विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1106 1352305 1173379 2026-04-23T09:51:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352305 wikitext text/x-wiki {{Table Unicode}} याहा कोहि Unicode), प्रत्येक अक्षर को लागि एक विशेष संख्या प्रदान गर्दछ, चाहे कुनै पनि कम्प्युटर प्लेटफर्म, [[प्रोग्राम]] अथवा कुनै पनि भाषा हो। यूनिकोड स्टैंडर्ड को [[एपल इंक.|एपल]], [[ह्यूलेट पेकर्ड|एच.पी.]], [[आई.बी.एम.]], [[जस्ट सिस्टम]], [[माइक्रोसफ्ट]], [[ओरेकल कर्पोरेसन|ओरेकल]], [[सैप]], [[सन]], साईबेस, यूनिसिस जस्तो उद्योग को प्रमुख कम्पनिहरु र धेरै अन्य ले अपनाएको छ। यूनिकोड को आवश्यकता आधुनिक मानदंडों, जस्तै [[एक्स.एम.एल]], [[जाभा|जावा]], एकमा स्क्रिप्ट ([[जावास्क्रिप्ट]]), एल.डी.ए.पी., [[कोर्बा 3.0]], [[डब्ल्यू.एम.एल]] को लागि हुन्छ र यो [[आई.एस.ओ]]/[[आई.ई.सी. 10646]] को लागू गर्ने अधिकारिक तरीका छ। यो धेरै सञ्चालन प्रणालिहरु, सबै आधुनिक [[ब्राउजरों]] र धेरै अन्य उत्पादनहरु मा हुन्छ। यूनिकोड स्टैंडर्ड को उत्पति र यसको सहायक उपकरणहरू को उपलब्धता, हाल नै को अति महत्त्वपूर्ण विश्वव्यापी [[सफ्टवेयर प्रौद्योगिकी]] रुझानों मध्ये छन्। यूनिकोड को [[ग्राहक-सर्भर]] अथवा बहु-आयामी उपकरणहरू र [[वेबसाइट|वेबसाइटों]] मा शामिल गर्न से, परम्परागत उपकरणहरू को प्रयोग गरे अपेक्षा खर्च मा अत्यधिक बचत हुन्छ। यूनिकोड भन्दा एक यस्तो एक्लो सफ्टवेयर उत्पादन अथवा एक्लो वेबसाइट मिलछ, जसलाई री-इंजीनियरिंग को बिना विभिन्न प्लेटफर्महरु, भाषाहरु र देशहरू मा उपयोग गरिन सक्छ। यसले आँकडहरूलाई बिना कुनै बाधा को विभिन्न प्रणालिहरूसँग भएर ले जाया जान सक्छ। == यूनिकोड के हो? == यूनिकोड प्रत्येक अक्षर को लागि एक विशेष नम्बर प्रदान गर्दछ, * चाहे कुनै पनि प्लटफर्म हो, * चाहे कुनै पनि प्रोग्राम हो, * चाहे कुनै पनि भाषा हो। कम्प्युटर, मूल रूप मा, नम्बरसग सम्बंध राख्छ। यो प्रत्येक अक्षर र वर्ण को लागि एक नम्बर निर्धारित गरेर अक्षर र वर्ण सङ्ग्रहित गर्छन। यूनिकोड को आविष्कार होने भन्दा पहिले, यस्तो नम्बर दिन को लागि सैंकडों विभिन्न [[सङ्केत लिपि प्रणाली|सङ्केत लिपि प्रणालिहरु]] थिए। कुनै एक सङ्केत लिपि मा पर्याप्त अक्षर हैन हुन सक्छन् : उदाहरण को लिए, [[यूरोपीय सङ्घ]] को एक्लै ही, आफ्नो सबै भाषाहरु को कवर गर्न को लागि अनेक विभिन्न सङ्केत लिपिहरु को आवश्यकता हुन्छ। अङ्ग्रेजी जस्तो भाषा को लागि पनि, सबै अक्षरहरु, विरामचिन्हों र सामान्य प्रयोग को प्रौद्योगिकी प्रतीकहरु हेतु एक नै सङ्केत लिपि पर्याप्त थिएन। यो सङ्केत लिपि प्रणालिहरु मास्पर विरोधी पनि छन्। यसैको लागि, दुइ सङ्केत लिपिहरु दुइ विभिन्न अक्षरहरु को लिए, एक नै नम्बर प्रयोग गर्न सक्छं, अथवा समान अक्षर को लागि विभिन्न नम्बरहरूको प्रयोग गर्न सक्छं। कुनै पनि कम्प्युटर (विशेष रूप ले सर्वर) को विभिन्न सङ्केत लिपिहरु संभालनी पडती है; फेरि पनि जब दुइ विभिन्न सङ्केत लिपिहरु अथवा [[प्लेटफर्म (कम्प्यूटर)|प्लेटफर्मों]] को बीच [[डाटा]] पठाइन्छ त उन डाटा को संधै खराब भएको जोखिम रहन्छ। '''यूनिकोड देखि यो सबै केहि बदल रहेको छ !''' == यूनिकोड को विशेषताहरु == १) यो विश्व को सबै लिपिहरूसँग सबै संकेतहरु को लागि एक अलग कोड बिन्दु प्रदान गर्दछ। २) यो वर्णहरु (कैरेक्टर्स) को एक कोड दिइन्छ, न कि ग्लिफ (glyph) को। ३) जहाँ पनि सम्भव यूनिकोड हुन्छ, यो भाषाहरु को एकीकरण गर्ने प्रयत्न गर्दछ। त्यहि नीति को तहत सबै पश्चिम यूरोपीय भाषाहरु को [[लैटिन]] को अन्तर्गत समाहित गरिएको छ; सबै स्लाविक भाषाहरु को सिरिलिक (Cyrilic) को अन्तर्गत राखाइएको छ; हिन्दी, संस्कृत, मराठी, नेपाली, सिन्धी, कश्मीरी आदि को लागि 'देवनागरी' नाम ले एक नै ब्लक दिइएको छ; चीनी, जापानी, कोरियाई, वियतनामी भाषाहरु को 'युनिहान्' (UniHan) नाम ले एक ब्लक मा राखाइएको छ; अरबी, फारसी, उर्दू आदि को एक नै ब्लक मा राखाइएको छ। ४) बायाँ भन्दा दायाँ लिखी जाने वाला लिपिहरु को अतिरिक्त दाएँ-से-बाएँ लिखी जाने वाला लिपिहरु (अरबी, हिब्रू आदि) को पनि यसमा शामिल गरिएको छ। माथि देखि तल को तर्फ लिखी जाने वाला लिपिहरु को अझै अध्ययन गरे जा रहेको छ । ५) यो ध्यान राख्न जरूरी छ कि यूनिकोड केवल एक कोड-सारणी छ। यि लिपिहरु लाई लिख्न/पढ्ने क लागि [[इनपुट मेथड एडिटर]] र [[फण्ट]]-फाइल जरूरी छ। ५) यूनिकोड १६ बिट्स को एक ईकाई को रूप मा लेकर चल्छ। == यूनिकोड को महत्त्व र लाभ == * एक नै दस्तावेज मा अनेकों भाषाहरु को टेक्स्ट लिखे जान सकिन्छ। * टेक्स्ट को केवल एक निश्चित तरिका देखि संस्कारित गर्ने आवश्यकता पडती छ जसबाट विकास-खर्च एवं अन्य खर्चे कम लाग्छन। * कुनै सफ्टवेयर-उत्पाद को एक नै संस्करण पुरा विश्व मा चलाया जान सक्छ। क्षेत्रीय बजारहरु को लागि अलग देखि संस्करण निकालन आवश्यकता हैन पडती * कुनै पनि भाषा को टेक्स्ट पुरा संसार मा बिना भ्रष्ट भएका हिड जान्छ। पहिले यस तरिका को धेरै समस्याएंम् आती थिए। === हानियाँ === यूनिकोड, [[आस्की]] तथा अन्य [[अक्षर कोडन|कैरेकटर कोडों]] को अपेक्षा अधिक स्मृति (मेमोरी) लिन्छ। कितनी अधिक स्मृति लगेगी यो यस कुरा मा निर्भर गर्दछ कि तपाईँ को सा यूनिकोड प्रयोगएर रहे छन्। UTF७, UTF८, UTF१६ या वास्तविक यूनिकोड - एक अक्षर अलग-अलग बाइट प्रयोग गर्छन। == देवनागरी यूनिकोड == * देवनागरी यूनिकोड को परास (रेंज) ०९०० देखि ०९७F सम्म छ। (दोनो संख्याहरू षोडषाधारी हैं) * क्ष, त्र एवं ज्ञ को लागि अलग देखि कोड छैन। यिनलाई संयुक्त वर्ण मानएर अन्य संयुक्त वर्णहरु को भांति यिनीहरुका अलग देखि कोड हैन दिइएको छ। * यस रेंज मा धेरै देखि यस्तो वर्णहरु को लागि पनि कोड दिये गये हो जो सामान्यतः हिन्दी मा व्यवहृत हुदैनन्। किन्तु मराठी, सिन्धी, मलयालम आदि को देवनागरी मा सम्यक ढंग देखि लेखन को लागि आवश्यक छन्। * नुक्ता वाला वर्णहरु (जस्तै ज) को लागि यूनिकोड निर्धारित गरिएको छ। यसको वाहेक नुक्ता को लागि पनि अलग भन्दा एक यूनिकोड दिइएको छ। अतः नुक्तायुक्त अक्षर यूनिकोड को दृष्टि ले दुइ प्रकार देखि लिखे जान सकिन्छं - एक बाइट यूनिकोड को रूप मा या दुइ बाइट यूनिकोद को रूप मा। उदाहरण को लागि '''ज''' को ' ज ' पछि नुक्ता ( ) टाइप गरेर पनि लेखन सकिन्छ। ; देवनागरी को यूनिकोड {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="font-size: large; border-collapse:collapse; width:100%" |- style="font-size: small; text-align:center;" | &nbsp; || 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || A || B || C || D || E || F |- | style="font-size: small;" | U+090x | bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || ँ || ं || : || ऄ || अ || आ || इ || ई || उ || ऊ || ऋ || ऌ || ऐ || ऐ || ए |- | style="font-size: small;" | U+091x | ऐ || ओ || ओ || ओ || औ || क || ख || ग || घ || ङ || च || छ || ज || झ || ञ || ट |- | style="font-size: small;" | U+092x | ठ || ड || ढ || ण || त || थ || द || ध || न || ऩ || प || फ || ब || भ || म || य |- | style="font-size: small;" | U+093x | र || र || ल || ळ || ल || तथा || श || ष || स || ह || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || || ऽ || ा || ि |- | style="font-size: small;" | U+094x | || ु || ू || ृ || ॄ || े || े || े || ै || || ो || ो || ौ || ् || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; ||bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; |- | style="font-size: small;" | U+095x | ॐ || ॑ || ॒ || ॓ || ॔ || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || क || ख || ग || ज || ड || ढ || फ || य |- | style="font-size: small;" | U+096x | ॠ || ॡ || ॢ || ॣ || । || ॥ || ० || १ || २ || ३ || ४ || ५ || ६ || ७ || ८ || ९ |- | style="font-size: small;" | U+097x | ॰ || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || ॲ || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || ग॒ || ज॒ || bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp; || ड॒ || ब॒ |} == यूनिकोड कन्सर्शियम == [[यूनिकोड कन्सर्शियम]], एक लाभ न कमाने वाला एक सङ्गठन हो जसको स्थापना [[यूनिकोड स्टैंडर्ड]], जो आधुनिक सफ्टवेयर उत्पादनहरु र मानकहरु मा पाठ को प्रस्तुति को निर्दिष्ट गर्दछ, को विकास, विस्तार र यसको प्रयोग लाई बढावा दिन को लागि गरिएको थियो। यस कन्सर्शियम को सदस्यहरु मा, कम्प्युटर र सूचना उद्योग मा विभिन्न निगम र सङ्गठन शामिल छन्। यस कन्सर्शियम को वित्तपोषण पूर्णतः सदस्यहरु को शुल्क देखि गरिन्छ। यूनिकोड कन्सर्शियम मा सदस्यता, विश्व मा कहीं पनि स्थित उन सङ्गठनहरु र व्यक्तिहरु को लागि खुली छ जो यूनिकोड को समर्थन गर्छन र जो यसको विस्तार र कार्यान्वयन मा सहायता गर्न चाहते छन्। == UTF-८, UTF-१६ तथा UTF-३२ == # यूनिकोड को मतलब छ सबै लिपिचिह्नों को आवश्यकता को पूर्ति गर्न मा सक्षम 'एकसमान मानकीकृत कोड' । # पहिले सोचा गएको थियो कि केवल १६ बिट को माध्यम ले नै दुनिया को सबै लिपिचिह्नहरूको लागि अलग-अलग कोड प्रदान किये जा सकेंगे। त्यस पछि थाहा भएको कि यो कम छ। फेरि यसलाई ३२ बिट गरइयो। अर्थात यस समय दुनिया को कुनै सङ्केत छैन जसलाई ३२ बिट को कोड मा कहीं न कहीं ठाँउ न मिल गयी हो। # ८ बिट को कुल २पर घात ८ = २५६ अलग-अलग बाइनरी संख्याहरु बन सकती हैं; १६ बिट देखि २ मा घात १६ = ६५५३६ र ३२ बिट देखि ४२९४९६७२९६ भिन्न (distinct) बाइनरी संख्याहरु बन सकती छन्। # यूनिकोड को तीन रूप प्रचलित छन्। UTF-८, UTF-१६ र UTF-३२. # यिनीहरूमा अन्तर के हो? मान लीजिये तपाईँको नजिकै दस पेज को कुनै टेक्स्ट छ जसमा रोमन, देवनागरी, अरबी, गणित को चिन्ह आदि धेरै केहि छ। यिनी चिन्हों को यूनिकोड अलग-अलग होंगे। यहाँ ध्यान दिन योग्य कुरा हो कि केहि संकेतहरु को ३२ बिट को यूनिकोड मा शुरू मा शून्य नै शुन्य हो (जस्तै अङ्ग्रेजी को संकेतहरु को लागि)। यदि सुरुवाती शून्यहरूलाई हटा दिए जाय त यिनलाई केवल ८ बिट को द्वारा पनि निरूपित गरिन सक्छ र कहीं कुनै भ्रम या कांफ्लिक्ट हुनेछैन। त्यहि तरिका रूसी, अरबी, हिब्रू आदि को यूनिकोड यस्तो हो कि शून्य को छोड दिए पछि उनलाई प्राय: १६ बिट = २ बाइट देखि निरूपित गरिन सक्छ। देवनागरी, जापानी, चीनी आदि को आरम्भिक शून्य हटाउन पछि प्राय: २४ बिट = तीन बाइट देखि निरूपित गरिन सक्छ। किन्तु धेरै देखि सङ्केत हुनेछन् जसमा आरम्भिक शून्य हुनेछैनन् र उनलाई निरूपित गर्न को लागि चार बाइट नै लगेंगे। # बुन्दु (५) मा बताए गये काम को UTF-८, UTF-१६ र UTF-३२ थोडा अलग अलग ढंग देखि गर्छन। उदाहरण को लागि यूटीएफ-८ के गर्दछ कि केहि लिपिचिह्नहरूको लागि १ बाइट , केहि को लागि २ बाइट, केहि को लागि तीन बढी चार बाइट प्रयोग गर्दछ। तर UTF-१६ त्यहि काम को लागि १६ न्यूनतम बिटहरूको प्रयोग गर्दछ। अर्थात जो चीजहरु UTF-८ मा केवल एक बाइट ठाँउ लेती थिए उनी अब १६ बिट==२ बाइट को द्वारा निरूपित होंगी। जो UTF-८ मा २ बाइट लेतीं थियो यूटीएफ-१६ मा पनि दुइ नै लेंगी। किन्तु पहिले जो संकेतदि ३ बाइट या चार बाइट मा निरूपित हुन्थे यूटीएफ-१६ मा ३२ बिट=४ बाइट को द्वारा निरूपित गरिनेछ। (तपाईँको नजिकै ठुला-बडी ईटाहरु हो र उनको बिना तोडे खम्भा बनाउन हो त खम्भा ज्यादा बडा नै बनाया जान सक्छ। ) # लगभग स्पष्ट छ कि प्राय: UTF-८ मा इनकोडिंग गर्न देखि UTF-१६ को अपेक्षा कम बिट्स लगेंगे। # यसको वाहेक धेरै देखि पुराना सिस्टम १६ बिट को हैंडिल गर्न मा अक्षम थिए। उनी एकबार मा केवल ८-बिट नैसँग काम गरेर सकते थिए। यस कारण पनि UTF-८ को अधिक अपनाएइयो। यो अधिक प्रयोग मा आउछ। # UTF-१६ र UTF-३२ को पक्ष मा राम्रोई यो हो कि अब कम्प्युटरहरु को हार्डवेयर ३२ बिट या ६४ बिट को भएको छ। यस कारण UTF-८ को फाइलहरूलाई 'प्रोसेस' गर्न मा UTF-१६, UTF-३२ वाला फाइलों को अपेक्षा अधिक समय लगेगा। == उपयोगी यूनिकोड औजार (टूल्स) == * [http://puter.a-no-ne.com/hiro_tools/unicode Unicode Tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428115058/http://puter.a-no-ne.com/hiro_tools/unicode |date=2011-04-28 }} : :* (क) String to Unicode Value ; :* (ख) Numeric Value to String ; :* (ग) Numeric Value Generator * [http://people.w3.org/rishida/scripts/uniview/descn UniView] - An XHTML-based application to look up characters, character blocks, paste in and discover unknown characters, store your own info about characters, search on character names, do hex/dec/ncr conversions, highlight character types, etc. etc. * [http://www.macchiato.com/unicode/convert.html UTF-८, UTF-१६, UTF-३२ Code Charts and Converter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028092210/http://macchiato.com/unicode/convert.html |date=2007-10-28 }} * [http://www-atm.physics.ox.ac.uk/user/iwi/charmap.html Character map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050727080402/http://www-atm.physics.ox.ac.uk/user/iwi/charmap.html |date=2005-07-27 }} (requires [[JavaScript]]) === फंण्ट परिवर्तक === यदि कुनै लेख कुनै ठाँउ मा कुनै यस्तो फंन्ट को प्रयोगएर को लेखाइएको छ जो कि यूनिकोड छैन त फन्ट परिवर्तक प्रोग्रामहरूको प्रयोग गरेर उसलाई यूनिकोड मा बदलन सकिन्छ। विस्तृत जानकारी को लागि हेर्नुहोस - '[[फण्ट परिवर्तक]]' === जंक (विकृत) यूनिकोड को सही गर्न को उपाय === याहू जस्तै इमेल सेवाहरू मा यूनिकोड कैरेक्टर विकृत भए पछि मूल इमेल प्राप्त गरेर पढने को ओनलाईन औजार * बालेंदु शर्मा दाधीच द्वारा विकसित [http://www.balendu.com/sanshodhak/ आनलाईन यूनिकोड विकृति संशोधक] * [http://lang.ojnk.net/hindi/unifix.html Hindi Unicode Repair Tool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201032128/http://lang.ojnk.net/hindi/unifix.html |date=2007-12-01 }} == [[संघर्ष (पत्रिका)|संदर्]] == {{reflist}} == यिनलाई पनि हेर्नुहोस == * [[इण्डिक यूनिकोड]] * [[इस्की (ISCII)]] * [[आस्की]] (ASCII) == बाहिरी कडिहरु == * [http://www.unicode.org/standard/translations/hindi.html यूनिकोड.ओर्ग] * [http://unicode.org/standard/translations/hindi.html यूनिकोड के हो?] * [http://www.localisationlabs.com/Hindi%20Articles.aspx?storyid=060825073627031000 भूमंडलीकरण मा आईटी को योगदान हो यूनिकोड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021222652/http://localisationlabs.com/Hindi%20Articles.aspx?storyid=060825073627031000 |date=2007-10-21 }} * [http://www.unicode.org/onlinedat/products.html यूनिकोड-सक्षम उत्पादनहरु को सूची] - आपरेटिंग सिस्टम, ब्राउजर, प्रोग्रामिंग को भाषाहरु, एवं अन्य अनेक उत्पाद * [http://www.unicode.org/faq/indic.html#3 FAQ about Unicode for Indic Scripts and Languages] * [http://www.utf8-chartable.de/unicode-utf8-table.pl UTF-८ encoding table and Unicode characters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011011906/http://www.utf8-chartable.de/unicode-utf8-table.pl |date=2007-10-11 }} * [http://www.decodeunicode.org/ DecodeUnicode - यूनिकोड विकी], ५०.००० gifs * [http://tlt.its.psu.edu/suggestions/international/bylanguage/devanagarichart.html Unicode Entity Codes for the Devanāgarī Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202012030/http://tlt.its.psu.edu/suggestions/international/bylanguage/devanagarichart.html |date=2010-02-02 }} * [http://unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf देवनागरी को यूनिकोड चार्ट] (स्टैण्डर्ड ५.०) * [http://unicode.coeurlumiere.com/ Table of Unicode characters from १ to ६५५३५] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103125951/http://unicode.coeurlumiere.com/ |date=2007-11-03 }} * [http://www.decodeunicode.org/ decodeunicode.org] images of all ९८,८८४ graphical unicode characters (German/English, full text search) * Tim Bray's [http://www.tbray.org/ongoing/When/200x/2003/04/26/UTF Characters vs Bytes] explains how the different encodings work. * [http://www.linguistlist.org/~hdry/Zadar/Unicode.pdf '''Unicode'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429010017/http://linguistlist.org/~hdry/Zadar/Unicode.pdf |date=2011-04-29 }} (good introduction) * [http://www.prabhasakshi.com/ShowArticle.aspx?ArticleId=120929-114950-440010 हिन्दी एवं देवनागरी को लागि यूनिकोडोत्तर दौर को चुनौती अलग र ठूलो हैं] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413080450/https://www.prabhasakshi.com/ShowArticle.aspx?ArticleId=120929-114950-440010 |date=2013-04-13 }} (बालेन्दु शर्मा दाधीच) * [http://pnclink.org/annual/annual2000/2000pdf/4-2-3.pdf The Significance of Unicode] === यूनिकोड उपकरण तथा फण्ट === * [http://rishida.net/tools/conversion/ Unicode Code Converter v७.०३] - यूनिकोड को तरह-तरह को वैकल्पिक रूपहरु मा बदलन वाला आनलाईन प्रोग्राम * [http://www.freebyte.com/programming/unicode/#freecppunicodelibraries Free C++ Unicode Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110194921/http://www.freebyte.com/programming/unicode/#freecppunicodelibraries |date=2007-11-10 }} * [http://www.alanwood.net/unicode/ Alan Wood's Unicode Resources] Contains lists of word processors with Unicode capability; fonts and characters are grouped by type; characters are presented in lists, not grids. [[श्रेणी:सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:कम्प्युटर]] [[श्रेणी:सफ्ट्वेर]] 5isjq7lm89rf4oiin29g2i7pof70cu1 0 4286 1352213 1320849 2026-04-22T15:00:07Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352213 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/dhanauji?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = राजकुमार साह <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = रामवतीदेवी मण्डल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 22.39<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=16|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 21942 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.67|85.98|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[धनौजी गाउँपालिका|धनौजी]] गाविसको कार्यालय | website = [https://dhanaujimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[झोझीकटैया]], [[बहुअर्वा]], [[लखौरी]] र [[धनौजी गाउँपालिका|धनौजी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २१,९४२ रहेको छ भने यहाँ ४,४०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ धनौजी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[लखौरी]] || ३,४९१ || ४.९९ || ६९९.६० |- | २ || [[धनौजी]] (५–९) || ३,९१७ || ३.५६ || ११००.२८ |- | ३ || [[झोझीकटैया]] || ४,५२५ || ४.५३ || ९९८.९० |- | ४ || [[धनौजी]] (१–४) || ४,४५७ || ४.८४ || ९२०.८७ |- | ५ || [[बहुअर्वा]] || ५,५५२ || ४.२१ || १३१८.७६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२१,९४२''' || '''२२.१३''' || '''९९१.५०''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] lvt81cnxm3tuk85ci4r348e2bsst3hn 0 4910 1352275 1334666 2026-04-23T03:51:17Z ~2026-24788-23 78267 /* विवाह संस्कार */ सहमत 1352275 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = तामाङ | native_name = तामाङ | image = | population = १६,३९,८६६ <br>{{flagcountry|Nepal}} ................................................... ७,३४,००० + <br> {{flagcountry|India}} | languages = [[तामाङ जाति|तामाङ]] }} [[चित्र:Tamang Woman 2.JPG|upright|thumb|एक तामाङ महिला]] [[चित्र:Buddhist Lama of the Tamang People, Tistung, Nepal.jpg|upright|thumb|बौद्ध धर्म मान्ने तामाङ जाती]] '''[[तामाकी काटोरी|तामाङ]] जाति''' , [[नेपाल]]को मध्यपहाडी र पुर्व उत्तर भारतीय क्षेत्रमा आदिमकाल देखि बसोवास गर्ने मूलबासी समुदाय हुन् । मातृभाषा तामाङ बोलिने यी समुदायमा १२ तामाङ र १४९ भन्दा बढी उपथर रहेका छन् । तामाङ समुदायको भाषा भोट बर्मेली परिवार भित्र पर्दछ । [[नेपाल]]मा तामाङ समुदायको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ सालको जनगणना अनुसार १६,३९,०५० अर्थात ५.६२% रहेको पाइन्छ र भारतीय तामाङहरु ७,३४,९०० को आसपासमा सिक्किम, दार्जीलिंग र कलिमपोंगमा बसोबास गर्छन । ==इतिहास== [[चित्र:A mountainside village inhabited by Tamang.jpg|250px|right|thumb|नेपालको कुनै ठाउँमा रहेको तामाङ जातिको बसोबास स्थल]] ===बसोबास तथा नामकरण=== 'तामाङ' जाति नाम (Ethno-name) शब्द हो । Ethnicity अर्थात जाति भन्ने UN को ILO 169 अनुसार कुनै पनि देशमा आदिम काल देखि बस्दै आइरहेका मुल जाति वा आफ्नै छुट्टै पहिचान भएका राष्ट्रलाई बुझाउँदछ । त्यसैले तामाङ जाति एक छुट्टै भाषा, धर्म, लिपि र संस्कृति भएका नेपालका एक प्रमुख जाति वा राष्ट्र हो । तामाङ जाति धार्मिक दृष्टिकोणले मुलरूपमा महायानी बौद्ध धर्म अन्तरति निङमा सम्प्रादयाका अनुयायी हुन । तर आदिम कालमा भने उनीहरू प्रकृति पुजक तथा प्रकृतिको नियमलाई आफ्नो आस्था मान्दथे । सातौं सताब्दीमा तिब्बतका धर्मराजा श्रङचन गोम्पाका पालामा तिब्बतमा बौद्ध धर्मको विस्तार हुनु भन्द अगाडि नै तामाङहरूले बौद्ध धर्म अपनाइसकेका थिए । तामाङ जाति मुलरूपमा काठमाण्डौं उपत्यका लगायत वरिपरिका जिल्लाहरु सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, ललितपुर, मकवानपुर, सिन्धुली, दोलखा, रामेछाप, रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा बाहुल्यातापूर्वक बसोबास गरेको पाइन्छन । तर, बसाई सराइ तथा आप्रवासनको कारण नेपालको सबै जिल्लाहरु र भारतको पश्चिम बंगालको दोर्जेलिङ, कालेबुङ, खर्साङ, आसम, नागाल्यान्ड, मणिपुर, अरुणाचल लगायत भुटानसम्म फैलिएका छन । तामाङ जातिले बोलिने भाषालाई तामाङ भाषा भन्दछन । यो चिनी-तिबाती भाषा महापरिवारको भोट बर्मेली परिवारको सदस्य भाषा हो । तामाङ समाजमा निकै प्रचलित शब्द छ 'ताम्बा' । ताम अर्थात 'भाषा' वा 'कुरा' हुन्छ र '-बा'को अर्थ 'व्यक्ति/कर्ता' हुन्छ तसर्थ 'ताम्-बा'को शाब्दिक अर्थ 'भाषा प्रारम्भ गर्ने व्यक्ति पनि भन्ने अर्थ हुन्छ । तामाङ समाजमा ताम्बाको ठूलो महत्त्व र अहम भूमिका रहेको हुन्छ । === नामकरण === ==थर र उपथर== {{columns-list|8|style=width: 100px;| १. दोङ २. गाङ्दन ३. गोले ४. बल ५. तितुङ ६. योञ्जन ७. बोम्जन ८. डुमजन ९. लोप्चन १०. मिक्चन ११. घिसिङ १२. लो १३. घ्लान १४. ग्याबाक/ग्याबा १५. नेगी १६. मोक्तान १७. स्याङतान १८. पाख्रिन १९. स्याङबो २०. थोकर २१. वाइवा २२. जिम्बा २३. रुम्बा २४. गोङबा २५. थिङ २६. तोइसाङ २७. ग्रोप २८. लुङवा २९. वाइवा ३०. ब्लोन ३१. च्यावा ३२. जेङदेन ३३. स्योङ ३४. लामाखोर ३५. बज्यू ३६. गोल्देन ३७. बल्देन ३८. दाम्देन ३९. होप्तेन ४०. विम्देन ४१. चोदङ ४२. दार्जो ४३. तुप्पा ४४. दारताङ ४५. काइतान ४६. ङेके ४७. काल्देन ४८. वोडगन ४९. नेरणेन ५०. झ्यूमी ५१. ङारदेन ५२. मारपा ५३. ब्लेन्देन ५४. ल्याङसेन ५५. कारदेन ५६. माम्बा ५७. डिम्डुङ ५८. गोम्बो ५९. गोम्जा ६०. ग्यान ६१. च्याङग्री ६२. छेमेन ६३. लोबा ६४. ग्येके ६५. ग्युजो ६६. ङयाङजो ६७. लोकर ६९. गेरम्बा ७०. च्याबा ७१. छेलेङार्तेन ७२. नाम्राङ ७३. पाजुन्देन ७४. गिङथन ७५. गाम्देन/गोम्देन ७६. दुर्पा ७७. कर्मावा ७८. ममेखोर ७९. म्लेन्देन ८०. क्युङवा ८१. दाम्राङ ८२. कार्ते ८३. गेमसिङ ८४. बालतोङ ८५. छेपेङकर ८६. सिङदन ६९‍. ङेसुर ==सांस्कृतिक धार्मिक== आफ्नै प्रकारको विशिष्ट पुख्यौली एवं सामाजिक संस्कार बोकेर, मानेर हिडेका तामाङ जातिको सामाजिक संस्कार एवं व्यवहारहरूलाई तल उल्लेख गरिएको छ । ===जन्म संस्कार=== ====क. छेवार==== म्र्त्यु सस्कार तामाङहरु चुडाकर्मलाई छेवार भन्ने गर्छन् । छेवारलाई तामाङहरु टाप्चे पनि भन्ने गर्दछन् । छोवार तामाङहरुको तेस्रो संस्कार हो । यो समुदायको विभिन्न संस्कारहरु मध्ये छेवार पनि महत्वपूर्ण संस्कार मानिन्छ । छोराहरूको मात्र छेवार गरिन्छ । ५ देखि १५ वर्ष भित्र गर्ने गरिन्छ । छेवरलाई मामामुखी संस्कार पनि भनिन्छ । [[मामा]]को अनुपस्थितिमा छेवार गर्न सकिंदैन र छेवार नभए अरू कर्म गर्न सकिंदैन । मामा नहुनेले नजिकको कुटुम्बलाअी मामा मानेर काम चलाइन्छ । मामाको हातबाट शुभसाइत ठहर्याइ विशेष गरेर मामाको निर्देशन र सरसल्लाह अनुसार यो कार्य गरिन्छ । मामाको हातबाट केश मुण्डन गर्ने, वस्त्र दिने, टीका लगाउने र दक्षिणा दिने यो कार्यमा मामा, बाजे, बज्यै र मामाका सन्तानलाई सगुन लिएर मान्न जाने, निर्देशन लिने र विशेष सम्मान गरिन्छ । विशेष सम्मानका साथ [[खसी]], [[राँगा]], भैँसी, [[कुखुरा]], [[रक्सी]], [[रोटी]] लिएर सुगनसूत गर्छन् । छेवरको दिन ताम्बा, बोन्बो, गान्बा, चोहो, दिम्बा, छ्याङम्बा सहितले कार्य घरभन्दा केहि परसम्म गएर लिन जानु पर्दछ । त्यसरी लिन जाँदा डम्फुरेले डम्फु गीत गाएर गीतबाट स्वागत गर्छन् भने दिम्बाले सम्पूर्ण मामा खलकलाअी खादा लगाअी ढोग गर्दै स्वागत गर्छन् । यसरी स्वागत र सगु्न गरेर मामालाअी घरमा ल्याउने गरिन्छ र आसनमा बसालेर विधिपूर्वक मार्यादिन सम्मान गरिन्छ । साथै कार्य सकिए पछि भोज, नाचगान, भेला गराइन्छ र विदा हुने बेलामा मामाले भान्जालाई आर्शिवाद दिने र गच्छे अनुसार उपहार दिएर मामालाई विदा गरिन्छ । काटेको कपाल १५ दिनपछि लामाको हातले [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को शरणमा जाओस भन्दै [[कपाल]]को ठुटो काटिन्छ । यस कार्यलाई भने “टाप्चे” भनिन्छ । ==== ख. जन्म संस्कार (थाप्साङ–सुतक चोख्याउने काम, मिन्दो–न्वारण) ==== गर्भधारणदेखि विवाह हुन अघिसम्म गरिने सबै संस्कारहरूलाई जन्मसंस्कार अन्तरगत समावेश गर्न सकिन्छ । तामाङ जातिमा निम्न संस्कारहरु गरेको पाइन्छ । # न्वारन - लामाद्वारा जन्मेको ७ दिनदेखि १३ दिनभित्र, # अन्नप्रशान - जन्मेको ६ महिनादेखि ९ महिनाभित्र , # छेवर - जन्मेको ३ वर्षदेखि ९ वर्षभित्रसम्म, # गुफा बस्ने - विद्याकर्म । # थाप्साङ - तामाङ भाषामा थाप भनेको कोही सुत्केरी भएकाले भएको वा मानिने अशुद्ध वा सुतक र साङ भनेको त्यसरी हुन पुगेको अशुद्धलाई चोख्याउने काम वा विधि भन्ने अर्थ हुन्छ । अर्थात् थाप्साङ भनेको न्वारन नभइ सुतकले भएको अशुद्धीलाई चोख्याउने काम मात्र हो । तर न्वारन होइन । तामाङ भाषामा न्वारन अर्थात् नाम राख्ने कार्यलाई मिन्दो (मिन दोन्बा) भनिन्छ । # बुढो अन्नप्राशन - वृद्ध भएर दाँत झरेर फेरी उम्रेमा गर्ने अन्न प्राशन । ===विवाह संस्कार=== मंगोल नश्लका तामाङ बौद्ध, बोन र प्रकृति पुजक समुदाय हो । तामाङहरुको आफ्नै छुट्टै थर हुन्छ । तामाङ समुदायमा स्वाँगे परम्परा हुन्छ । यस परम्परालाई तामाङहरु ङारु भन्ने गर्छन् । ङारु ङाम ह्रुअीबाट बनेको शब्द हो । ङाम (नजिक) र ह्रुअी (हड्डी समूह) मिलेर ङारु बनेको देखिन्छ । तामाङहरु विवाहको लागि ङारु भित्र नपर्ने ह्रुअीका मानिससँग मात्र गर्नु पर्ने सामाजिक नियमलाई मान्दैआएका छन् । तामाङहरूको विवाहपद्धतिलाई हेर्दा मागी, चोरी, प्रेम, जारी तथा विधुवा विवाह गर्ने गर्दछन् । यो समुदायमा मामाचेला, फुपुचेला (आफ्नो नजिको थरको नभई अर्कै थरको,जस्तै:नेगी थर भएकोले नेगी वंशको नजिकको नाता पर्ने र स्वाँगे बाहेको) विवाह गर्ने प्रचलन रहेको पाइन्छ । यो विवाह संस्कार सम्पन्न गर्न चाङ म्हाअीबा, चाङह्रीबा, पोङथान्बा, छिबाखिबा, विभिन्न प्रकार र मान्यताका स्ह्याल्गार, चारताम लगायतका विधिकार्यहरु विधिवत अनिवार्य सम्पन्न गर्नु पर्दछ। जस्तै स्वाँगेमा हालसम्म थाहा भएको मध्ये नेगीको नजिकको स्वाँगेमा छ्युमी रहेको पत्ता लागेको छ। ===मृत्युसंस्कार=== तामाङ जातिमा अन्य जातिमा जस्तै मृत्यु संस्कारलाई महत्त्वपुर्ण संस्कारको रूपमा लिएको पाइन्छ । यिनीहरु बौद्ध धर्मावलम्वी भएका हुनाले यिनीहरु पूर्वजन्म र पुनर्जन्ममा विश्वास गर्दछन् । मृत्यु पश्चात् आत्मालाई मोक्ष दिन बौद्ध धर्म ग्रन्थ अनुसार लामाको विधिले मृत्यु संस्कार कार्य सम्पन्न गरिन्छ । तामाङ जातिमा मृत्यु संस्कार भित्र पर्ने विधिहरूलाई यहाँ राखिएको छ । ====क. शव उठाउने र शवयात्रा ==== व्यक्तिको मृत्युपछि आफन्तले कुङताङमा गच्छे अनुसार भएमा १०८ बत्तिभन्दा बढी म्हाँरमेन बत्ति बाल्ने गरिन्छ । बौद्ध परम्परा अनुसार लामाहरूलाई खबर गरी फोवा गर्ने, धुपी आदि र अगरबत्तीको धुपबध्वार गर्ने गरिन्छ । ====ख्. दाह संस्कार ==== तामाङ जातिमा शव यात्रा पछिको मृत्यु संस्कारमा दाहसंस्कारको क्रम आउँछ । ====ग. पंचशीलको पालना==== तामाङ जाती बौद्ध धर्मको महायान सम्प्रादायका हुन । महायानी बुद्ध धर्म अनुसार आफन्तको मृत्यु भएको ४९ औँ दिनसम्म पंचशीलको पालना गर्नु पर्दछ । हिन्दु समुदायको जस्तो कपाल खौरिने, नुन बार्ने, सेतो लुगा लगाउने आदि गर्नु पर्दैन । ====घ. उनन्चास (४९) जुठो फुकाउने तथा घेवा==== तामाङहरूको अन्तिम संस्कार (समग्रमा) उनन्चास गर्ने , जुठो फुकाउने आदि सबै कार्यलाई '''घेवा''' भनिन्छ । तामाङ जातिमा मृत्युसंस्कार हुने क्रिया तथा घेवा ३ किसिमको पाइन्छ : * ''' एक दिने घेवा--'''[[लामा]]को विधि अनुसार पहिलो दिनको घेवाको नाम एक दिने घेवा वा एक विहाने घेवा भनिन्छ । तर यो पनि गर्न दिनभरी लाग्दछ । *''' एकराते घेवा--'''लामाकै विधि विधान अनुसार दोश्रो एक राते घेवा बिहान शुरु भएर दिनभरदेखि रातभर गरेर त्यसको भोलिपल्टको विहान सकिन्छ । जसको सन्तान छैन त्यस्ताले जीवित अवस्थामा आफैले पनि यस किसिमको घेवा गर्दछन् । *'''रंगे घेवा--''' यो घेवालाई तेस्रो घेवा मानिन्छ । तामाङहरूले मृतकको नाममा चैत्य तथा माने बनाउने गर्दछन् । यसलाई '''हिकी''' तथा '''माने''' पनि भनिन्छ । यसमा '''ཨོཾ་ མཎི་ པདྨེ་ ཧུྃ་''' भन्ने [[मन्त्र]] अंकित हुन्छ । कसै कसैले जीवित हुँदै [[चैत्य]] बनाउने गर्दछन् । ==बसोबास== नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाण्डौ उपत्यका]]का आसपासका केहि जिल्ला [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], धादिङ्ग,[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र यससँग सिमाना जोडिएका [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] लगायत केहि अन्य ठाउँहरूमा तामाङहरूको बस्ती रहेको छ । यी जिल्लामा तामाङ जातिको बसोबास आवादी वहुसंख्यक रूपमा रहेको छ। [[चित्र:Tamang Woman.jpg|thumb|200px|right|एक तामाङ महिला]] ==भेषभूषा तथा गरगहना== बौद्ध धर्म अध्ययन गर्ने लामाहरु पहेंलो र रातो बस्त्र '''चिवर''' धारण गर्दछन् । बौद्ध धर्मावलम्बी अनुयायीहरू अथवा उपासाक उपासिकाले चही तामाङको मौलिक पोशाकहरू लगाउने गरिन्छ भने अन्य पोशाकलाई पनि अत्यन्तै आस्था र महत्त्व दिन्छन्। द्रष्टव्य - चिवर (बौद्ध भिक्षुहरूले लगाउने वस्त्र) ==चाडपर्वहरु== तामाङ जाति बौद्ध धर्मावलम्बी भएकोले बुद्ध धर्म सङ्ग सम्बन्धित महोत्सव/ पर्व र बौद्ध धर्मको चार महोत्सवलाई धेरै मान्यता दिने गरिन्छ। बुद्धका लिला सङ्ग आधारित पर्व / महापर्व मनाउदैं आएका छ्न्। ===ल्होछार (ल्हो= बर्ष, छार= नयाँ)=== {{Main|लोसार}} प्रत्येक बर्षमा एउटा ह्लोछारको आरम्भ हुने गर्छ। जुन तामाङ जातिको नया बर्षको सुरूवात पनि हो। ह्लोछार 2 सब्दको अर्थ मिलेर बनेको हुन्छ। ह्लो = बर्ग , छार = नयाॅ । जुन शब्दले प्रत्यक बर्षमा नया वर्ग(ह्लोछार)को आरम्भ भयो भन्ने बुझाउछ। ===सिंगुन खास्योर ङ्या (तेमाल जात्रा)=== ===गोने ङ्या=== ===दुगु ङ्या (बुद्ध जयन्तु)=== ===सोकराती ङ्या=== ===बोइतापा ङ्या=== ==लोक बाजाहरू== [[चित्र:Horn (dungchen), Tamang people, Nepal, mid-20th century.jpg|thumb|लामाले गुम्बामा बजाउने बाजा (ग्यालिङ) ।]] तामाङ जातिले [[डम्फु]], [[टुङ्ना]], [[डोङमेन]], [[ग्यालिङ]], [[मुरली]], [[डिल्बू]], [[काङलिङ्]], [[भाटेमादल]], [[पली]], [[पिहुङ]] आदि लोक बाजाहरू प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web|url= https://web.archive.org/web/20110920211853/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=20074&cat_id= |title=मुकारूङ बुलु, सीमित आदिवासी असीमित लोकबाजा, गोरखापत्र'| publisher='''Gorkhapatra.org.np'''}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== <references/> ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[तिमाल जात्रा]] *[[तिमाल क्षेत्र]] * [[पुनेल जाति]] * [[सुनुवार जाति]] * [[मगर जाति]] * [[थकाली जाति]] * [[राउटे जाति]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Tamang_people Tamang People] {{Commonscat|Tamang people}} {{नेपालका जनजातीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू]] libnypgo1d6w3htzqi8d8p7aqnawe89 1352295 1352275 2026-04-23T06:48:18Z ~2026-24788-23 78267 /* विवाह संस्कार */ 1352295 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = तामाङ | native_name = तामाङ | image = | population = १६,३९,८६६ <br>{{flagcountry|Nepal}} ................................................... ७,३४,००० + <br> {{flagcountry|India}} | languages = [[तामाङ जाति|तामाङ]] }} [[चित्र:Tamang Woman 2.JPG|upright|thumb|एक तामाङ महिला]] [[चित्र:Buddhist Lama of the Tamang People, Tistung, Nepal.jpg|upright|thumb|बौद्ध धर्म मान्ने तामाङ जाती]] '''[[तामाकी काटोरी|तामाङ]] जाति''' , [[नेपाल]]को मध्यपहाडी र पुर्व उत्तर भारतीय क्षेत्रमा आदिमकाल देखि बसोवास गर्ने मूलबासी समुदाय हुन् । मातृभाषा तामाङ बोलिने यी समुदायमा १२ तामाङ र १४९ भन्दा बढी उपथर रहेका छन् । तामाङ समुदायको भाषा भोट बर्मेली परिवार भित्र पर्दछ । [[नेपाल]]मा तामाङ समुदायको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ सालको जनगणना अनुसार १६,३९,०५० अर्थात ५.६२% रहेको पाइन्छ र भारतीय तामाङहरु ७,३४,९०० को आसपासमा सिक्किम, दार्जीलिंग र कलिमपोंगमा बसोबास गर्छन । ==इतिहास== [[चित्र:A mountainside village inhabited by Tamang.jpg|250px|right|thumb|नेपालको कुनै ठाउँमा रहेको तामाङ जातिको बसोबास स्थल]] ===बसोबास तथा नामकरण=== 'तामाङ' जाति नाम (Ethno-name) शब्द हो । Ethnicity अर्थात जाति भन्ने UN को ILO 169 अनुसार कुनै पनि देशमा आदिम काल देखि बस्दै आइरहेका मुल जाति वा आफ्नै छुट्टै पहिचान भएका राष्ट्रलाई बुझाउँदछ । त्यसैले तामाङ जाति एक छुट्टै भाषा, धर्म, लिपि र संस्कृति भएका नेपालका एक प्रमुख जाति वा राष्ट्र हो । तामाङ जाति धार्मिक दृष्टिकोणले मुलरूपमा महायानी बौद्ध धर्म अन्तरति निङमा सम्प्रादयाका अनुयायी हुन । तर आदिम कालमा भने उनीहरू प्रकृति पुजक तथा प्रकृतिको नियमलाई आफ्नो आस्था मान्दथे । सातौं सताब्दीमा तिब्बतका धर्मराजा श्रङचन गोम्पाका पालामा तिब्बतमा बौद्ध धर्मको विस्तार हुनु भन्द अगाडि नै तामाङहरूले बौद्ध धर्म अपनाइसकेका थिए । तामाङ जाति मुलरूपमा काठमाण्डौं उपत्यका लगायत वरिपरिका जिल्लाहरु सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, ललितपुर, मकवानपुर, सिन्धुली, दोलखा, रामेछाप, रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा बाहुल्यातापूर्वक बसोबास गरेको पाइन्छन । तर, बसाई सराइ तथा आप्रवासनको कारण नेपालको सबै जिल्लाहरु र भारतको पश्चिम बंगालको दोर्जेलिङ, कालेबुङ, खर्साङ, आसम, नागाल्यान्ड, मणिपुर, अरुणाचल लगायत भुटानसम्म फैलिएका छन । तामाङ जातिले बोलिने भाषालाई तामाङ भाषा भन्दछन । यो चिनी-तिबाती भाषा महापरिवारको भोट बर्मेली परिवारको सदस्य भाषा हो । तामाङ समाजमा निकै प्रचलित शब्द छ 'ताम्बा' । ताम अर्थात 'भाषा' वा 'कुरा' हुन्छ र '-बा'को अर्थ 'व्यक्ति/कर्ता' हुन्छ तसर्थ 'ताम्-बा'को शाब्दिक अर्थ 'भाषा प्रारम्भ गर्ने व्यक्ति पनि भन्ने अर्थ हुन्छ । तामाङ समाजमा ताम्बाको ठूलो महत्त्व र अहम भूमिका रहेको हुन्छ । === नामकरण === ==थर र उपथर== {{columns-list|8|style=width: 100px;| १. दोङ २. गाङ्दन ३. गोले ४. बल ५. तितुङ ६. योञ्जन ७. बोम्जन ८. डुमजन ९. लोप्चन १०. मिक्चन ११. घिसिङ १२. लो १३. घ्लान १४. ग्याबाक/ग्याबा १५. नेगी १६. मोक्तान १७. स्याङतान १८. पाख्रिन १९. स्याङबो २०. थोकर २१. वाइवा २२. जिम्बा २३. रुम्बा २४. गोङबा २५. थिङ २६. तोइसाङ २७. ग्रोप २८. लुङवा २९. वाइवा ३०. ब्लोन ३१. च्यावा ३२. जेङदेन ३३. स्योङ ३४. लामाखोर ३५. बज्यू ३६. गोल्देन ३७. बल्देन ३८. दाम्देन ३९. होप्तेन ४०. विम्देन ४१. चोदङ ४२. दार्जो ४३. तुप्पा ४४. दारताङ ४५. काइतान ४६. ङेके ४७. काल्देन ४८. वोडगन ४९. नेरणेन ५०. झ्यूमी ५१. ङारदेन ५२. मारपा ५३. ब्लेन्देन ५४. ल्याङसेन ५५. कारदेन ५६. माम्बा ५७. डिम्डुङ ५८. गोम्बो ५९. गोम्जा ६०. ग्यान ६१. च्याङग्री ६२. छेमेन ६३. लोबा ६४. ग्येके ६५. ग्युजो ६६. ङयाङजो ६७. लोकर ६९. गेरम्बा ७०. च्याबा ७१. छेलेङार्तेन ७२. नाम्राङ ७३. पाजुन्देन ७४. गिङथन ७५. गाम्देन/गोम्देन ७६. दुर्पा ७७. कर्मावा ७८. ममेखोर ७९. म्लेन्देन ८०. क्युङवा ८१. दाम्राङ ८२. कार्ते ८३. गेमसिङ ८४. बालतोङ ८५. छेपेङकर ८६. सिङदन ६९‍. ङेसुर ==सांस्कृतिक धार्मिक== आफ्नै प्रकारको विशिष्ट पुख्यौली एवं सामाजिक संस्कार बोकेर, मानेर हिडेका तामाङ जातिको सामाजिक संस्कार एवं व्यवहारहरूलाई तल उल्लेख गरिएको छ । ===जन्म संस्कार=== ====क. छेवार==== म्र्त्यु सस्कार तामाङहरु चुडाकर्मलाई छेवार भन्ने गर्छन् । छेवारलाई तामाङहरु टाप्चे पनि भन्ने गर्दछन् । छोवार तामाङहरुको तेस्रो संस्कार हो । यो समुदायको विभिन्न संस्कारहरु मध्ये छेवार पनि महत्वपूर्ण संस्कार मानिन्छ । छोराहरूको मात्र छेवार गरिन्छ । ५ देखि १५ वर्ष भित्र गर्ने गरिन्छ । छेवरलाई मामामुखी संस्कार पनि भनिन्छ । [[मामा]]को अनुपस्थितिमा छेवार गर्न सकिंदैन र छेवार नभए अरू कर्म गर्न सकिंदैन । मामा नहुनेले नजिकको कुटुम्बलाअी मामा मानेर काम चलाइन्छ । मामाको हातबाट शुभसाइत ठहर्याइ विशेष गरेर मामाको निर्देशन र सरसल्लाह अनुसार यो कार्य गरिन्छ । मामाको हातबाट केश मुण्डन गर्ने, वस्त्र दिने, टीका लगाउने र दक्षिणा दिने यो कार्यमा मामा, बाजे, बज्यै र मामाका सन्तानलाई सगुन लिएर मान्न जाने, निर्देशन लिने र विशेष सम्मान गरिन्छ । विशेष सम्मानका साथ [[खसी]], [[राँगा]], भैँसी, [[कुखुरा]], [[रक्सी]], [[रोटी]] लिएर सुगनसूत गर्छन् । छेवरको दिन ताम्बा, बोन्बो, गान्बा, चोहो, दिम्बा, छ्याङम्बा सहितले कार्य घरभन्दा केहि परसम्म गएर लिन जानु पर्दछ । त्यसरी लिन जाँदा डम्फुरेले डम्फु गीत गाएर गीतबाट स्वागत गर्छन् भने दिम्बाले सम्पूर्ण मामा खलकलाअी खादा लगाअी ढोग गर्दै स्वागत गर्छन् । यसरी स्वागत र सगु्न गरेर मामालाअी घरमा ल्याउने गरिन्छ र आसनमा बसालेर विधिपूर्वक मार्यादिन सम्मान गरिन्छ । साथै कार्य सकिए पछि भोज, नाचगान, भेला गराइन्छ र विदा हुने बेलामा मामाले भान्जालाई आर्शिवाद दिने र गच्छे अनुसार उपहार दिएर मामालाई विदा गरिन्छ । काटेको कपाल १५ दिनपछि लामाको हातले [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को शरणमा जाओस भन्दै [[कपाल]]को ठुटो काटिन्छ । यस कार्यलाई भने “टाप्चे” भनिन्छ । ==== ख. जन्म संस्कार (थाप्साङ–सुतक चोख्याउने काम, मिन्दो–न्वारण) ==== गर्भधारणदेखि विवाह हुन अघिसम्म गरिने सबै संस्कारहरूलाई जन्मसंस्कार अन्तरगत समावेश गर्न सकिन्छ । तामाङ जातिमा निम्न संस्कारहरु गरेको पाइन्छ । # न्वारन - लामाद्वारा जन्मेको ७ दिनदेखि १३ दिनभित्र, # अन्नप्रशान - जन्मेको ६ महिनादेखि ९ महिनाभित्र , # छेवर - जन्मेको ३ वर्षदेखि ९ वर्षभित्रसम्म, # गुफा बस्ने - विद्याकर्म । # थाप्साङ - तामाङ भाषामा थाप भनेको कोही सुत्केरी भएकाले भएको वा मानिने अशुद्ध वा सुतक र साङ भनेको त्यसरी हुन पुगेको अशुद्धलाई चोख्याउने काम वा विधि भन्ने अर्थ हुन्छ । अर्थात् थाप्साङ भनेको न्वारन नभइ सुतकले भएको अशुद्धीलाई चोख्याउने काम मात्र हो । तर न्वारन होइन । तामाङ भाषामा न्वारन अर्थात् नाम राख्ने कार्यलाई मिन्दो (मिन दोन्बा) भनिन्छ । # बुढो अन्नप्राशन - वृद्ध भएर दाँत झरेर फेरी उम्रेमा गर्ने अन्न प्राशन । ===विवाह संस्कार=== मंगोल नश्लका तामाङ बौद्ध, बोन र प्रकृति पुजक समुदाय हो । तामाङहरुको आफ्नै छुट्टै थर हुन्छ । तामाङ समुदायमा स्वाँगे परम्परा हुन्छ । यस परम्परालाई तामाङहरु ङारु भन्ने गर्छन् । ङारु ङाम ह्रुअीबाट बनेको शब्द हो । ङाम (नजिक) र ह्रुअी (हड्डी समूह) मिलेर ङारु बनेको देखिन्छ । तामाङहरु विवाहको लागि ङारु भित्र नपर्ने ह्रुअीका मानिससँग मात्र गर्नु पर्ने सामाजिक नियमलाई मान्दैआएका छन् । तामाङहरूको विवाहपद्धतिलाई हेर्दा मागी, चोरी, प्रेम, जारी तथा विधुवा विवाह गर्ने गर्दछन् । यो समुदायमा मामाचेला, फुपुचेला (आफ्नो नजिको थरको नभई अर्कै थरको,जस्तै:नेगी थर भएकोले नेगी वंश भित्रको नाता नपर्ने र स्वाँगे बाहेको) विवाह गर्ने प्रचलन रहेको पाइन्छ । यो विवाह संस्कार सम्पन्न गर्न चाङ म्हाअीबा, चाङह्रीबा, पोङथान्बा, छिबाखिबा, विभिन्न प्रकार र मान्यताका स्ह्याल्गार, चारताम लगायतका विधिकार्यहरु विधिवत अनिवार्य सम्पन्न गर्नु पर्दछ। जस्तै स्वाँगेमा हालसम्म थाहा भएको मध्ये नेगीको नजिकको स्वाँगेमा छ्युमी रहेको पत्ता लागेको छ। ===मृत्युसंस्कार=== तामाङ जातिमा अन्य जातिमा जस्तै मृत्यु संस्कारलाई महत्त्वपुर्ण संस्कारको रूपमा लिएको पाइन्छ । यिनीहरु बौद्ध धर्मावलम्वी भएका हुनाले यिनीहरु पूर्वजन्म र पुनर्जन्ममा विश्वास गर्दछन् । मृत्यु पश्चात् आत्मालाई मोक्ष दिन बौद्ध धर्म ग्रन्थ अनुसार लामाको विधिले मृत्यु संस्कार कार्य सम्पन्न गरिन्छ । तामाङ जातिमा मृत्यु संस्कार भित्र पर्ने विधिहरूलाई यहाँ राखिएको छ । ====क. शव उठाउने र शवयात्रा ==== व्यक्तिको मृत्युपछि आफन्तले कुङताङमा गच्छे अनुसार भएमा १०८ बत्तिभन्दा बढी म्हाँरमेन बत्ति बाल्ने गरिन्छ । बौद्ध परम्परा अनुसार लामाहरूलाई खबर गरी फोवा गर्ने, धुपी आदि र अगरबत्तीको धुपबध्वार गर्ने गरिन्छ । ====ख्. दाह संस्कार ==== तामाङ जातिमा शव यात्रा पछिको मृत्यु संस्कारमा दाहसंस्कारको क्रम आउँछ । ====ग. पंचशीलको पालना==== तामाङ जाती बौद्ध धर्मको महायान सम्प्रादायका हुन । महायानी बुद्ध धर्म अनुसार आफन्तको मृत्यु भएको ४९ औँ दिनसम्म पंचशीलको पालना गर्नु पर्दछ । हिन्दु समुदायको जस्तो कपाल खौरिने, नुन बार्ने, सेतो लुगा लगाउने आदि गर्नु पर्दैन । ====घ. उनन्चास (४९) जुठो फुकाउने तथा घेवा==== तामाङहरूको अन्तिम संस्कार (समग्रमा) उनन्चास गर्ने , जुठो फुकाउने आदि सबै कार्यलाई '''घेवा''' भनिन्छ । तामाङ जातिमा मृत्युसंस्कार हुने क्रिया तथा घेवा ३ किसिमको पाइन्छ : * ''' एक दिने घेवा--'''[[लामा]]को विधि अनुसार पहिलो दिनको घेवाको नाम एक दिने घेवा वा एक विहाने घेवा भनिन्छ । तर यो पनि गर्न दिनभरी लाग्दछ । *''' एकराते घेवा--'''लामाकै विधि विधान अनुसार दोश्रो एक राते घेवा बिहान शुरु भएर दिनभरदेखि रातभर गरेर त्यसको भोलिपल्टको विहान सकिन्छ । जसको सन्तान छैन त्यस्ताले जीवित अवस्थामा आफैले पनि यस किसिमको घेवा गर्दछन् । *'''रंगे घेवा--''' यो घेवालाई तेस्रो घेवा मानिन्छ । तामाङहरूले मृतकको नाममा चैत्य तथा माने बनाउने गर्दछन् । यसलाई '''हिकी''' तथा '''माने''' पनि भनिन्छ । यसमा '''ཨོཾ་ མཎི་ པདྨེ་ ཧུྃ་''' भन्ने [[मन्त्र]] अंकित हुन्छ । कसै कसैले जीवित हुँदै [[चैत्य]] बनाउने गर्दछन् । ==बसोबास== नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाण्डौ उपत्यका]]का आसपासका केहि जिल्ला [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], धादिङ्ग,[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र यससँग सिमाना जोडिएका [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] लगायत केहि अन्य ठाउँहरूमा तामाङहरूको बस्ती रहेको छ । यी जिल्लामा तामाङ जातिको बसोबास आवादी वहुसंख्यक रूपमा रहेको छ। [[चित्र:Tamang Woman.jpg|thumb|200px|right|एक तामाङ महिला]] ==भेषभूषा तथा गरगहना== बौद्ध धर्म अध्ययन गर्ने लामाहरु पहेंलो र रातो बस्त्र '''चिवर''' धारण गर्दछन् । बौद्ध धर्मावलम्बी अनुयायीहरू अथवा उपासाक उपासिकाले चही तामाङको मौलिक पोशाकहरू लगाउने गरिन्छ भने अन्य पोशाकलाई पनि अत्यन्तै आस्था र महत्त्व दिन्छन्। द्रष्टव्य - चिवर (बौद्ध भिक्षुहरूले लगाउने वस्त्र) ==चाडपर्वहरु== तामाङ जाति बौद्ध धर्मावलम्बी भएकोले बुद्ध धर्म सङ्ग सम्बन्धित महोत्सव/ पर्व र बौद्ध धर्मको चार महोत्सवलाई धेरै मान्यता दिने गरिन्छ। बुद्धका लिला सङ्ग आधारित पर्व / महापर्व मनाउदैं आएका छ्न्। ===ल्होछार (ल्हो= बर्ष, छार= नयाँ)=== {{Main|लोसार}} प्रत्येक बर्षमा एउटा ह्लोछारको आरम्भ हुने गर्छ। जुन तामाङ जातिको नया बर्षको सुरूवात पनि हो। ह्लोछार 2 सब्दको अर्थ मिलेर बनेको हुन्छ। ह्लो = बर्ग , छार = नयाॅ । जुन शब्दले प्रत्यक बर्षमा नया वर्ग(ह्लोछार)को आरम्भ भयो भन्ने बुझाउछ। ===सिंगुन खास्योर ङ्या (तेमाल जात्रा)=== ===गोने ङ्या=== ===दुगु ङ्या (बुद्ध जयन्तु)=== ===सोकराती ङ्या=== ===बोइतापा ङ्या=== ==लोक बाजाहरू== [[चित्र:Horn (dungchen), Tamang people, Nepal, mid-20th century.jpg|thumb|लामाले गुम्बामा बजाउने बाजा (ग्यालिङ) ।]] तामाङ जातिले [[डम्फु]], [[टुङ्ना]], [[डोङमेन]], [[ग्यालिङ]], [[मुरली]], [[डिल्बू]], [[काङलिङ्]], [[भाटेमादल]], [[पली]], [[पिहुङ]] आदि लोक बाजाहरू प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web|url= https://web.archive.org/web/20110920211853/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=20074&cat_id= |title=मुकारूङ बुलु, सीमित आदिवासी असीमित लोकबाजा, गोरखापत्र'| publisher='''Gorkhapatra.org.np'''}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== <references/> ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[तिमाल जात्रा]] *[[तिमाल क्षेत्र]] * [[पुनेल जाति]] * [[सुनुवार जाति]] * [[मगर जाति]] * [[थकाली जाति]] * [[राउटे जाति]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Tamang_people Tamang People] {{Commonscat|Tamang people}} {{नेपालका जनजातीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू]] 4erajtwec7n8km24lyx65306kvvc9d4 0 6399 1352215 1350229 2026-04-22T15:14:33Z पर्वत सुवेदी 31224 /* भौगोलिक स्थिति */ 1352215 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = लहान |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Mahendra highway.jpg |image_caption = पूर्व पश्चिम राजमार्गसँगै रहेको लहान नगर |image_size = 300 |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नक्सामा लहान नगरपालिका |coordinates = {{coord|26|42|30|N|86|29|30|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला]] |<!