag Michael Jung, Kiel 1998, ISBN 3-929596-57-1 * ''Klöönsnacken un Klookschieten'', Verlag Michael Jung, Kiel 1999, ISBN 3-929596-72-5 * ''Wiehnachten... un'n beten mehr'', Verlag Michael Jung, Kiel 2000, ISBN 3-929596-85-7 * ''Allns nich so eenfach!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2001, ISBN 3-89882-000-9 * ''Ede, smiet den Trecker an!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2002, ISBN 3-89882-014-9 * ''So as dat fröher weer!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2003, ISBN 3-89882-021-1 * ''Güstern so un morgen so...'', Verlag Michael Jung, Kiel 2005, ISBN 3-89882-036-X * ''Domools op´n Gootsherrnhoff: vergnööglich un opsternootsch'', Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-061-0 * ''Op´n Trödelmarkt'', Verlag Michael Jung, Kiel 2007, ISBN 978-3-89882-076-9 * ''Je öller ... je döller!: oolt warrn is keen Schann'', Verlag Michael Jung, Kiel 2008, ISBN 978-3-89882-086-8 * ''Wat deit de Minsch, wenn he nix deit?'', Verlag Michael Jung, Kiel 2009, ISBN 978-3-89882-097-4 * ''Dat vergnöögte Krankenhuus'', Verlag Michael Jung, Kiel 2010, ISBN 978-3-89882-110-0 * ''Allerwegens snooksche Lüüd!: Minschen, de een nich vergitt'', Verlag Michael Jung, Kiel 2011, ISBN 978-3-89882-118-6 * ''Von Fischerslüüd un Sprottenfang'', Verlag Michael Jung, Kiel 2012, ISBN 978-3-89882-127-8 * ''Eerstens koomt dat anners ...'', Verlag Michael Jung, Kiel 2012, ISBN 978-3-89882-124-7 == CD’s == * ''Je öller ... je döller!: oolt warrn is keen Schann'', Sprecher: Joachim Grabbe, Verlag Michael Jung, Kiel 2009 * ''Wenn dat Wiehnachten ward ...'', Sprecher: [[Ludger Abeln]], [[Lotte Brügmann-Eberhardt]] und Udo Bielenberg, Verlag Michael Jung, Kiel 2009 * ''Kieler Wiehnachtsgeschichten'', Sprecher: Udo Bielenberg, Lotte Brügmann-Eberhardt und Eckart Ehlers, Verlag Michael Jung, Kiel 2010 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenk == {{PBuB|ID=1431}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1938]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Ingenieur]] q5ukv3xe8t3bpx2dlkcpqw8bun8mk42 0 193189 1076216 1075844 2026-08-15T22:38:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076216 wikitext text/x-wiki [[Bild:Kulturspeicher_Doerenthe_Wolfgang_Rieck_07.JPG|duum|Wolfgang Rieck (2015)]] [[Bild:Kulturspeicher_Doerenthe_Wolfgang_Rieck_02.JPG|duum|Wolfgang Rieck 2015 bi einen Uptridd in dei Kulturspieker [[Dörnt]]]] '''Wolfgang „Hein“ Rieck''' (* [[30. März]] [[1953]] in [[Rostock]])<ref>{{Webarchiv|url=http://www.buetzow-schwaan.de/kuenstler_rieck.htm|wayback=20140927035335|text=Künstler/Rieck.}} Buetzow-Schwaan.de</ref> is ein [[Düütschland|dütschen]] [[Lyrik|Lyriker]], [[Singer]] un [[Ledermaker|Ledermåker]], dei ok [[Plattdüütsche Musik|Musik up Plattdütsch]] rutbrocht het. == Läwen == Wolfgang Riek wier von 1970 an musikålsch aktiv. 1969 bet 1971 för hei as [[Vullmatros]] op [[Hannelsschipp|Hannelsschäp]] von de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/ein_liedermacher_stellt_sich_vor |titel=Ein Liedermacher stellt sich vor - Wolfgang Rieck - Künstler, Liedermacher, Kinderprogramm, Lesung, Rostock, Schwerin |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/ein_liedermacher_stellt_sich_vor |wayback=20230529051135 |text=Ein Liedermacher stellt sich vor - Wolfgang Rieck - Künstler, Liedermacher, Kinderprogramm, Lesung, Rostock, Schwerin |archiv-bot=2026-08-15 22:38:52 InternetArchiveBot }}</ref> Denn studier hei [[Elektrotechnik]] an dei [[Universität Rostock]]. Hei wier Deil von dei Rostocker [[Singeklub KuBa]], wo hei [[Joachim Piatkowski]] begägent is. 1975 begünn hei an dat [[Konservatorium Rostock]], einen Vörgänger von dei [[Hoogschaul för Musik un Theater Rostock]], eine Liehr in [[Sang]] un von 1976 an in klassiche [[Gitarr]] bi Friedhelm Steltner, de hei 1985 afslåten harr. Von 1975 bet 1993 treed hei tauhop mit Joachim Piatkowski as dat Duo [[Piatkowski & Rieck]] up,<ref>{{Internetquelle |autor=click solutions GmbH |url=https://www.wolfgang-rieck.de/ueber_mich/piatkowski_rieck |titel=Piatkowski & Rieck |abruf=2025-07-21 |sprache=de}}</ref> dat, so as dei Dramaturg vun dat [[Volkstheater Rostock]] [[Hans-Joachim Theil]] dat anrögt harr, besünners Leder up [[Plattdüütsch|Plattdütsch]] späl. Ierst wieren dat grotendeils traditschonelle Leder, man gau kemen Leder mit Text von de Rostocker Schriewersche [[Lisa Milbret]] un anner plattdüütsche Lyrik dortau. Mit ''Plattdeutsche Lieder'' un ''Utkiek'' kemen twee [[Amiga]]-Alben. 1991 keem de CD ''Old Meklenburg for Ever'' rut. Piatkowski het denn beslåten, dat hei siene Musikkarier upgäwen un lewer as Dokter arbeiden will. Rieck måk von 1992 an mit dat Musikertrio [[Liederjan]] wieder, wo hei den platz von Edzard Wagenaar. Hei bleev bet 2001 in dei Band.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.liederjan.com/historie.htm |titel=Liederjan online! |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.liederjan.com/historie.htm |wayback=20250519134352 |text=Liederjan online! |archiv-bot=2026-08-15 22:38:52 InternetArchiveBot }}</ref> Hüd triddt Wolfgang Riek meist allein up un giwt Seminaren. Siene Konzert ümfåt hoogdütsche un plattdütsche Leder, dei hei deilwies sülwen schriwt un deilwies von anner Schriewer stammt. Hei büddt ok Kinnerprogramm an, so as ''Die Maus im Fernrohr''. Dortau singt hei ok traditschonelle Wiehnachtsleder, Interpretatschonen von [[Ernst Barlach]] un egen Texten tau dat Thema. In’n Dezember 2003 keem siene Solo-CD ''Alles muss sich wandeln'' mit 19 Gastmusiker rut. 2003 geew Rieck mit Jörg Kokott ene CD rut. Mit dei Berliner Musikersche [[Heike Kellermann]] stell vertoont Leder von [[Theodor Kramer]] vör un bröch mit eer ene CD rut. För den Verlag [[Hinstörp]] het Rieck mit an einen [[Höörbook|Hürbauk]] na eine plattütsche Novell von [[John Brinckman]] arbeidt: ''Mottche Spinkus un de Pelz'', de in dat jüüdsche Milieu von [[Güstrow]] in de Midd von dat 19. Johrhunnerd spält. 2016 keem sien Album ''Der singende Mann'' rut. För den Titel in dit Album ''Vergessne Helden'' kreeg hei den [[Liederpreis 2017]]. Rieck spält [[Gitarr]], [[Banjo]], [[Fleut]], [[Mundharmonika]], [[Mandolin]] un [[Konzertina]]. == Pries == * 1979 (mit Joachim Piatkowski) und 1983 (mit dem „Liederzirkus“) Höövdpries bi den [[DDR-Chansondaag]] in [[Frankfort an de Oder|Frankfort/Oder]] * 1985 [[Kulturpries von dei Stadt Rostock]] (mit Joachim Piatkowski) * 1986 [[Bad-Bemsen-Pries|Bad Bemsen-Pries]] (mit Joachim Piatkowski) * 1988 [[Kulturpries von dei Bezirk Rostock]] (mit Joachim Piatkowski) * 2003: [[Liederbestenliste|Lederbestenlist]] för ''Alles muss sich wandeln'' * 2017: [[Liederbestenliste|Lederpries 2017]] för ''Vergessene Helden'' * 2020: [[Johannes-Gillhoff-Pries]]<ref>{{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/kultur/buch/Lyriker-Wolfgang-Rieck-erhaelt-Gillhoff-Preis,gillhoffpreis104.html |wayback=20200324152825 |text=''Lyriker Wolfgang Rieck erhält den Gillhoff-Preis'' |archiv-bot=2026-03-14 09:53:00 InternetArchiveBot }}, NDR-Meldung vom 23. März 2020, abgerufen am 23. März 2020</ref> == Diskografie == === Solo-CD === * ''Mottche Spinkus un de Pelz''. Kabinettstück von dei plattdütsch Dichter John Brinckman – eine Geschicht ut den jüdschen Milieu von de Stadt Güstrow (Hürbauk)[http://d-nb.info/1205103511%7CDNB-Link] * ''Peter Lurenz bi Abukir''. Alles muss sich wandeln – 16 Lieder aus eigener Feder sowie vertonte Lyrik verschiedener Dichter (2003) * ''Der singende Mann'' (2017) === CD mit Heike Kellermann === * ''Was solln wir noch beginnen'' (2006) === Kinner-CD === * ''Die Maus im Fernrohr'' – Leder un Lügenmärken von dei Seefohrt (2002) * ''Adele-Ukulele'' – oder warum mit Musik alles besser geht (2007) * ''Wir können alles werden'' (2014) === Duo Piatkowski & Rieck === * LP ''Plattdeutsche Lieder'' – traditionelle und eigene Lieder aus dem norddeutschen Sprachraum (1983) * LP ''Utkiek'' – eigene plattdeutsche Lieder in aufwändigen, kunstvollen Arrangements (1987) * CD ''Old Meklenborg for ever'' – 18 neue plattdeutsche Lieder, modern arrangiert, aus eigener Feder und von anderen Textautoren (1991) === DVD === * ''Lebens-Töne'' – ein professionell produzierter Film über den Sänger und Liedermacher Wolfgang Rieck == Literatur == * Jan Wielgohs: ''Rieck, Wolfgang''. In: ''Wer war wer in der DDR?'' 5. Ausgabe. Band 2. Ch. Links, Berlin 2010, <nowiki>ISBN 978-3-86153-561-4</nowiki>. == Weblenk == * Literatur über Wolfgang Rieck in der Landesbibliographie MV * [http://wolfgang-rieck.de/ Website von Wolfgang Rieck] * [https://web.archive.org/web/20240222153512/https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/mit_ihm_waere_ich_ueberall_hin_gegangen Musikalische Lesung] * Heike Kellermann, Wolfgang Rieck: [http://www.kramerprogramm.de/programm.html Konzert- und Literaturprogramm nach Texten von Theodor Kramer] == Fautnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1953]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Börger von de DDR]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Musiker]] [[Kategorie:Lyrik]] r5kybyqncbk3uv1nummxpn93dv5xl1o 0 193229 1076214 1075842 2026-08-15T22:25:54Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076214 wikitext text/x-wiki '''Wisconsin Pomeranian''' oder '''Wisconsin Platt''' is een [[Oostpommersch Platt|oostpommerschen]] Dialekt, den [[Pommern|pommersch]], besünners [[Hinnerpommern|hinnerpommersch]] Uutwannerers, in’n fröhen 19.&nbsp;Jaarhunnnerd in de [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]] mitbröchten.<ref>{{Internetquelle |url=https://blog.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |titel=Die Pommernvereinigungen in den USA |werk=Blog Pommerscher Greif e.&nbsp;V. |datum=2012-02-09 |abruf=2020-02-19 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://blog.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |wayback=20200721091751 |text=Die Pommernvereinigungen in den USA |archiv-bot=2026-08-15 22:25:54 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://pvcw.org/Languages/Oral-Examples |titel=Wisconsin Platt Today |werk= |hrsg=Pommerscher Verein Central Wisconsin |datum= |abruf=2020-02-19 }} {{Webarchiv|url=https://pvcw.org/Languages/Oral-Examples |wayback=20200214134335 |text=Wisconsin Platt Today |archiv-bot=2026-08-15 22:25:54 InternetArchiveBot }}</ref> == Varietäten == De verscheden pommerschen Dialekten in Wisconsin unnerscheedt sik je na de Afkumst van de Uutwannerers.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.shh.mpg.de/440148/soundcomparisons |titel=Sound Comparisons |abruf=2020-02-19 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.shh.mpg.de/440148/soundcomparisons |wayback=20200811004605 |text=Sound Comparisons |archiv-bot=2026-08-15 22:25:54 InternetArchiveBot }}</ref> * [[Stettin]], Wisconsin<ref name="Stettin">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_Stettin_Dl |titel=Sound Comparisons…: ''Wisconsin Pomeranian: Stettin'' |abruf=2020-02-19}} [hat nur Aussprache-Angaben in IPA und keine Schreibweisen]</ref> ** middelsassisch ê > lang ''e'' [e:] (''twee'', ''Knee'', ''Eeke'') ** middelsassisch ''ô'' > lang o [oʊ~o:] (''gout'', ''Fout'', ''Koh'' , ''Stool'') ** middelsassisch lang ''ö'' unrund maakt (''green'' „gröön“, ''ääve'' „över“, ''hääre'' „hören“) ** middelsassisch kort ''ö'' unrund maakt (''sess'' „söss“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-ôs-'' ** g- in’n Anluud vöör depen Vokalen [g] (''Goare'' „Garten“; ''gout'' „gut“), vöör hogen Vokalen [j] (''Jääs'' „Gänse“) * [[Maine]], Wisconsin<ref name="Maine">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_TownofMaine_Dl |titel=Sound Comparisons...: ''Wisconsin Pomeranian: Town of Maine'' |abruf=2020-02-19}}</ref> ** middelsassisch ''ê'' ''> ei (twei „zwei“, Knei „Knie“, Eik „Eiche“)'' ** middelsassisch ''ô'' > ''au'' (''jaut'' „gut“, ''Faut'' „Fuß“, ''Kau'' „Kuh“, ''Staul'' „Stuhl“) ** middelsassisch lang ''ö'' diphthongeert (''greun'' „grün“, ''euve'' „über“) oder unrund maakt (''häre'' „höre“) ** middelsassisch kort ''ö'' bewaart (''söss'' „sechs“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-ôs''- (daraus ''Jaus'' „Gans“) ** anlautendes g- as [j] artikuliert (''Jaus'' „Gans“, ''Joare'' „Garten“, ''jaut'' „gut“) * Naugart, Wisconsin<ref name="Naugart">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_Naugart_Dl |titel=Sound Comparisons…: ''Wisconsin Pomeranian: Naugart'' |abruf=2020-02-19}}</ref> ** middelsassisch ê > ''ei'' (''twei'' „zwei“, ''Knei'' „Knie“, ''Eik'' „Eiche“) ** middelsassisch ''ô'' > ''au'' (''gaut'' „gut“, ''Faut'' „Fuß“, ''Kau'' „Kuh“, ''Staul'' „Stuhl“) ** middelsassisch lang ''ö'' unrund maakt (''grään'' „grün“, ''äve'' „über“, ''här'' „höre“) ** middelsassisch kort ''ö'' unrund maakt (''sess'' „sechs“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-âs-'' (''Gaas'' „Gans“) ** ''g-'' in’n Anluud vöör depen Vokalen as [g] artikuleert (''Gaas'' „Gans“, ''Goare'' „Garten“, ''gaut'' „gut“) == Spraakbispelen == Bispeelsätz (sachtens [[Marathon County]], Wisconsin):<ref name="PlattTied">{{Internetquelle |url=https://pvcw.org/Languages/Platt-Tied-Low-German-Time |titel=Platt Tied (Low German Time) |abruf=2020-02-19 }} {{Webarchiv|url=https://pvcw.org/Languages/Platt-Tied-Low-German-Time |wayback=20200214134341 |text=Platt Tied (Low German Time) |archiv-bot=2026-08-15 22:25:54 InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |Sommer iss een gaude Tied vom johr. |- |Spoad im sommer goahe wi tum fair. |- |Bald fingt dat högen wedder an. |- |Vääl lüüd warre in Juni verfriegt. |- |Miine hund het angst wenn dat buten dunnerd. |- |Frühe johr hevve wi noa kark sommer shoal hin gahn. |- |Ik hass dat unkrut vom goade ut trecken. |- |Vääl scheune blomen finge nu an tum blömen. |- |Dat fischen is an diise johr tied gaut. |} Interview (18. Juni 1968) mit ene Plattdüütsche, Hamborg, geb. 1903, Marathon County, WI:<ref>{{Internetquelle |url=https://language.mki.wisc.edu/german-american-dialect-recordings/female-speaker-born-1903-hamburg-marathon-county-wi-date-place-of-interview-june-18-1968-marathon-county-wi-interviewer-jurgen-eichhoff-nagda-record-number-eic-20/ |titel=Female speaker, born 1903, Hamburg, Marathon County, WI. Date/Place of Interview: June 18, 1968, Marathon County, WI. Interviewer: Jürgen Eichhoff NAGDA Record Number: EIC 20 |abruf=2020-02-26 |sprache=en-US}}</ref> – Jeef dat hier an’n Anfang auch Indianer? – Ja, aber weer ma wenich, sehr wenich. Mej Vatter secht, dat öfters Winters dann hadde wecke bi ehr im Busch ehr Wintercamp hatt. Un da hadd’er a Körf moakt va Elm, slippery Elm, un da hadd'er seine Körf upbrecht un hadde sich doa Äten veur [=&nbsp;vör] tuuscht, Brot odder wat weer tum Äten wäst. Awers da hadder öfters uck Hirschfleisch bräächt. Awer sehr väl Indians sin nich wäst hier, groad hier in dissen Town sind uck a poar wäst, awer ein Famielch is sogoar, ne, de Jung is denn inne Schaul jaa [=&nbsp;gahn], awer sogar der Schaulleerer, de hett Angst hatt vor dei un hatt alles daa [=&nbsp;doan] wat he no künn, damit dat se nich inne Schaul kommen schulle. == Footnoten == <references />{{Navigatschoonsliest Plattdüütsch buten Europa}} [[Kategorie:Pommern]] [[Kategorie:Wisconsin]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Dialekt]] rl01azxojel2w3szrq29mftsxx2u2mg 0 193246 1076207 1075836 2026-08-15T21:40:15Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076207 wikitext text/x-wiki '''Walter Höher''' (* [[22. Februar]] [[1925]] in [[Schweierte]]; † [[22. August]] [[2015]] ook daar<ref name="BS">{{Internetquelle |autor=Ingo Rous |url=https://blickwinkel-schwerte.de/files/walter-hoeher-verstorben-elsebad-trauert-um-seinen-freund-und-foerderer/ |titel=Walter Höher verstorben: Elsebad trauert um seinen Freund und Förderer |werk=Blickwinkel Schwerte |datum=2015-08-24 |abruf=2017-08-25}}</ref>) was en [[Düütsche Spraak|düütsken]] [[Schoolmeester|Schoolmester]] un [[Plattdüütsch|plattdüütsken]] [[Schriever|Schriewer]]. == Liäwen == Naodem dat he de Volksschole in [[Iärgste]] besöcht hadde, gung he up dat Gymnasium in [[Schweierte]]. Siene Schooltied het de Twede Weltkrieg ünnerbruoken. In’n Krieg is he swaor verwunnt worrn. 1946 make he dann sien Abituur. Daornao besöchte he eerst de höger Hannelsschole un studeer dann in [[Düörpm]] Pädagogik. Later was he Schoolmester in [[Bönen]] un [[Kalthof]]. Vun 1968 an was he bet to siene Penschoon Rekter an Gemeinskopschole Iärgste. He ünnerricht Düütsk un Musik. Höher engageer sik för Plattdüütsk un was in verscheden Organisatschonen, so as de Heimaotverbund Märksk Kreis, in’n ''[[Plattdüütsk Schrieverkring]]'' in’n [[Westfäölsk Heimaotbund]] [[Mönster]] un in de [[Plattdüütske Spraokstie|''Plattdüütske Spraokstie'']] in Mönster. Daorto was he lange Jaohren Geschäftsföhrer un Plattdüütskwaort in’n Heimaotvereen Iärgste. He geew regelmaotig plattdüütske Vüördräge in Verenen un plattdüütsken Oragnisatschonen. He verfaat nich alleen plattdüütske Essays un Bidräge för de regionalen Printmedien, man auk Rundfunkbridräge un plattdüütsche Leder. Een vun sien bekannste Stücken is de Text van dat ''Südwestfalenlied'' dat he 2008 schreew.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.suedwestfalen.com/die-region/wissenswertes/das-suedwestfalen-lied-0 |titel=Das Südwestfalen-Lied {{!}} Südwestfalen |abruf=2025-07-24 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.suedwestfalen.com/die-region/wissenswertes/das-suedwestfalen-lied-0 |wayback=20220701180147 |text=Das Südwestfalen-Lied {{!}} Südwestfalen |archiv-bot=2026-08-15 21:40:15 InternetArchiveBot }}</ref> == Priese == * 1981: 1. Autorenpries van den Märksken Kreises för enen plattdüütsken Schölerliäsweddstried * 1984: 1. Pries bi den Lünscher Schrieverweddstried * Ehrenring van de Stadt Schweierte * [[Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland|Bundsverdeenstkrüüz]] * 1994: [[Andreas-Rottendorf-Pries]] == Wiärke == * ''Dör Bruuk un Tiet. Texte und Lieder''. LP und MC. Sülwstverlag,Iärgste1980. * ''Luster maol. Texte und Lieder''. LP. Sülwstverlag,Iärgste1984. * ''Hiärwestblaumen. En bunten Struuss för Frönne van dä plattdütsche Spraoke''. Herausgegeben vom Heimatverein Ergste,Iärgste1984. * ''Chrisdaggsklocken klingt. Plattdeutsch zur Winter- und Weihnachtszeit in Wort und Klang''. LP und MC. Linnepe Verlag, Schwerte 1988; Erweiterte Neuauflage als CD 2008. * ''Miärkische Kost, mündkesmaote''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1992. * ''Luster mol „hör mal zu“. Walter Höher singt plattdeutsche Lieder''. MC. Sülwstverlag, Schwerte-Ergste 1993. * ''Plattdeutsch hören – Hochdeutsch mitlesen. Mundarten im Märkischen Kreis und in den angrenzenden Gebieten. 50 Jahre plattdeutsche Aufnahmen''. 9 Bücher bzw. CDs. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 2008, ISBN 978-3-926890-32-0. ; tohaupe mit Horst Ludwigsen * ''Wörterbuch südwestfälischer Mundarten''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1997, ISBN 3-926890-13-4. * ''Rüüm(e)straote. Gereimtes und Ungereimtes in westfälisch-märkischem Platt''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1999. == Weblenke == {{PBuB|1743}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2015]] [[Kategorie:Boren 1925]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] mkb6qh73bbkw2hapwvl7rjeu2o6k42y 0 193260 1076181 1075817 2026-08-15T19:29:15Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076181 wikitext text/x-wiki '''Susanne Bliemel''' (* [[1968]] in [[Swerin]], [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]]) is ene [[Düütschland|dütsche]] [[Schoolmeester|Lihrersche]], [[Radio|Radiomoderåtersche]] un [[Plattdüütsch|plattdütsche]] [[Schriever|Schriewersche]]. Sei is bekannt as Moderåtersche von de [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|mäkelborg-vöpommersch]] Radioreeg ''[[Plappermoehl|De Plappermoehl]]''. == Läwen == Bliemel studie [[Germanistik]] un [[Slawistik]] in [[Güstrow]], in [[Odessa]] in de [[Ukraine]] un in [[Griepswold]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=5031 |titel=Autor: Susanne Bliemel |abruf=2025-07-25 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=5031 |wayback=20250517125630 |text=Autor: Susanne Bliemel |archiv-bot=2026-08-15 19:29:15 InternetArchiveBot }}</ref> Nå den Studium ünnerricht Bliemel an’e Schaul. Von 1998 bet 2004 wier se Studienleidersche an dat Landsinstitut för Schaul un Utbilldung von [[Mekelnborg-Vörpommern|Mäkelborg-Vörpommern]]. Dortau arbeid sei 15 Jaren as Plattdütschbeopdragte von dat Land un Beopdragte för dat Programm „Meine Heimat – Mein modernes Mecklenburg-Vorpommern“.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Bliemel-Susanne/ |titel=Bliemel, Susanne |abruf=2025-07-25 |sprache=de-DE}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.bildung-mv.de/unterricht/rahmenplaene/rahmenplaene-fuer-die-allgemein-bildenden-faecher/niederdeutsch/ |titel=Niederdeutsch |abruf=2025-07-25 |sprache=de-DE}}</ref> Sei läwt as frieberoplich Schriewersche un Språk- un Kulturvermiddlersche in Mäkelborg.<ref name=":0" /> Von 2001 an wier Bliemel bi [[NDR 1 Radio MV]] togang un moderier dor ünner anner tauhop mit [[Thomas Lenz]] de plattdütsche Radioreeg [[Plappermoehl|''De Plappermoehl'']].<ref name=":0" /><ref>{{Internetquelle |autor=NDR.de |url=https://www.ndr.de/radiomv/sendungen/de_plappermoehl |titel=De Plappermoehl - die plattdeutsche Traditionssendung |abruf=2025-07-25 |sprache=de}}</ref> Dotau engagiert sei sik för dei plattdütsche Språkpläg’, schirwt plattdütsche Geschichten un oewersett hogdütsche Bäuker in’t Platdütsche. Se het twee Döchter.<ref name=":0" /> == Priesen == * 2020: [[Fritz-Reuter-Pries (Hamborg)|Fritz-Reuter-Pries]] von dei [[Carl-Toepfer-Stiftung]] Hamborg<ref>{{Internetquelle |autor=NDR |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |titel=Fritz-Reuter-Preis 2020 geht an Susanne Bliemel |werk= |hrsg= |datum=2020-03-02 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200328020626/https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |archiv-datum=2020-03-28 |abruf=2020-07-13 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |wayback=20200328020626 |text=Fritz-Reuter-Preis 2020 geht an Susanne Bliemel |archiv-bot=2026-08-15 19:29:15 InternetArchiveBot }}</ref> * 2021: [[Unkel-Bräsig-Pries]] <ref>{{Internetquelle |url=https://www.länderzentrum-für-niederdeutsch.de/plattduetsch-autorendag-inn-botanischen-gorden-am-29-august/ |titel=Plattdütsch-Autorendag in´n Botanischen Gorden am 29. August |werk=länderzentrum-für-niederdeutsch.de |datum=2021-08-25 |abruf=2023-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://www.xn--lnderzentrum-fr-niederdeutsch-0pc17e.de/plattduetsch-autorendag-inn-botanischen-gorden-am-29-august/ |wayback=20240229142247 |text=Plattdütsch-Autorendag in´n Botanischen Gorden am 29. August |archiv-bot=2026-08-15 19:29:15 InternetArchiveBot }}</ref> * 2023: Pries von dei ''[[Stiftung Mecklenburg]]'' <ref>{{Internetquelle |url=https://stiftung-mecklenburg.de/aktuelles/infos-neues/de-pries-von-stiftung-maekelborg-geiht-an |titel=de Pries von de Stiftung Mäkelborg geiht an … |werk=stiftung-mecklenburg.de |datum=2023-12-07 |abruf=2023-12-13}}</ref> == Wark == * ''Wenn de Gott oewer nu’n Lock hett''. Plattdeutsche Geschichten, [[Hinstörp]], [[Rostock]] 2012, ISBN 978-3-356-01526-3. * Stephan Bliemel: ''Kaspar un de Klabauterkatt''. Ins Niederdeutsche übertragen von Susanne Bliemel, Bilder von Peter Bauer,Hinstörp, Rostock 2013, ISBN 978-3-356-01591-1. * ''Dat wier de Nachtigall un nich de Uhl …'' Plattdeutsche Geschichten. [[Hinstörp]], Rostock 2017, ISBN 978-3-356-02149-3. * ''Bananen vör de Sœgen … Plattdeutsche Geschichten aus Norddeutschland.''Hinstörp, Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02326-8. * ''Nieges ut Hoppenhagen.'' Bilder von Silke Herr, [[Hinstörp]], Rostock 2023, ISBN 978-3-356-02484-5. Oewersett in’t Plattdüütsche * ''Ünnerwägens in de Hansetiet: de Abrafaxe up platt.'' Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-248-9. * ''De Schatz von de Likedeelers: de Abrafaxe up platt.'' Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-249-6. '''Toondräger''' * ''De Mallbüdel – de 100 besten Witze ut de Plappermœhl''. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller, u.&nbsp;a. Susanne Bliemel, Tennemann Media, [[Swerin]] 2007. * ''De niege Mallbüdel: miehr Witze ut „De Plappermoehl“''. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller: Susanne Bliemel, [[Marianne Meier]] und [[Norbert Bosse]], Tennemann Media, [[Swerin]] 2012, ISBN 978-3-941452-24-4. * ''Rudolf Tarnow – Mötst di nich argern''. Hörbuch u.&nbsp;a. gelesen von Susanne Bliemel, Tennemann Media, [[Swerin]] 2018, ISBN 978-3-941452-54-1. * ''Kaspar un de Klabauterkatt''. Plattdeutsches Hörbuch für Kinder. Gelesen von Susanne Bliemel unter der Regie von Rainer Schobeß, [[Hinstörp]], Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02295-7. == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrieverschen|List von plattdütschen Schriewerschen]] == Weblenk == {{PBuB|5031}} * Hinstörp Verlag: ''[https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Bliemel-Susanne/ Susanne Bliemel]'' (hoogdüütsch) == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Boren 1968]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schoolmeester]] [[Kategorie:Radio]] [[Kategorie:Journalismus]] kz44wcn9ilq4wyenca3y0yg92ulab2h 0 193338 1076130 1075780 2026-08-15T15:22:55Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076130 wikitext text/x-wiki [[Bild:Otto_Garber.jpg|duum|Otto Garber, üm 1940]] '''Otto Garber''' (* [[3. Juli]] [[1880]] in [[Lassahn]]; † [[17. Oktober]] [[1949]] in [[Ratzborg]]) wier en [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schriewer]]. == Leven == Garber stamm ut ene Burenfamilie. Hei måk ene Lier as [[Schoolmeester|Schaulmeister]] an dat Liererseminår in [[Ratzborg]].<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1519 |titel=Autor: Otto Garber |abruf=2025-07-28 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1519 |wayback=20250215133814 |text=Autor: Otto Garber |archiv-bot=2026-08-15 15:22:54 InternetArchiveBot }}</ref> Hei arbeid denn an Schaulen in [[Kiel]], [[Reinbeek]], [[Lassahn]] un Ratzborg. In’n [[Eerste Weltkrieg|Iersten Weltkrieg]] wier hei Soldaat un is swaar verwunnt worrn. Hei wier Liddmåt in’n [[Heimatbund Hartogdom Loonborg|''Heimatbund Hartogdom Loonborg'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://ratzeburg.de/index.php?La=1&object=tx,2559.202.1&kat=&kuo=2&sub=0 |titel=Start / Ratzeburg |abruf=2025-07-28}}</ref> Hei läw in St. Georgsbarg an’n Ratzborger See. == Pries un Ihren == Garber kreeg 1939 den [[Johann-Hinrich-Fehrs-Pries]].<ref name=":0" /> In [[Mölln]] dregt de ''Otto-Garber-Weg'' sien Nåm, in Ratzborg de ''Otto-Garber-Straße.'' == Wark == * ''Up Posten: Kriegsbiller ut de Vogesen.'' Lühr & Dircks, [[Gaarn]] 1916 ([[Plattdütsche Volksböker]]; 7). * ''Stina Dreews: veer Vertelln.'' [[Quickborn-Verlag]], [[hamborg]] 1918 (Quickborn-Bücher; 20). * ''Grundwater: twölf Ämmer ut'n plattdütschen Sood''. Nordischer Heimatverlag H. H. Nölke GmbH, [[Borsholm]] 1921. * ''Smöken und andere Novellen'' Beltz, Langensalza 1923 (Aus deutschem Schrifttum und deutscher Kultur; 33) (Heimaterde; 4). * ''De Schoolmeisterbuer: een Stück Leben twüschen Book un Ploogsteert''. [[Wachholtz]], [[Niemünster]] 1924. * ''Ut de Bilad''. Heimatverlag, [[Ratzborg]] 1927. * ''Een von de Ohlen''. [[Quickborn-Verlag]], [[Hamborg]] 1932. * ''Kamerad, kumm!'' Lauenburger Heimatverlag, [[Ratzborg]] 1940. == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers|List von plattdütschen Schriewers]] == Literatur == * [[Gustav Friedrich Meyer]]: ''Otto Garber zum 60. Geburtstag''. In: ''Die Heimat. Monatsschrift für schleswig-holsteinische Heimatforschung und Volkstumspflege''. Bd. 50 (1940), Heft 7, Juli 1940, S. 97f. ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN846060221_0050/page/105 Digitalisat]). == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Garber, Otto]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 1949]] [[Kategorie:Boren 1880]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schoolmeester]] 2e5y4wo8o49q32bxdnh78xl4h3lts4e 0 193357 1076212 1075840 2026-08-15T22:11:21Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076212 wikitext text/x-wiki '''Wilhelm Schmidt''', Pseudonym: '''Wilhelm Schmidt-Fischerbrook''' (* [[11. März]] [[1872]] in [[Rostock]]; † [[15. Mai]] [[1941]] ok daar) wier en dütschen [[Pädagogik|Pädagog]], [[Journalist]], [[Rutgever|Rutgäwer]] un [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schriewer]]. [[Bild:Wilhelm_Schmidt_(1872-1941).png|duum|Wilhelm Schmidt (1872–1941)]] == Läwen == Wilhelm Schmidt wurr 1872 as Soehn von enen Rostocker [[Schipper (Beroop)|Schipper]] buren. Nåden dat hei dei Brögerschaul besöcht harr, güng he up dei [[Präparandenanstalt]] un denn up dat Lihrerseminår in [[Niekloster]]. Von 1895 bet 1921 wier hei Schaulmeister in [[Rostock]]. V onwägen ene swore Krankheid, güng hei vör de Tied in Penschon. 1898 wier hei Mitbegrünner von den ''[[Plattdütsch Vereins för Rostock un Ümgegend|Plattdütschen Verein för Rostock un Ümgegend]]''. He dröög ut den Wark von [[Fritz Reuter|Fritz Reuters]] un [[John Brinckman]] vör,<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S&aname=Wilhelm%20Schmidt |titel=Schriftsteller im Rundfunk - Autorenauftritte im Rundfunk der Weimarer Republik 1924-1932 |hrsg=Deutsches Rundfunkarchiv |datum= |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20170620202820/http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S |archiv-datum=2017-06-20 |archiv-bot=2024-06-14 22:05:38 InternetArchiveBot |abruf=2015-09-23 }} {{Webarchiv|url=http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S&aname=Wilhelm%20Schmidt |wayback=20170620202820 |text=Schriftsteller im Rundfunk - Autorenauftritte im Rundfunk der Weimarer Republik 1924-1932 |archiv-bot=2026-08-15 22:11:21 InternetArchiveBot }}</ref> wier Sammler von plattdütschen Seggwiesen un Läuschen un woll so de plattdütsche Språk un Kultur bewohren. Hei wier en engen Fründ von den Volkskünnigen [[Richard Vosslo|Richard Voslo]]. Schmidt harr besünners Interess an John Brinckman sien Wark. 1914 gew hei ene John-Brinckman-Biographie rut. Al von 1904 an is hei tauhop mit den Illustrater Adolf Jöhnssen ene Editschoon von Brinckman sien Wark ruttaugäwen. Nå ene Idee von Schmidt, gew dei Stadt Rostock 1922 dat ierste Mål tauhop mit dei Arbeidsgemeinschop von dei Heimåtverein up den Plattdütschen Volksdag den [[John-Brinckman-Pries]] rut. De Pries würr an Dichter, Schriewer, Wätenschopper un Künstler, de sik för dat Plattdütsch insetten, utgäwen. Priesdräger wieren tau’n Bispäl [[Richard Ohnsorg]] un [[Richard Vosslo]]. 1935 kreg Schmidt sülwenst den Pries för sienen Insatt in dei plattdütsche Språkpläg’. Schmidt bruuk verscheden Schriewernåm, so as Wilhelm Fischerbrok un Hinnik Isen för siene Arbeid in Dagbläder. Een Deil von sienen Wark keem ünner den Nåm Wilhelm Schmidt-Fischerbrook oder Wilhelm Schmidt-Rostock rut. Wilhelm Schmidt blew 1941 dod. Hei liggt up den Niegen Dodenhoff in Rostock begråwen (Feld Od 60). == Wark (Utwåhl) == === As Schriewer === * ''Wat Vagel Grip vertellt. Geschichten un Dönken in Meckelbörger Platt'' (Haak, Ribnitz 1910) * ''Seemannsblot orer de Schönheit ut Tripolis'' Schwank, (Sülwstverlag, Rostock 1912) * ''John Brinckman. Leben und Werk'' (Kaufungen, Rostock 1914) * ''De leckern Füsiliere orer De Häunerkrieg in Fischkaten: En Soldatenschwank'' (Sülwstverlag, Rostock 1915) * ''Dünung. Schippermärken und Seemannssagen'' ([[Hinstörp]], [[Wismer]] 1919) * ''Hannis Bo-i un anner Geschichten'' (Koch, Rostock 1933) * ''Ann Strand’n'' (Koch, Rostock 1936) * ''Kiek in de Sünn'' (Koch, Rostock 1940) * ''Ick will juch wat vertellen ... Plattdeutsche Märchen, Rätsel, Läuschen, Geschichten und Gedichte'' ([[Hinstörp]], Rostock 1988) * ''Uemmer manierlich! : Un anner Vertellers'' ([[Hinstörp]], Rostock 1994) * ''Schippermärken un Seemannssagen'' ([[Hinstörp]], Rostock 1996) * ''Adolf Jöhnssen, ein Maler der Heimat'' (1927) * ''Vom Rostocker Pfingstmarkt'' (1931) * ''Detloff Carl Hinstörp. Leben und Wirken eines mecklenburgischen Buchhändlers'' (1931) * ''Meckelbörger Heimatarbeit binnen und buten'' (1933) === As Rutgäwer === * ''Vagel-Grip-Kalender'' (Adlers Erben, Rostock af 1760) * ''Großherzoglich Mecklenburg-Schwerinscher und Mecklenburg-Strelitzer Kalender'' im Volksmund genannt: ''Voß-un-Haas-Kalender'' ([[Hinstörp]], Rostock af 1864) * Ludwig Kreutzer: ''Zehn mecklenburgischen Volkserzählungen'', Illustratschonen von Adolf Jöhnssen (Boldt, Rostock 1904) * [[John Brinckman]]: ''Kasper Ohm un ick'', Illustratschonen von Adolf Jöhnssen (Nister, Nürnberg 1905) * John Brinckman: ''De Generalreeder'' ([[Hinstörp]], [[Wismer]] 1918) == Literatur == * Grete Grewolls: Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon. [[Hinstörp]] Verlag, Rostock 2011, <nowiki>ISBN 978-3-356-01301-6</nowiki>, S. 8894.  * ''Schmidt, Wilhelm''. In: ''Deutsches Literatur-Lexikon''. Bd. 15, Saur, Bern (u.&nbsp;a.) 1993, Sp. 426 * Wilhelm Schmidt: zu seinem 60. Geburtstag. In: Mecklenburgische Monatshefte. Band 8. [[Swerin]] 1932, S. 131–132 (Digitalisat – PDF).  == Kiek ok bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers|List von plattdütschen Schriewer]] == Weblink == {{PBuB|950|NAME=Wilhelm Schmidt}} == Fautnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 1941]] [[Kategorie:Boren 1872]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Rutgever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Heimatforscher]] esklhoxxp5pb8cjk04ajchtsh2yum4s 0 193404 1076208 1075837 2026-08-15T21:41:57Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076208 wikitext text/x-wiki '''Walter Zelinski''' (* [[4. Oktober]] [[1948]] in Elmshoorn, † [[21. Dezember]] [[2019]]) weer en [[Düütschland|düütschen]] [[Schoolmeester]], [[Radiomoderater]] un [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1441 |titel=Autor: Walter Zelinski |abruf=2025-07-31 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1441 |wayback=20240812135505 |text=Autor: Walter Zelinski |archiv-bot=2026-08-15 21:41:57 InternetArchiveBot }}</ref> == Leven == Na siene Schoolteid maak Waler Zelinski ene Leer as Heizungsmonteur in [[Hamborg]]. Daarna studeer he un is [[Schoolmeester]] worrn. Vun 1976 an bet to siene [[Penschoon]] 2012 ünnerricht he an de Samschool [[Trappenkamp]], vundaag de ''Richard-Hallmann-School''. Hier weer he vun 1989 an Schooldirekter. Daarto het Zelinski bi [[NDR 1 Welle Nord]] arbeidt un schreev plattdüütsche [[Glosse (Journalismus)|Glossen]] över [[Sport|Sportthemen]]. 1997 begünn he dat Schrieven för de Radioreeg [[Hör mal ’n beten to|''Hör mal ’n beten to'']]. He bröch ok Böker un Höörböker mit plattdüütschen Kortgeschichten rut.<ref>Andrea May und Michael Jung (Ruutgever): ''Wiehnachten steiht vör de Döör!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2004, [[:de:Special:BookSources/3898820386|ISBN 3-89882-038-6]]</ref> Walter Zelinski weer verheiraadt un Vadder vun ene Dochter. == Wark == * ''Wenn de Hahn kreiht op den Mist ...: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten'', [[Verlag Michael Jung]], [[Kiel]] 2000, ISBN 3-929596-86-5 * ''Von Quarkbüdels un anner Lüüd: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten'', Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-034-3 * [[Andrea May]] und Michael Jung (Ruutgever) ''Wiehnachten steiht vor de Döör!'', Autoren: [[Ines Barber]], [[Udo Bielenberg]], [[Anneliese Braasch]], [[Ulli Brüchmann]], [[Lotte Brügmann-Eberhardt]], [[Heiko Gauert]], Ubbo Gerdes, [[Günter Harte]], Kerstin Kromminga, [[Wolfgang Sieg]], Jasper Vogt, [[Falko Weerts]] und Walter Zelinski, Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-038-6 * ''Kümmt jümmers anners, as een denkt!: ‚Hör mal ’n beten to´-Geschichten‘'', Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-063-7 * ''Beten scheev hett Gott leev!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2009, ISBN 978-3-89882-105-6 == CD’s == * ''Walter Zelinski vertellt: `Hör mal'n beten to´-Geschichten'' (CD), Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-073-4 == Kiek ok bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblink == {{PBuB|ID=1441}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2019]] [[Kategorie:Boren 1948]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Schoolmeester]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Höörspeel]] [[Kategorie:Radio]] [[Kategorie:Moderator]] t79knwgti876ia03refi5fgjh1txl52 0 193559 1076157 1075805 2026-08-15T17:35:27Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076157 wikitext text/x-wiki '''Roel Oostra''', mit vullen Naam '''Roelof Jacobs Oostra''' (* [[29. August]] [[1921]] in [[Oosthem]], [[20. November]] [[2025]]) <ref> [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17976507/oud-directeur-roel-oostra-104-van-de-lawei-in-drachten-overleden ''Oud-directeur Roel Oostra (104) van De Lawei in Drachten overleden''] Omrop Fryslân, 20. November 2025 </ref> weer en [[Nedderlannen (Europa)|nederlandschen]] [[Schriever]] un [[Speelbaas]] van de [[Westfreesche Spraak|westfreesche]] Kabarettgrupp [[De Spinnekop|''De Spinnekop'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p106985507 |titel=Oostra, Roel (1921-) — LodView, giving data a new shape |abruf=2025-08-08 }} {{Webarchiv|url=https://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p106985507 |wayback=20240116102105 |text=Oostra, Roel (1921-) — LodView, giving data a new shape |archiv-bot=2026-08-15 17:35:27 InternetArchiveBot }}</ref> He schreev ok op för dat [[Stellingwarfs kabberet|''Stellingwarfs kabberet'']] up [[Stellingwarfs]]. == Leven == Roel Oostra gung in [[Wolvege]] op School, 1962 wurr Oostra Direkter van dat Kultuurzentrum [[De Lawei|''De Lawei'']] in [[Drachten]] un weer hier 25 Jaren lang aktiv. 1971 kreeg de he [[Freesche Presspries]]. Twüschen 1996 un 2002 schreev un produzeer Oostra noch fiev Programmen up Stellingwarfs för dat ''Stellingwarfs kabberet.'' 2008 nööm dat Kultuurzentrum ''De Lawei'' de lütte Saal in dat Zentrum ''Roel Oostra-Saal''. 2021 fier he sien 100. Boortsdag.