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/lahan?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]] |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = महेशप्रसाद चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = रामचलितर महतो <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) |established_title = नगर पञ्चायत |established_date = वि.सं. २०३३ असार २२<ref name="नगर">{{Cite book |last=भट्ट |url=https://books.google.com.np/books?id=zUAJAQAAIAAJ |title=नेपाल राजपत्र सारा सङ्ग्रह : नेपालको साप्ताहिक राजपत्रबाट छनोट, अधिकांश कानूनमा, सन् १९५१-१९८० मार्च |date=सन् १९८१ |page=१२८ |language=नेपाली}}</ref> |established_title1 = समावेश गाउँ पञ्चायत |established_date1 = लहान बजार, लहान गोठ र सिगराही मटियर्वा<ref name="इतिहास">{{Cite web |url=https://lahanmun.gov.np/ne/node/3 |title=नगरको सङ्क्षिप्त परिचय |website=लहान नगरपालिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> |established_title2 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date2 = [[पडरिया थारुटोल]], [[सोनमति मझौरा]], [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तीपुर]], [[गोविन्दपुर तारेग्ना|तरेगना गोविन्दपुर]], [[ढोढना]], [[भदैया]], [[ब्रह्मा गौघडी|ब्रह्मान गोरछारी]], [[सिसवनी]] र [[भवानीपुर कालाबन्जर]] |established_title3 = समावेश मिति |established_date3 = वि.सं. २०७१ पौष २८<ref name="थप">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा |date=वि.सं. २०७१ पौष २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ५ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title4 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date4 = [[गढा|गाढा]] र [[गोविन्दपुर मलहनमा]] |established_title5 = समावेश मिति |established_date5 = वि.सं. २०७३ फाल्गुण २७<ref name="स्थानीय">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फाल्गुण २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 167.17<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 102031 | population_density_km2 = auto |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = १११ <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = ५६५०२ |area_code = ०३३ |blank_name = |blank_info = |website = [http://lahan.municipality.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''लहान''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]मा पर्ने [[सिराहा जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] छेउमै रहेको यो नगरपालिका नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट करिब ३५० किलोमिटर पूर्वमा रहेको छ। यो नगरपालिका सिराहा जिल्लाको पहिलो नगरपालिका हो। सिराहा जिल्लाका तत्कालिन लहान बजार, लहान गोठ र सिगराही मटियर्वा गाउँ पञ्चायतलाई वि.सं. २०३३ असार २२ गते मिलाएर लहान नगर पञ्चायत घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगर"/><ref name="इतिहास"/> वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा [[नेपाल सरकार]]को निर्णय र वि.सं. २०७१ पौष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएअनुसार [[पडरिया थारुटोल]], [[सोनमति मझौरा]], [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तीपुर]], [[गोविन्दपुर तारेग्ना|तरेगना गोविन्दपुर]], [[ढोढना]], [[भदैया]], [[ब्रह्मा गौघडी|ब्रह्मान गोरछारी]], [[सिसवनी]] र [[भवानीपुर कालाबन्जर]] गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="थप"/> यसै प्रकार [[सङ्घीयता|सङ्घीय शासन व्यवस्था]] लागू भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[गाढा]] र [[गोविन्दपुर मलहनमा]] गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|date=पुष २३, २०७३|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=३० फाल्गुन २०७३|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=२८ फाल्गुण २०७३|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> कुल २४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकामा गत २० वर्षको अवधिमा सहरीकरणका कारण जनसङ्ख्या क्रमशः बढ्दै गएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2020/02/15/158173392740912530.html |title=कसरी बन्दैछन् सहर ? |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> वि.सं. २०६८ सालको राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस नगरको जनसङ्ख्या ९१,७६६ रहेको छ। भारतको [[बिहार]] राज्यमा पर्ने [[लौकाहा, भारत|लौकाहा]] र नेपालको लहानबाट १८ किलोमिटर दक्षिणमा पर्ने [[ठाडी]] नजिकैको सहर नेपाल र भारतबीचको पारस्परिक व्यापारका लागि सहमति भएको मार्गको एक भाग हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpukar.com/archives/32017 |title=दशगजा क्षेत्रमा भारतको रबैया |website=नेपाल पुकार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217161324/https://www.nepalpukar.com/archives/32017 |date=2022-02-17 }}</ref> लहानले ठाडीलाई नेपालको अन्य भोगौलिक क्षेत्रहरूसँग जोड्ने गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://sancharkarmi.com/news-details/40385/2020-12-08 |title=विकासको नमूना नगर बन्दै लहान |website=सञ्चारकर्मी |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[नेपाल सरकार]]ले सीमाक्षेत्रमा एउटा भन्सार कार्यालय स्थापना गरेको छ भने भारत सरकारले परिवेक्षक स्तरका अधिकारीसहितको भूमि भन्सार केन्द्रको स्थापना गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/986205 |title=ठाडी भन्सारमा लक्ष्यभन्दा ४४ प्रतिशत बढी राजस्व संकलन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> == भौगोलिक स्थिति == लहान नगरपालिकाको पूर्वमा [[बलान नदी]]<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/991379 |title=कमला नदीको कटान नियन्त्रणका लागि दीर्घकालीन योजना बनाइने |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> ([[सप्तरी जिल्ला]]), पश्चिममा [[धनगढीमाई नगरपालिका]], उत्तरमा [[उदयपुर जिल्ला]] र दक्षिणमा [[लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका]] र [[सखुवानान्कारकट्टी गाउँपालिका]] पर्दछन्।<ref name="इतिहास"/> == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ लहान नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || लहान (१) || ५,९०७ || २.६ || २२७१.९२ |- | २ || लहान (२) || ३,३१६ || १.०७ || ३०९९.०७ |- | ३ || लहान (३) || ५,८३० || ७.८५ || ७४२.६८ |- | ४ || लहान (४) || ४,४६८ || २.२९ || १९५१.०९ |- | ५ || लहान (५) || ४,९०७ || ०.५५ || ८९२१.८२ |- | ६ || लहान (६) || २,६१० || ०.९३ || २८०६.४५ |- | ७ || लहान (७) || २,४१४ || ०.६२ || ३८९३.५५ |- | ८ || लहान (८) || ३,१७५ || ०.३ || १०५८३.३३ |- | ९ || लहान (९) || २,३३४ || १.७५ || १३३३.७१ |- | १० || लहान (१०) || ३,६१० || २.२५ || १६०४.४४ |- | ११ || [[पडरिया थारुटोल]] (१-६) || ३,५९३ || ३.६६ || ९८१.६९ |- | १२ || [[पडरिया थारुटोल]] (७-९) || ३,५१८ || ३.७१ || ९४८.२५ |- | १३ || [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] (१-५) || ४,४७६ || ९.०८ || ४९२.९५ |- | १४ || [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] (६-९) || २,६०१ || ७.०२ || ३७०.५१ |- | १५ || [[ढोढना]] || ५,१७४ || २९ || १७८.४१ |- | १६ || [[तरेगना गोविन्दपुर]] (१-६) || २,१०५ || ३२.३४ || ६५.०९ |- | १७ || [[तरेगना गोविन्दपुर]] (७-९) || ३,३३७ || ९.९५ || ३३५.३८ |- | १८ || [[भदैया]] || ६,७२३ || ८.७८ || ७६५.७२ |- | १९ || [[सोनमति मझौरा]] || ४,९०६ || ४.६ || १०६६.५२ |- | २० || [[ब्रह्मा गौघडी]] || ३,८२० || ६.२१ || ६१५.१४ |- | २१ || [[भवानीपुर कालाबन्जर]] || ४,२५४ || ५.८५ || ७२७.१८ |- | २२ || [[सिसवनी]] || ६,३६० || ९.५१ || ६६८.७७ |- | २३ || [[गाढा]] || ५,०५८ || ५.१९ || ९७४.५७ |- | २४ || [[गोविन्दपुर मलहनमा]] || ७,५३५ || १४.४१ || ५२२.९० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१,०२,०३१''' || '''१६९.५२''' || '''६०१.८८''' |} == नामकरण == 'लहान'को नामकरण सम्बन्धमा एक जनश्रुति अनुसार वर्षौ पहिले यस ठाउँमा हाट लाग्ने गरेको र पहाडबाट व्यापार गर्न आउने व्यापारीहरू सरसामान खरिद तथा बेचबिखन गर्न आउँदा ती व्यापारीहरूबीच परस्पर मारपीट र झैझगडा हुने क्रममा 'लौ हान' शब्दको बारम्बार प्रयोग भएपछि कालान्तरमा 'लौहान' शब्दबाट अप्रभंश भई लहान नामकरण भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.lahanpost.com/news/157 |title=लहानको नामाकरण र ऐतिहासिक तथ्य |last=पोखरेल |first=तुलसीराम |website=लहान पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218145638/https://www.lahanpost.com/news/157 |date=2022-02-18 }}</ref> एक अन्य जनविश्वास अनुसार पहिले यस क्षेत्रमा लौहान सिंह नामक राजाले राज्य गरेकाले उनैको नाउँमा यसको नाम लहान भएको बताउने गरिन्छ। == जनसङ्ख्या र रितिथिति == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,०२,०३१ रहेको छ भने यहाँ २०,५७७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> नगरपालिकामा अधिकांश व्यक्ति [[मैथिली भाषा]] बोल्छन्। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्मावलम्बी]]हरूको [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]]का साथै स्थानीय चाडपर्वमा [[नयाँ वर्ष|सिरूवा]], [[होली|फागु]], भातृ द्वितीया, चौठ चन्द्र, [[छठ]], [[दीपावली]] प्रमुख छन्। नगरमा [[कोइरी]], [[कायस्थ]], [[कथवनियाँ]], [[थारू जाति|थारु]], [[मुसलमान]], [[मारवाडी जाति|मारवाडी]], मुसहर, [[यादव]], डुम, [[चमार]], [[ब्राह्मण|ब्राम्हण]], [[क्षेत्री]]लगायत विभिन्न जातजाति बसोबास गर्दै आइरहेका छन्। ==पर्यटन स्थल== लहान बजारदेखि ४ किलोमिटर पश्चिममा ऐतिहासिक धार्मिकस्थलको रूपमा राजा सहलेसको [[सहलेस फुलबारी]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2020/04/08/338443/ |title=नयाँ वर्षको सलहेश फुलवारी मेला यसवर्ष नलाग्ने |date=2020-04-08 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त फूलवारीमा प्रत्येक वर्ष वैशाख १ गतेका दिन मेला लाग्छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/shles-phuulbaariih-jhaan-nihsntaanle-bhaakl-grchn-photto-phicr-95682 |title=सहलेस फूलबारीः जहाँ निःसन्तानले भाकल गर्छन् (फोटो फिचर) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त ठाउँको एउटा रूखमा वर्षको एकचोटि वैशाख १ गते मात्र फूल फुल्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2019/04/14/201406/ |title=नयाँ वर्षको दिन मात्र फुल्ने अनौठो फूल |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त फूल हेर्न [[नेपाल]] र [[भारत]]का हजारौं व्यक्तिहरू पुग्ने गर्छन्। यसै प्रकार लहानदेखि ६ किलोमिटर उत्तरमा पकडरिया गढ अवस्थित छ भने नगरमा विभिन्न मठ मन्दिरहरू छन्।<ref>{{Cite web |url=https://janprabhabnews.com/photos/1801/ |title=सलहेस फुलवारी,पकडिया गढ,पतारी लगायतका मेला स्थगित |date=2020-04-08 |website=जनप्रभा समाचर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217161325/https://janprabhabnews.com/photos/1801/ |date=2022-02-17 }}</ref> == नगर निर्वाचन इतिहास == वि.सं. २०३३ मा नगर पञ्चायत बनेको लहान नगरमा वि.सं. २०३३ देखि वि.सं. २०७४ सालसम्म ६ पटक निर्वाचन भइसकेको छ। ६ पटक सम्पन्न स्थानीय निर्वाचनमा लगातार तीनपटक लगनलाल चौधरी नगरप्रमुखमा विजयी भएका छन्। वि.सं. २०३३ को पहिलो नगर पञ्चायत चुनावमा पहिलो प्रधानपञ्चको रूपमा रामलोचन महतो<ref>{{Cite book |last=मन्त्रालय |first=पञ्चायत |url=https://books.google.com.np/books?id=-G62AAAAIAAJ&dq |title=प्रशासन शक्ति विकेन्द्रीकरण आयोग प्रतिवेदन|date=सन् १९६४ |page=१९८|language=नेपाली}}</ref> र उप-प्रधानपञ्चमा विश्वनाथ चौधरी विजयी भएका थिए। यस्तै वि.सं. २०३९ सालको चुनावमा लगनलाल चौधरी प्रधानपञ्चमा विजयी भएका थिए। वि.सं. २०४३ सालको चुनावमा पुन: लगनलाल चौधरी प्रधानपञ्चमा निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात् वि.सं. २०४९ को निर्वाचनमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका तर्फबाट लगनलाल चौधरी र प्रकाशबहादुर केसी क्रमशः नगरप्रमुख र उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/16570/ |last=विश्वकर्मा |first=मणिलाल |title=लहानमा तात्यो चुनावी माहोल, २४ वडामै मोटरसाइकल र्‍याली |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> यसै प्रकार वि.सं. २०५४ सालको स्थानीय निकायको निर्वाचनमा नेकपा एमालेका तर्फबाट मुनी साह सुडी र राजेन्द्र महतो क्रमशः प्रमुख तथा उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/5961 |title=देशभरको जोडघटाउ ‘चर्चित उम्मेदवारहरूको चुनावी अवस्था’ |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/1795/2017-09-05 |title=तेस्रो चरणको निर्वाचन : तराईमा चुनावी अभियान तीव्र |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> त्यसपछि तोकिएको समयमा निर्वाचन हुन नसक्दा तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा नगरप्रमुखमा प्रकाशबहादुर केसी र उप-प्रमुखमा सागरलाल चौधरीलाई मनोनित गरिएको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय तहको निर्वाचन]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]का मुनि साह सुडी<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/129883-1506321180.html |title=ब्रान्ड ‘मेयर साब’ मुनी साह |last=यादव |first=मिथिलेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> नगर प्रमुख पदमा निर्वाचित भएका छन् भने नेकपा एमालेकी सरियारकुमारी चौधरी नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/103614 |title=पूर्वी मधेसको गढ सिरहाको लहान नगरपालिका प्रमुख, उपप्रमुखमा एमालेको शानदार जित |date=2017-09-23 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218035021/https://www.janaboli.com/post/103614 |date=2022-02-18 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/2715/2017-09-23 |title=सिरहाको १७ स्थानीय तहमध्ये १६ तहको नतिजा सार्वजनिक |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ebudhabar.com/2017/09/10295/ |title=लहान सहरको विकास पुनरुत्थान गर्नेछु |date=2017-09-13 |website=बुधबार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> == यातायात == लहान नगरमा स्थानीय यातायात बस वा निजी सवारी साधन चल्ने गरेको छ। नेपालका अन्य विकासशील सहरहरू जस्तै लहान पनि वरपरका नयाँ बासस्थानका साथ विस्तार हुँदै गएको छ। यी क्षेत्रहरूमा यातायात सेवा पनि द्रुत रूपमा विस्तार भइरहेको छ। पर्यटक ट्याक्सीहरू पनि सहर बाहिर यात्राको लागि एक विकल्प हो। स्थानीयहरू सामान्यतया पैदल हिड्ने गर्छन्। अन्य सहरहरूमा जस्तै अटो रिक्सा पनि यहाँ सामान्य रहेको छ। === सडक सञ्जाल === यो नगरपालिका अन्तर्गत [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] सडक खण्ड रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/7855 |title=पूर्व–पश्चिम एउटै शहर ! |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> पूर्व पश्चिम राजमार्गको कारण यहाँबाट देशका हरेक भागमा जानका लागि [[बस]], माइक्रो बस, भाडाको कार, [[ट्याक्सी]], लगायत लामो दुरीका यातायात साधन उपलब्ध छन्। यातायातको प्रमुख साधन सडक सञ्जालद्वारा यो नगरबाट नेपालको पूर्व पश्चिम भागमा जान सकिने सहजता रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/39875 |title=सिरहामा मानविय क्षती र सवारी दुर्घटना न्युनिकरण गर्न सचेतना कार्यक्रम - |date=2020-02-12 |website=उज्यालो नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> === हवाई यातायात === यहाँबाट सबैभन्दा नजिकको [[राजविराज विमानस्थल]] लगभग ४० किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। यो विमानस्थलबाट दैनिक [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|काठमाडौँ]]को लागि विमान सेवा उपलब्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://purbelinews.com/business/381761 |title=काठमाडौं-राजविराज उडानमा बुद्ध एयरकाे आकर्षक छुट |website=पूर्वेली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218160838/https://purbelinews.com/business/381761 |date=2022-02-18 }}</ref> === रेलवे === यो सहर [[लौकाहा बजार रेलवे स्टेसन]]सँग पनि जोडिएको छ जुन नजिकैको भारतीय सहर लौकाहामा रहेको छ। नेपाली सहर ठाडी हुँदै लहानबाट लगभग १८ किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित रहेको यो रेलवे स्टेसन नेपाल र भारतका मानिसहरूका लागि मुख्य प्रवेश र निकास बिन्दु हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7659/2019-03-05 |title=नेपाली विद्यार्थी सीमापारि वारिका विद्यालय सुनसान |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218160847/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7659/2019-03-05 |date=2022-02-18 }}</ref> == विविध == लहानस्थित सगरमाथा चौधरी आँखा अस्पतालले मुलुक र विशेष गरी भारतमा प्राप्त गरेको ख्यातिले अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा लहानको पहिचान कायम भएको छ।<ref name="सगरमाथा">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/203350-1581927120.html |title=उज्यालो देखाउँदै सगरमाथा आँखा अस्पताल |last=यादव |first=मिथिलेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> सन् १९८२ मा स्थापना भएको यस अस्पतालबाट हालसम्म २० लाखभन्दा बढी व्यक्तिको आँखा उपचार गरिएको अस्पतालले जनाएको छ।<ref name="सगरमाथा"/> यहाँ एउटा सरकारी क्याम्पस तथा तीन वटा उच्च शिक्षाका निजी कलेजहरू छ्न्। ==शिक्षा== ===कलेजहरू=== ;लहान सहरमा रहेका कलेजहरू *जे एस मुरारका बहुमुखी क्याम्पस *रोयल सफ्टेक कलेज *लहान मेरी चिल्ड्रेन कलेज *लहान इन्टरनेशनल कलेज ==अस्पतालहरू== ;लहान सहरमा भएका अस्पतालहरू *सगरमाथा चौधरी आँखा अस्पताल *रामप्रसाद रामप्रताप मेमोरियल अस्पताल *सप्तर्षि अस्पताल *स्टार हस्पिटल ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०३३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] nnoef6u9hgq85vhodzf7vczvgq0ljgw 0 6400 1352232 1343507 2026-04-22T16:18:07Z पर्वत सुवेदी 31224 /* वडागत विवरण */ 1352232 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = राजविराज |official_name = |other_name = |native_name = |settlement_type = सहर |motto = |image_skyline = {{Photomontage |photo2a = Gajendra Chowk.jpg |photo3a = Neta Chwok, Rajbiraj (1).JPG |photo3b = Krishna Temple (1).JPG |photo4a = Bhagwati Mandir Rajbiraj (2).JPG |photo4b = Rajdevi Temple,Rajbiraj (2).JPG |spacing = 1 |color_border = white |color = white |size = 280 |foot_montage = घडीको दिशामा शीर्षदेखि<br />गजेन्द्र चौक, पहिले त्रिभुवन चौक, कृष्ण मन्दिर, [[राजदेवी मन्दिर, राजविराज|राजदेवी मन्दिर]], [[भगवती मन्दिर राजविराज|भगवती मन्दिर]] र नेता चौक/दशन चौक/घण्टाघर }} |imagesize = |image_caption = |image_map = {{mapframe|plain=yes|frame=yes|type=point|frame-align=center|zoom=9|marker=marker|marker-color=0050d0}} |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |coordinates = {{coord|26|32|26|N|86|44|55|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = राजविराजको स्थान |pushpin_mapsize = 300 <!-- Location --> |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |subdivision_type3 = वडा सङ्ख्या |subdivision_name3 = १६ <!-- Politics --> |government_footnotes = |leader_title = <!--नगरप्रमुख--> |leader_name = <!--भीमराज यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]])--> |leader_title1 = का.वा. नगर प्रमुख |leader_name1 = इसरत परविन <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = <!-- Area --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 55.64 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=13|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_footnotes = <ref>{{cite web|title=National Population and Housing Census 2011|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107015829/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |date=2019-01-07 }}</ref><ref>{{cite web|title=New Structure of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=March 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Details of Rural Municipal and Municipalities of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/scanned%20file.PDF|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=13 September 2017}}</ref> |population_note = |population_total = 70803 | population_density_km2 = auto |population_metro = |population_density_metro_km2 = <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = 76 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक सङ्केत |postal_code = ५४६०० |area_code = ०३१ |website = {{URL|www.rajbirajmun.gov.np}} |footnotes = }} '''राजविराज''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] को [[सप्तरी जिल्ला]]मा रहेको नगरपालिका हो। टाउन प्लानिङ गरेर बसाइएको राजविराज नगरपालिका [[तराई]]को सबैभन्दा पहिलो र नेपालको चौथो [[नगरपालिका]] हो। वि.सं. १९९४ तिर [[सप्तकोशी नदी]]ले पुरानो सदरमुकाम [[हनुमाननगर]]लाई कटान गर्न थाले पछि सदरमुकाम अन्यत्र सार्न उपयुक्त ठाउँको खोजी हुन थाल्यो। तत्कालीन बडाहाकिम प्रकाश शमशेर जबराले उपयुक्त ठाउँ खोजेर सहर बसाउने जिम्मेवारी ख्याति प्राप्त इन्जिनियर [[डिल्लीजङ्ग थापा]]लाई सुम्पेका थिए। उनले आफ्नो जमीनन्दारी मौजा रहेको जोलहरी [[मलेठ]] गाउँ नजीकैको राजपुर मौजामा सदरमुकाम बसाउने निधो गरे। त्यस बेला सुन्दर सहरको रूपमा प्रसिद्धि पाएको भारतको [[जयपुर]] सहरको नक्सा बमोजिम टाउन प्लानिङ गरी वि.सं.१९९८ मा राजविराज शहर बसाइयो।<ref>{{Cite web |last=Chanda Rana |title="What Went Wrong In My Madhesh?" |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/02/19/what-went-wrong-in-my-madhesh/ |access-date=2026-03-02 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[मलेठ]], [[बोरिया]] (३-७), [[फर्सेठ]], [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६), [[विषहरिया]], [[को मध्येपुरा]] (४-७), [[देउरी भरुवा]] र [[दिघवा]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ राजविराज नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || राजविराज (२, १०) || ६,७०८ || ५.६९ || ११७८.९१ |- | २ || राजविराज (९) || ५,८५२ || १.८५ || ३१६३.२४ |- | ३ || राजविराज (४) || २,४१२ || ०.३३ || ७३०९.०९ |- | ४ || राजविराज (३) || २,७४७ || ०.१४ || १९६२१.४३ |- | ५ || राजविराज (८) || २,७२७ || ०.४ || ६८१७.५० |- | ६ || राजविराज (७) || ६,३६९ || ०.६४ || ९९५१.५६ |- | ७ || राजविराज (१, ६) || ५,१६२ || १.९६ || २६३३.६७ |- | ८ || राजविराज (५) || ५,४२८ || ०.९९ || ५४८२.८३ |- | ९ || [[मलेठ]] || ७,८५१ || ८.३८ || ९३६.८७ |- | १० || [[दिघवा]] र [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६) || ४,९०४ || ८.८५ || ५५४.१२ |- | ११ || [[फर्सेठ]] || ४,२३९ || ४.४७ || ९४८.३२ |- | १२ || [[विषहरिया]] (१-३,९) || ३,४४६ || ४.५८ || ७५२.४० |- | १३ || [[विषहरिया]] (४–८) || ३,७१४ || ५.७१ || ६५०.४४ |- | १४ || [[को मध्येपुरा]] (४–७) || २,७५६ || ३.०४ || ९०६.५८ |- | १५ || [[देउरी भरुवा]] || ३,६१२ || ४.६६ || ७७५.११ |- | १६ || [[बोरिया]] (३-७) || २,८७६ || ३.६३ || ७९२.२९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७०,८०३''' || '''५५.३२''' || '''१२७९.८८''' |} == नगर == नगरपालिकामा १२ जना प्रमुख तथा उपप्रमुख छन् । नगरपालिकाको प्रथम प्रमुख यमुनानन्द मिश्र र उप प्रमुख गुणानन्द चौधरी हुनु भएको थियो। [[File:Buddha Air aircraft at Rajbiraj airport, Nepal.jpg|thumb|300px|[[राजविराज विमानस्थल]]मा [[बुद्ध एयर]] विमान]] == रितिथिति == वर्तमान राजविराजको पूर्वी भागमा पर्ने भलुवाही खोलाको छेउमा लामो इतिहास बोकेको राजदेवी भगवतीको मन्दिरबाट राजविराज नाम रहन गएको विभिन्न पुस्तकमा उल्लेख छ। राजदेवी भगवतीलाई सेन राजाको इष्टदेवी मानिन्छ। राजदेवी मन्दिर यहाँ अवस्थित रहनुको कारण यहाँ सेन राजाहरूको कचहरी गर्ने ठाउँ, दरवार, किल्ला रहनु हो।{{cn}} सहर विकासका लागि चाहिने आधारहरू भएकोले विक्रम सम्वत २०१६ सालमा राजविराजलाई नगरपालिका घोषणा गरियो। नगरपालिकाको पूर्वमा खाँडो खोला, पश्चिममा [[जमुनी मधेपुरा]], उत्तरमा मलेठ र दक्षिणमा [[बोरिया]] गाविस छन्। योजनाबद्ध किसिमले व्यवस्थित राजबिराज छिट्टै व्यवसायिक रूपमा अगाडि बढी विक्रम सम्वत २०१० साल तिर पूर्वी नेपालको तराई र पहाडी जिल्लाका व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकसित हुन पुग्यो। नगरपालिकामा ऐतिहासिक राजदेवी, दुर्गा भगवती, वागेश्वरी भगवती, हनुमान, रामजानकी, राधाकृष्ण, विष्णु, बैष्णवी काली, महादेव लगायतका मठ मन्दिर तथा मुस्लिम समुदायको जामे मस्जिद र जैन धर्मावलम्बीका मन्दिर छन्।{{cn}} == जनसङ्ख्या == नगरपालिकामा ब्राह्मण, राजपुत, कायस्थ, थारू, हरिजन, यादव, मुस्लिम, जैन, मारबाडी, दास, डोम, मण्डल, देव,साह हलखोर जातिको बसोबास छ। हिन्दु, मुस्लिम, जैन, बुद्ध धर्म मान्नेहरू आपसमा मिलेर बसेका छन्। प्रत्येक धर्मावलम्बीहरूको आ-आफ्नो रीतिरिवाज र चाडपर्व, कला-संस्कृति छ। कामकाजको रूपमा नेपाली भाषा प्रयोग गर्ने गरे पनि अधिकांश मैथिली भाषा बोल्ने गरिन्छ। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७०,८०३ रहेको छ भने यहाँ १४,१३३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==शैक्षिक संस्थाहरू== राजविराज नगरपालिकामा विभिन्न शैक्षिक संस्थाहरू रहेका छन् । यहाँ सबैभन्दा पुरानो महेन्द्र विन्देश्वरी कलेज रहेको छ जुन [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट सम्बन्धन प्राप्त गरेको छ । * क्यालिबर इन्टरनेसनल कलेज * मोडेल सेकेन्डरी स्कूल, राजविराज-०४,राजदेवी टोल * राजविराज मोडेल क्याम्पस * जानकी उच्च मा.वि. * महेन्द्र बिन्देशवरी बहुमुखी क्याम्पस (त्रि.वि.) * साई कृष्णा मेडिकल कलेज तथा अस्पताल * छिन्नमस्ता उच्च मा.वि. * नया रोज पब्लिक स्कुल * माँ सरस्वति इंग्लिश स्कुल * धर्मराज इंग्लिश स्कुल * सृजना उच्च मा.वि. (मिसन कलेज) * क्षितिज एजुकेशनल फाउंडेशन * युनिक एजुकेशनल एकेडेमी,राजविराज-०७ * जगदम्बा टेक्निकल इन्स्टिच्युट * छिन्नमस्ता कलेज * सफ्टेक कलेज अफ कम्प्युटर इन्जिनीयरिंग कलेज * पिस जोन मोडेल स्कूल,राजविराज * ह्याप्पील्यान्ड उच्च मा.वि. {{Weather box|location=Rajbiraj Raaj Rangashaalaa (1981-2012)|Apr precipitation mm=56.1|Sep low C=23.6|Oct low C=20.8|Nov low C=12.4|Dec low C=9.2|year low C=|Jan precipitation mm=12.7|Feb precipitation mm=14.2|Mar precipitation mm=17.2|May precipitation mm=189.0|Jul low C=24.6|Jun precipitation mm=320.4|Jul precipitation mm=545.8|Aug precipitation mm=384.3|Sep precipitation mm=299.8|Oct precipitation mm=92.8|Nov precipitation mm=6.8|Dec precipitation mm=5.4|year precipitation mm=|source 1='''Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)'''<ref name= climate >{{cite web | url = http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/ | title = NORMALS FROM 1981-2012 |access-date= 20 October 2012 | publisher = Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)}}</ref>|Aug low C=24.4|Jun low C=24.2|metric first=Y|Jul high C=31.7|single line=Y|open=yes|Jan high C=21.5|Feb high C=25.4|Mar high C=29.9|Apr high C=33.1|May high C=33.7|Jun high C=31.8|Aug high C=31.4|May low C=22.3|Sep high C=31.0|Oct high C=30.2|Nov high C=26.2|Dec high C=24.1|year high C=|Jan low C=8.0|Feb low C=10.1|Mar low C=12.6|Apr low C=18.4|date=October 2012}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू|कार्तिक]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] qqcox7rbambgzb1mp34ik5ezwsq3yf9 1352233 1352232 2026-04-22T16:18:51Z पर्वत सुवेदी 31224 1352233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = राजविराज |official_name = |other_name = |native_name = |settlement_type = सहर |motto = |image_skyline = {{Photomontage |photo2a = Gajendra Chowk.jpg |photo3a = Neta Chwok, Rajbiraj (1).JPG |photo3b = Krishna Temple (1).JPG |photo4a = Bhagwati Mandir Rajbiraj (2).JPG |photo4b = Rajdevi Temple,Rajbiraj (2).JPG |spacing = 1 |color_border = white |color = white |size = 280 |foot_montage = घडीको दिशामा शीर्षदेखि<br />गजेन्द्र चौक, पहिले त्रिभुवन चौक, कृष्ण मन्दिर, [[राजदेवी मन्दिर, राजविराज|राजदेवी मन्दिर]], [[भगवती मन्दिर राजविराज|भगवती मन्दिर]] र नेता चौक/दशन चौक/घण्टाघर }} |imagesize = |image_caption = |image_map = {{mapframe|plain=yes|frame=yes|type=point|frame-align=center|zoom=9|marker=marker|marker-color=0050d0}} |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |coordinates = {{coord|26|32|26|N|86|44|55|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = राजविराजको स्थान |pushpin_mapsize = 300 <!-- Location --> |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |subdivision_type3 = वडा सङ्ख्या |subdivision_name3 = १६ <!-- Politics --> |government_footnotes = |leader_title = <!--नगरप्रमुख--> |leader_name = <!--भीमराज यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]])--> |leader_title1 = का.वा. नगर प्रमुख |leader_name1 = इसरत परविन <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = <!-- Area --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 55.32 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=13|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_footnotes = <ref>{{cite web|title=National Population and Housing Census 2011|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107015829/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |date=2019-01-07 }}</ref><ref>{{cite web|title=New Structure of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=March 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Details of Rural Municipal and Municipalities of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/scanned%20file.PDF|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=13 September 2017}}</ref> |population_note = |population_total = 70803 | population_density_km2 = auto |population_metro = |population_density_metro_km2 = <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = 76 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक सङ्केत |postal_code = ५४६०० |area_code = ०३१ |website = {{URL|www.rajbirajmun.gov.np}} |footnotes = }} '''राजविराज''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] को [[सप्तरी जिल्ला]]मा रहेको नगरपालिका हो। टाउन प्लानिङ गरेर बसाइएको राजविराज नगरपालिका [[तराई]]को सबैभन्दा पहिलो र नेपालको चौथो [[नगरपालिका]] हो। वि.सं. १९९४ तिर [[सप्तकोशी नदी]]ले पुरानो सदरमुकाम [[हनुमाननगर]]लाई कटान गर्न थाले पछि सदरमुकाम अन्यत्र सार्न उपयुक्त ठाउँको खोजी हुन थाल्यो। तत्कालीन बडाहाकिम प्रकाश शमशेर जबराले उपयुक्त ठाउँ खोजेर सहर बसाउने जिम्मेवारी ख्याति प्राप्त इन्जिनियर [[डिल्लीजङ्ग थापा]]लाई सुम्पेका थिए। उनले आफ्नो जमीनन्दारी मौजा रहेको जोलहरी [[मलेठ]] गाउँ नजीकैको राजपुर मौजामा सदरमुकाम बसाउने निधो गरे। त्यस बेला सुन्दर सहरको रूपमा प्रसिद्धि पाएको भारतको [[जयपुर]] सहरको नक्सा बमोजिम टाउन प्लानिङ गरी वि.सं.१९९८ मा राजविराज शहर बसाइयो।<ref>{{Cite web |last=Chanda Rana |title="What Went Wrong In My Madhesh?" |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/02/19/what-went-wrong-in-my-madhesh/ |access-date=2026-03-02 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[मलेठ]], [[बोरिया]] (३-७), [[फर्सेठ]], [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६), [[विषहरिया]], [[को मध्येपुरा]] (४-७), [[देउरी भरुवा]] र [[दिघवा]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ राजविराज नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || राजविराज (२, १०) || ६,७०८ || ५.६९ || ११७८.९१ |- | २ || राजविराज (९) || ५,८५२ || १.८५ || ३१६३.२४ |- | ३ || राजविराज (४) || २,४१२ || ०.३३ || ७३०९.०९ |- | ४ || राजविराज (३) || २,७४७ || ०.१४ || १९६२१.४३ |- | ५ || राजविराज (८) || २,७२७ || ०.४ || ६८१७.५० |- | ६ || राजविराज (७) || ६,३६९ || ०.६४ || ९९५१.५६ |- | ७ || राजविराज (१, ६) || ५,१६२ || १.९६ || २६३३.६७ |- | ८ || राजविराज (५) || ५,४२८ || ०.९९ || ५४८२.८३ |- | ९ || [[मलेठ]] || ७,८५१ || ८.३८ || ९३६.८७ |- | १० || [[दिघवा]] र [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६) || ४,९०४ || ८.८५ || ५५४.१२ |- | ११ || [[फर्सेठ]] || ४,२३९ || ४.४७ || ९४८.३२ |- | १२ || [[विषहरिया]] (१-३,९) || ३,४४६ || ४.५८ || ७५२.४० |- | १३ || [[विषहरिया]] (४–८) || ३,७१४ || ५.७१ || ६५०.४४ |- | १४ || [[को मध्येपुरा]] (४–७) || २,७५६ || ३.०४ || ९०६.५८ |- | १५ || [[देउरी भरुवा]] || ३,६१२ || ४.६६ || ७७५.११ |- | १६ || [[बोरिया]] (३-७) || २,८७६ || ३.६३ || ७९२.२९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७०,८०३''' || '''५५.३२''' || '''१२७९.८८''' |} == नगर == नगरपालिकामा १२ जना प्रमुख तथा उपप्रमुख छन् । नगरपालिकाको प्रथम प्रमुख यमुनानन्द मिश्र र उप प्रमुख गुणानन्द चौधरी हुनु भएको थियो। [[File:Buddha Air aircraft at Rajbiraj airport, Nepal.jpg|thumb|300px|[[राजविराज विमानस्थल]]मा [[बुद्ध एयर]] विमान]] == रितिथिति == वर्तमान राजविराजको पूर्वी भागमा पर्ने भलुवाही खोलाको छेउमा लामो इतिहास बोकेको राजदेवी भगवतीको मन्दिरबाट राजविराज नाम रहन गएको विभिन्न पुस्तकमा उल्लेख छ। राजदेवी भगवतीलाई सेन राजाको इष्टदेवी मानिन्छ। राजदेवी मन्दिर यहाँ अवस्थित रहनुको कारण यहाँ सेन राजाहरूको कचहरी गर्ने ठाउँ, दरवार, किल्ला रहनु हो।{{cn}} सहर विकासका लागि चाहिने आधारहरू भएकोले विक्रम सम्वत २०१६ सालमा राजविराजलाई नगरपालिका घोषणा गरियो। नगरपालिकाको पूर्वमा खाँडो खोला, पश्चिममा [[जमुनी मधेपुरा]], उत्तरमा मलेठ र दक्षिणमा [[बोरिया]] गाविस छन्। योजनाबद्ध किसिमले व्यवस्थित राजबिराज छिट्टै व्यवसायिक रूपमा अगाडि बढी विक्रम सम्वत २०१० साल तिर पूर्वी नेपालको तराई र पहाडी जिल्लाका व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकसित हुन पुग्यो। नगरपालिकामा ऐतिहासिक राजदेवी, दुर्गा भगवती, वागेश्वरी भगवती, हनुमान, रामजानकी, राधाकृष्ण, विष्णु, बैष्णवी काली, महादेव लगायतका मठ मन्दिर तथा मुस्लिम समुदायको जामे मस्जिद र जैन धर्मावलम्बीका मन्दिर छन्।{{cn}} == जनसङ्ख्या == नगरपालिकामा ब्राह्मण, राजपुत, कायस्थ, थारू, हरिजन, यादव, मुस्लिम, जैन, मारबाडी, दास, डोम, मण्डल, देव,साह हलखोर जातिको बसोबास छ। हिन्दु, मुस्लिम, जैन, बुद्ध धर्म मान्नेहरू आपसमा मिलेर बसेका छन्। प्रत्येक धर्मावलम्बीहरूको आ-आफ्नो रीतिरिवाज र चाडपर्व, कला-संस्कृति छ। कामकाजको रूपमा नेपाली भाषा प्रयोग गर्ने गरे पनि अधिकांश मैथिली भाषा बोल्ने गरिन्छ। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७०,८०३ रहेको छ भने यहाँ १४,१३३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==शैक्षिक संस्थाहरू== राजविराज नगरपालिकामा विभिन्न शैक्षिक संस्थाहरू रहेका छन् । यहाँ सबैभन्दा पुरानो महेन्द्र विन्देश्वरी कलेज रहेको छ जुन [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट सम्बन्धन प्राप्त गरेको छ । * क्यालिबर इन्टरनेसनल कलेज * मोडेल सेकेन्डरी स्कूल, राजविराज-०४,राजदेवी टोल * राजविराज मोडेल क्याम्पस * जानकी उच्च मा.वि. * महेन्द्र बिन्देशवरी बहुमुखी क्याम्पस (त्रि.वि.) * साई कृष्णा मेडिकल कलेज तथा अस्पताल * छिन्नमस्ता उच्च मा.वि. * नया रोज पब्लिक स्कुल * माँ सरस्वति इंग्लिश स्कुल * धर्मराज इंग्लिश स्कुल * सृजना उच्च मा.वि. (मिसन कलेज) * क्षितिज एजुकेशनल फाउंडेशन * युनिक एजुकेशनल एकेडेमी,राजविराज-०७ * जगदम्बा टेक्निकल इन्स्टिच्युट * छिन्नमस्ता कलेज * सफ्टेक कलेज अफ कम्प्युटर इन्जिनीयरिंग कलेज * पिस जोन मोडेल स्कूल,राजविराज * ह्याप्पील्यान्ड उच्च मा.वि. {{Weather box|location=Rajbiraj Raaj Rangashaalaa (1981-2012)|Apr precipitation mm=56.1|Sep low C=23.6|Oct low C=20.8|Nov low C=12.4|Dec low C=9.2|year low C=|Jan precipitation mm=12.7|Feb precipitation mm=14.2|Mar precipitation mm=17.2|May precipitation mm=189.0|Jul low C=24.6|Jun precipitation mm=320.4|Jul precipitation mm=545.8|Aug precipitation mm=384.3|Sep precipitation mm=299.8|Oct precipitation mm=92.8|Nov precipitation mm=6.8|Dec precipitation mm=5.4|year precipitation mm=|source 1='''Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)'''<ref name= climate >{{cite web | url = http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/ | title = NORMALS FROM 1981-2012 |access-date= 20 October 2012 | publisher = Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)}}</ref>|Aug low C=24.4|Jun low C=24.2|metric first=Y|Jul high C=31.7|single line=Y|open=yes|Jan high C=21.5|Feb high C=25.4|Mar high C=29.9|Apr high C=33.1|May high C=33.7|Jun high C=31.8|Aug high C=31.4|May low C=22.3|Sep high C=31.0|Oct high C=30.2|Nov high C=26.2|Dec high C=24.1|year high C=|Jan low C=8.0|Feb low C=10.1|Mar low C=12.6|Apr low C=18.4|date=October 2012}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू|कार्तिक]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] 07rapb4kl6nb36k5p3u39fcakj11isu 0 6406 1352197 1335888 2026-04-22T14:19:36Z Bishaldev100 28807 1352197 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए । चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो । बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा दलमर्दन शाहले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक वीरगति भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसफो आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो । तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो । ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो । नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे । तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए । नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो । नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो ।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे । यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो । २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ । लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए । विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए । मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए । विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए । विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए । नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए । यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए । <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे । तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन् ।