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20210828-NO01028005 |titel=Een eeuw Roel Oostra - NDC mediagroep - De Krant van Toen |abruf=2025-08-08}}</ref> == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Börger von de Nedderlannen]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Speelbaas]] [[Kategorie:Westfreesch]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] t1hcjf2m303h44eqoy6at2cxd4j8enu 0 194907 1076196 1075829 2026-08-15T20:46:34Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076196 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} [[Bild:Transistors-white.jpg|duum|Verscheden Transisters in ünneracheedliche THT-Hüüskenformen]] Een '''Transister''' is een elektronisch [[Halvleider]]-Boelement to’n [[Elektronik|Stüren]] oder Verstarken vun meist ringen elektrischen Spannungen un Strööm. He is de wichtigste „aktive“ Deel vun elektroonsche Schalters, de to’n Bispeel in de Nachrichtentechnik, de Leistungselektronik un in [[Reekner|Computersystemen]] bruukt warrt. Besünners wichtig sünd Transisters – meist as In/Uut-Schalter – in integreerten Schaltkreisen, wat de wied verbreedt Mikroelektronik mööglich maakt. Dat Woord „Transister“ is een [[Mengelwoort|Kufferwoord]] uut dat [[Engelsche Spraak|engelsche]] {{Lang|en|'''''trans'''fer res'''istor'''''}}.<ref>[http://nobelprize.org/educational_games/physics/transistor/function/firsttransistor.html ''The First Transistor''] Information zur Herkunft des Wortes „Transistor“ auf der Website der ''The Nobel Foundation''.</ref> == Literatuur == * Ulrich Tietze, Christoph Schenk: Halbleiter-Schaltungstechnik. 12. Oplaag. Springer, Berlin 2002, <nowiki>ISBN 3-540-42849-6</nowiki>.  * Kurt Hoffmann: Systemintegration: Vom Transistor zur großintegrierten Schaltung. 2. Oplaag. Oldenbourg, 2006, <nowiki>ISBN 3-486-57894-4</nowiki>.  * Ulrich Hilleringmann: Silizium-Halbleitertechnologie: Grundlagen mikroelektronischer Integrationstechnik. 6. Oplaag. Springer Vieweg, 2014, <nowiki>ISBN 978-3-8348-1335-0</nowiki>.  * Stefan Goßner: Grundlagen der Elektronik. 11. Oplaag. Shaker, 2019, <nowiki>ISBN 978-3-8440-6784-2</nowiki>.  * Alfred Kirpal: ''Die Entwicklung der Transistorelektronik. Aspekte einer militärischen und zivilen Technik''. In: ''Technikgeschichte.'' Band 59, Heft, 1992, S. 353–369. == Weblenken == * {{Internetquelle |url=https://www.electronicsplanet.ch/bauteile/standard-transistoren.htm |titel=Liste mit Standardtransistoren |werk=electronicsplanet.ch |abruf=2014-12-07}} * {{Internetquelle |autor=Thomas Krueger |url=https://www.dieelektronikerseite.de/Lections/Der%20Transistor%20-%20Ein%20Tausendsassa.htm |titel=Der Transistor – Ein Tausendsassa |werk=dieelektronikerseite.de |datum=2009-04-20 |abruf=2009-06-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.dieelektronikerseite.de/Lections/Der%20Transistor%20-%20Ein%20Tausendsassa.htm |wayback=20090306064130 |text=Der Transistor – Ein Tausendsassa |archiv-bot=2026-08-15 20:46:34 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |autor=Thomas Schaerer |url=https://www.elektronik-kompendium.de/public/schaerer/powsw1.htm |titel=Schalten und Steuern mit Transistoren |werk=elektronik-kompendium.de |datum=2008-02-13 |abruf=2009-06-22}} * {{Internetquelle |autor=Kai Janßen |url=http://www.kjanssen.de/Studium/Forschungen/Diplomarbeit/da/weTEiS/weteis.htm |titel=weTEIS – interaktives Tutorial zu Lehrveranstaltung Entwurf integrierter Schaltungen |werk=kjanssen.de |datum=1999-11-03 |abruf=2010-01-19}} == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} [[Kategorie:Technik]] oux42e0f6nk4ynolc8lgwa23jggtbxc 0 195004 1076127 1075779 2026-08-15T15:11:26Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076127 wikitext text/x-wiki [[Datei:Omar Yaghi 413953 by Christopher Michel 1-7-2025.jpg|mini|hochkant|Omar Yaghi (2025)]] '''Omar Mwannes Yaghi''' (* [[9. Februar]] [[1965]] in [[Amman]], [[Jordanien]]) is en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]]-palästinensisch-jordaansch [[Chemiker]] un Perfesser an de [[University of California, Berkeley]]. 2025 kreeg gemeensam mit [[Susumu Kitagawa]] un [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] den [[Nobelpries för Chemie]] för de Entwicklung vun [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganischer Gerüstverbindungen]].<ref name="nobelprize">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/yaghi/facts/ |titel=Omar M. Yaghi |werk=nobelprize.org |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref><ref name="bbc2025">{{Internetquelle |autor=Georgina Rannard |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0r0l742kpjo |titel=Chemistry Nobel awarded to three scientists for their work on metal organic frameworks |werk=[[British Broadcasting Corporation|bbc.com]] |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref> == Leven == Yaghi stammt ut en palästinensisch Flüchtlingsfamilie. He is in en groot Familie mit begrenztem Togang to Water un ahn Strom upwussen. Mit 15 Jahren truck he in de USA. He hett an de [[University at Albany, The State University of New York]] studeert, wo he 1984 sien [[Bachelor]] kreeg. Sien Doktertitel kreeg he 1990 an de [[University of Illinois]]. Ansluutend weer he för dree Johr <!-- 1990–1992 --> as [[National Science Foundation|NSF]]-[[Fellow]] in [[Harvard University|Harvard]]. Dornah is he an de [[Arizona State University]] gahn, bevör he 1999 an de [[University of Michigan]] as ''Robert W. Parry Collegiate Professor'' wesseln dee.<ref>{{Internetquelle |autor=Nancy Imelda Schafer |url=http://archive.sciencewatch.com/nov-dec2004/sw_nov-dec2004_page3.htm |titel=U. Michigan’s Omar Yaghi on What’s In Store for MOFs |werk=sciencewatch.com |hrsg=15,6 |datum=2004-11 |sprache=en |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110811114326/http://archive.sciencewatch.com/nov-dec2004/sw_nov-dec2004_page3.htm |archiv-datum=2011-08-11 |abruf=2025-10-09}}</ref> Vun Januar 2006 bit 2012 weer he an de [[University of California, Los Angeles]] tätig.<ref>{{Internetquelle |url=http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |titel=Omar M. Yaghi |werk=ucla.edu |sprache=en |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120210165059/http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |archiv-datum=2012-02-10 |abruf=2025-10-09 }} {{Webarchiv|url=http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |wayback=20120210165059 |text=Omar M. Yaghi |archiv-bot=2026-08-15 15:11:26 InternetArchiveBot }}</ref> Yaghi forscht an [[Metal Organic Framework]]s un anner Gerüsten, de [[Waterstoff]]<ref>{{Internetquelle |autor=Susanne Donner |url=http://www.evolutionsbiologie.uni-konstanz.de/files/resourcesmodule/@random4628a2600c6a7/1183617735_HB060921.pdf |titel=Kleiner Tank mit großen Löchern |werk=[[Handelsblatt]] |datum=2006-09-21 |seiten=9 |format=pdf; 362&nbsp;kB |kommentar=wiedergegeben auf uni-konstanz.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070720175639/http://www.evolutionsbiologie.uni-konstanz.de/files/resourcesmodule/@random4628a2600c6a7/1183617735_HB060921.pdf |archiv-datum=2007-07-20 |abruf=2025-10-09}}</ref> oder [[Kohlendioxid]]<ref>{{Internetquelle |autor=Ben Schwan |url=https://www.heise.de/news/Klimagas-Schlucker-am-Schornstein-187085.html |titel=Klimagas-Schlucker am Schornstein |werk=[[heise online]] |datum=2008-03-05 |abruf=2025-10-09}}</ref> spiekern un wenn nödig weer afgeven können. ==Ehrungen== 2007 kreeg he den [[Newcomb Cleveland Prize]] vun de [[American Association for the Advancement of Science|AAAS]] för de best wetenschaplich Arbeit un för butergewöhnlich Leistungen in de Wetenschap. Ebenfalls 2007 wurr he mit de [[Materials Research Society]] Medal uttekent.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mrs.org/advancing-careers/award-central/fall-awards/mrs-medal |titel=MRS Medal Recipients |werk=mrs.org |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref> 2010 kreeg he den [[Centenary Prize vun de Royal Society of Chemistry]]. 2015 wurr he mit den [[König-Faisal-Pries]] in de Kategorie Wetenschap un 2017 mit den [[Albert Einstein World Award of Science]] un den [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]] uttekent. 2018 kreeg he den [[Wolf-Pries]] för Chemie, för 2019 wurr hüm de [[Gregori-Aminoff-Pries]] tospraken. Ok in dat Johr 2019 wurr Yaghi in de [[National Academy of Sciences]] wählt, 2022 in de [[American Academy of Arts and Sciences]]. 2020 kreeg ge de [[August-Wilhelm-von-Hofmann-Denkmünt]].<ref>{{Internetquelle |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/anie.202005849 |titel=GDCh Awards 2020/DBG Awards 2020: Graphical Abstract |werk=Angewandte Chemie International Edition |datum=2020-06-11 |abruf=2025-10-09}}</ref> In dat glieker Johr wurr Omar Yaghi as Liddmaat vun de Sektschoon Chemie in de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina]] upnommen. 2023 wurr hüm de [[Wilhelm-Exner-Medaille]] verleeht.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wilhelmexner.org/medalists/omar-m-yaghi/ |titel=Omar M. Yaghi |werk=Wilhelm Exner Medaillen Stiftung |sprache=de-AT |abruf=2025-10-14}}</ref> 2024 wurr he mit den [[Tang Prize]] in de Kategorie „Nahhollend Entwicklung“ uttekent<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tang-prize.org/en/media_detail.php?id=1935&cat=24 |titel=Omar M. Yaghi Receives 2024 Tang Prize in Sustainable Development for Groundbreaking Work in Innovative Materials for Carbon Capture, Energy Storage, and Water Harvesting |werk=tang-prize.org |datum=2024-06-18 |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref> un ebenfalls 2024 mit den [[Balzan-Pries]] för sien Bidrääg to „Nanoporöse Materialien för Umweltanwendungen“.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.balzan.org/de/preistraeger |titel=Preisträger: 2024 |werk=balzan.org |abruf=2025-10-09}}</ref> För 2025 kreeg Yaghi den [[Von Hippel Award]] tospraken. Mit [[Susumu Kitagawa]] un [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] kreeg he 2025 den [[Nobelpries för Chemie]] für die Entwicklung [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganischer Gerüstverbindungen]].<ref name="bbc2025" /> == Wat he herutbrocht hett (Utwahl) == * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi, Guangming Li, Hailian Li |Titel=Selective binding and removal of guests in a microporous metal–organic framework |Sammelwerk=Nature |Band=378 |Nummer=6558 |Datum=1995 |Seiten=703–706 |DOI=10.1038/378703a0}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi, Hailian Li |Titel=T-Shaped Molecular Building Units in the Porous Structure of Ag(4,4‘-bpy)·NO₃ |Sammelwerk=Journal of the American Chemical Society |Band=118 |Nummer=1 |Datum=1996 |Seiten=295–296 |DOI=10.1021/ja953438l}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi et al. |Titel=Synthetic Strategies, Structure Patterns, and Emerging Properties in the Chemistry of Modular Porous Solids |Sammelwerk=Accounts of Chemical Research |Band=31 |Nummer=8 |Datum=1998 |Seiten=474–484 |DOI=10.1021/ar970151f}} * {{Literatur |Autor=Hailian Li et al. |Titel=Design and synthesis of an exceptionally stable and highly porous metal-organic framework |Sammelwerk=Nature |Band=402 |Nummer=6759 |Datum=1999 |Seiten=276–279 |DOI=10.1038/46248}} * {{Literatur |Autor=Mohamed Eddaoudi et al. |Titel=Modular Chemistry: Secondary Building Units as a Basis for the Design of Highly Porous and Robust Metal−Organic Carboxylate Frameworks |Sammelwerk=Accounts of Chemical Research |Band=34 |Nummer=4 |Datum=2001 |Seiten=319–330 |DOI=10.1021/ar000034b}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi et al. |Titel=Reticular synthesis and the design of new materials |Sammelwerk=Nature |Band=423 |Nummer=6941 |Datum=2003 |Seiten=705–714 |DOI=10.1038/nature01650 |PMID=12802325}} * {{Literatur |Autor=Jesse L. C. Rowsell, Omar M. Yaghi |Titel=Metal–organic frameworks: a new class of porous materials |Sammelwerk=Microporous and Mesoporous Materials |Band=73 |Nummer=1-2 |Datum=2004 |Seiten=3–14 |DOI=10.1016/j.micromeso.2004.03.034}} * {{Literatur |Autor=Adrien P. Côté et al. |Titel=Porous, Crystalline, Covalent Organic Frameworks |Sammelwerk=Science |Band=310 |Nummer=5751 |Datum=2005 |Seiten=1166–1170 |DOI=10.1126/science.1120411 |PMID=16293756}} * {{Literatur |Autor=E.C. Spencer et al. |Titel=Determination of the hydrogen absorption sites in Zn₄O(1,4-benzenedicarboxylate) by single crystal neutron diffraction |Sammelwerk=Chemical Communications |Band= |Nummer=3 |Datum=2005 |Seiten=278–280 |DOI=10.1039/b511941c }} * {{Literatur |Autor=Baoling Huang et al. |Titel=Thermal conductivity of a metal-organic framework (MOF-5): Part II. Measurement |Sammelwerk=International Journal of Heat and Mass Transfer |Band=50 |Nummer=3-4 |Datum=2006 |Seiten=405–411 |DOI=10.1016/j.ijheatmasstransfer.2006.10.001}} * {{Literatur |Autor=Hong‐Cai Zhou, Jeffrey R. Long, Omar M. Yaghi |Titel=Introduction to Metal–Organic Frameworks |Sammelwerk=Chemical Reviews |Band=112 |Nummer=2 |Datum=2012 |Seiten=673–674 |DOI=10.1021/cr300014x }} * {{Literatur |Autor=Hiroyasu Furukawa et al. |Titel=The Chemistry and Applications of Metal-Organic Frameworks |Sammelwerk=Science |Band=341 |Nummer=6149 |Datum=2013 |Seiten= |DOI=10.1126/science.1230444}} == Weblinks == {{Commons|Omar M. Yaghi|Omar Yaghi}} * Liddmaatsindrag vun [https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/omar-yaghi/ Omar Yaghi] bi de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Nationalen Akademie der Wissenschaften Leopoldina]] * [http://yaghi.berkeley.edu/ Website vun dat Yaghi Laboratory] * {{Academictree|chemistry|59430}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1185536280|VIAF=7620155769100727880007}} {{SORTIERUNG:Yaghi, Omar}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Jordanien]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1965]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] fuf6gqjs0icvngych7bizbji003xit1 0 195131 1076136 1075786 2026-08-15T16:10:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076136 wikitext text/x-wiki [[Datei:Raulfs, Philipp.jpg|mini|Philipp Raulfs, 2018]] '''Philipp Raulfs''' (* [[25. April]] [[1991]] in [[Gifhorn]])<ref name="Handbuch 2017">[[Gabriele Andretta]] (Hrsg.), Referat für Presse, Öffentlichkeitsarbeit, Protokoll: ''Landtag Niedersachsen. [[Handbuch des Niedersächsischen Landtages]] der 18. Wahlperiode. 2017 bis 2022'', 1. Auflage, Hannover: Niedersächsischer Landtag, 2018, S. 131</ref> is en düütsch Politiker ([[SPD]]). He is siet 2025 [[Landraat]] vun den Landkreis Gifhorn. Tovör weer he van 2017 bit 2025 Afordneter vun den [[Landdag Neddersassen]]. == Leven == An den Realschoolafsluss 2007 hett Philipp Raulfs en Utbillen to’n Mechatroniker anslooten. Nah dat Fackabitur 2012 studeer he in’n dualen Studium Konstruktschoonstechnik an de [[Hochschool Hannover]]. 2016 hett he en Maschinenbaustudium an de [[Leibniz Universität Hannover]] upnommen, dat he 2019 mit den Master of Science afslooten hett.<ref>{{Internetquelle |autor=Philipp Raulfs |url=https://www.philipp-raulfs.de/ausbildung-und-beruf/ |titel=Ausbildung und Beruf |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-05-12 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://www.philipp-raulfs.de/ausbildung-und-beruf/ |wayback=20201001121150 |text=Ausbildung und Beruf |archiv-bot=2026-08-15 16:10:36 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/alle/,cms_id,341,ausschuss_id,42,abgeordneten_id,202805.html |titel=Abgeordnetenprofil von Philipp Raulfs |werk= |hrsg=Landtag Niedersachsen |datum= |abruf=2020-05-12 |sprache=de}}</ref> == Politik == Raulfs weer van 2011 bit 2025 Liddmaat in den Raat vun de Gemeend [[Hillerse]]. Dor weer he van 2011 bit 2021 Vörsitter vun de SPD-Fraktschoon, van 2021 bit 2025 weer he ehrenamtlicher Börgermeester vun de Gemeend Hillerse. Den [[Samtgemeenderaat]] [[Samtgemeend Meinersen|Meinersen]] hörr he van 2016 bit 2023 an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sitzungsdienst-meinersen.de/bi/pa020.asp?PALFDNR=1 |titel=Samtgemeinderat Meinersen |hrsg=Internetseite Bürgerinformationssystem ALLRIS®net. |abruf=2024-10-03 }}</ref> Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2017]] kreeg he en Direktmandat in den [[Landdagswahlkreis Gifhorn-Süüd]]. Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2022]] kunn he dat Direktmandat verteidigen. Sien Landdagsmandat hett he an*n 18. November 2025 in’t Vörfeld vun sien Amtsanträe as Landraat daalleggt. För hüm is [[Andrea Kötter]] in den Landdag nahrückt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zevener-zeitung.de/region/nach-tod-von-landrat-wechsel-in-spd-fraktion-333173.html |titel=Nach Tod von Landrat: Wechsel in SPD-Fraktion |werk=zevener-zeitung.de |datum=2025-11-18 |abruf=2025-11-18}}</ref> Nah den Dood vun den [[Landkreis Gifhorn|Gifhorner]] Landraat [[Tobias Heilmann (Politiker, 1975)|Tobias Heilmann]] hett Raulfs bekanntgeven, as sien Nahfolger to kandideeren.<ref>{{Internetquelle | autor=Dirk Kühn, Christian Franz |url=https://www.braunschweiger-zeitung.de/niedersachsen/gifhorn/article409362286/spd-abgeordneter-philipp-raulfs-will-landrat-in-gifhorn-werden.html/ |titel=SPD-Abgeordneter Philipp Raulfs will Gifhorns Landrat werden |werk=Gifhorner Rundschau |datum=27.06.2025 |sprache=de |abruf=08.07.2025}}</ref> An‘n 26. Oktober 2025 wurr he mit 53,6 Perzent vun de Stimmen to’n Landraat wählt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/braunschweig_harz_goettingen/spd-kandidat-philipp-raulfs-ist-neuer-landrat-von-gifhorn,landratswahl-100.html |titel=SPD-Kandidat Philipp Raulfs ist neuer Landrat von Gifhorn |werk=ndr.de |datum=2025-10-28 |abruf=2025-10-28}}</ref> Sien Amt hett he an’n 24. November 2025 antreeden.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landkreis-gifhorn.de/Amtsantritt-von-Philipp-Raulfs-Fokus-auf-Wirtschaft-Bildung-und-Sicherheit.php?object=tx,4083.6606.1 |titel=Amtsantritt von Philipp Raulfs: Fokus auf Wirtschaft, Bildung und Sicherheit |hrsg=Landkreis Gifhorn |datum=2025-11-24 |abruf=2025-11-24}}</ref> Siet 2019 is he Vörsitter vun de SPD in‘n Landkreis Gifhorn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.spd-gifhorn.de/unser-vorstand/ |titel=Unser Vorstand › SPD im Landkreis Gifhorn |abruf=2020-05-12 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://www.spd-gifhorn.de/unser-vorstand/ |wayback=20200804223928 |text=Unser Vorstand › SPD im Landkreis Gifhorn |archiv-bot=2026-08-15 16:10:36 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblinks == {{commons}} * [https://www.philipp-raulfs.de/ Persönlich Website] * [https://www.spdnds.de/personen/philipp-raulfs/ Philipp Raulfs bi de SPD Niedersachsen] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2024-04-01}} {{SORTIERUNG:Raulfs, Philipp}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1991]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:SPD]] 9abvnr3vko4if5vsoyxbsvlfsy2dgoh 0 195223 1076182 1075818 2026-08-15T19:29:25Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076182 wikitext text/x-wiki [[Datei:Susumu Kitagawa cropped Susumu Kitagawa 20191212.jpg|mini|Susumu Kitagawa]] '''Susumu Kitagawa''' ([[Japaansch Schrift|japaansch]] {{lang|ja|北川 進}}, ''Kitagawa Susumu''; * [[4. Juli]] [[1951]] in [[Kyōto]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/kitagawa/facts/ |titel=Susumu Kitagawa |werk=nobelprize.org |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref>) is en japaansch Chemiker. He gellt as internatschonal führend Experte för [[Metal Organic Framework|metall-organische Gerüste]] (MOF).<ref>[https://web.archive.org/web/20080929233813/http://www.pm.rub.de/pm2008/msg00302.htm Presseinformatschoon vun de Ruhr-Universität Bochum to en Vördrag vun Kitagawa, 29. September 2008]</ref> 2025 kreeg he gemeensam mit [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] un [[Omar Yaghi]] den [[Nobelpries för Chemie]] för de Entwicklung vun [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganische Gerüstverbindungen]].<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/kitagawa/facts/ |titel=Susumu Kitagawa |werk=nobelprize.org |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref> Kitagawa wurr 1979 an de [[Universität Kyōto]] promoveert.<ref>{{Academictree |chemistry |61507|Name=Susumu Kitagawa|Datum=24. Februar 2018}}</ref> Dornah weer he Assistant Professor, af 1983 [[Lecturer]] un 1988 Associate Professor an de [[Kinki-Universität]]. 1992 wurr he Perfesser för Anorganische Chemie an de [[Tokyo Metropolitan University]] un 1998 Perfesser för Inorganische Funktschonale Chemie an de Universität Kyoto. Siet 2007 is he dor stellvertredend Direkter vun dat Institute for Integrated Cell-Material Sciences. Sien Fachrebeet is [[Komplexchemie]], speziell polymere Komplexstrukturen un MOFs, wat he as ''Chemie im Koordinations-Raum'' betekent. 1986/87 weer he Gastwetenschapler an de [[Texas A&M University]] (F. A. Cotton Laboratory) un 1996 Gastperfesser an de [[City University of New York]]. He kreeg 2008 den [[Humboldt-Forschungspries]] (un weer dormit an de [[Ruhr-Universität Baukem]]), 2009 den Chemical Society of Japan Award un 2003 den Pries vun de [[Chemical Society of Japan]] (CSJ) för Kreative Arbeit. 2010 hörr he to den [[Thomson Reuters Citation Laureates]]. 2011 kreeg he de [[Ehrenmedaille (Japan)|Medaille mit Purpurnem Band]] un wurr Liddmaat vun den Wetenschapsraat (Science Council) vun Japan. 2018 wurr he Ehrendokter vun den [[Technische Universität München]].<ref>{{Internetquelle| url=https://www.ch.tum.de/ch/fakultaet/auszeichnungen-und-ehrungen/ehrenpromotionen/| titel=Ehrenpromotionen der Fakultät Chemie| hrsg=TU München| zugriff=2023-02-06}} {{Webarchiv|url=https://www.ch.tum.de/ch/fakultaet/auszeichnungen-und-ehrungen/ehrenpromotionen/ |wayback=20230206165612 |text=Ehrenpromotionen der Fakultät Chemie |archiv-bot=2026-08-15 19:29:25 InternetArchiveBot }}</ref> 2023 wurr Kitagawa to’n utwärtig Liddmaat vun de [[Royal Society]] wählt. == Wat he herutbrocht hett (Utwahl) == * {{Literatur |Autor=Susumu Kitagawa, Mitsuru Kondo |Titel=Functional Micropore Chemistry of Crystalline Metal Complex-Assembled Compounds |Sammelwerk=Bulletin of the Chemical Society of Japan |Band=71 |Nummer=8 |Datum=1998 |Seiten=1739–1753 |DOI=10.1246/bcsj.71.1739}} * {{Literatur |Autor=Ryo Kitaura et al. |Titel=Porous Coordination‐Polymer Crystals with Gated Channels Specific for Supercritical Gases |Sammelwerk=Angewandte Chemie International Edition |Band=42 |Nummer=4 |Datum=2003 |Seiten=428–431 |DOI=10.1002/anie.200390130}} * {{Literatur |Autor=Susumu Kitagawa, Ryo Kitaura, Shin‐ichiro Noro |Titel=Functional Porous Coordination Polymers |Sammelwerk=Angewandte Chemie International Edition |Band=43 |Nummer=18 |Datum=2004 |Seiten=2334–2375 |DOI=10.1002/anie.200300610}} * {{Literatur |Autor=Kazuhiro Uemura, Ryotaro Matsuda, Susumu Kitagawa |Titel=Flexible microporous coordination polymers |Sammelwerk=Journal of Solid State Chemistry |Band=178 |Nummer=8 |Datum=2005 |Seiten=2420–2429 |DOI=10.1016/j.jssc.2005.05.036}} * {{Literatur |Autor=Tapas Kumar Maji, Ryotaro Matsuda, Susumu Kitagawa |Titel=A flexible interpenetrating coordination framework with a bimodal porous functionality |Sammelwerk=Nature Materials |Band=6 |Nummer=2 |Datum=2007 |Seiten=142–148 |DOI=10.1038/nmat1827}} * {{Literatur |Autor=Shinpei Hasegawa et al. |Titel=Three-Dimensional Porous Coordination Polymer Functionalized with Amide Groups Based on Tridentate Ligand: Selective Sorption and Catalysis |Sammelwerk=Journal of the American Chemical Society |Band=129 |Nummer=9 |Datum=2007 |Seiten=2607–2614 |DOI=10.1021/ja067374y}} * {{Literatur |Autor=Satoshi Horike, Satoru Shimomura, Susumu Kitagawa |Titel=Soft porous crystals |Sammelwerk=Nature Chemistry |Band=1 |Nummer=9 |Datum=2009 |Seiten=695–704 |DOI=10.1038/nchem.444}} == Weblinks == {{Commons}} *[https://web.archive.org/web/20250321045549/https://www.jst.go.jp/erato/kitagawa/img/CV.Susumu_Kitagawa111005.pdf Levensloop, PDF] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1247641937|LCCN=n2009002557|NDL=00846692|VIAF=21629459}} {{SORTIERUNG:Kitagawa, Susumu}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Japan]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] 1hyucggje5nkg3os303y2eu1aj01rjn 0 196471 1076097 1075757 2026-08-15T12:33:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076097 wikitext text/x-wiki [[Datei:Lovis Corinth 1887.jpg|mini|Lovis Corinth (1887)]] '''Lovis Corinth''' (* [[21. Juli]] [[1858]] as ''Franz Heinrich Louis Corinth'' in [[Gwardeisk|Tapiau]], [[Ostpreußen]]; † [[17. Juli]] [[1925]] in [[Zandvoort]], [[Provinz Noord-Holland]]) weer en düütsch [[Maleree|Maler]], [[Teeknung (Kunst)|Tekner]] un [[Grafiker]]. He tell neben [[Max Liebermann]], [[Max Slevogt]], [[Ernst Oppler]] un [[Hans Meid]] (Druckgraphik) to de wichtigsten Vertreder vun den düütschen [[Impressionismus]] un de [[Berliner Secession]]. Nah sien Utbillen in [[Königsbarg]], [[München]], [[Antwerpen]] un [[Paris]] hett he vör allen in [[Berlin]] arbeit, wo he ok sien Fru [[Charlotte Berend-Corinth|Charlotte Berend]] kennenlehrt hett. Sien laat Warken sünd vun den [[Expressionismus]] anreegt un wurrn to Tiet vun den Natschonalsozialismus as [[Utaart Kunst|utaart]] ansehn. Wegen dissen Stilwannel in sien Schaffen hörrt Corinth to de wenig Künstlern, deren museale Bearbeitung tüschen de Sammlungen vun at 19. un 20. Johrhunnert updeelt is.<ref name="wesenberg2023-">[[Angelika Wesenberg]], ''Plurale Moderne'', in: Birgit Verwiebe (Hrsg.), ''Die Sammlung der Nationalgalerie zum langen 19. Jahrhundert. Erwerbung, Forschung, Dokumentation, Vermittlung'', Heidelberg 2023, ISBN 978-3-98501-109-4, S. 166–189, hier: S. 168.</ref> == Leven == [[Datei:Дом немецкого художника Л. Коринта. Гвардейск, Калининградская область.jpg|mini|Corinth sien Gebortshuus in Tapiau (2016)]] De Öllern Heinrich un Wilhelmine Corinth hemm en Gerberee as ok en grötteren landwertschaplich Bedriev harrt. Lovis Corinth weer dat eenzige gemeensame Kind vun de beid, he harr aber von sien Moders Siet fief Halfgeschwister, mit de he upwussen is. Dat Gebortshuus gifft dat noch, en Gedenktafel erinnert an den Maler. Van 1866 bit 1873 gung Corinth up dat [[Kneiphöfisches Gymnasium|Kneiphöfische Gymnasium]] in [[Königsbarg]]. Wiels disse Tiet leev he bi sien Tant in Königsbarg. Mit den Utbröök vun den [[Düütsch-Franzöösch Krieg|Düütsch-Franzööschen Kriegs]] 1870 trucken Suldaten in de Wahnen vun sien Tant in. As sien Moder 1873 storven weer, gung Corinth torüch up den Hoff vun sien Öllern, wenig later kreeg he den Wunsch Maler to wurrn. He sülvst beschrifft dit in sien Autobiografie as en vun völ Wünschen, de regelmatig wesseln deen: '''Zitat:''' ''Es fiel gerade Ostern mein Lebensberuf auf den Maler, denn fast jeden Monat hatte ich eine andere Leidenschaft, mein Leben einzurichten: Soldat, Matrose, vor allem Landwirt, wechselten in buntem Reigen und heute wollte es das Schicksal, daß ich Maler werden wollte. Bei diesem Berufe verharrte ich nun treu und niemals wollte ich es bereuen.'' <ref>Lovis Corinth: [http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis/Selbstbiographie ''Selbstbiografie.''] Hirzel, Leipzig 1926, S.&nbsp;67.</ref> Wenig later hett sien Vader dat Anwesen in Tapiau verköfft un truck mit sien Söhn nah Königsbarg, dormit de dor en Malerutbillen kreeg. Corinth gung an de [[Kunstakademie Königsbarg]] un hett do ras Schöler vun [[Otto Edmund Günther|Otto Günther]] de Grundlagen vun de Maleree as ok traditschonelle [[Historienmaleree]] kennen lehrt. Mit Günther un de sien wiederen Schölern reis Corinth nah Berlin un Döringen un hett dor de Ateliers vun [[Albert Brendel]], dormals Direktor vun de Weimarer Kunstschool, as ok [[Friedrich Preller de Öllere|Friedrich Preller]] un [[Karl Buchholz (Maler)|Karl Buchholz]] besöcht. Corinth sien eegen Arbeiten hemm sück up Porträts un Landschapsbiller konzentreert. === München, Antwerpen, Paris === 1880 gung Corinth up Empfehlung vun sien Lehrer Günther an di [[Akademie vun de Billend Künste München|Kunstakademie nah München]]<ref>{{Internetquelle |url=https://matrikel.adbk.de/matrikel/mb_1841-1884/jahr_1880/matrikel-03801 |titel=Lovis Corinth, Eintrag im Matrikelbuch |werk= |hrsg=Akademie der Bildenden Künste München |datum= |abruf=2019-09-24}}</ref>, de to de Tiet as bedüüdenst Zentrum för Malerei neben Paris gull un mit de Kulturszene vun disse Stadt in engem Uttuusch stunn. Louis Corinth hett toeerst de Klass vun [[Franz Defregger (Maler)|Franz Defregger]] besöcht un wessel denn to [[Ludwig von Löfftz]], en ehmalgen Schöler vun [[Wilhelm von Diez]]. To sien Mitschölern hemm ünner annern ok [[Hans Olde]] un Bernt Grönvold hörrt, mit de Corinth noch völ Johren Kuntakt harr. Corinth hett sück de Strömung vun den [[Naturalismus (billend Kunst)|Naturalismus]] anslooten, de jüst anfung sück tegen de klassische Historienmalerei dörtosetten. Ok de [[Akt (Kunst)|Aktmaleree]] speel in sien Utbillen en groot Rull; 1883 entstunn up disse Wies sien Gemälde ''Schächer am Kreuz'', bi de sien Konzeptschoon Inflööt vun sien Lehrer Löfftz as ok vun de sien ehmalgen Schöler [[Karl Stauffer-Bern]] to erkennen sünd. En anner wichtig Lehrer in München för Corinth wurr [[Wilhelm Trübner]], för den he 1920 ok en Nahroop verfaaten dee.<ref>Lovis Corinth: ''Wilhelm Trübner'', in: ''Gesammelte Schriften'' Fritz Gurlitt, Berlin 1920.</ref> Tüschen 1882 un 1883 hett he sien Studium ünnerbraken un hett sien Militärdeenst as [[Eenjohrig-Freewilliger]] afleist, dornah is he mit sien Vader up en Reis gahn, de vör allen nah [[Italien]] un an den [[Gardasee]] führen dee. Ansluutend hett he dat Studium weer upnommen. 1884 gung Corinth för dree Maand nah Antwerpen un hett dor bi [[Paul Eugène Gorge]] studeert. In dat sülvig Johr kunn he mit sien Gemälde ''Das Komplott'' sien eersten internatschonalen Spood recken. Dat Bild wurr up en Utstellung in [[London]] mit en Bronzemedaille uttekent (wurrd vun [[Ulrike Lorenz]] antwiefelt),<ref name="Lorenz">[[Ulrike Lorenz]]: ''Lovis Corinth (1858–1925).'' In: Ulrike Lorenz, Marie-Amélie zu Salm-Salm, Hans-Werner Schmidt (Hrsg.): ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne''. Kerber Verlag, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-86678-177-1, S.&nbsp;210–211.</ref> 1885 wurr dat in’n [[Salon de Paris|Pariser Salon]] wiest. In dat Atelier vun Gorge entstunn dat Gemälde ''[[Othello (Lovis Corinth)|Othello]]'', en Porträtdorstellung vun en swaarten Mann, dat to sien bekanntst Biller hörrt. Dorneben hett he ok sien eerst Porträt maalt ''[[Porträt des Malers Paul Eugène Gorge]]'', den 1898 un 1908 twee wiedere folgen deen. In‘n Oktober vun dat Johr is he wieder nah [[Paris]] reist un is dor in de private [[Académie Julian]] intreeden. He hett bi [[Tony Robert-Fleury]] un [[William Adolphe Bouguereau]] lehrt, de hüm vör allen de Praxis vun de Aktmaleree vun Fruen ''(peinture de la femme)'' bibrocht hemm. Se hemm dormit sien wiederes Schaffen düchtig beinfloot, vör allen de Gestaltung vun sien Fruenbildnisse vun de nächst Johren. He sülvst weer allerdings in Paris wenig spoodriek un is mit 20 grootformatig Biller torüch kommen, vörnehmlich Aktdorstellungen. Ofschoons to de sülvig Tiet ok moderne un prominente Impressionisten in Paris leven un arbeiten deen un Biller vun wenige Johren tovör storven Meester as [[Gustave Courbet]] oder [[Édouard Manet]] in Paris to sehn weer, hett he dorvan nichts mitkreegen. Inspiratschoon funn he dorgegen in Utstellungen vun [[Ernest Meissonier|Jean-Louis-Ernest Meissonier]], [[Wilhelm Leibl]] un vör allen dör en [[Retrospektive]] vun [[Jules Bastien-Lepage]]. In’n Sömmer 1886 is Corinth mit Hans Olde an de Oostseeküst reist, um hier Landschapsimpressionen un Porträts to malen ''(kiek: [[Im Fischerhaus]])''. 1887 kehr he nah Königsberg torüch un hett sien Vader maalt – un ok mit de Utstellung vun dit Bild in de Königsbarger Akademie bleev he ahn Spood. 1887 truck Corinth nah Berlin un hett dor den Winter verbrocht, in den he ünner annern [[Max Klinger (Maler)|Max Klinger]], [[Walter Leistikow]] un Karl Stauffer-Bern kennenlehrt hett. In Berlin is wohrschienlich ok sien eerst [[Sülvstbildnis]] entstahn. In de Loop vun sien Leven keemen noch eenige dorto. In dat dorup folgend Johr kehr he aber weer torüch nah Königsbarg to sien intüschen swoor kranken Vader. Den hett he denn dor noch mehrfack porträteert, bevör de Vader an’n 10. Januar 1889 storven is. === München 1891 bit 1900 === 1890 kreeg dat Gemälde ''[[Pietà]]'', dat he bi den [[Salon de Paris]] vörstellt harr, en Utteknung; in dat glieker Johr hett he dat Bild vun de ''[[Susanna im Bade (Lovis Corinth)|Susanna im Bade]]'' malt, dat he ebenfalls spoodriek to Präsentatschoon bi den Salon inreichen dee. In sien Arbeit bestätigt, hett sück Corinth 1891 entslooten, weer nah München torüchtokehren. Hier hett he sück en Wahnung in [[Schwabing]] söcht, blots een Huus neben de Wahnung vun sien Kollegen [[Ernst Oppler]]. Den Utblick ut sien Atelierfenster hull he in dat sülvig Johr in mehreren Gemälden fast, mit de he sück, ebenso as mit ''Waldinneres bei Bernried'', mit den to disse Tiet in München aktuellen [[Freeluchtmaleree|Pleinairismus]] befaaten dee – de Künstler hemm hör Atelier verlaaten un fungen Motive „ünner free Himmel“ in. Dat wurr in Düütschland vör allen vun [[Arnold Böcklin]], [[Max Klinger (Maler)|Max Klinger]] un [[Hans Thoma]] verfolgt, de in München to de populärsten Gestalten vun de Kunstszene hörrn deen. As ''Münchner Malerfürsten'' gullen [[Friedrich August von Kaulbach]], [[Franz von Lenbach]] as ok [[Franz von Stuck]]. Neben de nöömt Biller weer dat Hööftwark vun Corinth in dat Johr vun den ''Diogenes'', en Dorstellung vun den [[Diogenes von Sinope]] n en Grootformat. De Utstellung vun dat Bild in’n [[Glaspalast (München)|Münchner Glaspalast]] kreeg aber nich so as verwacht Lob, völmehr kreeg se massive Kritik, de Corinth an sien Schaffen twiefeln leet. Vun sien Früend Otto Eckmann leet he sück de Kunst vun dat [[Radeeren]] bibringen, un bit 1894 keem sien Radeerzyklus ''Tragikomödien'' herut, in den he sück up den [[Jugendstil]] up de een Siet un up de anner dat Wark vun Max Klinger betrecken dee. Af 1892 entstunn en Reeg vun Gemälden, de Schlachthuusszenen afbillen un de Kritiker weer övertüügen kunnen. De Biller weern realistisch dorstellt un heem dör hör Motive övertüügt. Corinth harr Ansluss funnen an de „Revolutschonäre“ vun de Münchner Kunstszene, de nich in dat bekannt Glaspalast utstellen, sonnern sück in de [[Künstlersellschopp Allotria]] drapen deen. 1892 grünn sück ut disse Vereenigung de [[Münchener Secession]], de sück neben Corinth ok [[Max Liebermann]], Otto Eckmann, [[Thomas Theodor Heine]], [[Hans Olde]], Hans Thoma, [[Wilhelm Trübner]], Franz von Stuck un [[Fritz von Uhde]] ansluuten deen. 1893 wull Corinth tosommen mit Otto Eckmann, Trübner, Heine, [[Max Slevogt]], [[Ernst Oppler]], [[Hermann Obrist]] un [[Peter Behrens (Designer)|Peter Behrens]] de [[Freie Vereinigung der XXIV]] grünnen, um de Utstellungssituatschoon to verbetern. Doruphen keem dat to en Striet in de Sezession, de Grünnen keem nich tostann, un de Bedeeligten wurrn vun de Münchner Sezession utslooten. Se funnen as ''Freie Vereinigung der XXIV'' / ''Münchner 24'' in de [[Galerie Eduard Schulte]] in Berlin en Utstellungsmögelkeit. 1895 hett Corinth mit sien ''Kreuzabnahme'' dat eerste Bild malt, dat he överhoopt ok verkoopen kunn. Dat wurr noch in dat sülvige Johr in’n Glaspalast utstellt un mit en Goldmedaille uttekent. Tüschen 1895 un 1900 hett he dor noch en Reeg vun Gemälden utstellt, aber mit wenig Spood. Över en Früend keem Corinth um 1895/96 in Kuntakt mit de Münchner Literatengrupp ''Die Nebenregierung'', de ünner annern de Schrievers [[Max Halbe]], [[Eduard von Keyserling|Graf Eduard von Keyserling]], [[Frank Wedekind]] un [[Otto Erich Hartleben]] anhörrn dee. 1896 hörr Corinth ok to de Grünnensliddmaaten vun de [[Freemüererloge]] ''In Treue fest'', de dat ok hüüd noch gifft<ref>Vgl. [https://www.loge-in-treue-fest.de/loviscorinth/ Website.]</ref> un de he 1898 dat Gemälde ''Die Logenbrüder'' malt hett, up de twalf Liddmaaten vun sien Loge afbilld sünd. In de Folgejohren entstunnen en Reeg vun sien spoodrieksten un bit hüüd bekanntst Gemälde. So hett he 1896 sien ''[[Selbstporträt mit Skelett]]'' malt. 1897 porträteer Corinth sien Früend [[Otto Eckmann]] in de [[Natt-in-Natt-Technik]], de besünners för spontan, temperamentvull Arbeiten to gebruuken is.<ref>Bernd Fäthke, Jawlensky und seine Weggefährten in neuem Licht, München 2004, S.&nbsp;60f.</ref> Disse Aart vun de Maleree hett he in sien Lehrbook ''Das Erlernen der Malerei'' empfohlen, wiel man dorin „immer wieder hereinmalen und korrigieren“ kann.<ref>Lovis Corinth: ''Das Erlernen der Malerei.'' Berlin 1909, S.&nbsp;57.</ref> Ebenfalls 1897 entstunn de ''[[Schlachterladen in Schäftlarn an der Isar]]'' as Fortführung vun sien Schlachthuusszenen as ok dör de Aktmaleree präägt Historienbiller as ''Die Hexen'' un ''Die Verführung des heiligen Antonius''. As Corinth 1899 to’n Besöök vun de eerste Utstellung vun de [[Berliner Secession]] in Berlin weer un Max Liebermann besöcht hett, hemm se sück gegensiedig porträteert. Tüügnis sünd dat [[Bildnis des Malers Lovis Corinth]] un en Porträt vun Max Liebermann ut dat Johr1899. Nahdem he binnerhalv vun München umtrucken weer, hett he 1900 de ''Salome'' malt, en Bild, in dat he sülvst groot Haapen leggen dee, dat aber für en Utstellung vun de Münchner Sezession aflehnt wurr. Dat führ dorto, dat he München verlaaten un nah Berlin gahn wull. Dor harr he wiederhen Kuntakt to Walter Leistikow, de 1898 mit Max Liebermann un [[Paul Cassirer]] de [[Berliner Secession]] grünnd harr. ''Salome'' wurr mit de tweet Secessionsutstellung in’n Juli 1900 en Erfolg un Corinth wurr nah eegen Wöör „in Berlin eine Kapazität“.<ref>Lovis Corinth: [http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis/Selbstbiographie ''Selbstbiografie.''] Hirzel, Leipzig 1926, S.&nbsp;143.</ref> Ok sien Biller ''Susanna und die beiden Alten'' as ok ''Kreuzigung'' wurrn up de Utstellung wiest. Vun Leistikow kreeg Corinth sien eersten Porträtupdrääg in Berlin. <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Lovis Corinth - Blick aus dem Atelier München-Schwabing (1891).jpg|''Blick aus dem Atelier München-Schwabing'' (1891) Lovis Corinth Im Schlachthaus.jpg|''Im Schlachthaus'', 1893, [[Staatsgalerie Stuttgart]] Lovis Corinth Schlachterladen 1897.jpg|''[[Schlachterladen in Schäftlarn an der Isar]]'', 1897, [[Kunsthalle Bremen]] Lovis Corinth Salome 1900.jpg|''Salome II'', 1900, [[Museum der bildenden Künste Leipzig|Museum der bildenden Künste]], Leipzig </gallery> === Berliner Johren === [[Datei:Berliner Gedenktafel Klopstockstr 25 (Hansa) Lovis Charlotte Corinth.jpg|mini|[[Berliner Gedenktafel]] an dat Huus Klopstockstraße 25 in [[Berlin-Hansaviertel]]]] Corinth truck in’n Harvst 1901 nah Berlin un wurr Liddmaat vun de [[Berliner Secession]]. In dat sülvig Johr wurr dat Gemälde ''Perseus und Andromeda'' up de Secessionsutstellung bi Paul Cassirer wiest – neben Gemälden vun de mittlerwiel storven Künstler [[Vincent van Gogh]], Wilhelm Leibl un Arnold Böcklin. Dat Atelier in de Klopstockstraße kreeg Corinth weer vun Leistikow, un an’n 14.&nbsp;Oktober 1901 hett Corinth en Malschool apen maakt. Siene erste Schölerin weer de dormals 21 Johr olt [[Charlotte Berend-Corinth|Charlotte Berend]], de hüm af dor regelmatig Modell stunn. Aber ok anner, later spoodrieke Malerinnen hemm bi hüm Ünnerricht nommen as to’n Bispeel [[Eugenie Fuchs]].<ref>Hans Vollmer: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts, Band 2, Leipzig 1955, S. 172.</ref> De Malschool wurr to en finanziellen Erfolg, ok sien Biller wurrn bekannter. All in’n Dezember hett Paul Cassirer en Utstellung maakt, de sück blots mit Lovis Corinth befaaten dee. Een Johr later wurr Corinth in den Vörstand vun de Secession wählt. ''Das Porträt des Dichters [[Peter Hille]]'' wurr mit wiederen Billern vun Corinth in de Secessionsutstellung 1902 präseneiert: ''Samuels Fluch auf Saul'', ''Die drei Grazien'' un dat ''Selbstporträt mit Modell''. Neben sien Warken wurrn ok Biller vun [[Édouard Manet]] und [[Edvard Munch]] utstellt, un dat Hille-Porträt wurr 1908 von de [[Kunsthall Bremen]] köfft. Up en Reis in dat Seebad Horst an de pommersche Oostseeküst, hüüd [[Niechorze]], keemen sück Corinth un Charlotte Berend nahder un fungen hör Betrecken an. Up de Reis entstunnen mehrere Porträts vun hör, de he den neen för hör bruukten Kosenamen „Petermannchen“ geev: ''[[Petermannchen]]'' un ''Paddel-Petermannchen''.<ref name="Brauner 1996a">Lothar Brauner: ''Paddel-Petermannchen, 1902.'' In: [[Peter-Klaus Schuster]], Christoph Vitali, Barbara Butts (Hrsg.): ''Lovis Corinth.'' Prestel München 1996, S.&nbsp;148. ISBN 3-7913-1645-1.</ref> En anner Porträt vun de Reis weer ''[[Mädchen mit Stier]]'', an den Charlotte Berend en kräftigen Stier an sien Nöösring führt un streichelt, funn wegen de dorin enthollen Bedüüden besünner Upmarksomkeit in de [[Berliner Secession|Berliner Sezession]]: Symbolisch wies dat Bild dat aktuelle Verhältnis vun dat Paar up, in de sück Corinth as mack Bull vun de Fru an en rosa Band an’n Nöösring rumführen leet.<ref name="Schmidt 2008">Hans-Werner Schmidt: ''Mädchen mit Stier, 1902 / Petermannchen, 1902'' In: [[Ulrike Lorenz]], Marie-Amélie zu Salm-Salm, [[Hans-Werner Schmidt (Kunsthistoriker, 1951)|Hans-Werner Schmidt]]: ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne'' Katalog anlässlich der Retrospektive zum 150.&nbsp;Geburtstag von Lovis Corinth (1858–1925) in Paris, Leipzig und Regensburg. Kerber Verlag, Bielefeld 2005, ISBN 978-3-86678-177-1, S.&nbsp;214–215.</ref> To de Verlobung 1903 hett Corinth todem dat Düppelporträt ''[[Selbstporträt mit Charlotte Berend und Sektkelch]]'' malt, up dat he sück mit de nakend Charlotte Berend dorstellen dee. Van 1902 bit 1904 hett Corinth mit den Speelbaas un Theaterbesitter [[Max Reinhardt]] tosommen arbeit. 1902 hett he dat Bühnenbild un tosommen mit Max Kruse de Kostüme för Hans Oberlaender sien Inszeneerung vun de ''[[Salome (Drama)|Salome]]'' vun [[Oscar Wilde]] schafft.<ref>Premiere weer an’n 29. September 1903.</ref> 1903 hett he tosommen mit Leo Impekoven Reinhardt sien Inszeneerung vun [[Maurice Maeterlinck]] ''[[Pelléas et Mélisande (Schauspeel)|Pelléas et Mélisande]]'' an dat Nee [[Theater am Schiffbauerdamm]]<ref>Premiere weer an‘n 3. April 1903.</ref> un tosommen mit Kruse Reinhardt sien Inszeneerung vun [[Hugo von Hofmannsthal]] sien ''Elektra'' an dat [[Schall und Rauch|Lütt Theater]]<ref>Premiere an‘n 30. Oktober 1903.</ref> in Berlin utstatt. 1904 folgten ''[[Minna von Barnhelm]]''<ref>Premiere an‘n 14. Januar 1904.</ref> un ''[[Schwester Beatrix]]'' vun Maurice Maeterlinck<ref>Premiere an‘n 10. Februar 1904.</ref> an dat Nee Theater.<ref>''Max Reinhardt in Berlin'', Berlin 1984, S.&nbsp;327.</ref> An‘n 22. Februar 1904<ref>Bernd Fäthke: ''Jawlensky und seine Weggefährten in neuem Licht.'' München 2004, S. 62 und Anm. 572</ref> hett Corinth in München den Maler [[Hans Reinhold Lichtenberger|Lichtenberger]] besöcht. Ansluutend folg noch en Körtbesöök bi [[Marianne von Werefkin]] un [[Alexej von Jawlensky|Alexej Jawlensky]]. Bi disse Gelegenheit hett he de sien gröttst Gemälde ''[[Helene im spanischen Kostüm]]'' kennen lehrt, dat de Künstler „gerade fertig gemalt hatte“.<ref>Alexej Jawlensky: ''Lebenserinnerungen'' In: ''Clemens Weiler (Hrsg.), Alexej Jawlensky, Köpfe-Gesichte-Meditationen'', Hanau 1970, S. 109</ref> An‘n 26. März 1904 hemm Lovis Corinth un Charlotte Berend, de sück för den Düppelnaam Berend-Corinth entscheeden dee, heiraadt.<ref>Barbara Hordych: [http://www.sueddeutsche.de/kultur/kunstgeschichte-muse-modell-und-malerin-1.2967714 ''Kunstgeschichte – Muse, Modell – und Malerin.''] [[Süddeutsche Zeitung|SZ.de]], 26. April 2016, afropen an’n 12. September 2017.</ref> In anner Ümstännen wurr se as ''[[Charlotte Berend im Liegestuhl]]'' porträteert. An‘n 13. Oktober 1904 keem de gemeensam Söhn Thomas Corinth up de Welt un de Familie truck in de die Händelstraße um. Dor wurr de Dochter [[Wilhelmine Corinth]] an‘n 13. Juni 1909 boren. In de Johresutstellung 1903 präsenteer Corinth vör allen dat ''Mädchen mit dem Stier'' un ''Odysseus im Kampf mit dem Bettler'', 1904 folgten ''Tiny Senders'' un de ''Grablegung''. Ebenfalls 1904 wurr Corinth Liddmaat in’n [[Düütsch Künstlerbund|Düütschen Künstlerbund]], an de sien eerst Gemeenschapsutstellung mit den Münchener Sezessionisten in dat [[Staatliche Antikensammlungen|Kgl. Kunstausstellungsgebäude am Königsplatz]] he nochmals mit de ''Salome'' deelnommen hett.<ref>Ausstellungskatalog ''X. Ausstellung der Münchener Sezession: Der Deutsche Künstlerbund (in Verbindung mit einer Ausstellung erlesener Erzeugnisse der Kunst im Handwerk)''. Verlagsanstalt F. Bruckmann, München 1904 (S.&nbsp;20: Corinth, Louis, Berlin. Abb. 6: ''Salome und das Haupt Johannes des Täufers.'' Eigentum des Herrn [[Ludwig-Ernst Toelle#Grabanlagen der Familie Toelle|Carl Toelle]] in Barmen.).</ref> In dat sülvig Johr wies Cassirer in sien Galerie en Utstellung vun [[Paul Cézanne]], de starken Infloot up Corinth harr. 1906 fung Corinth denn mit sien eerst grötter literarisch Wark an, sien ''Selbstbiographie,'' de he bit to sien Dood 1925 wieder schrieven dee un de 1926 posthum vun sien Fru herutbrocht wurr. In dat sülvig Johr hett he en Reeg vun bannig bekannt un upsehnerregend Biller malt, dorünner de ''Kreuzabnahme'', ''Jugend des Zeus'', ''Nach dem Bade'' as ok ''Rudolf Rittner als Florian Geyer''. Todem hett he mit ''[[Geschlachtetes Schwein]]'' sien Schlachthuusszenen fortsett. 1907 folgten ''Die Gefangennahme Simsons'', ''Das große Martyrium'', das ''Selbstporträt mit Glas'' as ok de völ bespraaken ''Liegende Akt''. 1907 hett he Entwürfe un [[Statue|Figurinen]] fr ''[[Der Dämon]]'' un ''[[Minna von Barnhelm]]'' tekent, de aber nich realiseert wurden. 1908 keem twee Schriftwarken vun Corinth up den Markt: to’n eenen de ''Legenden aus dem Künstlerleben'', as de bane all nöömt ''Selbstbiographie'' en autobiografisch Wark, to’n annern dat Book ''Das Erlernen der Malerei'', en Lehrbook, in dat he den Leser de Kunst vun de Maleree näherbringen un hüm mit den Techniken vertroot maken wull. Ok sien künstlerisches [[Gesamtwark|Œuvre]] vun dat Johr weer beachtenswert: ''Susanna im Bade'', ''Orpheus'' un dat ''Porträt des Malers Walter Leistikow''. Letzterer is in dat Johr ok storven, un neben dat Bild hett hüm Corinth ok en Book ünner den Titel ''Das Leben des Malers Leistikow'' widmet, dat 1910 bi Cassirer rutkeem. 1909 hett he sück ünner annern mit [[August von Brandis]] an de ''Ausstellung für Christliche Kunst'' in Düsseldörp bedeeligt, beiden wurr in en Kritik beschienigt, weniger dör theologische as völmehr dör künstlerische Qualitäten to övertüügend.<ref>„Kunstbibliothek staatliche Museen zu Berlin“, 25.1910; S.&nbsp;10.</ref> In dit Johr entstunnen ok de Gemälde ''[[Stimmung in Rot]]'' un ''[[Der Neue See im Berliner Tiergarten]]''. [[Datei:Corinth (Stumpp).jpg|mini|Lovis Corinth ([[Emil Stumpp]], 1911)]] 1910 kunn Corinth weer eenige vun sien Biller in de mittlerwiel fast un bekannt Secessionsausstellung ünnerbringen. In dit Johr präsenteer he ''Die Waffen des Mars'', ''Fußwaschung'' un vör allen dat Familienporträt ''Der Künstler und seine Familie'', up dat he sien gesamte Familie malt hett. Corinth hörr to dissen Tietpunkt neben Max Liebermann to de anseggst Künstlern vun de Berliner Secession un kunn in dat sülvig Johr mehrere Biller an de [[Hamburger Kunsthall]] verkoopen. 1911 is Max Liebermann as Präsident vun deBerliner Secession gemeensam mit den Vörstandsliddmaaten Max Slevogt, Paul Cassirer un annern vun den Vörsitt torüchtreden, wiels Lovis Corinth sück doruphen to’n neen Vörsitter wählen leet. In dat sülvig Johr hett de Secession en Utstellung to Ehren vun dat storven Liddmaat [[Fritz von Uhde]] veranstalt, in de Fröhjohrsutstellung wurrn todem Warken vun [[Pablo Picasso]] un [[Ferdinand Hodler]] wiest. Corinth hett up disse Utstellung sien Gemälde ''Nana'' un twee Porträts vun <!--[[Ferdinand Meyer]]???-->[[Eduard Meyer]] präsenteert. In‘n Dezember vun dat Johr hett he en [[Schlaganfall]] harrt, de to en Lähmung vun de linke Körperhälft führen dee. De Fraag, wo wiet sien dornah entstahn Gemälde Folgen vun den Schlaganfall wiesen (to’n Bispeel groffer Pinselstreeken, [[Neglect]] bi Motiven vun de linke Bildhälft), hett ok de medizinhistorische Forschung beschäftigt.<ref>H. Bäzner & M. G. Hennerici: ''Schlaganfallfolgen bei dem Maler Lovis Corinth. The consequences of stroke for the artist Lovis Corinth'', in: Der Nervenarzt, Bd. 77 (2006), S. 51–58 ([https://link.springer.com/article/10.1007/s00115-006-2140-9 online bi Springer]).</ref> Tüschen 1909 un 1917 hett Corinth längere Upenhollen in den jungen Badeoort [[Nienhagen (Landkreis Rostock)|Nienhagen]] bi [[Bad Doberan]] verbrocht un hett dor mehrere Grafiken un Bilder mit regionalem Betoog to [[Mekelnborg]] schafft. Dat Fröhjahr 1912 verbroch he mit sien Fru in [[Bordighera]] an de [[Italieensch Riviera|italieensch Riviera]],<ref>[http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ulbdzd/periodical/pageview/10228378 Lovis Corinth mit seiner Gattin in Bordighera], in Rhein und Düssel (No. 16) vom 20. April 1912</ref> um sück to verhalen, un in’n Sömmer hett he ''Der [[Blendung (Strafe)|geblendete]] Simson'' malt. In‘n Dezember vun dat Johr wurr Paul Cassirer weer in den Vörstand vun de Secession wählt – Corinth is doruphen torüchtreeden un hett en Posten in Vörstand oder Jury aflehnt. 1913 hett ''Georg Biermann'' de eerste Monographie över Lovis Corinth schreven. Um sück mit Corinth to versöhnen hett Paul Cassirer in dat sülvig Johr en groot [[Retrospektive]] mit den Warken vun Corinths veranstalt, de vun Max Liebermann inführt wurr. Insgesamt präsenteer Corinth up disse Utsetllung 228 Öölgemälde. Neben disse Utstellung kunn man Corinth sien Biller in dat sülvig Johr ok bi de ''Großen Kunstausstellung Düsseldorf 1913'', in Mannheim un de [[Weltutstellung Gent 1913|Weltutstellung in Gent]] as ok in verscheeden Galerien un Museen in Baden-Baden, München un Dresden ankieken. Ok up de Fröhjohrsutstellung vun de Berliner Secession, de hör 15-johrig Bestahn harr, weern mit ''Ariadne auf Naxos'' un ''Orientalischer Teppichhändler'' Biller vun Corinth to sehn. In de sülvig Utstellung wurr todem eerstmals de Maler [[Henri Matisse]] wiest, neben völ wiederen bedüüdend Künstlern, de de eersten 15 Johr de Secession begleit harrn. Disse Utstellung, ebenso as de in’n Harvst 1913 dörführt Harvstutstellung mit Biller vun Edvard Munch, Pablo Picasso, [[Ernst Ludwig Kirchner]] un annern, weer bannig spoodriek. De Erfolge vun de Secession un vun de Utstellung vun Cassirer kunnen aber nich de internen Striedereen afstellen: In dat sülvig Johr keem dat to massiven Vorwürfen gegen Cassirer wegen sien Düppelfunktschoon as Juryliddmaat vun de Secession un as Kunstverköper, de to den Utträe vun 42 Künstlern, dorünner Max Liebermann un de gesamte Vörstand, ut de Secession und to dat Grünnen vun de nu as [[Free Secession]] bekannten Vereenigung führen dee un dormit ehrn Hööchtpunkt harr. Lovis Corinth bleev de Berliner Secession trüe. 1914 hett Corinth [[Monte-Carlo]] un [[Rom]] bereist, dor vör allen den [[Vatikanstadt|Vatikan]], um sück de Fresken vun [[Raffael]] antokieken. Dornah führ hüm sien Reis nah [[St. Moritz]], wurr dor aber wegen den anfangen [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] ünnerbraken. As an’n 1. August denn tatsächlich de Krieg anfung, hörr Corinth neben Slevogt, Liebermann un [[Ernst Barlach]] to de prominent Künstlern, de dat goot funnen. Corinth, de sück all in sien Vördrag „Über das Wesen der Malerei“ in‘n Januar 1914 vör de Free Studentenschap vun de Berliner Universität patriotisch ütert harr, hett in den Krieg de Chance vun en Neeanfang sehn, in den de düütsch Kunst wiesen kunn, dat se de internatschoonal bedüüdsamste weer: '''Zitat:''' ''Wir wollen der Welt zeigen, daß heute deutsche Kunst an der Spitze der Welt marschiert. Fort mit der gallisch-slawischen Nachäfferei unserer letzten Malerperiode!'' <ref>Lovis Corinth: [http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis/Selbstbiographie ''Selbstbiografie''.] Hirzel, Leipzig 1926, S.&nbsp;129.</ref> 1915 wurr Corinth weer Vörsitter vun de Berliner Secession un hett en Utstellung vörbereit, in de vör allen up de olt Werte vun de düütsch Maleree Wert leggt wurrn sull. He sülvst stell dorto mehrere Stillleven un Porträts as ok dat Gemälde ''[[Josef und die Frau des Potiphar|Joseph und Potiphars Weib]]'' to Verfügung. In den folgend Johren entstunnen dormals populäre Kriegsbiller, so etwa 1917 ''Kain'' as ok dat ''Porträt des Großadmirals Alfred von Tirpitz'' un ok de ''[[Götz von Berlichingen (Lovis Corinth)|Götz von Berlichingen]]''. In dat sülvig Johr hett de Schriever [[Karl Schwarz (Kunsthistoriker)|Karl Schwarz]] mit dat Book ''Das graphische Werk des Lovis Corinth'' en eerst umfaaten Dorstellung vun Teknungen un Grafiken vun Corinth herutbrocht. In’n August is Corinth in sien Heimatstadt Tapiau reist, de hüm to’n Ehrenbörger maakt hett un vun hüm mehrere Werke schunken kreeg. Vun de [[Preußische Akademie vun de Künste|Berliner Akademie vun de Künste]] kreeg he in 1917 den Perfessertitel verleeht.<ref>[http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ulbdzd/periodical/pageview/10220312 Aus dem Berliner Kunstleben: Lovis Corinth, Vorsitzender der Berliner Sezession, wurde zum Professor ernannt. (mit Foto)], in Rhein und Düssel (No. 24) vom 9. Juni 1917.</ref> In‘n März 1918 hett de Berliner Secession en Utstellung to’n 60. Gebortsdag vun Corinth veranstalt, up de 140 Öölgemälde vun hüm wiest wurrn, buterdem weer he ok in de Fröhjohrsutstellung mit mehreren Warken vertreeden. === Schriften === Corinth schreev en Reeg vun Böker un Upsätzen in verscheeden Tietschriften vun de Kunstgeschichte. * ''Das Leben Walter Leistikows. Ein Stück Berliner Kulturgeschichte.'' Bruno Cassirer, Berlin 1910 * ''Das Hohe Lied. Mit zahlreichen Lithographien.'' 5. Werk der Pan-Presse, Paul Cassirer, 1911 * ''Über deutsche Malerei – Ein Vortrag für die Freie Studentenschaft in Berlin.'' Verlag von S. Hirzel, Leipzig 1914 * ''Legenden aus dem Künstlerleben.'' 1. und 2. Auflage. Bruno Cassirer, Berlin 1918 * ''Das Erlernen der Malerei. Ein Handbuch.'' 1–3. Auflage. Bruno Cassirer, Berlin 1920 * ''Selbstbiographie.'' Hirzel, Leipzig 1926. Neuausgabe: [[Renate Hartleb]] (Hrsg.)''Selbstbiographie.'' Kiepenheuer, Leipzig 1993, ISBN 3-378-00547-5. * ''Meine frühen Jahre.'' Claassen, Hamburg 1954 (postum herausgegeben von Charlotte Berend-Corinth) * ''Gesammelte Schriften.'' Herausgegeben und mit einem Vorwort von Kerstin Englert, Fritz Gurlitt, Berlin 1920 Corinth sien schriftlich Nahlaat is in dat [[Düütsch Kunstarchiv]] in [[Nürnberg]]<ref name="DKA">{{Internetquelle |url=https://www.gnm.de/forschung/archiv/bestandserschliessung-dka |titel=Neuverzeichnung der Nachlässe von Lovis Corinth, Gabriel von Max und Richard Riemerschmid |werk= |hrsg=[[Deutsches Kunstarchiv]]|offline= |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220706164223/https://www.gnm.de/forschung/archiv/bestandserschliessung-dka/ |archiv-datum=2022-07-06 |abruf=2025-07-27 }}</ref> as ok in dat [[Archiv vun de Akademie vun de Künste]] in Berlin einsehbar.<ref>[http://www.adk.de/de/archiv/archivbestand/bildende-kunst/index.htm?hg=bild&we_objectID=236&seachfor= Schriftlicher Nachlass.] Akademie der Künste Berlin, Archiv Bildende Kunst: Lovis-Corinth-Archiv.</ref> To de sülvig Tiet fung ok de [[Natschonalgalerie (Berlin)|Berliner Natschonalgalerie]] dormit an, en systematische Sammlung vun sien Biller uptobauen, de nah den Krieg in de [[Nee Afdeelen vun de Natschonalgalerie Berlin in‘n Kronprinzenpalais|Nee Afdeelen in’n Kronprinzenpalais]] wiest wurr. In’n Sömmer 1918 keem dat to Spannungen binnerhalv vun de Secession, Corinth hett sück schlichtend för [[Ernst Oppler]]insett un hett de sien Utträe verhinnert.<ref>Jochen Bruns: Ernst Oppler (1867–1929); Leben und Werk; mit einem Werkkatalog seiner Ölgemälde und Druckgraphiken, Band 1, Kapitel V.</ref> In dat sülvig Johr gung de Krieg to Enn’n, dat Kaiserriek brook tosommen un wurr dör de [[Novemberrevolutschon]] un de nachfolgende [[Weimarer Republiek]] aflöst. Corinth hett sück dordör in sien Gloven an de düütsch Maleree erschüttert sehn: '''Zitat:''' ''So ist der Hohenzollernstaat mit Stumpf und Stiel einstweilen ausgerottet. Ich fühle mich als Preuße und kaiserlicher Deutscher. '' <ref>Lovis Corinth: [http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis/Selbstbiographie ''Selbstbiografie.''] Hirzel, Leipzig 1926, S.&nbsp;140.</ref> To Corinth sien Schöler in sien Berliner Tiet hörr ok de Maler [[Wilhelm Gallhof]]. <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Corinth Paddel-Petermannchen.jpg|''Paddel-Petermannchen'' (1902) Corinth.jpg|''[[Junge Frau mit Katzen]]'' (1904) Lovis und Charlotte Corinth im Berliner Atelier 1908.jpg|Lovis und Charlotte Corinth im Atelier (1908) Corinth Künstler u Familie.JPG|Familie Corinth (1909) Lovis Corinth Dame am Goldfischbassin 1911.jpg|''Dame am Goldfischbassin'', 1911, [[Österreichische Galerie Belvedere|Belvedere]], Wien Lovis Corinth Meer bei La Spezia 1914.jpg|''Meer bei [[La Spezia]]'' (1914) Lovis Corinth im Atelier 1918.jpg|Der Künstler in seinem Atelier (1918), auf der Staffelei das Bild ''Kain'' (1917) Lovis corinth alfred von tirpitz.jpg|Porträt des Großadmirals [[Alfred von Tirpitz]] (1917) </gallery> === Laat Wark an’n Walchensee === 1919 hett Corinth enn Grundstück in [[Urfeld (Kochel am See)|Urfeld]] köfft, up dat sien Fru Charlotte Berend hüm en Huus bauen leet. He hett dat nah de Ökelnaam för sien Fru ''Haus Petermann'' nömmt. Dat Huus an‘n Walchensee wurr to Rücktoogoort vun den Künstler, an dat he vör allen Landschapsbiller, Porträts un Stillleven malen dee, sück aber vun de aktiven Kunstszene aber ok immer mehr torüchtrecken dee. Corinth hett mehr as sösstig Biller vun’n Walchensee malt, de ok wertschaplich för hüm en groooten Spood dorstellen deen.<ref>{{Internetquelle |autor=Martina Knoben |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/serie-am-wasser-der-see-seines-lebens-1.4079021 |titel=Der See seines Lebens |sprache=de |abruf=2020-05-09}}</ref> Nah sien eegen Wöör wurr „niemals mehr verkauft als gerade nach dem Zusammenbruch. Es wurden einem förmlich die Bilder von der Staffelei gerissen, und niemals blühten die Ausstellungen im ganzen Deutschland mehr denn jetzt.“<ref>[http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis/Selbstbiographie Lovis Corinth: ''Selbstbiografie.''] Hirzel, Leipzig 1926, S.&nbsp;176.</ref> In dat sülvig Johr keem de Radeerensmapp ''[[Antike Legenden]]'' herut, 1920 folg mit ''Gesammelte Schriften'' en Tosommenstellung vun Corinth sien wichtigsten Tietschriftenbidrääg un Upsatzen. De [[Albertus-Universität Königsberg]] hett hüm an’n 15. März 1921 de [[Ehrendokter]]würde verleeht. Bit to sien Dood 1925 hett he sien ''Selbstbiographie'' noch to Enn’n schreven un hett Biller as ''[[Der rote Christus]]'', dat düchtig düütlich de Brutalität vun die Krüüzigung dorstellt, as ok ''Flora'' un de letzte Version vun ''Susanna und die Alten'' malt. AButerdem entstunnen ut sien Gedächtnis Porträts vun verscheeden Kollegen vun den Maler, dorünner etwa Bernt Grönvold, [[Leonid Ossipowitsch Pasternak|Leonid Pasternak]] un [[Georg Brandes]]. Wiedere wichtige Warken vun sien Laatwark wurrn ''Das trojanische Pferd'', ''Carmencita'' un de Porträts vun sien Kinner Thomas un Wilhelmine. 1922 hett Corinth noch eenmal för dat Theater arbeit. För [[Victor Barnowsky]] sien Inszeneierung vun ''[[Faust. Eine Tragödie.|Faust I]]'' an dat [[Lessingtheater (Berlin)]] hett he dat Bühnenbild un de Kostüme entworfen. To sien 65. Gebortstag hett de Natschonalgalerie 1923 en Utstellung mit 170 Gemälden, de sück in Privatbesitt befunnen, veranstalt. Wiedere Utstellungen mit Warken vun sien Laatwark folgten mit de Secessionsutstellung in Berlin un den groot Corinth-Utstellungen in dat [[Kunsthuus Zürich]] un in Königsbarg 1924. In dat sülvig Johr hett he ok en Porträt vun den Riekspräsidenten [[Friedrich Ebert]] malt, in den he nah eegen Bekunnen weniger den Sozialdemokraten sehn dee, sonnern völmehr den aktuellen Regenten vun Düütschland, un den he en gooden Charakter beschienigen dee. 1925 wurr Corinth Ehrenliddmaat vun de Bayerische Akademie vun de Künste, un in Berlin wurrn sien Aquarellmalereen utstellt. To sien letzt groot Warken hörnn ''[[Die schöne Frau Imperia]]'' as ok sien letzt groot Wark ''[[Ecce Homo (Lovis Corinth)|Ecce Homo]]''.<ref>Bild als Print in Berghof (Red.): ''Kunst in der Verfolgung: [[Entartete Kunst (Ausstellung)]] 1937 in München. 18 Beispiele.'' Ferner ''Beiheft: Lebensdaten und Selbstzeugnisse.'' Neckar, Villingen 1998, Großformat.<!-- ohne ISBN --></ref> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Lovis Corinth - Stillleben mit Chrysanthemen und Amaryllis - 2446 - Österreichische Galerie Belvedere.jpg|''Stillleben mit Chrysanthemen und Amaryllis'', 1922, [[Österreichische Galerie Belvedere|Belvedere]], Wien Lovis Corinth Walchensee-Panorama, Blick von der Kanzel 1924.jpg|Walchensee-Panorama, Blick von der Kanzel (1924) Corinth Ecce homo.jpg|''Ecce Homo'' (1925), [[Kunstmuseum Basel]] Lovis Corinth Weiblicher Akt 1885.jpg|[[Rückenfigur#Rückenakt|Rückenakt]] </gallery> === Dood === An’n 16. Juni 1925 is he nah Düsseldörp reist un vun dor wieder nah [[Amsterdam]]. Dor wull he sück noch eenmal de Biller vun [[Frans Hals]] un [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] ankieken. An’n 17. Juli is he in [[Zandvoort]] dicht bi Amsterdam an en Lungenentzündung storven. Sien Liek wurr nah Berlin överführt un dor up den [[Südwestkarkhoff Stahnsdorf]] bisett. Sien Graffstäe, en Ehrengraff vun de Stadt Berlin, befinnd sück in den Block Trinitatis, Feld 8, Erbbegräbnis 47. 1925 keem postum en bedüüdend Monographie vun [[Alfred Kuhn (Kunsthistoriker)|Alfred Kuhn]] herut. 1939 hett de Physiker un Nobelpriesdräger [[Werner Heisenberg]] dat ''Haus Petermann'' köfft. Wiels den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] hett Heisenberg sien Fru mit de fief Kinner in dit Huus leevt.<ref>Richard von Schirach: ''Die Nacht der Physiker. Heisenberg, Hahn, Weizsäcker und die deutsche Atombombe.'' 5. Auflage, Berenberg-Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-937834-54-2, S.&nbsp;16&nbsp;f.</ref> == Gedenken == [[Datei:Corinth-Saal Königsberg.jpg|mini|Lovis-Corinth-Gedächtnissaal in dat Königsbarger Slott, mit de Biller ''Ehepaar Keitel'', ''Bacchus'', ''Steindammer Tor'' un ''Martin Luther'']] 1926 funnen twee wichtigte Gedenkutstellungen in Berlin statt: de Utstellung vun de Gemälde un Aquarelle in de Natschonalgalerie as ok de Graphikutstellung vun de Akademie vun de Künste. 1927/28 hett [[Alfred Rohde (Kunsthistoriker)|Alfred Rohde]] den Lovis-Corinth-Gedächtnissaal in dat böverste Geschoss vun den Unfriedtbau vun dat [[Königsbarger Slott]] gestalt. Slott und somit ok de Saal gungen bi de Luftangreep up Königsbarg in’n Tweeten Weltkrieg ünner. Siet 1974 verleeht de [[Künstlergilde Esslingen]] jedes Johr den Lovis-Corinth-Pries.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kuenstlergilde.eu/preisverleihungen-verliehene-preise/lovis-corinth-preis-kunst/ |titel=Lovis-Corinth-Preis der KünstlerGilde e.&nbsp;V. Esslingen |werk=KünstlerGilde |datum=2024-09-09 |sprache=de-DE |abruf=2024-09-25}}</ref> <gallery widths="180" heights="150" class="center"> Stamps of Germany (Berlin) 1975, MiNr 509.jpg|Breefmark vun de Düütsch Bundespost Berlin to’n sien 50. Doodsdag DPAG 2008 150 Jahre Lovis Corinth.jpg|Breefmark vun de Bundsrepubliek Düütschland to’n sien 150. Gebortsdag </gallery> == Wark == === Gemälde, Teeknungen, Graphiken === [[Datei:Lovis Corinth 010.jpg|mini|''[[Selbstporträt mit Skelett]]'' (1896), en vun de bekanntst Gemälde vun Corinth]] Lovis Corinth hett in sien Schaffenstiet wiet över duusend Gemälde as ok ähnlich völ Aquarelle, Teeknungen un Graphiken schafft. Liekers vun den relativ grooten Umfang gellt sien Wark up den Kunstmarkt as nahfraagt un reckt bannig goot Priesen, sülvst lüttformatige oder tweetklassige Warken wurrn to fiefstellig Priesen anboden. Dat [[Museum der bildenden Künste]] in Leipzig beherbargt en groot Sammlung vun Corinth sien Warken mit 13 Gemälden un etwa 400 grafischen Blööt.<ref>Ulrike Lorenz (Hrsg.): ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne'', 2008, S.&nbsp;14.</ref> Dat [[Öösterrieksch Galerie Belvedere|Belvedere]] in [[Wien (Stadt)|Wien]] verfügt över Warke, de tüschen 1896 un 1924 entstahn sünd un en umfaaten Överblick över Corinth sien gesamtes Œuvre beeden.<ref>Agnes Husslein-Arco, Stephan Koja (Hrsg.): Lovis Corinth. Ein Fest der Malerei, 2009, S.&nbsp;14.</ref> === Corinth sien Warken to Tiet vun den Natschonalsozialismus === Ofschons Corinth to Leevtieden en bedüüdend un ansehn Vertreder vun düütsch Kunst weer un de ok in düchtig patriotischer Wies dorstellen un fördern dee, wurrn völ vun sien Warken to Tiet vun den Natschonalsozialismus in Düütschland aflehnt. Wiels dat Fröhwark dörgahns den Idealvörstellungen vun den Nationalsozialisten entspreken dee, wurrn de lateren, deelwies düchtig expressionistischen Warkne as „[[Utaart Kunst|utaart]]“ ansehn. Disse Wandlung in dat Wark vun den Künstler hett man as Folg vun sien Schlaganfall 1911 dorstellt; en wiedere Stiegerun nah 1918 wurr ok weer mit en Schlaganfall verklort, den dat in Wohrheit aber nich geven hett. [[Alfred Rosenberg]] geev in’n ''[[Der Mythus des 20. Jahrhunderts|Mythus]]'' de Richt vör: '''Zitat:''' ''Eine gewisse Robustheit zeigte L. C., doch zerging auch dieser Schlächtermeister des Pinsels im lehmig-leichenfarbigen Bastardtum des syrisch<ref>bi Rosenberg immer Umschrieven för „jöödsch“.</ref> gewordenen Berlins.'' Dör de vun de „Nationalsozialistischen Gesellschaft für deutsche Kultur“ anordnete „Reinigung“ vun düütsch Kunstwarken wurrn 1937 insgesamt 295 vun de Biller vun Corinth ünner Beschlag nommen, dorünner en groot Deel vun de Sammlung vun de Natschonalgalerie as ok vun de Hamborger Kunsthall. Eenige vun de Warken wurrn in dat sülvig Johr in de [[Utaart Kunst (Utstellung)|Utstellung „Entartete Kunst“]] in München wiest. De meesten Biller wurrn ansluutend in’t Utland, vör allen in de [[Swiez]], verköfft. So ok dat ''Blumenstillleben mit Flieder und Anemonen''<ref>Blumenstillleben mit Flieder und Anemonen, 1925, Öl auf Leinwand, 106,4 × 85,7 cm, Inv.-Nr. M 2022-1.</ref>, en vun de letzt Warken vun Corinth. Dat Bild weer een Dag vör den Dood vun Corinth för dat Düsseldörper Kunstmuseum köfft wurrn. 2022 kunn de Stadt Düsseldorf dat Stillleven för dat [[Museum Kunstpalast]] torüchkoopen.<ref>[https://www.kulturstiftung.de/lovis-corinths-letztes-stillleben-duesseldorf/ ''Lovis Corinths letztes Stillleben zurück in Düsseldorf.''] In ''kulturstiftung.de.'' 30. Mai 2022.</ref> == Utstellungen == * 1914: [[Galerie Arnold|Galerie Ernst Arnold]], Dresden, ''Lovis Corinth. Neue Radierungen und Lithographien.'' * 1926: [[Akademie der Künste (Berlin)|Akademie der Künste Berlin]], ''Gedächtnisausstellung Graphisches Werk'' Katalog: Verlag der Akademie der Künste. * 1958: [[CongressPark Wolfsburg|Stadthalle Wolfsburg]], ''Lovis Corinth – Gedächtnisausstellung.'' Katalog: [[Bruckmann Verlag|Verlag F. Bruckmann]], München * 1964: [[documenta III]], Kassel * 1973: Galerie Pels-Leusden in Berlin<ref>[[Preußische Allgemeine Zeitung|Das Ostpreußenblatt]] [http://archiv.preussische-allgemeine.de/1973/1973_03_17_11.pdf 17. März 1973 / Folge 11 / Seite 12] (PDF; 12&nbsp;MB) afropen an’n 17. Mai 2014.</ref> * 1975: [[Städtische Galerie im Lenbachhaus]] und Kunstbau München, ''Lovis Corinth (1858–1925) – Gemälde und Druckgraphik''<ref>{{Literatur |Autor=Irene Netta, Ursula Keltz |Hrsg=Helmut Friedel |Titel=75 Jahre Städtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau München |Auflage= |Verlag=Eigenverlag der Städtischen Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau |Ort=München |Datum=2004 |ISBN=3-88645-157-7 |Seiten=210}}</ref> * 1976: [[Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud|Wallraf-Richartz-Museum]], [[Köln]], ''Lovis Corinth – Gemälde, Aquarelle, Zeichnungen und druckgrafische Zyklen''. Katalog Museen der Stadt Köln * 1985: [[Museum Folkwang]], [[Essen]], ''Lovis Corinth.'' Katalog: DuMont-Buchverlag, Köln, ISBN 3-7701-1803-0 * 1986: [[Kunstforum Ostdeutsche Galerie]], [[Regensburg]]: ''Lovis Corinth, die Bilder vom Walchensee: Vision u. Realität'', Katalog: Ostdeutsche Galerie, Regensburg, ISBN 3-89188-041-3, danach 1986 [[Kunsthalle Bremen]] * 1992: Kunstforum der [[Unicredit Bank Austria|Bank Austria]], [[Wien]]. ''Lovis Corinth.'' Prestel-Verlag, München, ISBN 3-7913-1221-9; danach 1993 Forum des [[Niedersächsisches Landesmuseum Hannover|Landesmuseums Hannover]] * 1996: [[Haus der Kunst]], München, ''Lovis Corinth.'' Katalog: Prestel-Verlag, München / New York 1996, ISBN 3-7913-1645-1, danach: Nationalgalerie Berlin, The Saint Louis Art Museum, Saint Louis, 1997, Tate Gallery, London, ISBN 3-7913-1682-6 * 1999: [[Von der Heydt-Museum]], Wuppertal, ''Lovis Corinth'', Katalog: Von der Heydt-Museum, ISBN 3-89202-039-6. danach [[Fundación Juan March]], [[Madrid]], ''Lovis Corinth'', Katalog: F.M, ISBN 84-7075-484-X * 2004: [[Kunsthalle in Emden|Kunsthalle Emden]]: ''Lovis Corinth – Aquarelle und späte Gemälde.'' Katalog: Hatje-Cantz-Verlag, Ostfildern-Ruit 2004, ISBN 3-7757-1426-X * 2008: [[Musée d’Orsay]], Paris: ''Lovis Corinth (1858–1925). Entre impressionnisme et expressionnisme'' * 2008: [[Museum der bildenden Künste]], Leipzig: ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne'' (eigenständig erweiterte Fassung der Ausstellung im [[Musée d’Orsay]]), Kerber Verlag, ISBN 978-3-86678-177-1.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=http://www.root.webdestination.de/kunden/01extern/bdn_redaktion_ssl_neu/upload/72_74galerie.pdf |titel=Lovis Corinth und die Geburt der Moderne |abruf=2025-07-17 }} {{Webarchiv|url=http://www.root.webdestination.de/kunden/01extern/bdn_redaktion_ssl_neu/upload/72_74galerie.pdf |wayback=20240730104143 |text=Lovis Corinth und die Geburt der Moderne |archiv-bot=2026-08-15 12:33:36 InternetArchiveBot }}</ref> * 2008/09: Kunstforum Ostdeutsche Galerie, Regensburg: ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne'' (eigenständig erweiterte Fassung der Ausstellung im Musée d’Orsay), Kerber Verlag, ISBN 978-3-86678-177-1.<ref name=":0" /> * 2017: [[Museum Kunstpalast]] Düsseldorf, auf der Sonderausstellung „SPOT ON“: ''Grünes Stillleben mit Früchten und Gladiolen'', 1911 * 2017: Landesmuseum Hannover: ''Nackt und bloß.'' ''Lovis Corinth und der Akt um 1900'' * 2021/22: [[Saarlandmuseum]], in der Modernen Galerie: ''Lovis Corinth – Das Leben, ein Fest!;'' Doppelausstellung mit ''[[Charlotte Berend-Corinth]] – Wiederentdeckt!'' * 2022: [[Museo Castello San Materno]], Ascona: ''Lovis Corinth. Maestro del colore, Maestro della grafica / Meister der Farbe, Meister der Grafik'', Katalog: DCV, Berlin 2022, ISBN 978-3-96912-079-8 * 2025: Alte Nationalgalerie, Berlin: Im Visier! Lovis Corinth, die Nationalgalerie und die Aktion "Entartete Kunst". * 2025/26: Kunstforum Ostdeutsche Galerie, Regensburg: ''Lovis Corinth - Bildrausch'', Ausstellungskatalog und Bestandskatalog, Dresden, Sandstein Verlag, 2025, ISBN 978-3-89188-151-4, ISBN 978-3-89188-150-7 == Literatur == * Charlotte Berend-Corinth: ''[[Lovis Corinth: Die Gemälde]].'' Neu bearbeitet von Béatrice Hernad. Bruckmann-Verlag, München 1992, ISBN 3-7654-2566-4. * Lovis Corinth: '' Werke und Schriften''. Auswahl und Redaktion: Achim Raschka. [[Digitale Bibliothek (Produkt)|Digitale Bibliothek]] Band 154, CD-ROM, [[Directmedia Publishing]], Berlin 2006, ISBN 978-3-89853-554-0 (Gesamtdarstellung der künstlerischen und schriftlichen Werke). * Lovis Corinth: ''Walchensee''. Einf. von Horst Keller, Piper, München 1976, ISBN 978-3-492-02179-1, Neuauflage 1984. * Thomas Corinth: ''Lovis Corinth.'' E. Wasmuth, Tübingen 1979, ISBN 3-8030-3025-0. * [[Thomas Deecke]]: ''Lovis Corinth. Zeichnungen nach Dürer''. Philobiblon Jg. XI Heft 2, Hamburg 1967. * Thomas Deecke: ''Die Zeichnungen von Lovis Corinth: Studien zur Stilentwicklung.'' (Ph.D. diss., Freie Universität Berlin, 1973). * Thomas Deecke: ''Lovis Corinth – Ein Künstlerleben zwischen den Zeiten'' (S.&nbsp;9ff.) in Katalog ''Lovis Corinth'', Von der Heydt-Museum, Wuppertal 1999, ISBN 3-89202-058-2/Cat. Lovis Corinth, Fundación Juan March, Madrid 1999, ISBN 84-89935-12-2. * Norbert Eisold: ''Lovis Corinth: Fridericus Rex. Ein lithographischer Zyklus.'' Mit einem Vorwort von [[Robert Knüppel]]. Deutsche Stiftung Denkmalschutz – Monumente-Publikationen, Bonn 2008, ISBN 978-3-936942-98-9. * [[Herbert Eulenberg]]: ''Lovis Corinth ein Maler unserer Zeit''. Delphin-Verlag, München 1917. * [[Sabine Fehlemann]] (Hrsg.): ''Lovis Corinth.'' Von der Heydt Museum, Wuppertal 1999, ISBN 3-89202-058-2 / Cat. Lovis Corinth, Fundación Juan March, Madrid 1999, ISBN 84-89935-12-2. * Harald Fiebig, Ilse Ruch (Hrsg.): Lovis Corinth. Maestro del colore, Maestro della grafica / Meister der Farbe, Meister der Grafik, Museo Castello San Materno, Ascona 2022, ISBN 978-3-96912-079-8. * [[Birgit Jooss]]: ''Nachlassverwaltung mit Geschäftssinn. Wie der schriftliche Nachlass von Lovis Corinth ins Deutsche Kunstarchiv gelangte.'' In: ''Von Künstlernachlässen und ihren Verwaltern.'' Eine Publikation des Arbeitskreises selbständiger Kultur-Institute e.&nbsp;V. – AsKI. Hrsg. von Volkmar Hansen, Ulrike Horstenkamp und Gabriele Weidle, Bonn 2011, S.&nbsp;34–51 ([http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2014/2757 Digitalisat]). * Birgit Jooss: Jüdische Sammler, Verluste, Wiedergutmachungen und andere Geschichten zur Corinth-Sammlung von Karsten Greve. In: ''Lovis Corinth. Blumenbilder''. Red. von Cornelia Manegold und Lena Cornuel, Köln/Paris/St. Moritz 2022, S. 115–128 * Ulrike Lorenz, Marie-Amelie Prinzessin zu Salm-Salm, [[Hans-Werner Schmidt (Kunsthistoriker, 1951)|Hans-Werner Schmidt]] (Hrsg.): ''Lovis Corinth und die Geburt der Moderne.'' Kerber, Bielefeld/Leipzig 2008, ISBN 978-3-86678-177-1. * [[Wolfgang Maier-Preusker]] (Hrsg.): Beitrag ''Lovis Corinth.'' In: ''Buch- und Mappenwerke mit Grafik des Deutschen Expressionismus.'' Ausstellung Wismar 2006, ISBN 3-900208-37-9. * Heinrich Müller: ''Die späte Graphik von Lovis Corinth.'' Lichtwarkstiftung, Hamburg 1960. * Klaus Albrecht Schröder (Hrsg.): ''Lovis Corinth.'' Ausstellung ‚Lovis Corinth‘ im Kunstforum der Bank Austria in Wien vom 2.&nbsp;September bis 22.&nbsp;November 1992 und im Forum des Landesmuseums in Hannover vom 8.&nbsp;Dezember 1992 bis 21.&nbsp;Februar 1993. Prestel, München 1992, ISBN 3-7913-1221-9. * Karl Schwarz: ''Das Graphische Werk von / The Graphic Work of Lovis Corinth.'' Alan Wofsy Fine Arts, San Francisco 1985, ISBN 0-915346-73-7. * [[Peter-Klaus Schuster]], Christoph Vitali, Barbara Butts (Hrsg.): ''Lovis Corinth''. Prestel, München 1996, ISBN 3-7913-1645-1. * Werner Timm (Hrsg.): ''Lovis Corinth – Die Bilder vom Walchensee; Vision und Realität.'' [[Ostdeutsche Galerie]], Regensburg 1986, ISBN 3-89188-041-3. * Horst Uhr: ''Lovis Corinth.'' University of California Press, Berkeley 1990 [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft1t1nb1gf/ (Digitalisat)] * {{NDB|3|360|361|Corinth, Lovis|Leonie von Wilckens|118522140}} * Lutherhalle Wittenberg (Hrsg.): ''Martin Luther aus der Sicht von Lovis Corinth.'' Eine Ausstellung der Lutherhalle Wittenberg, der Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg und der Luther-Gesellschaft, 4.–22. Juni 1991. * [[Zdenek Felix]] (Hrsg.): ''Lovis Corinth – 1858–1925''. DuMont-Buchverlag, Köln 1985, ISBN 3-7701-1803-0. * [[Michael F. Zimmermann]]: ''Lovis Corinth.'' Reihe Beck Wissen bsr 2509. C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56935-7. * H. F. Witzel: ''Malen lernen mit Lovis Corinth.'' Worttransport.de-Verlag, Berlin 2019, ISBN 978-3-944324-41-8. == Weblinks == {{Commons|Lovis Corinth|Lovis Corinth}} * [https://www.dhm.de/lemo/biografie/lovis-corinth Deutsches Historisches Museum: Biografie] * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118522140 DNB-Katalog] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118522140 Indrag in de Düütsch Digitale Bibliothek] * [https://projekt-gutenberg.org/authors/lovis-corinth/ Indrag bi dat Projekt Gutenberg] * [https://archiv.adk.de/bigobjekt/14778 Lovis-Corinth-Archiv] im Archiv der [[Akademie der Künste (Berlin)|Akademie der Künste, Berlin]] * [http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Corinth,+Lovis Kunstwerke vun Lovis Corinth bi Zeno.org] * [http://www.zeno.org/Kunst/M/Corinth,+Lovis Schriften vun Lovis Corinth bi Zeno.org] * [https://sammlung.belvedere.at/people/284/lovis-corinth/objects Warken vun Lovis Corinth] in dat ''Digitalen Belvedere'' * [https://www.lostart.de/de/suche?term=Lovis%20Corinth&filter&#x5B;type&#x5D;&#x5B;0&#x5D;=Objektdaten Indrääg in de Lost-Art-Datenbank] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118522140|LCCN=n80002302|VIAF=15044719}} {{SORTIERUNG:Corinth, Lovis}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Prüßen]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1858]] [[Kategorie:Storven 1925]] [[Kategorie:Maler]] [[Kategorie:Tekner]] [[Kategorie:Grafiker]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Landschapsmaler]] [[Kategorie:Porträtmaler]] [[Kategorie:Freemüerer]] [[Kategorie:Berliner Secession]] 1tk1cq08qc27spkm6g4ioh3vc0dzv5f 0 197147 1076163 1075809 2026-08-15T18:02:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076163 wikitext text/x-wiki [[Datei:Sarah Vaughan - William P. Gottlieb - No. 1.jpg|mini|Sarah Vaughan (1946) (Foto: [[William P. Gottlieb]])]] '''Sarah Lois Vaughan''' (* [[27. März]] [[1924]] in [[Newark (New Jersey)|Newark]], [[New Jersey]]; † [[3. April]] [[1990]] in [[Los Angeles]], [[Kalifornien]]) weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]-[[Gesang|Singerin]] un Pianistin. Se gellt neben [[Billie Holiday]] un [[Ella Fitzgerald]] as en vun de bedüüdenst Vokalistinnen vun den Jazz.