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, विदुर शाही र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए । बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो । चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 4dup97vid38rawinxe6y2qof7x93a4g 1352198 1352197 2026-04-22T14:22:08Z Bishaldev100 28807 1352198 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए । चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो । बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा दलमर्दन शाहले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो । तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो । ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो । नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे । तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए । नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो । नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो ।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे । यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो । २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ । लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए । विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए । मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए । विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए । विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए । नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए । यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए । <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे । तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन् ।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, विदुर शाही र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए । बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो । चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 929farkoc2u39xc13cxlfz4nk6lzusn 0 7030 1352302 1351683 2026-04-23T08:19:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352302 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको प्रमुख राजमार्ग}} {{Infobox road | name = | country = NPL | type = NH | route = 01 | length_km = 1027.67 | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q3595565|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = महेन्द्र राजमार्ग (रातो रङमा) | terminus_a = [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]] <br>{{jct|country=IND|NH|327B}} | terminus_b = [[महेन्द्रनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]]<Br>{{jct|country=IND|NH|9}} | junction = {{jct|country=NPL|NH|02}} [[मेची राजमार्ग]] (चारआली) <br> {{jct|country=NPL|NH|04}} ([[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|73}} (सुरुङ्गा) <br> {{jct|country=NPL|NH|78}} (दमक, उर्लाबारी)<br> {{jct|country=NPL|NH|76}} (दमक)<br> {{jct|country=NPL|NH|08}} [[कोशी राजमार्ग]] ([[इटहरी]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|05}} [[हुलाकी राजमार्ग]] (लौकाही, कञ्चनपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|14}} (बरियार) <br> {{jct|country=NPL|NH|16}} [[सगरमाथा राजमार्ग]] (कदमहा) <br> {{jct|country=NPL|NH|20}} [[सिद्धिचरण राजमार्ग]] (चौंल, मिर्चैया)<br> {{jct|country=NPL|NH|13}} [[बिपी राजमार्ग]] ([[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|32}} (नवलपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|36}} (चन्द्रनिगाहपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|35}} (मान) <br> {{jct|country=NPL|NH|41}} [[त्रिभुवन राजमार्ग]] (पथलैया, हेटौंडा) <br> {{jct|country=NPL|NH|09}} ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|42}} ([[भण्डारा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|44}} [[मदन आश्रित राजमार्ग]] (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|77}} (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|45}} (दलदले)<br> {{jct|country=NPL|NH|72}} ([[दुम्किबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|46}} (भुमही)<br> {{jct|country=NPL|NH|47}} [[सिद्धार्थ राजमार्ग]] ([[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]])<br> {{jct|country=NPL|NH|52}} ([[सालझण्डी]])<br> {{jct|country=NPL|NH|50}} (जीतपुर)<br> {{jct|country=NPL|NH|55}} [[राप्ती राजमार्ग]] ([[सतबरिया]])<br> {{jct|country=NPL|NH|58}} [[रत्न राजमार्ग]] ([[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]])<br> {{jct|country=NPL|NH|66}} [[महाकाली राजमार्ग]] ([[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]])<br> | ahn = {{Jct|country=ASIA|AH|2}} | alternate_name = | next_type = NH | next_route = 02 | previous_type = NH | previous_route = 80 | established= १९६७ }} '''महेन्द्र राजमार्ग''' वा '''राष्ट्रिय राजमार्ग ०१''' जसलाई '''पूर्व–पश्चिम राजमार्ग''' पनि भनिन्छ, नेपालको [[मधेश प्रदेश|तराई]] भौगोलिक क्षेत्र भएर जाने प्रमुख राजमार्ग हो। यो पूर्वमा [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] देखि पश्चिममा [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म फैलिएको छ र देशको सम्पूर्ण चौडाइलाई जोड्दछ। यो नेपालको सबैभन्दा लामो राजमार्ग हो र विभिन्न देशहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएको हो।<ref name="Highways in Nepal">{{cite web| url=http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| title=Highways in Nepal| publisher=Adarsha Nepal Adventure| access-date=2010-05-18| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| archive-date=2013-07-03}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130713160410/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php |date=2013-07-13 }}</ref> यस राजमार्गको नाम राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]को नामबाट राखिएको हो। == विवरण == महेन्द्र राजमार्ग प्रायः दुबैतर्फ एक-एक लेनको सडक हो। यो नेपालको पूर्वाधारको एक प्रमुख आधार हो किनभने यो बन्नुअघि पूर्व-पश्चिम यात्राका लागि [[राणा शासन]] कालमा बनेको [[हुलाकी राजमार्ग]], महँगो र सीमित हवाई यात्रा वा भारतीय रेल र बसको प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता थियो। यो राजमार्गले [[तराई]] क्षेत्रलाई पूर्वदेखि पश्चिमसम्म {{convert|1030|km}} भन्दा बढी दूरीमा पार गर्दछ।<ref name=woodhatch>{{cite book|url = https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |url-access = registration |page = [https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/450 450] |quote = Mahendra Highway. | title =Nepal handbook |year = 1999 |via = Internet Archive | work =Western Nepal p. 29, Junctions p. 44, Length p. 238, Overview p. 373, Nepalganj p. 394 -398, Terai east of Sapt Kosi p. 401, Janakpur p. 436, Eastern Nepal p. 450 | first=Tom | last=Woodhatch | publisher = Footprint Handbooks |access-date = 2010-05-18}}</ref> यसले नेपाललाई पूर्वमा [[काँकडभिट्टा]] ([[मेचीनगर नगरपालिका]]) देखि पश्चिममा महेन्द्रनगर (भीमदत्त) सम्म जोड्दछ। [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] र [[चितवन उपत्यका]] यस राजमार्गको मध्य भागमा अवस्थित छन्। यस राजमार्गमा र यसको आसपास रहेका प्रमुख गन्तव्यहरू [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]], [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[वीरगञ्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]], [[नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], र [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हुन्।<ref name="Highways in Nepal"/> महेन्द्र राजमार्गमा पर्ने अन्य सहरहरूमा [[बिर्तामोड]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[लहान नगरपालिका|लहान]], [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]], [[नारायणगढ]] र [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] पर्दछन्। यस राजमार्गको दक्षिणमा नेपाल र भारतबीचका पाँचवटा आधिकारिक सीमा नाकाहरू रहेका छन्।<ref name=woodhatch/> यस राजमार्गमा ५०० भन्दा बढी पुलहरू रहेका छन्।<ref name=":0" /> नेपालका सीमित "राजमार्गहरू" मध्ये धेरैजसोको अवस्था उपेक्षित छ। [[पृथ्वी राजमार्ग]] लगायत सबैभन्दा व्यस्त राजमार्गहरूले अत्यधिक ट्राफिक चापको समस्या झेल्नु परिरहेको छ। यो राजमार्गले [[कर्णाली प्रदेश]] बाहेक नेपालका सबै [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] भएर जान्छ। महेन्द्र राजमार्गले तराईका २० जिल्लाहरूमध्ये [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] बाहेक सबै जिल्लाहरूलाई छुन्छ। यसले दुईवटा पहाडी जिल्लाहरू [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]लाई पनि छुन्छ। यो राजमार्ग हाल संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एसियाली राजमार्ग परियोजनाको एक भाग हो।<ref name="Kamat">Kamat, Rahul [http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609 The Great Asian Highway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117233246/http://projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609|date=2010-01-17}}, Project Monitor website, 31 January 2005. Retrieved 2009-05-05</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Highway Network {{!}} goTaiping |url=https://www.gotaiping.com/asian-highway-network/ |access-date=2022-08-02 |language=en}}</ref> == इतिहास == राणा कालमा पूर्व-पश्चिम क्षेत्र जोड्ने राजमार्ग मुख्य रूपमा हुलाकी राजमार्गमा मात्र सीमित थियो। तर यो राजमार्ग पूर्ण रूपमा पक्की वा कालोपत्रे सडक थिएन। यो पश्चिममा [[राप्ती नदी]] सम्म मात्र सीमित थियो र [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] चार जिल्लालाई समावेश गरेको थिएन जुन [[नयाँ मुलुक]]को नामले प्रसिद्ध थियो।<ref name=":0" /> घना जङ्गल र उत्तर-दक्षिणतिर पुलहरू नभएका कारण नेपालीहरूलाई [[चितवन जिल्ला|चितवन]] वा नयाँ मुलुकका जिल्लाहरूमा एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जाँदा भारतीय क्षेत्र हुँदै यात्रा गर्न बाध्यता थियो।<ref name=":0" /> यो भारतमाथिको निर्भरता अन्त्य गर्नका लागि [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] ले पूर्व-पश्चिम राजमार्गको अवधारणा ल्याउएका थिए, जसको नाम उनकै नाममा राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=RAI |first=HEMLATA |date=2000-09-06 |title=The east is east, and west is west- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=10942#.Ytnu6UxBzDc |access-date=2022-07-22 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> पर्याप्त बजेटको अभावमा यो विभिन्न देशहरूको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":14">{{Cite web |last=गौतम |first=युवराज |title=राजा महेन्द्रको सपना |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html |access-date=2022-06-30 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=नेपाली}}</ref> राजा महेन्द्रले सुरुमा भारतलाई यो राजमार्ग बनाउन अनुरोध गरेका थिए। तर भारतले अस्वीकार गरेपछि [[सोभियत सङ्घ]] को सहयोग खोजिएको थियो। भारतले पनि [[ढल्केबर]] देखि बाराको पथलैया सम्मको सडक सोभियत सङ्घले बनाएको देखेर आकर्षित भएको थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title='Promising new beginning in Russia-Nepal relations' |url=https://kathmandupost.com/interviews/2015/09/30/promising-new-beginning-in-russia-nepal-relations |access-date=2022-06-30 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यसैगरी मेची–ढल्केबर (झापा देखि जनकपुर) खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो,<ref>{{Cite web |title=Agreement on Construction of East West Highway |url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6127/Agreement+on+Construction+of+East+West+Highway |access-date=2022-06-30 |website=mea.gov.in |language=english}}</ref> जबकि हेटौँडा–नारायणगढ खण्ड अमेरिकी सहयोग मार्फत [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बनाएको थियो र नारायणगढ–बुटवल खण्ड बेलायतले बनाएको थियो।<ref name=":2">{{Cite book |url=https://searchworks.stanford.edu/view/12333270 |title=UK aid for road-building in Nepal: East-West Highway |date=2012 |publisher=Adam Matthew Digital |editor-last=Adam Matthew Digital (Firm) |location=Marlborough, Wiltshire}}</ref> अन्तमा बुटवल–कोहलपुर खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":0">Pulipaka, S., NR, A. S., Harshini, M., Deepalakshmi, V. R., & Korrapati, K. (2018). India’s development assistance and connectivity projects in Nepal.</ref> वि.सं २०१९ वैशाख १ मा राजा महेन्द्रले [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] मा राजमार्गको शिलान्यास गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै |url=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns= |access-date=2022-06-30 |website=[[हाम्रो पात्रो]]}}</ref> यो राजमार्गलाई पछि राजा महेन्द्रको सम्मानमा महेन्द्र राजमार्ग नाम दिइएको थियो। यो राजमार्गले देशको समग्र सामाजिक-आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान दिएको छ।<ref>Rankin, K., Sigdel, T., Rai, L., Kunwar, S., & Hamal, P. (2017). Political economies and political rationalities of road building in Nepal. ''Studies in Nepali History and Society'', ''22''(1), 43-84.</ref><ref>Hörmann, André (2021). Mahendra highway. Salzgeber, Deutschland .</ref><ref name=":0" /> यो राजमार्गको निर्माण परियोजना २०१९ मा सुरु भएको थियो र २०५६ मा पश्चिमी खण्ड पूरा भएसँगै पूरै राजमार्ग सम्पन्न भएको थियो। हाल यो राजमार्गलाई चार लेनमा विस्तार गर्ने काम भइरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=महेन्द्र राजमार्ग चार लेन बनाइने |url=https://annapurnapost.com/news/mhendr-raajmaarg-caar-len-bnaaine-105076 |access-date=2022-07-21 |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == खण्डहरू (पूर्व देखि पश्चिम) == === मेचीनगर (काँकडभिट्टा) देखि ढल्केबर === [[File:D9rZY4FU4AAyVYl.jpg|alt=Jhapa portion of EW Highway (h01)|thumb|महेन्द्र राजमार्गको झापा खण्ड]] यो राजमार्गको खण्ड भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो। निर्माण कार्य सन् १९६६ मा सुरु भई सन् १९७१ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":0" /> [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] दक्षिण-पूर्वी नेपालमा अवस्थित छ र यो नेपाल-भारत सीमामा पर्छ। [[मेची नदी]] (महानन्दा नदीको सहायक नदी) ले सीमा बनाएको छ।<ref name="reed">{{cite book|url =https://books.google.com/books?id=lcbUIOTcE18C&q=Mahendra+Highway+Nepalganj&pg=PA361 | title = The rough guide to Nepal | work = Nepalganj p. 361, Mahendranagar p. 374, Janakpur p. 388, Kankarbhitta p. 400, Itahar p. 442 | last=David Reed, James McConnachie | year = 2002 | publisher = Rough Guides | isbn = 9781858288994 |access-date = 2010-05-18}}</ref> भारतीय खण्डमा यो सडक [[पानीट्याङ्की]], [[बागडोग्रा]] र [[सिलगढी]] हुँदै अघि बढ्छ। [[File:Koshi Barrage -00003921.jpg|alt=Koshi Barrage|left|thumb|कोशी ब्यारेज]] मेचीनगर (काँकडभिट्टा) बाट राजमार्ग {{convert|108|km}} सम्म अपेक्षाकृत सहज रूपमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] सम्म पुग्छ। मेचीनगरबाट {{convert|20|km}} पश्चिममा चारआलीमा [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जाने र बिर्तामोडमा [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] जाने सडक चोक छन्। बाटोमा खादम नदी (इटहरीबाट {{convert|10|km}} पूर्व), रातुवा नदी (दमक नजिक) लगायत थुप्रै खोलाहरू पार गर्नुपर्छ।<ref name="woodhatch" /> इटहरी सडक मिलन बिन्दु हो, जहाँबाट दक्षिणमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] (नेपाल-भारत सीमातर्फ) र उत्तरमा [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] तथा [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] जाने बाटोहरू छन्।<ref name="woodhatch" /> [[कोशी ब्यारेज]] इटहरीबाट {{convert|42.2|km}} दूरीमा छ। महेन्द्र राजमार्गले भारदह र भन्ताबारीबीच कोशी ब्यारेजमाथि पार गर्छ।<ref name="reed" /> [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] महेन्द्र राजमार्गबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ। आरक्षणको कार्यालय कुसाहमा छ, जुन राजमार्गबाट {{convert|3|km}} भित्र पर्छ।<ref name="reed" /> [[File:Under Construction Mahendra Highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग सरलाहीमा (६ लेन निर्माणाधीन)]] [[File:National highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग चन्द्रपुर, रौतहट]] === ढल्केबरदेखि हेटौँडा === महेन्द्र राजमार्ग तराईको भू–भाग हुँदै पश्चिमतर्फ अघि बढ्छ। यो राजमार्गले [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] जङ्सनभन्दा {{convert|43|km}} पूर्व [[बलान नदी]] र त्यसको {{convert|14|km}} पछि [[कमला नदी]] पार गर्दछ।<ref name=reed/> सयभन्दा बढी मन्दिरहरू भएको सहर जनकपुर, [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]]बाट {{convert|169|km}} र [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट {{convert|106|km}} को दूरीमा रहेको छ।<ref name=woodhatch/> जनकपुर महेन्द्र राजमार्गको ढल्केबर जङ्सनबाट {{convert|25|km}} दक्षिणमा पर्दछ। हिन्दु इतिहासले जनकपुरलाई प्राचीन [[मिथिला राज्य|मिथिला]]को राजधानीको रूपमा पहिचान गर्दछ।<ref name=reed/> [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]मा यो राजमार्ग [[विपी राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जुन हाल काठमाडौँलाई तराई क्षेत्रसँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हो। पथलैयामा महेन्द्र राजमार्गले [[त्रिभुवन राजपथ]]लाई भेट्छ, जुन भारतीय सीमानाका [[रक्सौल]]/[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट ३० किलोमिटर उत्तरमा पर्दछ। यस जङ्सनबाट काठमाडौँ राजमार्ग भएर {{convert|253|km}} उत्तरमा रहेको छ। यी दुई राजमार्गहरू मिलेर [[चुरे]] पार गर्दै [[चितवन उपत्यका]]को [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] पुग्छन्। यस राजमार्गको १०९ किलोमिटर लामो ढल्केबर–पथलैया खण्ड [[सोभियत सङ्घ]]ले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":1" /> यस्तै, त्रिभुवन राजपथको भाग रहेको पथलैया–हेटौँडा खण्ड भारतले सन् १९५६ मा निर्माण सम्पन्न गरेको थियो, तर यसलाई सन् १९६५ मा मात्र नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref name="woodhatch2">{{cite book |last=Woodhatch |first=Tom |url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |title=Nepal handbook |work=p. 431 |publisher=Footprint Handbooks |year=1999 |isbn=9781900949446 |page=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/431 431] |quote=Tribhuvan Highway. |access-date=18 May 2010 |url-access=registration}}</ref><ref name=":0" /> === हेटौँडादेखि नारायणगढ === हेटौँडाको बुद्ध चोकमा महेन्द्र राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ छुट्टिन्छन् र महेन्द्र राजमार्ग पश्चिमतर्फ [[नारायणगढ]] तर्फ लाग्दछ। सडकको यो खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]]को सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यो राजमार्गले टिकौली जङ्गल पार गर्दै [[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]लाई [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]सँग जोड्दछ। नारायणगढ चोकमा यो खण्ड [[मुग्लिन]] जोड्ने [[मदन आश्रित राजमार्ग]]सँग भेटिन्छ। यो खण्ड नारायणगढ स्थित [[नारायणी नदी]]को पुलमा गएर टुङ्गिन्छ। [[File:Mahendra Rajmarg0471 Butwal.JPG|thumb|बुटवलमा महेन्द्र राजमार्ग]] [[File:Pathlaiya, Nepal.jpg|thumb|[[बारा जिल्ला]]को पथलैयामा महेन्द्र राजमार्ग]] === नारायणगढदेखि बुटवल === राजमार्गको यो खण्ड [[संयुक्त अधिराज्य]] (बेलायत) को आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":2" /> [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[चुरे]]को फेदीमा [[तिनाउ नदी]]को पश्चिमी किनारमा अवस्थित छ।<ref name="woodhatch" /> बुटवलमा यो राजमार्ग [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जसले दक्षिणमा नेपाल–भारत सीमामा पर्ने [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]], [[सुनौली]], र [[महाराजगञ्ज, उत्तर प्रदेश|महाराजगञ्ज]] तथा उत्तरमा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्दछ। यो खण्ड [[नवलपरासी जिल्ला]] (पूर्व र पश्चिम) भएर जान्छ, जहाँ यस राजमार्गको मध्यविन्दु पर्दछ। यो खण्ड बुटवलको लखन थापा चोकमा गएर टुङ्गिन्छ। यसको निर्माण कार्य संयुक्त अधिराज्यको सार्वजनिक भवन र निर्माण मन्त्रालयद्वारा गरिएको थियो। ५ वर्षको अवधिमा यसको अनुमानित लागत करिब ४२.५ लाख पाउन्ड स्टर्लिङ रहेको थियो, जसमध्ये आधा अनुदान र आधा २५ वर्षमा फिर्ता गर्ने गरी ब्याजमुक्त ऋणका रूपमा उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings. |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1968/jun/20/nepal-east-west-highway}}</ref> यसको निर्माणलाई दुई खण्डमा विभाजन गरिएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |title=Film 8487 : Highway construction in Nepal during 1970s. |url=https://www.youtube.com/watch?v=p3umg6J1ibQ}}</ref> सन् १९७० मार्च १० सम्ममा निर्माण गर्नुपर्ने ७५ माइलमध्ये ३० माइल जङ्गल फँडानी र सर्भेक्षण भइसकेको थियो भने करिब १२ माइल सडक निर्माणाधीन अवस्थामा थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings1970 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1970/mar/10/nepal-east-west-highway#column_1106}}</ref> सन् १९७२ सम्ममा पश्चिमी खण्डको निर्माण सम्पन्न भई उद्घाटन गरिएको थियो भने त्यसको तीन वर्षपछि पूर्वी खण्डको काम पनि सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":3" /> === बुटवलदेखि कोहलपुर === मेची–ढल्केबर खण्ड जस्तै यो खण्ड पनि भारतको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यद्यपि, पूर्वी खण्डको काम सम्पन्न भएपछि मात्र यो खण्ड निर्माण गर्ने सम्झौता भएको थियो। यसको निर्माण सन् १९७२ मा सुरु भई सन् १९७६ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=1972-06-15 |title=Agreement Between The Government Of India And His Majesty's Government Of Nepal For The Construction of Butwal- Nepalganj Sector Of Mahendra Rajmarg |url=http://mea.gov.in/Portal/LegalTreatiesDoc/NP72B1577.pdf |website=नेपालका परराष्ट्र मन्त्रालय (भारत)}}</ref> यो खण्ड बुटवलको महेन्द्र चोकबाट पश्चिमतर्फ सुरु हुन्छ। राजमार्ग बुटवलबाट उत्तरतर्फ मोडिएर ३५० मिटरको उकालो पार गर्दै दुधवा पहाड छिचोलेर [[भित्री मधेश]]मा पर्ने देउखुरी उपत्यका प्रवेश गर्दछ। त्यसपछि यसले [[राप्ती नदी|पश्चिम राप्ती नदी]] पार गर्दछ। नदी पार गर्ने बित्तिकै (हेटौँडाबाट २९१ किमीको दूरीमा) राजमार्ग [[भालुवाङ]] पुग्छ, जहाँबाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] र [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] जिल्लाहरूका लागि छुट्छ। महेन्द्र राजमार्ग पुनः पश्चिमतर्फ मोडिएर देउखुरी उपत्यका हुँदै राप्ती नदीको तल्लो तटीय क्षेत्र पछ्याउँदै अघि बढ्छ। भालुवाङबाट २७ किमी पश्चिममा रहेको [[लमही नगरपालिका|लमही]]बाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[दाङ उपत्यका]], [[दाङ विमानस्थल]] र [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] सहरका लागि जान्छ। लमहीबाट ३५ किमी अगाडि बढेपछि [[राप्ती राजमार्ग]] सुरु हुन्छ, जसले उत्तरतर्फ [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] जिल्लाहरूलाई जोड्दछ। === कोहलपुरदेखि महेन्द्रनगर === हेटौँडाबाट ४२८ किलोमिटर पश्चिममा रहेको [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]], एउटा महत्त्वपूर्ण विन्दु हो। यहाँबाट दक्षिणतर्फ {{convert|13|km}} को दूरीमा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] र भारतीय सीमा पर्दछ भने उत्तरतर्फ [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] जाने सडक रहेको छ। कोहलपुरबाट राजमार्ग कुसुम–इलाका जङ्गल भएर अघि बढ्छ, जसलाई [[बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को सम्भावित विस्तार क्षेत्रको रूपमा हेरिएको छ।<ref name="reed" /> [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]]मा [[कर्णाली नदी]] पार गरेपछि राजमार्ग पश्चिमतर्फ भारतको सिमानामा रहेको [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म पुग्छ र [[महाकाली नदी]]को ब्यारेज पार गर्दछ। चिसापानी र भीमदत्तबीचको सडक खण्डको अवस्था केही कमजोर रहेको छ। भीमदत्तबाट भारतको [[उत्तराखण्ड]]को पहिलो सहर [[बनबसा]]सम्म {{convert|4|km}} को विस्तार सडक रहेको छ।<ref name="reed" /> साथै, महेन्द्रनगर–टनकपुर लिङ्क रोडले यस राजमार्गलाई टनकपुर ब्यारेजसँग जोड्दछ। यस खण्डमा जम्मा २२ वटा पुलहरू रहेका छन्, जसको निर्माण कार्य सन् १९९६ मा सुरु भई सन् २००० मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>Jayanta Kumar Ray, India’s Foreign Relations, 1947–2007 (New Delhi: Routledge, 2011), p. 451.</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=onyAfyzvuXYC&dq=kohalpur+mahakali+section+mahendra+highway+india&pg=PA214 |title=Relations of NDA and UPA with Neighbours |date=2010 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-212-1060-7 |pages=214 |language=en}}</ref> == प्रमुख विन्दुहरू == {| class="wikitable" |+ {{Jct|country=NPL|NH|01}} (महेन्द्र राजमार्ग) |- ! प्रदेश !! जिल्ला !! मिलन–स्थान !! किमी (माइल) |- |rowspan="3"|[[कोशी प्रदेश]] ||[[झापा जिल्ला|झापा]]|| ⬇ [[मेची पुल]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|02}}–चारआली<br>{{Jct|country=NPL|NH|04}}–[[बिर्तामोड]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|07}}–[[सुरुङ्गा]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|09}}–दोमुखा<br>{{Jct|country=NPL|NH|76}}–[[दमक]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|78}}–[[उर्लाबारी]]||{{convert|0|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|12|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|21|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|29|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|32|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|53|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|56|km|mi|2|abbr=on}} |- | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|08}}–[[इटहरी]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|07}}–झुम्का </span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[लौकही]]|| {{convert|93|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|101|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|119|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|16}}–कदमहा चोक||{{convert|151|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|152|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|193|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="5"|[[मधेश प्रदेश]]|| [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[लहान नगरपालिका|लहान]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–चोहर्वा <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|80}}–बस्तीपुर चोक</span> ||{{convert|197|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|219|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|225|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|234|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] ||<span style="background-color:#ffdead"> {{Jct|country=NPL|NH|79}}–गोदार</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|30}}–धारापानी <br>{{Jct|country=NPL|NH|22}}–[[ढल्केबर]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|26}}–जमुनीबास <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|24}}–लालगढ</span> ||{{convert|241|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|249|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|258|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|261|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|266|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|13}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] <br> {{Jct|country=NPL|NH|28}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|32}}–नवलपुर||{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|301|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]|| {{Jct|country=NPL|NH|36}}–[[चन्द्रनिगाहपुर]] ||{{convert|328|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[बारा जिल्ला|बारा]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|33}}–[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] </span><br>{{Jct|country=NPL|NH|35}}–मनमत <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–पथलैया||{{convert|350|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|359|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|369|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="2"| [[बागमती प्रदेश]]||[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|09}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]||{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[चितवन जिल्ला|चितवन]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|42}}–[[भण्डारा]]</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–गोन्द्राङ <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–हाकिम चोक, पुलचोक <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–[[नारायणगढ]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–नारायणगढ||{{convert|453|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|474|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|476|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[नवलपुर जिल्ला|नवलपरासी पूर्व]]|| {{Jct|country=NPL|NH|45}}–डण्डा <br>{{Jct|country=NPL|NH|72}}–[[दुम्किबास]]|| {{convert|503|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|539|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="7"|[[लुम्बिनी प्रदेश]]||[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी पश्चिम]]||{{Jct|country=NPL|NH|46}}–भुमही||{{convert|565|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]]|| {{Jct|country=NPL|NH|47}}–[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|52}}–[[सालझण्डी]]||{{convert|593|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|619|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]]|| {{Jct|country=NPL|NH|50}}–जितपुर <br>{{Jct|country=NPL|NH|51}}–गोरुसिङ्गे||{{convert|625|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|639|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]]||{{Jct|country=NPL|NH|71}}–[[भालुवाङ]]|| |- |[[दाङ जिल्ला|दाङ]]||{{Jct|country=NPL|NH|53}}–[[भालुवाङ]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|54}}–[[लमही नगरपालिका|लमही]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|55}}–अमेलिया|| |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]]||{{Jct|country=NPL|NH|58}}–[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]|| |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]]|| {{Jct|country=NPL|NH|59}}–भुरीगाउँ|| |- |rowspan="2"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]||[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]|| {{Jct|country=NPL|NH|62}}–[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|65}}–स्याउली बजार <br>{{Jct|country=NPL|NH|66}}–[[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[दैजी]]|| |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|67}}–गड्डाचौकी <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–गड्डाचौकी || |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 8r64jrgd0diw1mwmtr0g5mws1pp9glj 0 7306 1352303 1176567 2026-04-23T08:44:22Z Symphonicallyu 77742 1352303 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writing system | name = टाकरी | altname = {{Script|Takr|𑚔𑚭𑚊𑚤𑚯}} | sample = Takri Varnamala.png | type = [[अक्षरात्मक लिपि]] | languages = [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[काँगडी भाषा|काँगडी]], [[चम्बयाली भाषा|चम्बयाली]], [[मण्डियाली भाषा|मण्डियाली]], [[बिलासपुरी भाषा|बिलासपुरी]], [[कुलुई भाषा|कुलुई]], [[भटियाली भाषा|भटियाली]], [[चुराही भाषा|चुराही]], [[किश्तवाडी भाषा|किश्तवाडी]], [[गदी भाषा|गदी]], [[महासुई पहारी|महासुई]], [[पाङ्गवाली भाषा|पाङ्गवाली]], [[भद्रवाही भाषा|भद्रवाही]], [[संस्कृत]] | time = १६औँ शताब्दी वर्तमान सम्म | region = भारत, पाकिस्तान | fam1 = [[ब्राह्मी लिपि]] | fam2 = [[गुप्त लिपि|गुप्त]] | fam3 = [[शारदा लिपि|शारदा]] | fam4 = देवशेषा-टङ्करी }} '''टाकरी लिपि''' [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी लिपि परिवार]]को एक [[अक्षरात्मक लिपि]] हो।<ref>{{Cite book|last=Ireland|first=Royal Asiatic Society of Great Britain and|url=https://books.google.com/books?id=TPgAAAAAYAAJ&q=Jammu+Takri&pg=PA67|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|date=1834|publisher=Cambridge University Press for the Royal Asiatic Society|language=en}}</ref> यो पहिले [[कश्मीरी भाषा]]का लागि प्रयोग गरिएको [[शारदा लिपि]]बाट जन्मिएको थियो। यो लण्डा लिपिको भगिनी लिपि हो। यसको अर्को रूप डोगरा टाकरी (जसलाई डोगरा अख्खर पनि भनिन्छ) [[जम्मु|जम्मु क्षेत्र]]मा कार्यरत छ। [[हिमाचल प्रदेश]] भरमा टाकरी लिपिका धेरै प्रजातिहरू छन्। सन् १९४० को अन्त सम्म, लिपि को रूपान्तरित संस्करण [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू र कश्मीर]] राज्यमा [[डोगरी भाषा|डोगरी]] लेख्नको लागि आधिकारिक लिपि थियो। इतिहास भरि, अहिले हिमाचल प्रदेश बनेका विभिन्न राज्यहरूले आफ्नो अभिलेख कायम राख्न आफ्नै विविधता प्रयोग गरे। हिमाचल प्रदेशको सिरमौर र जौनसार-बावर क्षेत्रमा प्रयोग हुने टाकरी लिपिमा केही भिन्नता छ।<ref>{{Cite web |title=Proposal to encode Takri script by Anshuman Pandey |url=https://www.unicode.org/L2/L2009/09111-takri.pdf}}</ref> == इतिहास == [[शारदा लिपि]]को देवशेष चरण मार्फत १४औँ-१८औँ शताब्दीमा विकास भएको टाकरी वर्णमाला मुख्यतया पहाडी राज्यहरू जस्तै [[चम्बा जिल्ला|चम्बा]] र वरपरका क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। स्थानीय टाकरी संस्करणहरूले पन्जाब पहाडी राज्यहरूमा आधिकारिक लिपिको स्थिति प्राप्त गर्यो, र १९औँ शताब्दीसम्म प्रशासनिक र साहित्यिक दुवै उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो। सन् १९४८ पछि, जब हिमाचल प्रदेश एक प्रशासनिक इकाईको रूपमा स्थापित भयो, स्थानीय टाकरी संस्करणहरू [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] द्वारा प्रतिस्थापित गरियो।<ref name="sharada">{{cite web |last1=Pandey |first1=Anshuman |date=2009-03-25 |title=N3545: Proposal to Encode the Sharada Script in ISO/IEC 10646 |url=https://unicode.org/L2/L2009/09074r-n3595-sharada.pdf |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}</ref> टाकरी आफैँ ऐतिहासिक रूपमा [[पश्चिमी हिमालय]]मा धेरै [[पश्चिमी पहाडी भाषा परिवार|पश्चिमी पहारी भाषाहरू]] लेख्न प्रयोग भएको छ, जस्तै गद्दी वा गड्की (गड्डी जातीय समूहको भाषा), [[किश्तवाडी भाषा|किश्तवाडी]] (एक भाषा, वा सम्भवतः कश्मीरीको उच्च विचित्र बोली, मा बोलिने। [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू कश्मीर]]को किश्तवार क्षेत्र) र [[चम्बयाली भाषा|चम्बयाली]] (हिमाचल प्रदेशको चम्बा क्षेत्रको भाषा)। काँगडा र बिलासपुरका क्षेत्रहरू सहित हिमाचल प्रदेशका विभिन्न भागहरूमा व्यापार अभिलेख र सञ्चारका लागि टाकरी सबैभन्दा प्रचलित लिपि हुन्थ्यो। देवनागरीमा परिवर्तन [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता]]को प्रारम्भिक दिनहरूमा पत्ता लगाउन सकिन्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/specials/india-interior/himachal-pradeshs-lipis-breathing-new-life-into-forgotten-scripts/article28725663.ece|title=Takri in Land Dispute in Bilaspur}}</ref> [[चित्र:Tkalp.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:Tkalp.png|केन्द्र|अङ्गुठाकार|329x329पिक्सेल|मानकीकृत टाकरीको वर्णमाला]] == पुनर्जागरण == टाकरी अप्रचलित भएदेखि, हिमाचल प्रदेशमा लिपिलाई पुनर्जीवित गर्ने छिटपुट प्रयासहरू भएका छन्।<ref>{{Cite web |date=16 February 2006 |title=Ancient scripts of Indian Mountains fights for survival - Zee News |url=http://zeenews.india.com/home/ancient-script-of-indian-mountains-fights-for-survival_275913.html |access-date=2017-01-09}}</ref> पछिल्लो समय हिमाचलीहरूलाई लिपि सिकाउने प्रयासहरू भएका छन्। राष्ट्रिय पाण्डुलिपि मिशन योजना अन्तर्गत हिमाचल प्रदेश सरकारले पाण्डुलिपि संसाधन केन्द्र स्थापना गरेको छ र वर्तमानसम्म टाकरीमा भएका १.२६ लाख (१,२६,०००) पाण्डुलिपिहरू सूचीकृत भई डिजिटलाइज गर्ने निर्णय गरेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/shimla/Himachal-makes-efforts-to-save-its-cultural-heritage/articleshow/53794457.cms|title=Himachal makes efforts to save its cultural heritage|last=Bodh|first=Anand|date=21 August 2016|work=Times of India}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू]] tcmvc8c1byp0j5gbd09dgjh4ql7kxh1 0 8415 1352271 1350272 2026-04-23T01:15:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352271 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक प्रमुख साम्यवादी राजनीतिक दल}} {{For multi|नेपालका अन्य कम्युनिस्ट पार्टीहरू|नेपालका साम्यवादी दलहरूको सूची|माओवादी केन्द्रबाट फुटेर बनेका वा अन्य माओवादी घटकहरू|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)}} {{Infobox political party | name = | native_name = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) | flag = Flag of the Communist Party of Nepal (Maoist).svg | logo = Logo of the Communist Party of Nepal (Maoist Centre).svg | foundation = {{ubli| २०५१: नेकपा (एकता केन्द्र) को रूपमा| २०५२: नेकपा (माओवादी) | २०६५: एकीकृत नेकपा (माओवादी) | २०७३: नेकपा (माओवादी केन्द्र)| २०७७ फागुन २३: (दोस्रो पटक पुनर्जीवित)}} | founder = [[पुष्पकमल दाहाल]], [[बाबुराम भट्टराई]] | ideology = [[साम्यवाद]], [[मालेमावाद र प्रचण्डपथ]], [[वामपन्थी राष्ट्रवाद]] | headquarters = पेरिसडाँडा, [[कोटेश्वर]], [[काठमाडौँ]] | split = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकता केन्द्र)]] | blank1_title = सैन्य दस्ता | blank1 = [[जनमुक्ति सेना, नेपाल]] {{nowrap|(शान्ति सम्झौता पश्चात् विघटित)}} | dissolved = २०७५ जेठ ३ (पहिलो पटक)<br />२०८२ कार्तिक १८ (दोस्रो पटक) | successor = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेकपा]] (पहिलो पटक; २०७५–२०७७)<br /> [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] (दोस्रो पटक; बहुमत पक्ष) <br/> [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]] (अल्पमत पक्ष) | country = नेपाल | colours = {{colorbox|#ca0000}} रातो | slogan = "राज्यको प्रतिक्रियावादी शासनसत्तालाई ध्वस्त गर्दै जनवादी राज्यसत्ता स्थापनाको सङ्घर्षको बाटोमा अगाडि बढौं" | position = [[उग्र-वामपन्थी]]<ref>{{Cite book|title=Nepali Journal of Contemporary Studies|date=2007|publisher=Nepal Centre for Contemporary Studies|volume=7|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sajjad|first=Tazreena|title=Transitional Justice in South Asia: A Study of Afghanistan and Nepal|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-98201-0|pages=36|language=en}}</ref> | affiliation1_title = मोर्चा | affiliation1 = [[समाजवादी मोर्चा (नेपाल)|समाजवादी मोर्चा]]<ref>{{cite web | url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/19/socialist-front-comprising-four-leftist-parties-announced | title=Socialist Front comprising four leftist parties announced }}</ref> | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Hammer and sickle.svg|class=skin-invert|100px]] | website = {{URL|https://cpnmc.org}} }} {{communism in Nepal}} {{Maoism sidebar}} '''नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)''' संक्षिप्तमा '''नेकपा (माओवादी केन्द्र)''' वा '''नेकपा (माके)''', नेपालको एक प्रमुख राजनीतिक दल थियो।<ref>{{Cite web |title=Socialist Front comprising four leftist parties announced |url=http://kathmandupost.com/politics/2023/06/19/socialist-front-comprising-four-leftist-parties-announced |access-date=2023-07-17 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> केन्द्रीय समितिले आठ अन्य कम्युनिस्ट पार्टी र समूहहरूसँग एकता गरी '''नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी''' बनाउने घोषणा गरेपछि यो दल स्वतः विघटित भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=माओवादी र समाजवादीसहितको एकता घोषणा कात्तिक २० गते गर्ने निर्णय |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1794235/decision-to-hold-unity-meeting-with-maoists-and-socialists-on-kartik-20 |access-date=२०८२-०७-१७ |website=Online Khabar |language=नेपाली}}</ref> अर्कोतर्फ, पार्टीका सह-महासचिव [[जनार्दन शर्मा]]को नेतृत्वमा रहेको र राम कार्की, अञ्जना विशङ्खे र [[सुदन किराँती]] सम्मिलित एउटा समूहले पार्टी नेतृत्वले आफ्नो वैचारिक आधार छाडेर "नेतृत्वको म्युजिकल चेयर" मा लागेको आरोप लगाउँदै '''प्रगतिशील अभियान, नेपाल''' गठन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=जनतालाई चामल चाहिएको छ, दर्शन ख्वाएर काम छैन : सुदन किराँती |url=https://khabarhub.com/2025/04/874588/ |access-date=२०८२-०१-२१ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> [[पुष्पकमल दाहाल]]ले यसको स्थापनादेखि नै पार्टीको नेताको रूपमा रहेका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा ३२ सिट जितेर यो दल तेस्रो ठूलो संसदीय दलको रूपमा रहेको थियो। दाहालले वि.सं. २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनपछि सत्तारुढ गठबन्धनको तर्फबाट वि.सं. २०८१ असारसम्म करिब १.५ वर्ष नेपालको प्रधानमन्त्रीको रूपमा कार्य गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Dahal sworn in as prime minister |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/26/dahal-sworn-in-as-prime-minister |access-date=२०७९-०९-११ |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> यसअघि पार्टीले वि.सं. २०६५ र २०७३ मा दाहालको नेतृत्वमा र वि.सं. २०६८ मा [[बाबुराम भट्टराई]]को नेतृत्वमा गरी तीन पटक सरकारको नेतृत्व गरिसकेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/16/world/asia/16nepal.html|title=Nepal Elects a Maoist to Be the Prime Minister|last1=Pokharel|first1=Tilak|date=2008-08-15|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/Prachanda-is-new-Nepal-PM/article14549333.ece|title=Prachanda is new Nepal PM|agency=PTI|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14700892|title=Baburam Bhattarai elected prime minister of Nepal|date=2011-08-28|work=BBC News}}</ref> यो दल वि.सं. २०५१ मा यसको माउ पार्टी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकता केन्द्र)]] को नाममा स्थापना भएको थियो; वि.सं. २०५२ मा यसको नाम परिवर्तन गरी '''नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)''' राखिएको थियो। वि.सं. २०६५ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकता केन्द्र–मसाल)]] र यसको चुनावी मोर्चा [[जनमोर्चा नेपाल]]सँग एकता भएपछि एकीकृत पार्टीलाई '''एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)''' को नामले चिनिन थालेको थियो। विभिन्न टुक्रिएका समूहहरूसँगको एकता पछि वि.सं. २०७३ मा यो पार्टी हालको अवस्थामा आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/6573327.html|title=Nepali leading CPN-M unified with minor communist party – People's Daily Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-05-19/ten-maoist-parties-merge-to-form-cpn-maoist-centre.html|title=Ten Maoist parties merge to form CPN Maoist Centre}}</ref> वि.सं. २०७५ जेठ ३ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] सँग मिलेर '''नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी''' गठन भएपछि यो दल विघटित भएको थियो; यद्यपि, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी नामको दाबी गर्ने [[ऋषि कट्टेल]]को पक्षमा सर्वोच्च अदालतले फैसला गरेपछि वि.सं. २०७७ फागुन २३ मा यो दल पुनर्जीवित भएको थियो।<ref name=":6">{{Cite web|title=Nepal's 2 major parties merge to form Nepal Communist Party – Xinhua|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-05/18/c_137187121.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109034125/http://www.xinhuanet.com/english/2018-05/18/c_137187121.htm |date=2020-11-09 }}</ref><ref name="abi">{{cite web |last1=Ghimire |first1=Yubaraj |date=8 March 2021 |title=Nepal top court quashes 2018 formation of ruling Nepal Communist Party |url=https://indianexpress.com/article/world/nepal-top-court-quashes-2018-formation-of-ruling-nepal-communist-party-7218809/ |access-date=२०७७-११-२४ |website=The Indian Express}}</ref> वि.सं. २०७८ मङ्सिर सम्ममा पार्टीले ७,५०,००० सदस्यहरू रहेको दाबी गरेको थियो, जसले गर्दा यो सदस्यताका आधारमा नेपालको तेस्रो ठूलो पार्टी बनेको थियो।<ref name="members">{{Cite news |last=Adhikari |first=Ashok |date=8 December 2021 |title=जनाधार बलियो बनाउँदै दल |pages=1 |work=Gorkhapatra |location=नेपाल|url=https://beta.gorkhapatraonline.com/ArchiveNewsFile/61aff9d050832_gopa_pdf.pdf |access-date=२०७८-०८-२२}}</ref> == इतिहास == == विचारधारा == == दलमा महिला सहभागीता == == आलोचना == == टुक्रिएका समूहहरू == == चुनावी प्रदर्शन == {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white"|नेता ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white"|सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white"|स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white"|नतिजा |- !style="background-color:#ca0000; color:white"|सङ्ख्या !style="background-color:#ca0000; color:white"|% !style="background-color:#ca0000; color:white"|+/– !style="background-color:#ca0000; color:white"|सङ्ख्या !style="background-color:#ca0000; color:white"|+/– |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |३१,४४,२०४ |२९.२८ | |{{Infobox political party/seats|220|575|#ca0000}} | |प्रथम |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०७०|२०७०]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१४,३९,७२६ |१५.२१ |{{Decrease}} १४.०७ |{{Infobox political party/seats|80|575|#ca0000}} |{{Decrease}} १४० |{{Decrease}} तेस्रो |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१३,०३,७२१ |१३.६६ |{{Decrease}} १.५५ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|53|275|#ca0000}} |{{Decrease}} २७ |{{Steady}} तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]]{{efn|[[नेपाल समाजवादी पार्टी]]सँगको संयुक्त गठबन्धनमा।}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] |११,७५,६८४ |११.१३ |{{Decrease}} २.५३ |{{Infobox political party/seats|32|275|#ca0000}} |{{Decrease}} २१ |{{Steady}} तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} {{Notelist}} === प्रादेशिक निर्वाचन परिणामहरू === ==== कोशी प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |२,०६,७८१ |११.९१ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|15|93|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,८१,२४५ |९.५४ |{{Decrease}} २.३७ |{{Infobox political party/seats|13|93|#ca0000}} |{{Decrease}} २ |{{Nochange}} तेस्रो |{{yes2|बाह्य समर्थन}} |} ==== मधेस प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |rowspan="2"|[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|२,४९,७३४ |rowspan="2"|१६.२५ | rowspan="2" bgcolor="lightgray" | |rowspan="2"|{{Infobox political party/seats|11|107|#ca0000}} |rowspan="2" bgcolor="lightgray"| |rowspan="2"|पाँचौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,८०,८६० |८.६७ |{{Decrease}} ७.५८ |{{Infobox political party/seats|8|107|#ca0000}} |{{Decrease}} ३ |{{Decrease}} छैटौँ |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} ==== बागमती प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |३,१६,८७६ |१६.७५ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|23|110|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |२,८५,२७६ |१४.७३ |{{Decrease}} २.०२ |{{Infobox political party/seats|21|110|#ca0000}} |{{Decrease}} २ |{{Decrease}} तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} ==== गण्डकी प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |१,१९,५२८ |१२.४९ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|12|60|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,१६,९४५ |११.८६ |{{Decrease}} ०.६३ |{{Infobox political party/seats|8|60|#ca0000}} |{{Decrease}} ४ |{{Nochange}} तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} ==== लुम्बिनी प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |२,३९,२८१ |१४.८४ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|20|87|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,९८,४५० |१०.५२ |{{Decrease}} ४.३२ |{{Infobox political party/seats|9|87|#ca0000}} |{{Decrease}} ११ |{{Decrease}} तेस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} ==== कर्णाली प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |१,१७,२९८ |२३.७४ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|14|40|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,३७,६२९ |२३.८२ |{{Increase}} ०.०८ |{{Infobox political party/seats|13|40|#ca0000}} |{{Decrease}} १ |{{Nochange}} दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} ==== सुदूरपश्चिम प्रदेश ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |निर्वाचन ! colspan="3" style="background-color:#ca0000; color:white" |मत ! colspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |सिट ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:#ca0000; color:white" |नतिजा |- ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |% ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– ! style="background-color:#ca0000; color:white" |सङ्ख्या ! style="background-color:#ca0000; color:white" |+/– |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |१,४२,७०२ |१८.०४ |bgcolor="lightgray"| |{{Infobox political party/seats|14|53|#ca0000}} |bgcolor="lightgray"| |दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |१,२१,४३१ |१३.५५ |{{Decrease}} ४.४९ |{{Infobox political party/seats|11|53|#ca0000}} |{{Decrease}} ३ |{{Nochange}} दोस्रो |{{yes2|संयुक्त सरकार}} |} == नेतृत्व == == भातृ सङ्गठहरू == == यो पनि हेर्नुहोस् == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{official website}} *[http://lesmaterialistes.com/english/nepal-timeline नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)को इतिहास र वक्तव्य] *[http://espresso.repubblica.it/dettaglio/Prachanda:%20Our%20Revolution%20Won/1431107 प्रचण्डसँग एस्प्रेसोको अन्तर्वार्ता: हाम्रो क्रान्तिले जित्यो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110093436/http://espresso.repubblica.it/dettaglio/Prachanda:%20Our%20Revolution%20Won/1431107 |date=2008-01-10 }} नोभेम्बर २००६ *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4707482.stm बीबीसीको प्रचण्डसँगको अन्तर्वार्ता] *[https://web.archive.org/web/20050426044133/http://insof.org/politics/14dwa_interv_bb बाबुराम भट्टराईसँगको अन्तर्वार्ता] ''वासिङ्टन टाइम्स'', २०५९ मङ्सिर २८ {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका साम्यवादी दलहरू]] ojwox8mx0uftcfg8orpahaxtpjpqrby 0 10852 1352249 1350838 2026-04-22T17:25:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352249 wikitext text/x-wiki {{Infobox territory | name = कालापानी क्षेत्र | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[विवादित क्षेत्र]] | nickname = | motto = | image = | image_size = 300px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttarakhand#Nepal Sudurpashchim Province | pushpin_map_alt = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|30.214|80.984|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | pushpin_map_caption = {{OSM Location map | coord = {{coord|30.22|80.98}} | float = right | zoom = 11 | width = 250 | height = 250 | caption = {{center|कालापानी क्षेत्र कालापानी नदी बेसिनको दक्षिणी आधा भाग हो}} | nolabels = 1 | map-data = Q1499 | mark-coord1 = {{coord| 30.2328|81.0284}} | mark1 = Mountain pass 12x12 se.svg | mark-size1 = 12 | label1 = लिपुलेक |labela1 = भञ्ज्याङ | label-size1 = 10 | label-color1 = hard red | label-pos1 = right | label-offset-x1 = 0 | label-offset-y1 = -5 | mark-title1 = [[लिपुलेक भञ्ज्याङ]] | mark-description1 = चीन-भारत सीमाको बिन्दु | mark-coord2 = {{coord|30.2234|80.9123}} | mark2 = Red pog.svg | mark-size2 = 6 | label2 = कालापानी |labela2 = गाउँ | label-size2 = 10 | label-color2 = hard red | label-pos2 = bottom |label-offset-x2 = -8 |label-offset-y2 = 0 | mark-title2 = कालापानी गाउँ | mark-description2 = | mark-coord3 = {{coord|30.22738|80.92062}} | mark3 = Red pog.svg | mark-size3 = 6 | label3 = क्याम्प |labela3=ग्राउन्ड | label-size3 = 10 | label-color3 = hard red | label-pos3 = top |label-offset-x3 = -15 |label-offset-y3 = 2 | mark-title3 = कालापानी क्याम्पिङ ग्राउन्ड | mark-description3 = | mark-coord4 = {{coord|30.1860407|80.8515430}} | mark4 = Red pog.svg | mark-size4 = 6 | label4 = गुन्जी | label-size4 = 10 | label-color4 = hard red | label-pos4 = top |label-offset-x4 = 0 |label-offset-y4 = 0 | mark-title4 = [[गुन्जी, उत्तराखण्ड|गुन्जी]] | mark-description4 = | mark-coord5 = {{coord|30.1795|80.9417}} | mark5 = Blue Fire.svg | mark-size5 = 12 | label5 = पी. ६१७२ | label-size5 = 10 | label-color5 = hard blue | label-pos5 = bottom |label-offset-x5 = -4 |label-offset-y5 = 0 | mark-title5 = पी. ६१७२ | mark-description5 = भारत-नेपाल सीमाको चुचुरो (६,१७२ मि.) | mark-coord6 = {{coord|30.1969443|81.0327243}} | mark6 = Blue Fire.svg | mark-size6 = 12 | label6 = ॐ पर्वत | label-size6 = 10 | label-color6 = hard blue | label-pos6 = top |label-offset-x6 = -28 |label-offset-y6 = 5 | mark-title6 = ॐ पर्वत | mark-description6 = भारत-नेपाल सीमाको चुचुरो (५,५९० मि.) | mark-coord7 = {{coord|30.1941715|81.0397054}} | mark7 = Mountain pass 12x12 ne.svg | mark-size7 = 12 | label7 = टिङ्कर |labela7 = भञ्ज्याङ | label-size7 = 10 | label-color7 = hard red | label-pos7 = right |label-offset-x7 = 0 |label-offset-y7 = -5 | mark-title7 = टिङ्कर भञ्ज्याङ | mark-description7 = चीन-नेपाल सीमाको भञ्ज्याङ | mark-coord10 = {{coord|30.23565|80.94821}} | mark10 = AS-rzeka-icon.svg | mark-size10 = 11 | label10 = कालापानी |labela10 = नदी | label-size10 = 10 | label-color10 = hard blue | label-pos10 = right |label-offset-x10 = 0 |label-offset-y10 = -12 | mark-title10 = कालापानी नदी | mark-description10= यसलाई लिपु गाड पनि भनिन्छ, कालीको मुहान | mark-coord11 = {{coord|30.2425|81.0022}} | mark11 = AS-rzeka-icon.svg | mark-size11 = 11 | label11 = लिपु | labela11 = गाड | label-size11 = 10 | label-color11 = hard blue | label-pos11 = top |label-offset-x11 = -5 |label-offset-y11 = 0 | mark-title11 = लिपु गाड | mark-description11 = कालापानी नदीको माथिल्लो तटीय क्षेत्र | mark-coord20 = {{coord|30.26|80.68}} | mark20 = red pog.svg | mark-size20 = 0 | label20 = कुमाउँ |labela20 = (भारत) | label-size20 = 14 | label-color20 = dark grey | label-pos20 = top |label-offset-x20 = 0 |label-offset-y20 = 0 | mark-title20 = [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] | mark-description20 = [[उत्तराखण्ड]]को भाग | mark-coord21 = {{coord|30.08|80.95}} | mark21 = red pog.svg | mark-size21 = 0 | label21 = नेपाल | label-size21 = 14 | label-color21 = dark grey | label-pos21 = top |label-offset-x21 = 0 |label-offset-y21 = 0 | mark-title21 = [[नेपाल]] | mark-description21 = | mark-coord22 = {{coord|30.40|80.85}} | mark22 = red pog.svg | mark-size22 = 0 | label22 = तिब्बत |labela22 = (चीन) | label-size22 = 14 | label-color22 = dark grey | label-pos22 = top |label-offset-x22 = 0 |label-offset-y22 = 0 | mark-title22 = [[तिब्बत]] | mark-description22 = चीनको स्वायत्त क्षेत्र }} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[भारत]]<br/>[[नेपाल]]द्वारा विवादित | established_title = स्थापना | established_date = {{circa|१८६५}} | founder = [[ब्रिटिस राज]] | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = सीमा सुरक्षा | governing_body = [[भारत तिब्बत सीमा प्रहरी]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/chinese-threat-of-entering-uttarakhand-s-kalapani-area-should-not-be-taken-lightly-experts/story-DVwye0tu5pRkDpcjSFkAuK.html|title=Why Kalapani is crucial and the Chinese threat should not be taken lightly|date=9 August 2017|website=हिन्दुस्तान टाइम्स|quote=कालापानी पहाडी राज्यको पिथौरागढ जिल्लामा रहेको ३५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल हो जुन भारत तिब्बती सीमा प्रहरीको नियन्त्रणमा छ।}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=Alok/> | area_total_km2 = ३५ | elevation_max_m = ६१८० | elevation_min_m = ३६५० | population_total = ५०–१०० | utc_offset1 = +५:३० | website = | footnotes = }} '''कालापानी क्षेत्र''' भारतको प्रशासनिक नियन्त्रणमा रहेको एक विवादित क्षेत्र हो। यसलाई भारतले [[उत्तराखण्ड]] राज्यको [[कुमाउँ मण्डल]] अन्तर्गत [[पिथौरागढ जिल्ला]]को भाग मान्दछ,{{sfnp|Manzardo, Dahal & Rai, The Byanshi|1976|loc=p.&nbsp;90, Fig.&nbsp;1}}<ref name="line of control">K. C. Sharad, [http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_213.pdf Kalapani's new 'line of control'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328001415/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_213.pdf |date=2023-03-28 }}, Nepali Times, 10 September 2004, p.&nbsp;6</ref> तर सन् १९९७ देखि [[नेपाल भारत सीमा|नेपालले पनि यस क्षेत्रमा आफ्नो दाबी]] गर्दै आएको छ।<ref name=ours>{{citation |url=https://www.economist.com/asia/1998/07/02/its-ours |title=It's ours |magazine=The Economist |date=4 July 1998 |id={{ProQuest|224086466}}}}</ref><ref name="dark waters">Ramananda Sengupta, Akhilesh Upadhyay, [https://www.outlookindia.com/magazine/story/in-dark-waters/205875 In Dark Waters], Outlook, 20 July 1998.</ref> नेपालको दाबी अनुसार यो क्षेत्र [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]को [[दार्चुला जिल्ला]]मा पर्दछ।<ref name="The Print bone of contention">{{cite news |title=Why Kalapani is a bone of contention between India and Nepal |last=Shukla |first=Srijan |date=11 November 2019 |newspaper=ThePrint |url=https://theprint.in/theprint-essential/why-kalapani-is-a-bone-of-contention-between-india-and-nepal/317926/}}</ref> यो क्षेत्र हिमालयमा ३,६०० देखि ५,२९० मिटरको उचाइमा अवस्थित '''कालापानी नदी'''को [[जलाधार]] क्षेत्रको एक भाग हो, जुन [[काली नदी (उत्तराखण्ड)|काली नदी]]को मुहानमध्ये एक हो। कालापानी उपत्यका र यसको माथिल्लो भागमा रहेको [[लिपुलेक भञ्ज्याङ]] प्राचीन तीर्थस्थल [[कैलास पर्वत|कैलास]]–[[मानसरोवर]] जाने भारतीय मार्गको रूपमा रहेको छ। यो कुमाउँका [[भोटिया]] र नेपालको [[टिङ्कर]] उपत्यकाका बासिन्दाहरूका लागि तिब्बतसँग व्यापार गर्ने परम्परागत मार्ग पनि हो।{{sfnp|Chatterjee, The Bhotias of Uttarakhand|1976|pp=4–5}}{{sfnp|Manzardo, Dahal & Rai, The Byanshi|1976|p=85}} यस क्षेत्रमा काली नदीले भारत र नेपालबीचको सीमा बनाउँछ। तर, भारतको भनाइ अनुसार नदीको मुहान सीमामा समावेश छैन र यहाँ सीमा जलाधार विभाजक रेखाको आधारमा तय हुन्छ।<ref name=Alok>{{harvp|Gupta, The Context of New-Nepal|2009}}</ref> यो अडान सन् १८६५ को [[ब्रिटिस भारत]]को समयदेखिको हो।<ref name="District Almora map">{{harvp|Manandhar & Koirala, Nepal-India Boundary Issue|2001|pp=3–4}}</ref><ref name="Almora British territory">{{harvp|Atkinson, Himalayan Gazetteer, Vol. 3, Part 2|1981|pp=381–382}} and {{harvp|Walton, Almora District Gazetteer|1911|p=253}}</ref> नेपालको यस क्षेत्रको नजिकै अर्को भञ्ज्याङ छ, जसलाई '''टिङ्कर भञ्ज्याङ''' (वा "टिङ्कर लिपु") भनिन्छ।{{efn|नेपाली विश्लेषक बुद्धिनारायण श्रेष्ठका अनुसार दुई भञ्ज्याङ बीचको दूरी ३.८४ किलोमिटर छ।{{sfnp|Śreshṭha, Border Management of Nepal|2003|p=243}}}} सन् १९६२ को [[भारत-चीन युद्ध]]पछि भारतले लिपुलेक भञ्ज्याङ बन्द गरेपछि भोटिया व्यापारको ठूलो भाग टिङ्कर भञ्ज्याङबाट हुने गर्दथ्यो।<ref name="Schrader Lipu Tinkar">{{harvp|Schrader, Trading Patterns in the Nepal Himalayas|1988|p=99}}</ref> सन् १९९७ मा भारत र चीनले लिपुलेक भञ्ज्याङ पुनः खोल्ने सहमति गरेपछि यस क्षेत्रलाई लिएर नेपालमा विरोध सुरु भएको थियो।<ref name=Rose/><ref name=Mahaseth>Harsh Mahaseth, [https://papers.ssrn.com/Sol3/papers.cfm?abstract_id=2930922 Nepal: The Different Interpretations of Crime], 2017.</ref> त्यस समयदेखि नेपालका नक्साहरूमा कालापानी नदीसम्मको ३५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई नेपालको [[दार्चुला जिल्ला]]को भागको रूपमा देखाउन थालिएको छ।<ref name=Alok/><ref name="Survey of Nepal 1996"/> सन् १९९८ देखि भारत र नेपालका अधिकारीहरूको संयुक्त प्राविधिक समितिले अन्य सीमा मुद्दाहरूसँगै यस विषयमा पनि छलफल गरिरहेको छ, तर यो विषय अझै सुल्झिन सकेको छैन।<ref name=Alok/> २०७७ जेठ ७ मा नेपालले आफ्नो नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा सहित अतिरिक्त ३३५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र समेटिएको छ।<ref name="KTMPost">{{cite web |url=https://kathmandupost.com/editorial/2020/05/21/dialogue-of-the-deaf|title=Dialogue of the deaf|date=21 May 2020 |publisher=kathmandupost.com}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/nepal-new-map-includes-lipulekh-kalapani-amid-border-dispute-1680041-2020-05-20 |title=Nepal launches new map including Lipulekh, Kalapani amid border dispute with India |date=20 May 2020 |publisher=indiatoday.in}}</ref> यो नयाँ दाबी कुटी याङ्ती नदीसम्म फैलिएको छ। नेपालले यो नयाँ दाबी किन झिक्यो भन्ने बारेमा कुनै स्पष्टीकरण दिएको छैन।<ref>Sugam Pokharel, [https://edition.cnn.com/2020/05/21/asia/nepal-india-map-territories-intl/index.html Nepal issues a new map claiming contested territories with India as its own], CNN, 21 May 2020.</ref> == भूगोल र परम्परा == ''अल्मोडा जिल्ला राजपत्र'' (सन् १९११) का अनुसार "कालापानी" (शाब्दिक अर्थ: कालो पानी) कालापानी गाउँ नजिकैका उल्लेखनीय मूलहरूको समूहलाई दिइएको नाम हो। यी मूलहरू १४,२२० फिट (४,३३४ मि.) को उचाइमा रहेको 'ब्याँस-रिखी' नामक चुचुरोको उत्तर-पूर्वी ढलानबाट निस्कन्छन् र उपत्यकाको एउटा खोला (उचाइ: १२,००० फिट) मा मिसिन्छन्। राजपत्रका अनुसार, "कालापानी नदी" नामको यो खोला दुईवटा धाराहरू मिलेर बनेको छ—एउटा [[लिपुलेक भञ्ज्याङ]]को पश्चिमी छेउबाट आउने 'लिपु गाड' र अर्को कुन्तास चुचुरोको पश्चिमी ढलानबाट आउने 'तेरा गाड'। आधुनिक नक्साहरूले दक्षिण-पूर्वबाट थप दुईवटा धाराहरू मिसिएको देखाउँछन्, जुन क्रमशः 'ॐ पर्वत' र शिखर ६१७२ बाट उत्पन्न हुन्छन्। पछिल्लो धारालाई 'पङ्खा गाड' भनिन्छ, जुन कालापानी गाउँ नजिकै नदीमा मिसिन्छ।{{sfnp|Walton, Almora District Gazetteer|1911|pp=252–253}}{{efn|नेपालका केही सर्वेक्षण नक्साहरूमा दक्षिण-पूर्वबाट कालापानीमा मिसिने दुई सहायक नदीहरू 'पङ्खा गाड' र 'लिन्ति गाड'को नाम आपसमा साटिएको पाइन्छ।<ref name="Survey of Nepal 1996">[http://pahar.in/pahar/Maps--Primary/Nepal/Nepal%20Topo%20Maps/3080%2016%20Tinkar.jpg Tinkar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524070550/http://pahar.in/pahar/Maps--Primary/Nepal/Nepal%20Topo%20Maps/3080%2016%20Tinkar.jpg |date=24 May 2020 }}, नेपाल सरकार नापी विभाग, १९९६।</ref>}} [[File:Sketch of Kumaon (Survey of India), 1819.jpg|thumb|बायाँ|280p|सन् १८१९ को कुमाउँको सर्वेक्षण नक्सा (सर्भेक्षक: डब्ल्यू. जे. वेब), जुन १९५४ को 'हिस्टोरिकल रेकर्ड्स अफ द सर्भे अफ इन्डिया' मा प्रकाशित भएको थियो।{{efn|कर्नल विलियम जे. वेबले १८१५-१८२१ को बीचमा कुमाउँ क्षेत्रको सर्वेक्षण गरेका थिए। मे १८१६ सम्ममा "उनले कालीको मुहानसम्म सर्वेक्षण गरिसकेका थिए र उत्तरी सीमामा काम गरिरहेका थिए।"<ref name="Survey of India history">{{citation |editor-last=Phillimore |editor-first=R. H. |title=Historical Records of the Survey of India, 1815–1830 |date=1954 |publisher=Survey of India |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/HRSA_03.pdf |page=45}}</ref> वेबले कुमाउँमा काली नदीमा मिसिने तीनवटा ठूला सहायक नदीहरूलाई नाम दिएका थिएनन्, यद्यपि उनले ती उपत्यकाहरूलाई ब्याँस, दर्मा र जोहार भनेर चिन्ह लगाएका थिए। ब्याँस उपत्यकाको लागि "कुटी उपत्यका" र नदीको लागि "कुटी याङ्ती" नामहरू पछिका सिर्जना हुन्, जुन सम्भवतः उपत्यकाको मुख्य गाउँ कुटीको नामबाट राखिएको हो। वेबले यसको नाम "कुन्टी" भनेर लेखेका थिए।}}]] राजपत्रमा कालापानीको संयुक्त धारा पाँच माइल दक्षिण-पश्चिममा बग्छ, जहाँ यसलाई लिम्पियाधुरा भञ्ज्याङ ([[गुन्जी, उत्तराखण्ड|गुन्जी]] गाउँ नजिकै) बाट निस्कने कुटी याङ्ती नदीले साथ दिन्छ भनिएको छ। यस मिलनपछि नदीलाई "काली नदी" भनिन्छ।{{sfnp|Walton, Almora District Gazetteer|1911|pp=252–253}} भाषा सधैँ पूर्ण रूपमा तार्किक नहुने भएकोले, "काली नदी" शब्द प्राय: मूलहरू भएकै स्थानबाट प्रयोग गरिन्छ। स्थानीय मानिसहरूले ती मूलहरूलाई पवित्र मान्दछन् र "भ्रमवश" त्यसैलाई काली नदीको मुहान ठान्छन्।{{sfnp|Walton, Almora District Gazetteer|1911|pp=229, 252}} यद्यपि, १८१६ मा डब्ल्यू. जे. वेबले गरेको पहिलो सर्वेक्षणदेखि नै ब्रिटिशहरूले यसलाई एक महत्वपूर्ण स्थलको रूपमा मानेका थिए।<ref name="Survey of India history"/> {{OSM Location map | coord = {{coord|30.26|80.84}} | float = right | zoom = 9 | width = 275 | height = 275 | caption = {{center|कुमाउँ र नेपालको बीचमा विभाजित ब्याँस क्षेत्र}} | nolabels = 1 | map-data = Q1945425, Q1499 | mark-coord1 = {{coord| 30.2328|81.0284}} | mark1 = Mountain pass 12x12 e.svg | mark-size1 = 10 | label1 = लिपुलेक | label-size1 = 10 | label-color1 = hard red | label-pos1 = right | label-offset-x1 = 0 | label-offset-y1 = -5 | mark-title1 = [[लिपुलेक भञ्ज्याङ]] | mark-coord2 = {{coord|30.2234|80.9123}} | mark2 = Red pog.svg | mark-size2 = 6 | label2 = कालापानी | label-size2 = 10 | label-color2 = hard red | label-pos2 = left |label-offset-x2 = -2 |label-offset-y2 = 0 | mark-title2 = कालापानी गाउँ | mark-coord3 = {{coord|30.1860407|80.8515430}} | mark3 = Red pog.svg | mark-size3 = 6 | label3 = गुन्जी | label-size3 = 10 | label-color3 = hard red | label-pos3 = left |label-offset-x3 = 0 |label-offset-y3 = 0 | mark-title3 = [[गुन्जी, उत्तराखण्ड|गुन्जी]] | mark-coord4 = {{coord|30.3078|80.7599}} | mark4 = Red pog.svg | mark-size4 = 6 | label4 = कुटी | label-size4 = 10 | label-color4 = hard red | label-pos4 = right |label-offset-x4 = 0 |label-offset-y4 = 0 | mark-title4 = कुटी | mark-coord5 = {{coord|30.4608|80.6121}} | mark5 = Mountain pass 12x12 ne.svg | mark-size5 = 10 | label5 = लिम्पियाधुरा | label-size5 = 10 | label-color5 = hard red | label-pos5 = right |label-offset-x5 = 2 |label-offset-y5 = -10 | mark-title5 = लिम्पियाधुरा भञ्ज्याङ | mark-coord7 = {{coord|30.1941715|81.0397054}} | mark7 = Mountain pass 12x12 ne.svg | mark-size7 = 10 | label7 = टिङ्कर भञ्ज्याङ | label-size7 = 10 | label-color7 = hard red | label-pos7 = right |label-offset-x7 = 0 |label-offset-y7 = -5 | mark-title7 = टिङ्कर भञ्ज्याङ | mark-coord10 = {{coord|30.23565|80.94821}} | mark10 = AS-rzeka-icon.svg | mark-size10 = 11 | label10 = कालापानी | label-size10 = 10 | label-color10 = hard blue | label-pos10 = top |label-offset-x10 = 0 |label-offset-y10 = 0 | mark-title10 = कालापानी नदी | mark-coord11 = {{coord|30.323|80.7229}} | mark11 = AS-rzeka-icon.svg | mark-size11 = 11 | label11 = कुटी | labela11 = याङ्ती | label-size11 = 10 | label-color11 = hard blue | label-pos11 = left |label-offset-x11 = 0 |label-offset-y11 = -5 | mark-title11 = [[कुटी याङ्ती]] | mark-coord13 = {{coord|30.0834|80.8011}} | mark13 = AS-rzeka-icon.svg | mark-size13 = 11 | label13 = काली |labela13 = नदी | label-size13 = 12 | label-color13 = hard blue | label-pos13 = left |label-offset-x13 = 0 |label-offset-y13 = -5 | mark-title13 = [[काली नदी (उत्तराखण्ड)|काली नदी]] | mark-coord21 = {{coord|29.95|80.95}} | mark21 = red pog.svg | mark-size21 = 0 | label21 = नेपाल | label-size21 = 14 | label-color21 = dark grey | label-pos21 = top |label-offset-x21 = 0 |label-offset-y21 = 0 | mark-title21 = [[नेपाल]] | mark-coord22 = {{coord|30.40|80.90}} | mark22 = red pog.svg | mark-size22 = 0 | label22 = तिब्बत |labela22 = (चीन) | label-size22 = 14 | label-color22 = dark grey | label-pos22 = top |label-offset-x22 = 0 |label-offset-y22 = 0 | mark-title22 = [[तिब्बत]] }} काली नदीको दुबै तर्फको क्षेत्रलाई ब्याँस भनिन्छ, जुन [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] समयमा एक 'परगना' (जिल्ला जस्तै) थियो। यहाँ [[ब्याँसी जाति|ब्याँसीहरू]] बसोबास गर्छन्, जसले पश्चिमी हिमाली भाषा (एक समयको पश्चिम तिब्बतको [[झाङ-झुङ भाषा]]सँग मिल्दोजुल्दो) बोल्छन्।<ref>{{citation |last1=Nagano |first1=Yasuhiko |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=New Research on Zhangzhung and Related Himalayan Languages: Bon Studies 3 |url=https://books.google.com/books?id=sCMOAAAAYAAJ |year=2001 |publisher=National Museum of Ethnology|page=499}}</ref> ब्याँसीहरू ऋतु अनुसार बसाइँसराइ अभ्यास गर्छन्; गर्मीमा उच्च हिमालयमा रहेका आफ्ना परम्परागत घरहरूमा बस्छन् भने जाडोमा [[धार्चुला]] जस्ता सहरहरूमा झर्छन्।{{sfn|Negi, Singh & Das, Trade in the Cis and Trans Himalayas|1996|pp=56, 58}} पशुपालन उनीहरूको मुख्य पेशा भए पनि पश्चिमी तिब्बतसँगको व्यापार उनीहरूको जीविकोपार्जनको मुख्य आधार थियो। लिम्पियाधुरा र लिपुलेक दुबै भञ्ज्याङहरू ब्याँसीहरूले बारम्बार प्रयोग गर्थे,{{sfnp|Negi, Singh & Das, Trade in the Cis and Trans Himalayas|1996|p=58}} तर तिब्बती व्यापारिक सहर [[ताक्लाकोट]] जाने लिपुलेक भञ्ज्याङ सबैभन्दा लोकप्रिय थियो। कालापानी नदीको दक्षिण-पूर्वमा [[टिङ्कर]] उपत्यका (हाल नेपालमा) पर्दछ, जहाँ छाङ्गरु र टिङ्कर जस्ता ठूला गाउँहरू छन्। यस क्षेत्रमा पनि ब्याँसीहरूकै बसोबास छ। उनीहरूसँग [[ताक्लाकोट]] जाने अर्को भञ्ज्याङ छ, जसलाई टिङ्कर भञ्ज्याङ भनिन्छ। == इतिहास == === १९औँ शताब्दी पूर्व === [[File:कुमाउँ गढवाल.png|thumb|बायाँ|280p|वर्तमान उत्तराखण्डमा पर्ने गढवाल र कुमाउँ क्षेत्र]] [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा भएको [[नेपालको एकीकरण]] पछि, नेपालले आफ्नो राज्य विस्तार गर्ने क्रममा पूर्वमा [[सिक्किम]]को ठूलो भाग र पश्चिममा [[गण्डकी नदी|गण्डकी]] र [[कर्णाली नदी|कर्णाली]]का जलाधार क्षेत्रहरूका साथै [[उत्तराखण्ड]]का [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] क्षेत्रहरू जितेको थियो। यसले गर्दा उनीहरूको [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिसहरू]]सँग द्वन्द्व बढेको थियो, जसले दिल्ली र कलकत्ता बीचको उत्तर भारतीय मैदानहरूमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष नियन्त्रण जमाएका थिए। सन् १८१४–१८१६ को बीचमा [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] भएको थियो। सन् १८१५ मा ब्रिटिस जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी]]ले नेपालीहरूलाई काली नदी पूर्व गढवाल र कुमाउँबाट धपाएका थिए,{{sfnp|Whelpton, A History of Nepal|2005|p=41-42}}<ref>{{harvp|Rose, Nepal – Strategy for Survival|1971|pp=83–85}}: "अक्टरलोनीले [[अमरसिंह थापा]]लाई मलाउमा ती शर्तहरू मान्न बाध्य तुल्याएका थिए जसअनुसार नेपाली सेना हतियारसहित फिर्ता हुँदै काली र सतलज नदीहरू बीचको क्षेत्र ब्रिटिसको नियन्त्रणमा आएको थियो।"</ref> जसले गर्दा यस क्षेत्रमा नेपालको २५ वर्षे शासन समाप्त भएको थियो।{{efn|{{harvtxt|Whelpton, A History of Nepal|2005|p=58}} का अनुसार नेपाली शासन निकै दमनकारी थियो। सन् १८६० सम्ममा जुम्लाको जनसङ्ख्या गाभिनु अघिको १,२५,००० बाट घटेर ८०,००० भन्दा तल झरेको थियो। कुमाउँ र गढवालमा गोर्खाली अधिकारीहरूको कुशासनका कारण त्यहाँका जनता गोर्खा शासन उखेल्न चाहन्थे।}} अक्टरलोनीले शान्तिका लागि नेपाली पक्षसँग एक आवासीय प्रतिनिधि राख्ने र नेपालको पूर्व र पश्चिमको सिमाना हालको सीमा रेखा आसपास निर्धारण गर्ने शर्त राखेका थिए। नेपालले सुरुमा यी शर्तहरू अस्वीकार गरेपछि अर्को वर्ष [[काठमाडौँ उपत्यका]]लाई लक्षित गरी अर्को सैन्य अभियान चलाइयो, जसका कारण नेपालले आत्मसमर्पण गरेको थियो।<ref>{{harvp|Whelpton, A History of Nepal|2005|p=41-42}}</ref><ref>{{harvp|Rose, Nepal – Strategy for Survival|1971|pp=87–88}}</ref> यसको परिणामस्वरूप भएको सम्झौता, [[सुगौली सन्धि]]को धारा ५ मा भनिएको छ: {{cquote|नेपालका राजाले आफ्नो, आफ्ना उत्तराधिकारी र वंशजहरूको तर्फबाट काली नदीको पश्चिममा पर्ने देशहरूसँगको सबै दाबी र सम्बन्ध त्याग गर्दै ती देशहरू वा त्यहाँका बासिन्दाहरूसँग कहिल्यै कुनै सरोकार नराख्ने वाचा गर्दछन्।{{sfnp|Dhungel & Pun, Nepal–India Relations|2014|loc=Sec.&nbsp;1}}}} यद्यपि यो धाराले काली नदीलाई नेपालको सिमाना तोकेको थियो, सुरुमा ब्रिटिस प्रशासकहरूले काली/कालापानी नदीको [[ब्याँस, दार्चुला|पूर्व]] र [[ब्याँस उपत्यका|पश्चिम]] दुवैतर्फको सम्पूर्ण ब्याँस क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण राखेका थिए र यो क्षेत्र ऐतिहासिक रूपमा कुमाउँकै भाग भएको दाबी गरेका थिए।<ref>{{harvp|Atkinson, Himalayan Gazetteer, Vol. 2, Part 2|1981|pp=679–680}}</ref> सन् १८१७ मा, नेपालले काली नदीको पूर्वमा रहेका क्षेत्रहरूमा आफ्नो हक लाग्ने भन्दै ब्रिटिसहरू समक्ष निवेदन दीउको थियो। छलफल पछि, ब्रिटिस गभर्नर-जनरलले उक्त माग स्वीकार गरेका थिए। यसरी काली पूर्वको ब्याँस क्षेत्र नेपाललाई हस्तान्तरण गरिएको थियो र ब्याँस परगना दुई देशबीच विभाजित भएको थियो।{{sfnp|Atkinson, Himalayan Gazetteer, Vol. 2, Part 2|1981|pp=679–680}}{{sfnp|Manandhar & Koirala, Nepal-India Boundary Issue|2001|p=4}} यतिमा सन्तुष्ट नभई, नेपाली पक्षले अझ पश्चिममा रहेको [[कुटी उपत्यका]]मा पनि दाबी गरेको थियो। उनीहरूका अनुसार मुहानको पश्चिमी शाखा 'कुटी याङ्ती' लाई नै मुख्य काली नदी मानिनुपर्छ। तर सर्भेयर डब्ल्यु. जे. वेब र अन्य ब्रिटिस अधिकारीहरूले कालापानीका मूलहरूबाट बग्ने सानो धारालाई नै सधैँ कालीको मुख्य शाखाको रूपमा मान्यता दिइएको र यसैले नदीलाई नाम दिएको देखाएका थिए। फलस्वरूप, ब्रिटिस इन्डिया सरकारले कुटी उपत्यका आफैँसँग राखेको थियो।{{sfnp|Atkinson, Himalayan Gazetteer, Vol. 2, Part 2|1981|pp=679–680}}<ref>{{citation |last=Hoon |first=Vineeta |title=Living on the Move: Bhotiyas of the Kumaon Himalaya |url=https://books.google.com/books?id=yjFuAAAAMAAJ |year=1996 |publisher=Sage Publications |isbn=978-0-8039-9325-9 |page=76}}</ref> === १९औँ शताब्दीको उत्तरार्द्ध === [[File:नयाँ मुलुक.png|thumb|दायाँ|280p|सन् १८६० को आसपासमा ब्रिटिस इन्डियाले नेपाललाई फिर्ता गरेको पश्चिम तराईका क्षेत्रहरू (काली नदीदेखि राप्ती नदीसम्म), जसलाई पछि 'नयाँ मुलुक' भनियो।]] सन् १८६५ को आसपासमा, ब्रिटिसहरूले कालापानी नजिकैको सिमाना नदीको सट्टा कालापानी नदीको जलाधार विभाजक रेखामा सारेका थिए जसले गर्दा हालको कालापानी क्षेत्रमा उनीहरूको दाबी कायम भएको थियो।<ref name="District Almora map"/> यो ब्रिटिस अडानसँग मिल्दोजुल्दो थियो जुन काली नदी कालापानीका मूलहरूबाट मात्र सुरु हुन्छ,<ref name="Almora British territory"/> जसको अर्थ सुगौली सन्धि ती मूलहरूभन्दा माथिको क्षेत्रमा लागू हुँदैन भन्ने थियो। विद्वान मनन्धर र कोइरालाका अनुसार यो सिमाना सार्ने काम रणनीतिक कारणले गरिएको थियो, किनकि यस क्षेत्रको सबैभन्दा उच्च विन्दुबाट तिब्बती पठारको स्पष्ट दृश्य देखिन्छ।{{sfnp|Manandhar & Koirala, Nepal-India Boundary Issue|2001|pp=3–4}} उनीहरूका लागि यो ब्रिटिसहरूको तर्फबाट गरिएको "अनधिकृत" र "एकपक्षीय" कदम थियो। यद्यपि, त्यस समयमा नेपाल प्रभावकारी रूपमा एक ब्रिटिस-संरक्षित राज्य थियो। त्यही समयमा ब्रिटिसहरूले नेपाललाई पश्चिम तराईका क्षेत्रहरू पनि हस्तान्तरण गरेका थिए, जसलाई नेपालमा 'नयाँ मुलुक' भनिन्छ र यसबाट नेपाललाई ठूलो आर्थिक लाभ भएको थियो।{{sfnp|Whelpton, A History of Nepal|2005}} === २०औँ शताब्दी === [[File:India-Nepal border in 1947 Political Map of India.jpg|thumb|दायाँ|280p|सन् १९४७ मा स्वतन्त्र भारतको पहिलो राजनीतिक नक्सामा देखिएको भारत-नेपाल सीमा।]] [[File:1955-US-Army-map-Kali-river-sources.jpg|thumb|दायाँ|280p|सन् १९५५ को अमेरिकी सेनाको नक्सा, जसमा कालापानी क्षेत्र उत्तर-पूर्वतर्फ विस्तार भएको देखिन्छ।]] सन् १९२३ मा, नेपालले ब्रिटिसहरूबाट पूर्ण स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता प्राप्त गरेको थियो।{{sfnp|Whelpton, A History of Nepal|2005|p=64}} सन् १९४७ मा भारत स्वतन्त्र भएको थियो। सन् १९५० मा नेपाल र भारतबीच शान्ति तथा मैत्री सन्धि भएको थियो, जसमा ब्रिटिस इन्डियासँगका पुराना सन्धिहरू जस्तै आपसी सुरक्षा गठबन्धनको बलियो पक्ष थियो। त्यस समयका नक्साहरूबाट भारतको नेपालसँगको सिमानामा कुनै परिवर्तन भएको देखिँदैन। कालापानी क्षेत्रलाई भारतकै भागको रूपमा देखाइएको थियो। सन् १९५१ मा चीनले तिब्बत कब्जा गरेपछि, भारतले सम्भावित घुसपैठ रोक्न उत्तरी सिमानामा आफ्नो सुरक्षा उपस्थिति बढाएको थियो। कालापानी क्षेत्र पनि सम्भवतः त्यही सुरक्षा घेराभित्र परेको थियो। नेपालले पनि सन् १९५० देखि नै आफ्नो उत्तरी सिमानाको सुरक्षाका लागि भारतसँग मद्दत मागेको थियो र दुवै देशले मिलेर १७ वटा सुरक्षा चौकीहरू स्थापना गरेका थिए। नेपाल विज्ञ स्याम कोवानका अनुसार, स्वतन्त्रताको मितिदेखि नै भारतले लिपुलेक जाने बाटो पूर्ण रूपमा आफ्नै क्षेत्रभित्र पर्ने आधारमा काम गर्दै आएको छ। सन् १९५४ को भारत र चीनबीचको व्यापार सम्झौतामा लिपुलेकलाई भारत-तिब्बत व्यापार र तीर्थयात्राका लागि प्रयोग गर्न सकिने भञ्ज्याङको रूपमा उल्लेख गरिएको थियो, जसमा नेपालको कुनै उल्लेख थिएन।{{sfnp|Cowan, The Indian checkposts, Lipu Lekh and Kalapani|2015|p=11}} सन् १९५६ मा कालापानीमा एउटा राज्य प्रहरी चौकी स्थापना गरिएको थियो, जुन १९७९ सम्म रहेको थियो र पछि त्यसलाई [[भारत तिब्बत सीमा प्रहरी]] ले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref name=Alok/> ५ अक्टोबर १९६१ मा हस्ताक्षर गरिएको चीन-नेपाल सीमा सम्झौतामा भनिएको छ: {{blockquote|चीन-नेपाल सीमा रेखा त्यो विन्दुबाट सुरु हुन्छ जहाँ काली नदी र टिङ्कर नदी बीचको जलाधार विभाजक रेखा, मापचु (कर्णाली) नदीका सहायक नदीहरू र टिङ्कर नदी बीचको जलाधार विभाजक रेखासँग मिल्छ।{{sfnp|Cowan, The Indian checkposts, Lipu Lekh and Kalapani|2015|p=16}}}} यस अनुसार भारत-चीन-नेपाल सीमाको त्रिदेशीय विन्दु कर्णाली, काली र टिङ्कर नदीहरूको जलाधार क्षेत्रको मिलन विन्दुमा थियो, जुन टिङ्कर भञ्ज्याङको ठीक पश्चिममा पर्दछ। टिङ्कर भञ्ज्याङमै चीन-नेपाल सिमानाको १ नम्बर सीमा स्तम्भ राखिएको थियो, जुन अहिले पनि त्यहीँ छ। सन् १९६२ को चीनसँगको सीमा युद्धपछि भारतले लिपुलेक भञ्ज्याङ बन्द गरेको थियो। त्यसपछि कुमाउँका ब्याँसीहरूले तिब्बतसँगको व्यापारका लागि टिङ्कर भञ्ज्याङ प्रयोग गर्न थालेका थिउ। सन् १९९१ मा भारत र चीनले लिपुलेक भञ्ज्याङ पुनः खोल्ने सहमति गरेका थिए र त्यसपछि यस मार्गबाट हुने व्यापार बिस्तारै बढ्दै गएको थियो। == कालापानी विवाद (सन् १९९१–२०१९) == स्थानीय दाबीहरूका अनुसार, सन् १९६३ मा [[लिपुलेक भञ्ज्याङ]] बन्द भएपछि दुई देशबीच खुला आवतजावतको व्यवस्था भए तापनि नेपाली नागरिकहरूलाई सो भञ्ज्याङसम्म पुग्न दिइएको थिएन। उनीहरूलाई [[भारत तिब्बत सीमा प्रहरी]]ले कालापानीमा वा सोभन्दा अघि नै रोक्ने गरेका थिए।<ref>Buddhi Narayan Shrestha, [https://bordernepal.com/2007/01/05/legitimacy-of-lipulekh-pass/ Legitimacy of Lipulekh Pass], Border Nepal Buddhi blog site, 5 January 2007.</ref><ref>{{citation |first=K. C. |last=Sharad |title=Kalapani's new 'line of control' |newspaper=Nepali Times |date=10–16 September 2004 |page=6 |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_213.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328001415/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_213.pdf |date=28 March 2023 }}</ref><ref>Ram Chandra Bhandari, [http://english.lokaantar.com/articles/no-border-marks-kalapani-locals-mercy-indian-administration/ No border marks in Kalapani, locals at mercy of Indian administration], Lokantar, 10 November 2019.</ref> सन् १९९१ अघि यसको खासै महत्त्व देखिएको थिएन, तर सोही वर्ष सीमा व्यापारका लागि लिपुलेक भञ्ज्याङ खुला गरिएपछि नेपालमा यसबारे आवाजहरू उठ्न थालेका थिए।<ref>[https://english.onlinekhabar.com/kalapani-dispute-past-present-future.html Kalapani dispute: Past, present and future of the Nepal-India row explained], Onlinekhabar, 6 August 2022.