<ref group="Cook/Morton">S. 1492 – „Niemals so populär wie Billie Holiday oder Ella Fitzgerald, und –&nbsp;einige würden sagen&nbsp;– besser als jede von beiden“</ref> == Leven == [[Datei:Newark-broad-street.jpg|mini|Broad Street in de Binnenstadt vun [[Newark (New Jersey)|Newark]]]] === Kindheit un Jöögd === Sarah Vaughan hör Vader, Asbury „Jake“ Vaughan, weer Timmermann un en Amateurgitarrist. Hör Moder Ada weer Wäscherin un hett in’n Karkenchor sungen. Jake un Ada Vaughan weern wiels den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] vun [[Virginia]] nah Newark trucken. Sarah weer hör eenzig Kind. De Vaughans hemm in de Brunswick Street leevt, wo Sarah hör fröh Kindheit verbroch. Jake Vaughan weer deep religiös un die Familie in de ''New Mount Zion Baptist Church'' aktiv, de sück in de ''186 Thomas Street'' befunn. Sarah harr all mit söben Johren Klaveerstünnen, sung in’n Karkenchor un speel af un to bi Proben Klaveer un Örgel.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218">S. 1218</ref> Vaughan hett sück fröh för de populäre Musik up Schallplatten un in’n Radio interessert. In den 1930er Johren harr Newark en lebendig Livemusik-Szene un Vaughan hett regelmatig lokale un tourende Bands, de in de Stadt uptreeden sünd, to sehn kreegen. Ofschons dat wegen hör Öller illegal weer, fung se an in den Nachtclubs vun Newark as Pianistin un gelegentlich ok as Singerin uptotreeden, as in den ''Piccadilly Club'' un an den Newarker Flooghaben bi de [[United Service Organizations|USO]]. [[Datei:Apollo Theater Harlem NYC 2005.jpg|mini|Apollo Theater in [[Harlem]]]] Vaughan hett in Newark tonächst de ''East Side High School'' besöcht, later is se to de ''Newark Arts High School'' wesselt, de 1931 as de eerste Kunst-High School vun de USA apen maken dee.<ref>[https://www.nps.k12.nj.us/ART/our-school/our-history/ ''Our History.''] The Newark Public Schools Website</ref> Hör nächtliche Upträen hemm aber sluutend dorto führt, dat se ut de Highschool herutfloog. In disse Zeit hemm Sarah Vaughan un hör Früenden New York besöcht, um dor de Bigbands in [[Harlem]] to hören, de in’n [[Savoy Ballroom]] un dat [[Apollo Theater]] spelen deen. De Biographin [[Leslie Gourse]] vertellt de komplexe Geschichte vun hör Opdecken: Vaughan keem immer mit hör Früendin Doris Robinson nah New York City. An en Dag in’n Harvst 1942, as Sarah jüst 18 Johr olt weer, hett se hör Früendin raaden bi en nachts stattfinnen Amateurwettbewarf in‘n ''Apollo'' deeltonehmen; se hett Doris an dat Klaveer begleit, de dorbi den tweeten Platz belegg. Later hett Sarah sück entscheed, sülvst as Singerin uptotreeden. Vaughan sung den Standard ''[[Body and Soul (Leed)|Body and Soul]]'' un wunn. De Gewinn weer, as Vaughan late [[Marian McPartland]] vertellt hett, 10 $ un dat Toseggen för en een Week düern Engagement in‘n ''Apollo.'' In dat Fröhjohr 1943 is Sarah Vaughan sluutend eerstmalig in dat ''Apollo'' uptreeden, wo se för [[Ella Fitzgerald]] inspringen dee. Wiels disse Week seet ok de Singer [[Billy Eckstine]] in dat Publikum, de to disse Tiet bi [[Earl Hines]] weer; he wurr up hör Talent upmarksom un hett hör Hines empfahlen. De hett later dormit angeven, dat he Sarah Vaughan opdeckt harr un hett hör den Job as Pianistin in sien Band anboden. An‘n 4. April 1943 hett he sluutend sien Bandsingerin dör Sarah Vaughan ersett. === Mit Earl Hines un Billy Eckstine (1943–1944) === Sarah Vaughan tour nah hör ''Apollo''-Verdrag Enn‘n 1943 un Anfang 1944 mit de [[Earl Hines]] [[Big Band]]. Vaughan weer as Pianistin instellt, aber nahdem [[Cliff Smalls]] as Basuunist un Pianist in de Band keem, weer Sarah de Sängerin vun de [[Earl Hines and His Orchestra|Hines-Band]]. De gellt hüüd as en Aart Grünnenszentrum vun den [[Bebop]], weil in de Band dormals naamhaft Musiker vun den Bebop as de Trompeter [[Dizzy Gillespie]] un de Saxophonist [[Charlie Parker]] as ok de Basuunist [[Bennie Green]] speelt hemm.<ref group="Polillo">S. 345</ref> Gillespie weer ok Arrangeur für disse Band; en allgemeen Streik ([[Recording ban]]) hett dat aber verhinnert, dat Plattenupnahmen vun disse Formatschoon entstahn sünd. Eckstine hett Enn’n 1943 de Hines-Band verlaaten un hett [[Billy Eckstine and His Orchestra|sien eegen Bigband]] apen maakt mit Gillespie, de Hines verlaaten dee, um musikalisch Leiter vun de nee Band to wurrn. Charlie Parker keem ebenfalls dorto, un de Eckstine-Band weer in de nächst Johren en Sammelbecken vun jung Jazz-Talenten: [[Miles Davis]], [[Kenny Dorham]], [[Art Blakey]], [[Lucky Thompson]], [[Gene Ammons]] un [[Dexter Gordon]] hemm dor speelt. Vaughan is 1944 in Eckstine sien neegrünnd Band intreeden; dat geev hör Gelegenheit, hör eegen Stil wiedertoentwickeln. Mit de Band vun Eckstine entstunnen denn eerste Schallplatten-Upnahmen; bi en Session an‘n 5. Dezember 1944 entstunn de Song ''I’ll Wait and Pray'' för dat ''Deluxe''-Label. Dör disse Schallplaat wurr ok de Kritiker un Produzent [[Leonard Feather]] up hör upmarksom un hett hör fraagt, of se veer Schallplattensieden ünner eegen Naam mit hüm upnehmen wull, de denn up dat Label [[Continental Records|Continental]] herutkeemen; begleit wurr se dorbi vun en Septett mit ünner annern Dizzy Gillespie un [[Georgie Auld]]. Angevlich hett hör de dormalige Bandpianist [[John Malachi]] den Ökelnaam „Sassy“ geven. Enn’n 1944 hett Vaughan offiziell de Eckstine-Band verlaaten, um en Solokarriere antofangen, bleev hüm aber wiederhen verbunnen un hett mit hüm later ok Platten upnahmen. === Fröhe Solokarriere (1945–1948) === [[Datei:Sarah Vaughan, Cafe Society 1946 (Gottlieb 08831).jpg|mini|Sarah Vaughan im [[Café Society]] (1946)<br />(Foto: William&nbsp;P. Gottlieb)]] Sarah Vaughan fung hör Solokarriere as freeschaffend Singerin 1945 in den New Yorker [[Jazzclubs vun de 52nd Street]] as den ''Three Deuces,'' den ''Famous Door,'' den ''Downbeat'' un den ''Onyx Club'' an. Vaughanis ok in’n ''Braddock Grill'' uptreeden, nich wiet vun dat Apollo Theater in Harlem liggend. An’n 11. Mai 1945, nehm Vaughan ''[[Lover Man]]'' för dat lütt ''Guild'' Label up, begleit vun en Quintett mit Gillespie un Parker, buterdem weern dorbi de Pianist [[Al Haig]], Bassist [[Curly Russell]] un [[Sid Catlett]] an dat Slagtüüch. Kört dornah gung se weer mit Gillespie/Parker in‘t Studio un hett dree wiedere Titel upnommen.<ref group="Polillo">S. 506</ref> Nah en kört Gastspeel in de Band vun [[John Kirby]] un en Upnahm mit den Geiger [[Stuff Smith]], bi dat de Song ''Time and Again'' in’n Oktober entstunn, wurr hör en Plattenverdrag vun dat ''[[Musicraft Records|Musicraft]]''-Label anboden. Bit disse Verdrag 1946 wirksam wurr, nehm se Platten för de Label ''Crown'' un ''Gotham'' up un is regelmatig in den Club [[Café Society]] Downtown uptreeden, en Club an‘n Sheridan Square, in den dat kien Rassenschranken geev. [[Datei:Sarahvaughanicoverthewaterfront.jpg|mini|links|„I Cover the Waterfront“: [[Schellackplatte]] bi Musicraft]] Wiels hör Engagement in dat ''Cafe Society'' hett Vaughan den Trompeter [[George Treadwell]] kennenlehrt. Der wurr sluutend hör Manager, musikalischer Leiter bi tallriek Upnahmesessions un kümmer sück um hör Uptreeden, insluutend hör Garderobe, hör Frisur un ok um de Reguleeren vun hör Gebitt. Völ vun hör 1946 för ''Musicraft'' upnommen Titel wurrn vun dat Publikum un Kritik gliekermaten positiv upnommen; dat weern ''[[If You Could See Me Now]]'' (den [[Tadd Dameron]] schreeven un arrangeert harr), ''Don’t Blame Me,'' ''I’ve Got a Crush on You,'' ''Everything I Have is Yours'' un weer ''Body and Soul.'' Vaughan un Treadwell hemm an’n 16. September 1946 sluutend heiraadt. Vaughan hör kommerziell Spood ''Musicraft'' hett sück 1947 an 1948 fortsett; hör Interpretatschoon vun ''Tenderly'' wurr Enn’n 1947 en unverwacht Hit (#27). Noch spoodrieker weer de an’n 27. Dezember 1947 upnommen [[Jule Styne|Jule-Styne]]-Song ''It’s Magic'' ut den [[Doris Day|Doris-Day]]-Film ''[[Romance on the High Seas]]''; de harr Anfang 1948 in den Pop-Charts grooten Spood un stunn elf Week in den Charts. En anner Hit vun disse Tiet weer ''[[Nature Boy]]'' (entstahn 8. April 1948). De Song ''Nature Boy,'' eerstmals vun [[Nat King Cole]] upnommen, gull as de eerste „Crossover“-Titel, de vun en swaarten Künstler upnommen un bit dat witt Publikum spoodriek wurr. Kört nahdem Ella Fitzgerald mit den Song herutkommen weer, hemm den ok [[Frank Sinatra]] för ''[[Capitol Records|Capitol]],'' Sarah Vaughan as ok [[Dick Haymes]] för [[Decca Records|Decca]] upnommen. === Columbia-Johren (1948–1953) === Nah den Bankrott vun de Firma ''Musicraft'' kreeg se de Gelegenheit, bi dat groot Label ''[[Columbia Records]]'' en Verdrag aftosluuten; in’n Sömmer 1949 harr se dor mit ''Black Coffee'' en Charterfolg. Wiels hör Johren bi ''Columbia'' bit 1953 nehm Vaughan tallriek kommerzielle Pop-Balladen up, as ''That Lucky Old Sun,'' ''Make Believe (You Are Glad When You’re Sorry),'' ''I’m Crazy to Love You,'' ''Our Very Own,'' ''I Love the Guy,'' ''Thinking of You'' (mit dem Pianisten [[Bud Powell]]), ''I Cried for You,'' ''These Things I Offer You,'' ''Vanity,'' ''I Ran All the Way Home,'' ''Saint or Sinner,'' ''My Tormented Heart,'' ''Time'' un völ annern. Bi de Jazz-Kritikern kreeg se liekers groot Anerkennung; so wunn se 1947 den ''[[Esquire]] Magazine’s New Star Award,'' buterdem den as best Vokalistin vun dat ''[[Down Beat]]'' Magazin regelmatig van 1947 bit 1952; ebenso vun dat ''Metronome'' Magazin van 1948 bit 1953. Eenige Kritiker funnen aber hör Gesangsstil nich goot un hemm den as „over-stylized“ betekent. Liekers weer de Tenor vun de Jazzkritik insgesamt wietgahnd positiv. Hör Spood bi Kritik un bi dat Publikum weer Anlaat vun tallriek boshaft Bemerkungen vun hör „Rivalin“ [[Billie Holiday]], de in disse Tiet um hör Ansehn as „beste Jazzsingerin“ bang ween muss. Mit dissen Erfolg verbunnen weer de Gelegenheit to Tallriek Upträen un Upnahmemögelkeiten. In’n Sömmer 1949 is Vaughan eerstmals mit en Sinfonieorchester uptreeden; dat weer en Benefiz-Veranstaltung för dat [[Philadelphia Orchestra]] ünner dat Motto „100 Men and a Girl“. In disse Tiet wurr se vun de ok as „The Divine One“ nöömt, en Tosatz, de hör dör hier wiedere Loopbahn begleiten sull. 1951 is se eerstmals in Europa up Tour gahn. [[Datei:Miles Davis by Palumbo.jpg|mini|[[Miles Davis]] Midden vun de 1950er Johren]] De Erfolgsdruck un persönliche Konflikte hemm to Spannungen tüschen Treadwell un Sarah Vaughan führt. Treadwell hett en Road-Manager instellt, de sück um de Tourneen vun de Singerin kümmern dee, un hett sülvst en Managementbüro in [[Manhattan]] apen maakt, um mit wiedere Künstlern ahn Sarah Vaughan to arbeiten. Vaughan hör Verhältnis to ''Columbia Records'' wurr liekers hör Spood tonehmend unbefreedigend för de Singerin, wiel se hör Ansicht nah to völ kommerzielles Songmaterial kreeg. En Utnahme bleev de Session 1950, bi de se dör Musiker as [[Miles Davis]], [[Tony Scott]], [[Benny Green]] un [[Budd Johnson]] begleit wurr. De Upnahmen as ''[[East of the Sun (and West of the Moon)]]'' oder ''[[Ain’t Misbehavin’ (Jazzstandard)|Ain’t Misbehavin’]]'' tellen to de besten vun hör Karriere,<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219">S. 1219</ref> bleeven aber atypische Utnahmen in hör ''Columbia''-Ära. === Mercury-Johren (1954–1959) === 1953 hett Treadwell en Plattenverdrag bi [[Mercury Records]] uthannelt. Se sull fortan kommerzielles Songmaterial för dat Hööftlabel ''Mercury'' un mehr jazz-orienteert Songs up de sien Sublabel [[EmArcy Records|EmArcy]] herutbringen. Vaughan hett fortan mit den Produzenten [[Bob Shad]] tosommenarbeit; hör Kooperatschoon weer sowohl en finanziell as ok künstlerisch Erfolg. Hör eerste ''Mercury''-Session funn in’n Februar 1954 statt, hör letzt 1959. Nah en kört Tosommenarbeit mit [[Roulette Records]] (1960 bit 1963), kehr se van 1964 bit 1967 to ''Mercury'' torüch. [[Datei:Countbasie.jpg|mini|links|[[Count Basie]] (links) 1975<!—wiels en Konzert in Köln !-->]] In’n Sömmer 1954 is se up dat [[Newport Jazz Festival]] uptreeden. Vaughan hör groot Erfolg bi ''Mercury'' fung mit den Hit ''Make Yourself Comfortable'' an, den se in’n Harvst 1954 upnehm; wiedere Erfolge weern ''How Important Can It Be'' (mit [[Count Basie]]), ''Whatever Lola Wants,'' ''The Banana Boat Song,'' ''You Ought to Have A Wife'' un ''[[Misty]]'' vun [[Erroll Garner]]. In’n Harvst 1954 is se in de [[Carnegie Hall]] mit dat [[Count Basie Orchestra]] uptreede; mit dorbi weern dorneben [[Billie Holiday]], [[Charlie Parker]], [[Lester Young]] un da [[Modern Jazz Quartet]].<ref group="Polillo">S. 498</ref> Vun völ Jazzkritikern as Hööchtpunkt vun hör künstlerisch Loopbahn wurrd hör Album ''Sarah Vaughan (with Clifford Brown)'' ansehn, dat in’n Dezember 1954 upnommen wurr. Dorup is ok de Titel ''[[Lullaby of Birdland]]'' mit en vun hör seltenen [[Scat]]-Inlagen.<ref group="Cook/Morton">S. 1492 – Dat Album wurrd mit de Hööchstnoot samt toätzlich „Kroon“ versehn</ref> Dornah gung se weer up en spoodriek Europatournee un den folg en Tournee dör de USA in en Konzertprogramm mit Count Basie, [[George Shearing]], Erroll Garner un [[Jimmy Rushing]]. 1955 harr se up dat ''New York Jazz Festival'' up [[Randalls Island]] en Upträe. In de tweet Hälft vun de 1950er Johren nehm Sarah Vaughan in Begleitung vun völ naamhaft Jazzmusiker Platten up, etwa 1957 mit Billy Eckstine weer en Reeg vun Duetten, dorünner den Hit ''Passing Strangers.'' Se gung up Tourneen mit en Trio, in dat neben Pianist [[Jimmy Jones (Pianist)|Jimmy Jones]] [[Roy Haynes]] un [[Jimmy Cobb]] spelen deen,<ref>[[Ian Carr]], [[Digby Fairweather]], [[Brian Priestley]]: ''Rough Guide Jazz. Der ultimative Führer zum Jazz. 1800 Bands und Künstler von den Anfängen bis heute.'' 2., erweiterte und aktualisierte Auflage. Metzler, Stuttgart/Weimar 2004, ISBN 3-476-01892-X, S. 661.</ref> denn in en Tio mit [[Ronnell Bright]].<ref>Bright nah hett se gern de Schoh vun hör Mitmusiker vör de Upträen verstaken, so dat de ok mal in Socken upträen mussen. Vgl. [http://www.jazzwax.com/2008/04/index.html Bright-Interview durch Marc Myers (2008)]</ref> As en vun de an’n Besten gelungen Bispelen vun hör Live-Upträen gellt hör Album ''At Mr. Kelly’s'' van 1957 mit [[Richard Davis (Jazzmusiker)|Richard Davis]] un Roy Haynes.<ref group="Cook/Morton">S. 1493</ref> Hör kommerzieller Erfolg reck 1959 sien Hööchtpunkt mit den Song ''Broken Hearted Melody,'' de mehr as een Million Dollar einspelen dee un för den se hör eerst [[Goldene Schallplaat]] kreeg.<ref>Vgl. {{Webarchiv |url=http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=11033 |text=Biographie (AllAboutJazz) |wayback=20110106071943}}</ref> De hörr den fortan to dat ständige Repertoire in hör Konzerte. Vaughan hör kommerzielle Upnahmen wurrn vun verscheeden Arrangeuren un Orchesterleitern inspeelt, as [[Hugo Peretti]] un [[Hal Mooney]]. Ofschons de geschäftliche Betrecken tüschen Vaughan un Treadwell in den 1950er Johren spoodriek weer, leet sück de Singerin 1958 vun hüm scheeden un hett den ok de geschäftliche Tosommenarbeit instellt. === 1960er Johren === [[Datei:Grand Gala du Disque populier in Kurhaus te Scheveningen Sarah Vaughan, Bestanddeelnr 915-6275.jpg|mini| Sarah Vaughan mit [[Quincy Jones]] in Scheveningen 1963]] Nah de Trennung vun Treadwell is Clyde „C.B.“ Atkins in Sarah Vaughans Leven intreeden, den se in Chicago kennenlehrt harr un den se an’n 4. September 1959 heiraadt hett.<ref>Ken Bloom: ''The American Songbook – The Singers, the Songwriters, and the Songs – 100 Years of American Popular Music – The Stories of the Creators and Performers.'' Black Dog & Leventhal, New York City 2005. Nah Bloom weer Atkins en ehmaliger Profi-American Footballspeler mit ansonsten unbekannt Vergangenheit.</ref> Ofschons Atkins kien Erfohrungen mit Künstlermanagement oder in dat Musikgeschäft harr, wull Vaughan mit hüm en geschäftliche as persönliche Betrecken as mit Treadwell ingahn. Se hett Atkins to hör Manager maakt un is mit hüm nah [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]] trucken. As hör Kontrakt mit ''Mercury Records'' 1959 to Enn’n gung, hett se bi ''Roulette Records'' ünnerschreeven, en lütt Label vun [[Morris Levy]], en vun de Miteegendömer vun den New Yorker Jazzclub [[Birdland (New York)|Birdland]], in den se faken uptreeden dee. In Roulette sien Katalog befunnen sück ok Platten vun Count Basie, [[Joe Williams]], [[Dinah Washington]], [[Dave Lambert (Singer)|Lambert, Hendricks and Ross]] as ok [[Maynard Ferguson]]. Vaughan fung in’n April 1960 an för ''Roulette'' uptonehmen. So entstunn en Reeg vun Alben, de vun vun [[Billy May]], [[Jimmy Jones (Pianist)|Jimmy Jones]], [[Joe Reisman]], [[Quincy Jones]], [[Benny Carter]], [[Lalo Schifrin]] un [[Gerald Wilson]] arrangeert bzw. inspeelt wurrn un as blots jazzbeinfloot, letztlich kommerzielle Upnahmen gellen.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> 1960 harr se en Pop-Charterfolg mit ''Serenata'' bi ''Roulette,'' buterdem mit hör noch för ''Mercury'' inspeelt Titeln ''Eternally'' un ''You’re My Baby.'' In lütt Besetten (Gesang, Gitarr, Bass) nehm se eenige Alben mit [[Jazz-Standard]]s up, as ''After Hours'' (1961) mit den Gitarristen [[Mundell Lowe]] un den Bassisten [[George Duvivier]]. Cook un Morton werten de Session as hör best in den 1960er Johren; Brian Priestley heevt de ''definitiven'' Interpretatschonen vun Vaughan vun ''[[My Favorite Things (Lied)|My Favorite Things]]'' un ''[[In a Sentimental Mood]]'' hervör. <!-- un ''Sarah Plus Two'' (1962) mit [[Barney Kessel]] un den Bassisten [[Joe Comfort]]. --> Wiel Sarah Vaughan kien eegen Kinner kriegen kunn, hett dat Paar 1961 en Dochter, Debra Lois, adopteert. Dat Verhältnis to Atkins bleev anspannt un gung in’n November 1963 mit en Scheeden to Enn’n. Mit Hülp vun Früenden as den Clubbesitter John „Preacher“ Wells un Clyde „Pumpkin“ Golden Jr. kregg se dat hen, hör finanzielle Situatschoon bi de Trennung to bewältigen. Wells un Golden hemm faststellt, dat Atkins dör Glücksspelen un Spennen hör Vermögen vun $150,000 up’n Kopp haun harr. Vaughan kreeg dat Sörgerecht för dat adopteert Kind; Golden wurr denn hör Manager un Levensgefährte för den Rest vun de Dekaad. In de Tiet vun hör twee Scheeden hett se sück ok vun ''Roulette Records'' trennt, wiel de Firma hör nich genögend Honorar för hör spoodriek Platten utbetallen dee. Nah dat Enn’n vun den Kontrakt 1963 kehr Vaughan to ''Mercury Records'' torüch. In’n Sömmer 1963 hull sück Vaughan in [[Däänmark]] up, um mit den Produzenten [[Quincy Jones]] Live-Upnahmen mit hör Trio to maken, de ünner den Titel ''Sassy Swings the Tivoli'' herutbrocht wurrn, de en exzellentes Bispeel vun hör Live-Shows in disse Periood beden. In dat folgend Johr ist he in dat Witt Huus vör [[Lyndon Baines Johnson|Präsident Johnson]] uptreeden.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Mit de Verännern vun den Publikumsmack Midden vun de 1960er Johren harr ok Sarah Vaughan as völ annern Jazzmusiker mit fallend Tohörertallen bi hör Konzerten to kämpen, worto noch nich passend Material dorto keem. De Qualität vun hör Schallplatten weer mal so, mal so; se hett versöcht sück mit Pop- un Ünnerhollensmusik över Water to holllen. In disse Tiet wurr ok hör Stimm dunkler. An dat Enn’n vun hör ''Mercury''-Verdrag 1967 weer se för den Rest vun dat Johrteihnt ahn Plattenkontrakt, is aber bi europääsch un amerikaansch Jazzfestivals uptreeden. 1969 hett Vaughan hör Geschäftsbetrecken mit Golden beend un leet sück an de Westküst daal, dicht bi Benedict Canyon bi [[Los Angeles]], denn in [[Hidden Hills]]. === Comeback in de 1970er Johren === Nah en Upträe in dat Casino in [[Las Vegas]] hett se Marshall Fisher kennenlehrt; de nehm nu de hör vertroot Düppelrull as Levensgefährte vun Vaughan un Manager in. Fisher harr woll ok kien Erfohrungen in de Ünnerhollensindustrie, weer aber en groot Fan vun hör un hett denn hör Comeback fördert. In de 1970er Johren hett Vaughan hör Upnahmetätigkeit fortsett. 1971 wurr se vun Bob Shad, de as Produzent bi ''Mercury Records'' mit hör arbeit harr, fraagt, of se en Album för sien eegen nee grünnd Label ''[[Mainstream Records]]'' upnehmen wull. De Basie-Veteran [[Ernie Wilkins]] hett de Session arrangeert un leit, bi de dat Album ''A Time In My Life'' in‘n November 1971 entstunn. In’n April 1972 nehm Vaughan en Album mit Balladen up, schreeven, arrangeert un leit vun [[Michel Legrand]]. In Tokio entstunn in’n September 1973 mit hör Trio dat Album ''Live in Japan,'' dat för en [[Grammy]] nomineert wurr.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Bi hör Sessions mit Legrand hett se ok den Song ''[[Send in the Clowns]]'' upnommen, den [[Stephen Sondheim]] för dat [[Broadway (Theater)|Broadway]]-[[Musical]] ''A Little Night Music'' komponeert harr. De Song wurr dornah hör Markenteken un hett den bitherigen ''Tenderly'' ersett, de mit hör siet Anfang vun hör Solokarriere verbunnen bleeven weer. Hör Tosommenarbeit mit ''Mainstream'' gung 1974 in’n Striet to Enn’n. Se weer dornah weer dree Johr ahn Plattenkontrakt. In‘n Dezember 1974 is Vaughan bi en privat Konzert för Präsident [[Gerald Rudolph Ford|Gerald Ford]] un den franzööschen Staatspräsidenten [[Valéry Giscard d’Estaing|Giscard d’Estaing]] bi deren Gipfeldrapen up [[Martinique]] uptreeden. 1974 nehm se ok an en [[George Gershwin|Gershwin]]-Konzert deel, dat de Dirigent [[Michael Tilson Thomas]] leiten de, de dat [[Los Angeles Philharmonic Orchestra]] in den [[Hollywood Bowl]] dirigeeren dee. De Arrangements stammten vun [[Marty Paich]], in de Begleitband hemm ok [[Dave Grusin]], [[Ray Brown]] un [[Shelly Manne]] mitwarkt. Nah den Spood vun dat Konzert hemm Thomas un Vaughan dat nochmal 1975 un 1976 mit verscheeden Sinfonieorchestern maakt. [[Datei:Oscar Peterson.jpg|mini|links|[[Oscar Peterson]] (1977)]] 1977 hett Vaughan hör geschäftlich un persönlich Verhältnis to Marshall Fisher beend. Nu fung se en Verhältnis to [[Waymon Reed]] an, en Trompeter, de in de Count Basie Band speel. Reed speel nu in hör Trio un weer hör musikalisch Direkter; 1978 hemm de beid heiraadt. 1977 hett de Filmemaker un TV-Produzent Tom Guy Vaughan up hör Tournee begleit, hett tallriek Künstler över de Singerin interviewt un fung Konzertmitsnitte un Szenen achter den Kulissen in. Da Ergevnis weer de Dokumentarfilm ''Listen To The Sun,'' de an’n 21. September 1978 in dat ''New Jersey Public Television'' Premiere harr, aber nie en Vedriev funn. 1977 hett se bi [[Norman Granz]], de ok de Manager vun [[Ella Fitzgerald]] weer, en Plattenverdrag bi de sien Label [[Pablo Records]] afslooten. Vaughan harr tovör nah en dreejohrig Plattenpaus en Album mit Songs vun de [[The Beatles|Beatles]] (1977) in Pop-Arrangements för [[Atlantic Records|Atlantic]] inspeelt. Bi hör Kontrakt mit ''Pablo'' entstunnen wichtige Alben vun hör Laatwark as ''Love Brazil,'' dat mit brasiliaansch Musikern in [[Rio de Janeiro]] in’n Harvst 1977 upnommen un för en [[Grammy]] nomineert wurr. Buterdem entstunnen ''How Long Has This Been Going On?'' (1978) mit en Quartett ut [[Oscar Peterson]], [[Joe Pass]], Ray Brown un [[Louis Bellson]]; twee ''Duke Ellington Songbook'' Alben (1979); ''Send in the Clowns'' (1981) mit dat Count Basie Orchestra, mit Arrangements vör allen vun [[Sammy Nestico]]; sluutend dat Album ''Crazy and Mixed Up'' (1982), weer mit en Quartett-Begleitung mit [[Roland Hanna|Sir Roland Hanna]], Joe Pass, [[Andy Simpkins]] un [[Harold Jones (Slagtüüchspeler)|Harold Jones]]. 1981 hemm sück Vaughan un Waymon Reed trennt. === Laat Karriere === [[Datei:Sarah Vaughan and Billy Eckstine.jpg|mini|Sarah Vaughan un Billy Eckstine bi dat Monterey Jazz Festival (1981)]] Sarah Vaughan bleev ok in den 1980er Johren aktiv; tallriek Ehrungen hemm hör Bidrag to de amerikaansch Musik un hör Status as en wun de wichtigsten Jazzsingerinnen würdigt. So kreeg se in’n Sömmer 1980 en Plakett in de 52nd Street an de Butersiet vun dat [[CBS Building]] (Black Rock), um an hör un de intüschen verschwunnen Jazzclubs to erinnern, in de se faken uptreeden weer. 1980 is se nochmals mit dat sinfonisch Gershwin-Programm, begleit vun de ''New Jersey Symphony,'' uptreeden, 1981 wunn se den [[Emmy Award]] in de Kategorie „Individual Achievement – Special Class“. Mit Michael Tilson Thomas nehm se en modifizeerte Version vun dat Gershwin-Programm up, mit den Los Angeles Philharmonic, herutbrocht up dat Album ''Gershwin Live!,'' mit dat Vaughan den Grammy Award as best wieflich „Jazz Vocal Performance“ wunn. 1985 kreeg se en Steern up den [[Hollywood Walk of Fame]]. 1988 wurr se in de [[American Jazz Hall of Fame]] upnommen un 1989 kreeg se de [[NEA Jazz Masters Fellowship]]. Nah dat Utloopen vun hör Kontrakt mit dat ''Pablo''-Label 1982 hett Sarah Vaughan blots noch wenige Studioupnahmen maakt. Se harr bi [[Barry Manilow]] sien ''2:00 AM Paradise Cafe'' en Gastupträe, 1984 hett se bi dat Projekt ''The Planet is Alive, Let It Live'' mitwarkt, en sinfonisch Stück vun [[Tito Fontana]] un [[Sante Palumbo]], footend up italieensch Översetten vun Gedichten vun Karol Wojtyla, den lateren Paapst [[Johannes Paul II.]] 1986 sung Sarah Vaughan twee Songs, ''Happy Talk'' un ''Bali Ha’i,'' in de Rull vun de ''Bloody Mary'' in en Studio-Produktschoon vun dat Broadwaymusical ''[[South Pacific]]'' mit Opernstars as [[Kiri Te Kanawa]] un [[Jose Carreras]]. Vaughan hör letzt eegen Album weer ''Brazilian Romance,'' produzeert un komponeert vun [[Sérgio Mendes]] un entstunn Anfang 1987 in New York un Detroit. 1988 sung Vaughan för en Album mit Wiehnachtsleder mit den [[Mormon Tabernacle Choir]], begleit vun dat [[Utah Symphony Orchestra]]. 1989 harr se up [[Quincy Jones]] sien Album ''[[Back on the Block]]'' en körten Gastupträe, as se mit [[Ella Fitzgerald]] in‘n Duett scatten dee. Dat weer hör letzte Studioaupnahm un ok de eenzige mit Fitzgerald in den Loop vun hör Karriere, de 46 Johr tovör anfungen harr, as se för Ella Fitzgerald in dat ''Apollo Theater'' uptreeden weer. === Levensenn’n === Ofschons sück in den Loop vun dat Johr 1989 de Gesundheitstostand vun Sarah Vaughan schlechter wurr, is se wiederhen uptreeden. Vaughan hett aber ok mehrere Gastspelen in Europa afseggt, de för 1989 plaant ween weern. Liekers hör [[Arthritis]] in de Hand hett se noch en Reeg vun Konzerten in [[Japan]] maakt. Wiels en Gastspeel in den New Yorker ''Blue Note'' Jazzclub kreeg se de Diagnose [[Lungenkrebs]] (se hett twee Pack Zigaretten an’n Dag rookt); dat weern hör letzt apenlich Upträen. Vaughan kehr in hör Huus nah Kalifornien torüch, fung en [[Chemotherapie]] an un verbroch de letzt Maanten afwesselnd in‘t Krankenhuus oder to Huus. As hör Enn‘n aftosehn weer, wull Vaughan to Huus blieven, wo se denn an’n Avend vun den 3. April 1990 storven is, as se jüst en TV-Film tosommen mit hör Adoptivdochter kieken dee. De Liek vun Vaughan wurr in de ''First Mount Zion Baptist Church'' in Newark aupbahrt; nah de Zeremonie broch en vun Peer trucken Liekenwagen den Sarg to den ''Glendale Cemetery'' in [[Bloomfield (New Jersey)]].<ref>{{Findagrave|2224|Abruf=2015-01-08}}</ref> === Privates === Sarah Vaughan weer veer Mal verheiraadt. Hör Ehmannlüüd weer de Jazz-Trompeter un Musikmanager [[George Treadwell]], de [[American Football|Footballer]] Clyde Atkins, Marshall Fisher un de Trompeter [[Waymon Reed]].<ref>{{Internetquelle |url=http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |titel=A Tribute To Sarah Vaughan |werk=parsec-santa.com |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120329151003/http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |archiv-datum=2012-03-29 |abruf=2019-03-27}}</ref> == Stil un Infloot == [[Datei:EllaFitzgeraldvv.jpg|mini|[[Ella Fitzgerald]] (1940)]] Ofschons Sarah Vaughan för begäng as Jazz-Sängerin ansehn wurr, hett se immer vermeeden, sück sülvst so to sehn oder to klassifizeeren. Tatsächlich is hör Jazz-Wark un hör ehrder kommerzielles Pop-Material nich radikal verscheeden. Se sülvst wull sück denn ok nich as Jazzsingerin festleggen laaten: '''Zitat:''' ''I don’t know why people call me a jazz singer, though I guess people associate me with jazz because I was raised in it, from way back. I’m not putting jazz down, but I’m not a jazz singer. [[Betty Carter]] is a jazz singer, because that’s all she does. I’ve even been called a blues singer. I’ve recorded all kinds of music, but (to them) I’m either a jazz singer or a blues singer. I can’t sing a blues – just a right-out blues – but I can put the blues in whatever I sing. I might sing ’Send In the Clowns’ and I might stick a little bluesy part in it, or any song. What I want to do, music-wise, is all kinds of music that I like, and I like all kinds of music.'' '''Översetten:''' ''Ik weet nich, worüm mi de Lüüd en Jazzsingerin nöömen, aber ik vermoot, se bringen mi mit den Jazz in Verbinnen, wiel ik vun fröher her mit hüm groot wurrn bin. Ik will Jazz nich schlecht maken, aber ik bin kien Jazzsingerin. Betty Carter is en Jazzsingerin, denn se maakt dat immer. Ik wurr ok en Bluessingerin nöömt. Ik hebb all Aarten vun Musik upnommen, aber (för hör) bin ik entweder en Jazzsingerin oder en Bluessingerin. Ik kann den Blues nich singen –&nbsp;den Blues so liek herut&nbsp;– aber ik kann den Blues in all rinbringen, wat ik sing. Ik kunn ‚Send In the Clowns‘ (Schick de Clowns rin) singen un en bluesigen Andeel rinbringen, oder in jede anner Leed. Dat is jede Aart vun Musik, de ik mag, de ik musikalisch maaken much, un ik mag jede Aort von Musik.'' [[Leonard Feather]] beschreev hör Fähigkeiten: „Kürzlich hörte ich eine klassische, eine Pop- und eine Jazzsängerin. Einen Sopran, einen Contra-Alt und eine [[Koloratur]]sängerin. Eine Sängerin mit der Spontaneität von Ella Fitzgerald, mit der Seele von [[Aretha Franklin]], der Wärme von [[Peggy Lee (Sängerin)|Peggy Lee]] und der makellosen [[Phrasierung]] von [[Carmen McRae]]. Sie waren alle in der derselben Show und sie alle waren Sarah Vaughan“.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218" /> Kunzler sücht hör Wuddels in de Neerungen vun den Bebop, as se mit hör Kollegen Gillespie un Parker de harmonischen un melodischen un vör allen rhythmischen Neerungen vun de Bop-Instrumentalisten mitvulltrecken dee. Se steiht vör hüm as original Talent in en Reeg mit [[Bessie Smith]], [[Billie Holiday]] un Ella Fitzgerald. Jüngere Kolleginnen as [[Dee Dee Bridgewater]] oder [[Flora Purim]] beteken Vaughan und hör instrumentale Upfaaten as „vorbildlich, vor allem ihre rhythmische Flexibilität und die Sophistication. (…)“.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217">S. 1217</ref> Kunzler ergänzt: „Bei perfekter Intonation auch in weitintervallisch aufgebauten Improvisationslinien und einer atemberaubenden Flexibilität reichte diese Stimme über drei Oktaven vom Alt- in den höchsten Sopranbereich.“<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217" /> As en vun hör Kennteken gull dat „swooping“ [[Glissando]], en Hinafglieden in hör deepste Stimmlagen. Vaughan hett hör Stimm immer mehr as en Melodieinstrument denn as Vehikel to en dramatisch Interpretatschon vun Songtexten sehn. In hör Kindheit weer se all sowohl dör de populäre Musik ut de Tiet beinfloot as ok –&nbsp;dör hör deep religiöös Vader&nbsp;– dör de [[Gospel]]-Traditschonen, de se in de Baptistengemeend beleev, in de se upwussen is. En wieder fröhe Infloot, de sück in tallriek Duett-Upnahmen herutbillen dee, weer hör fröher Früend un Mentor [[Billy Eckstine]]. == Filme == * 1960: [[Unterwelt (1960)|Unterwelt]] ''(Murder Inc.)'' == Literatur == * [[Leslie Gourse]]: ''Sassy – The Life of Sarah Vaughan.'' Scribners 1992, Da Capo Press 1994, ISBN 0-306-80578-2. * [[Joachim Ernst Berendt]], [[Günther Huesmann]]: ''Das Jazzbuch.'' Fischer TB, Frankfurt 1994. * J. Haskins: ''Ella Fitzgerald.'' Heyne, München 1994. * Donald Clarke: ''Billie Holiday – Wishing on the Moon.'' Eine Biographie. Piper Verlag, 1995, ISBN 3-492-03756-9. * [https://www.zeit.de/1990/16/alles-ist-gesungen ''Zum Tode von Sarah Vaughan: Alles ist gesungen.''] In: ''[[Die Zeit]],'' Nr. 16/1990. == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=119140047 DNB-Katalog] * {{IMDb|nm0891098}} * [https://www.allmusic.com/artist/mn0000204901 Billboard Chart-Geschichte von Sarah Vaughan] * {{Internetquelle |autor=Toby Walker |url=http://www.soulwalking.co.uk/Sarah%20Vaughn.html |titel=Sarah Vaughan |werk=soulwalking.co.uk |datum=2014-05-23 |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/351d8bdf-33a1-45e2-8c04-c85fad20da55 |titel=Sarah Vaughan |werk=[[British Broadcasting Corporation|BBC Music]] |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=http://www.bbc.co.uk/music/profiles/vaughansarah.shtml |titel=Artist Profiles: Sarah Vaughan |werk=BBC Music |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20060528023222/http://www.bbc.co.uk/music/profiles/vaughansarah.shtml |archiv-datum=2006-05-28 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |titel=A Tribute To Sarah Vaughan |werk=parsec-santa.com |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120329151003/http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |archiv-datum=2012-03-29 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/sarah-vaughan-about-sarah-vaughan/723/ |titel=About Sarah Vaughan |werk=[[Public Broadcasting Service|PBS]]-Sendung „American Masters“ |datum=2005-10-08 |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |autor=[[Ken Burns]] |url=http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |titel=Sarah Vaughan |werk=Ken Burns Jazz Series |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20150919011803/http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |archiv-datum=2015-09-19 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |wayback=20111009002558 |text=Sarah Vaughan |archiv-bot=2026-08-15 18:02:53 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |autor=[[Will Friedwald]] |url=http://www.vervemusicgroup.com/artist.aspx?ob=per&src=prd&aid=2864 |titel=Sarah Vaughan |werk=Verve Records |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20040918011129/http://www.vervemusicgroup.com/artist.aspx?ob=per&src=prd&aid=2864 |archiv-datum=2004-09-18 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * [https://archive.org/details/rhythm_blues_review] Sarah Vaughans Upträe 1955 mit ''Perdido'' bi Joseph Kohn, Leonard Reed: „Rhythm and Blues Revue“. == Enkeld Nahwiesen == <references /> * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD]].'' 6. Auflage. Penguin, London 2002, ISBN 0-14-051521-6. <references group="Cook/Morton" /> * [[Martin Kunzler]]: ''Jazzlexikon.'' Rowohlt, Reinbek 1988 <references group="Kunzler" /> * [[Arrigo Polillo]]: ''Jazz.'' Piper, München 1981. <references group="Polillo" /> {{Normdaten|TYP=p|GND=119140047|LCCN=n82019976|VIAF=112758178}} {{SORTIERUNG:Vaughan, Sarah}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1924]] [[Kategorie:Storven 1990]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Singer]] 9otcgxnqwl52t54lk2l27rp8avi61gb 0 197236 1076143 1065048 2026-08-15T16:31:15Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076143 wikitext text/x-wiki '''Plattspots''' is de eerste [[Plattdüütsch|plattdüütsche]] Kortfilmwettstriet, de siet 2013 all dree Johr utgeven wart. Toerst hebbt de Vereens [[Plattdüütsch Zentrum]] Landsdeel Sleswig un [[filmkorte]] den blots för Studenten vun de Hoochschool Flensborg utschreven un bi de Flensborger Kortfilmdaag 2013 vörstellt. Wiel de Lüüd de Wettstriet so goot funnen hebbt, warrt de Pries denn för „jederman un överall“ apen makt.<ref>{{Internetquelle |autor=Lornz Lorenzen |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Zehn-Jahre-Plattspots-Preisverleihung-in-Flensburg-,plattspots116.html |titel=Zehn Jahre "Plattspots": Preisverleihung in Flensburg |werk=Moin! Schleswig-Holstein |hrsg=NDR 1 Welle Nord |datum=2023-11-27 |abruf=2026-05-11 |sprache=de}}</ref> De Films mööt körter as dree Minuten sien. En Jury söökt de besten dree Films ut, de dann bi de Flensborger Kortfilmdaag wiest wort. == Utteken == * 2017 is de Pries sülvst mit de [[Emmi för Plattdüütsch]] uttekennt worrn.