</ref> सन् १९९० मा नेपालमा [[नेपालको इतिहास#बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनस्थापना|बहुदलीय प्रजातन्त्र]]को आगमन भएको थियो र सत्तारुढ [[नेपाली काङ्ग्रेस]]लाई चुनौती दिँदै कम्युनिस्ट पार्टीहरूको उदय भएको थियो, जसमा [[नेकपा एमाले]] मुख्य थियो।{{sfnp|Whelpton, A History of Nepal|2005|p=121}} सन् १९९१ मा [[विशाल नेपाल]] अभियानको पनि सिर्जना भएको थियो, जसले १८१६ मा ब्रिटिस इष्ट इन्डिया कम्पनीसँग गुमाएका सबै भूभाग फिर्ता माग्न थालेको थियो। यस अभियानले नापी विभागका पूर्व महानिर्देशक [[बुद्धिनारायण श्रेष्ठ]] जस्ता बुद्धिजीवीहरूलाई आकर्षित गरेको थियो। यो राजनीतिक परिवेश क्षेत्रीय दाबीहरू उठाउनका लागि निकै अनुकूल थियो। सन् १९९६ मा यो मुद्दा उत्कर्षमा पुगेको थियो।{{efn|नेपाली सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार नेपालले सन् १९९१ मै भारतसँग औपचारिक रूपमा "सीमा मुद्दा" उठाएको थियो र यसलाई समाधान गर्न प्राविधिक समिति गठन गरिएको थियो। तर, [[सामुएल कोवान]]का अनुसार कालापानीको मुद्दा सन् १९९६ मा मात्र उठाइएको थियो र समिति वर्षौंपछि गठन भएको थियो।{{sfnp|Cowan, The Indian checkposts, Lipu Lekh and Kalapani|2015}}}} नेपालको संसद्मा जब [[महाकाली सन्धि]] (जलस्रोत र विद्युत साझेदारीका लागि) माथि बहस सुरु भयो, तब विपक्षी कम्युनिस्ट पार्टीले सो सम्झौतामा २७ वटा "त्रुटि" औँल्याएको थियो, जसमध्ये एउटा कालापानीमा भारतीय सुरक्षा क्याम्प रहनु पनि थियो। ''[[हिमाल साउथ एसियन]]'' का अनुसार यो विषय तुरुन्तै निकै चर्चामा आएको थियो। सन्धिका कारण एमालेबाट फुटेर बनेको [[नेकपा माले]]ले सन् १९९८ मा 'कालापानी मार्च' आयोजना गरेको थियो, जसलाई भारतीय सीमामा पुग्नुअघि नै रोकिएको थियो। त्यसपछिका हरेक नेपाली सरकारहरूले "कालापानी हाम्रो हो!" भन्दै दाबी गरिरहेका थिए।<ref name="Himal 1998">{{cite magazine |title=Commentary – Badge of Nationalism |magazine=Himal SouthAsian |volume=11 |date=September 1998 |pages=4-5}}</ref> यस विवादका क्रममा धेरै अपुष्ट दाबीहरू पनि बाहिर आएका थिए। मुख्य दाबीका अनुसार सन् १९६२ को [[चीन-भारत युद्ध]]का बेला राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]]ले भारतलाई कालापानीमा सैन्य शिविर राख्न अनुमति दिएका थिए र त्यसपछि भारतीय सेना त्यहीँ बसिरहेको थियो।<ref name="Himal 1998"/> अर्को दाबी अनुसार सन् १९७५ मा भारतलाई खुसी पार्न राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]ले नापी विभागलाई कालापानी क्षेत्र नेपालको नक्साबाट हटाउन निर्देशन दिएका थिए। साम कोवानका अनुसार सन् १९६२ को युद्धका क्रममा त्यस क्षेत्रमा कुनै झडप भएको प्रमाण छैन र कालापानी क्षेत्र सन् १९६१ को चीनसँगको सीमा सम्झौतामै समावेश थिएन। विद्वान लियो रोजका अनुसार नेपालले सन् १९६१ देखि १९९७ सम्म कालापानीको मुद्दालाई बेवास्ता गरेको थियो र पछि आन्तरिक राजनीतिक लाभका लागि यो विवाद उठाउनु उनीहरूका लागि "अनुकूल" बनेको थियो।<ref name=Rose>{{citation |first=Leo E. |last=Rose |title=Nepal and Bhutan in 1998: Two Himalayan Kingdoms |journal=Asian Survey |volume=39 |pages=155–162 |number=1 |date=January–February 1999 |jstor=2645605}}</ref> सन् १९९८ सेप्टेम्बरमा, नेपाल र भारत कालापानी लगायतका सबै सीमा विवाद द्विपक्षीय वार्ताबाट समाधान गर्न सहमत भएका थिउ। यद्यपि, सन् १९९८ देखि २००८ सम्म भएका धेरै चरणका वार्ताहरूमा संयुक्त सीमा समितिले कुनै निष्कर्ष निकाल्न सकेनन्। त्यसपछि यो मुद्दा परराष्ट्र सचिव स्तरीय वार्तामा पठाइएको थियो। नेपालको अडान अनुसार काली नदीको मुहान लिपुलेक भञ्ज्याङबाट आउने लिपु गाड/कालापानीका धाराहरू हुन्। त्यस समयका नेपाली नक्साहरूले नदीको बहावलाई नै सिमाना मान्दथे। भारतीय अधिकारीहरूले भने सन् १८३० को दशकदेखिका प्रशासनिक रेकर्डहरूले कालापानी क्षेत्रलाई [[पिथौरागढ जिल्ला]] (त्यसबेलाको [[अल्मोडा जिल्ला]]) को भागका रूपमा प्रशासित गरिएको देखाएको जवाफ दिएका थिए। भारतले लिपु गाडलाई काली नदी मान्न अस्वीकार गर्दै काली नदी कालापानीका मूलहरू र अन्य धाराहरू मिसिएपछि मात्र सुरु हुने तर्क दिएको थियो। त्यसैले भारतीय सिमाना कालापानी नजिकै नदीको बीचबाट मोडिएर जलाधार विभाजक रेखालाई पछ्याउँदै जान्छ।{{sfnp|Gupta, The Context of New-Nepal|2009|pp=63–64}} === विवादमा आर्थिक कारकहरू === सन् १८१७ मा ब्रिटिस गभर्नर-जनरलले टिङ्कर उपत्यका (जुन पहिले कुमाउँमा थियो) नेपाललाई हस्तान्तरण गर्ने निर्णय गरेपछि ब्याँस क्षेत्र दुई भागमा विभाजित भएको थियो। यसले गर्दा कुटी उपत्यका र तिब्बत जाने मुख्य बाटो भारतमा रह्यो भने टिङ्कर उपत्यका नेपालमा परेको थियो।{{sfnp|Strachey, Narrative of a Journey to Cho Lagan etc.|1848}} टिङ्कर उपत्यका नेपालका अन्य भागहरूबाट उच्च हिमालका कारण काटिएको छ र त्यहाँ पुग्न भारतीय भूभाग हुँदै [[धार्चुला]] भएर मात्र जान सकिन्छ। दुई देशबीचको खुला सिमानाका कारण टिङ्करका बासिन्दाहरूले धारचुला पुग्न भारतीय बाटो प्रयोग गर्दथे। सन् १९६० अघि उनीहरूले तिब्बतसँगको व्यापारका लागि लिपुलेक भञ्ज्याङ पनि प्रयोग गर्दथे। हेनरी स्ट्राचीले सन् १८४८ मा लेखेका थिए कि नेपालतर्फको जनसङ्ख्या कम भएकाले टिङ्कर भञ्ज्याङमा हिउँ परेको बेला "हिँड्ने बाटो" बनाउन गाह्रो हुने हुँदा त्यहाँका बासिन्दाले लिपुलेक भञ्ज्याङ प्रयोग गर्दथे। सन् १९६२ को युद्धपछि लिपुलेक भञ्ज्याङ बन्द भएको थियो। त्यसपछि भारतीय र नेपाली ब्याँसी दुवैले तिब्बतसँगको व्यापारका लागि टिङ्कर भञ्ज्याङ प्रयोग गर्न थालेका थिए। सो समयमा त्यस भञ्ज्याङबाट वन्यजन्तुको तस्करी पनि हुने गरेको विश्वास गरिन्छ। सन् १९९१ मा भारत र चीन लिपुलेक भञ्ज्याङ पुनः खोल्न सहमत भएका थिए। यो भारतीय ब्याँसीहरूका लागि निकै फाइदाजनक सावित भएको थियो, तर नेपाली ब्याँसीहरूलाई भने सो भञ्ज्याङ प्रयोग गर्न वा भारतले रणनीतिक चौकी मानेको कालापानी क्षेत्रमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएन।<ref>Buddhi Narayan Shrestha, [https://bordernepal.com/2007/01/05/legitimacy-of-lipulekh-pass/ Legitimacy of Lipulekh Pass], Border Nepal Buddhi blog site, 5 January 2007.</ref> == लिम्पियाधुरा दाबी (सन् २०१९–हाल) == सन् १९९८ मा नेकपा एमालेबाट विभाजित भई [[वामदेव गौतम]]को नेतृत्वमा बनेको नेकपा मालेले तत्कालीन नेपाल सरकारको भन्दा व्यापक दाबीहरू प्रस्तुत गरेको थियो। नापी विभागका पूर्व महानिर्देशक [[बुद्धिनारायण श्रेष्ठ]] लगायतका कतिपय नेपाली बुद्धिजीवीहरूले यी दाबीहरूलाई अगाडि बढाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=शोभा शर्मा|भाषा=नेपाली|शीर्षक=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको ७० वर्षे फुट र जुटको कथा|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/159146|प्रकाशक=सेतोपाटी|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> ती बुद्धिजीवीहरूका अनुसार "काली नदी" वास्तवमा कुटी याङ्ती नदी हो, जुन लिम्पियाधुरा हिमशृङ्खला मुनिबाट उत्पन्न हुन्छ। त्यसैले उनीहरूले [[कुटी उपत्यका]]सम्मको कुमाउँको सम्पूर्ण क्षेत्र (लगभग ४०० वर्ग किलोमिटर) नेपालको भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|भाषा=नेपाली|शीर्षक=कालापानी: सीमाविद् बुद्धिनारायण श्रेष्ठ भन्छन्,'कालापानी नेपाली भूमि हो, भारतले ब्रिटिस इन्डियाले बनाएको नक्सा मान्नुपर्छ'|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/amp/news-50341786|प्रकाशक=बिबिसी नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> सन् २००० सम्म नेपाल सरकारले यी व्यापक मागहरूलाई औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको थिएन।<ref>{{harvp|Gupta, The Context of New-Nepal|2009}}</ref><ref name="CIA">{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html| title=Field Listing – Disputes – international| work=The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |date=2011-05-14 }}</ref> सन् २००० मा भारतीय संसद्मा दिएको एक बयानमा तत्कालीन भारतीय विदेश मन्त्री [[जसवन्त सिंह]]ले नेपालले कालापानी नदीको मुहानबारे प्रश्न उठाएको बताएका थिए, तर उनले यस विषयमा कुनै विवाद रहेको कुरालाई भने अस्वीकार गरेका थिए।<ref>{{citation |title=Lok Sabha Debates, Volume 8, Issue 3 |year=2000 |publisher=Lok Sabha Secretariat |page=19}}: "म प्रष्ट पार्दैछु कि कालापानीको बारेमा कुनै विवाद छैन। त्यसैले भारत र नेपालबीच कालापानीलाई लिएर विवाद छ भन्नु सही हुँदैन। कालापानी एउटा नदी हो र यसको मुहानका बारेमा दुईवटा मतहरू छन्।"</ref> सन् २०२० मे महिनामा भारतले कैलाश-मानसरोवर जोड्ने नयाँ जोड्ने सडकको उद्घाटन गरेको थियो। नेपालले यस कदमको विरोध गर्दै सीमासम्बन्धी विषयहरू वार्ताद्वारा समाधान गरिने पूर्व समझदारीको उल्लङ्घन भएको बताएको थियो। भारतले वार्ताप्रतिको आफ्नो प्रतिबद्धता पुन: दोहोर्‍याएको थियो तर उक्त सडक पहिलेदेखि नै अस्तित्वमा रहेको मार्गमै बनेको दाबी पनि गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|भाषा=नेपाली|शीर्षक=‘सीमा अतिक्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्नुपर्छ’|युआरएल=https://nepalmag.com.np/opinion/2019/11/13/20191113161406|प्रकाशक=नेपाल पत्रिका|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> २०२० मे २० मा नेपालले पहिलो पटक व्यापक दाबीहरू समेटिएको नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा कुटी याङ्ती नदीको पूर्वमा पर्ने सम्पूर्ण क्षेत्रलाई आफ्नो भूभागको रूपमा देखाइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|भाषा=नेपाली|शीर्षक=नेपालको नयाँ नक्सा सार्वजनिक|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2020/05/866009|प्रकाशक=अनलाइन खबर|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> २०२० जुन १३ मा नयाँ नक्सालाई कानुनी मान्यता दिने उद्देश्यले ल्याइएको [[नेपालको संविधान दोस्रो संशोधन विधेयक, २०७७|संविधान संशोधन विधेयक]] नेपालको संसद्को तल्लो सदन ([[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]) बाट सर्वसम्मतिले पारित भएको थियो।<ref name=":2">{{Cite news|last=Bhattacharjee|first=Kallol|date=2020-06-13|title=Nepal passes amendment on new map|work=The Hindu}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Ghimire|first=Binod|date=13 June 2020|title=Constitution amendment bill to update Nepal map endorsed unanimously at the Lower House|url=https://kathmandupost.com/national/2020/06/13/constitution-amendment-bill-to-update-nepal-map-endorsed-unanimously-at-the-lower-house|website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|भाषा=नेपाली|शीर्षक=नेपालको नयाँ नक्सा: निशान छापमा कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा समेटिएको नक्सा राख्ने प्रस्ताव प्रतिनिधि सभाबाट पारित|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/amp/news-53032585|प्रकाशक=बिबिसी नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> फलस्वरूप, भारतीय विदेश मन्त्रालयले विज्ञप्ति जारी गर्दै नेपालले सार्वजनिक गरेको नयाँ नक्सामा भएका भूभाग आफ्नो भएको बताएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|भाषा=नेपाली|शीर्षक=नेपालले जारी गरेको नयाँ नक्सा भारतद्वारा अस्वीकार|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/98527|प्रकाशक=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुन २०२०}}</ref> == चित्र दीर्घा == {{Gallery | title = विभिन्न समयमा कालापानी क्षेत्रका नक्साहरू | File:1819-Kalapani-area-from-province-of-Kumaon-by-Webb.jpg | सन् १८१९ मा डब्लु. जे. वेबद्वारा खिचिएको सर्वेक्षण नक्साको एक खण्ड, जसले ब्याँस उपत्यका भएर बग्ने काली नदीको मुहान देखाउँछ। | File:Punjab, Kashmir, Far-west Nepal.jpg | सन् १८३४ नक्साले ब्याँस उपत्यका भएर बग्ने काली नदीको मुहान र त्यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय सिमानाको रूपमा देखाएको छ। | File:Ceded Conquered Provinces details.jpg | सन् १८०५–१८३६ को ऐतिहासिक नक्सा (सन् १९०८ मा मुद्रित) ले लिपुलेकलाई त्रिदेशीय विन्दुको रूपमा देखाउँछ। | File:Map Kumaon 1851.jpg | सन् १८५१ को आधिकारिक नक्साले कुमाउँमा काली नदी र लिपुलेक नजिकै कालापानी नदीको किनारमा सिमाना देखाउँछ। | File:Kumaon 1924.jpg | सन् १९२४ को कुमाउँको नक्सा, जसमा लिम्पियाधुराबाट बग्ने कुटी नदी र लिपुलेकबाट बग्ने काली नदी देखाइएको छ, तर कालापानी क्षेत्र कुमाउँ (भारत) मा देखिन्छ। | File:1927 Skeleton Map of Nepal by SOI.jpg | सन् १९२७ मा सर्भे अफ इन्डियाले तयार पारेको नेपालको नक्सा, जसमा कालापानी क्षेत्रलाई नेपालबाट बाहिर देखाइएको छ। | File:1942 Geographical Map Nepal by Ganesh Bahadur KC.jpg | सन् १९४२ मा गणेशबहादुर केसी (नेपाल सर्भे स्कुल) द्वारा कोरिएको नेपालको नक्सा, जसमा कालापानी क्षेत्रलाई बाहिर राख्दै "असीमाङ्कित सिमाना" देखाइएको छ। | File:1955-US-Army-map-Kali-river-sources.jpg | सन् १९५५ को अमेरिकी सेनाको नक्साले पनि भारत-नेपाल सिमानालाई असीमाङ्कित नै देखाइरहेको छ। | File:New Map includes the area of Kalapani, Limpiyadhura and Lipukekh.jpg | सन् २०२० मा [[नेपाल सरकार]]द्वारा जारी गरिएको नेपालको नयाँ नक्सा, जसमा कालापानी, लिम्पियाधुरा र लिपुलेक क्षेत्र समावेश गरिएको छ।}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [[ओपन स्ट्रिट म्याप]]मा [https://www.openstreetmap.org/relation/9836793 कालापानी–लिम्पियाधुरा क्षेत्रको नक्साङ्कन]। सङ्कलन मिति: ८ नोभेम्बर २०१९। * {{cite web |last1=शुक्ल|first1=सिर्जन|title=कालापानी किन भारत र नेपाल बीचको विवादको विषय हो?|url=https://theprint.in/theprint-essential/why-kalapani-is-a-bone-of-contention-between-india-and-nepal/317926/ |website=द प्रिन्ट|access-date=२० मे २०२० |date=११ नोभेम्बर २०१९}} [[श्रेणी:नेपालका क्षेत्रीय विवादहरू]] [[श्रेणी:भारतका क्षेत्रीय विवादहरू]] [[श्रेणी:भारतका सीमाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सीमाहरू]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय सीमाहरू]] [[श्रेणी:नेपाल भारत सम्बन्ध]] 7o3w30gsjairp56ma8mksgndlxiu868 0 13936 1352306 1330839 2026-04-23T10:12:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352306 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = रवीन्द्रनाथ ठाकुर (गुरुदेव)<br><big>রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর</big> | native_name = রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর | native_name_lang = bn | image = Rabindranath Tagore in 1909.jpg | image_size = 225 | alt = Late-middle-aged bearded man in white robes looks to the left with serene composure. | caption = ठाकुर सन् १९१५ मा | birth_name = रवीन्द्रनाथ ठाकुर | birth_date = {{Birth date|df=yes|1861|05|07}} | birth_place = [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[बङ्गाल राज्य]], [[ब्रिटिस भारतका प्रेसिडेन्सी र प्रदेशहरू|ब्रिटिस भारत]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = कलकत्ता | occupation = लेखक, चित्रकार | language = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | nationality = भारतीय | ethnicity = [[बङ्गाली मानिस|बङ्गाली]] | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = [[सान्दर्भिक आधुनिकता]] | notableworks = ''[[गीताञ्जलि]]'', ''गोरा'', ''[[द होम एन्ड वर्ल्ड|घरे-बैरे]]'', ''[[जन गण मन]]'', ''[[रवीन्द्र सङ्गीत]]'', ''[[अमर सोनार बाङ्ला]]'' (अन्य कार्यहरू) | influences = [[लेलोन]], [[हसन राजा]] | spouse = {{marriage|मृनालिनी देवी|1883|1902}} | children = ५ बच्चाहरू | relatives = [[ठाकुर परिवार]] | awards = {{awd|[[नोबेल साहित्य पुरस्कार|साहित्यमा नोबेल पुरस्कार]]|१९१३}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = Close-up on a Bengali word handwritten with angular, jaunty letters. | portaldisp = }} '''रवीन्द्रनाथ ठाकुर''' ({{IPAc-en|audio=Tagor.ogg|r|ə|ˈ|b|i|n|d|r|ə|ˈ|n|ɑ:|t|_|ˈ|t|ɑ:|ɡ|ɔr}}; {{IPA-bn|robind̪ro nat̪ʰ ʈʰakur}}), वा '''रवीन्द्रनाथ टेगोर'''<ref>"Tagore, Sir Rabindranath", in ''Webster's Biographical Dictionary'' (1943), Springfield, MA: G. & C. Merriam.</ref> ([[बङ्गाली भाषा|बङ्गला]]: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর ''रोबिन्द्रोनाथ ठाकुर'') (७ मे, १८६१ [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[भारत]] – ७ अगस्ट, १९४१) विश्वविख्यात [[कवि]], [[साहित्यकार]], [[दार्शनिक]] र [[भारतीय साहित्य]]का एकमात्र [[नोबेल पुरस्कार]] विजेता थिए।<ref>{{Citation|last=Hjärne |first=H<!--arald-->.|publication-date=10 December 1913|year=1913|title=The Nobel Prize in Literature 1913: Rabindranath Tagore—Award Ceremony Speech|publisher=Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/press.html|accessdate=17 September 2011<!--|quote=Tagore's ''Gitanjali: Song Offerings'' (1912), a collection of religious poems, was the one of his works that especially arrested the attention of the selecting critics.-->}}</ref> [[बङ्गाली साहित्य]]को माध्यमबाट भारतीय साँस्कृतिक चेतनामा नयाँ ज्यान हाल्ने एक युगद्रष्टा थिए। उनी [[एसिया]]का प्रथम [[नोबेल पुरस्कार]] सम्मानित व्यक्ति थिए। ठाकुर विश्वका एकमात्र त्यस्ता साहित्यकार हुन् जसका दुई रचना दुई छुट्टा छुट्टै देशका राष्ट्रगान बनेका थिए। [[भारत]]को [[राष्ट्रिय गान|राष्ट्र-गान]] [[जन गण मन]] र [[बङ्गलादेश]]को [[राष्ट्रिय गान]] [[आमार सोनार बाङ्ला]] ठाकुरकै रचना हुन्। ==प्रारम्भिक जीवनी== रवीन्द्रनाथ ठाकुरको जन्म सन् १८६१ मे ७ मा भएको थियो। उनी भारतस्थित कोलकाताको जोडासाँकु भन्ने ठाउँमा जन्मेका थिए । उनका बाजे द्वारकानाथ त्यस क्षेत्रका प्रख्यात व्यक्ति थिए । उनका पिताको नाम देवेन्द्रनाथ र माताको नाम शारदादेवी थियो। उनको परिवार शिक्षित र सम्पन्न थियो। उनी सात जना दाजुभाइमध्ये कान्छा थिए । सानैमा उनलाई पढाउनका लागि विद्यालय भर्ना गरियो । उनी विद्यालयको सीमित वातावरणमा भन्दा स्वतन्त्र रहेर खुला वातावरणमा सिक्न चाहन्थे। त्यसैले घरमा हुने साहित्य, सङ्गीत र चित्रकलासम्बन्धी चर्चामा उनी विशेष ध्यान दिन्थे। यो कुरा बुझी उनलाई घरमै पढ्ने र सङ्गीतको अभ्यास गराउने व्यवस्था गरियो। रवीन्द्रनाथ औपचारिक अध्ययनलाई अघि बढाउन बेलायत गए । त्यहाँ लन्डन विश्वविद्यालयमा भर्ना भई पढ्न पनि थाले। उनलाई आफ्नो देशको मायाले छाडेन । उनी भारत फर्किएर अध्ययन, भ्रमण र लेखनमा तल्लीन भए । सन् १८८३ मा २२ वर्षको उमेरमा उनको विवाह मृणालिनीदेवीसँग भयो। त्यसपछि उनी गृहस्थ जीवन र साहित्यमा चुर्लुम्म डुबे। उनी व्रmमशः वाङ्मयका मर्मज्ञ र साहित्यका उत्कृष्ट सर्जक मानिन थाले। त्यस बखत रवीन्द्रनाथ साहित्य सिर्जनामा लीन भए । त्यसैले उनी विशिष्ट श्रेणीका साहित्यकार बन्न सफल भए । उनले भाषा साहित्यमा दाजु ज्योतिरेन्द्रसँग मिली भारती पत्रिकाको सम्पादन गरे। त्यसै गरी भाउजूको भावना र चाहनाबाट अभिप्रेरित भई साना केटाकेटीका लागि बालपत्रिका पनि निकाले। यी कार्यहरूले गर्दा उनको योगदानलाई अझ फराकिलो पा¥यो। == सम्मान == उनको काव्यरचना [[गीताञ्जलि]] का लागि उनलाई सन् [[१९१३]]मा साहित्य तर्फको [[नोबेल पुरस्कार]] प्रदान गरियो। == रवीन्द्र साहित्य == रवीन्द्रनाथ कवि तथा गीतकार मात्र होइन संगीतकार पनि थिए। यिनले रचना गरेको [[रवीन्द्र सङ्गीत|रवीन्द्र संगीत]] बंगाली संगीतको महत्त्वपूर्ण आयामको रूपमा रहेको छ। टेगोरको विश्वप्रसिद्ध कृति [[गीताञ्जलि]]बाट एक लोकप्रिय रचनाः {|style="border:1px; border: thin solid white; background-color:#ffffff; margin:10px;" cellpadding="3" |- | :আমার এ গান ছেড়েছে তার সকল অলংকার, :তোমার কাছে রাখে নি আর সাজের অহংকার। :অলংকার যে মাঝে পড়ে মিলনেতে আড়াল করে, :তোমার কথা ঢাকে যে তার মুখর ঝংকার। :তোমার কাছে খাটে না মোর কবির গর্ব করা, :মহাকবি তোমার পায়ে দিতে যে চাই ধরা। :জীবন লয়ে যতন করি যদি সরল বাঁশি গড়ি, :আপন সুরে দিবে ভরি সকল ছিদ্র তার।</big> || :आमार ए गान छेडेछे तार शॉकोल ऑलोंकार :तोमार कछे रखे नि आर शाजेर ऑहोंकार :ऑलोंकार जे माझे पॉडे मिलॉनेते अडाल कॉरे, :तोमार कॉथा ढाके जे तार मुखॉरो झाँकार। :तोमार काछे खाटे ना मोर कोबिर गॉर्बो कॉरा, :मॉहाकोबि, तोमार पाये दिते जे चाइ धॉरा। :जीबोन लोये जॉतोन कोरि जोदि शॉरोल बाँशि गॉडि, :आपोन शुरे दिबे भोरि सॉकोल छिद्रो तार। |} एक अर्को लोकप्रिय रचनाः धोने धान्ये पुष्पे भोरा, आमादेईर बसुन्धरा <br /> ताहार माझे आछे देशेक सकोल देशेर शेरा <br /> ओ जे स्वप्नों दिये तोइरी शे देश स्मृति दिये घेरा <br /> ऐमोन देशटि कोथाये खुंजे पाबे नाको तुमि <br /> सकोल देशेर रानी शे जे आमार जन्मोभूमि - २ ॥धृ॥ चन्द्रो सुरजो ग्रोहो तारा कोथाये उजलो ऐमोन धारा <br /> कोथाये ऐमोन खालेय तोरीर ऐमोन कालो मेघेय <br /> ओ तार पाखिरे डाके घूमिये पोडी पाखिर डाके जागेय || १ || एतो स्निग्धो नदी काहार कोथाये ऐमोन धूम्र पाहाड <br /> कोथाये ऐमोन होरित खेत्रो, आकाश तौलेय मेशे <br /> ऐमोन धानेर ओपोर ढेऊ खेलेय जाय बाताश काहार देशे || २ || पुष्पे पुष्पे भोरा साखी कुंजेय कुंजेय गाहेय पाखी <br /> गूंजरिया आशेय ओली पूंजेय पूंजेय धेये <br /> तारा फोलेर उपौर घूमिये पावरेय फुलेर मोधु खेये || ३ || ओ माँ तोमार चरोन दूटी बोक्खे आमार धोरी <br /> आमार एई देशेतेय जन्मो जेनो एई देशेतेय मोरी || ४ || उपर्युक्त रचना बङ्गाली फोंट्स मा : ধানা-ধান্যে-পুশ্পে ভারা আমাদেরা এ,ই বসু.ন্ধারা<br /> তাহারা মাঝে আছে ডেসা ঐকা সকলা দেশেরা সেরা<br /> ও যে স্বপ্নো দিয়ে তো,ইরিই সে ডেসা স্ম্঱^ইতি দিয়ে ঘেরা<br /> আইমনা দেশটি কথা,ও খু.ঞ্জে পাবে নাকো তুমি-<br /> সকলা দেশেরা রানীই সে যে আমারা জন্মভূমি ..ধ.. চা.ন্দ্রা সুর্য়া গ্রহা তারা কোথায়া উজলা আইমনা ধারা<br /> কোথায়া আইমনা খেলে টোরীরা আইমনা কালো মেঘে<br /> ও তারা পাখিইরা ডাকে ঘুমইয়ে পোডী পাখিইরা ডাকে জেগে ..१.. এতো স্নিগ্ধো নদীই কাহারা কোথায়া আইমনা ধুমরা পাহাড<br /> কোথায়া আইমনা হরিতা খেট্রও আকাসা তলে মেসে<br /> আইমনা ধানেরা উপোড়া ধে,অযূ খেলে জায়া বাতাসা কাহারা দেশে ..२.. পুষ্পে-পুষ্পে ভারা শাখিই কু.ঞ্জে-কু.ঞ্জে গাহে পাখিই<br /> গু.ঞ্জারিয়া আসে আলী পূ.ঞ্জে-পূ.ঞ্জে ধেয়ে<br /> তারা ফুলেরা উপোড়া ঘুমইয়ে পোডে ফুলেরা মধু খেয়ে ..३.. ভায়েরা-মায়েরা ঐইতো স্নেহা কোথায়া গেলে পাবে কেহা<br /> ও মযা.ন তোমারা কারাণা দুউটি বাকখে আমারা ধরিই<br /> আমারা এ,ইই দেসেতে জন্মা জেনো অ,ইই দেসেতে মরিই ..४.. ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|रवीन्द्रनाथ ठाकुर}} * [http://www.parabaas.com/rabindranath रवीन्द्रनाथ पाराबासमा] * [http://www.visva-bharati.ac.in विश्वभारती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804013052/http://www.visva-bharati.ac.in/ |date=2019-08-04 }} * [http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm रवीन्द्रनाथको अङ्ग्रेजी कार्यहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906080850/http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm |date=2015-09-06 }} * [http://www.nobel.se/literature/laureates/1913/tagore-bio.html रवीन्द्रनाथ जीवनी नोबेल फाउन्डेसन] * [http://www.hindikunj.com रवीन्द्रनाथ ठाकुर(हिन्दीकुञ्जमा)] * [http://www.calcuttaweb.com/tagore/ रवीन्द्रनाथ कलकत्ता वेबमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101183003/http://www.calcuttaweb.com/tagore/ |date=2006-11-01 }} चित्र * [http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/gitnjali.htm गीताञ्जलि (अङ्ग्रेजीमा )] === रवीन्द्र सङ्गीत === रवीन्द्र सङ्गीत इन्टरनेट वेवसाइटमा सुन्नका लागि * [http://www.calcuttaweb.com/gaan/rabindra/index.shtml रवीन्द्र सङ्गीत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902010338/http://www.calcuttaweb.com/gaan/rabindra/index.shtml |date=2006-09-02 }} [[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:भारतीय लेखकहरू]] [[श्रेणी:बङ्गाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बङ्गाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु कविहरू]] [[श्रेणी:भारतीय पुरुष कविहरू]] [[श्रेणी:रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] 9wop664mtkl937notjhc2wlgjbu3bby 0 14209 1352186 1311980 2026-04-22T12:00:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352186 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = अरूण थापा | native_name = अरुण थापा | native_name_lang = नेपाली | image = Arun Thapa.png | image_size = 250px | caption = | background = solo_singer | birth_date = जनवरी, १९५२ | birth_place = [[काठमाडौँ]] [[नेपाल]] | death_date = {{death date and age|mf=y|१९९९|०७|२२|१९५२|०१}} | death_place = [[काठमाडौँ]] [[नेपाल]] | death_cause = | genre = [[विश्व संगीत]], [[लोकगीत|लोक संगीत]] | occupation = [[गायक]] | instrument = स्वर | years_active = १९७०–१९९९ | associated_acts = }}अरुण थापा अरुण थापा मगर (जनवरी १९५२ – २२ जुलाई १९९९) एक नेपाली गायक र गीतकार थिए। सन् २००३ मा, बीबीसीले गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सर्वेक्षण अनुसार , १६५ देशका आधा लाखभन्दा बढी मानिसले उनको रचना ऋतु हरुमा तिमि हरियाली बसन्त हौ लाई मतदान गरे , उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध रोमान्टिक गीत हो। विश्वको शीर्ष १० सबैभन्दा लोकप्रिय गीतहरूमा सातौंमा पर्न सफल रहेको थियो। व्यक्तिगत जीवन अरुण थापाको जन्म सन् १९५२ मा कलकतामा भएको थियो । अरुण तीन महिनाको हुँदा उनका आमाबुबा नेपाल फर्किए । उनी काठमाडौं, नेपालमा पढे र हुर्केका थिए। उनले पहिले गणबहल टोलको विद्यालयमा पढे त्यसपछि क्षेत्रपाटीको जेपी विद्यालयमा पढेका थिए । पछि उनले दार्जिलिङको टर्नबुल हाई स्कूलमा पढे, सन् १९७१ मा आफ्नो विद्यालय छाड्ने प्रमाणपत्र (SLC) पूरा गर्न काठमाडौं फर्के। उनले पछि पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखरामा कलामा इन्टरमिडिएटको लागि अध्ययन गरे, तर छिट्टै संगीतमा क्यारियर बनाउनको लागि आफ्नो पढाइ छोडे। क्यारियर उनले पहिले आफ्नो कलेजमा गाउन थाले, जहाँ उनी एक केटीसँग प्रेममा परे। उनका धेरैजसो गीतहरू उनीहरूको सम्बन्धको सम्झनामा थिए। उनले धेरै गीत रेकर्ड गरे तर उनको करियर सुपरहिट गीत जती माया लाए पनि बाट सुरु भयो जहाँ उनले सार्वजनिक स्नेह प्राप्त गरे। लोकप्रिय गायक हुनुअघि उनी नेपाल बैंक लिमिटेडमा कार्यरत थिए । दीप श्रेष्ठ उनको मिल्ने साथी थिए । तिनीहरू सधैं सँगै बस्ने गर्थे। उनले पहिलो पटक सन् १९७१ मा रेडियो नेपालमा आफ्नो गीत गाएका थिए । मृत्यु थापा लामो समयदेखि फोक्सो र कलेजोको रोगबाट पीडित थिए । उनको निधन २०५६ साउन ५ (१८१५ साल जुलाई २२) मा काठमाडौंमा भएको थियो । योगदान उनले अरुण र बेस्ट अफ अरुण : दुई संगीत एल्बमहरू जारी गरे । दुवै एल्बम नेपाली संगीत श्रोतामाझ निकै लोकप्रिय थिए । थापाले ३० वर्षसम्म आफ्नो गायन यात्रालाई निरन्तरता दिए । ==गीतहरु== # जति माया लाए पनि # साझको जुन सँग # भुलु भुलु लाग्यो मलाई # बितेका मेरा तिता मिठा # ऋतुहरूमा तिमी # दोष कसैलाई दिन चाहन्न # चोट के हो व्यथा के हो # अरु सँग नजोख मलाई # जिन्दगी के छ र आखिर # तिमी हेर्छौ भने # न पोखिने न जोखिने # आँखाको निद खोशी लाने # यो मनको के भर हुन्छ # भुलेका कथा # जिन्दगीका का यात्राहरु # लाग्न थाल्यो जीवनमा # नपोखिने नजोखिने # यो मन को के भर हुन्छ ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [https://www.setopati.com/social/186188?fbclid=IwAR0HM2kTUrBzMgDIzwFThPLM_qZLJ1er2fc2ETIWGcr2o6v4NJx0sju4-8I अरुण थापाको आँगन जहाँ उनी 'बाँचिरहेका' छन्-सेतोपाटी डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241218062359/https://www.setopati.com/social/186188?fbclid=IwAR0HM2kTUrBzMgDIzwFThPLM_qZLJ1er2fc2ETIWGcr2o6v4NJx0sju4-8I |date=2024-12-18 }} * [https://www.onlinekhabar.com/2019/07/783121 अरुण थापासँग जोगले भएको भेट-अनलाइनखवर डटकम] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== * [https://www.youtube.com/watch?v=AdjMm01xZIU यूट्युबमा अरुण थापा] [[श्रेणी:गायक]] [[श्रेणी:सँगीत]] [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सँगीत]] [[श्रेणी:सन् १९९९ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] {{stub}} [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] fg9i6g3a99keelhvphfrrc4sy7wdtzr 0 16174 1352270 1312466 2026-04-23T00:57:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352270 wikitext text/x-wiki {{हिन्दुधर्म}} '''निरुक्त''' ( अर्थ: व्याख्या, व्युत्पत्ति सम्बन्धी व्याख्या) [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मका छः [[वेदाङ्ग|वेदांगों]] मध्येको एउटा छ। यसमा शब्द-व्युत्पत्ति (etymology)को विवेचन गरिएकोछ; मुख्यतः वेदहरूमा आये भए पुरानो शब्दहरूको व्युत्पत्तिको विवेचन छ। निरुक्तमा शब्दहरूका अर्थ निकालनका लागि छोटे-छोटे [[सूत्र]] दिये भए छन्। यसका साथ नैं यसमा कठिन एवं कम प्रयुक्त वैदिक शब्दहरूको सङ्कलन (glossary) पनि छ। परम्परागत रूपबाट [[संस्कृत]]का प्राचीन [[वैयाकरण]] (grammarian) '''[[यास्क]]'''लाई यसको जनक मानिन्छ। यास्कको योगदान इतना महान छ कि तिनलाई '''निरुक्तकार''' वा '''निरुक्तकृत''' ("Maker of Nirukta") एवं '''निरुक्तवत''' ("Author of Nirukta") पनि भनिन्छ। ऋग्वेदभाष्य भूमिकामा [[सायण]]ले कहा छ ''अर्थावबोधे निरपेक्षतया पदजातं यत्रोक्तं तन्निरुक्तम्'' अर्थात् अर्थको जानकारीको दृष्टिबाट स्वतन्त्ररूपबाट जहाँ पदहरूको सङ्ग्रह गरिन्छ त्यही निरुक्त छ। वैदिक शब्दहरूका दुरूह अर्थलाई स्पष्ट गर्नु नैं निरुक्तको प्रयोजन छ। शिक्षा प्रभृत्ति छह वेदांगहरूमा निरुक्तको गणना छ। [[पाणिनि]] शिक्षामा "निरुक्त श्रोत्रमुचयते" यस वाक्यबाट निरुक्तलाई वेदको कान बतलाया छ। यद्यपि यस शिक्षामा निरुक्तको क्रमप्राप्त चतुर्थ स्थान छ तथापि उपयोगको दृष्टिबाट एवं आभ्यंतर तथा बाह्य विशेषताहरूका कारण वेदहरूमा यो प्रथम स्थान राख्दछ। निरुक्तको जानकारीका बिना भेद वेदका दुर्गम अर्थको ज्ञान संभव छैन। == वर्तमान समयमा निरुक्त == वर्तमान उपलब्ध निरुक्त, [[निघण्टु]]को व्याख्या (commentary) छ र उ यास्क रचित छ। यसको विशेषताहरूबाट आकृष्ट भएर अनेक विद्वानहरूले यसमा टीका लिखी छ। यस समय उपलब्ध टीकाहरूमा स्कंदस्वामीको टीका सबैभन्दा प्राचीन छ। शुक्लयजुर्वेदीय शतपथ ब्राह्मणका भाष्यमा हरिस्वामीले स्कंदस्वामीलाई आफ्नो गुरू कहा छ। देवराज यज्वा द्वारा रचित एक व्याख्याको प्रकाशन गुरूमण्डल ग्रन्थमाला, कलकत्ताबाट १९५२ मा हुने/भयो छ। ग्रन्थका प्रारंभमा इन्होंने एक विस्तृत भूमिका लिखी छ। निरुक्तमा व्याख्या रूप एक वृत्ति दुर्गाचार्य रचित उपलब्ध छ। इन्होंने आफ्नो वृत्तिमा निरुक्तका प्राय: सबै शब्दहरूको विवचन गरेकोछ। यसको प्रकाशन आनंदाश्रम संस्कृत ग्रन्थमाला, पूनाबाट १९२६ मा र खेमराज श्रीकृष्णदास, बंबईबाट १९८२ वै.,मा हुने/भयो छ। सत्यव्रत सामश्रमीले यस विषयमा लेखनकार्य गरेकोछ। यसको प्रकाशन बिब्लओथिका, कलकत्ताबाट १९११ मा हुने/भयो छ। प्रो. राजवाडेको यस विषयमा महत्त्वपूर्ण कार्य निरुक्तको मराठी अनुवाद छ जो १९३५ मा प्रकाशित छ। डॉ. सिद्धेश्वर वर्माको यास्क निर्वचन नामक ग्रन्थ विश्वेश्वरानन्द वैदिक शोध संस्थान, होशयारपुरबाट १९५३ मा प्रकाशित छ। यसमाथि कुकुंद झा बख्शीको संस्कृत टीका निर्णयसागर प्रेस, बंबईबाट १९३० मा प्रकाशित छ। यसमाथि मिहिरचंद्र पुष्करणाले एक टीका लिखी छ जो पुरुषार्थ पुस्तकमाला कार्यालय, अमृतसरबाट १९४५ मा प्रकाशित छ। == निरुक्तको संरचना == निरुक्तका तीन कांड छन्। प्रथम नैघण्टुक कांड, द्वितीय नैगम कांड र तृतीय दैवत कांड छ। यस ग्रन्थका समस्त अध्याहरूको संख्या १२ छ। यसका सिवाय परिशिष्टका रूपमा अंतिम दुई अध्याय र पनि साथमा संलग्न छन्। यस प्रकार कुल १४ अध्याय छन्। यी अध्याहरूमा प्रारंभबाट द्वितीय अध्यायका प्रथम पाद पर्यंत उपोद्घात वर्णित छ। यसमा निघण्टुको लक्षण, पदको प्रकार, भावको विकार, शब्दहरूको धातुज सिद्धान्त, निरुक्तको प्रयोजन र एतत्सम्बन्धी अन्य आवश्यक नियमहरूका आधार परि विस्तारका साथ विवेचन गरिएको छ। यस समस्त भागको नैघण्टुक कांड भन्दछन्। यसैको पूर्वषट्क नामांतर छ। चौथो अध्यायमा एकपदी आख्यानको सुंदर विवेचन गरिएको छ। यसलाई नैगमकांड भन्दछन्। अंतिम छह अध्याहरूमा देवताहरूको वर्णन गरिएको छ। यसलाई दैवत कांड बतलाया छ। यसका अनंतर देवस्तुतिका आधारमा आत्मतत्वहरूको उपदेश गरिएको छ। यास्कले आफ्नो निरुक्तमा पूर्ववर्ती निरुक्तकारका रूपमा औपमन्यव औटुंबरायण, वाष्र्यामणि; गाग्र्य, आग्रायण, शाकपूणि, और्णनाभ, तेटीकि, गालव, स्थौलाष्ठीवि, कौंष्टुकि र कात्थक्यका नाम उद्धृत गरे छन्। यसबाट सिद्ध छ कि १२ निरुक्तकारहरूलाई यास्क जानन्थे। १३वहरू निरुक्तकार स्वयं यास्क छन्। १४वाँ निरुक्तकार अथर्वपरिशिष्टहरूमाबाट ४८वहरू परिशिष्टको रचयिता छ। यो परिशिष्ट निरुक्त निघण्टु स्वरूप छ। == निरुक्तको महत्त्व == निरुक्तको उपादेयतालाई देखेर अनेक पाश्चात्य विद्वान यसमा मुग्ध भए छन्। उनले पनि यसमाथि लेखनकार्य गरेकोछ। सर्वप्रथम रॉथले जर्मन भाषामा निरुक्तको भूमिकाको अनुवाद प्रकाशित गरेकोछ। जर्मन भाषामा लेखित यस अनुवादको प्रो. मैकीशानले आंग्ल अनुवाद गरेकोछ। यो बंबई विश्वविद्यालयद्वारा प्रकाशित छ। स्कोल्डले जर्मन देशमा रहेर यस विषयमा अध्ययन गरेकोछ। र यसै विषयमा प्रबंध लेखेर प्रकाशित गरेकोछ। === भाषणकलामा निरुक्तको उपयोग === निरुक्तबाट नैं सम्बन्धित संज्ञा '''निरुक्ति:''' छ जसको अर्थ ''व्युत्पादन'' (derivation) छ। भाषण कलामा यसलाई '''कुनै शब्दको कृत्रिम व्याख्या''' मान सक्दछन्। == वाह्य सूत्र == * [http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/9niruktam.htm Niruktam sememes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124114111/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/9niruktam.htm |date=2005-11-24 }} bvn6iqmla2j1hfuqvr93wtvbphwik2r 0 23745 1352234 1318880 2026-04-22T16:29:53Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352234 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-saptari/bode-barsine?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = ललनप्रसाद गुप्‍ता<small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = मुनाकुमारी पोख्रेल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 117.34<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 58466 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.63|86.67|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = कञ्चनपुर बेरियर | website = [http://www.kanchanrupmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सप्तरी जिल्ला]]को ९ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। कञ्चनरूपलाई नगरपालिका घोषित गर्दा सप्तरीका [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझीया]], [[बदगामा]], [[ठेलिया]], [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]], [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]], [[पिप्रापूर्व]], [[रुपनगर]], [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] र [[धोधनपुर]] गाविसलाई समेटेको छ ।<ref name="new">{{cite web | url=http://mofald.gov.np/mofald/userfiles/news_186.xlsx | title=७२ नयां नगरपालिकाहरूको नाम, केन्द्र तथा वडा विभाजन | |date=२०७२ वैशाख २५ |accessdate= २०१७ अक्टोबर २६ | publisher=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय}}</ref><ref name="७२ नयाँ नगरपालिका">{{cite web | url=http://mofald.gov.np/mofald/userfiles/news_288.pdf | title=नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित ७२ नयां नगरपालिकाहरूको नाम, केन्द्र तथा वडा विभाजन | |date=२०७२ वैशाख २५ |accessdate= २०१७ अक्टोबर २६ | publisher=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय}}</ref><ref>{{cite web |title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित) |url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2014-05-08/388826.html |language=नेपाली |accessdate=2017-10-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922094420/http://kantipur.ekantipur.com/news/2014-05-08/388826.html |date=2017-09-22 }}</ref> भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[भैरवा]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,४६६ रहेको छ भने यहाँ १२,५३५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कञ्चनरुप नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भैरवा]] || ४,९८२ || २५.१५ || १९८.०९ |- | २ || [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझिया]] (३-६) र [[बदगामा]] (५-६) || ४,५७२ || २.६८ || १७०५.९७ |- | ३ || [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझिया]] (१-२,७-९) र [[ठेलिया]] (७)|| ३,३७१ || ३.२१ || १०५०.१६ |- | ४ || [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]] || ५,४५३ || ५.२२ || १०४४.६४ |- | ५ || [[पिप्रापूर्व]] || ५,०१७ || ६.२१ || ८०७.८९ |- | ६ || [[धोधनपुर]] (१-६) || ४,७६६ || ६.२५ || ७६२.५६ |- | ७ || [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] (१-५) र [[धोधनपुर]] (७-८) || ३,६९५ || ४.४५ || ८३०.३४ |- | ८ || [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]] || ७,७०४ || ५.०४ || १५२८.५७ |- | ९ || [[रुपनगर]] (५-६,८-९) र [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] (६-७,९) || ४,५४० || ८.२६ || ५४९.६४ |- | १० || [[बदगामा]] (१-४,७-९) || ३,२३१ || ३.७ || ८७३.२४ |- | ११ || [[ठेलिया]] (१-६,८-९) || ६,९०५ || २५.४२ || २७१.६४ |- | १२ || [[रुपनगर]] (१-४,७), [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] (८) र [[धोधनपुर]] (९) || ४,२३० || २१.७६ || १९४.३९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५८,४६६''' || '''११७.३५''' || '''४९८.२२''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsaptari.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सप्तरी] {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] j0q0gtlez748wf5moe9guzuq5nekyid 0 23747 1352235 1295604 2026-04-22T16:37:58Z पर्वत सुवेदी 31224 1352235 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalSaptariDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = सप्तरी जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =19.1 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 8724 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates ={{coord|26.50|86.63|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[सगरमाथा अञ्चल]], [[सप्तरी जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ८७२४ रहेको थियो जसमध्ये ४१४४ पुरुष र ४५८० महिला रहेका थिए भने यहाँ १७०५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[खडक नगरपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकको ४-६ वडाहरू खडक नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-३ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:सप्तरी जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू]] bkrwb66by5umq2f04sxvtlaltjalewy 0 30791 1352212 1295839 2026-04-22T14:58:33Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352212 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/mukhiyapatti-musaharmiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = जयकुमार यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सैदा खातुन <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 26.84<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=18|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 28208 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|36|20|N|85|52|50|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[तुलसीयाही जब्दी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://mukhiyapattimusaharmiyamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[मुखियापट्टी मुसहरनिया]], [[बहेडा बेला]], [[तुलसीयाही जब्दी]], [[तुल्सीयाही निकास]], [[नगराईन]] वडा नं. ५ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २८,२०८ रहेको छ भने यहाँ ५,४३१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मुखियापट्टी मुसहरमिया गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मुखियापट्टी मुसहरनिया]] (६–९) || ३,९३० || ३.०५ || १२८८.५२ |- | २ || [[मुखियापट्टी मुसहरनिया]] (१–५) || ४,०६५ || ४.६८ || ८६८.५९ |- | ३ || [[तुलसीयाही जब्दी]] || ६,८३४ || ३.९ || १७५२.३१ |- | ४ || [[तुल्सीयाही निकास]] || ४,५८३ || ८.०८ || ५६७.२० |- | ५ || [[बहेडा बेला]] (१-४) || ४,०६१ || ३.७७ || १०७७.१९ |- | ६ || [[नगराईन|नगराइन]] (५) र [[बहेडा बेला]] (५-९) || ४,७३५ || ३.३६ || १४०९.२३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२८,२०८''' || '''२६.०७''' || '''१०८१.९७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] s67sziaifu9a4srat7d13ejnwsf86m9 0 30841 1352210 1321933 2026-04-22T14:52:53Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352210 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/bateshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = राम अशिष महतो <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = फुलकुमारी सिंह <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 31.66<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 21742 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.88|85.92|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बटेश्वर गाउँपालिका|बटेश्वर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://bateshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[लक्ष्मीनिवास]], [[भुचक्रपुर]], [[बटेश्वर गाउँपालिका|बटेश्वर]] र [[शान्तिपुर, धनुषा|शान्तिपुर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २१,७४२ रहेको छ भने यहाँ ४,६४७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ बटेश्वर गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[लक्ष्मीनिवास]] || ३,८७२ || ६.९३ || ५५८.७३ |- | २ || [[भुचक्रपुर]] || ५,२०८ || ७.१३ || ७३०.४३ |- | ३ || [[बटेश्वर]] (४, ६-९) || ३,१६२ || ४.७ || ६७२.७७ |- | ४ || [[बटेश्वर]] (१, २, ३, ५) || ४,०११ || ३.३५ || ११९७.३१ |- | ५ || [[शान्तिपुर, धनुषा|शान्तीपुर]] || ५,४८९ || ९.५५ || ५७४.७६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२१,७४२''' || '''३१.