<ref>{{Internetquelle |url=https://hs-flensburg.de/hochschule/aktuelles/2017/6/16/stolz-wie-oscar-flensburger-kurzfilmtage-ausgezeichnet |titel=Stolz wie Oscar - Flensburger Kurzfilmtage ausgezeichnet |werk=Hochschule Flensburg |datum=2017-06-15 |abruf=2025-12-30 |sprache=de}}</ref> == Winners == {| class="wikitable" |+ !Johr !1. Pries !2. Pries !3. Pries |- |2013<ref>{{Internetquelle |url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2013 |titel=Preisträger Plattspots 2013 |werk=Flensburger Kurzfilmtage |abruf=2026-05-11 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2013 |wayback=20260508085310 |text=Preisträger Plattspots 2013 |archiv-bot=2026-08-15 16:31:15 InternetArchiveBot }}</ref> |Cathrin Paulsen, Benjamin Vay un Tobias Möckel för ''[https://www.youtube.com/watch?v=HMFEPfUoV3s Dr. Plattdüütsch]'' |– |– |- |2016<ref>{{Internetquelle |url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2016 |titel=Preisträger Plattspots 2016 |werk=Flensburger Kurzfilmtage |abruf=2026-05-11 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2016 |wayback=20260417022110 |text=Preisträger Plattspots 2016 |archiv-bot=2026-08-15 16:31:15 InternetArchiveBot }}</ref> |Gabriel Schlegelberger, Jannik Menzel un Sakarija Mazaoui för ''[https://vimeo.com/177409668 Wuddeln]'' |Amar Baldradeen, Mads Wollesen un Patrick Nagler för ''[https://vimeo.com/192180452 Watt]'' |Julia Schenk un Philip Drenkhahn för ''[https://vimeo.com/192181936 Fiete]'' |- |2019<ref>{{Internetquelle |autor=Lornz Lorenzen |url=https://www.ndr.de/wellenord/sendungen/plattdeutsch/Plattspots-Preisverleihung-Videos-mit-Knalleffekt-,plattspots100.html |titel=Plattspots-Preisverleihung: Videos mit Knalleffekt |werk=Moin! Schleswig-Holstein |datum=2019-11-22 |abruf=2026-05-11 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2019 |titel=Preisträger Plattspots 2019 |werk=Flensburger Kurzfilmtage |abruf=2026-05-11 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://filmkorte.de/was-wir-machen/flensburger-kurzfilmtage/archiv/preistraeger/plattspots-2019 |wayback=20260417032958 |text=Preisträger Plattspots 2019 |archiv-bot=2026-08-15 16:31:15 InternetArchiveBot }}</ref> |Frank Jacobs för ''[https://www.youtube.com/watch?v=ddV5gk9_6l8 Dat beste an Platt]'' |Jette Jensen, Jennifer Geist, Lisa Hartmann un Darlene Ketelsen för ''[https://www.youtube.com/watch?v=YPXBHiB6UA8 Ich bin platt]'' |Marie Arnemann, Nik Behrendt un Lukas Fürstenwerth för ''[https://www.youtube.com/watch?v=twszZPe5BJI Leuleckerland]'' |- |2023<ref>{{Internetquelle |url=https://www.platt.best/platt-leven/wettstrieden-un-priesen/plattspots-preistraeger-2023-stehen-fest |titel=plattspots preisträger 2023 stehen fest |werk=platt.best |hrsg=Vereen Plattdüütsch Zentrum Landsdeel Sleswig e.V. |datum=2023 |abruf=2026-05-11 |sprache=nds}}</ref> |Oliver Boczek för [https://vimeo.com/889443200?share=copy ''Striekers''] |Sven Bohde för [https://vimeo.com/889418683 ''Mehr Platt, weniger Ärger''] |Jörn Stäger för [https://vimeo.com/889445292 ''De Minsch is’n Worm''] |} == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Priesen]] == Footnoten == <references /> {{NDS wiki}} [[Kategorie:Utteknung]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Film]] eaulftnyee1zavl7kn98ye3sza7e201 0 197290 1076169 1075813 2026-08-15T18:22:48Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076169 wikitext text/x-wiki [[Datei:Shimon Sakaguchi cropped 3 Shimon Sakaguchi 201711.jpg|mini|hochkant|Shimon Sakaguchi (2017)]] '''Shimon Sakaguchi''' ({{S|ja|坂口 志文|Sakaguchi Shimon}}; * [[19. Januar]] [[1951]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kaimm.org/abstract/2017_fall/file/cv/pl03.pdf |titel=Curriculum Vitae |werk=ksimm.or.kr |hrsg=The Korean Association of Immunologists |datum=2017-08-30 |format=PDF; 103 kB |sprache=en |abruf=2020-01-23}}</ref> in [[Nagahama]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |titel=免疫学者・大阪大学免疫学フロンティア研究センター教授 坂口 志文さん |werk=[[Präfektur Shiga|pref.shiga.lg.jp]] |datum=2015-07-01 |sprache=ja |kommentar=Interview mit Sakaguchi |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190624051034/https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |archiv-datum=2019-06-24 |abruf=2025-10-07 }} {{Webarchiv|url=https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |wayback=20220710033110 |text=免疫学者・大阪大学免疫学フロンティア研究センター教授 坂口 志文さん |archiv-bot=2026-08-15 18:22:48 InternetArchiveBot }}</ref>) is en [[Japan|japaansch]] [[Immunologie|Immunoloog]] an de [[Universität Osaka]]. He is bekannt för dat Opdecken vun de [[Regulatorische T-Zelle|regulatorischen T-Zellen]], dat Beschrieven vun hör Rull för dat [[Immunsystem]] un de Anwennen vun disse Erkenntnisse bi dat Behanneln vun [[Autoimmunkrankheit]]en un [[Krebs (Medizin)|Krebs]]. == Leven == Sakaguchi kreeg 1976 en [[M.D.]] un 1982 en [[Ph.D.]], beid an de [[Universität Kyōto]]. Hier kreeg he ok sien wiedere Utbillen in [[Pathologie]] und [[Immunologie]]. As [[Postdoktorand]] hett he an de [[Johns Hopkins University]] un de [[Stanford University]] arbeit. 1989 kreeg he sien eerst Professur ''(Assistant Professor)'' an dat [[Scripps Research Institute]], gung aber 1991 torüch nah Japan, wo he tonächst an dat [[RIKEN]] forschen dee un denn de Leitung vun de Afdeelen för Immunpathologie an dat ''Tokyo Metropolitan Institute'' övernehm. 1999 kreeg he en Professur för Experimentelle Pathologie an de Universität Kyōto, 2007 wurr he dor Baas vun dat ''Institute for Frontier Medical Sciences''. 2011 wurr he Perfesser an dat ''Immunology Frontier Research Center'' vun de [[Universität Osaka]], dat he hüüd (2025) noch leit. 2016 wurr he as „Meiyo Kyōju“<ref group="A">Meiyo Kyōju (名誉 教授) wurrd in’t Düütsche af un to mit „Professor emeritus“ weddergeven. Aber in’n Ünnerscheed to disse, bi Inträe in den Ruhestand automatisch führten Titel, is dit in Japan en blots gelegentlich gewährt, besünner Utteknung.</ref> vun de Universität Kyōto un 2017 vun de Universität Osaka ehrt. Siet 2015 tell hüm [[Thomson Reuters]] to de Favoriten up en [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]].<ref>[http://stateofinnovation.thomsonreuters.com/citation-laureates-2015 Announcing the 2015 Citation Laureates], bi Thomson Reuters.</ref> [[File:34 Nobel Prize FOXP3 Hegasy v03A4 DE-01.png|thumb|Nobelpreis in Physiologie oder Medizin 2025: FoxP3⁺ T_reg Zellen in de Immuntoleranz.]] För 2025 wurr hüm för „Entdeckungen zur peripheren Immuntoleranz“ de Nobelpries för Medizin tospraken (gemeensam mit [[Mary Elisabeth Brunkow]] un [[Fred Ramsdell]]).<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.srf.ch/wissen/nobelpreise/nobelpreise-2025-nobelpreis-fuer-medizin-geht-an-trio-zur-forschung-zum-immunsystem |titel=Nobelpreise 2025: Nobelpreis für Medizin geht an Trio zur Forschung zum Immunsystem |werk=srf.ch |datum=2025-10-06 |sprache=de |abruf=2025-10-06}}</ref> == Utteknungen (Utwahl) == * 2004: [[William B. Coley Award]]<ref>[http://www.cancerresearch.org/about/annual-awards/william-b-coley-award William B. Coley Award] bi dat ''Cancer Research Institute'' (cancerresearch.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2005: [[Takeda-Medizinpries]] * 2008: [[Keio Medical Science Prize]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ms-fund.keio.ac.jp/en/prize/013.html |titel=The 2008 Keio Medical Science Prize Awardees |hrsg=Keio University Medical Science Fund |sprache=en |abruf=2023-01-09}}</ref> * 2009: [[Ehrenmedaille (Japan)|Kaiserliche Ehrenmedaille]] an dat violett Band * 2011: [[Asahi-Pries]]<ref>[http://www.asahi.com/shimbun/award/asahi/english.html#2011 The Asahi Prize] bei [[Asahi Shimbun-sha]] (asahi.com); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2012: Utlännsch Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]]<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20027341.html Shimon Sakaguchi] bi de [[National Academy of Sciences]] (nasonline.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2015: [[Canada Gairdner International Award]]<ref>[http://www.gairdner.org/content/shimon-sakaguchi Shimon Sakaguchi MD, PhD] bi de [[Gairdner Foundation]] (gairdner.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2017: [[Crafoord-Pries]] * 2017: [[Person mit besonderen kulturellen Verdiensten]] * 2019: [[Deutscher Immunologie-Preis]] * 2019: [[Kulturorden (Japan)|Kulturorden]] * 2020: [[Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries]]<ref>[http://www.tagesschau.de/inland/paul-ehrlich-preis-109.html Medizinpreis für japanischen Immunologen] bi [[tagesschau.de]] van’n 21. Januar 2020; afropen an’n 21. Januar 2020</ref> * 2020: [[Robert-Koch-Pries]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.robert-koch-stiftung.de/preise/robert-koch-preis |titel=Robert-Koch-Preis |werk=robert-koch-stiftung.de |sprache=de |abruf=2024-05-09}}</ref> * 2025: [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Nobelpries för Medizin]]<ref name=":0" /> == Anmarken == <references group="A" /> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.ifrec.osaka-u.ac.jp/en/laboratory/shimon_sakaguchi Shimon Sakaguchi] up de Website vun de Universität Osaka (osaka-u.ac.jp; engelsch) * [https://web.archive.org/web/20201029235200/https://kotobank.jp/gs/?q=%E5%9D%82%E5%8F%A3%E5%BF%97%E6%96%87 Biografie Shimon Sakaguchi] in de Kotobank, japaansch == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1096506297|LCCN=n/2006/183507|NDL=001184172|VIAF=51127382}} {{SORTIERUNG:Sakaguchi, Shimon}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Japan]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Immunoloog]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] e42xi01uonj5ksbmqvoxe0dmg4vyv3g 0 197375 1076232 1076068 2026-08-16T10:32:23Z Konvexkonkav 54174 Ännern [[Special:Diff/1076068|1076068]] vun [[Special:Contributions/~2026-44814-29|~2026-44814-29]] ([[User talk:~2026-44814-29|Diskuschoon]]) trüchdreiht. to' n Öwerarbeiten 1076232 wikitext text/x-wiki '''Schwiensteert paneert''' is een harthaftet Meddageten ut ole Tieden, dat besünners in [[Schleswig-Holsteen]] eten woor. As dat noch Huusschlachtungen geev un würkli allns vun’t Schwien verweertet woor, hett man den Steert kookt un dat [[Fleesch]] – dat Steertfleesch is recht so zort – dorför nohmen. Later woor dat een tosätzliche warme Mohltied ut den rökerten Schink, aver de Naam ''Schwiensteert paneert'' bleev bestahn. Hüdigendags is dat Gericht ut de Mood kamen, wohl ok, wiel dat middelwiel een düret Eten woorn is. == Dat warrt benödigt == * 2 bit 3 cm dicke Schinkenschieven (ut’n Rook), in de [[Proobstie]] nehmt se lever Buukfleesch (ok vun’t Schwien un ut’n Rook) * Peper * Eier * Mehl * Paneermehl * Fett to’n Utbraden<ref name=":&quot;0&quot;">''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Rutgeven bin de Schleswag Aktiengesellschaft, [[Rendsborg]] 1978, S. 159.</ref> == So warrt dat mookt == De Schinkenschieven – oder de Buukfleeschschieven – dörtig Minuten in kolet [[Water]] leggen, denn warrt dat nich to [[Solt|soltig]]. Achterna afdrögen und düchtig kloppen. De Schieven dörch verdwarlte Eimasse trecken und in dat vermischte Mehl un Paneermehl wennen. Fett in de Pann hitt warrn laten, de Schieven vun beide Sieden kort anbraden un denn noch jede Siet bi nich to dulle Hitten teihn Minuten bruun warrn laten. Dorto schmeckt [[Kartüffeln]] un Petersilientunk. Ok to [[Schnüüsch]] kann man dat good eten.<ref name=:"0"/> == Weblenken == * [https://www.kulinarische-probstei.de/kochbuch/fleisch/item/schwiensteert-paneert Kulinarische Probstei: Schwiensteert paneert] (hoogdüütsch) == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Eten]] [[Kategorie:Sleswig-Holsteen]] anv1e6u5miudag2ni1b9f9fey0vr1qr 1076233 1076232 2026-08-16T10:38:53Z Konvexkonkav 54174 öwerarbeit 1076233 wikitext text/x-wiki '''Schwiensteert paneert''' is een harthaftet Meddageten ut ole Tieden, dat besünners in [[Schleswig-Holsteen]] eten woor. As dat noch Huusschlachtungen geev un würkli allns vun’t Schwien verweertet woor, hett man den Steert kookt un dat [[Fleesch]] – dat Steertfleesch is recht so zort – dorför nohmen. Later woor dat een tosätzliche warme Mohltied ut den rökerten Schink, aver de Naam ''Schwiensteert paneert'' bleev bestahn. Hüdigendags is dat Gericht ut de Mood kamen, wohl ok, wiel dat middelwiel een düret Eten woorn is. Schwiensteert paneert warrt ut Schinkenschieven ut'n Rook oder in de Probstie ok ut Buukfleeschschieven tobereit.<ref name=":&quot;0&quot;">''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Rutgeven bin de Schleswag Aktiengesellschaft, [[Rendsborg]] 1978, S. 159.</ref> == Literatur == * Helmut Peterlein == Weblenken == * [https://www.kulinarische-probstei.de/kochbuch/fleisch/item/schwiensteert-paneert Kulinarische Probstei: Schwiensteert paneert] (hoogdüütsch) == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Eten]] [[Kategorie:Sleswig-Holsteen]] 61diyx78n0pxu8objn0xh25mdqy9fp4 1076234 1076233 2026-08-16T10:48:21Z Konvexkonkav 54174 öwerarbeit as wie in de Diskuschoon vörschlagen 1076234 wikitext text/x-wiki '''Schwiensteert paneert''' is een harthaftet Meddageten ut ole Tieden, dat besünners in [[Schleswig-Holsteen]] eten woor. As dat noch Huusschlachtungen geev un würkli allns vun’t Schwien verweertet woor, hett man den Steert kookt un dat [[Fleesch]] – dat Steertfleesch is recht so zort – dorför nohmen. Later woor dat een tosätzliche warme Mohltied ut den rökerten Schink, aver de Naam ''Schwiensteert paneert'' bleev bestahn. Hüdigendags is dat Gericht ut de Mood kamen, wohl ok, wiel dat middelwiel een düret Eten woorn is. Schwiensteert paneert warrt ut Schinkenschieven ut'n Rook oder in de Probstie ok ut Buukfleeschschieven tobereit. Afloopen deit dat so, as wenn een Schnitzel maakt. Een kann Katüffeln oder Schnüüsch dorto eeten.<ref name=":&quot;0&quot;">''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Rutgeven bin de Schleswag Aktiengesellschaft, [[Rendsborg]] 1978, S. 159.</ref> == Literatur == * Helmut Peterlein: ''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Heinrich Möller Söhne, Rendsburg 1978, S. 159. == Weblenkene == * [https://www.kulinarische-probstei.de/kochbuch/fleisch/item/schwiensteert-paneert Kulinarische Probstei: Schwiensteert paneert] (hoogdüütsch) == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Eten]] [[Kategorie:Sleswig-Holsteen]] a4wde9dmzqnk4vd2lml2vpc0r8h47by 1076235 1076234 2026-08-16T11:09:36Z Konvexkonkav 54174 lütt Ännern 1076235 wikitext text/x-wiki '''Schwiensteert paneert''' is een harthaftet Meddageten ut ole Tieden, dat besünners in [[Schleswig-Holsteen]] eten woor. As dat noch Huusschlachtungen geev un würkli allns vun’t Schwien verweertet woor, hett man den Steert kookt un dat [[Fleesch]] – dat Steertfleesch is recht so zort – dorför nohmen. Later woor dat een tosätzliche warme Mohltied ut den rökerten Schink, aver de Naam ''Schwiensteert paneert'' bleev bestahn. Hüdigendags is dat Gericht ut de Mood kamen, wohl ok, wiel dat middelwiel een düret Eten woorn is. Schwiensteert paneert warrt ut Schinkenschieven ut'n Rook oder in de Proobstie ok ut Buukfleeschschieven – ok ut'n Rook un vun't Schwien – tobereit. Afloopen deit dat so, as wenn een Schnitzel maakt. Een kann [[Kantüffel|Katüffeln]] oder Schnüüsch dorto eeten.<ref name=":&quot;0&quot;">''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Rutgeven vun de Schleswag Aktiengesellschaft, [[Rendsborg]] 1978, S. 159.</ref> == Literatur == * Helmut Peterlein: ''von früh bis spät ... Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche''. Heinrich Möller Söhne, Rendsburg 1978, S. 159. == Weblenken == * [https://www.kulinarische-probstei.de/kochbuch/fleisch/item/schwiensteert-paneert Kulinarische Probstei: Schwiensteert paneert] (hoogdüütsch) == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Eten]] [[Kategorie:Sleswig-Holsteen]] tvos8uje8vxjtyuo0fw4dl903hpxylz 0 197441 1076142 1075792 2026-08-15T16:25:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076142 wikitext text/x-wiki '''Plattmakers''' sünd en [[Plattdüütsche Musik|plattdüütsche Musikgrupp]] ut [[Hasbiärgen]] dat [[Ossenbrügger Land]], de egene Leder speelt un ok internatschonale Musikstücken op Plattdüütsch överdreegt. == Geschicht == De Musikgrupp wöör vun den Hasbiärger [[Püttjeree|Pottbäcker]] un [[Muskanten|Muskant]] Bernd Niehenke mitgründt. To de Musiker höört ok de Kontrabass-Speler Klaus Gausmann, de ok dör de Mitarbeid in verschedene anner Musikgruppen bekannt worrn is. De Plattmakers speelt siet vele Johren bi Veranstaltungen in dat Ossenbrügger Land.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niehenke.eu/plattmakers.html |titel=Plattmakers |abruf=2026-05-31}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://hollager-hof.de/event/konzert-mit-dem-pottbaecker-aus-hasbergen/ |titel=Konzert mit den „Plattmakers“ vom Hüggel |abruf=2026-05-31}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.osnabruecker-land.de/event/kultur-im-park-die-plattmakers |titel=Kultur im Park – Die Plattmakers |abruf=2026-05-31 }}</ref> == Musik == De Grupp verbinnt plattdüütsche Texten mit verschedene Musikstilen. De warrt Musik as „bodenständig, humorvoll un gnadenlos ünnerhollsam“ beschreven. To’n Repertoire höört [[Polka]], [[Blues]] un [[Rock-’n’-Roll]] op Plattdüütsch.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.osnabruecker-land.de/event/kultur-im-park-die-plattmakers |titel=Kultur im Park – Die Plattmakers |abruf=2026-05-31 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://fokus-os.de/events/plattmakers/ |titel=Plattmakers & Special Guest |abruf=2026-05-31}}</ref> == Weblenken == * [https://www.niehenke.eu/plattmakers.html Offizielle Siet vun de Plattmakers] * [https://web.archive.org/web/20250514151320/http://www.watt-up-platt.de/plattmakers-wenn-he-dikke-is/ Musik vun de Plattmakers bi Watt up Platt] == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] 4do9hk98kz4ty17fthr6od6t2eds1bg 0 197452 1076205 1075835 2026-08-15T21:35:32Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076205 wikitext text/x-wiki {{Anner Bedüden|Vollsteed (Mehrdüdig Begreep)}}{{GemeenboxWD}} '''Vollsteed''' ({{S|de|''Vollstedt''}}, {{S|da|''Folsted''}}, {{FRR|ng=''Fåålst''}}) is en Gemeen in de [[Kreis Noordfreesland]] in [[Sleswig-Holsteen]]. == Geografie == === Geograafsche Lag === Dat Gemeenrebeed vun Vollstedt liggt in den [[Ooltmorään|Ooltmoränenrebeet]] vun de Naturruum ''Breedsteed-Husumer Geest'' dree Kilometer oosten vun de lütte Stadt [[Breedsteed]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.schleswig-holstein.de/DE/Fachinhalte/L/landwirtschaft/Downloads/Duerrehilfe_Liste_Gemeinde.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |titel=Liste: Zuordnung der Gemeinden zu den Naturräumen |format=pdf |seiten=18 |abruf=2021-01-24}}</ref> In de Oostdeel vun’t Gemeenrebeed flett de [[Beek]] ''Lütte Au'' na Noord, vörbi an de [[Stollbarg (Noordfreesland)|Stollbarg]], na de [[Soholmer Au]] un watert so de grote Deel vun’t Gemeenrebeet af.<ref>Vgl. Topograafsche Koort in de ''DigitalerAtlasNord''</ref> === Gemeendelen === To de Gemeen höört blangen dat Dörp sülven ok Vollsteedfeld ({{S|de|''Vollstedtfeld''}}) un de Scheppelhoff (hoochdüütschen: {{lang|der|''Scheffelhof''}}).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.statistischebibliothek.de/mir/servlets/MCRFileNodeServlet/SHAusgabe_derivate_00000136/1226-12-1987.pdf |titel=Wohnplatzverzeichnis Schleswig-Holstein 1987 |seiten=45 |format=pdf |hrsg=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein |datum=1992 |abruf=2021-01-24}}</ref> === Navergemenen === Vollsteed grenzt in de Noordwesten an [[Sanebell]], in de Noordoosten an [[Högel]], in de Westen an [[Breeklum]] un in de Süden an [[Drelsdörp]]. === Geologie === Dat Gemeenrebeet vun Vollsteed is en Ooltmoränenrebeet un höört to de [[Schleswigsche Geest|Sleswigsche Geest]]. Dat Rebeet is in de [[Saale-Komplex]] opkamen. In de Gemenen Sanebell um Breeklum westlich vun Vollsteed, staht de [[Endmorään|Endmoränenkeed]] noch wat höger op as in Vollsteed tohööcht. De ''Geologische Übersichtskarte von Schleswig-Holstein'' wiest dor en ''wichtige Gletscherrandlage'' ut disse Tiet na.<ref>{{Internetquelle |url={{Umweltanwendungen-SH}}/nuis/upool/gesamt/geologie/guek250_gesamt.pdf |titel=Geologische Übersichtskarte von Schleswig-Holstein 1:250&nbsp;000 |format=pdf |hrsg=Landesamt für Landwirtschaft, Umwelt und ländliche Räume |datum=2012 |abruf=2021-01-24}}</ref> == Geschicht == [[Datei:Viehtränke bei Vollstedt am historischen Ochsenweg.JPG|mini|Histoorsch [[Börn]] an de westlich [[Ossenpadd]]]] Op de 1. April 1934 wurr de [[Kaspellandgemeen Breeklum]] oplööst. All ehr Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buerschoppen wurrn to sülvstännige Gemenen oder Landgemenen. Dorbi wurr ok Vollsteed en egenstännige Gemeen.<ref>{{Literatur|Herausgeber=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein|Titel=Die Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 1867–1970|Jahr=1972|Verlag=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein|Ort=Kiel|Seiten=251}}</ref> == Religion == 75 % vun de Inwahners sünd evangesch un 6 % kathoolsch.<ref>[https://ergebnisse.zensus2011.de/#StaticContent:010545494146,BEK_1_1_5,m,table Zensusdatenbank]</ref> De Evangelschen höört to de Karkgemeen [[Breeklum|Breklum]] in’n [[Karkenkreis Noordfreesland]] vun de [[Evangeelsch-Luthersch Kark in Noorddüütschland]]. De Kathoolschen sünd de Parr St. Knud in [[Husum]] in’t [[Arzbischopdom Hamborg]] toornt. De neegst Filiaalkark is St. Marien in [[Breesteed|Breedsteed]]. == Wapen == De [[Blasonerung|Blasoneren]] is: „Vun baven blaag un vun nerrn gröön, scheden dör en gollen Krüüz mit Balkens as Bülgens. In’t linke Böverfeld en sülvern Wulk un in’t rechte Nerrnfeld en sülvern Huussiluett.“<ref>[{{SH-Wappenrolle|782|Gemeinde Vollstedt, Kreis Nordfriesland|nurLink=1}} Kommunale Wappenrolle Schleswig-Holstein]</ref> == Weertschop un Infrastruktur == Vollsteed is vun öllers her vun de [[Bueree|Buerie]], besünners der [[Veehtucht]] präägt. Doran hett ok de Laag an den histoorschen ''westlichen Ossenpadd'' ehr Andeel. As anner weertschoplich Stütt is hüüt de [[regenerative Energie]] mit enen Börgerwindpark dortokamen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.web-andresen.de/de/windpark-view/Windpark-Vollstedt-3 |titel=Windpark Vollstedt__WEB Andresen, Breklum, Windenergieberatung Andresen GmbH |abruf=2021-01-24}}</ref> Ok en Deel vun de Anlagen vun de ''Windpark Dree Meeden'' liggt op Vollsteder Gemeenrebeet.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.web-andresen.de/de/windpark-view/Buergerwindpark-Dree-Meeden-13 |titel=Bürgerwindpark Dree Meeden, Vollstedt__WEB Andresen, Breklum, Windenergieberatung Andresen GmbH |abruf=2021-01-24}}</ref> == Verkehr == Dör de Noorddeel vun’t Gemeenrebeet löppt de [[Landsstraat 12 (Sleswig-Holsteen)|Landsstraat 12]] vun [[Breedsteed]] na [[Wannerup]]. In de Navergemeen [[Sanebell]] geiht de Kreisstraat af un föhrt dicht an dat Dörp vörbi na [[Drelsdörp]] to. De neegste Bahnanslutt is bi de Bahnhoff Breedsteed an de [[Marschbahn]]. Dor föhrt[[Regionalexpress]]-Lien RE 6 in’n [[Nahverkehrsverbund Schleswig-Holstein]] twischen den [[Bahnhoff Hamborg-Altno]] un den [[Bahnhoff Westerland]]. Siet August 2019 föhrt vun de Bahnhoff Breedsteed ut ok direkt en Roopbus na Vollsteed. De Bus föhrt över Dag meist in’n Twee-Stünnen-Takt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nordfriesland.de/Wirtschaft-Tourismus/%C3%96PNV/Rufbus/Haltestellenkarte/ |titel=Nordfriesland_Haltestellenkarte |abruf=2021-01-24 }} {{Webarchiv|url=https://www.nordfriesland.de/Wirtschaft-Tourismus/%C3%96PNV/Rufbus/Haltestellenkarte/ |wayback=20201230211209 |text=Nordfriesland_Haltestellenkarte |archiv-bot=2026-08-15 21:35:32 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblenken == {{Commonscat}} * [https://www.amnf.de/gemeinden-stadt/vollstedt Gemeen Vollsteed bi dat Amt Middelnoordfreesland] == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] j5fc3gojp3djc9tefe2bdnpk8od9bhi 0 197501 1076229 1076083 2026-08-16T09:19:16Z Konvexkonkav 54174 denn hört dat wohl nicht 1076229 wikitext text/x-wiki '''Emmy Jensen''' (* [[2. August]] [[1931]] as ''Emmy Oehlert'' op [[Pellworm]]; † [[5. Mai]] [[2025]] ok op Pellworm)<ref>{{Internetquelle |url=https://trauer.shz.de/traueranzeige/emmy-jensen |titel=Traueranzeige von Emmy Jensen |werk=trauer.shz.de |hrsg=Schleswig-Holsteinischer-Zeitungsverlag |datum=2025-05-10 |abruf=2026-06-05 |sprache=de}}</ref> weer een [[Nordfreesland|nordfreesische]] [[Bueree|Buurfru]], Hobbymalerin, Frömmenföhrerin un Schrieverin. == Leven un Wirken == Emmy Jensen worr an’n 2. August 1931 op Pellworm boren un is dor ok tosamen mit een jüngeren Broder opwussen. Ehr Öllern weern Bäcker, se harrn een Laden op de Insel un nich veel Tiet för de Kinner. De eersten Johrn güng Emmy op Pellworm to School. Wiel se good lehren kunn, wessel se op de högere School na [[Rendsborg]]. As de School in [[Tweete Weltkrieg|Tweten Weltkrieg]] tomoken müss, güng dat för Emmy trüch an de Pellwormer School. As junge Deern dreep se bi een Wattwannerung mit een Grupp junge Lüüd op Fritz Jensen. De beiden wurrn een Poor, heiroteten un övernahmen de Buurstell von Fritz sien Öllern in den Süderkoog op Pellworm. Se kreegen dree Kinner. Neven de Arbeet in Huus un Hoff funn Emmy Tiet för ehr Hobby, dat Malen. Mit de Johrn keemen dor ümmer mehr Biller tosamen, de se bi Utstellungen op Pellworm un op Fastland vörstellte. De Motive vun ehr Biller harrn veel mit den Himmel un dat wiede Kieken op de Insel to doon. So keem dat, dat Feriengäste ehr een Holtschild mit den [[Ökelnaam|Nökelnaam]] ''Himmelsmalerin'' schenkt hebbt. Emmy dee veel dorför, de Lüüd för Pellworm to begeistern. Geern wies se ehr watt vun de Insel, vertell Geschichten ut ole Tieden und geev Plattdüütsch-Kurse.<ref>{{Internetquelle |url=https://de-pellwormer.de/emmy-jensen-zum-90-geburtstag/ |titel=Emmy Jensen zum 90. Geburtstag – De Pellwormer |werk=de-pellwormer.de |datum=2021-06-24 |abruf=2026-06-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Elmar Krämer |url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/insel-pellworm-in-nordfriesland-hier-hat-die-natur-das-sagen-100.html |titel=Insel Pellworm in Nordfriesland – Hier hat die Natur das Sagen |werk=deutschlandfunkkultur.de |datum=2018-05-13 |abruf=2026-06-05 |sprache=de}}</ref> Se bröch ok twee plattdüütsche Dööntjesböker rut, ut de se bi Veranstaltungen watt vörlesen dee. Mennigmol is Emmy vun de Medien anfraagt worrn, wenn Sendungen öwer Pellworm dreiht wurrn. So weer se to’n Bispeel 2018 in dat WDR-Reisemagazin ''Wunderschön!'' to sehn un to hören. Ok hett Tamina Kallert – de Moderatorin vun de Sendung – ehr in dat Book ''Mit kleinem Gepäck: Wunderschöne Geschichten vom Reisen'' opnahmen. In den Reiseführer ''Marco Polo – Reiseführer Föhr, Amrum, Pellworm, Nordstrand, Halligen'' vun Barbara Dobrick warrt op Emmy un ehr Biller henwiest.<ref>{{Literatur|Autor=Barbara Dobrick| Titel=Marco Polo – Reiseführer Föhr, Amrum, Pellworm, Nordstrand, Halligen|Verlag=|Ort=|Datum=2013|Seiten=79|Online={{Google Buch|BuchID=b6xUAgAAQBAJ|Seite=79|Hervorhebung=Emmy Jensen}}}}</ref> Emmy Jensen starv an 5. Mai 2025 op den Dag acht Johr na ehren Mann Fritz (1923–2017). Begraven liggt se op den Karkhoff bi de Pellwormer ''Nie Kark''. == Böker == *''Ole Döntjes vun Pellworm. Mit mien Biller vun Pellworm''. Pellworm-Verlag Borchard, Pellworm 2001, ISBN 3936017018. *''Geschichten und Riemels von Pellworm''. Pellworm-Verlag Borchard, Pellworm 2007. == Kiek ok bi == * [[List vun plattdüütschen Schrieverschen]] == Weblenken == {{PBuB|ID=3221}} *{{DNB-Portal|NAME=Emmy Jensen|1236217675}} == Nawiesen == <references /> {{Normdaten|GND=236217675}} {{DEFAULTSORT:Jensen, Emmy}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Noordfreesland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Maler]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Storven 2025]] tty1so04nkzp71pwx7jdswi2pmizhii 0 197541 1076173 1076087 2026-08-15T18:43:13Z Flaverius 21322 1076173 wikitext text/x-wiki {{Spraakverknüpen wegsmieten}}'''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen, to'n Bispeel in Arbeitsgemeenschaften an de School oder bi den Wettbewarv ''Schöler leest Platt''. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrennadel vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiesen == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schauspeler]] [[Kategorie:Speelbaas]] [[Kategorie:Boren 1950]] 75efhyggik37avt87awcv5tejxbpo8o 1076175 1076173 2026-08-15T18:46:52Z Flaverius 21322 1076175 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen, to'n Bispeel in Arbeitsgemeenschaften an de School oder bi den Wettbewarv ''Schöler leest Platt''. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrennadel vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiesen == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schauspeler]] [[Kategorie:Speelbaas]] [[Kategorie:Boren 1950]] 7g41e2r0rnb691z3de930lbe6y2iktm 4 197596 1076221 1075939 2026-08-16T06:45:22Z Flaverius 21322 1076221 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=SH |WAPEN=DEU Schleswig-Holstein COA.svg |TITEL=Öörd in Sleswig-Holsteen |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in Sleswig-Holsteen'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnaams in Sleswig-Holsteen. Wenn du den plattdüütschen Naam vun enen Oort kennst, denn maak mit un dreeg den Naam op de passige Ünnersiet in oder geev uns op de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Sleswig-Holsteen|Diskuschoonssiet]] Bescheed. Wenn du enen plattdüütsch Oortsnaam söchst, kannst du de Söökliest hier ünner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Öörd na Kreisen un kreisfre’e Städer |BOX1={{#tag:imagemap| Bild:Schleswig-Holstein, administrative divisions - de - colored.svg{{!}}thumb{{!}}center{{!}}upright=1.2{{!}}alt=Kreise un kreisfrie’e Städer in Sleswig-Holsteen{{!}}Koort to’n anklicken poly 16 381 21 413 53 412 48 389 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Pinnbarg|Helgoland (zu Kreis Pinnbarg)]] poly 233 354 299 350 319 326 324 308 353 313 372 321 392 302 403 283 408 264 396 239 402 221 385 202 365 178 348 174 345 163 352 141 352 100 328 92 295 84 259 78 229 80 218 82 193 84 175 86 160 75 182 20 159 11 121 47 115 110 121 147 135 207 157 266 172 303 226 355 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland|Noordfreesland]] poly 434 115 423 138 424 146 446 147 454 141 454 124 450 114 444 114 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Flensborg|Flensborg]] poly 635 283 622 303 618 313 603 316 603 321 604 331 612 345 617 350 619 357 631 362 641 353 645 343 645 335 643 326 639 311 637 299 635 287 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kiel|Kiel]] poly 578 408 572 429 574 442 578 455 580 459 596 461 599 456 602 450 602 448 594 439 595 428 598 419 591 411 587 407 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Niemünster|Niemünster]] poly 817 478 804 493 804 502 780 508 769 513 758 522 752 518 747 525 748 533 753 540 746 544 743 551 745 557 750 561 764 568 771 566 785 562 790 556 793 551 791 543 790 535 794 526 803 524 810 514 816 510 822 504 825 493 825 483 825 481 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Lübeek|Lübeek]] poly 650 691 665 703 683 720 699 727 728 738 746 742 755 735 761 715 766 702 776 694 801 682 808 669 815 660 825 653 840 647 844 622 837 612 827 599 811 595 799 583 792 574 792 554 775 558 762 565 753 567 753 555 739 558 724 571 713 576 702 592 705 602 705 608 704 613 711 623 725 630 726 635 715 641 700 642 688 661 674 669 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Hartogdom Loonborg|Hartogdom Loonborg]] poly 656 686 702 643 724 645 729 638 719 627 711 625 700 613 698 602 703 586 707 576 719 570 728 570 736 564 745 554 743 539 750 537 743 527 744 515 732 510 715 514 699 520 694 527 683 530 676 531 667 534 655 539 657 544 658 556 658 563 642 561 633 564 627 567 628 572 624 578 616 571 601 574 596 580 599 588 605 591 608 591 619 592 627 588 637 584 638 589 632 597 630 604 634 610 639 614 645 623 647 625 643 634 636 639 628 647 635 659 640 670 644 678 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Stormarn|Stormarn]] poly 572 619 583 619 590 608 600 605 605 603 605 595 595 585 593 579 606 567 612 568 620 572 624 575 628 566 631 562 635 556 648 557 654 561 659 555 655 541 662 531 691 523 704 521 714 511 724 503 730 501 733 483 721 475 708 467 722 458 737 460 741 447 721 441 707 442 698 442 686 438 679 429 673 425 603 446 592 450 561 463 555 467 548 475 542 485 535 493 527 504 525 510 528 517 529 521 530 528 533 532 537 536 540 540 544 545 552 556 555 559 571 572 575 572 579 570 582 574 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Sebarg|Sebarg]] poly 708 441 704 421 733 421 720 398 738 373 768 384 779 373 786 341 811 331 832 312 857 310 874 309 892 297 879 280 858 281 854 260 872 240 902 247 923 261 934 277 942 294 942 297 916 291 904 300 890 312 879 320 884 383 825 437 814 432 800 443 794 447 809 478 796 509 767 514 737 512 730 500 729 487 731 477 716 475 719 466 728 464 743 464 737 440 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Oostholsteen|Oostholsteen]] poly 453 597 472 593 480 589 476 578 499 566 503 544 498 529 500 519 523 522 534 538 548 552 561 563 562 575 577 576 579 570 572 598 566 612 568 620 558 627 550 636 522 645 514 655 504 656 490 644 480 638 467 632 466 621 460 611 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Pinnbarg|Pinnbarg]] poly 379 511 384 495 402 474 405 454 409 445 456 441 464 435 494 440 490 449 512 449 533 453 553 463 542 478 528 495 533 505 524 511 499 520 496 522 498 528 501 533 505 542 490 560 488 572 477 576 471 584 473 593 463 595 461 593 454 587 424 556 413 542 399 529 389 525 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Steenborg|Steenborg]] poly 378 513 382 498 399 483 405 469 407 450 410 434 412 411 420 399 435 392 446 388 445 369 433 355 416 344 397 342 396 328 384 325 367 326 356 322 348 313 333 313 323 315 311 329 303 343 292 352 280 362 278 370 279 379 271 391 234 392 214 413 213 423 286 473 293 482 301 499 304 508 320 513 338 515 361 518 371 519 383 519 384 497 384 493 401 475 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Dithmarschen|Dithmarschen]] poly 353 95 352 136 346 169 354 174 369 174 386 189 389 200 388 207 401 232 408 247 378 312 372 318 392 324 402 334 405 343 412 349 434 339 427 323 441 317 458 319 478 311 476 290 487 277 505 262 513 249 524 231 541 216 568 199 585 191 594 182 599 170 590 156 581 145 577 130 569 124 560 136 550 137 530 120 509 117 488 112 479 103 466 99 456 107 458 121 460 132 460 146 435 149 426 148 418 138 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Sleswig-Flensborg|Sleswig-Flensborg]] poly 601 443 599 414 629 412 619 367 648 360 638 334 648 308 660 294 682 284 719 302 773 317 783 333 784 367 732 390 726 396 732 409 719 415 708 417 701 427 701 435 680 436 678 425 642 431 606 438 588 441 590 429 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Plöön|Plöön]] poly 407 440 407 417 444 396 437 355 428 344 433 327 467 320 479 306 496 276 589 193 598 206 590 231 600 245 617 260 641 263 646 273 631 287 627 309 611 314 603 321 604 334 616 361 619 377 623 404 611 416 600 417 590 403 576 408 570 430 568 451 570 464 550 454 485 442 470 432 435 429 413 442 [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Rendsborg-Eckernföör|Rendsborg-Eckernföör]] }} Hier finnst de plattdüütschen Oortsnaams na Kreisen un kreis fre’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Kreis Dithmarschen COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Dithmarschen|Dithmarschen]] * [[Datei:DEU Flensburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Flensborg|Flensborg]] * [[Datei:DEU Kreis Herzogtum Lauenburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Hartogdom Loonborg|Hartogdom Loonborg]] * [[Datei:DEU Kiel COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kiel|Kiel]] * [[Datei:DEU Luebeck COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Lübeek|Lübeek]] * [[Datei:DEU Neumünster COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Niemünster|Niemünster]] * [[Datei:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland|Noordfreesland]] * [[Datei:DEU Kreis Pinneberg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:WikiProjekt Öörd/Kreis Pinnbarg|Pinnbarg]] |2= * [[Datei:DEU Kreis Ostholstein COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Oostholsteen|Oostholsteen]] * [[Datei:DEU Kreis Plön COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Plöön|Plöön]] * [[Datei:DEU Kreis Rendsburg-Eckernförde COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Rendsborg-Eckernföör|Rendsborg-Eckernföör]] * [[Datei:DEU Kreis Schleswig-Flensburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Sleswig-Flensborg|Sleswig-Flensborg]] * [[Datei:DEU Kreis Segeberg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Sebarg|Sebarg]] * [[Datei:DEU Kreis Steinburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Steenborg|Steenborg]] * [[Datei:DEU Kreis Stormarn COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Stormarn|Stormarn]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dat vörankamen is |BOX2= {{Foortgang|13|13|task=Ünnersieden trecht (13)}} {{Foortgang|1167|1167|task=Gemeennaams nawiest (1167)}} {{Foortgang|0|1167|task=Gemeenartikels anleggt (1167)}}{{Foortgang|0|1167|task=Oortsdelen nawiest (1167)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig-Holsteen/Richtlienen|Richtlienen för Sleswig-Holsteen}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento leggt sik dat Wikiprojekt Öörd sik dorup fast, dat in Sleswig-Holsteen to allereerst de Vörslääg för de Oortsnaams na Hein Thies vun de Fehrs-Gill in de SASS-Schrievwies gellen schöölt. Ünner bestimmte Ümstänn kann dat Wikiprojekt man ok utnahmswies vun de Vörslääg na Hein Thies afwieken. För alle Details to Schrievwies un Utnahmen kiek ünner „[[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig-Holsteen/Richtlienen|Richtlienen för Sleswig-Holsteen]]“. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Sleswig-Holsteen. ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hans Christophersen |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} <small>(Plattdüütsche Naams tomeist na Wolfgang Laur sien ''Ortsnamenlexikon'')</small> * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Wetenschoppliche Literatur * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd in Sleswig-Holsteen|!]] ep343ta8ucl5zwlmy2yct42n4h5gvtj 0 197720 1076101 1075759 2026-08-15T13:02:31Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076101 wikitext text/x-wiki [[Datei:Manderley Castle (8173369686).jpg|mini|Manderley Castle]] Dat '''Manderley Castle''' ([[Irische Sprache|irisch]] ''Caisleán Mhanderley''), tovör as '''Victoria Castle''' un '''Ayesha Castle''' bekannt, is en [[Neegotik|neegotisches]] Slott dicht bi den [[Killiney Hill]] in den [[County Dún Laoghaire-Rathdown]], süüdöstlich vun de Hööftstadt [[Dublin]], in [[Irland]]. Dat Slott wurr [[1840]] vun Robert Warren upricht, de dat to Ehren vun de Krönung vun [[Victoria (Vereenigt Königriek)|Königin Victoria]] de Naam ''Victoria Castle'' kreeg.<ref>{{Internetquelle|url=http://members.iinet.net.au/~nickred/newspaper/np_abst44.htm |titel=Nick Reddan's Newspaper Extracts|werk=Members.iinet.net.au |datum=2011-01-08 |abruf=2023-07-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.ucd.ie/economics/research/papers/2002/WP02.15.pdf |titel=The Limerick Estate of Sergeant Warren during the Great Irish Famine |datum=2011-01-08 |abruf=2023-07-19 }}</ref><ref>{{Internetquelle|url=http://www.dublin1850.com/dublin1850/xdubdir88.html#warren |titel=Dublin City Directory 1850: Waddick - Weekes |werk=Dublin1850.com |abruf=2023-07-19}}</ref> 1924 keem dat to en swooren Brand. 1928 führ Sir Thomas Power Restaureerensarbeiten dör un hett den Slottnaam ännert in ''Ayesha Castle'', wat up [[Arabische Sprache|Araabsch]] „[[Blööm]]“ bedüüd. Dat Anwesen befinnd sück to Tiet in den Besitt vun de irisch Musikerin [[Enya]], de dat 1997 för 3.450.000 US-Dollar köfft un in Manderley Castle nah dat [[Manderley|glieknamig Slott]] in hör Lieblingsfilm ''[[Rebecca (1940)|Rebecca]]'' nee nöömt hett.<ref>{{Webarchiv|url=http://property.