६६''' || '''६८६.७३''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] ots10syz0hzoz968wyhdjnh5187inf1 0 30853 1352207 1318861 2026-04-22T14:48:50Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352207 wikitext text/x-wiki {{for|सिराहा जिल्लाको गाउँपालिका|औरही गाउँपालिका, सिराहा}} {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/aaurahi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = उमाशङ्करप्रसाद साह <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = पुनमकुमारी साह <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 25.56<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=14|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 24053 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.72|86.01|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[देवरी परवाहा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://aurahimundhanusha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[पौडेश्वर]], [[औरही, धनुषा|औरही]], [[देवरी परवाहा]]र [[चक्कर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २४,०५३ रहेको छ भने यहाँ ४,७९३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ औरही गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[पौडेश्वर]] (१–८) || ६,५९६ || ६.०९ || १०८३.०९ |- | २ || [[पौडेश्वर]] (९) र [[देवरी परवाहा]] || ५,२३७ || ४.६९ || १११६.६३ |- | ३ || [[औरही, धनुषा|औरही]] (५–९) || ३,२५३ || ६.४५ || ५०४.३४ |- | ४ || [[औरही, धनुषा|औरही]] (१–४) || २,५६४ || १.१७ || २१९१.४५ |- | ५ || [[चक्कर]] (५,७,८,९) || २,८७९ || ३.५४ || ८१३.२८ |- | ६ || [[चक्कर]] (१-४, ६) || ३,५२४ || ३.६२ || ९७३.४८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२४,०५३''' || '''२५.५६''' || '''९४१.०४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] gq02g127c49linjh15lftolbkw6ac2b 0 31325 1352222 1342798 2026-04-22T15:55:10Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352222 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/sukhipur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगर प्रमुख]] | leader_name = राम औतार यादव <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रेणुदेवी साह <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 54.78<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 42033 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.71|86.35|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सुखिपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://sukhipurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''सुखिपुर नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[मोहनपुर कमलपुर]], [[विधानगर]], [[कुशाह लक्षिमिनीया]], [[कविलासी, सिराहा|कविलासी]], [[सिलोर्वा पछवारी]], [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] र '''सुखिपुर''' गरी ७ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर सुखीपुर नगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ असोज १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ असोज १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}</ref> सुखिपुर नगरपालिकाको केन्द्र '''सुखीपुर''' बजारमा रहको छ।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ४२,०३३ रहेको छ भने यहाँ ८,३२१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सुखीपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मोहनपुर कमलपुर]] (५-९) || ३,२३९ || ४.९८ || ६५०.४० |- | २ || [[विधानगर]] || ५,५२१ || ६.२५ || ८८३.३६ |- | ३ || [[कुशाह लक्षिमिनीया]] || ३,९९७ || ४.३१ || ९२७.३८ |- | ४ || [[कविलासी, सिराहा]] || ३,९०८ || ६.५ || ६०१.२३ |- | ५ || [[सिलोर्वा पछवारी]] (१-७) || ४,७६८ || ७.९७ || ५९८.२४ |- | ६ || [[सिलोर्वा पछवारी]] (८-९) र [[सुखीपुर]] (८-९) || ३,६८२ || २.९९ || १२३१.४४ |- | ७ || [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] (१-७) र [[सुखीपुर]] (१-७) || ३,६०२ || ४.६८ || ७६९.६६ |- | ८ || [[सुखीपुर]] (१-४) || ५,८३४ || ८.५३ || ६८३.९४ |- | ९ || [[मोहनपुर कमलपुर]] (१-४) || २,७५८ || ४.०६ || ६७९.३१ |- | १० || [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] (६-९) || ४,७२४ || ४.५१ || १०४७.४५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''४२,०३३''' || '''५४.७८''' || '''७६७.३१''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] a7uqniad83i4g20z0me9g58l35d4hfv 0 31332 1352214 1296674 2026-04-22T15:07:25Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352214 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = सिराहा | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[नगरपालिका]]<br/>सदरमुकाम | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | motto = <!-- images and maps -----------> | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = नक्सामा सिराहा नगरपालिकाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|26|39|10|N|86|12|27|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला]] |founder = |seat_type = |seat = <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = नगरप्रमुख |leader_name = नवीनकुमार यादव <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) |leader_title1 = उपप्रमुख |leader_name1 = बबिताकुमारी शाह <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) |established_title = नगरपालिका |established_date = वि.सं. २०५३ माघ ११<ref>{{cite news|title=चार किल्ला खोली नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17871|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date1 = सिराहा, मखनाहा, मानपुर, बसबिट्टा र ठेगही |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. २०५३ माघ ११ |established_title3 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date3 = [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]], [[सानहैथा]], [[लगडी गडियानी|लगडी गडीयानी]], [[लगडी गोठ]] र [[हक्पारा]] |established_title4 = सम्मिलित (मिति) |established_date4 = वि.सं. २०७३ फाल्गुन २७<ref name="विस्तार">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फाल्गुण २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |area_total_sq_mi = |area_total_km2 = 94.20 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_total = 95410 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = धर्मावलम्बी |population_blank1= हिन्दू, मुस्लिम, बौद्ध <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 80 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक कोड |postal_code = ५६५०० |area_code = ०३३ |blank_name = |blank_info = |website = {{URL|http://sirahamun.gov.np/en}} |footnotes = }} '''सिराहा''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]मा पर्ने [[सिराहा जिल्ला]]को [[सदरमुकाम]]<ref name="सदरमुकाम">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2685|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अंचल, ७५ जिल्लामा विभाजित|date=वि.सं. २०१९ पौष २|accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|page=५|language=नेपाली}}</ref> तथा एक [[नगरपालिका]] हो। सिराहा जिल्लाका तत्कालिन सिराहा, मखनाहा, मानपुर, बसबिट्टा र ठेगहीलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते मिलाएर सिराहा नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा [[नेपाल सरकार]]को निर्णय र वि.सं. २०७१ पौष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएअनुसार [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]], [[सस्रवार|सारस्वर]], [[मल्हनिया गम्हरिया]], [[खिरौना]], [[सुखचिना]] र [[माडर]] गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा|accessdate=जनवरी २०२२|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार}}</ref> यसै प्रकार [[सङ्घीयता|सङ्घीय शासन व्यवस्था]] लागू भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]], [[सानहैथा]], [[लगडी गडियानी]], [[लगडी गोठ]] र [[हक्पारा]] गाउँ विकास समितिहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="विस्तार"/><ref>{{cite news|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|date=पुष २३, २०७३|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=३० फाल्गुन २०७३|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=२८ फाल्गुण २०७३|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> यो नगरपालिका कुल २२ वडामा विभाजित छ। == नामकरण == एतिहासिक हिसाबले राजा [[सलहेश]] ज्यादै आदर्श व्यक्तित्व र सबैलाई सहयोग तथा आश्रय दिने भएकाले [[भारत]]बाट यहाँ व्यापार गर्न आउने व्यापारीहरू जङ्गलै जङ्गल भएको यस ठाँउलाई 'सहारा' भन्दा भन्दै अपभ्रंस भएर सिरहा नामकरण भएको हुनसक्ने एउटा किंवदन्ती रहेको छ। यसै प्रकार अर्को एक किंवदन्ती अनुसार यस ठाँउमा जङ्गल भएको र स्थानीय भाषामा रुखका जरालाई शिर भनिने हुँदा जरै जरा भएको ठाँउलाई 'शिर' ([[मैथिली भाषा]]मा शिरा) भन्दाभन्दै अपभ्रंश भएर सिरहा नाम रह्न गएको एक भनाई रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2014/01/17/13168 |title=सलहेश दरबार, सिराहा |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/168049-1546573260.html |title=कला इतिहास खोतल्दै मेहता |last=हमाल |first=चाँदनी |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ९५,४१० रहेको छ भने यहाँ १८,९१७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सिरहा नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || सिरहा (१) || २,६१६ || ०.९९ || २६४२.४२ |- | २ || सिरहा (२) || ५,१७७ || १.७३ || २९९२.४९ |- | ३ || सिरहा (३) || २,३७४ || २.४२ || ९८०.९९ |- | ४ || सिरहा (४) || ३,७४१ || ०.५५ || ६८०१.८२ |- | ५ || सिरहा (५) || ३,४५२ || ३.५९ || ९६१.५६ |- | ६ || सिरहा (६) || ४,१७५ || ३.४७ || १२०३.१७ |- | ७ || सिरहा (७) || ४,३२८ || २.८८ || १५०२.७८ |- | ८ || सिरहा (८) || २,८५७ || ३.२ || ८९२.८१ |- | ९ || सिरहा (९) || ४,३७० || ४.९६ || ८८१.०५ |- | १० || [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]] (१,७-९) || ४,०२४ || ५.७ || ७०५.९६ |- | ११ || [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]] (२-६) || ३,९२६ || ३.७२ || १०५५.३८ |- | १२ || [[सारश्वर]] || ७,२२० || ६.८१ || १०६०.२० |- | १३ || [[मल्हनिया गम्हरिया]] || २,९७९ || ५.१३ || ५८०.७० |- | १४ || [[खिरौना]] || ४,१९९ || ३.०४ || १३८१.२५ |- | १५ || [[सुखचिना]] || ३,६३० || ३.२५ || १११६.९२ |- | १६ || [[माडर]] (१-५) || ४,८३५ || १.३२ || ३६६२.८८ |- | १७ || [[माडर]] (६-९) || ४,२६६ || ५.०६ || ८४३.०८ |- | १८ || [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]] || ५,१२० || ७.०१ || ७३०.३९ |- | १९ || [[सानहैथा]] || ६,७०३ || १०.९ || ६१४.९५ |- | २० || [[लगडी गडियानी]] || ६,०८५ || ६.७८ || ८९७.४९ |- | २१ || [[लगडी गोठ]] || ३,९३९ || ३.५२ || १११९.०३ |- | २२ || [[हक्पारा]] || ५,३९४ || ८.१४ || ६६२.६५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''९५,४१०''' || '''९४.१७''' || '''१०१३.१७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://sirahamun.gov.np/ सिराहा नगरपालिका]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|माघ]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] 6vn0qcd7flmnvqfv8w1y90sbfbnnoof 0 33661 1352307 1298168 2026-04-23T11:29:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352307 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See विकिपिडिया:WikiProject_Musicians --> | Name = लता मङ्गेशकर | Img = Lata Mangeshkar - still 29065 crop.jpg | Img_capt = लता मङ्गेशकर सन् २००८ मा | Img_size = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = | Alias = | Born = {{Birth date and age|१९२९|9|२८}}<br />[[इन्दौर]], [[भारत]] | Died = ६ फरवरी २०२२ | Origin = | Instrument = स्वर | Voice_type = | Genre = चलचित्र सङ्गीत ([[पार्श्व गायिका]]), भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत | Occupation = गयिका | Years_active = १९४२–अहिलेसम्म }} '''लता मङ्गेशकर''' (जन्म: २८ सेप्टेम्बर, १९२९, मृत्युः ६ फरवरी २०२२ ) एक भारतिय गायिका थिइन्। उनी भारतकै सबैभन्दा प्रख्यात र सम्मानित पार्श्व गायिका थिइन्।<ref>{{cite web|title=Lata Mangeshkar|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/30899862.cms|date=December 10, 2002|author=|publisher=''[[The Times of India]]''|accessdate=2009-07-22}}</ref><ref>{{cite web|author=Yasmeen, Afshan|title=Music show to celebrate birthday of melody queen|url=http://www.hindu.com/lf/2004/09/21/stories/2004092114010200.htm|date=September 21, 2004|publisher=''The Hindu''|accessdate=2009-08-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103120451/http://www.hindu.com/lf/2004/09/21/stories/2004092114010200.htm |date=2004-11-03 }}</ref> सन् १९४२मा गाउन शुरु गरेकि उनले एक हजार भन्दा बढी [[बलिउड|बलिवुड]]का चलचित्रहरूमा ३६ भाषाहरूमा स्वर दिएकि थिइन्। उनी [[आशा भोसले]], [[ह्रिदयनाथ मङ्गेशकर]], [[उशा मङ्गेशकर]] र [[मीना मङ्गेशकर]]को दिदी थिइन्। भारतको सबैभन्दा ठुलो गैर-सैनिक पदक [[भारत रत्न]] पाउने उनी केवल दोस्री गायिका थिइन्।<ref>[http://www.hinduonnet.com/2001/03/22/stories/01220006.htm Lata Mangeshkar given Bharat Ratna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811105225/http://www.hinduonnet.com/2001/03/22/stories/01220006.htm |date=2010-08-11 }} The Hindu</ref> मङ्गेशकर [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स |गिनिज बुक]]मा सन् १९७४ देखि १९९१ सम्म सबैभन्दा बढी गितहरू रेकर्ड गराउने गायिकाको रूपमा दाखिल थिइन्। उनले १९४८ देखि १९७४ सम्म् तिस हजार गितहरू रेकर्ड गराएकि थिइन्। तर यो पनि भनिन्छ कि उनकै बहिनी आशा भोसलेले त्यो भन्दा बढी गीत रेकर्ड् गराएकी थिइन्।<ref name="howfair">{{cite web | url = http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title = How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author = Raju Bharatan | publisher = [[Rediff.com]] | date = 23 August 2006 | accessdate = 2007-04-28 }}</ref><ref name="how_fair_raju6">{{cite web | url = http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld6.htm | title = How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 6 | author = Raju Bharatan | publisher = [[Rediff.com]] | date = 23 August 2006 | accessdate = 2007-04-28 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == [[चित्र:LataMangeshkar14.jpg|thumb|बाल्लयकालमा लता मङ्गेशकर]] मङ्गेशकरको जन्म मामाघर इन्दोरमा भयो।<ref>{{cite book | title = In search of Lata Mangeshkar | author = [[Harish Bhimani]] | publisher = Indus | year = 1995 | isbn = 9788172231705 }}</ref> त्यसपछि उनिहरू कोल्हापुर सरे। उनका बुबा [[दीननाथ मङ्गेशकर]] नाटक कम्पनी चलाउनुहुन्थ्यो, पछि बन्द गरेर चलचित्र कम्पनी चलाउनुभयो। त्यही उनिहरूको घर बन्यो। सानोमा उनी चुलबुले स्वभावकी थीइन। उनका एक भाइ र चार बहिनी थिए। उनी ५/६ वर्ष हुँदादेखि नै बुबाले गीत सिकाउन थाल्नुभयो। बुबाको नाटक कम्पनीमा सानो-सानो बच्चाको रोल लिने गर्थिन। सन् १९४२मा बुबा बितेपछि सबै परिवार धान्ने जिम्मा उनको काधमा आयो। त्यसैबखत उनले'नवयुग चलचित्र'मा हिरोइनको बहिनीको भूमिका निभाइन। यो उनको पहिलो चलचित्र थियो, त्यो पनि मराठी। कोल्हापुर आएपछि मराठी फिल्मका हस्ती मास्टर विनायकको कम्पनीमा जागीर गरिन।<ref>[http://www.nayapatrika.com/multi-color/9481-%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A5%87-%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%95-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%9B.html कसैले एकसुरमा गीत सुनाउँदा दिक्क लाग्छ,नयापत्रिका, १६ जुलाई २०११] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721235254/http://www.nayapatrika.com/multi-color/9481-%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A5%87-%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%95-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%9B.html |date=2011-07-21 }}</ref> == पार्श्व गायन == लता बालककालदेखि नै गायक बन्न चाहान्थिन। बालककालमा [[कुंदनलाल सहगल]]को एक चलचित्र चण्डीदास देखेर उनले भनेकी थिईन कि ठुलो भएर सहगलसँग विवाह गर्ने छिन। पहलो पटक लताले [[वसँग जोगलेकर]] द्वारा निर्देशित एक चलचित्र ''कीर्ती हसाल''को लागि गाईन। उनके पिता लताले फिल्मको लागि नगाउन भन्ने चहन्थे। त्यसैले, यस गीतलाई फिल्मबाट निकालियो। तर उनको प्रतिभाबाट वसंत जोगलेकर धेरै प्रभावित भए।<ref>{{cite web|last1=गौतम|first1=प्रभाकर|title=लता मङ्गेशकर र नारायण गोपालले सँगै गाउन नपाएका दुइटा गीत|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/261552|website=Seto Pati|accessdate=6 फेब्रुअरी 2022}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पिताको मृत्यु पछि (जब लता मात्र १३ वर्षकी थिईन), लतालाई पैसाको धेरै ठुलो समस्या पर्‍यो र धेरै सङ्घर्ष गर्न पर्‍यो। उनलाई अभिनय धेरै राम्रो लागेको थिएन तर पिताको असामयिक मृत्युको कारणबाट पैसाको लागि उनके केही [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[मराठी भाषा|मराठी]] फिल्महरूमा काम गर्नु पर्‍यो। अभिनेत्रीको रूपमा उनको पहिलो चलचित्र ''पाहिली मङ्गलागौर'' ([[१९४२]]) थियो, जसमा उनले स्नेहप्रभा प्रधानको सानी बहिनीको भूमिका निभाइन। पछि उनले धेरै फिल्महरूमा अभिनय गरिन जसमा, ''माझे बाल'', ''चिमुकला संसार'' ([[१९४३]]), ''गजभाऊ'' ([[१९४४]]), ''बडी माँ'' ([[१९४५]]), ''जीवन यात्रा'' ([[१९४६]]), ''माँद'' ([[१९४८]]), ''[[शिवाजी|छत्रपति शिवाजी]]'' ([[१९५२]]) शामिल थिए। ''बडी माँ'',मा लताले '''[[नूरजहाँ]]'''को साथ अभिनय गरिन र उनको सानी बहिनीको भूमिका [[आशा भोसले|आशा भोंषले]]ले निभाइन। उनले आफैलाई भूमिकाको लागि गीत पनि गाईन र आशाको लागि पार्श्वगायन गरिन। [[१९४५]]मा उस्ताद [[गुलाम हैदर]] (जसले पहिला[[नूरजहाँ]]को खोज गरेका थिए) आफ्नो आउने फिल्मको लागि लतालाई एक निर्माताको स्टूडियोमा लिएर गए जसमा [[कामिनी कौशल]] मुख्य भूमिका निभाइ रहेकी थीइन। उनी चाहान्थे कि लता त्यस फिल्मको लागि पार्श्वगायन गरुन। तर गुलाम हैदरलाई निराशा हात लाग्यो। [[१९४७]]मा वसंत जोगलेकरले आफ्नो चलचित्र ''आपकी सेवा में''मा लतालाई गाउने मौका दिए। यस फिल्मको गितबाट लताको धेरै चर्चा भयो। यस पछि ''मजबूर'' फिल्मको गीत "अङ्ग्रेजी छोरा चला गया" र "दिल मेरा तोडा हाय मुझे कहीं का न छोडा तेरे प्यार ने" जस्तो गीतबाट आफ्नो स्थिति सुदृढ गरिन। यध्यपी यसपछि पनि लतालाई अत्यधिक सफलता भने मिलिसकेको थिएन। [[१९४९]]मा लतालाई यस्तो मौका चलचित्र "महल"को "आयेगा आनेवाला" गीतबाट प्राप्त भयो। यस गीतलाई त्यस समयको सबैभन्दा सुन्दरी र चर्चित अभिनेत्री [[मधुबाला]]मा बनाईएको थियो। यो चलचित्र अत्यन्त सफल रहेको थियो र लता तथा मधुबाला दुबैको लागि बहुत शुभ साबित भयो। यस पछि लताले कहिल्यै पछाडी फर्केर हेर्नु परेन। == पुरस्कारहरू == * चलचित्र फेयर पुरस्कार (१९५८, १९६२, १९६५,१९६९, १९९३ ऱ १९९४) * राष्ट्रिय पुरस्कार (१९७२, १९७५ ऱ १९९०) * महाराष्ट्र सरकार पुरस्कार (१९६६ ऱ १९६७) * १९६९ - पद्म भूषण * १९७४ - [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स | गिनीज बुक रेकर्ड]] * १९८९ - दादा साहब फाल्के पुरस्कार * १९९३ - चलचित्र फेयर - लाई फ टाइम अचीवमेन्ट पुरस्कार * १९९६ - स्क्रीनको लागि लाई फटाइम अचीवमेंट पुरस्कार * १९९७ - राजीव गान्धी पुरस्कार * १९९९ - एन.टी.आर. पुरस्कार * १९९९ - पद्म विभूषण * १९९९ - जी सिने का का लाई फटाइम अचीवमेंट पुरस्कार * २००० - आई. आई. ए. एफ.को लाई फटाइम अचीवमेंट पुरस्कार * २००१ - स्टारडस्टको लाई फटाइम अचीवमेंट पुरस्कार * २००१ - भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान "भारत रत्न" * २००१ - नूरजहाँ पुरस्कार * २००१ - महाराष्ट्र भुषण == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lata Mangeshkar}} {{फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायिका पुरस्कार}} {{FilmfareLifetimeAchivementAward}} [[श्रेणी:पन्जाबी भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गायिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२२ मा मृत्यु]] h4zjgs04ieaoufb1tssgy1hzyg6it1t 10 34443 1352291 778284 2026-04-23T06:41:13Z Saroj 31493 अनुवाद गरियो 1352291 wikitext text/x-wiki {{file other <!-- Only categorise when on image pages. --> | [[श्रेणी:सबै गैर-मुक्त मिडिया]]{{#ifeq:{{{metadata}}}|no||<div class="licensetpl" style="display:none"><div class="licensetpl_short">Fair use</div><div class="licensetpl_nonfree">true</div></div>}}__NOINDEX__ }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> ihmskyvefyuxotlq30d8lthk9tcvfw0 0 37238 1352301 1312554 2026-04-23T07:43:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352301 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} '''भूखा पीढी''' ( Hungryalism ) [[बांग्ला]] भाषा का एउटा [[साहित्य]] आन्दोलन होळ् १९६१मा मलय रायचौधुरी आन्दोलनका श्रीगणेश गरे। == मुख्य कवि/लेखक == * '''मलय रायचौधुरी''' * '''शक्ति चट्टोपाध्याय''' * '''[[समीर रायचौधुरी]]''' * '''उतपलकुमार बसु''' * '''देबी राय''' * '''सुबिमल बसाक''' * '''फालगुनी राय''' * '''बासुदेब दाशगुप्ता''' * '''त्रिदिब मित्रा''' * '''सन्दीपन चट्टोपध्याय''' * '''बिनय मजुमदार''' * '''प्रदीप चौधुरी''' * '''अनिल करनजई''' * '''सुभाष घोष''' * '''सुबो आचार्य''' * '''शेलेश्वर घोष''' == स्रोत == * सिटि लाईटस जर्नल #१ #२ & #३ सम्पादक लारेन्स फेरलिंघेट्टि * एल कारनो एमफ्लुमादो #९ #१० #१३ सम्पादक मार्गारेट रैनडल * कुलचुर #१५ सम्पादक लिटा हारनिक * सालटेड फेदर्स #५ #८ & #९ सम्पादक डिक बकेन * एवरग्रीन रिविऊ #३५ सम्पादक बार्णि रौसेट * टाईम मैगजिन ( नवम्बर २०, १९६४ ) * आयकनोलाट्रे #१० सम्पादक एलैन डि लोच * कवितीर्थ ( २००३ ) सम्पादक उतपल भट्टाचार्य * अम्रतलोक ( २००३ ) सम्पादक समीरण मजुमदार * एकालेर रक्तकरबी ( २००४ ) * एबं ( २००४ ) सम्पादक धुर्जोटि चन्दा == सन्दर्भ == * '''ह्ंग्रि, श्रुति एवं शास्त्रविरोधी आन्दोलन''' ( १९८६ )। लेखक ड उत्तम दाश, कोलकाता विश्वविद्यालय। कोलकाता। * '''ह्ंग्रियलिस्ट मैनिफेस्टो''' ( २००७ )। सम्पादक एबादुल ह्क, आबार एसेचि फिरे पबलिकेशन, मुर्शिदाबाद। * '''भूखा पीढी आन्दोलन एव् मलय रायचौधुरी''' ( २००७ )। लेखक ड विष्णु दे, आसाम विश्वविद्यालय, शिलचर। * '''क्षमता-विरोधिता एवं भूखा पीढी आन्दोलन''' ( २०-०७ )। लेखक ड स्वाती भ्ट्टाचार्य्य, रबीन्द्रभारती विश्वविद्यालय, कोलकाता। == बाहिरी लिङ्कहरू == * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,830799,00.html टाईम मैगजिनका स्ंवाद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202021701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,830799,00.html |date=2012-02-02 }} * [http://www.kaurab.com/english/bengali_poetry/Hungry-Generation मुख्य सदस्यका फोटो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727021816/http://www.kaurab.com/english/bengali_poetry/Hungry-Generation/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.outsiderwriters.org/archives/5344 मलय रायचौधुरीका साक्षातकार] {{Commonscat|Hungry generation}} [[श्रेणी:कविता]] [[श्रेणी:बङ्गाली भाषा]] dityvb9t9v389ydpllckmyrwyajcrk8 14 50655 1352292 272995 2026-04-23T06:42:11Z Saroj 31493 Saroj ले [[श्रेणी:सबै गैर-मुक्त मीडिया]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[श्रेणी:सबै गैर-मुक्त मिडिया]] मा सारेको हो: गलत हिज्जे शीर्षक 272995 wikitext text/x-wiki English: All non-free media. [[श्रेणी:Wikipedia files| ]] mbzu4uvrwmn32kpjccud89sf2bfb19i 0 53057 1352192 1349491 2026-04-22T13:36:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352192 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=डिसेम्बर २०१२}} {{Infobox musical artist |image=Ani Chöying Drölma 2011.jpg |caption =आनी छोइङ डोल्मा |name = छोइङ डोल्मा |image_size = |background = solo_singer |birth_date = ४ जुन १९७१ |birth_place =[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] |genre = |label = [[Six Degrees Records]]<br>[[Hannibal Records|Hannibal]]/[[Rykodisc Records]] |website = http://www.choying.com/ }} '''आनी छोइङ डोल्मा''' (जन्म ४ जुन १९७१) [[बौद्ध भिक्षुणी]] तथा नेपाली भाषाकी गायिका हुन्। उनले गाएको ''फूलको आँखामा फूलै संसार'' भन्ने बोलको गीत निकै चर्चित गीत हो। यिनले [[आर्य तारा स्कुल]] सञ्चालन गरेकी छन् जहाँ उनी अनाथ बच्चाहरूलाई पढाउँछिन्। ==जीवनी== सन् १९७१मा जन्मिएकी छोइङ्ग डोल्मा एक [[बौद्ध धर्म]] मान्ने आनी हुन्। त्यसैले उनलाई आनी छोईङ्ग डोल्मा भनेर चिनिन्छ। सामान्यत आनी र [[लामा]]हरू सामान्य ब्यक्तिको जिवन भन्दा फरक रहने गर्दछन्। तर आफ्नो सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्वलाई राख्दै नेपाली साङ्गितिक क्षेत्रमा उदाएकी एक फरक पृष्ठभुमिकी गायिका हुन् आनी छोइङ डोल्मा। उनलाई नेपालीले मात्रै नभएर पूरै संसारका बौद्ध अनुयायीले चिन्नेका छन्। उनले विशेषत धार्मीक भजन गाउने गरेकी छन्। उनी एक [[तिब्बतीयन शरणार्थी]] परीवारकी सदस्य हुन्। [[काठमाडौँं]] मै जन्मिएकी उनी अहिले [[नागी गुम्बा]]मा बस्ने गरेकी छिन्। शारीरिक शोषण गरेका उनका बाबुको हिंसा सहन नसकी १३ वर्षको उमेरमा नागी गुम्बा पुगेकी उनी अहिले पनि सोहि गुम्बामा सेवा गर्छिन्। वषौँसम्म उनलाई गुम्बामै बौद्ध भजनका ज्ञाताले सँगीतको तालीम दिएका थिए। सन् १९९४ मा अङग्रेजी गितार बादक स्टिभ टिब्बेटसले गुम्बा अवलोकनका लागि आउँदा आनी छोइङबाट प्रभावित भएर दुईवटा एल्बम समेत रेकर्ड गराएका थिए। तिब्बतीयन सँगीत रहेको छो र सेल्वा नाम गरेका दुई एल्बमलाई समिक्षकहरूले निकै प्रसंशासमेत गरेका थिए। तिब्बतभन्दा बाहिर रहेर पनि त्यहाँको सँगीतको प्रर्बद्धन गर्ने मध्ये आनी छोइङ पनि एक हुन्। ==सांगीतिक यात्रा== ===एल्बमहरू=== #Chö (१९९७) #Dancing Dakini (१९९९) #Choying (२०००) #Moments Of Bliss (२००४) #Selwa (२००४) #Smile (२००५) #Inner Peace (२००६) #आमा (२००९) #Matakala (२००९) #Inner Peace २ (२०११) ==सामाजिक कार्य== धेरै संस्थामार्फत सामाजिक सेवामा लागेकी आनी सामाजिक सेवाका बारेमा भन्छिन् – ‘सामाजिक सेवा आफ्नो धर्म हो। सामाजिक सेवा गर्नु भनेको एउटा मानवीय धर्म हो, जसमा विशेष गरेर आफू बुद्धको अनुयायी भएपछि जीवन सार्थक बनाउने आफ्नो प्रयास हो। नेपालमा सञ्चालनमा रहेका आनीका परियोजनाहरू आरोग्य फाउन्डेसन, आर्य तारा पाठशाला हुन्।<ref>{{cite web|title=धर्म गर्ने मान्छे कहिल्यै भोकै मर्दैन - आनी छोइङ डोल्मा|url=https://setopati.com/global/america/52331|website=सेतोपाटी|accessdate=11 January 2019}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==गुलजारका कवितामा ‘फोमो– आनी छोइङ डोल्मा’== बलिउडका प्रसिद्ध साहित्यिक ब्यक्तित्व [[गुलजार]]ले संसारभरमा आफुलाई मनपरेका ५४ जनाको बारेमा कविता लेखेर एक पुस्तक तयार गरेका छन्। मराठी भाषामा लेखिएको यो किताब एक सय ८० पानाको छ र सन् २०१८ अगस्त १८ तारिखका दिन यो तयार भएको हो। त्यस किताबमा नेपालबाट आनी छोइङ डोल्मा पनि परेकी छिन्। गुलजारले आनीमाथि लेखिएको कविताको शिर्षकमा ‘फोमो– आनी छोइङ ड्रोल्मा’ भनेरै उल्लेख गरेका छन्। फोमो आनीलाइ उनका आमाबुबाले मात्र बोलाउने नाम हो। [[गुलजार]]ले लेखेको उक्त पुस्तकको नाम '''सगे सारे''' हो।<ref>{{cite web|title=आनी छोइङमाथि गुलजारको कविता|url=https://setopati.com/social/173165|website=सेतोपाटी|accessdate=११ असार २०७५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022215138/https://www.setopati.com/social/173165 |date=2019-10-22 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references /> ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.choying.com Official website] *[http://www.npr.org/2011/03/13/134455191/buddhist-nun-shares-the-sound-of-music NPR: Buddhist Nun Shares the Sound of Music] *[http://supernepal.com/ani-choying-drolma Songs by Ani Choying Drolma]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{कमन्सश्रेणी|Ani Choying Drolma}} [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] [[श्रेणी:बौद्ध व्यक्तित्वहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिलाहरू]] [[श्रेणी:बौद्ध भिक्षुहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] 32ru1qlpwdqlcijnyui9pjg2rivhz4c 0 55457 1352299 1330315 2026-04-23T07:37:46Z CommonsDelinker 144 Marilyn_Monroe_in_1952.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Gbawden|Gbawden]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Marilyn Monroe in 1952.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1352299 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | caption = मुनरो सन् १९५२ मा | birth_name = नर्मा जेन मर्टेन्सन <!--Please do not change; this is the spelling on her birth certificate--> | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1926|6|1}} | birth_place =लस एन्जलस, क्यालिफोर्निया, {{nowrap|संयुक्त राज्य}} | death_date = {{Death date|mf=yes|1962|8|5|1926|6|1}} | death_place = [[ब्रेन्थवुड, लस एन्जलस]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य | death_cause = [[Barbiturate]] overdose | nationality = अमेरिका | restingplace = [[वेस्टवुड मेमोरियल पार्क]], [[ब्रेन्थवुड, लस एन्जलस]] | other_names = नोर्मा जिन बेकर<br>नोमा जिन डघर्टी<!--name after marriage to James Dougherty--><br>Norma Jeane DiMaggio<!--official name after marriage to Joe DiMaggio; on her official U.S. passport--><br>मार्लिन मुनरो मिलर<!--went by that name after her marrage to Arthur Miller that occurred after her legal 1956 name change - Source: http://www.marilyncollector.com/legend/faq.html--> | occupation = अभिनेत्री, मोडल, गायिका तथा चलचित्र निर्मात्री | years_active = १९४७–१९६२ | notable_works = नायग्रा | religion = [[पेन्टोकोस्टल]] (१९२६–१९५६),<br>युहुदी (१९५६-१९६२) | spouse = {{marriage|[[जेम्स डघर्टी (प्रहरी अधिकारी)|जेम्स डघर्टी]]|1942|1946}} (विच्छेद)<br>{{marriage|[[जोए डिम्यागियो]]|1954|1954}} (विच्छेद)<br>{{marriage|[[आर्थर मिलर]]|1956|1961}} (विच्छेद) | signature = Marilyn Monroe Signature.svg <!--COMMENT: Please, NO MORE DOCTOR WHO or "The Doctor" or "Bow-tied stranger" edits. Please don't vandalize this article by adding this fictional information. Thanks.--> }} '''मर्लिन मुनरो'''<ref>{{cite web|author=Tricia Strayer |url=http://www.cmgww.com/stars/monroe/about/facts.html |title=Marilyn Monroe's Official Web site .::. Fast Facts |publisher=Cmgww.com |date= |accessdate=2012-11-09}}</ref> वास्तविक नाम:'''नर्मा जेन मर्टेन्सन''' ( १ जुन १९२६ - ५ अगस्ट १९६२)<ref>{{cite web |url=http://www.biography.com/articles/Marilyn-Monroe-9412123?part=1 |title=Marilyn Monroe Biography |publisher=Biography.com |date= |accessdate=2013-01-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807180210/http://www.biography.com/articles/Marilyn-Monroe-9412123?part=1 |date=2011-08-07 }}</ref> एक अमेरिकी अभिनेत्री, मोडल तथा गायिका हुन । उनले १९५० देखी १९६० को दशकको शुरुवात सम्म चलचित्र क्षेत्रमा सफल अभिनय गर्नुका साथै विश्वमा [[यौन प्रतिक]]को रूपमा प्रसिद्ध भईन ।<ref>Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', August 8, 1962, page 63.</ref> {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} [[श्रेणी:सन् १९२६ मा जन्म]] ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Marilyn Monroe}} {{Wikiquote|Marilyn Monroe}} * {{IMDb name|0000054}} * {{Playmate|marilyn-monroe|Marilyn Monroe}} * {{tcmdb name|id=134087|name=Marilyn Monroe}} * {{Amg name|50065}} * {{worldcat id|id=lccn-n79-55651}} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=725 Marilyn Monroe] at [[Find A Grave]] * Galleries: [http://www.life.com/image/first/in-gallery/27452/marilyn-monroe-life-and-times/ Marilyn Monroe: Life and Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619203125/http://www.life.com/image/first/in-gallery/27452/marilyn-monroe-life-and-times |date=2010-06-19 }} & [http://life.time.com/icons/marilyn-monroe-early-photos-los-angeles-1950/#1 Early Photos, १९५०] —[[Life (magazine)|''Life'' magazine]] * "[http://books.google.com/books?id=eUkEAAAAMBAJ&pg=PA68&source=gbs_toc_r&cad=2#v=twopage&q&f=false What Really Killed Marilyn]", article by [[Clare Boothe Luce]] for Life, August ७, १९६४. * [http://altscreen.com/06/27/2011/marilyn-monroe-retrospective-at-bamcinematek/ "Marilyn!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921053230/http://altscreen.com/06/27/2011/marilyn-monroe-retrospective-at-bamcinematek/ |date=2013-09-21 }}, essay by Dan Callahan for ''Alt Screen'' on the occasion of a [http://www.bam.org/view.aspx?pid=3316 retrospective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712234346/http://www.bam.org/view.aspx?pid=3316 |date=2012-07-12 }} at BAMcinématek [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:लस एन्जलसका अभिनेत्रीहरू]] 2jk56cw0bnlcnbrbysxwmjsvayx2lud 0 61709 1352264 1349820 2026-04-22T23:28:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352264 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] azjvfm5nn413659gy4gz29e2tq7pa0y 0 63724 1352304 1351499 2026-04-23T09:33:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352304 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Yeti Airlines <br> यती एयरलाइन्स | logo = | logo_size = | image = Yeti Air ATR 72-500 9N-ALN.jpg | caption = A Yeti Airlines [[ATR 72]] | IATA = YT | ICAO = NYT | callsign = YETI AIRLINES | founded = {{Start date and age|1998|05||df=yes}} | aoc = 037/2004<ref>{{cite web |title=Civil Aviation Report 2017 |url=https://www.caanepal.gov.np/wp-content/uploads/2018/01/Final-Report-2017.pdf |publisher=Civil Aviation Authority of Nepal |access-date=1 April 2019 |archive-date=31 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831043627/http://www.caanepal.gov.np/wp-content/uploads/2018/01/Final-Report-2017.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831043627/http://www.caanepal.gov.np/wp-content/uploads/2018/01/Final-Report-2017.pdf |date=31 August 2018 }}</ref> | hubs = {{nowrap|[[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]}} | secondary_hubs = | focus_cities = | frequent_flyer = Sky Club<ref>{{cite web |title=Sky Club |url=https://www.yetiairlines.com/content/sky-club-introduction |publisher=Yeti Airlines |access-date=19 February 2023 |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219130207/https://www.yetiairlines.com/content/sky-club-introduction |url-status=dead }}</ref> | alliance = | subsidiaries = [[Tara Air]] | fleet_size = 7 | destinations = 7 | parent = | headquarters = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]स्वर्गीय आङ छिरिङ शेर्पा (संस्थापक प्रबन्ध निर्देशक) | key_people = * स्वर्गीय आङ छिरिङ शेर्पा (संस्थापक [[प्रबन्ध निर्देशक]])<ref>{{cite web |title=Founder of Yeti Airlines|url=https://yetiairlines.com/content/tribute-to-our-late-md?mobile=|publisher=Yeti Airlines }}</ref> * सुभास सापकोटा ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]])<ref>{{cite web |title=Management Team of Yeti Airlines|url=https://yetiairlines.com/content/management-team?mobile= }}</ref> * एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी <ref>{{Cite web |title=Insurance company buys 49% stake in Nepal's Yeti Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/news/133219-insurance-company-buys-49-stake-in-nepals-yeti-airlines |access-date=2024-05-26 |website=ch-aviation |language=en}}</ref> }} '''यति एयरलाइन्स प्रा. लि.''' ([[नेपाल]] यति एरलाइन्स) [[काठमाडौँ]], नेपालमा आधारित एक एयरलाइन्स हो। यो एयरलाइन्स मे १९९८ मा स्थापना भएको थियो र १७ अगस्ट १९९८ मा यसको वायु सेवा प्रदायक प्रमाणपत्र प्राप्त भयो। सन् २०१९ देखि यति एयरलाइन्स नेपाल र दक्षिण एसियाको पहिलो कार्बन न्युट्रल एयरलाइन्स हो। यो [[तारा एअर|तारा एयर]] मूल कम्पनी हो। सन् २०२४ सम्म, यति एयरलाइन्स यात्रु बोक्ने नेपालकै दोस्रो ठुलो घरेलु वाहक र फ्लीट साइजको आधारमा तेस्रो ठुलो वाहक हो।<ref>{{Cite web |last=Prasain |first=Sangam |date=24 February 2023 |title=Domestic air traffic soars, hits a record 4.46m flyers |url=https://kathmandupost.com/money/2023/02/24/domestic-air-traffic-soars-hits-a-record-4-46-million |access-date=28 June 2023 |publisher=The Kathmandu Post}}</ref> == इतिहास == यति एयरलाइन्स मे १९९८ मा आङ सेरिङ शेर्पा द्वारा स्थापित गरिएको थियो र १७ अगस्ट १९९८ मा यसको एयर अपरेटर प्रमाणपत्र प्राप्त भयो। यसले दुई डे ह्याभिल्यान्ड क्यानाडा डीएचसी-6 जुम्ल्याहा ओटर्ससँग सञ्चालन सुरु गऱ्यो। सन् २००९ मा, यति एयरलाइन्सले सहायक [[तारा एअर|तारा एयर]] स्थापना गर्यो जसमा यसले आफ्नो STOL सञ्चालनलाई नेपालको ग्रामीण र पहाडी एयरपोर्टहरूमा आउटसोर्स गर्यो र यसको सम्बन्धित विमानहरू, DHC-6 ट्विन ओटर्स र डोर्नियर 228 तारा एयरमा हस्तान्तरण गर्यो।<ref name="taraair.com">{{Cite web |title=Tara Air – Biggest Airline in Nepalese Mountains - Helping Develop the Rural Nepal |url=http://www.taraair.com/ |access-date=9 May 2015}}</ref> सन् २०२३ को अन्त्यमा, एसियाली जीवन बिमा कम्पनी लिमिटेड यति एयरलाइन्स लिमिटेडको 49% शेयर लिएको थियो र कम्पनीले [[प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन|आईपीओ]] जारी गर्नेछ। यति एयरलाइन्सले इन्फोमेरिक्स क्रेडिट रेटिङ नेपालबाट ट्रिपल बी माइनस (बिबिबी-′ जारीकर्ता मूल्याङ्कन प्राप्त गरेको छ, यो एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो किनभने उनीहरूले आईपीओका लागि सेबोनमा आवेदन दिने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{Cite web |date=2025-09-05 |title=Yeti Airlines Secures Triple B Minus (BBB-) Rating Ahead of IPO - Tourism Info Nepal September 5, 2025 |url=https://tourisminfonepal.com/yeti-airlines-secures-triple-b-minus-rating/ |access-date=2025-12-19 |language=en-US}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चालन === सन् २००७ मा, यति एयरलाइन्सले [[एअर अरेबिया|एयर अरेबिया]] संयुक्त उद्यमको रूपमा फ्लाई यति सुरु गर्यो। राजनीतिक अनिश्चितताका कारण, सन् २००८ मा एयरलाइन्सले आफ्नो सञ्चालन बन्द गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Annual Report 2008 |url=https://www.airarabia.com/sites/airarabia/files/styles/square_thumbnail/public/styles/AnnualReport2008_newnew.pdf |access-date=1 October 2018 |publisher=Air Arabia}}</ref> सन् २०१३ मा युरोपेली आयोग सबै नेपाली एयरलाइन्स युरोपेली हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्न प्रतिबन्ध लगाएको थियो। यो प्रतिबन्ध अझै पनि जुन २०२५ सम्म लागु छ। <ref>{{Cite news|url=https://www.newbusinessage.com/Articles/view/19608|title=EU Extends Ban on Nepali Airline Companies|date=1 December 2023|work=Business Age}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=LEGAL NOTICE |url=https://ec.europa.eu/transport/sites/transport/files/modes/air/safety/air-ban/doc/list_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225170832/https://ec.europa.eu/transport/sites/transport/files/modes/air/safety/air-ban/doc/list_en.pdf |archive-date=2017-02-25 |access-date=1 November 2017 |publisher=European Commission}}</ref><ref>{{Cite web |title=EU air safety list |url=https://transport.ec.europa.eu/document/download/3195fabb-7575-4db9-85b9-ec5a77b481aa_en?filename=air-safety-list-2025-06-03_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003211716/https://transport.ec.europa.eu/document/download/3195fabb-7575-4db9-85b9-ec5a77b481aa_en?filename=air-safety-list-2025-06-03_en.pdf |archive-date=2025-10-03 |access-date=25 October 2025 |publisher=European Commission}}</ref> सन् २०१४ मा, यति एयरलाइन्सले अर्को अन्तर्राष्ट्रिय संयुक्त उद्यम हिमालय एयरलाइन्स सुरु गर्यो।<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2015-02-27/himalaya-conducts-proving-flight.html|title=Himalaya conducts 'proving' flight|date=27 February 2015|work=[[The Kathmandu Post]]|access-date=1 October 2016}}</ref> == यति विश्व == यति एयरलाइन्सको मूल कम्पनी, यति वर्ल्डले अन्य पर्यटक उद्यमहरू पनि समेट्छ, जसमा होटल र रिसोर्टहरू र थप एयरलाइन कम्पनीहरू, अर्थात् एयर डायनेस्टी र अल्टिट्युड एयर समावेश छन्।<ref name="December2019">{{Cite web |title=How Yeti Group benefited from its connections with PM Oli |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/how-yeti-group-benefited-from-its-connections-with-pm-oli/ |access-date=27 December 2019 |publisher=Republica News}}</ref> डिसेम्बर २०१९ मा, यति वर्ल्ड हेडलाइन्स बन्यो, किनकि यो [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[खड्गप्रसाद ओली|केपी ओली]] वरपरको भ्रष्टाचारको मुद्दामा संलग्न थियो।<ref name="December2019"/> == गन्तव्यहरू == यति एयरलाइन्सले निम्न गन्तव्यहरूमा निर्धारित उडानहरू प्रदान गर्दछ (जुलाई २०२३ को रूपमा): {| class="wikitable" !देश !सहर !आइटिएटी !आइसिएओ !विमानस्थल !नोटहरू ! class="unsortable" |{{Abbr|Refs.|References}} |- | rowspan="9" |[[नेपाल]] |[[काठमाडौँ]] |केटिएम |भिएनकेटी |[[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]||{{Airline hub}} | |- |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |वीडीपी |भिएनसिजी |[[भद्रपुर विमानस्थल]] | | |- |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] |बिडब्लुए |भिएनबिडब्लु |[[गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] | | |- |[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] |बीआईआर |भिएनभिटी |[[विराटनगर विमानस्थल|बिराटनगर विमानस्थल]] | | |- |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] |जेकेआर |भिएनजेपी |[[जनकपुर विमानस्थल|जबलपुर एयरपोर्ट]] | | |- |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जितपुर सिमारा]] |एसआईएफ |भिएनएसआइ |[[सिमरा विमानस्थल|सिमारा एयरपोर्ट]]||{{Terminated}} |<ref>{{Cite web |date=2 October 2020 |title=Yeti Airlines scheduled to fly Simara after 12 years |url=https://www.aviationnepal.com/yeti-airlines-scheduled-to-fly-simara-after-12-years/ |access-date=2 October 2020 |publisher=Aviation Nepal}}</ref> |- |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |के. इ. पि. |भिएनएनजी |[[नेपालगन्ज विमानस्थल|नेपालगञ्ज विमानस्थल]] | | |- | rowspan="2" |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखराले]] |पिकेआर |वीएनपीके |[[पोखरा विमानस्थल]]||{{Terminated|विमानस्थल बन्द छ}} | |- |पीएच |भिएनपिआर |[[पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] | | |- |} यति [[पोखरा विमानस्थल|पोखराले]] [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|काठमाडौँ]] [[सगरमाथा|माउन्ट एभरेस्ट]] एक घण्टा लामो ''एभरेस्ट एक्सप्रेस'' निर्धारित पाहाडी दर्शनीय स्थलहरू भ्रमण गर्ने उडानहरू र पोखरादेखि [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला|अन्नपूर्णा मासिफ]] ''अन्नपूर्णा एक्सप्रेस'' पाहाडी दर्शनीय़ स्थलहरू भ्रमण गर्न उडानहरू पनि सञ्चालन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Annapurna Express |url=https://www.yetiairlines.com/destination/annapurna-express |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151930/https://www.yetiairlines.com/destination/annapurna-express |archive-date=19 January 2023 |access-date=1 April 2019 |publisher=Yeti Airlines}}</ref> === कोडशेयर सम्झौता === यति एयरलाइन्सको यसको सहायक [[तारा एअर|तारा एयर]] कोडसेयर सम्झौता छ।<ref>{{Cite web |title=Lukla Tenzing Hillary Airport |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/lua |access-date=21 January 2020 |publisher=FlightRadar24}}</ref> == फ्लिट == [[चित्र:Yeti_9N-ANC_20220511082800.jpg|अङ्गुठाकार|यति एयरलाइन्स एटिआर 72-500 यो विमान पछि उडान 691 अन्तर्गत दुर्घटनाग्रस्त भयो।[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|फ्लाइट 691]]]] [[चित्र:YETI_AIRLINES_BAE_JETSTREAM_41_9N-AHV_AT_POKHARA_AIRPORT_NEPAL_FEB2013_(8506252867).jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|2013 मा एक पूर्व यति एयरलाइन्स बीएई जेटस्ट्रीम 41।]] [[चित्र:Yeti_Airlines_Twin_Otter_Hanuise-2.jpg|अङ्गुठाकार|सन् 2001 मा पूर्व यति एयरलाइन्स डे ह्याभिल्यान्ड क्यानाडा डीएचसी-6 जुम्ल्याहा ओटर]] === वर्तमान फ्लीट === अगस्त सम्म, यति एयरलाइन्सले निम्न विमानहरू सञ्चालन गर्दछः {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto;text-align:center; margin:auto;" ! rowspan="2" |विमान ! rowspan="2" |सेवामा ! rowspan="2" |आदेशहरू ! colspan="3" |यात्रुहरू ! rowspan="2" |नोटहरू |- !<abbr title="Business">सी</abbr> !<abbr title="Economy">वाई</abbr> !कुल |- |ATR 72-500 |7 |&#x2D;&#x20;&#x2D; |&#x2D;&#x20;&#x2D; |70 |70 | |- !कुल !7 ! colspan="4" | |} === ऐतिहासिक जहाज === यति एयरलाइन्सले पनि पहिले यस प्रकारका विमानहरू सञ्चालन गरेको थियोः {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto;text-align:center; margin:auto;" |+येती एयरलाइन्सको ऐतिहासिक फ्लीट !विमान !कुल !परिचय दिइयो !सेवानिवृत्त !नोटहरू |- |बीएई जेटस्ट्रीम 41 |7 [उद्धरण आवश्यक]  |2007<ref>{{Cite web |date=29 June 2021 |title=पाँच जेटस्ट्रिमबाट फेरिँदैछन् यतीको लोगो, यही साता गुण एयरलाइन्सलाई हस्तान्तरण गरिँदै |url=https://bizmandu.com/content/20210629120652.html |access-date=3 July 2021 |publisher=Bizmandu |language=Nepali}}</ref> |2021<ref>{{Cite web |title=Guna Airlines preparing for flights with Jetstream 41 |url=https://aviatechchannel.com/guna-airlines-bouncing-back/ |access-date=3 July 2021 |publisher=Avia Tech Channel}}</ref> |[[गुण एयरलाइन्स|गुना एयरलाइन्स]] 5 वटा बेचेको 2 रद्द 2 स्क्रैप |- |डे ह्याविल्यान्ड क्यानाडा DHC-6 ट्विन ओटर |7 |1998 |2009 |सहायक तारा एयरमा स्थानान्तरण |- |डर्नर 228 | - - |2009 |2009 |सहायक तारा एयरमा स्थानान्तरण |- |एम्ब्रेयर EMB 110 ब्यान्डेरान्ते<ref>{{Cite book|title=Yeti Airlines Calendar 2075|location=Kathmandu}}</ref> | - - |1999|{{Unknown}} | |- |एम्ब्रेयर EMB 120 ब्रासिलिया  |1 |2000 |2001 | |- |हार्बिन वाई-12  |1 |1995 |2001 |[[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] अनिश्चितकालका लागि भण्डारण गरिएको [उद्धरण आवश्यक]  |- |साब 340 बी  |3 |2004 |2007 |त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अनिश्चितकालका लागि भण्डारण गरिएको [उद्धरण आवश्यक]  |- |ATR 72-500 |1 |2008 |2023 |यति एयरलाइन्सको फ्लाइट 691 दुर्घटनाग्रस्त [[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|Yeti एयरलाइन्स फ्लाइट 691]] |- |} {{Clear}} == दुर्घटना तथा घटना == * २५ मे २००४-यति एयरलाइन्स फ्लाइट 117: एक यति एयरलाइन्स DHC-6 जुम्ल्याहा ओटर (दर्ता 9N-AFD) कार्गो उडान [[तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल|लुकला]] नजिक पाहाडमा दुर्घटनाग्रस्त भयो। जहाजका तिनजना सदस्य मारिएका थिए ।<ref>{{Cite web |date=25 May 2004 |title=ASN Aircraft accident de Havilland Canada DHC-6 Twin Otter 300 9N-AFD Lukla |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20040525-0 |access-date=9 May 2015 |publisher=[[Flight Safety Foundation]]}}</ref> * २१ जुन २००६ – २००६ यति एयरलाइन्स जुम्ला पुग्ने क्रममा धानको धानमा 9एन-एइक्यूका रूपमा दर्ता गरिएको डीएचसी-6 जुम्ला ओटर नष्ट भएको थियो, जसमा सबै छ यात्रु र तीनजना चालक दलका सदस्य मारिएका थिए।<ref>{{ASN accident|title=9N-AEQ}}</ref> * ८ अक्टोबर २००८-येती एयरलाइन्स फ्लाइट 101:ए डीएचसी-6 लुकलामा अवतरण गर्दा नष्ट भयो, जसमा सबै १८ यात्रु र तीन चालक दलका दुई जनाको मृत्यु भयो। कप्तान मात्र बाँचेका थिए। <ref>{{Cite web |date=8 October 2008 |title=ASN Aircraft accident de Havilland Canada DHC-6 Twin Otter 300 9N-AFE Lukla-Tenzing-Hillary Airport (LUA) |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20081008-0 |access-date=9 May 2015 |publisher=[[Flight Safety Foundation]]}}</ref> * २४ सेप्टेम्बर २०१६-यति एयरलाइन्स फ्लाइट 893:A BAe जेटस्ट्रीम 41 दर्ता 9N-AIB बाट [[काठमाडौँ]] [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] हुँदै गौतम बुद्ध एयरपोर्टमा अवतरण गर्दा रनवेलाई ओभरर्यान गर्यो। २९ यात्रु वा तीनजना चालक दलका कोही पनि घाइते भएनन्, तर विमान मर्मत गर्न नसक्ने गरी क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=24 September 2016 |title=Yeti Airlines 9N-AIB Escaped from an accident |url=http://aviationnepal.com/yeti-airlines-9n-aib-escaped-from-an-accident/ |publisher=Aviation Nepal}}</ref> * १२ जुलाई २०१९-यति एयरलाइन्स फ्लाइट 422:एक एटिआर <आईडी1] (दर्ता 9एन-एएमएम) [[नेपालगन्ज विमानस्थल|नेपालगञ्ज विमानस्थल]] [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा अवतरण गर्दा रनवेमा दुर्घटना भएको थियो। चारजना चालक दलका सदस्यसहित विमानमा रहेका सबै ६८ जनालाई सुरक्षित बाहिर निकालिएको छ। तीमध्ये दुई जनालाई हल्का चोट लागेको र अस्पताल लगिएको थियो। वर्षाको मौसममा भिजेको रनवे यसको कारण हुन सक्छ।<ref>{{Cite web |date=12 July 2019 |title=Yeti Airlines aircraft skids off runway |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/yeti-airlines-aircraft-skids-off-runway/ |access-date=2019-07-13 |website=The Himalayan Times}}</ref> * २९ जुलाई २०२२-यति एयरलाइन्स फ्लाइट 672:45 जना यात्रु बोकेको [[पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने मार्गमा दर्ता 9एन-आङ्ग, पोखाराबाट बाहिर निस्किँदै गर्दा बायाँ हातको इन्जिन (पीडब्लू 127) असफल भएपछि चालकदललाई इन्जिन बन्द गर्न र प्रस्थानको करिब ६ मिनेटपछि सुरक्षित अवतरणका लागि पोखारा फर्कन प्रेरित गरियो। विमान हावामा उडेर जाँदा तुरुन्तै बायाँ हातको इन्जिन असफल भएको विमानस्थलले जनाएको छ।<ref>{{Cite web |date=15 January 2023 |title=Pokhara plane crash: A look at the long history of aircraft incidents in Nepal |url=https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-plane-crash-heres-a-list-of-air-safety-incidents-of-yeti-airways-since-2008-2321805-2023-01-15 |access-date=2023-01-16 |website=INDIA TODAY}}</ref> * १५ जनवरी २०२३-[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|यति एयरलाइन्स फ्लाइट 691]]: येति एयरलाइन्स एटिआर <आईडी1] (दर्ता 9एन-एएनसी) [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] [[पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा घारीपाटन, पोखराको नजिकै दुर्घटना भयो। विमानमा सवार 68 यात्रु र चार चालक दलका सदस्यमध्ये कोही पनि बाँचेका छैनन्, यो सन् १९९२ पछि नेपालमा भएको सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना हो। == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons category-inline|Yeti Airlines}} * {{Official website|http://www.yetiairlines.com}} {{नेपालका वायुसेवा प्रदायकहरू}} [[श्रेणी:नेपाली विमानसेवा कम्पनी]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] hkzi5ic7cmf0xsjkb1bcswiumsnm87q 0 64293 1352220 1342682 2026-04-22T15:42:35Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352220 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/mirchaiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगर प्रमुख]] | leader_name = श्रवणकुमार यादव <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = जिवछी देवी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 91.97<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59425 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.84|86.25|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[रामनगर मिर्चैया]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.mirchaiyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''मिर्चैया नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[रामपुर बिर्ता]], [[मल्हनिया खोरी]], [[राधोपुर]], [[रामनगर मिर्चैया]], [[फुलबरिया]], [[महेशपुर गम्हरिया]] तथा [[सीतापुर प्ररा]] गरी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मिर्चैया नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिक्रोन]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ आस्विन १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}</ref> मिर्चैया नगरपालिकाको केन्द्र रामनगर मिर्चैया बजारमा रहेको छ।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,४२५ रहेको छ भने यहाँ १२,२५० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विवरण == [[मिर्चैया नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मिर्चैया नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[रामपुर बिर्ता]] || ५,३५० || ७.१४ || ७४९.३० |- | २ || [[मल्हनिया खोरी]] || ४,४२६ || ३.४४ || १२८६.६३ |- | ३ || [[राधोपुर]] || ५,०३४ || ७.२४ || ६९५.३० |- | ४ || [[रामनगर मिर्चैया]] (७-९) || ४,१५६ || २.७८ || १४९४.९६ |- | ५ || [[रामनगर मिर्चैया]] (१-३) || ७,०२७ || ८.७२ || ८०५.८५ |- | ६ || [[रामनगर मिर्चैया]] (४-६) || ७,२८२ || २.४८ || २९३६.२९ |- | ७ || [[फुलबरिया]] (७-९) || ३,९२० || १६.७ || २३४.७३ |- | ८ || [[फुलबरिया]] (४-६) || २,९८७ || २.८२ || १०५९.२२ |- | ९ || [[फुलबरिया]] (१-३) || ४,४११ || १९.८३ || २२२.४४ |- | १० || [[महेशपुर गम्हरिया]] || ५,५३९ || ६.१७ || ८९७.७३ |- | ११ || [[सीतापुर प्ररा]] || ५,४२४ || ६.६५ || ८१५.६४ |- | १२ || [[सिक्रोन]] || ३,८६९ || ७.९९ || ४८४.२३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,४२५''' || '''९१.९६''' || '''६४६.२१''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] 6k7acgrz5sa2dyajrd43bb5lo63fq64 0 65529 1352237 1320353 2026-04-22T16:41:27Z Bishaldev100 28807 1352237 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = <!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = <!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Doti district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = <!-- Name of king or president --> |leader2 = |leader3 = |leader4 = |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे। ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] jju83r8sedz8rmn3mjv0gknlcleiv6z 1352238 1352237 2026-04-22T16:55:03Z Bishaldev100 28807 1352238 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = <!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = <!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Doti district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = <!-- Name of king or president --> |leader2 = |leader3 = |leader4 = |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे। ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] b34y5tdzp4sw3su307i0laeuqiizbbf 1352239 1352238 2026-04-22T17:02:55Z Bishaldev100 28807 1352239 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = <!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = <!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Doti district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = <!-- Name of king or president --> |leader2 = |leader3 = |leader4 = |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा सिंघाईसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite book|title=कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य|author=[[राजाराम सुवेदी]]|page=३५-५५|date=बि.सं २०५६|publisher=भोजपुर: रणबहादुर राई|isbn=|url=}}</ref> ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे। ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] guwmgp3smkg8eno49ci5ppmpfq936jp 1352240 1352239 2026-04-22T17:06:55Z Bishaldev100 28807 1352240 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> | conventional_long_name = <!-- Full name in English --> | common_name = डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> | continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> | region = हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> | era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> | status = <!-- Status: see Category list on template page --> | status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> | empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> | government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना <!-- Default: "Established" --> | date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> | year_start = <!-- Year of establishment --> | event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> | date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> | year_end = <!-- Year of disestablishment --> | year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> | year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event5 = | date_event5 = | event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> | date_pre = | event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> | date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> | p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> | flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> | image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | p2 = | flag_p2 = | p3 = | flag_p3 = | p4 = | flag_p4 = | p5 = | flag_p5 = | s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> | flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> | image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | s4 = | flag_s4 = | s5 = | flag_s5 = | image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> | flag_alt = <!-- Alt text for flag --> | image_flag2 = <!-- Second flag --> | flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> | flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> | flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> | image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> | coa_size = <!-- Size of coat of arms --> | coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> | symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> | symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> | image_map = Doti district location.png | image_map_alt = | image_map_caption = | image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> | image_map2_alt = | image_map2_caption = | capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] | capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | national_motto = | national_anthem = | common_languages = | religion = | demonym = | currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> | leader1 = निरय मल्ल<!-- Name of king or president --> | leader2 = दीप शाह | leader3 = | leader4 = | year_leader1 = बि.सं १४०९ (प्रथम)<!-- Years served --> | year_leader2 = बि.सं. १८४२-१८४७ (अन्तिम) | year_leader3 = | year_leader4 = | title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> | representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> | representative2 = | representative3 = | representative4 = | year_representative1 = <!-- Years served --> | year_representative2 = | year_representative3 = | year_representative4 = | title_representative = <!-- Default: "Governor" --> | deputy1 = <!-- Name of prime minister --> | deputy2 = | deputy3 = | deputy4 = | year_deputy1 = <!-- Years served --> | year_deputy2 = | year_deputy3 = | year_deputy4 = | title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature -->| legislature = <!-- Name of legislature --> | house1 = <!-- Name of first chamber --> | type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> | house2 = <!-- Name of second chamber --> | type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year -->| stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> | stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> | stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_pop3 = | stat_year4 = | stat_area4 = | stat_pop4 = | stat_year5 = | stat_area5 = | stat_pop5 = | today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> | footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> | footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... | footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> | footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }} '''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा सिंघाईसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite book|title=कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य|author=[[राजाराम सुवेदी]]|page=३५-५५|date=बि.सं २०५६|publisher=भोजपुर: रणबहादुर राई|isbn=|url=}}</ref> ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे। ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] qcxsrd8m2bfppebsgslq508egria098 1352242 1352240 2026-04-22T17:12:08Z Bishaldev100 28807 1352242 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> | conventional_long_name = <!-- Full name in English --> | common_name = डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> | continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> | region = हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> | era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> | status = <!-- Status: see Category list on template page --> | status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> | empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> | government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना <!-- Default: "Established" --> | date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> | year_start = <!-- Year of establishment --> | event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> | date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> | year_end = <!-- Year of disestablishment --> | year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> | year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event5 = | date_event5 = | event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> | date_pre = | event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> | date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> | p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> | flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> | image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | p2 = | flag_p2 = | p3 = | flag_p3 = | p4 = | flag_p4 = | p5 = | flag_p5 = | s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> | flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> | image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | s4 = | flag_s4 = | s5 = | flag_s5 = | image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> | flag_alt = <!-- Alt text for flag --> | image_flag2 = <!-- Second flag --> | flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> | flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> | flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> | image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> | coa_size = <!-- Size of coat of arms --> | coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> | symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> | symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> | image_map = Doti district location.png | image_map_alt = | image_map_caption = | image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> | image_map2_alt = | image_map2_caption = | capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] | capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | national_motto = | national_anthem = | common_languages = | religion = | demonym = | currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> | leader1 = निरय मल्ल<!-- Name of king or president --> | leader2 = दीप शाह | leader3 = | leader4 = | year_leader1 = बि.सं १४०९ (प्रथम)<!-- Years served --> | year_leader2 = बि.सं. १८४२-१८४७ (अन्तिम) | year_leader3 = | year_leader4 = | title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> | representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> | representative2 = | representative3 = | representative4 = | year_representative1 = <!-- Years served --> | year_representative2 = | year_representative3 = | year_representative4 = | title_representative = <!-- Default: "Governor" --> | deputy1 = <!-- Name of prime minister --> | deputy2 = | deputy3 = | deputy4 = | year_deputy1 = <!-- Years served --> | year_deputy2 = | year_deputy3 = | year_deputy4 = | title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature -->| legislature = <!-- Name of legislature --> | house1 = <!-- Name of first chamber --> | type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> | house2 = <!-- Name of second chamber --> | type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year -->| stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> | stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> | stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_pop3 = | stat_year4 = | stat_area4 = | stat_pop4 = | stat_year5 = | stat_area5 = | stat_pop5 = | today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> | footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> | footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... | footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> | footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }} '''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा सिंघाईसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite book|title=कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य|author=[[राजाराम सुवेदी]]|page=३५-५५|date=बि.सं २०५६|publisher=भोजपुर: रणबहादुर राई|isbn=|url=}}</ref> ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=१६ |issue=०१ |pages=26}}</ref> ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] glbe0hpcny6fzyscsuijz0bao89sxf2 1352243 1352242 2026-04-22T17:13:04Z Bishaldev100 28807 1352243 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> | conventional_long_name = <!-- Full name in English --> | common_name = डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> | continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> | region = हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> | era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> | status = <!-- Status: see Category list on template page --> | status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> | empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> | government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना <!-- Default: "Established" --> | date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> | year_start = <!-- Year of establishment --> | event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> | date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> | year_end = <!-- Year of disestablishment --> | year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> | year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event5 = | date_event5 = | event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> | date_pre = | event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> | date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> | p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> | flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> | image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | p2 = | flag_p2 = | p3 = | flag_p3 = | p4 = | flag_p4 = | p5 = | flag_p5 = | s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> | flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> | image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | s4 = | flag_s4 = | s5 = | flag_s5 = | image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> | flag_alt = <!-- Alt text for flag --> | image_flag2 = <!-- Second flag --> | flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> | flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> | flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> | image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> | coa_size = <!-- Size of coat of arms --> | coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> | symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> | symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> | image_map = Doti district location.png | image_map_alt = | image_map_caption = | image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> | image_map2_alt = | image_map2_caption = | capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] | capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | national_motto = | national_anthem = | common_languages = | religion = | demonym = | currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> | leader1 = निरय मल्ल<!-- Name of king or president --> | leader2 = दीप शाह | leader3 = | leader4 = | year_leader1 = बि.सं १४०९ (प्रथम)<!-- Years served --> | year_leader2 = बि.सं. १८४२-१८४७ (अन्तिम) | year_leader3 = | year_leader4 = | title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> | representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> | representative2 = | representative3 = | representative4 = | year_representative1 = <!-- Years served --> | year_representative2 = | year_representative3 = | year_representative4 = | title_representative = <!-- Default: "Governor" --> | deputy1 = <!-- Name of prime minister --> | deputy2 = | deputy3 = | deputy4 = | year_deputy1 = <!-- Years served --> | year_deputy2 = | year_deputy3 = | year_deputy4 = | title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature -->| legislature = <!-- Name of legislature --> | house1 = <!-- Name of first chamber --> | type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> | house2 = <!-- Name of second chamber --> | type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year -->| stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> | stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> | stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_pop3 = | stat_year4 = | stat_area4 = | stat_pop4 = | stat_year5 = | stat_area5 = | stat_pop5 = | today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> | footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> | footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... | footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> | footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }} '''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा सिंघाईसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite book|title=कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य|author=[[राजाराम सुवेदी]]|page=३५-५५|date=बि.सं २०५६|publisher=भोजपुर: रणबहादुर राई|isbn=|url=}}</ref> ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=१६ |issue=०१ |pages=26|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_16_01.pdf}}</ref> ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] j8rc1dv9uwz5w30rbk00ikpdwc5wamz 1352245 1352243 2026-04-22T17:15:14Z Bishaldev100 28807 1352245 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = डोटी राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> | conventional_long_name = <!-- Full name in English --> | common_name = डोटी <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> | continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> | region = हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> | era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> | status = <!-- Status: see Category list on template page --> | status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> | empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> | government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना <!-- Default: "Established" --> | date_start = विसं <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> | year_start = <!-- Year of establishment --> | event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> | date_end = विसं वि.सं १८४७<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> | year_end = <!-- Year of disestablishment --> | year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> | year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event5 = | date_event5 = | event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> | date_pre = | event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> | date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> | p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> | flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> | image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | p2 = | flag_p2 = | p3 = | flag_p3 = | p4 = | flag_p4 = | p5 = | flag_p5 = | s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> | flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> | image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | s4 = | flag_s4 = | s5 = | flag_s5 = | image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> | flag_alt = <!-- Alt text for flag --> | image_flag2 = <!-- Second flag --> | flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> | flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> | flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> | image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> | coa_size = <!-- Size of coat of arms --> | coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> | symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> | symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> | image_map = Doti district location.png | image_map_alt = | image_map_caption = | image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> | image_map2_alt = | image_map2_caption = | capital = [[दिपायलकोट|दिपायल]] | capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | national_motto = | national_anthem = | common_languages = | religion = | demonym = | currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> | leader1 = निरय मल्ल<!-- Name of king or president --> | leader2 = दीप शाह | leader3 = | leader4 = | year_leader1 = बि.सं १४०९ (प्रथम)<!-- Years served --> | year_leader2 = बि.सं. १८४२-१८४७ (अन्तिम) | year_leader3 = | year_leader4 = | title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> | representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> | representative2 = | representative3 = | representative4 = | year_representative1 = <!-- Years served --> | year_representative2 = | year_representative3 = | year_representative4 = | title_representative = <!-- Default: "Governor" --> | deputy1 = <!-- Name of prime minister --> | deputy2 = | deputy3 = | deputy4 = | year_deputy1 = <!-- Years served --> | year_deputy2 = | year_deputy3 = | year_deputy4 = | title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature -->| legislature = <!-- Name of legislature --> | house1 = <!-- Name of first chamber --> | type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> | house2 = <!-- Name of second chamber --> | type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year -->| stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> | stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> | stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_pop3 = | stat_year4 = | stat_area4 = | stat_pop4 = | stat_year5 = | stat_area5 = | stat_pop5 = | today = डोटी जिल्ला <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> | footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> | footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... | footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> | footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }} '''डोटी राज्य''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो। '''डोटी राज्य''' मध्यकालमा [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा सिंघाईसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite book|title=कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य|author=[[राजाराम सुवेदी]]|page=३५-५५|date=बि.सं २०५६|publisher=भोजपुर: रणबहादुर राई|isbn=|url=}}</ref> ==इतिहास== डोटी राज्यको दरवार अर्थात मूलगढ हालको [[महाकाली अञ्चल]] अन्तर्गत [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] स्थित [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]]मा थियो। जसलाई अद्यावधि अजैमर कोट भनिन्छ। पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]को बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो। जसलाई अद्यावधि दिपायलकोट (वडा सं १०) भनिन्छ। तत्कालिन डोटेली राजाको दरवारलाई कुनै पनि प्रयोजनमा ल्याउन नसकिएबाट दिनानुदिन जीर्ण हुन गई हाल भग्नाबशेषका (वडा सं १०) रूपमा रहेका छन्। डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। तर सन् १४३८ देखि ५० सम्म डोटी र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]को युद्ध पछि त्रासित तत्कालिन राजा कल्याणमल्लले दिपायलकोटमा राजधानी सारेका थिए।<ref>राहुल सांकृत्यन</ref> === गृहकलह === बि.सं १८१५ मा राजा हरि शाह विषद्वारा मारिँदा गृहकलह आरम्भ भएको थियो। उनीपछी उनका भाइ कृष्ण शाह राजा भए। यिनीहरूका पिता रघुनाथ शाहले थलहराका राजालाई आफ्ना अधीनमा ल्याई त्यस रियासतको पश्चिमी भाग जिती डोटी राज्यको पूर्व सीमाना सेती नदीबाट पूर्वपट्टि बढाएका थिए। कृष्ण शाहले पनि बझाङ र अछामका राजाहरूलाई अधीनमा ल्याउने बडो उद्योग गरे। यस काममा कान्छा दीप शाहले केही सफलता पएका हुनाले यिनलाई उत्तराधिकारी बनाई जेठा छोरा विष्णु शाहलाई कैद गरे। बि.सं १८३७ मा यिनका मरणपछि केही भारदार विष्णु शाहका पक्षमा भएर यिनलाई राजा बनाए। दीप शाहले विरोधी भारदारहरूलाई पक्री बडो दुर्दशासँग मारे। विष्णु शाहका आँखा झिकी एक गढीमा लगेर कैद गरे।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=१६ |issue=०१ |pages=26|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_16_01.pdf|date=बि.सं २०४१ फागुन}}</ref> ===गोर्खालीहरूको आक्रमण=== शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत [[नेपाल]]को एक अङ्ग बन्न पुग्यो। नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] राज्य टुक्रिएर खडा भएका [[बाइसे राज्यहरू]]मा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे। फलत: ती राज्यहरूलाई नेपालको(गोर्खाली) एक अधिनस्थ राज्यको रूपमा अर्थात रजौटाको रूपमा मान्यता दिइयो। जस अन्तर्गत [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]]का उत्तिम शाही [[दर्ना]]का रुद्र शाही र [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]]का दुगुर सिंह आदि पर्दछन्। तर डोटेली रैका राजा दीप शाहीले गोर्खालीहरूको अधिनस्थ स्वीकार गर्न चाहेन। तसर्थ गोर्खालीहरूले वाह्य [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] राज्यसँग मित्रता कायम गरी डोटी राज्य माथि विजय प्राप्त गर्न सकेका थिए। === राजा रजौटा === युद्धमा पराजयको कारण दीप शाही भारतको सिंगाही पसेकाले शरणमा आएका उनका भाइ विष्णु शाहीलाई गोर्खालीको रजौटा बनाइयो। विष्णु शाही पछि उनका जेष्ठ पुत्र पहाडी शाही (द्धितीय) रजौटा भएका थिए। रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए। विष्णु शाही,पहाडी शाही(द्धिप्तीय),बलदेव शाही,सुरजंग शाह, शमसेर बहादुर शाह,पदम विक्रम शाह,मोहन विक्रम शाह। यस प्रकार वि सं २०१८ मा "राज्य रजौटा" ऐन जारी भएपछि यहाँको रजौटा समाप्त हुन गएको थियो। तत्कालीन अन्तिम रजौटाका रूपमा मोहन बिक्रम शाह थिए। वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै [[दसैँ|बडा दशैं]]मा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।<ref>महेन्द्र बिक्रम शाह राजपुर वडा सं. ७</ref> अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ। यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप [[डोटी जिल्ला]]को सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को (सेती महाकाली) विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो। ==डोटीमा [[रैका राजवंश]](रैकाज्यू) राजाको राज्य <ref name="बैदिक आर्यन ठकुरी"> बैदिक आर्यन ठकुरी कैलाली कंचनपुरसंग डोटी राज्यको इतिहास(२०७१)मा उल्लेखित डोटी रैकाराजाको वंशावली, राज्यकाल </ref>== [[नागराज]]का वंशज चल्ल/मल्ल/शाहीको राज्य गुँगे, पुराँङ्ग, राक्षस(राकस)ताल, कैलाशक्षेत्र ओगटेको खारिप्रदेशबाट जुम्ला र दुल्लु आई त्यहाँको राज्य मुकामबाट राज्य गरेको वि.