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/property/article1163172.ece |wayback=20110716162603 |text=Living: Quiet life next door to Enya }}</ref> == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> [[Kategorie:Slott]] [[Kategorie:Irland]] d7jkgr7kt12nffzddc4h143f86nbf78 0 197722 1076184 1075941 2026-08-15T19:45:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1076184 wikitext text/x-wiki '''Tadej Pogačar''' (* [[21. September]] [[1998]] in [[Ljubljana]])<ref>{{Internetquelle|url=https://www.rtvslo.si/sport/citat-za-prebrat/tadej-pogacar/752698|titel=Tadej Pogačar... o tem, ali ima nadnaravno moč|werk=[[Radiotelevizija Slovenija|MMC RTV Slovenija]]|datum=2025-07-23|sprache=sl|abruf=2025-07-24}}</ref> is en [[Slowenien|slowensch]] Radrennfohrer. He hett fief Mal de [[Tour de France]] wunnen (2020, 2021, 2024, 2025 un 2026), den [[Giro d’Italia]] 2024. Todem weer he tweemal Straatenrad-Weltmeester (2024 und 2025) un hett insgesamt 13 [[Monumente vun den Radsport]] up sien Naam schreven. == Sportlich Loopbahn == === Fröhe Johren === Tadej Pogačar wurr an’n 21. September 1998 in [[Ljubljana]] boren. He is as dat dart vun veer Kinner in de lütt Stadt [[Komenda (Slowenien)|Komenda]] rund 20 Kilometer nördlich vun de sloweensch Hööftstadt upwussen. In sien Kindheit speel he tonächst [[Football]] bi den Vereen ''NK Komenda'', ehe he sien ölleren Bröer Tilen mit negen Johren to’n ''Rog Ljubljana Cycling Club'' folg, wo he sien eerst Radsporttrainings ünner de Upsicht vun [[Miha Koncilja]] maken dee. Mit teihn Johren nehm Tadej Pogačar an sien eerst Rennen deel, dat in Trstenik nich wiet vun [[Kranj]] stattfunn. Blots een Johr later fier he sien eersten Sieg, as he en Bargrennen to dat [[Skirebeet Krvavec]] för sück entscheeden kunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://sandytimes.ae/articles/455/the-star-is-born-the-story-of-tadej-pogacar |titel=The Star Is Born: The Story Of Tadej Pogačar |sprache=en |abruf=2025-08-19}}</ref> All in jung Johren wurr de ehmalge sloweensch Radsportler [[Andrej Hauptman]] up Tadej Pogačar upmarksom, ehe he sück wenig later as wichtigen Wegbegleiter etableeren dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://cyclinguptodate.com/cycling/the-incredible-anecdote-of-a-scrawny-tadej-pogacar-who-at-the-age-of-11-was-already-destroying-his-rivals |titel=The incredible anecdote of a scrawny Tadej Pogacar who, at the age of 11, was already destroying his rivals |datum=2023-06-08 |sprache=en |abruf=2025-08-19}}</ref> 2015 weer he in de Rull as Teamchef tätig as Tadej Pogačar sien eerst internatschonales Junioren-Rennen in'n Rahmen vun de ''Trofeo Loano Juniors'' bestrieden dee.<ref name=":6">{{Internetquelle |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/tadej-tommorow-always |titel=Tadej Pogačar: from Slovenian village unicyclist to Tour de France champion |sprache=en |abruf=2025-08-25 }} {{Webarchiv|url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/tadej-tommorow-always |wayback=20210621155023 |text=Tadej Pogačar: from Slovenian village unicyclist to Tour de France champion |archiv-bot=2026-08-15 19:45:17 InternetArchiveBot }}</ref> === Nahwussklassen === As Junior is Tadej Pogačar för den Club ''Radenska'' fohren un kreeg mehrere Insätze in dat Natschonalteam. 2015 hett he den [[Course de la Paix Juniors]] un de [[Tour du Pays de Vaud]] bestreeden, ehe he twee Junioren-Rennen in Slowenien wunn un sück den Gesamtsieg vun de [[Slovenia Tour Juniors]] sekern dee. In dat Johr nehm he ok an de U23 Juniore-Europameesterschapen un de Weltmeesterschapen deel. Een Johr later fier he en Deelstreckensieg bi den Course de la Paix Juniors un wurr natschonaler Tietfohrmeester vun de Junioren, ehe he mit den ''GP Sencur Juniors'' en wiederes Rennen in Slowenien wunn. In’n September seker he sück de Gesamtwertung un Punktewertung vun den [[Giro della Lunigiana]], wobi he ok de lütt [[Bargankunft]] in de Oortschap [[Ortonovo]] wunn. Wenige Week later hett he bi de Straatenradsport-Europameesterschapen in dat franzöösch [[Plumelec]] de Bronze-Medaille in dat Straatenrennen vun de Junioren haalt. Mit dat Johr 2017 steeg Tadej Pogačar in de Klass U23 up. He fohr nu för dat sloweensch [[UCI Continental Team]] [[ROG-Ljubljana]], dat later ok ünner de Naam ''Ljubljana Gusto Xaurum'' an den Start gung. In dat Fröhjohr wurr he tonächst Veert der [[Istrian Spring Trophy]], ehe he as Gesamtfieft vun dat [[Carpathian Couriers Race]] de Nahwusswertung vun de poolsch U23-Rundfohrt wunn. In’n Juni hett he en wieder Utroopteeken sett, as he mit blots 18 Johren de Nahwusswertung vun de [[Slowenien-Rundfohrt]] wunn un togliek den fieften Rang in de Gesamtwertung schaff. Den Grundsteen för sien Spood bi dit Rennen legg he dorbi bi de Bargankunft vun [[Rogla]], de he up den 5. Platz afsluuten dee. Wenige Week later stunn he bi de [[Ungarn-Rundfohrt]] as Gesamtdart up dat Podest. An dat Enn’n vun de Saison hett Tadej Pogačar mehrere [[Eendagsrennen]] un wurr 20. in dat U23-Straatenrennen bi de Weltmeesterschapen. 2018 wunn Tadej Pogačar mit blots 19 Johren den [[Grand Prix Priessnitz spa]], de Deel vun den [[UCI Nations’ Cup U23]] weer. He hett up de letzt Deelstreck de Gesamtführung övernommen, de he mit en Vörsprung vun 41 Sekunnen as Solist wunn un hett sück togliek ok in de Nahwusswertung un de [[Bargwertung]] dörsett. Kört dornah wurr he bi de sloweensch Meesterschapen Tweet achter [[Jan Tratnik]], womit he sien eerst Medaille in de Elite-Klass haalen dee. Dornah hett he sien Erfolg in de Nawusswertung bi de Slowenien-Rundfohrt noch mal schafft, wobi he ditmal achter [[Primož Roglič]], [[Rigoberto Urán]] un [[Matej Mohorič]] den veerten Gesamtrang belegg. Sien Dörbröök fier he sluutend bi de [[Tour de l’Avenir]], de as dat wichtigste Rennen vun de Klass U23 gellt. In’n Trikot vun de sloweensch Natschonalmannschap hett he up de söbente Deelstreck die Gesamtführung övernommen, de he bit to dat Enn’n ok nich mehr afgeven hett. Ahn en Deelstreckensieg to fiern , hett he de letzt dree ansprööksvull Bargdeelstrecken immer ünner de Top 5 afslooten un wurr dormit de eerste sloweensch Gesamtsieger vun de franzöösch Nahwussrundfohrt. Sien Vörsprung tegenöver [[Thymen Arensman]] ut den Nedderlannen bedroog meest eeneenhalf Minüüt. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/introducing-slovenia-s-first-tour-de-l-avenir-winner-tadej-pogacar |titel=Introducing… Slovenia’s first Tour de l’Avenir winner, Tadej Pogačar |sprache=en |abruf=2025-08-25 }}</ref> Nah sien bit dorhen gröttsten Spood wunn Tadej Pogačar ok den [[Giro della Regione Friuli Venezia Giulia]]. Bi de Straatenrad-Weltmeesterschapen keem he in de U23-Klass up den 7. Platz. Wegen sien Leistungen wurr dat [[UAE Team Emirates-XRG|UAE Team Emirates]] all fröh up hüm upmarksom. Noch vör sien Sieg bi de Tour de l’Avenir hett he en Verdrag över 2 Johr bi dat [[UCI WorldTeam]] ünnerschreven,<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uaeteamemirates.com/welcome-covi-and-pogacar/ |titel=Welcome Covi and Pogacar |datum=2018-08-22 |sprache=en-US |abruf=2025-08-25}}</ref> wobi he ok Angebote vun de Mannschapen [[Team Sky|Sky]], [[Soudal Quick-Step|Quick-Step]] un [[Team Picnic PostNL|Sunweb]] kreegen harr. De Verbinnen to dat UAE Team Emirates geiht up sien Mentor [[Andrej Hauptman]] torüch, de 2004 sülvst för de Manschap fohren weer (dormals ''Lampre'') un all anner sloweensch Talente as [[Jan Polanc]] un [[Luka Pibernik]] vermiddelt harr. Buterdem wurr Tadej Pogačar nu vun [[Alex Carera]] betrüet, de tovör mit Radsport-Grötten as [[Chris Froome]], [[Vincenzo Nibali]] un [[Thor Hushovd]] tosommenarbeit harr. Neben Pogačar is ok Andrej Hauptman to dat UAE Team Emirates wesselt, wo he de Rull vun en sportlichen Leiter innehm.<ref name=":62">{{Internetquelle |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/tadej-tommorow-always |titel=Tadej Pogačar: from Slovenian village unicyclist to Tour de France champion |sprache=en |abruf=2025-08-25 }} {{Webarchiv|url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/tadej-tommorow-always |wayback=20210621155023 |text=Tadej Pogačar: from Slovenian village unicyclist to Tour de France champion |archiv-bot=2026-08-15 19:45:17 InternetArchiveBot }}</ref> === 2019: Profi-Verdrag bi UAE Team Emirates === [[Datei:(Podio) Almeida entrega el primer premio de La Vuelta Ciclista a España 2019 03.jpg|mini|Tadej Pogačar (rechts) wurrd bi sien [[Grand Tour (Radsport)|Grand-Tour]]-Debüt achter [[Primož Roglič]] und [[Alejandro Valverde]] Gesamtdart vun de [[Vuelta a España]] 2019]] 2019 is Tadej Pogačar to dat [[UCI WorldTeam]] [[UAE Team Emirates]] wesselt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uaeteamemirates.com/welcome-covi-and-pogacar/ |titel=Welcome Covi and Pogacar |datum=2018-08-22 |sprache=en-US |abruf=2024-06-13|werk=uaeteamemirates.com}}</ref> Nahdem he sien eersten [[UCI WorldTour|UCI-WorldTour]]-Rennen bi de [[Tour Down Under]] un den [[Cadel Evans Great Ocean Road Race]] bestreeden harr, wunn he de Gesamtwertung vun de [[Algarve-Rundfohrt]], wobi he de Führung all up de tweet Deelstreck mit en Sieg up de Alto da Fóia övernehm un den Dag drup in dat Tietfohren as Fieft verteidigen dee. In’n Ansluss fohr he bi de [[Baskenland-Rundfohrt]] as Sösst eerstmals in de Top 10 vun en UCI-WorldTour-[[Deelstreckenrennen]] un hett mit [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] sien eerst [[Monument vun den Radsport]] bestreeden. In‘n Mai gung he bi de [[Kalifornien-Rundfohrt]] an den Start un övernehm mit en Deelstreckensieg up den [[Mount Baldy]] de Führung in de Gesamtwertung. Wiel he noch nich 21 Johr olt weer un somit in den [[Vereenigte Staten|USA]] noch kien Alkohol drinken drüff, kreeg he bi de Siegerehrung nich – as begäng – en Buddel [[Champagner]], sonnern en Plüschboor.<ref name="siol-4979322">{{Internetquelle |autor= |url=https://siol.net/sportal/kolesarstvo/dirka-po-kaliforniji-tadej-pogacar-497932 |titel=Tadej Pogačar do uspeha kariere: Presenetil sem tudi sebe |werk=siol.net |datum=2019-05-19 |sprache=sl |abruf=2019-05-19}}</ref><ref name="ocregist-0518202">{{Internetquelle |autor=Eric He |url=https://www.ocregister.com/2019/05/18/tadej-pogacar-20-claims-amgen-tour-of-california-in-historic-win/ |titel=Tadej Pogacar, 20, claims Amgen Tour of California in historic win |werk=ocregister.com |datum=2019-05-18 |sprache=en |abruf=2019-05-19}}</ref> In Afwesenheit vun [[Primož Roglič]] wurr he in dat Öller vun 20 Johren eerstmals sloweensch Meester in’t [[Tietfohren]], ehe he as Gesamtveert de Nahwusswertung vun de [[Slowenien-Rundfohrt]] wunn. Noch bevör he bi de [[Vuelta a España]] sien [[Grand Tour (Radsport)|Grand-Tour]]-Debüt geev, verlänger he in’n Juni sien utloopen Verdrag bit in dat Johr 2023.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uaeteamemirates.com/pogacar-and-uae-team-emirates-sign-together-for-another-four-years/ |titel=Pogačar and UAE Team Emirates sign together for another four years |datum=2019-06-28 |sprache=en-US |abruf=2024-06-13}}</ref> Bi de [[Vuelta a España]] in dit Johr gung Pogačar in dat Öller vun 20 Johren as jüngst Fohrer an den Start. All in de eerst Week harr he all goot Resultate un leeg in den Top 10 vun de Gesamtwertung, ehe he de [[Bargankunft]] up de 9. Deelstreck wunn.<ref>{{Internetquelle |autor=Jack Elton-Walters |url=https://www.cyclist.co.uk/news/vuelta-a-espana-2019-tadej-pogacar-wins-explosive-stage-9-summit-finish-quintana-the-days |titel=Vuelta a Espana 2019: Tadej Pogacar wins explosive Stage 9 summit finish; Quintana the day’s biggest winner |werk=Cyclist |datum=2019-09-01 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Mit en wiederen Sieg up de 13. Deelstreck övernehm he de Nahwusswertung un rück up den darten Rang in de Gesamtwertung vör. In de dart Week full he tonächst in de Gesamtwertung up Rang 5 torüch un verlor ok dat Witt Trikot vun den besten Nahwussfohrer an [[Miguel Ángel López (Radsportler)|Miguel Ángel López]], greep aber up de vörletzt Deelstreck rund 40 Kilometer vör dat Teel an un fier up den [[Sierra de Gredos|Plataformas de Gredos]] sien darten Deelstreckensieg mit en Vörsprung vun mehr as eenenhalv Minüüt. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_117146.htm |titel=Pogacar holt sich seine dritte Etappe, Roglic vor Gesamtsieg |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> Dormit weer he ok weer de beste Nahwussfohrer un stunn in [[Madrid]] achter Primož Roglič un [[Alejandro Valverde]] as Gesamtdart up dat Podest. Bi de Straatenradsport-Weltmeesterschapen keem he up Rang 18. === 2020: Eerst Tour-de-France-Sieg === [[Datei:Tadej Pogačar (2020).jpg|mini|Tadej Pogačar övernimmt in dat [[Eenzeltietfohren|Tietfohren]] bi de [[Tour de France|Tour de France 2020/20. Deelstreck]] dat [[Geel Trikot]] un winnt de Tour]] In dat Fröhjohr vun de Saison 2020 wunn Pogačar nah twee Deelstreckensiegen de Gesamtwertung vun de [[Valencia-Rundfohrt]] un muss sück bi de [[UAE Tour]] blots den Briten [[Adam Yates (Radsportler)|Adam Yates]] slahn geven. He wunn aber de afsluutend Bargankunft up den [[Dschabal Hafit|Jabal Hafeet]] un ok de Nahwusswertung. Nah de dör de [[COVID-19-Pandemie]] folgend Rennpaus nehm he in’n Juni an de sloweensch Meesterschapen deel. Tonächst muss he sück in dat Straatenrennen Primož Roglič slahn geven, wunn aber gegen sien ölleren Landsmann dat Eenzeltietfohren up de [[Pokljuka]] un kunn so sien tweeten natschonalen Titel fiern. Nah goot Leistungen bi de [[Strade Bianche]] un bi [[Mailand–Sanremo]] hett Pogačar de verkört Utdragen vun dat [[Critérium du Dauphiné]] bruukt, um sück up sien eerste [[Tour de France]] vörtobereiten. Dorbi reck he de veerten Gesamtrang. Bi de Tour de France 2020 gung Tadej Pogačar as Kapitän vun dat UAE Team Emirates an den Start. Up de 4. Deelstreck, de mit en Bargankunft in [[Orcières Merlette 1850|Orcières Merlette]] to Enn’n gung, belegg he achter Primož Roglič den tweeten Rang un övernehm de Führung in de Nahwusswertung. Bi de 7. Deelstreck verlor he wegen Siedenwind över een Minüüt up de anner Gesamtklassement-Fohrer.<ref>{{Internetquelle |autor=Laura Weislo |url=https://www.cyclingnews.com/news/tour-de-france-pogacar-landa-lose-time-on-dramatic-day-of-crosswind-racing/ |titel=Tour de France: Pogačar, Landa lose time on dramatic day of crosswind racing |datum=2020-09-04 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Bi de 8. Deelstreck greep he up den Slussanstieg vun de eerst Pyrenäen-Deelstreck un kunn de verloren Tiet temelk weer wett maken. Dorbi hett he de Ostupfohrt vun den [[Col de Peyresourde]] in en nee Rekordtiet schafft.<ref>{{Internetquelle |autor=Josh Croxton |url=https://www.cyclingnews.com/features/tour-de-france-power-analysis-tadej-pogacars-record-breaking-ascent-of-the-col-de-peyresourde/ |titel=Tour de France power analysis: Tadej Pogačar's record-breaking ascent of the Col de Peyresourde |datum=2020-09-06 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Up de 9. Deelstreck kunn he ok sien eersten Deelstreckensieg in [[Laruns]] in‘n Sprint vör Primož Roglič un [[Marc Hirschi]] fiern. In de tweet Week vun de Frankriek-Rundfohrt präsenteer sück Tadej Pogačar as gröttst Herutforderer vun Primož Roglič un kunn dissen as eenzig Fohrer in’n Slussanstieg vun de 13. Deelstreck folgen. Bi de Bargankunft vun de 15. Deelstreck kunn he sien intüüschen gesamtführenden Landsmann in‘n Sprint up den [[Grand Colombier]] besiegen un fier sien tweeten Deelstreckensieg.<ref>{{Internetquelle |url=https://road.cc/content/news/tdf-stage-15-pogacar-wins-roglic-2nd-highlights-277231 |titel=Tour de France Stage 15: Tadej Pogacar wins, Primoz Roglic second on the Grand Colombier |datum=2020-09-13 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> To Anfang vun de dart un somit letzt Week leeg Pogačar 40 Sekunnen achter Roglič, verlor up de Königsdeelstreck (17), de up den [[Col de la Loze]] to Enn’n gung, nochmal 15 wiedere Sekunn. Up de vörletzt Deelstreck aber (Eenzeltietfohren nah [[Planche des Belles Filles]]) övernehm Pogačar de Gesamtführung, wiel he de 36,2 Kilometer lang Streck in Besttiet un meest twee Minüüt flinker as Primož Roglič schaffen un den Rückstand wett maken dee.<ref>{{Literatur |Titel=Tadej Pogacar gewinnt das Bergzeitfahren hinauf nach La Planche des Belles Filles – und damit die Tour de France 2020 |Sammelwerk=Neue Zürcher Zeitung |Datum=2020-09-19 |ISSN=0376-6829 |Online=https://www.nzz.ch/sport/tadej-pogacar-gewinnt-das-bergzeitfahren-hinauf-nach-la-planche-des-belles-filles-und-damit-die-tour-de-france-2020-ld.1577510 |Abruf=2024-06-13}}</ref> Den Dag dorup fohr he in dat Geel Trikot in [[Paris]] in un weer dornah in dat Öller vun 21 Johren nah [[Henri Cornet]], de bi sien Sieg 1904 eerst 19 Johr olt weer, de tweetjüngste Winner vun de Tour de France. Ok de Barg- un Nahwusswertung kunn he up sien Naam schrieven. An dat Enn’n vun de Saison keem he bi [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] achter Primož Roglič un Marc Hirschi as Dart to sien eersten Podiumsplatz bi en Monument vun den Radsport.<ref>{{Internetquelle |autor=Caley Fretz |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/primoz-roglic-wins-liege-bastogne-liege-as-alaphilippe-celebrates-too-early/ |titel=Primoz Roglic wins Liège-Bastogne-Liège as Alaphilippe celebrates too early |werk=Velo |datum=2020-10-04 |sprache=en-US |abruf=2024-06-13}}</ref> === 2021: Titelverteidigung === [[Datei:TdF 2021, étape 11, côte de Fontaine de Vaucluse 12 (cropped).jpg|mini|In dat Johr 2021 winnt Tadej Pogačar (rechts) sien tweet Tour de France]] 2021 wunn Pogačar mit de [[UAE Tour]] un [[Tirreno–Adriatico]] twee Deelstreckenrennen vun de UCI WorldTour. Bi beid Rundfohrten wunn he jewiels een Deelstreck, ehe he nah Platz söben bi de [[Strade Bianche]] ok bi de [[Baskenland-Rundfohrt]] en Deelstreckensieg halen dee. In de Gesamtwertung muss he sück aber den [[Jumbo-Visma]]-Duo Primož Roglič un [[Jonas Vingegaard]] slahn geven. Nahdem dat UAE Team Emirates sien Start bi den [[La Flèche Wallonne]] wegen positiver COVID-19-Tests torüchtrucken harr,<ref>{{Internetquelle |autor=Leipziger Volkszeitung |url=https://www.lvz.de/sport/pogacar-team-nicht-beim-fleche-wallonne-VXMRZS77IHGJ4ANM26OOSPBFHA.html |titel=Pogacar-Team nicht beim Flèche Wallonne |datum=2021-04-21 |sprache=de |abruf=2024-06-13}}</ref> wunn Tadej Pogačar wenig Daag later mit [[Lüttich-Bastogne-Lüttich ]] sien eerst Monument vun den Radsport (vör [[Julian Alaphilippe]] un [[David Gaudu]]).<ref name="radsport-1246472">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_124647.htm |titel=Pogacar nutzt den Gegenwind auf der Zielgeraden zum Sieg |werk=radsport-news.com |datum=2021-04-25 |abruf=2021-04-29}}</ref> Nah en längere Rennpaus is he in’n Juni de [[Slowenien-Rundfohrt]] fohren, bi de he de 2. Deelstreck nah en Solo över mehr as 20 Kilometer wunn. Mit en Vörsprung vun rund eenenhalf Minüüt wunn he de Gesamtwertung vör sien Teamkolleeg [[Diego Ulissi]]. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.cyclingnews.com/news/pogacars-emphatic-tour-of-slovenia-win-a-super-good-sign-for-tour-de-france/ |titel=Pogacar's emphatic Tour of Slovenia win a ‘super good sign’ for Tour de France |werk=Cyclingnews |datum=2021-06-11 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Bi de Tour de France vun dit Johr weer he neben Primož Roglič en vun de Favoriten up den Tour-Sieg. Roglič is aber all up de Dart Deelstreck to Fall kommen un muss de Tour in de eerst Week upgeven. <ref>{{Internetquelle |autor=Alex Ballinger |url=https://www.cyclingweekly.com/news/primoz-roglic-abandons-tour-de-france-2021 |titel=Primož Roglič abandons Tour de France 2021 |datum=2021-07-04 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Pogačar wunn up de 5. Deelstreck dat Eenzeltietfohren un reck up de 8. un eerste Alpen-Deelstreck dat Geel Trikot, dat he nah mehreren Deelstreckensiegen ok nich mehr afgeven dee. Letztlich wunn he mit 5 Minüüt un 20 Sekunnen de Tour. As in dat Vörjohr ok wunn he neben de Gesamt- ok noch de Barg- und Nahwusswertung. Nah de Frankriek-Rundfohrt stunnen de Olympisch Sömmerspelen in Tokio an. Dorbi wunn he bi dat Olympisch Straatenrennen achter [[Richard Carapaz]] un [[Wout van Aert]] de Bronzemedaille. En kört Tiet later wurr bekannt, dat Pogačar sien Verdrag bi dat UAE Team Emirates um wiedere 6 Johr bit 2027 verlängert harr, wat bit dato de längste Looptiet för en Verdrag in’n Profi-Radsport dorstellen dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.eurosport.de/radsport/tour-sieger-tadej-pogacar-unterschreibt-einen-rekord-vertrag-bis-2027-bei-uae-team-emirates_sto8457122/story.shtml |titel=Tour-Sieger Tadej Pogacar unterschreibt einen Rekord-Vertrag bis 2027 bei UAE Team Emirates |werk=eurosport.de |datum=2021-07-30 |abruf=2021-08-15}}</ref> Gegen Enn’n vun de Saison wunn he mit de [[Lombardei-Rundfohrt]] sien tweet Radsportmonument.<ref name=":02">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_127236.htm |titel=Pogacar holt sich im ersten Anlauf sein zweites Monument |werk=radsport-news.com |datum=2021-10-09 |abruf=2021-10-10}}</ref> === 2022: Duell mit Jonas Vingegaard === [[Datei:TDF00024 pogacar vingegaard (52243930215).jpg|mini|Tadej Pogačar (witt) un [[Jonas Vingegaard]] (geel) up de 14. Deelstreck vun de [[Tour de France]] 2022]] In de Saison 2022 kunn Tadej Pogačar sien Gesamtsiege bi de [[UAE Tour]] un bi [[Tirreno–Adriatico]] wedderhalen. Ditmal kunn he aber bi beid Rennen jewiels twee Deelstrecken winnen. Tüschen disse beid Rennen gung he to’n darten Mal bi de [[Strade Bianche]] an den Start un wunn up de [[Piazza del Campo]], nahdem he sück rund 50 Kilometer vör dat Teel as Solist in‘n Schotter-Sektor [[Monte Sante Marie]] afsett harr.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/freizeit/freizeitnews_128786.htm |titel=Pogacar siegt nach 50-Kilometer-Solo vor Valverde |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> Bi [[Mailand–Sanremo]] reck dat vör Platz 5. Ok bi de [[Flannern-Rundfohrt]] vun dit Johr weer he an’n Start, keem aber blots up den 4. Platz (achter [[Mathieu van der Poel]], [[Dylan van Baarle]] un [[Valentin Madouas]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_129192.htm |titel=Van der Poel zockt Pogacar eiskalt ab und gewinnt die Ronde |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> In Vörbereitung up de Tour de France is he weer bi de Slowenien-Rundfohrt antreeden, wo he twee Deelstrecken un de Gesamtwertung för sück entscheeden kunn. Up de 4. Deelstreck hett he sück gemeensam mit sien Teamkolleeg [[Rafał Majka]] vun de anner Fohrern afsett un hett den Polen nah en [[Scheer, Steen, Papeer]]-Duell den Deelstreckensieg överlaaten. Bi de [[Tour de France]] belegg Tadej Pogačar in dat Uptakttietfohren den 3. Rang, bevör he up de 5. Deelstreck, de över de vun [[Paris–Roubaix]] bekannten Koppsteenplaaster-Passagen führen dee, angreep. Gemeensam mit den Belgier [[Jasper Stuyven]] kunn he aber blots 13 Sekunnen up sien Kontrahenten herutfohren.<ref>{{Internetquelle |autor=Perform Media Deutschland GmbH |url=https://www.spox.com/de/sport/mehrsport/radsport/2207/Artikel/tour-de-france-2022-5-etappe-heute-im-liveticker.html |titel=Simon Clarke gewinnt 5. Etappe der Tour de France – van Aert verteidigt Gelbes Trikot |datum=2022-07-06 |sprache=de |abruf=2024-06-13}}</ref> Up de sösste Deelstreck wunn he dat Geel Trikot un wunn ok de Bargankunft up de [[Planche des Belles Filles]] up de 7. Deelstreck. Sien starkst Kontrahent weer dorbi de [[Däänmark|Dään]] [[Jonas Vingegaard]], de sien Teamkolleeg Primož Roglič in de eerst Week all völ Tiet verloren harr. Up de 11. Deelstreck hemm Jonas Vingegaard un Primož Roglič den gesamtführenden Pogačar afwesselnd in’n Anstieg vun den [[Col du Galibier]] angreepen, ehe Jonas Vingegaard sück in’n Slussanstieg vun den [[Col de Granon]] afsetten kunn. Mehr as dree Minüüt Vörsprung hett he dorbi ruthaalt un övernehm de Gesamtführung, wiels Pogačar blots as Sösst in’t Teel Kommen dee. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_130633.htm?cmpscreencustom |titel=Vingegaard knackt am Col du Granon Pogacar und erobert Gelb |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> Tadej Pogačar hett in de folgend Rennen vergevens versöcht, dat Geel Trikot torüchtohalen, wunn aber de Nahwusswertung un wunn ok noch de 17. Deelstreck. An dat Enn’n vun de Saison wunn he nochden [[Grand Prix Cycliste de Montréal]], de [[Tre Valli Varesine]] un de [[Lombardei-Rundfohrt]], bi de he in’n Tweer -Sprint den Spanier [[Enric Mas]] slahn kunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_131743.htm |titel=Pogacar schlägt Mas und feiert die Titelverteidigung |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> === 2023: Sieg bi de Flannern-Rundfohrt === [[Datei:David Gaudu, Tadej Pogačar, Jonas Vingegaard, 2023 Paris-Nice (52929222874).jpg|mini|Tadej Pogačar winnt [[Paris–Nizza 2023]]]] [[Datei:TDF32031 pogacar (53061453787).jpg|mini|Pogačar bi de Tour de France 2023, 16. Deelstreck, Tietfohren]] 2023 geev Tadej Pogačar sien Saison-Debüt bi dat spaansch Schotter-Rennen [[Clásica Jaén Paraíso Interior]], dat he nah en Solo över rund 36 Kilometern wunn.<ref>{{Internetquelle |autor=Dani Ostanek |url=https://www.cyclingnews.com/races/clasica-jaen-paraiso-interior-2023/elite-men/results/ |titel=Tadej Pogacar blasts to 36km solo Clásica Jaén Paraíso Interior victory |datum=2023-02-13 |sprache=en |abruf=2024-06-13}}</ref> Sien nächst Rennen weer de [[Andalusien-Rundfohrt]], wo he dree vun fief Deelstrecken, de Gesamtwertung un de Punktewertung wunn. Bi [[Paris–Nizza]] is he weer up Jonas Vingegaard drapen, kunn sück aber mit dree Siegen in de Gesamtwertung dörsetten. In’n März gung he bi [[Mailand–Sanremo]] an den Start un greep in’n Anstieg vun den [[Poggio (Sanremo)|Poggio]] an, wobi hüm mit Mathieu van der Poel, Wout van Aert un [[Filippo Ganna]] blots dree Fohrer folgen kunnen. As Veert reck he aber kien Podestplatz.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bicycling.com/racing/a43355425/milan-san-remo-2023-results/ |titel=What You Missed From an Electrifying Milan-San Remo |datum=2023-03-18 |sprache=en-US |abruf=2024-06-13}}</ref> Bi den ansluutend belgisch Koppsteenplaaster-Klassikern wurr he tonächst achter Wout van Aert un Mathieu van der Poel Dart vun de [[E3 Saxo Bank Classic]], ehe he sück bi de [[Flannern-Rundfohrt]] in de letzt Upfohrt vun den Oude Kwaremont as Solist afsetten kunn un so en Dart vun de Fief Monumente vun den Radsport wunn. Todem hett he dat as eerst dart Fohrer nah [[Louison Bobet]] un [[Eddy Merckx]] schafft, de Flannern-Rundfohrt un de Tour de France to winnen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_133547.htm |titel=Am Oude Kwaremont machte Pogacar alles klar |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13}}</ref> In’n Ansluss gung Pogačar bi den Ardennen-Klassikern an den Start un wunn dat [[Amstel Gold Race]] un den [[La Flèche Wallonne]]. Bi [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] keem he temelk to’n Anfang vun dat Rennen to Fall un hett sück dorbi dat [[Kahnbeen]] braken. He muss dat Rennen upgeven un en längere Trainingspaus inleggen.<ref>Spiegel Online: [https://www.spiegel.de/sport/radsport-tadej-pogacar-stuerzt-remco-evenepoel-gewinnt-luettich-bastogne-luettich-a-37cd9b32-e85c-46c5-8091-2286a478bd07 ''Pogačar stürzt und verpasst Ardennen-Triple''], Artikel van’n 23. April 2023, afropen an’n 24. April 2023.</ref> Nahdem he sück weer verhaalt harr, hett he vör de Tour de France blots de beid Rennen vun de sloweensch Meesterschapen bestreeden un wunn dorbi dat Tietfohren as ok dat Straatenrennen. Up de 5. Deelstreck vun de [[Tour de France]], de in de Pyrenäen führen dee, kunn Tadej Pogačar den Dänen Jonas Vingegaard in‘n Anstieg vun den [[Col de Marie-Blanque]] nich folgen un verlor rund een Minüüt up sien gröttsten Kontrahenten.<ref>{{Internetquelle |autor=Jim Cotton |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/tour-de-france/jonas-vingegaard-lands-surprise-hammerblow-to-tadej-pogacar-in-tour-de-france-mountain-test/ |titel=Jonas Vingegaard lands 'surprise' hammerblow to Tadej Pogačar in Tour de France mountain test |werk=Velo |datum=2023-07-05 |sprache=en-US |abruf=2024-06-13}}</ref> Up de nahfolgend Deelstreck hemm de beid de Ostupfohrt vun den [[Col du Tourmalet]] in en nee Rekordtiet bestreeden,<ref>{{Internetquelle |url=https://www.stern.de/sport/sportwelt/tour-de-france--vingegaard-und-pogacar-sind-die-staerksten-fahrer-aller-zeiten-33664166.html |titel=Schnell wie Außerirdische: Vingegaard und Pogacar sind die stärksten Fahrer aller Zeiten – das ruft Skepsis hervor |sprache=de |abruf=2024-06-13 |datum=2023-07-19}}</ref> ehe sück Tadej Pogačar in‘n Slussanstieg nah [[Cauterets|Cauterets-Cambasque]] vun Jonas Vingegaard afsetten kunn un de Deelstreck mit en Vörsprung vun 24 Sekunnen winnen dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_134828.htm |titel=Pogacar schlägt zurück und nimmt Vingegaard 24 Sekunden ab |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13|datum=2023-07-06}}</ref> In de folgend Deelstrecken kunn Pogačar noch wider an Vingegaard in de Gesamtwertung rankommen, verlor aber up dat Eenzeltietfohren (de 16. Deelstreck) mehr as eenenhalf Minüüt up Jonas Vingegaard.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_135002.htm |titel=Vingegaard deklassiert Pogacar im Zeitfahren von Combloux |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13|datum=2023-07-18}}</ref>Up de 17. Deelstreck brook he an den Slussanstieg to den [[Col de la Loze]] in un reck dat Teel mit en Rückstand vun mehr as 5 Minüüt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_135021.htm |titel=Vingegaard macht den Sack zu: 7:35 Minuten Vorsprung! |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13|datum=2023-07-19}}</ref> Up de 20. Deelstreck fier Pogačar in [[Le Markstein]] sien tweeten Deelstreckensieg harr aber an dat Enn’n vun de Frankriek-Rundfohrt över 7 Minüüt Rückstand, wunn aber to’n veerten un letzten Mal de Nahwusswertung. Nah de Tour de France gung Tadej Pogačar to’n veerten Mal bi de [[Radsport-Weltmeesterschapen]] 2023 in [[Glasgow]] an den Start un kunn achter Mathieu van der Poel un Wout van Aert eerstmals en Medaille winnen. An dat Enn’n vun de hett he noch mehrere italieensch Eendagsrennen bestreeden, ehe he de [[Lombardei-Rundfohrt]] to’n darten Mal nahnanner winnen dee. 30 Kilometer vör dat Teel hett he sück vun de anner Fohrers afsett un wunn mit en Vörsprung vun rund een Minüüt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_136035.htm |titel=Pogacar holt trotz Krämpfen lupenreinen Lombardei-Hattrick |werk= radsport-news.com |abruf=2024-06-13|datum=2023-10-09}}</ref> === 2024: Triple Crown (Giro, Tour un WM) === [[Datei:GIRO7920 Martinez Pogacar (53750164651).jpg|mini|Pogačar winnt 2024 den [[Giro d’Italia]]]] 2024 is Pogačar eerst bi de [[Strade Bianche]] Anfang März in de Saison start. Dat Rennen wunn he mit en Vörsprung vun 2:44 Minüüt.<ref>{{Internetquelle |autor=Sebastian Lindner |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_137334.htm |titel=81 Kilometer! Pogacar mit Monster-Solo zum Strade-Sieg |werk=radsport-news.com |datum=2024-03-02 |abruf=2024-03-16}}</ref> Bi [[Mailand–Sanremo]] versöch he ok weer en Solo, kunn sück aber nich entscheedend afsetten un wurr in’n Sprint up de Via Roma achter [[Jasper Philipsen]] un [[Michael Matthews (Radsportler)|Michael Matthews]] Dart. Twee Dag later hett he sien eerst Deelstreckenrennen vun dat Johr bestreeden. Bi de [[Katalonien-Rundfohrt]] wunn he veer Deelstrecken, de Gesamtwertung, de Punkte- und ok de Bargwertung. Bi [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] hett he sück rund 35 Kilometer vör dat Teel in de [[Côte de la Redoute]] afsett un wunn sien insgesamt sösst Monument mit en Vörsprung vun mehr as een Minüüt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_137878.htm |titel=Pogacar holt sich mit 35-km-Solo sein sechstes Monument |werk= radsport-news.com |abruf=2024-04-22|datum=2024-04-21}}</ref> Bi den Uptakt vun den [[Giro d’Italia]] in dit Johr muss he sück in’n Sprint [[Jhonatan Narváez]] un [[Maximilian Schachmann]] slahn geven, wunn aber all up de tweet Deelstreck de Bargankunft un övernehm so de [[Maglia Rosa]]. In dat Rosa Trikot weer he in’n Ansluss in dat Eenzeltietfohren (7. Deelstreck) un bi de Bargankunft in [[Prati di Tivo]] (8. Deelstreck) spoodriek. Denn folg noch en Sieg up de Königsdeelstreck (15. Deelstreck) un en tweet Platz in dat Eenzeltietfohren, womit he sien Vörsprung in dat Gesamtklassement up över sösseenhalf Minüüt ut. Dormit noch nich noog, ok de 16. Deelstreck hett he wunnen, ebenso dat vörletzt Deelstück (20. Deelstück, en Hochgebirgsdeelstreck). An’n Enn’n wunn he den Giro mit meest teihn Minüüt Vörsprung.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_138303.htm |titel=Merlier holt sich in Rom vor Milan seinen dritten Etappensieg |werk=[https://radsport-news.com radsport-news.com] |abruf=2024-05-27|datum=2024-05-26}}</ref> [[Datei:Tadej Pogacar in the descent of Tourmalet pass during stage 14 of TDF 24.jpg|mini|Tadej Pogačar winnt ok de [[Tour de France]] 2024 un schafft as achter Fohrer, dat Grand-Tour-Double]] Bi de Tour de France övernehm Pogačar all up de tweet Deelstreck dat Geel Trikot, muss dat up de dart Deelstreck an [[Richard Carapaz]] afgeven, hett sück dat aber up de 4. Deelstreck torüch haalt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_138727.htm |titel=Pogacar stürmt in Valloire ins Gelbe Trikot, Roglic Vierter |werk= radsport-news.com |abruf=2024-07-12|datum=2024-07-02}}</ref>In dat Eenzeltietfohren up de 7. Deelstreck weer blots de Weltmeester [[Remco Evenepoel]] beter. En Angreep up de 9. Deelstreck broch ok nichts in. Up de 11. Deelstreck hett he sück rund 30 Kilometer bi den Anstieg up den [[Pas de Peyrol]] afsett, wurr aber vun Jonas Vingegaard an’n [[Col du Pertus]] weer inhaalt un vun den in’n Teelsprint vun [[Le Lioran]] slahn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_138829.htm |titel=Vingegaard schlägt Pogacar im Bergaufsprint |werk= radsport-news.com |abruf=2024-07-12|datum=2024-07-10}}</ref> Tadej Pogačar hett dat Geel Trikot verteidigen kunnt un leeg vör den Deelstrecken in de Pyrenäen en beten mehr as een Minüüt vör Remco Evenepoel un Jonas Vingegaard. Bi de Bargankünfte up den [[Pla d’Adet]] un den [[Plateau de Beille]], de he in Rekordtiet schaffen dee, hett he sien Vörsprung up de beid up mehr as dree Minüüt utbaut. <ref>{{Internetquelle |autor=Lyne Lamoureux |url=https://www.cyclingnews.com/news/pogacar-smashes-marco-pantanis-climbing-record-on-plateau-de-beille-by-over-three-minutes/ |titel=Pogačar smashes Marco Pantani’s climbing record on Plateau de Beille by over three minutes |datum=2024-07-14 |sprache=en |abruf=2024-07-15}}</ref> Ok in de Alpen stellt he sück as de starkste Fohrer dor, wunn de 19. un 20. Deelstreck un ok dat Afslusstietfohren (21 Deelstreck) vun [[Nizza]]. Mit söss Deelstreckensiegen seker he sück den darten Tour-de-France-Gesamtsieg mit en Vörsprung vun 6 Minüüt un 17 Sekunnen vör Jonas Vingegaard. Todem hett he as achter Fohrer dat Grand-Tour-Double ut Giro d’Italia un Tour de France wunnen- Dat harrn tovör blots [[Fausto Coppi]], [[Jacques Anquetil]], [[Eddy Merckx]], [[Bernard Hinault]], [[Stephen Roche]], [[Miguel Indurain]] un [[Marco Pantani]] schafft. [[Datei:2024 UCI Road World Championships Zurich Men Elite Road Race A 20.jpg|mini|Mit den Weltmeestertitel schafft Pogačar as dart Fohrer de Triple Crown]] Blots een Dag nah de Tour de France hett he sien Start bi de [[Olympisch Sömmerspelen 2024|Olympisch Spelen]] wegen Mödigkeit afseggt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.derstandard.at/story/3000000229455/olympia-pogacar-verzichtet-wegen-m252digkeit-auf-start-in-paris |titel=Pogacar verzichtet wegen „extremer Müdigkeit“ auf Olympiastart |sprache=de-AT |abruf=2024-07-24}}</ref> En wiedere Grund weer de nich-Nomineeren vun sien Früendin [[Urška Žigart]], ofschons se to dissen Tietpunkt to de best sloweensch Radsportlerinnen tellen dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sport1.de/news/olympia/2024/07/olympia-2024-verzicht-wegen-freundin-neue-details-zum-rad-hammer |titel=Neue Details zur Pogacar-Absage! |datum=2024-07-25 |sprache=de |abruf=2024-10-18}}</ref> In‘n September kehr Tadej Pogačar in‘n Rahmen vun de kanaadsch WorldTour-Rennen in dat Renngeschehen torüch, wobi he in Vörbereitung up de Weltmeesterschapen 2024 den [[Grand Prix Cycliste de Montréal]] to’n tweeten Mal wunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_139513.htm |titel=Pogacar bei Comeback in Übersee direkt wieder angriffslustig |werk=radsport-news.com |abruf=2024-09-27}}</ref> Bi dat Straatenrennen vun de Straatenradsport-Weltmeesterschapen 2024 lös sück Pogačar etwa 100&nbsp;Kilometer vör dat Teel ut den Peloton un wurr nah en 51,7 Kilometer langen Solo-Flucht as eerst Slowene Weltmeester. Todem weer he nah [[Eddy Merckx]] (1974) un [[Stephen Roche]] (1987) eerst de dart Fohrer, de den Giro d’Italia, de Tour de France un da Straatenrennen vun de Straatenradsport-Weltmeesterschapen in een Johr wunn.<ref>{{Internetquelle |autor=Christoph Eliasch |url=https://www.skysportaustria.at/triple-crown-erster-wm-triumph-fuer-pogacar/ |titel=„Triple Crown“: Erster WM-Triumph für Pogacar |datum=2024-09-29 |sprache=de-DE |abruf=2024-09-30}}</ref> In dat [[Regenbagentrikot]] wunn Tadej Pogačar to Saisonenn’n bi den Giro de Emilia un wunn ok dat letzt Radsportmonument vun de Saison, de Lombardei-Rundfohrt, nah en Solo vun meest 50 Kilometern. Mit sien veerten Sieg in Reeg stell he todem den Rekord vun de italieensch Radsportikone [[Fausto Coppi]] in.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.faz.net/aktuell/sport/radsport-pogacar-gewinnt-zum-vierten-mal-lombardei-rundfahrt-110043229.html |titel=Radsport: Pogacar gewinnt zum vierten Mal Lombardei-Rundfahrt |datum=2024-10-12 |sprache=de |abruf=2024-10-18}}</ref> === 2025: Siege bi den Klassikern, Tour de France un Weltmeesterschap === [[Datei:Matthieu Van der Poel N1 - vainqueur de Paris-Roubaix 2025.jpg|mini|As Weltmeester gifft Tadej Pogačar sien Debüt bi [[Paris–Roubaix]] un moot sück dorbi blots [[Mathieu van der Poel]] slahn geven]] In de Saison 2025 geev Tadej Pogačar de Titelverteidigung bi de [[Tour de France]] un den Weltmeesterschapen as Teel ut. Neben [[Mailand–Sanremo]] un [[Lüttich–Bastogne–Lüttich]] plaan he todem, nah een Johr afwesenheit to de [[Flannern-Rundfohrt]] torüchtokehren.<ref>{{Internetquelle |autor=CyclingMagazine |url=https://www.cyclingmagazine.de/2024/12/10/der-rennplan-von-tadej-pogacar-fuer-die-saison-2025/ |titel=Der Rennplan von Tadej Pogacar für die Saison 2025 |werk=cyclingmagazine |datum=2024-12-10 |sprache=de |abruf=2025-02-19}}</ref> Sien eerst Saisonrennen hett he bi de [[UAE Tour]] bestreeden, wo he beid Bargankünfte wunn un sück to’n darten Mal in de Gesamtwertung dörsetten dee. In’n März wunn he de [[Strade Bianche]] to’n darten Mal, wobi he to Beginn to Sturz keem, sück Huut afschüürt hett, aber wiederfohren is. Liekers hett he mit [[Thomas Pidcock]] sien letzt Begleiter rund 18 Kilometer vör dat Teel distanzeert un sück mit en Vörsprung vun mehr as een Minüüt dörsett. Twee Week later is he bi [[Mailand–Sanremo]] antreeden un hett sück in’n im Anstieg vun de [[Cipressa (Ligurien)|Cipressa]] rund 25 Kilometer vör dat Teel gemeensam mit [[Mathieu van der Poel]] un [[Filippo Ganna]] vun de anner Fohrer afsett. In den ansluutend [[Poggio (Sanremo)|Poggio]] hett he mehrfack angreepen, aber gegen Mathieu van der Poel keem he nich gegen an. In’n Sprint keem he toletzt sogor up den darten Rang achter Filippo Ganna de tüschenin in’n Poggio all afhangt wurrn weer.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141049.htm |titel=Van der Poel bleibt an Pogacar dran und holt zweiten Sanremo-Sieg |werk=radsport-news.com |abruf=2025-03-22}}</ref> Veer Daag later geev he nah längeren Spekulatschonen an‘n 26. März sien Debüt bi [[Paris–Roubaix]] bekannt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141111.htm |titel=UAE bestätigt: Pogacar gibt sein Debüt bei Paris-Roubaix |werk=radsport-news.com |abruf=2025-03-26}}</ref> Nah sien tweeten Sieg bi de [[Flannern-Rundfohrt]], wo he sück weer in de ansluutend Upfohrt vun den Oude Kwaremont absetten dee, gull he ok bi dit Rennen as Mitfavorit.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141254.htm |titel=Pogacar stürmt nach 6 Attacken zum Solo-Sieg im Regenbogentrikot |werk=radsport-news.com |abruf=2025-04-07}}</ref> Bi Paris–Roubaix präsenteer sück Pogačar neben Mathieu van der Poel as starkster Fohrer, is aber rund 40 Kilometer vör dat Teel in en Rechtskurv vun den Sektor [[Pavé de Pont-Thibaut à Ennevelin|Pont-Thibaut à Ennevelin]] to Fall kommen. He keem dordör aber liekers noch mit en Rückstand vun een Minüüt un 18 Sekunnen up den tweeten Platz un stunn somit bi jeden Monument vun den Radsport tominst eenmal up dat Podest.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141333.htm |titel=Van der Poels Power und Pogacars Sturz entscheiden das große Duell |werk=radsport-news.com |abruf=2025-04-15}}</ref> Een Week later nehm Pogačar de Ardennen-Klassiker in Angreep un hett dat [[Amstel Gold Race]] as Tweet afslooten, nahdem he nah en fröhen Angreep in dat Finale vun [[Remco Evenepoel]] un [[Mattias Skjelmose Jensen]] inhaalt wurr un gegen Skjelmose Jensen in’n Sprint ünnerlegen weer. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141399.htm |titel=Skjelmose übersprintet beim Amstel Pogacar und Evenepoel |werk=radsport-news.com |abruf=2025-04-24}}</ref> Wenig Daag later wunn he to’n tweeten Mal den [[La Flèche Wallonne]], wobi he in de Slussstiegen vun de [[Mur de Huy]] teihn Sekunnen up sien Konkurrenten herausfohren dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141429.htm |titel=Pogacar fliegt an der Mur allen seinen Gegnern davon |werk=radsport-news.com |abruf=2025-04-24}}</ref> To’n Afsluss vun de Fröhjors-Saison wunn he ok bi Lüttich–Bastogne–Lüttich, womit Tadej Pogačar in dat Öller vun 26 Johren all sien neegent Monument wunn. He hett sück dorbi 35 Kilometer vör dat Teel in’n Anstieg vun de Côte de la Redoute afsett un reck dat Teel mit en Vörsprung vun en beten mehr as een Minüüt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141462.htm |titel=Pogacar triumphiert wie 2024 bei Lüttich-Bastogne-Lüttich |werk=radsport-news.com |abruf=2025-06-11}}</ref> [[Datei:Tadej Pogacar wearing yellow jersey of Tour de France 2025 in stage 14.jpg|mini|2025 winnt Tadej Pogačar as Weltmeester sien veert Tour de France]] Nah en längere Rennpause gung Tadej Pogačar in‘n Juni bi dat [[Critérium du Dauphiné]] an den Start. He wunn de eerste Deelstreck, wobi he sück in dat Finale vun den welligen Parcour gemeensam mit [[Jonas Vingegaard]], Remco Evenepoel un Mathieu van der Poel afsetten kunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141922.htm |titel=Perfekter Auftakt: Pogacar schlägt Vingegaard im Sprintduell |werk=radsport-news.com |abruf=2025-06-11}}</ref> Nahdem he de Gesamtführung tüschendör weer afgeven muss, wunn he aber de eerste Bargankunft in [[Combloux]] mit en Vörsprung vun rund een Minüüt vör Jonas Vingegaard. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_141979.htm |titel=Dominator Pogacar düpiert die Konkurrenz, Lipowitz stark |werk=radsport-news.com |abruf=2025-06-13}}</ref> Nch en wiederen Deelstreckensieg in [[Valmeinier]] wunn he toletzt de Gesamtwertung mit en Vörsprung vun 59 Sekunnen vör Jonas Vingegaard. Bi de [[Tour de France]] gung Tadej Pogačar as Topfavorit an den Start. Up de veerte Deelstreck wunn he de hüglige Deelstreck vun [[Rouen]] un fier dormit sien 100. Karriere-Sieg as Profi.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_142286.htm |titel=Pogacar verpasst bei seinem 100. Profisieg knapp Gelb |werk=radsport-news.com |abruf=2025-07-28}}</ref> Een Dag later wurr he in dat Eenzeltietfohren vun tweet achter den Belgier [[Remco Evenepoel]], wunn aber dat Geel Trikot vun den Gesamtführenden, wobi sien Vörsprung up sien Rivalen [[Jonas Vingegaard]] all mehr as een Minüüt bedroch. An dat Enn’n vun de eerst Week hett de Ire [[Ben Healy (Radsportler)|Ben Healy]] de Gesamtführung övernommen, bevör dat in de [[Pyrenäen]] gung. All bi de eerste Bargankunft, de in [[Hautacam]] to Enn’n gung wurr de Weltmeister sien Favoriten-Rulle eenmal mehr gerecht un hull sien Herutforderer bi sien darten Deelstreckensieg mit mehr as twee Minüüt up Afstand.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_142407.htm |titel=Pogacar in Hautacam eine Klasse für sich |werk=radsport-news.com |abruf=2025-07-28}}</ref> Den nächsten Dag wunn he ok noch dat [[Bargtietfohren]] un hett sien Vörsprung in de Gesamtwertung up mehr as veer Minüüt utbaut.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_142419.htm |titel=Pogacar dominiert auch das Bergzeitfahren der Tour de France |werk=radsport-news.com |abruf=2025-07-28}}</ref> Up den noch folgenden Deelstrecken kunn Tadej Pogačar all Attacken vun Jonas Vingegaard folgen un wurr weer de Gesamtsieger.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_142512.htm |titel=Lipowitz bei zweitem Arensman-Sieg wieder voll auf Kurs Weiß |werk=radsport-news.com |abruf=2025-07-28}}</ref> Neben sien veerten Tour-de-France-Gesamtsieg wunn Tadej Pogačar ok noch de Bargwertung un wurr Tweet vun de Punktewertung. Doröver herut weer Tadej Pogačar nah [[Eddy Merckx]] (1972), [[Bernard Hinault]] (1981) un [[Greg LeMond|Greg Lemond]] (1990) eerst de veert Fohrer, de de Tour de France in dat [[Regenbagentrikot]] vun den amteeren Weltmeester winnen kunn. Wenig Daag nah sien veerten Tour-de-France-Sieg hett Tadej Pogačar sien plaanten Start bi de [[Vuelta a España ]] afseggt um sück an dat Enn’n vun de Saison up de Europameesterschapen und Weltmeesterschapen vörtobereiten.<ref>{{Internetquelle |autor=sportschau.de |url=https://www.sportschau.de/radsport/pogacar-verzichtet-auf-start-bei-der-vuelta,pogacar-verzichtet-auf-vuelta-100.html |titel=Nach Tour-Triumph: Pogacar verzichtet auf Start bei der Vuelta |sprache=de |abruf=2025-08-25}}</ref> Bi de Weltmeesterschapen belegg he in dat Eenzeltietfohren den veerten Rang.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_143156.htm |titel=Evenepoel demütigt Pogacar und wird erneut Zeitfahr-Weltmeister {{!}} radsport-news.com |abruf=2025-09-22}}</ref> In dat Straatenrennen leep dat beter. Pogačar greep all 100 Kilometer vör dat Teel in den längeren Anstieg vun den Mont Kigali an, bevör he sück in’n Ansluss vun sien beid Begleiter [[Juan Ayuso]] un [[Isaac Del Toro]] afsetten dee. An’t Enn’n hett he sien Weltmeestertitel nah en Solo över 67 Kilometer verteidigt un sück mit en Vörsprung vun rund eenenhalf Minüüten vör Remco Evenepoel dörsett.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportnews_143246.htm |titel=Pogacar verteidigt Titel nach 67 Kilometer langem Solo {{!}} radsport-news.com |abruf=2025-09-29}}</ref> Bi den in de dorupfolgend Week utdragen Europameesterschapen is he blots bi dat Straatenrennen antreeden. Hier hett he sück 75 Kilometer vör dat Teel vun de anner Fohrer afsett un keem as Solist mit en Vörsprung vun 31 Sekunnen up [[Remco Evenepoel]] un dree Minüüt 41 up [[Paul Seixas]] as eerst in’t Teel.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.radsport-news.com/sport/sportradrennen_60_902_4886.htm |titel=Männer-Elite, Straße {{!}} UEC Straßen-Europameisterschaften 2025 {{!}} radsport-news.com |abruf=2025-11-21}}</ref> In de dorup folgend Week nehm he an de Rennen [[Tre Valli Varesine]] un [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] deel un wunn beid mit en Solo. Mit sien nu fieften Sieg bi Il Lombardia in Reeg hett he denn ok den Rekord vun Siegen in Reeg bi de Lombardei-Rundfohrt vun [[Fausto Coppi]] övernommen. Todem stunn he somit bi all fief Monumenten vun de Saison up dat Podest, wat vör hüm noch nümms reckt harr.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.olympics.com/de/news/il-lombardia-2025-tadej-pogacar-fuenfter-sieg-legendare-saison-perfekt |titel=Il Lombardia 2025: Tadej Pogacar mit dem fünften Streich |sprache=de |abruf=21.11.2025}}</ref> === 2026 === In de Saison 2026 is Tadej Pogačar Anfang März mit en Sieg bi den italieensch Schotter-Klassiker Strade Bianche start, den he to veerten Mal in sien Loopbahn wunn. Ok he weer he wedder mit en Solo-Flucht över 79,2 Kilometer spoodriek un kunn so sien Titel ut dat Johr dorvör verteidigen. Mit hüm up dat jüngste Podium in de Geschichte vun dat Rennen stunnen Paul Seixas un Pogačar sien Teamkolleeg Isaac Del Toro.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.procyclingstats.com/race/strade-bianche/2026/result/live |titel=LiveStats for Strade Bianche 2026 One day race |abruf=2026-03-22}}</ref> Rund twee Week later wunn Pogačar an‘n 21. März eerstmals bi de Fröhjohrsklassiker [[Mailand–Sanremo]]. Bemarkenswert dorbi weer, dat he dat Rennen in dat Trikot vun den amteeren Weltmeester wunn – en historsch Erfolg, de bi dit Monument toletzt [[Giuseppe Saronni]] in dat Johr 1983 gelungen weer. In de Oortsdörfohrt [[Imperia (Ligurien)|Imperia]], bi noch 32,3 verblieven Kilometer, kem dat to en Massenstört, in den neben Pogačar ok de Favoriten Mathieu van der Poel un Wout van Aert to Fall keemen. Mit Hülp vun sien Teamkollegen [[Florian Vermeersch]] un [[Felix Großschartner]] gelung hüm dat bi Kilometer 27 an’n Foot vun’n [[Cipressa (Ligurien)|Cipressa]] weer to dat Peloton uptosluuten. Vörn an dat Peloton keem he bi Kilometer 26,1 mit de Hülp vun [[Brandon McNulty]], de denn ok gliek de Tempoarbeit övernehm. Bi Kilometer 24,6 övergeev McNulty an Isaac Del Toro, de in dat Leadout gung. 24,2 Kilometer vör dat Teel keem dat denn to de Attacke von Pogačar, den blots Thomas Pidcock und Mathieu van der Poel folgen kunnen, In de Affohrt gung dat Trio mit en Vörsprung vun 25 Sekunnen. To’n Foot vun den [[Poggio (Sanremo)|Poggio]] bi Kilometer 9,1 harr sück de Vörsprung up 6 Sekunnen minneseert. Af den Start vun den Anstieg övernehm Pogačar de Führung, un bi Kilometer 8,6 kunn he all van der Poel afhangen. As se baben weern harrn Pogačar un Pidcock en Vörsprung vun 13 Sekunnen up van der Poel un 18 Sekunnen up de Verfolgergrupp. Mit twee verbleeven Kilometern wurr van der Poel vun de Verfolgergrupp stellt. In dat Finale hett sück Pogačar in’n Sprint-Duell gegen Pidcock dörsett. De dart Platz gung an van Aert. För Pogačar weer dat de insgesamt 11. Sieg bi en vun de fief Monumente as ok de 110. Sieg in sien Profikarriere.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.procyclingstats.com/race/milano-sanremo/2026/result/live |titel=LiveStats for Milano-Sanremo 2026 One day race |abruf=2026-03-22}}</ref> Ok bi de Flannern-Rundfohrt wunn Pogačar, ditmal mit 34 Sekunnen Vörsprung up van der Poel.<ref>{{Internetquelle |autor=Stephan Klemm |url=https://www.sportschau.de/radsport/flandern-rundfahrt-pogcar-ist-einfach-nicht-zu-stoppen,flandern-rundfahrt-rennbericht-100.html |titel=Flandern-Rundfahrt: Pogacar ist einfach nicht zu stoppen |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-04-05 |sprache=de |abruf=2026-04-13}}</ref> Een Week later reck dat för hüm bi [[Paris–Roubaix]] to den tweeten Platz achter Wout van Aert.<ref>{{Internetquelle |autor=Olaf Jansen |url=https://www.sportschau.de/radsport/drama-pur-van-aert-triumphiert-in-der-hoelle-des-nordens,rennbericht-paris-roubaix-maenner-100.html |titel=Paris-Roubaix: Drama pur! Van Aert triumphiert in der "Hölle des Nordens" |werk=Sportschau |datum=2026-04-12 |sprache=de |abruf=2026-04-13}}</ref> Mit [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] kunn Pogačar aber den letzten Fröhjahrsklassiker up sien Naam schrieven. Dör en Stört, an den he nich direkt bedeeeligt weer, wurr dat Feld in twee Hälften deelt un Pogačar weer in de tweet Hälft. Erst 95 Kilometer vör dat Teel kunn he weer upsluuten. An de Côte de la Redoute hett Pogačar weer versöcht uttorieten, lediglich de Franzoos [[Paul Seixas]] kunn folgen. An dat Enn’n wunn Pogačar mit en Vörsprung vun 45 Sekunden vör Seixas. <ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.sportschau.de/radsport/pogacar-triumphiert-erneut-in-luettich-auch-seixas-begeistert,rennbericht-luettich-bastogne-luettich-maenner-100.html |titel=Seixas hält lange mit: Pogacar gewinnt Lüttich-Bastogne-Lüttich erneut |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-04-26 |sprache=de |abruf=2026-04-27}}</ref> Bi de [[Tour de Romandie]] wunn Pogačar veer vun fief Deelstrecken, de Gesamtwertung vör [[Florian Lipowitz]] un [[Lenny Martinez]] un de Punktwertung. Blots bi de Bargwertung weer [[Roland Thalmann]] beter.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.sportschau.de/radsport/romandie-rundfahrt-wird-zur-tour-de-pogacar,tour-romandie-etappe-5-100.html |titel=Tour de Romandie: Tadej Pogacar mit viertem Etappensieg |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-05-03 |sprache=de |abruf=2026-05-04}}</ref> As letzt Rennen vör de [[Tour de France]] hett Pogačar de [[Tour de Suisse]] bestreeden. Mit en Sieg bi de eerst Deelstreck övernehm he all des Gesamtführung mit en Vörspruch vun 2 Minüüt 14 vör [[Richard Carapaz]]. De veerte un de fievte Deelstreck hett he denn ok noch wunnen. He wunn de Gesamtwertung vun Rundrennen bi sien eerst Deelnahm mit Rekordvörsprung vun 6 Minüüt 32 up Carapaz un 6 Minüüt 53 up [[Mathias Vacek]]. He reck also vör de Tour in 16 Renndaag 13 Siege.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.sportschau.de/radsport/pogacar-gewinnt-koenigsetappe-und-die-tour-de-suisse,bericht-tour-de-suisse-vierte-etappe-102.html |titel=Pogacar gewinnt Königsetappe - und die Tour de Suisse |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-06-21 |sprache=de |abruf=2026-06-23}}</ref> Bi de Tour de France seker sück Pogačar den fieften Gesamtsieg in sien Karriere. Insgesamt fief Siege reck he ok noch bi verscheeden Deelstrecken. Bi de eerst Deelstreck wunn aber dat Team vun Jonas Vingegaard dat.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.procyclingstats.com/race/tour-de-france/2026/stage-1/result/result |titel=Tour de France 2026 Stage 1 (TTT) results |werk=ProCyclingStats |datum=2026-07-04 |sprache=en |abruf=2026-07-07}}</ref> Bi de tweet Deelstreck hett he sien Teamkameraden Isaac Del Toro den Sieg överlaaten un wurr Tweet. <ref>{{Internetquelle |autor=Ralf Schloßmacher |url=https://www.sportschau.de/radsport/tourdefrance/pogacar-schenkt-del-toro-sieg-am-montjuic,etappenbericht-2-102.html |titel=Tour de France - Pogacar schenkt del Toro den Sieg am Montjuic |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-07-05 |sprache=de |abruf=2026-07-07}}</ref> Af de dart Deelstreck övernehm Pogačar dat Geel Trikot.<ref>{{Internetquelle |autor=Ralf Schloßmacher |url=https://www.sportschau.de/radsport/tourdefrance/pogacar-gewinnt-erste-pyrenaeen-etappe-und-holt-gelb,etappenbericht-3-104.html |titel=Pogacar sprintet in den Pyrenäen ins Gelbe Trikot |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-07-06 |sprache=de |abruf=2026-07-07}}</ref> |abruf=2026-07-23}}</ref> Up de 15. Deelstreek keem Vingegaard bi dat Eenzeltietfohren to Fall un muss de Tour upgeven. Up de 19. Deelstreck hett he sien 5. Sieg bi disse Rundfohrt fiert, nahdem he sück in den Anstieg nah [[Alpe d’Huez]] entscheeden vun de Grupp vun de Klassementfohrer afsettn un ansluutend de bit dorhen führend Richard Carapaz un Lenny Martinez 750 Meter vör dat Teel distanzeeren kunn.<ref>{{Internetquelle |autor=Ralf Schloßmacher |url=https://www.sportschau.de/radsport/tourdefrance/pogacar-kroent-aufholjagd-und-siegt-in-alpe-dhuez,etappenbericht-19-102.html |titel=Pogacar krönt Aufholjagd mit Sieg in Alpe d’Huez |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-07-24 |sprache=de |abruf=2026-07-28}}</ref> He stell dorbi mit 35 Minüüt 27 en nee Rekord för den Anstieg nah Alpe d’Huez up, den bit dorhen siet 995 [[Marco Pantani]] mit 36 Minüüt 50 hull.<ref>{{Internetquelle |autor=Michael Ostermann |url=https://www.sportschau.de/radsport/tourdefrance/sieg-in-rekordzeit-dank-fremder-hilfe,tour-de-france-19-etappe-analyse-100.html |titel=Pogacar gewinnt in Alpe d'Huez: Sieg in Rekordzeit dank fremder Hilfe |werk=[[Sportschau]] |datum=2026-07-24 |sprache=de |abruf=2026-07-28}}</ref> Wiels de 20. Deelstreck stell Pogačar sück in den Deenst vun sien Teamkollegen Del Toro, um de sien darten Platz in de Gesamtwertung as ok dat witt Trikot to sekern. == Privatleven == Tadej Pogačar is in [[Komenda (Slowenien)|Klanec bi Komenda]] as dart vun veer Kinner upwussen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.watson.ch/sport/velo/194135921-tour-de-france-tadej-pogacar-vom-einradfahrer-zum-besten-der-welt |titel=Tour de France: Tadej Pogacar – Vom Einradfahrer zum besten der Welt |werk=watson.ch |datum=2024-07-21 |abruf=2025-08-04 }}</ref> Sien Moder lehrt as Franzööschlehrerin an en Gymnasium, sien Vader is Verkoopsleiter. De Öllern leven in Slowenien. Pogačar wahnt siet Anfang 2020 in [[Monaco]].<ref>{{Internetquelle |autor=Edmond Hood |url=https://pezcyclingnews.com/interviews/catching-up-with-uae-team-emirates-tadej-pogacar-interview/ |titel=Catching Up with UAE's Tadej Pogačar |werk=PezCycling News |datum=2020-06-04 |sprache=en-US |abruf=2026-03-09}}</ref> Sien Früendin is de sloweensch Radrennfohrerin [[Urška Žigart]].<ref>{{Internetquelle |autor=Kevin Vanbuggenhout |url=https://www.wielerkrant.be/nieuws/2020-06-29/geluk-in-de-koers-en-de-liefde-voor-pogacar-en-vriendin-samen-kampioen |titel=Geluk in de koers en de liefde voor Pogacar én vriendin: samen kampioen |werk=wielerkrant.be |sprache=nl |datum=2019-07-10 |abruf=2024-03-16 }}</ref> Nah en Bericht vun de ''[[La Gazzetta dello Sport ]]'' van 2024 kriggt Tadej Pogačar bi dat Team UAE-Team Emirates pro Saison en Grundgehalt vun acht Millionen Euro.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://classic.rad-net.de/nachrichten/pogacars-jahresgehalt-steigt-auf-8-millionen-euro;n_59446.html |titel=Pogacars Jahresgehalt steigt auf 8 Millionen Euro |werk=classic.rad-net.de |datum= |abruf=2026-02-18}}</ref> 2022 hett Pogačar de ''Tadej Pogačar Foundation'' grünnd. De [[Stiftung]] hett ünner annern de Kinnerklinik vun Ljubljana bi de Anschaffung vun Geräten ünnerstütt. 2026 vergeev de Stiftung [[Stipendium|Stipendien]] an 35 Schölerinnen un Schöler, de an [[Krebs (Medizin)|Krebs]] krank wurrn sünd.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://cyclinguptodate.com/cycling/pogacar-foundation-awards-35-scholarships-to-children-battling-cancer-never-give-up-and-never-give-in |titel=Pogacar foundation awards 35 scholarships to children battling cancer: “Never give up and never give in” |werk=cyclinguptodate.com |sprache=en |datum=2025-11-17 |abruf=2026-03-05}}</ref> == Palmarès == [[Datei:Tadej Pogačar (2020-09-20) - Yellow jersey - Tour de France 2020.jpg|mini|Pogačar in dat Geel Trikot bi de 21. Deelstreck vun de Tour de France 2020]] ; 2016 * Junioren-Europameesterschap – Straatenrennen * Gesamtwertung, een Deelstreck un Punktewertung [[Giro della Lunigiana]] * een Deelstreck [[Course de la Paix Juniors]] * [[Datei:MaillotEslovenia.PNG|20px|klasse=noviewer]] Sloweensch Junioren-Meester – Eenzeltietfohren ; 2017 * Nahwusswertung [[Slowenien-Rundfohrt]] * Nahwusswertung [[Carpathian Couriers Race]] ; 2018 * Gesamtwertung un Nahwusswertung [[Giro della Regione Friuli Venezia Giulia]] * Gesamtwertung [[Tour de l’Avenir]] * Nahwusswertung [[Slowenien-Rundfohrt]] * Gesamtwertung, een Deelstreck, Bargwertung un Nahwusswertung [[Grand Prix Priessnitz spa]] ; 2019 * Gesamtwertung, een Deelstreck un Nahwusswertung [[Algarve-Rundfohrt]] * Nahwusswertung [[Baskenland-Rundfohrt]] * Gesamtwertung, eine Etappe und Nahwusswertung [[Kalifornien-Rundfohrt]] * [[Datei:MaillotEslovenia.PNG|20px|klasse=noviewer]] Sloweensch Meester – Eenzeltietfohren * Nahwusswertung [[Slowenien-Rundfohrt]] * dree Etappen un [[Datei:Jersey white.svg|20px|klasse=noviewer]] Nahwusswertung [[Vuelta a España]] ; 2020 * Gesamtwertung, twee Deelstrecken un Nahwusswertung [[Valencia-Rundfohrt]] * een Deelstreck un Nahwusswertung [[UAE Tour]] * [[Datei:MaillotEslovenia.PNG|20px|klasse=noviewer]] Sloweensch Meester – Eenzeltietfohren * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung, dree Deelstrecken, [[Datei:Jersey polkadot.svg|20px|klasse=noviewer]] Bargwertung un [[Datei:Jersey white.svg|20px|klasse=noviewer]] Nahwusswertung [[Tour de France]] ; 2021 * Gesamtwertung, een Deelstreck un Nahwusswertung [[UAE Tour]] * Gesamtwertung, een Deelstreck, Bargwertung un Nahwusswertung [[Tirreno–Adriatico]] * een Deelstreck [[Baskenland-Rundfohrt]] * [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] * Gesamtwertung, een Deelstreck un Bargwertung [[Slowenien-Rundfohrt]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung, dree Deelstrecken, [[Datei:Jersey polkadot.svg|20px|klasse=noviewer]] Bargwertung un [[Datei:Jersey white.svg|20px|klasse=noviewer]] Nahwusswertung [[Tour de France]] * [[Datei:Bronze medal.svg|16px]] Olympisch Sömmerspelen - Straatenrennen * [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] ; 2022 * Gesamtwertung, twee Deelstrecken un Nahwusswertung [[UAE Tour]] * [[Strade Bianche]] * Gesamtwertung, twee Deelstrecken, Punktewertung und Nahwusswertungg [[Tirreno–Adriatico]] * Gesamtwertung, twee Deelstrecken un Punktewertung [[Slowenien-Rundfohrt]] * dree Deelstrecken un [[Datei:Jersey white.svg|20px|klasse=noviewer]] Nahwusswertung [[Tour de France]] * [[Grand Prix Cycliste de Montréal]] * [[Tre Valli Varesine]] * [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] ; 2023 * [[Clásica Jaén Paraíso Interior]] * Gesamtwertung, drei Etappen und Punktewertung [[Andalusien-Rundfahrt]] * Gesamtwertung, dree Etappen, Punktewertung un Nahwusswertung [[Paris–Nizza]] * [[Flannern-Rundfohrt]] * [[Amstel Gold Race]] * [[La Flèche Wallonne]] * [[Datei:MaillotEslovenia.PNG|20px|klasse=noviewer]] Slowensch Meester – Eenzeltietfohren, Straatenrennen * twee Deelstrecken un [[Datei:Jersey white.svg|20px|klasse=noviewer]] Nahwusswertung [[Tour de France]] * Platz 3: Straaten-Weltmeesterschap - Straatenrennen * [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] ;2024 * [[Strade Bianche]] * Gesamtwertung, veer Deelstrecken, Punktewertung un Bargwertung [[Katalonien-Rundfohrt]] * [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] * [[Datei:Jersey pink.svg|20px]] Gesamtwertung, söss Deelstrecken un [[Datei:Jersey blue.svg|20px]] Bargwertung [[Giro d’Italia]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung un söss Deelstrecken [[Tour de France]] * [[Grand Prix Cycliste de Montréal]] * Weltmeester - Straatenrennen * [[Giro dell’Emilia]] * [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] ;2025 * Gesamtwertung un twee Deelstrecken [[UAE Tour]] * [[Strade Bianche]] * [[Flannern-Rundfohrt]] * [[La Flèche Wallonne]] * [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] * Gesamtwertung, dree Deelstrecken un Punktewertung [[Critérium du Dauphiné]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung, veer Deelstrecken un [[Datei:Jersey polkadot.svg|20px|klasse=noviewer]] Bargwertung [[Tour de France]] * Weltmeester – Straatenrennen * Europameester – Straatenrennen * [[Tre Valli Varesine]] * [[Lombardei-Rundfohrt|Il Lombardia]] ;2026 * [[Strade Bianche]] * [[Mailand–Sanremo]] * [[Flannern-Rundfohrt]] * [[Lüttich-Bastogne-Lüttich]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung, veer Deelstrecken un [[Datei:Jersey orange.svg|20px|klasse=noviewer]] Punktewertung [[Tour de Romandie]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung, dree Deelstrecken un [[Datei:Jersey green.svg|20px|klasse=noviewer]] Punktewertung [[Tour de Suisse]] * [[Datei:Jersey yellow.svg|20px|klasse=noviewer]] Gesamtwertung un fief Deelstrecken [[Tour de France]] == Weblinks == {{Commons|audio=1|video=0}} * [https://tadejpogacar.com/ Offizielle Website] * [https://radsportseiten.com/coureurfiche.php?coureurid=115790 Tadej Pogačar in de Datenbank vun Radsportseiten.net] * [https://www.procyclingstats.com/rider.php?id=194619 Tadej Pogačar in de Datenbank vun ProCyclingStats.com (engelsch)] * [https://www.tadejpogacar.org/ Website vun de Fundacija Tadeja Pogačarja] == Enkeld Nahwiesen == <references responsive="" /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1217990267|VIAF=1731160122839040630000}} {{SORTIERUNG:Pogacar, Tadej}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Slowenien]] [[Kategorie:Boren 1998]] [[Kategorie:Radrennfohrer]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Slowenien)]] sqim668hluf6y9kvpv6pp3ttlo5r971 1 197724 1076171 1076067 2026-08-15T18:39:57Z Flaverius 21322 /* Kochrezepte haben keinen Platz in Wikipedia */ Anter 1076171 wikitext text/x-wiki == Kochrezepte haben keinen Platz in Wikipedia == Dieser Artikel ist unbelegt und im Stil eines Kochbuches geschrieben (Imperativ usw.) Er gehört nicht in eine Enzyklopädie. Es reicht nicht, nur die Mengenangaben zu streichen, um Wissenschaft zu produzieren. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-42166-49|&#126;2026-42166-49]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-42166-49|Diskussion]]) 12:56, 29. Jul. 2026 (CEST) :: Dem stimme ich zu. [[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian2|✍]] :Wenn wir mal nach [[Wikipedia:Wat Wikipedia is un wat se nich is]] geht, ja dann sollten keine Rezepte in der Wikipedia stehen. Ansonsten haben wir praktisch keine Relevanzkriterien. Die Kriterien auf [[WP:R]] sind nie zur Anwendung gekommen und enthalten auch keinen Abschnitt zu Gerichten. Generell halte ich den Artikel für uns relevant, da es einen regionalen Bezug zu "Plattdeutschland" gibt. Ich würde "Dat warrt benödigt" und "So warrt dat mookt" nich komplett rausstreichen, sondern allgemeiner formulieren. Also statt Zutatenliste, so was wie: Swiensteert paniert warrt ut Schinkenschieven utn Rook oder in der Probstie ok ut Buukfleesch tobereidt... :''Düt un dat ut Pütt un Pann – Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche'' das in den Fußnoten steht reicht mir eigentlich als Quelle. Sollte nur nochmal vollzitiert im Abschnitt Literatur stehen. :[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 15:53, 9. Aug. 2026 (CEST) ::Und siehe Abschnitt unten: Wie funktioniert es hier mit Wikibooks, speziell dem Wiki-Kochbuch? [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 16:05, 9. Aug. 2026 (CEST) :::Die Plattdeutsche Version von Wikibooks wurde schon vor Jahren eingestellt [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 16:31, 9. Aug. 2026 (CEST) : Ik segg dor gor nix mehr (mit Utnahm vun dissen Kommentar). Ik bin all düchtig angahn wurrn - moot ik mi nich andoon. Maakt, wat ji willt.[[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian2|✍]] 20:57, 9. Aug. 2026 (CEST) ::Ick hev mi öwer een TK (dat so veel löscht harr, wodürch de Weblenk nich mehr funktioneern dee un de Nawies verschwunnenn weer) argert un versöcht to erklärn, worüm ick mi arger, un een Satz doröwer schreven, dat du leider een poor Minuten dorna düssen Busteen sett hest (ohne, dat ick watt dorto seggn kunn). Mienwegen künnt ji löschen, watt ji wüllt. [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 22:04, 9. Aug. 2026 (CEST) :::De Diskuschoon tohooptofaten: :::* Artikel kann blieven, wenn de Punkten, de ik baven ansnackt hebb överarbeidt warrt. Opstunds is dat ehr noch Rezept as Enzyklopädie artikel :::* IP-Accounts, de nich maal Platt snackt, mööt hier gor nix ännern. Dat weer Vandalismus, dat is richtig. :::* @[[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] weer nich falsch, dat du den Busteen sett hest, man an un för sik is dat hier en Fall för de normale Löschdiskusschoon, nich för gauweg (de Lüüd vun dat Lütte Wiki Team löscht so en Artikel nich, wenn de in gauweg steiht, dor mott dat en Diskusschoon un Besluss op [[Wikipedia:Wegsmieten]]) för geven. :::* @[[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] dat anner Maal deep Luft halen, eer dat du dien Arger op anner Lüüd Diskuschoonssied daalschrivst. Eastfrisian het den Busteen gauweg sett, üm dat dat so bi us begäng is. De Diskuschoonssied Wegsmieten, warrt egens nich bruukt. Wi hebbt meist alleen Artikels för de gauweg Kategorie, wenn wat löscht warrn schull. :::[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 12:58, 10. Aug. 2026 (CEST) ::::Dat Kookrezept hett en bannig lüttlichen regionalen Bezög, anners as Friesentorte, Schnüüsch un so wieder, de ok överregional bekannt sünd. Na düt Prinzip (Regionalbezög) kunn man Pütt und Pann in Wikipedia afschrieven. Wer Nich-Plattdüütsch-Snacker utslüt, wiest torüch op de nedderdüütsche Bewegen. Wer hochdüütsche Borns in plattdüütsche Artikels bruukt, kann ok begrünnt Kritik vun hochdüütsche Mund hennahmen.Dat ist ok keen Vandalismus. Dor is keen Hoochdüütsch in en plattdüütschen Artikel schreven worrn. Woneen blifft de Överarbeiden? Eastfrisian hett recht, beter is wegsmieten. Blots jümmer trüchsetten reicht nich, ok wenn een meent, he warrt pusselt. Hier warrt nich loslaten. De Speelregeln vun Wikipedia gellt ok för Konvexkonkav. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44814-29|&#126;2026-44814-29]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44814-29|Diskussion]]) 12:26, 15. Aug. 2026 (CEST) :::::De nedderdüütsche Bewegen het hier nu gornix mit to kriegen. Dor weer plattdüütsch, man en Tokens, keen Kommunikatschoonsmiddel so as wi dat hier versöcht. :::::Wegsmieten köönt sowieso Bloom der Lüüd von dat lütte Wikiteam. Dat duert also een poor Maanden, Bet dorhen blifft de Artikel sowieso, also noch lange Tief för dat Överarbeiden. Mi gefällt de Artikel in der Verschoon sünner Rezeptangaben ok beter. Un wat de Regels anbelangt, de sett jede Wikipedia sülvenst fast sünnerlich wat de Relevanz anbelangt. Dat de Artikel to Rezpethaft weer stimmt, dor sünd denn de allgemenen Prinzipien, de in alle Wikis gellt bedrapen. :::::Aver bet dor hen weest doch beide so good un laat dat na jue Bearbeidens jümmers wedder torüchtosetten. :::::Wi köönt op [[WP:WEG]] dat Löschen diskuteren, dat villicht maal en vunt lütte Wikiteam den Artikel löscht, man annners bringt heel dat Gewesen hier gornix [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 20:39, 15. Aug. 2026 (CEST) == Denn Vandalismus == hev ick trüchsett. Liekers bliv de Fraag, wat ick verbetern kann. @[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] Du harrst jo ok in denn Artikel editiert: Givt dat hier ok Wikibooks, wo ick dat Rezept rinschrieven kunn un denn dorhin verlinken oder schrifft man dat hier ok in dat de.wikibook? Op Platt? Denn kunn ick dat in denn Artikel jo allgemeener schrieven. Ick harr eegentlich dacht, dat dat Regelwark hier een beten anners is, bispeelswies fallt mi all de lütten Wöörbook-Artikel ohne Nawiesen op. So watt givt dat in de.wiki nicht. [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 13:42, 9. Aug. 2026 (CEST) 1pc0x1hd4ss20q9nup3lhdijfxaaq9t 1076172 1076171 2026-08-15T18:42:08Z Flaverius 21322 1076172 wikitext text/x-wiki == Kochrezepte haben keinen Platz in Wikipedia == Dieser Artikel ist unbelegt und im Stil eines Kochbuches geschrieben (Imperativ usw.) Er gehört nicht in eine Enzyklopädie. Es reicht nicht, nur die Mengenangaben zu streichen, um Wissenschaft zu produzieren. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-42166-49|&#126;2026-42166-49]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-42166-49|Diskussion]]) 12:56, 29. Jul. 2026 (CEST) :: Dem stimme ich zu. [[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian2|✍]] :Wenn wir mal nach [[Wikipedia:Wat Wikipedia is un wat se nich is]] geht, ja dann sollten keine Rezepte in der Wikipedia stehen. Ansonsten haben wir praktisch keine Relevanzkriterien. Die Kriterien auf [[WP:R]] sind nie zur Anwendung gekommen und enthalten auch keinen Abschnitt zu Gerichten. Generell halte ich den Artikel für uns relevant, da es einen regionalen Bezug zu "Plattdeutschland" gibt. Ich würde "Dat warrt benödigt" und "So warrt dat mookt" nich komplett rausstreichen, sondern allgemeiner formulieren. Also statt Zutatenliste, so was wie: Swiensteert paniert warrt ut Schinkenschieven utn Rook oder in der Probstie ok ut Buukfleesch tobereidt... :''Düt un dat ut Pütt un Pann – Rezepte und Winke aus der Schleswag-Lehrküche'' das in den Fußnoten steht reicht mir eigentlich als Quelle. Sollte nur nochmal vollzitiert im Abschnitt Literatur stehen. :[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 15:53, 9. Aug. 2026 (CEST) ::Und siehe Abschnitt unten: Wie funktioniert es hier mit Wikibooks, speziell dem Wiki-Kochbuch? [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 16:05, 9. Aug. 2026 (CEST) :::Die Plattdeutsche Version von Wikibooks wurde schon vor Jahren eingestellt [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 16:31, 9. Aug. 2026 (CEST) : Ik segg dor gor nix mehr (mit Utnahm vun dissen Kommentar). Ik bin all düchtig angahn wurrn - moot ik mi nich andoon. Maakt, wat ji willt.[[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] [[Bruker Diskuschoon:Eastfrisian2|✍]] 20:57, 9. Aug. 2026 (CEST) ::Ick hev mi öwer een TK (dat so veel löscht harr, wodürch de Weblenk nich mehr funktioneern dee un de Nawies verschwunnenn weer) argert un versöcht to erklärn, worüm ick mi arger, un een Satz doröwer schreven, dat du leider een poor Minuten dorna düssen Busteen sett hest (ohne, dat ick watt dorto seggn kunn). Mienwegen künnt ji löschen, watt ji wüllt. [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 22:04, 9. Aug. 2026 (CEST) :::De Diskuschoon tohooptofaten: :::* Artikel kann blieven, wenn de Punkten, de ik baven ansnackt hebb överarbeidt warrt. Opstunds is dat ehr noch Rezept as Enzyklopädie artikel :::* IP-Accounts, de nich maal Platt snackt, mööt hier gor nix ännern. Dat weer Vandalismus, dat is richtig. :::* @[[Bruker:Eastfrisian2|Eastfrisian2]] weer nich falsch, dat du den Busteen sett hest, man an un för sik is dat hier en Fall för de normale Löschdiskusschoon, nich för gauweg (de Lüüd vun dat Lütte Wiki Team löscht so en Artikel nich, wenn de in gauweg steiht, dor mott dat en Diskusschoon un Besluss op [[Wikipedia:Wegsmieten]]) för geven. :::* @[[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] dat anner Maal deep Luft halen, eer dat du dien Arger op anner Lüüd Diskuschoonssied daalschrivst. Eastfrisian het den Busteen gauweg sett, üm dat dat so bi us begäng is. De Diskuschoonssied Wegsmieten, warrt egens nich bruukt. Wi hebbt meist alleen Artikels för de gauweg Kategorie, wenn wat löscht warrn schull. :::[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 12:58, 10. Aug. 2026 (CEST) ::::Dat Kookrezept hett en bannig lüttlichen regionalen Bezög, anners as Friesentorte, Schnüüsch un so wieder, de ok överregional bekannt sünd. Na düt Prinzip (Regionalbezög) kunn man Pütt und Pann in Wikipedia afschrieven. Wer Nich-Plattdüütsch-Snacker utslüt, wiest torüch op de nedderdüütsche Bewegen. Wer hochdüütsche Borns in plattdüütsche Artikels bruukt, kann ok begrünnt Kritik vun hochdüütsche Mund hennahmen.Dat ist ok keen Vandalismus. Dor is keen Hoochdüütsch in en plattdüütschen Artikel schreven worrn. Woneen blifft de Överarbeiden? Eastfrisian hett recht, beter is wegsmieten. Blots jümmer trüchsetten reicht nich, ok wenn een meent, he warrt pusselt. Hier warrt nich loslaten. De Speelregeln vun Wikipedia gellt ok för Konvexkonkav. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44814-29|&#126;2026-44814-29]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44814-29|Diskussion]]) 12:26, 15. Aug. 2026 (CEST) :::::De nedderdüütsche Bewegen het hier nu gornix mit to kriegen. Dor weer plattdüütsch, man en Tokens, keen Kommunikatschoonsmiddel so as wi dat hier versöcht. :::::Wegsmieten köönt sowieso bloot de Lüüd vun dat lütte Wikiteam. Dat duert also een poor Maanden. Bet dorhen blifft de Artikel sowieso, also noch lange Tied för dat Överarbeiden. Mi gefallt de Artikel in der Verschoon sünner Rezeptangaven ok beter. Un wat de Regels anbelangt, de sett jede Wikipedia sülvenst fast sünnerlich wat de Relevanz anbelangt. Dat de Artikel to rezpethaft weer stimmt, dor sünd denn de allgemenen Prinzipien, de in alle Wikis gellt bedrapen. Wenn de Artikel to regional un irrelevant is, köönt wi dusende Artikels löschen. :::::Aver bet dor hen weest doch beide so good un laat dat na jue Bearbeidens jümmers wedder torüchtosetten. :::::Wi köönt op [[WP:WEG]] dat Löschen diskuteren, dat villicht maal en vunt lütte Wikiteam den Artikel löscht, man annners bringt heel dat Gewesen hier gornix [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 20:39, 15. Aug. 2026 (CEST) == Denn Vandalismus == hev ick trüchsett. Liekers bliv de Fraag, wat ick verbetern kann. @[[Bruker:Flaverius|Flaverius]] Du harrst jo ok in denn Artikel editiert: Givt dat hier ok Wikibooks, wo ick dat Rezept rinschrieven kunn un denn dorhin verlinken oder schrifft man dat hier ok in dat de.wikibook? Op Platt? Denn kunn ick dat in denn Artikel jo allgemeener schrieven. Ick harr eegentlich dacht, dat dat Regelwark hier een beten anners is, bispeelswies fallt mi all de lütten Wöörbook-Artikel ohne Nawiesen op. So watt givt dat in de.wiki nicht. [[Bruker:Konvexkonkav|Konvexkonkav]] [[Bruker Diskuschoon:Konvexkonkav|✍]] 13:42, 9. Aug. 2026 (CEST) a5c6kbje6yy699g3a3vzxsfhaozoa5r 1 197792 1076174 1076086 2026-08-15T18:45:12Z Flaverius 21322 /* Falsche Sprachverlinkungen */ Anter 1076174 wikitext text/x-wiki == Falsche Sprachverlinkungen == Alle Sprachverlinkungen sind falsch: Löschen! Kein Artikel in dter Wikipedia, die anderen Sprachen verweisen auf eine andere Person [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44838-12|&#126;2026-44838-12]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44838-12|Diskussion]]) 13:29, 15. Aug. 2026 (CEST) :Für die des Hochdeutschen Unkundigen: verkehrt Spraakverknüpen. Wegsmieten! Falsche Persoon. [[Spezial:Bidrääg/&#126;2026-44838-12|&#126;2026-44838-12]] ([[Bruker Diskuschoon:&#126;2026-44838-12|Diskussion]]) 13:32, 15. Aug. 2026 (CEST) ::daan [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 20:45, 15. Aug. 2026 (CEST) 5xn9fglrzkocch77c949zldvhnpp89s 4 197793 1076219 2026-08-16T06:35:04Z Flaverius 21322 Kopeert ut [[WP:Ö/SH]] 1076219 wikitext text/x-wiki === Allgemeen === Dat gellt der allgemeinen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento kriggt sik dat Wikiprojekt Öörd sik dorup fast, dat in Sleswig-Holsteen to allereerst de Oortsnaams na Hein Thies vun de Fehrs-Gill in der SASS-Schrievwies gellen schöölt. Bi Twievels gellt de Schrievwies in dat SASS-Nettwöörbook. === Schrievwies === De Schrievwies vun Oortsnaams folgt den Regels bin der SASS-Schrievwies. Dorto hellt: * '''Lange Vokalen''' warrt in slaten Sülven dubbelt ''Haal, Groot, -huus, Süüd, -beek, -steed, -hoorn'', in apen Sülven eenfach schreven. * Dat '''Streck-h''' warrt, wenn en Bestanddeel vun en Naam na de SASS-Schrievwies egens keen Streck-h hett, mir en tweden Vokal schreven: ''-woold''. * Dat '''Strecm-e''' blifft ok in de plattdüütsche Schrievwies stahn: ''Noer, Itzhoe''. * '''Lang a''' warrt as ''a/aa/ah'' schreven, wenn dat „düüster“ spraken warrt; bi de noch „düüstere“ Utspraak as in „Mohn«/“ gellt ''o/oo/oh'': ''Ahrensborg'', aver ''Bohrenfleth''. * '''Lang e''', dat regional as [ä] spraken warrt, warrt as ''ä/ää/äh'' schreven: ''-bääk, -stääd''. * '''Lang e''' mit de Utspraak as [ai] warrt ''ei'' schreven: ''Beisendaal, Söbeneiken''. * '''Kort e''', dat regional as [i] sproaken warrt, warrt as ''i'' schreven: ''Himm''. * Dat '''e in -el un -en''' warrt ok dann schreven, wenn dat in de Utspraak wegfallt: ''Nübbel, Störkathen''. * Dat '''-en na m, n un ng''' warrt schreven, ok wenn dat nich mehr spraken warrt: ''Damendörp, Grönendaal, Tönnen, Dingen''. * '''Lang o''', dat regional as [au] spraken warrt, warrt as ''au'' schreven: ''Grauv, Kaugel''. * '''Lang ö''', dat regional as [oi] sproaken warrt, warrt as ''eu/euh'' oder ''oi/oih'' schreven: ''Keuthel, Woihren''. * En '''oolt d''' twüschen twee Vokalen warrt schreven, ok wenn dat in de Utspraak wegfallt: ''Süderdiek, Bredenbeek, Föhrden, Norderwisch''. * En '''oolt -d''' an Sülven- oder Woortenn warrt na en langen Vokal schreven, ok wenn dat nich mehr spraken warrt: ''Mildsteed, -brood, -huud, -raad/-rood, -rheid, -steed/-stääd, -weid''. * '''g''' warrt an Sülven- un Woortenn un ok an den Woortanfang schreven, ok wenn dat regional as [ch] sproaken warrt: ''Eggbeek, -borg, Gelting''. * In '''-rst''' warrt oolt ''r'' un/oder ''t'' schreven, ok wenn se in de Utspraak wegfallt. Dat gellt ok för anner Utspraakwannel vun ''r'': ''-horst, Barsbüddel, Swartenbeek''. * '''s''' blifft vör ''l, m, n, sw'' stahn, ok wenn dat regional as [sch] sproaken warrt: ''Smaalfeld''. * En '''oolt -t''' an't Woortenn warrt schreven, ok wenn dat in de Utspraak meistens wegfallt: ''Hohwacht''. * Bi '''-ven/-ben''', dat regional as [m] spraken warrt, blifft Schrievwies: ''Duvensee''. * Wenn dat en '''öller plattdüütsche Naamform''' un en jüngere, hoochdüütsche Form gifft, warrt de öllere Form bruukt: ''Loonborg'' vör ''Lauenborg''. Anners gellen de allgemeenen '''SASS-Schrievregeln''' ut „De niege SASS, Plattdüütsch Wöörbook“. ; Utnahmen Oortsnaams dörvt ünner bestimmte Ümstänn vun de SASS-Schrievwies un de Vörslääg vun de Fehrs-Gill afwieken. Dat sünd: * Naams, de op tweesprakige Oortsschiller in en anner Schrievwies staht. * Naams, de in en anner Schrievwies nawiest sünd, de in de plattdüütsche Schrieveree kloor un düüdlich överwiggt. * Naams, de an den Oort begäng sünd, man düüdlich afwiekt un dörch Borns nawiest is. ;Unbeleggte Oortsnaams För unbeleggte Oortsnaams, de plattdüütsch utseht oder wohrschienlich nicht stark vun den hoochdüütsche Naam afwiekt, för de man keen Beleeg to finnen is, dörv een vörsichtig Naamsformen in de SASS-Schrievwies afleiden. Disse afleidt Vörslääg mööt mit en Anmarkels (<code><nowiki><ref group="A"/></nowiki></code>) kenntekent warrn. Dat Anmarkels schall verkloren, woans de Naam afleidt is. j9rvtg4xg1xof2cr50b51jrrc9i09q3 1076220 1076219 2026-08-16T06:35:16Z Flaverius 21322 added [[Category:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd in Sleswig-Holsteen]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1076220 wikitext text/x-wiki === Allgemeen === Dat gellt der allgemeinen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento kriggt sik dat Wikiprojekt Öörd sik dorup fast, dat in Sleswig-Holsteen to allereerst de Oortsnaams na Hein Thies vun de Fehrs-Gill in der SASS-Schrievwies gellen schöölt. Bi Twievels gellt de Schrievwies in dat SASS-Nettwöörbook. === Schrievwies === De Schrievwies vun Oortsnaams folgt den Regels bin der SASS-Schrievwies. Dorto hellt: * '''Lange Vokalen''' warrt in slaten Sülven dubbelt ''Haal, Groot, -huus, Süüd, -beek, -steed, -hoorn'', in apen Sülven eenfach schreven. * Dat '''Streck-h''' warrt, wenn en Bestanddeel vun en Naam na de SASS-Schrievwies egens keen Streck-h hett, mir en tweden Vokal schreven: ''-woold''. * Dat '''Strecm-e''' blifft ok in de plattdüütsche Schrievwies stahn: ''Noer, Itzhoe''. * '''Lang a''' warrt as ''a/aa/ah'' schreven, wenn dat „düüster“ spraken warrt; bi de noch „düüstere“ Utspraak as in „Mohn«/“ gellt ''o/oo/oh'': ''Ahrensborg'', aver ''Bohrenfleth''. * '''Lang e''', dat regional as [ä] spraken warrt, warrt as ''ä/ää/äh'' schreven: ''-bääk, -stääd''. * '''Lang e''' mit de Utspraak as [ai] warrt ''ei'' schreven: ''Beisendaal, Söbeneiken''. * '''Kort e''', dat regional as [i] sproaken warrt, warrt as ''i'' schreven: ''Himm''. * Dat '''e in -el un -en''' warrt ok dann schreven, wenn dat in de Utspraak wegfallt: ''Nübbel, Störkathen''. * Dat '''-en na m, n un ng''' warrt schreven, ok wenn dat nich mehr spraken warrt: ''Damendörp, Grönendaal, Tönnen, Dingen''. * '''Lang o''', dat regional as [au] spraken warrt, warrt as ''au'' schreven: ''Grauv, Kaugel''. * '''Lang ö''', dat regional as [oi] sproaken warrt, warrt as ''eu/euh'' oder ''oi/oih'' schreven: ''Keuthel, Woihren''. * En '''oolt d''' twüschen twee Vokalen warrt schreven, ok wenn dat in de Utspraak wegfallt: ''Süderdiek, Bredenbeek, Föhrden, Norderwisch''. * En '''oolt -d''' an Sülven- oder Woortenn warrt na en langen Vokal schreven, ok wenn dat nich mehr spraken warrt: ''Mildsteed, -brood, -huud, -raad/-rood, -rheid, -steed/-stääd, -weid''. * '''g''' warrt an Sülven- un Woortenn un ok an den Woortanfang schreven, ok wenn dat regional as [ch] sproaken warrt: ''Eggbeek, -borg, Gelting''. * In '''-rst''' warrt oolt ''r'' un/oder ''t'' schreven, ok wenn se in de Utspraak wegfallt. Dat gellt ok för anner Utspraakwannel vun ''r'': ''-horst, Barsbüddel, Swartenbeek''. * '''s''' blifft vör ''l, m, n, sw'' stahn, ok wenn dat regional as [sch] sproaken warrt: ''Smaalfeld''. * En '''oolt -t''' an't Woortenn warrt schreven, ok wenn dat in de Utspraak meistens wegfallt: ''Hohwacht''. * Bi '''-ven/-ben''', dat regional as [m] spraken warrt, blifft Schrievwies: ''Duvensee''. * Wenn dat en '''öller plattdüütsche Naamform''' un en jüngere, hoochdüütsche Form gifft, warrt de öllere Form bruukt: ''Loonborg'' vör ''Lauenborg''. Anners gellen de allgemeenen '''SASS-Schrievregeln''' ut „De niege SASS, Plattdüütsch Wöörbook“. ; Utnahmen Oortsnaams dörvt ünner bestimmte Ümstänn vun de SASS-Schrievwies un de Vörslääg vun de Fehrs-Gill afwieken. Dat sünd: * Naams, de op tweesprakige Oortsschiller in en anner Schrievwies staht. * Naams, de in en anner Schrievwies nawiest sünd, de in de plattdüütsche Schrieveree kloor un düüdlich överwiggt. * Naams, de an den Oort begäng sünd, man düüdlich afwiekt un dörch Borns nawiest is. ;Unbeleggte Oortsnaams För unbeleggte Oortsnaams, de plattdüütsch utseht oder wohrschienlich nicht stark vun den hoochdüütsche Naam afwiekt, för de man keen Beleeg to finnen is, dörv een vörsichtig Naamsformen in de SASS-Schrievwies afleiden. Disse afleidt Vörslääg mööt mit en Anmarkels (<code><nowiki><ref group="A"/></nowiki></code>) kenntekent warrn. Dat Anmarkels schall verkloren, woans de Naam afleidt is. [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd in Sleswig-Holsteen]] 84dgy14huq2xj4sqtsld5rx1vq06wmq 4 197794 1076222 2026-08-16T07:11:11Z Flaverius 21322 Ne’e Siet anleggt: ‚{{Öörd Header |KORT=MV |WAPEN=DEU Mecklenburg-Vorpommern COA.svg |TITEL=Öörd in Mekelborg-Vörpommern |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in Mekelborg-Vörpommern'''. Disse Siet is ene Œversicht för de plattdüütschen Uurtsnåmens in Mäkelnborg-Vörpommern. Wenn du den plattdüütschen Nåmen von enen Uurt kennst, denn måk mit un drääch den Nåmen up de passige Ünnersiet in oder giff uns up de Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborg-V…‘ 1076222 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=MV |WAPEN=DEU Mecklenburg-Vorpommern COA.svg |TITEL=Öörd in Mekelborg-Vörpommern |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in Mekelborg-Vörpommern'''. Disse Siet is ene Œversicht för de plattdüütschen Uurtsnåmens in Mäkelnborg-Vörpommern. Wenn du den plattdüütschen Nåmen von enen Uurt kennst, denn måk mit un drääch den Nåmen up de passige Ünnersiet in oder giff uns up de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborg-Vörpommern|Diskuschoonssiet]] Bescheid. Wenn du enen plattdüütsch Uurtstsnåmen söchst, kannst du de Säukliest hier ünner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Üürder nå Lankreisen un kreisfrie’e Städer |BOX1= [[Datei:Mecklenburg-Vorpommern, administrative divisions - de - colored.svg|zentriert|rahmenlos|upright=1.2|alt=Kreise un kreisfrie’e Städer in Mekelborg-Vörpommern|Koort]] Hier finnst de plattdüütschen Uurtsnåmens nå Kreisen un kreisfrie’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Landkreis Ludwigslust-Parchim COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Lurwigslust-Parchen|Lurwigslust-Parchen]] * [[Datei:DEU Mecklenburgische Seenplatte COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborgsche Seenplått|Mäkelnborgsche Seenplåt]] * [[Datei:DEU Nordwestmecklenburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Nuurdwestmäkelnborg|Nuurdwestmäkelborg]] * [[Datei:DEU Landkreis Rostock COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Rostock|Kreis Rostock]] |2= * [[Datei:DEU Vorpommern-Greifswald COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Vörpommern-Griepswoold|Vörpommern-Griepswoold]] * [[Datei:DEU Vorpommern-Rügen COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Vörpommern-Rügen|Vörpommern-Rügen]] * [[Datei:DEU Rostock COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Rostock|Rostock]] * [[Datei:DEU Schwerin COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Swerin|Swerin]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dat vörankamen is |BOX2= {{Foortgang|8|8|task=Ünnersieden trecht (8)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeennaams nawiest (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Gemeenartikels anleggt (0)}} {{Foortgang|0|0|task=Oortsdelen nawiest (0)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mekelborg-Vörpommern/Richtlienen|Richtlienen för Mekelborg-Vörpommern}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento warrt binnen dit Deelprojekt de plattdüütschen Oortsnaams na de regionalen Schriev- un Namensregels för Mekelborg un Vörpommern behandelt. Besünnere Regeln för de Oortsnaams in Mekelborg-Vörpommern finnst op de [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mekelborg-Vörpommern/Richtlienen|Richtlienen för Mekelborg-Vörpommern]]. För alle Details to Schrievwies, Quellen un Utnahmen kiek dor ünner. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Mekelborg-Vörpommern. ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.heimatverband-mv.de/niederdeutsch/plattdeutsche-ortsschilder.html |titel=Plattdeutsche Ortsschilder in MV |werk=Heimatverband Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/dwn/index.php |titel=Digitales Wörterbuch Niederdeutsch |werk=niederdeutsche-literatur.de |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} <small>(mit Wörterbuch für Mecklenburg-Vorpommern)</small> ;Wetenschoppliche Borns *{{Internetquelle |autor=Andreas Bieberstedt |url=https://www.germanistik.uni-rostock.de/en/personen/professuren/prof-dr-andreas-bieberstedt/projekte-und-forschungsschwerpunkte/niederdeutsche-ortsnamen-in-mv/ |titel=Niederdeutsche Ortsnamen in MV |werk=Universität Rostock |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.regierung-mv.de/Landesregierung/wkm/Kultur/Sparten/Niederdeutsche-Sprache |titel=Niederdeutsche Sprache |werk=Regierungsportal Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} ayd3acv0wg3jshy8bvdop8p8ri8ewr7 1076223 1076222 2026-08-16T08:45:02Z Flaverius 21322 /* */ 1076223 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=MV |WAPEN=Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (small).svg |TITEL= Üürd in Mäkelnborg-Vörpommern |TEXT=Willkåmen up de Siet '''Üürd in Mäkelnborg-Vörpommern'''. Disse Siet is ene Œversicht för de plattdüütschen Uurtsnåmens in Mäkelnborg-Vörpommern. Wenn du den plattdüütschen Nåmen von enen Uurt kennst, denn måk mit un drääch den Nåmen up de passige Ünnersiet in oder giff uns up de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborg-Vörpommern|Diskuschoonssiet]] Bescheid. Wenn du enen plattdüütsch Uurtstsnåmen söchst, kannst du de Säukliest hier ünner bruken: |SÖKEN=ja |BOX1TITEL=Üürder nå Lankreisen un kreisfrie’e Städer |BOX1= [[Datei:Mecklenburg-Vorpommern, administrative divisions - de - colored.svg|zentriert|rahmenlos|upright=1.2|alt=Kreise un kreisfrie’e Städer in Mekelborg-Vörpommern|Koort]] Hier finnst de plattdüütschen Uurtsnåmens nå Kreisen un kreisfrie’e Städer sorteert: {{Opdeelt List |1= * [[Datei:DEU Landkreis Ludwigslust-Parchim COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/LandkreisLurwigslust-Parchen|Lurwigslust-Parchen]] * [[Datei:Wappen Mecklenburgische Seenplatte.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Mäkelnborgsche Seenplåt|Mäkelnborgsche Seenplåt]] * [[Datei:DEU Nordwestmecklenburg COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Nuurdwestmäkelnborg|Nuurdwestmäkelnborg]] * [[Datei:DEU Landkreis Rostock COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Rostock|Rostock (Landkreis)]] |2= * [[Datei:DEU Rostock COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Rostock|Rostock (Stadt)]] * [[Datei:DEU Schwerin COA.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Swerin|Swerin]] * [[Datei:Wappen Landkreis Vorpommern-Greifswald.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Vörpommern-Griepswoold|Landkreis Vörpommern-Griepswoold]] * [[Datei:Wappen des Landkreises Vorpommern-Rügen.svg|class=noviewer|alt=|18px]] [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Vörpommern-Rügen|Vörpommern-Rügen]] }} |BOX2TITEL=Wo wiet dat vörankåmen is |BOX2= {{Foortgang|0|8|task=Ünnersieden trecht (8)}} {{Foortgang|0|726|task=Gemeennaams nawiest (0)}} {{Foortgang|0|276|task=Gemeenartikels anleggt (0)}} {{Foortgang|0|1000|task=Oortsdelen nawiest (0)}} |BOX3TITEL=Richtlienen |BOX3= {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mekelborg-Vörpommern/Richtlienen|Richtlienen för Mekelborg-Vörpommern}} Dat gellt de allgemenen Richtlinien för dat Wikiprojekt Öörd. Bavento warrt binnen dit Deelprojekt de plattdüütschen Oortsnaams na de regionalen Schriev- un Namensregels för Mekelborg un Vörpommern behandelt. Besünnere Regeln för de Oortsnaams in Mekelborg-Vörpommern finnst op de [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mekelborg-Vörpommern/Richtlienen|Richtlienen för Mekelborg-Vörpommern]]. För alle Details to Schrievwies, Quellen un Utnahmen kiek dor ünner. }} == Borns == De Afsnitt gifft ene Översicht över de wichtigsten Borns to de plattdüütschen Oortsnaams in Mekelborg-Vörpommern. ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.heimatverband-mv.de/niederdeutsch/plattdeutsche-ortsschilder.html |titel=Plattdeutsche Ortsschilder in MV |werk=Heimatverband Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/dwn/index.php |titel=Digitales Wörterbuch Niederdeutsch |werk=niederdeutsche-literatur.de |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} <small>(mit Wörterbuch für Mecklenburg-Vorpommern)</small> ;Wetenschoppliche Borns *{{Internetquelle |autor=Andreas Bieberstedt |url=https://www.germanistik.uni-rostock.de/en/personen/professuren/prof-dr-andreas-bieberstedt/projekte-und-forschungsschwerpunkte/niederdeutsche-ortsnamen-in-mv/ |titel=Niederdeutsche Ortsnamen in MV |werk=Universität Rostock |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor= |url=https://www.regierung-mv.de/Landesregierung/wkm/Kultur/Sparten/Niederdeutsche-Sprache |titel=Niederdeutsche Sprache |werk=Regierungsportal Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2026-08-16 |abruf-verborgen=1 }} 8it75h8kfr9efpxggurslfs6ppoojyd 4 197795 1076224 2026-08-16T08:49:20Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborg-Vörpommern]] 1076224 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Mäkelnborg-Vörpommern]] t4dlqdqgmlu3qghsqxjvz9hdjsbeud6 4 197796 1076226 2026-08-16T09:02:22Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg]] 1076226 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Brannenborg]] 8iojb7hp4obt7b79t3gnkiz0tlpj8qp 4 197797 1076227 2026-08-16T09:05:11Z Flaverius 21322 Ne’e Siet anleggt: ‚{{Öörd Header |KORT=UM |WAPEN=DEU Landkreis Uckermark COA.svg |TITEL=Öörd in de Uckermark |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in de Uckermark'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnaams in de Uckermark. Wenn du den plattdüütschen Naam vun enen Oort kennst, denn maak mit un dreeg den Naam op de passige Ünnersiet in oder geev uns op de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Uckermark|Diskuschoonssiet]] Bescheed. |ABC=ja }} ==…‘ 1076227 wikitext text/x-wiki {{Öörd Header |KORT=UM |WAPEN=DEU Landkreis Uckermark COA.svg |TITEL=Öörd in de Uckermark |TEXT=Willkamen op de Siet '''Öörd in de Uckermark'''. Disse Siet is ene Översicht för de plattdüütschen Oortsnaams in de Uckermark. Wenn du den plattdüütschen Naam vun enen Oort kennst, denn maak mit un dreeg den Naam op de passige Ünnersiet in oder geev uns op de [[Wikipedia Diskuschoon:Wikiprojekt Öörd/Uckermark|Diskuschoonssiet]] Bescheed. |ABC=ja }} == Uckermark == {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Landkreis Uckermark}} === Angermünde === * Angermünde: '''[[Angermünge]]'''<ref name="LPLW"/><ref name="BBWbEw15/20"/><ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Angermünn]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>, [[Angermüng]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Altkünkendorf: '''[[Künkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg26"/> ([[Oltkünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg26"/>) * Biesenbrow: '''[[Biesenbrow]]'''<ref name="LPLW"/> * Bruchhagen: '''[[Brookhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Bölkendorf: '''[[Bölkendörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg29"/> * Crussow: * Dobberzin: * Frauenhagen: '''[[Fruenhoagen]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Friedrichsfelde: '''[[Friedrichsfell]]'''<ref name="BBWbAn18/20">BBWb Fb.20: Steinhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An18.pdf])</ref> * Gellmersdorf: [[Gellmersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Gellmerschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Greiffenberg: '''[[Grieffenbarg]]''' ([[Griefenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grieffenberch]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Günterberg: '''[[Jünterbarg]]''' ([[Jünterbarch]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jüterbarch]]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Görlsdorf: '''[[Görsldörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg37"/> * Herzsprung: '''[[Hartsprung]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Kerkow: * Luisenthal: [[Luisenthal]]<ref name="BBWbAn18/20"/> * Mürow: * Neuhaus: '''[[Niehuus]]''' ([[Niehus]]<ref name="BBWbAn18/20"/>) * Neukünkendorf: '''[[Küöndörp]]''' ([[Küöhndorp]]<ref name="LPLW"/>, [[Niekünkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> , [[Künkendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Niküöndörp]]<ref name="BBWBAn49/20">BBWb Fb.20: Gellmersdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_An49.pdf An49/20])</ref>) * Schäferei: '''[[Schäprie]]'''<ref name="BBWbAn10/1">BBWb Fb.1: Biesenbrow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An10.pdf An10/1])</ref> * Schmargendorf: [[Schmoagendörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schmarjendörp]]<ref>BBWb Fb.1: Schmargendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An46_a.pdf An46/20])</ref> * Schmiedeberg: '''[[Smeedbarg]]]''' ([[Schmeedbarch]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Steinhöfel: '''[[Steenhöbel]]'''<ref>BBWb Fb.1: Steenhöfel ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An18.pdf An18/1])</ref> ([[Steenhöfel]]<ref name="PlattBrannenborg"/>) * Stolpe: '''[[Stolp (Angermünge)|Stolp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> ([[Stolpe (Angermünge)|Stolpe]]<ref name="BBWBAn49/20"/>, [[Schtolp]]<ref name="An50/1">BBWb Fb.1: Stolpe ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An50.pdf An50/1])</ref>) * Vorwerk: [[Vörwerk]]<ref name="BBWbAn10/1"/>, [[Vorwark (Angermünge)]]<ref>BBWb Fb.1: Mürow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An28.pdf An38/1])</ref>, [[dä Linge]]<ref name="An50/1"/> * Welsow: * Wilmersdorf: '''[[Wilmersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wolletz: * Zuchenberg: '''[[Zungebarg]]''' ([[Zungebarch]]<ref name="PlattBrannenborg67">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.67</ref>) * Welse (Stroom): [[Wels]]<ref>BBWb Fb.2: Mürow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/02_An28.pdf An28/2])</ref> === Lychen === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Lychen}} * Lychen: '''[[Lychen]]'''<ref>http://books.google.de/books?id=zeNCAAAAIAAJ&pg=PA32</ref> ** Küstrinchen: [[Küstrinken]]<ref name="PlattBrannenborg47"/> ** Seeberg: [[Seebarch]]<ref name="PlattBrannenborg60"/> ** Tangersberg: ** Türkshof: * Rutenberg: '''[[Rodenbarg]]''' ([[Rutenbarch]]<ref name="PlattBrannenborg57">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.57</ref>,[[Rutenbarg (Lychen)|Rutenbarg]]<ref name="Tn22/20">BBWB Fb.20: Lychen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn22.pdf Tn22/20])</ref><ref name="Tn7/20">BBwb Fb.20: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/20_Tn_7.pdf Tn7/20])</ref>, [[Rodenbarch]]<ref>Bbwb Fb.1: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_12.pdf Tn12/1])</ref>) ** Eichhof: [[Eikhoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Retzow: [[Retzow]]<ref>BBwb Fb.1: Retzow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_15.pdf Tn15/1])</ref> ** Sähle: [[Söhl (Lychen)]]<ref name="Tn22/20"/> ** Wurlgrund: * Beenz: '''[[Beenz]]''' ([[Bänz]]<ref name="Tn6/20"/><ref>BBwb Fb.1: Beenz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_7.pdf Tn7/1])</ref><ref name="Tn22/20"/><ref name="Tn7/20"/>, [[Beenz]]<ref>BBWb Fb.2: Rutenberg ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn12.pdf Tn12])</ref>) ** Marienheim: ** Stabeshorst: === Prenzlau === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Prentzlow}} * Alexanderhof: '''[[Alexanderhoff]]'''<ref name="PlattBrannenborg25"/><ref>BBWb: Alexanderhof ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_39a.pdf Pr29a/1])</ref> ** Bündigershof: [[Bündingershoff]]<ref name="PlattBrannenborg30"/> ** Ewaldshof: [[Ewaldshoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Blindow: '''[[Blinnow]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Dauer: '''[[Dauer]]'''^[?] * Dedelow: '''[[Däglow]]'''<ref>BBWb Fb.1: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_21.pdf Pr21/1])</ref>([[Däglo]]<ref name="PlattBrannenborg32"/>) ** Ellingen: '''[[Elling (Prentzlow)|Elling]]'''<ref>BBWb Fb.1: Ellingen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_22_1.pdf Pr22/1])</ref> ({{IPA|eliŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>) ** Steinfurth: [[Steenfurth]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> * Güstow: '''[[Jüstow]]'''<ref name="Pr32/1"/> ** Mühlhof: * Klinkow: '''[[Klinkow]]''' ([[Klinko]]<ref name="Pr39a/1">BBWB Fb.1: Klinkow/Basedow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr39a.pdf Pr39a/1])</ref>) ** Basedow: '''[[Boasdow]]''' ([[Båsdo]]<ref name="Pr39a/1"/>, [[Båsdow]]<ref>BBWb Fb.20: Güstow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr32.pdf Pr32/20])</ref>) * Schönwerder: '''[[Schönwerer]]''' ([[Schönwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/> , [[Schönweerer]]<ref name="PlattBrannenborg59"/>, [[Schönwärer]]<ref>BBWb Fb.1: Schönwerder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_14_b.pdf Pr14b/1])</ref>) * Seelübbe: '''[[Seelübb]]'''<ref>BBWb Fb.1: Seelübbe ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_47.pdf Pr47/1]</ref><ref name="Pr56/20"/> ** Augustenfelde: [[Augustenfell]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> ** Dreyershof: [[Dreyershoff]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> ** Magnushof: [[Magnushoff]]<ref name="PlattBrannenborg49"/> * Prenzlau: '''[[Prentzlow]]'''<ref name="PlattBrannenborg55"/> ([[Prenzlo]]<ref name="Pr21/20">BBWB Fb.20: Dedelow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr21.pdf Pr21/20])</ref><ref name="Pr22/20">BBWB Fb.20: Prenzlau ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr22.pdf Pr22/20])</ref>, [[Prenzlow]]<ref name="Pr32/1"> http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_32.pdf Pr32/1])</ref>, Ökelnaam: [[Nud’lburg]]<ref name="LPLW"/>, [[Nurelburch]]<ref name="Pr21/20"/><ref name="Pr22/20"/>) ** Stegemannshof: [[Stegemannshoff]]<ref name="PlattBrannenborg61"/> ** Wollenthin: * Damme: [[Damm]]<ref name="PlattBrannenborg31"/> === Schwedt/Oder === * Blumenhagen: '''[[Bloomhogen]]''' ({{IPA|blōm'hōŋ}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 291</ref>; [[Blumenhoagen]]<ref name="PlattBrannenborg29"/>, [[Blomhogen]]<ref>BBWb Fb.1: Blumenhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An12.pdf An12/1])</ref><ref name="An17/20">BBWb Fb.20: Vierraden ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An17.pdf An17/20])</ref> ) * Briest: '''[[Breest]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> * Beyerwald: '''[[Beyerswoll]]'''<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Criewen: [[Grewen]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Greven]]<ref name="PlattBrannenborg31"/>, [[Creeben]]<ref>Bbwb Fb.1: Criewen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An43.pdf An43/1])</ref> ** Vowerk: * Felchow: * Flemsdorf: '''[[Fleemschdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg34"/> ** Johannishof: * Gatow: '''[[Goat]]'''<ref name="An17/20"/> ([[Jod (Schweedt/Oder)]]<ref>BBWb Fb.1: Gatow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An13.pdf An13/1])</ref>,{{IPA|jå̄t}}<ref name="An31/20">BBWb Fb.20: Schwedt/Oder ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An31.pdf An31/20])</ref>, {{IPA|gå̄t}}<ref name="An31/20"/>, adj: {{IPA|jå̄́tšə/jå̄́tošə}}<ref name="An31/20"/>) * Grünow: '''[[Grönow]]'''<ref name="PlattBrannenborg40"/><ref>BBWb Fb.20: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An7.pdf An7/20])</ref> ([[Gröno]]<ref>BBWb Fb.20: Biesenbrow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An10.pdf An10/20])</ref> * Heinersdorf: '''[[Hinnersdörp]]'''<ref name="PlattBrannenborg41"/> (<ref>BBWb Fb.1: Heinerdorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An24.pdf An24/1])</ref><ref name="An17/20"/>, [[Hienerschdörp]]<ref name="An8/20">BBWb Fb.20: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2018/11/20_An8.pdf An8/20])</ref>) ** Berkholz: [[Berkholt]]<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref>BBW Fb.1: Berkholz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An30.pdf An30/1])</ref> ** Torfbruch: * Hohenfelde: '''[[Hohfeld]]'''<ref>BBWB Fb.1: Hohenfeld ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An9.pdf An9/1])</ref> ([[Hochfeld]]<ref name="An17/20"/>, {{IPA|hō'felt}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref>, [[Hohenfeld]]16303 UM Hohenfelde) * Jamikow: '''[[Jommkow]]''' ([[Jom̄ko]]<ref name="An8/20"/> * Kuhheide: * Kummerow: '''[[Kummrow]]'''<ref name="PlattBrannenborg47"/><ref name="An8/20"/> ([[Kummerow]]<ref name="PlattBrannenborg47"/>) * Kunow: * Landin: '''[[Landin]]'''^[?] ** Augustenhof: ** Hohenlandin: ** Niederlandin: '''[[Nederlandin]]'''<ref name="PlattBrannenborg53"/><ref>BBWb Fb.1: Niederlandin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An23.pdf An23/1])</ref> * Meyenburg: [[Meyenburch]]<ref name="PlattBrannenborg50"/> * Monplaisir: * Passow/Wendemark: [[Passo]]<ref>BBWb Fb.1: Passow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An7.pdf An7/1])</ref> * Schöneberg: '''[[Schönbarg]]''' ([[Schönbarch]]<ref name="PlattBrannenborg58">Plattdüütsche Oartsnoams/Plattdütsch Oartnoamen in Brannenborch, S. 20-67 In: Plattdüütsch sichtbor moaken/Niederdeutsch sichtbar machen — Arbeitsmaterial des Ministeriums für Wissenschaft, Forschung und Kultur, Hrsg: Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg (MWFK) Oktober 2022, S.58</ref>) ** Alt-Galow: ** Neu-Galow: ** Stützkow: [[Stützkow]]<ref> BBWb Fb.1: Stützkow ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An45.pdf An45/1])</ref> * Schwedt: '''[[Schweedt]]''' ([[Schweet]]<ref name="LPLW"/>) ** Am Waldrand: ** Kastanienallee: ** Neue Zeit: '''[[Nie Tiet]]'''<ref name="PlattBrannenborg52"/> ** Talsand: ** Zentrum: * Stendell: '''[[Stennell]]'''<ref name="PlattBrannenborg61"/><ref>BBWb Fb.1: Stendell ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_An8.pdf An8/1])</ref> ** Kavelheide: ** Herrenhof: * Vierraden: '''[[Verroaden]]'''<ref name="PlattBrannenborg63"/> ([[Verroadn]]<ref name="PlattBrannenborg63"/>, {{IPA|fi̇̄rå̄́dn}}<ref name="An31/20"/>) * Zützen: ** Karlsberg: === Templin === * Alsenhof: [[Alsenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Albertshof: [[Albertshoff]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Dorettenhof: [[Dorettenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Etashof: [[Etashoff]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Forsthaus Buchheide: [[Forsthuus Bookheid]]<ref name="PlattBrannenborg34"/> * Templin: [[Templin]]<ref>BBWb Fb1: Templin ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_54.pdf Tn54/1])</ref> * Ahrensdorf: [[Ahrensdörp (Templin)]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Bebersee: [[Bäbersee]]<ref name="BBWbTn69/20">BBWb Fb.20: Vietmannsdorf (8https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn69.pdf Tn69])</ref>, [[Beversee]]<ref>[https://www.nordkurier.de/regional/uckermark/in-der-uckermark-steht-das-erste-zweisprachige-ortsschild-2629077]</ref><ref>[https://www.platt-in-brandenburg.de/315-bebersee-ist-das-1-uckermaerkische-dorf-mit-zweisprachigem-ortschild]</ref> * Beutel: [[Büte]]<ref name="PlattBrannenborg28"/> * Densow: [[Densow]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Gandenitz: [[Gandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/>, [[Grandnitz]]<ref name="PlattBrannenborg36"/> * Gollin: ** Reiersdorf: [[Reiersdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Groß Dölln: [[Groot Dölln]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Grot Döllm]]<ref name="BBWbTn69/20"/> ** Döllnkrug: [[Döllnkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Groß Väter: [[Groot Väter]]<ref name="PlattBrannenborg38"/>, [[Grot Väter]] * Grunewald: [[Gröönwoll]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Jronwald]]<ref name="BBWbTn68/20">BBwb Fb.20: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn68.pdf Tn68/20])</ref> ** Dusterlake: [[Düsterlake]]<ref name="PlattBrannenborg33"/> * Hammelspring: [[Hommelspring]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hömmelspring]]<ref name="BBWbTn68/20"/> * Herzfelde: [[Hartfell]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> ** Annenhoff: [[Annenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Hindenburg: [[Hindenborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/>, [[Hindnborch]]<ref name="PlattBrannenborg41"/> * Klosterwalde: [[Klosterwoll]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> * Knehden: * Netzow: * Petznick: * Röddelin: [[Röddelin]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Röddlin]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Storkow: [[Storko]]<ref>BBWb Fb.1: Storkow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_68.pdf Tn68/1])</ref> * Vietmannsdorf: [[Vietmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Viet’nsdörp]]<ref name="BBWbTn68/20"/> ** Albrechtsthal: [[Albertsthoal]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> ** Baßdorf: [[Baßdörp]]<ref name="PlattBrannenborg27"/> ** Dargersdorf: [[Darschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg32"/> * Knehden: * Netzow: * Annenwalde: [[Annwoll]]<ref name="PlattBrannenborg26"/> * Alt Placht: [[Ol Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/>, [[Olt Placht]]<ref name="PlattBrannenborg25"/> * Neu Placht: [[Niegen Placht]] (nīgən plaxt)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref><ref name="PlattBrannenborg52"/> * Vorwerk Annenwalde: * Hohenfelde: [[Hogenfell]] (hōgən'fel)<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 292</ref> * Kreuzkrug: [[Kruuzkrooch]]<ref name="PlattBrannenborg46"/> === Boitzenburger Land === {{Navigatschoonliest Oordsdeel vun Bützenborg}} * Berkholz: '''[[Berkholt]]'''<ref name="PlattBrannenborg27"/><ref name="Tn11/20"/> * Boitzenburg: '''[[Bützenborg]]''' ([[Bützenborch]]<ref name="BBWbTn18/20"/><ref name="PlattBrannenborg29"/><ref>''Wenn Oma jetzt Fisch äten will, führ ik noh Bützenborg, kööp Permoden un angel an' Forellendeck.'', [http://www.kulturbund.de/mundart/Textprob.htm]</ref>, [[Bützeborg]]<ref>BBWb Fb.1: Boitzenburg ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_10.pdf Tn10/1])</ref>) * Boitzenburger Land: '''[[Bützenborger Land]]'''^[?] * Buchenhain: '''[[Bookenhain]]'''<ref name="PlattBrannenborg30"/> ([[Bookenhein]]<ref name="PlattBrannenborg30"/>, früher: Arnimshain: [[Arnimshain]]<ref>BBWb Fb.1: Arnimshain ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_1.pdf Tn1/1])</ref>) * Funkenhagen: '''[[Funkenhoagen]]''''<ref name="PlattBrannenborg35"/> ([[Fungenhogen]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref>) * Hardenbeck: '''[[Hardenbeck]]'''<ref>BBWb Fb.1: Hardenbeck ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_9.pdf Tn9/1])</ref> * Haßleben: '''[[Haßleben]]'''<ref>BBWb Fb.1: Haßleben ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/11/01_Tn_26.pdf Tn26/1])</ref><ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf</ref> ([[Haslem]] ({{IPA|haslēm}}<ref>Sophie Wauer: ''Die Ortsnamen der Uckermark.'' Böhlau, 1996, Sied 296</ref>, [[Haßleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>, [[Hassleem]]<ref name="PlattBrannenborg40"/>) * Jakobshagen: '''[[Joobshoagen]]''' ([[Jakobshoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>, [[Jobshagen]]<ref name="BBWbTn18/20">BBWb Fb.1: Klaushagen ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn18.pdf Tn18/20])</ref>, [[Jakogsoagen]]<ref name="PlattBrannenborg43"/>) * Klaushagen: '''[[Klosshoagen]]'''<ref name="Tn26/20"/> ( [[Klaushoagen]]<ref name="PlattBrannenborg44"/>) * Warthe: '''[[Worth (Bützenborger Land)|Worth]]''''<ref name="PlattBrannenborg"/> * Wichmannsdorf: '''[[Wiechentschdörp]]'''<ref>BBWb Fb.20 ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn20.pdf Tn20/20])</ref> ([[Wichmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wiechmannsdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Wichensdörp]]<ref name="Tn11/20"/>) ====Wohnplätze==== * Abbaue (Kuh)z: * Abbaue (Warthe): * Boisterfelde: * Bröddin: * Brüsenwalde: [[Brüsenwoll]]<ref>https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Tn5.pdf</ref> * Krewitz: * Charlottenthal: * Duster Möll: * Egarsee: * Fürstenau: * Galliep: * Karolinenhof: [[Karolinenhoff]]<ref name="PlattBrannenborg44"/> * Kipp: * Kirchenfelde: * Kollinshof: * Krüseliner Mühle: * Kuhz: [[Kohz]]<ref name="Tn26/20"/><ref>BBWb Fb.1: Kuhz ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Tn_20.pdf Tn20/1])</ref><ref name="Pr52/20"/> * Lichtenhain: * Lindensee: * Luisenfelde: * Mahlendorf: * Mathildenhof: * Mellenau: * Rosenow: * Ruhhof: * Rummelpforter Mühle: * Stabeshöhe: * Steinrode: * Sternthal: * Suhrhof: * Thomsdorf: * Zerwelin: === Nordwestuckermark === * Nordwestuckermark: * Ferdinandshorst: * Fürstenwerder: [[Förstenwerrer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Förstenweerer]]<ref name="PlattBrannenborg35"/>, [[Fürstenwära]]<ref name="Pr7/20"/> * Gollmitz: [[Gollmitz]]<ref>BBWB Fb.1: Gollmitz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_38.pdf Pr38/1])</ref><ref name="Tn11/20"/> * Holzendorf: [[Holtendörp]]<ref name="PlattBrannenborg42"/>, [[Holzendörp]]<ref>BBWb Fb.20: Holzendorf ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_8.pdf Pr8(1])</ref> * Kraatz: [[Krootz]]<ref name="PlattBrannenborg46"/>, [[Kroatz]]<ref>BBWb Fb.1: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_7.pdf Pr//1])</ref> * Naugarten: [[Naugoarn]]<ref name="PlattBrannenborg51"/> * Röpersdorf: '''[[Röpschdörp]]'''<ref>BBWb Fragebogen 20: Zollchow ([https://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr46.pdf Pr46])</ref>, [[Roopschdörp]]<ref name="PlattBrannenborg"/> * Sternhagen: [[Sternhog’n]]<ref>BBWb Fb.1: Sternhagen ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2019/07/01_Pr_54.pdf Pr54/1])</ref> * Schapow: [[Schopow]]<ref name="PlattBrannenborg"/>, [[Schåpo]]<ref name="Pr7/20">BBWb Fb.20: Kraatz ([http://www.bbsa-potsdam.de/wp-content/uploads/2022/05/20_Pr7.pdf Pr7/20])</ref> * Schönermark: [[Schönermart]]<ref name="Pr19 2wxwxu1f838551ct99m7plx6e5ppsbq 4 197798 1076228 2026-08-16T09:06:30Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Uckermark]] 1076228 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Landkreis Uckermark]] 20rathkzm0r82ako093cck7y815zpnw