स.१२००—१४४० सम्म २४० वर्ष , डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी राजवंश]]का पालको राज्य विजय पश्चात नागीमल्ल र उनका उत्तराधिकारीको अभिलेखअनुसार वि.स.१४४१ देखि १८४७ सम्म ४०६ वर्ष स्वतन्त्र र १८४७ देखि १८५५ सम्म गोर्खा अधीनस्त विष्णु शाही र पहाडशाहीको राज्यकाल ८ वर्ष गरी जुम्लादेखि डोटीसम्मको जम्मा ६५४ वर्षराज्य चलेको थियो । # निरयपाल -बि.सं १४०९ # नाग मल्ल - बि.सं १४४४-१४५० # रिपु मल्ल # कल्याण मल्ल # संसारी मल्ल # सुरतान मल्ल # पृथ्वी मल्ल # प्रताप मल्ल # अर्जुन मल्ल # भूपति मल्ल # हरि शाही (महीपति) # राम शाही # रुद्र शाही # पहाडी शाही # विक्रमबहादुर शाही # मान्धाता शाही # रघुनाथ शाही # हरि शाही द्वितीय # कृष्ण शाही # दीप शाही - बि.सं. १८४२-४७ ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] k3e3gpoe1hc99cseb7zv5glak9kunqd 10 67034 1352300 548111 2026-04-23T07:37:55Z CommonsDelinker 144 Marilyn_Monroe_in_1952.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Gbawden|Gbawden]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Marilyn Monroe in 1952.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1352300 wikitext text/x-wiki {{इतिहासमा आज ढाँचा | चित्र = <!-- ‍‍‍‍‍================== जन्म ==================== --> |अन्तराष्ट्रिय व्यक्तित्व = मर्लिन मुनरो |वर्ष१ = १९२६ - १९६२ |राष्ट्रिय व्यक्तित्व = |वर्ष२ = <!-- ============= इतिहासका महत्वपूर्ण घटनाहरू ======== --> |अन्य = |वर्ष३ = |अन्य१ = |वर्ष३.१ = |अन्य२ = |वर्ष३.२ = |अन्य३ = [[नेपाल]]का तात्कालिक राजा [[बीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] ''(चित्रमा)'' लगायत शाहि परिवारका ९ सदस्यको हत्या भएको थियो । |वर्ष३.३ = २००१ |वि.स. ३.३ = २०५८ |अन्य४ = |वर्ष३.४ = }} o0a39rr7iwdrd2fwsrhg5fummcnwk52 0 68301 1352272 1348820 2026-04-23T02:08:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352272 wikitext text/x-wiki {{Further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{Infobox subdivision type | name= सहर | alt_name4= | map= [[File:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|248px]]<br />काठमाडौँ, सबैभन्दा ठुलो सहर (महानगर) | category=[[नगरपालिका]] | territory= [[नेपाल]] | upper_unit= | start_date=२०३२ साउन ३१ | start_date1= | start_date2= | start_date3= | start_date4= | legislation_begin= | legislation_begin1= | legislation_begin2= | legislation_begin3= | legislation_begin4= | legislation_end= | legislation_end1= | legislation_end2= | legislation_end3= | legislation_end4= | end_date= | end_date1= | end_date2= | end_date3= | end_date4= | current_number= ६ वटा महानगरपालिका<br />११ वटा उपमहानगरपालिका<br />२७६ वटा नगरपालिका | number_date=२७ फागुन २०७३ | type= | type1= | type2= | type3= | type4= | status= | status1= | status2= | status3= | status4= | exofficio= | exofficio1= | exofficio2= | exofficio3= | exofficio4= | population_range=८,४५,७६७ - ८,३७० | area_range={{convert|547.43|km2}} - {{convert|6.89|km2}} | government= [[नगरप्रमुख|नगरप्रमुख–परिषद्]] | government1= | government2= | government3= | government4= | subdivision=वडाहरू | subdivision1= | subdivision2= | subdivision3= | subdivision4= }} {{Sidebar | title = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरूको सूची]] | heading1 = (वैकल्पिक उपविभाजन) | content1 = }} {{Location map+ | Nepal |float = right |width = 400 |caption = {{center|नेपालका ''महानगरपालिका'' र ''उपमहानगरपालिका''हरू}}<br/>''काठमाडौँ उपत्यका''मा रहेका सहरहरू: [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[काठमाडौँ]] <br> रातो थोप्लाले:महानगरपालिका दर्साउँछ <br> हरियो थोप्लाले:उपमहानगरपालिका दर्साउँछ |places = {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[काठमाडौँ]]</small> |position=top |background=yellow |mark=City locator 11.svg |marksize=15 |lat_deg= 27 | lat_min= 41 |lon_deg= 85 | lon_min= 21 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]</small> |position=top |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 12 |lon_deg= 83 | lon_min= 59 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]</small> |position=bottom |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 40 |lon_deg= 84 | lon_min= 35 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]</small> |position=right |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 40 |lon_deg= 85 | lon_min= 20 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]</small> |position=right |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 0 |lon_deg= 84 | lon_min= 52 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]</small> |position=left |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 29 |lon_deg= 87 | lon_min= 17 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 02 |lon_deg= 82 | lon_min= 29 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 42 |lon_deg= 80 | lon_min= 34 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 39 |lon_deg= 87 | lon_min= 16 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 42 |lon_deg= 85 | lon_min= 55 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 42 |lon_deg= 83 | lon_min= 27 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 25 |lon_deg= 85 | lon_min= 02 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 15 |lon_deg= 82 | lon_min= 32 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 49 |lon_deg= 87 | lon_min= 17 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]</small> |position=left |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 3 |lon_deg= 81 | lon_min= 37 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]</small> |position=left |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 2 |lon_deg= 85 | lon_min= 0 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 9 |lon_deg= 84 | lon_min= 58 }} }} नेपालका [[सहर]] र नगरहरू नगरपालिका अन्तर्गत समाहित छन्। नेपालको नगरपालिका एउटा जिल्लाको उप-एकाइ हो। [[नेपाल सरकार]]ले नगरपालिका बन्नको लागि न्यूनतम मापदण्ड तोकेको छ। यी मापदण्डहरू अन्तर्गत निश्चित जनसङ्ख्या, पूर्वाधार र राजस्व समावेश रहेको छ। हाल नेपालमा २९३ नगरपालिका छन् जसमध्ये ६ [[महानगरपालिका]], ११ [[उपमहानगरपालिका]] र २७६ [[नगरपालिका]] छन्। यस बाहेक ४६० [[गाउँपालिका]] छन् जसलाई समग्रमा जोड्दा नेपालमा कुल ७५३ [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://opendatanepal.com/dataset/total-number-of-local-bodies-and-wards-per-district-of-nepal/resource/8a52101b-4e22-435f-ba55-f2bd688799e5|title=Total number of local bodies and ward|date=4 March 2018|publisher=Open Data Nepal|access-date=11 November 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205011503/http://opendatanepal.com/dataset/total-number-of-local-bodies-and-wards-per-district-of-nepal/resource/8a52101b-4e22-435f-ba55-f2bd688799e5 |date=5 February 2020 }}</ref> नेपालको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] हो।<ref>{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/countries/nepal-population/cities/|title=Population of Cities in Nepal (2020)|website=worldpopulationreview.com|access-date=2019-07-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728020537/http://worldpopulationreview.com/countries/nepal-population/cities/ |date=2019-07-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.welcomenepal.com/places-to-see/kathmandu.html|title=Kathmandu|last=Nepal|first=Naturally|website=Naturally Nepal|language=en|access-date=2019-07-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728020538/https://www.welcomenepal.com/places-to-see/kathmandu.html |date=2019-07-28 }}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो महानगरपालिका [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] हो जसले ४६४.२८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने सबैभन्दा सानो महानगरपालिका [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] हो जसले ३६.१२&nbsp;वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ। यसै प्रकार क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] हो जसले ५२२.२१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने जनसङ्ख्याको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] हो जसको जनसङ्ख्या १,५९,४६८ रहेको छ।<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-03-13/pokhara-lekhnath-becomes-largest-metropolitan-city.html|title=Pokhara Lekhnath becomes largest metropolitan city|access-date=16 June 2017|language=en}}</ref> यस्तै क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका सितगङ्गा हो जसले ६१०.४३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/php/nepal-mun-admin.php?adm2id=5106|title=Sitganga Municipality in Nepal|access-date=19 March 2018}}</ref> == वर्गीकरण अनुसार सहरहरूको सूची == नेपालको स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ मा उल्लिखित अन्य प्रमुख मापदण्डका साथै नगरपालिका मानिने स्थानीय तहको जनसङ्ख्याको हिमाली जिल्लामा न्यूनतम जनसङ्ख्या १० हजार र पहाडी जिल्ला, भित्री तराईका जिल्ला, तराईका जिल्ला र काठमाडौँ उपत्यकामा क्रमशः चालीस हजार, पचास हजार, सत्तरी हजार र एक लाख हुनुपर्ने छ। उपमहानगरका लागि जनसङ्ख्या दुई लाख र महानगरको जनसङ्ख्या पाँच लाख हुनुपर्छ।<ref>{{Cite web |title=स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 Jan 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=ne}}</ref> वर्गीकरण: [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय]]ले पूर्वाधार र सामाजिक विकासका आधारमा स्थानीय तहलाई चार श्रेणीमा वर्गीकरण गरेको छ।<ref>{{Cite web|date=2019-12-23|title=दुर्गम र सुगमको आधारमा स्थानीय तहको विभाजन : हेर्नुहोस् तपाईंको स्थानीय तह कुन वर्ग छ ?|url=https://www.sajilosanjal.com/local-level-classification/|access-date=2020-12-21|website=सजिलो सञ्जाल}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001212003/https://www.sajilosanjal.com/local-level-classification/ |date=2020-10-01 }}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |वर्गीकरण !प्रकार !सङ्ख्या |- | bgcolor="MistyRose" | |वर्ग 'क' |अति दुर्गम |१८ |- | bgcolor="Moccasin" | |वर्ग 'ख' |दुर्गम |४३ |- | bgcolor="PaleTurquoise" | |वर्ग 'ग' |मध्यम |१३३ |- | |वर्ग 'घ' |सुगम |९९ |} '''गाढा'''मा सूचीकृत सहरहरू नेपालका आ-आफ्ना प्रदेशका राजधानीहरू हुन् भने '''गाढा''' र ''छड्के'' देशको राजधानी हो। [[File:Nepal Urban Municipality.svg|center|thumb|750x750px|{{Color box|red}} महानगरपालिका {{Color box|#ff6600}} उपमहानगरपालिका {{Color box|#ffcc00}} नगरपालिका]] === महानगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |+ !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल (किमी^२) !जनघनत्व (वर्ग किमी) !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |'''''[[काठमाडौँ]]''''' |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८,६२,४०० |४९.४५ |१७,००० |३२ |[http://www.kathmandu.gov.np/en] |- |'''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा ]]''' |[[कास्की जिल्ला|कास्की]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५,१३,५०४ |४६४.२४ |१,१०० |३३ |[https://pokharamun.gov.np/] |- |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |३,६९,२६८ |४३२.९५ |८५० |२९ |[http://bharatpurmun.gov.np/] |- |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |२,९४,०९८ |३६.१२ |८,१०० |२९ |[http://lalitpurmun.gov.np] |- |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |२,७२,३८२ |१३२.०७<ref name=":1">{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|title=Population Ward Level 753 Local Unite|website=केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग|access-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|archive-date=27 January 2018|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=27 January 2018 }}</ref> |२,१०० |३२ |[https://birgunjmun.gov.np/] |- |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |२,४३,९२७ |७७.००<ref name=":1" /> |३,२०० |१९ |[http://biratnagarmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125015129/http://biratnagarmun.gov.np/ |date=2017-01-25 }} |- |} {{anchor|Sub-metropolitan cities (उप-महानगरपालिका)}} === उपमहानगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |२,००,५३० |५२२.२१ |३८० |१९ |[http://ghorahimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184840/http://ghorahimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]''' |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |१,९८,७९२ |२६१.७५ |७६० |१९ |[http://dhangadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902185349/http://dhangadhimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१,९७,२४१ |९३.७८ |२,१०० |२० |[http://itaharimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225605/http://itaharimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,९४,५५६ |९१.९७ |२,१०० |२५ |[http://www.janakpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182547/http://www.janakpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,९४,३३५ |१०१.६१ |१,९०० |१९ |[http://butwalmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180505/http://butwalmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' |[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१,९३,५७६ |२६१.५९ |७४० |१९ |[http://hetaudamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181741/http://hetaudamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,७९,७५५ |३८४.६३ |४७० |१९ |[http://tulsipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182124/http://tulsipurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१,६६,५३१ |१९२.३२ |८७० |२० |[https://web.archive.org/web/20170902181156/http://www.dharan.gov.np/en] |- |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,६४,४४४ |८५.९४ |१,९०० |२३ |[http://www.nepalgunjmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180650/http://www.nepalgunjmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,३६,२२२ |१०८.९४ |१,३०० |२७ |[http://kalaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902223305/http://kalaiyamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,२७,३०७ |३१२.१८ |४१० |२४ |[http://www.jeetpursimaramun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907110349/http://jeetpursimaramun.gov.np/en |date=2018-09-07 }} |} {{anchor|Municipality (नगरपालिका)}} === नगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानिलकण्ठ ]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१७७,५५७ |३४.८ |१३ |[http://www.budhanilkanthamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225842/http://www.budhanilkanthamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]] |१५३,८६३ |२४५.०६ |१६ |[http://birendranagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902224157/http://birendranagarmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१५१,४७९ |५४.९५ |११ |[http://www.tarakeshwormun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830110857/http://www.tarakeshwormun.gov.np/en |date=2017-08-30 }} |- |[[तिलोत्तमा नगरपालिका|तिलोत्तमा]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१४९,४७९ |१२६.१९ |१७ |[http://www.tilottamamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829054037/http://www.tilottamamun.gov.np/en |date=2017-08-29 }} |- |[[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१४९,३६६ |५८.५ |९ |[http://gokarneshwormun.gov.np/en] |- |[[सूर्यविनायक नगरपालिका|सूर्यविनायक]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१४०,०८५ |४२.४५ |१० |[http://www.suryabinayakmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163357/http://www.suryabinayakmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३६,८६० |४३.९ |१५ |[http://www.chandragirimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121639/http://www.chandragirimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[टोखा नगरपालिका|टोखा]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३३,७५५ |१७.११ |११ |[http://www.tokhamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925054313/http://www.tokhamun.gov.np/en |date=2015-09-25 }} |- |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१३३,०७३ |१९२.८५ |१५ |[https://mechinagarmun.gov.np/] |- |[[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३०,४३३ |२७.३८ |९ |[http://www.kageshworimanoharamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904063328/http://www.kageshworimanoharamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१२३,११६ |२६.५१ |१० |[http://www.mahalaxmimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904020551/http://www.mahalaxmimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |१२२,३२० |७८.२४ |१९ |[http://bheemdattamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902234635/http://bheemdattamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[सुन्दरहरैँचा नगरपालिका|सुन्दरहरैँचा]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१२०,२१३ |११०.१६ |१२ |[http://www.sundardularimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903124809/http://www.sundardularimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |११९,७५६ |११.४७ |९ |[http://madhyapurthimimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121220/http://madhyapurthimimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बिर्तामोड नगरपालिका|विर्तामोड]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |११६,१९२ |७८.२४ |१० |[http://www.birtamodmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903132044/http://www.birtamodmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |११५,४३७ |२९.८५ |१० |[http://www.nagarjunmun.gov.np/en] |- |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१०७,२२७ |७०.८६ |१० |[http://damakmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120942/http://damakmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१०२,७२५ |५४७.४३ |१६ |[http://www.triyugamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163757/http://www.triyugamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१०२,०३१ |१६७.१७ |२४ |[http://lahanmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903122224/http://lahanmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]] |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१०१,६६७ |१८४.२६ |१५ |[http://www.kohalpurmun.gov.np/en] |- |[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |९८,७४६ |३०५.६३ |१२ |[http://www.attariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163404/http://www.attariyamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |९७,६३३ |९६.११ |१४ |[http://godawarimunlalitpur.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205222356/https://godawarimunlalitpur.gov.np/en |date=2020-12-05 }} |- |[[वाणगङ्गा नगरपालिका|वाणगङ्गा]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |९६,७१४ |२३३.६८ |११ |[http://www.bangangamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115154/http://www.bangangamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |९५,४१० |९४.२ |२२ |[http://Sirahamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121009/http://sirahamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बराहक्षेत्र नगरपालिका|बराहक्षेत्र]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |९१,०८७ |२२२.०९ |११ |[http://barahamun.gov.np/] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |९०,९७१ |२२५ |१० |[http://www.lamkichuhamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402220827/http://www.lamkichuhamun.gov.np/en |date=2018-04-02 }} |- |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८९,९०५ |६८.६८ |१६ |[https://www.ratnanagarmun.gov.np/]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |८९,८३५ |१२१.९२ |९ |[http://tikapurmun.gov.np/en] |- |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८८,८७४ |१३६.९१ |१२ |[http://kapilvastumun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120059/http://kapilvastumun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[चाँगुनारायण नगरपालिका|चाँगुनारायण]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८८,०८३ |६२.९८ |९ |[http://www.changunarayanmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015950/http://www.changunarayanmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका|लुम्बिनी सांस्कृतिक]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८७,३८३ |११२.२१ |१३ |[http://www.lumbinisanskritikmun.gov.np] |- |[[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |८६,८२१ |१०८.३४ |१७ |[http://www.kawasotimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015711/http://www.kawasotimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[घोडाघोडी नगरपालिका|घोडाघोडी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |८६,०३४ |३५४.४५ |१२ |[http://www.ghodaghodimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120238/http://www.ghodaghodimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[शिवराज नगरपालिका|शिवराज]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८४,८१० |२८४.०७ |११ |[http://www.shivarajmun.gov.np/en] |- |[[अर्जुनधारा नगरपालिका|अर्जुनधारा]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |८४,०१८ |१०९.८६ |११ |[http://www.shaniarjunmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902112849/http://www.shaniarjunmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[चन्द्रपुर नगरपालिका|चन्द्रपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |८१,८०७ |२४९.९६ |१० |[http://www.chandrapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903205931/http://www.chandrapurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बेलबारी नगरपालिका|बेलबारी]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |८१,७७१ |१३२.७९ |११ |[http://www.belbarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210742/http://www.belbarimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८१,५७८ |१४.७६ |१० |[http://kirtipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903204932/http://kirtipurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बरहथवा नगरपालिका|बरहथवा]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |८१,१२० |१०७.०५ |१८ |[http://barhathwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210718/http://barhathwamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |७९,३४९ |१५९.९३ |१८ |[http://www.gaindakotmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925112826/http://www.gaindakotmun.gov.np/en |date=2015-09-25 }} |- |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७९,१३६ |६.८९ |१० |[http://bhaktapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903122701/http://bhaktapurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |७८,९३९ |२४८ |१४ |[http://vyasmun.gov.np/en] |- |[[सैनामैना नगरपालिका|सैनामैना]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७८,३९३ |१६२.१८ |११ |[http://www.sainamainamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012723/http://www.sainamainamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[बर्दघाट नगरपालिका|बर्दघाट]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी(बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७६,७०३ |१६२.०५ |१६ |[https://bardaghatmun.gov.np/] |- |[[बुद्धभूमि नगरपालिका|बुद्धभूमि]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७६,५०७ |३६६.६७ |१० |[http://buddhabhumimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112170357/https://buddhabhumimun.gov.np/ |date=2024-11-12 }} |- |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७४,९१४ |७७.९२ |१० |[http://inaruwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904010808/http://inaruwamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७४,५०५ |११८.२१ |१२ |[http://gulariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210407/http://gulariyamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७४,४३६ |३६.०३ |१३ |[http://siddharthanagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211116/http://siddharthanagarmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७४,३६१ |३१५.५७ |१४ |[http://www.bardibasmun.gov.np/en] |- |[[शिवसताक्षी नगरपालिका|शिवसताक्षी]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७४,०७७ |१४५.८७ |११ |[http://www.shivasataximun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211843/http://www.shivasataximun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बारबर्दिया नगरपालिका|बारबर्दिया]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,५३३ |२२६.०९ |११ |[http://barbardiyamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226044006/http://barbardiyamun.gov.np/ |date=2019-02-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौशाला नगरपालिका|गौशाला]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७२,४८१ |१४४.७३ |१२ |[http://www.gaushalamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211931/http://www.gaushalamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[देवदह नगरपालिका|देवदह]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,४५७ |१३६.९५ |१२ |[http://www.devdahamun.gov.np/en] |- |[[पथरी शनिश्चरे नगरपालिका|पथरी शनिश्चरे]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७२,४५१ |७९.८१ |१० |[http://www.patharishanishcharemun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211320/http://www.patharishanishcharemun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,०८५ |१३९.१ |१३ |[http://www.sunwalmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904021324/http://www.sunwalmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |७१,५०० |२५२.७५ |९ |[http://Krishnapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904020152/http://krishnapurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७१,०१६ |४८२.५७ |१४ |[http://kamalamaimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115950/http://kamalamaimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७०,९१३ |९६.३५ |१० |[http://bhadrapurmun.gov.np/en] |- |[[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७०,९०८ |७४.६२ |९ |[http://www.urlabarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411100310/http://www.urlabarimun.gov.np/en |date=2018-04-11 }} |- |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७०,८०३ |५५.६४<ref name=":०">{{cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=31 August 2018 |access-date=20 April 2018}}</ref> |१६ |[http://www.rajbirajmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903212331/http://www.rajbirajmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७०,२०७ |३९०.३९ |१४ |[http://www.dudhaulimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904011120/http://www.dudhaulimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कृष्णनगर नगरपालिका|कृष्णनगर]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७०,१११ |९६.६६ |१२ |[http://www.krishnanagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014413/http://www.krishnanagarmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६८,३७७ |१६३.८३ |१५ |[http://www.ishworpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012529/http://www.ishworpurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६७,६९० |५४.५९ |१४ |[http://banepamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015038/http://banepamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६७,३८५ |८५.५५ |१३ |[http://www.khairhanimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904021343/http://www.khairhanimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[राप्ती नगरपालिका|राप्ती]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६६,६१७ |२१२.३१ |१३ |[http://raptimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904023410/http://raptimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लालबन्दी नगरपालिका|लालबन्दी]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६६,४१९ |२३८.५ |१७ |[http://www.laalbandimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925130032/http://www.laalbandimun.gov.np/en |date=2017-09-25 }} |- |[[दुहवी नगरपालिका|दुहवी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६६,०७४ |७३.६७ |१२ |[http://www.duhabibhaluwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014920/http://www.duhabibhaluwamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[महाराजगञ्ज नगरपालिका|महाराजगन्ज]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६४,६४५ |११२.२१ |११ |[http://maharajgunjmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216164014/http://maharajgunjmun.gov.np/ |date=2019-02-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौरीगङ्गा नगरपालिका|गौरीगङ्गा]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |६४,५५८ |२४४.४४ |११ |[http://gaurigangamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006174217/https://gaurigangamun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६४,०१७ |१२८.३२ |१८ |[http://ramgrammun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गोलबजार नगरपालिका|गोलबजार]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६३,८८५ |१११.९४ |१३ |[https://www.golbazarmun.gov.np/] |- |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६३,८०२ |४४.२६ |१२ |[http://jaleshwarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014419/http://jaleshwarmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[रामधुनी नगरपालिका|रामधुनी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६३,४५२ |९१.६९ |९ |[http://ramdhunimun.gov.np/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009201345/https://ramdhunimun.gov.np/en |date=2024-10-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बाँसगढी नगरपालिका|बाँसगढी]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६३,२५२ |२०६.०८ |९ |[http://www.bansgadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904013754/http://www.bansgadhimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सबैला नगरपालिका|सबैला]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ६२,२८२ || ६४.४७ || १३ || [http://www.sabailamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209145137/http://www.sabailamun.gov.np/en |date=2017-12-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पुनर्वास नगरपालिका|पुनर्वास]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |६१,७४८ |१०३.७१ |११ |[http://www.punarbasmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827120015/http://www.punarbasmun.gov.np/en |date=2017-08-27 }} |- |[[रतुवामाई नगरपालिका|रतुवामाई]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६१,१३९ |१४२.१५ |१० |[http://ratuwamaimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015215305/https://ratuwamaimun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- |[[मध्यविन्दु नगरपालिका|मध्यविन्दु]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |६१,०९१ |२३३.३५ |१५ |[http://madhyabindumun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014054/http://madhyabindumun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गरुडा नगरपालिका|गरुडा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६०,८५७ |४४.४६ |९ |[http://www.garudamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजापुर नगरपालिका|राजापुर]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६०,८३१ |१२७.०८ |१० |[http://www.rajapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014356/http://www.rajapurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[गौरादह नगरपालिका|गौरादह]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६०,४५१ |१४९.८६ |९ |[http://gauradahamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012725/http://gauradahamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कटारी नगरपालिका|कटारी]] |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५९,५०७ |४२४.८९ |१४ |[http://www.kataarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014353/http://www.kataarimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५९,४२५ |९१.९७ |१२ |[http://www.mirchaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010013446/http://www.mirchaiyamun.gov.np/en |date=2017-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[महागढीमाई नगरपालिका|महागढीमाई]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५९,४२४ |५५.३२ |११ |[http://www.mahagadimaimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904023213/http://www.mahagadimaimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |५९,२२७ |१३०.०१ |१३ |[http://bidurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015532/http://bidurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लमही नगरपालिका|लमही]] | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ५९,०५० || ३२६.६६|| ९ || [http://www.lamahimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कल्याणपुर नगरपालिका|कल्याणपुर]] | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५८,८७२ || ७६.८१ || १२ || [http://www.kalyanpurmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |५८,८२८ |१९७.७ |१४ |[http://www.nilkanthamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904022954/http://www.nilkanthamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५८,४६६|| ११७.३४|| १२ || [http://www.kanchanrupmun.gov.np/en] |- | [[देवचुली नगरपालिका|देवचुली]] | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५८,००३ || ११२.७२|| १७ || [http://www.devchulimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124021632/http://devchulimun.gov.np/en |date=2017-11-24 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेदकोट नगरपालिका|बेदकोट]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ५७,६८० || १५९.९२ ||१० || [http://bedkotmun.gov.np/en] |- |[[रङ्गेली नगरपालिका|रङ्गेली]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५७,४९४ |१११.७८ |९ |[http://www.rangelimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911165940/http://www.rangelimun.gov.np/en |date=2017-09-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] |[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५६,१०२ |९८.०१ |१४ |[http://baglungmun.gov.np/] |- |[[सुनवर्षि नगरपालिका|सुनवर्षि]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५६,०३४ |१०६.४ |९ |[http://sunawarshimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190225214225/http://sunawarshimun.gov.np/ |date=2019-02-25 }} |- | [[शुक्लागण्डकी नगरपालिका|शुक्लागण्डकी]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५५,६२० || १६५ ||१२ || [http://www.shuklagandakimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[भँगाहा नगरपालिका|भँगाहा]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५५,३५४ |७७.२१ |९ |[http://bhagahamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319173125/http://bhagahamun.gov.np/ |date=2023-03-19 }} |- |[[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,८७८ |४२.६५ |११ | [http://www.simraungadhmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922140425/http://www.simraungadhmun.gov.np/en |date=2017-09-22 }} |- |[[सूर्योदय नगरपालिका|सूर्योदय]] |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५४,७२७ |२५२.५२ |१४ |[http://www.suryodayamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014201/http://www.suryodayamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५४,५५० || ३०.४४ || १२ || [http://malangwamun.gov.np/?language=en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[गोडैता नगरपालिका|गोडैता]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५४,२७०|| ४८.६२|| १२ ||[http://www.godaitamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241021172307/https://godaitamun.gov.np/ |date=2024-10-21 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजपुर नगरपालिका|राजपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,०८३ |३१.४१ |९ |[http://www.rajpurmunrautahat.gov.np/]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[गुजरा नगरपालिका|गुजरा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,०३३ |१५०.३३ |९ |[http://www.gujaramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927212826/https://gujaramun.gov.np/ |date=2024-09-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शुक्लाफाँटा नगरपालिका|शुक्लाफाँटा]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ५३,९६९ || १६२.५७|| १२ || [http://www.shuklaphantamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010100112/https://shuklaphantamun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बेलौरी नगरपालिका|बेलौरी]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |५३,९१० |१२३.३७ |१० |[http://www.belaurimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012908/http://www.belaurimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शहीदनगर नगरपालिका|शहीदनगर]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५३,८१२ || ५७.३७|| ९ || [http://www.shahidnagarmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015005422/https://shahidnagarmun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चौदण्डीगढी नगरपालिका|चौदण्डीगढी]] | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५३,६३१ || २८३.७८|| १० || [http://chaudandigadhimun.gov.np/] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[भजनी नगरपालिका|भजनी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |५३,४९४ |१७६.२५ |९ |[http://www.bhajanitrishaktimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904065235/http://www.bhajanitrishaktimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धनगढीमाई नगरपालिका|धनगढीमाई]] | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५३,३५५ || १५९.५१|| १४ || [http://dhangadhimaimun.gov.np/en] |- | [[कनकाई नगरपालिका|कन्काई]] | [[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५३,१४८ || ८०.९८|| ९ || [http://www.kankaimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिका|हनुमाननगर कङ्कालिनी]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,७९६ || ११८.१९ || १४ || [http://www.hanumannagarkankalinimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009214418/https://hanumannagarkankalinimun.gov.np/ |date=2024-10-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[खडक नगरपालिका|खडक]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,७७८ || ९३.७७ || ११ || [http://www.khadakmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५२,४६८ || १३१.८६|| १४ || [http://गोरखाmun.gov.np/en]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[मनरा शिसवा नगरपालिका]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५२,१९१ |४९.७३ |१० |[https://www.manarashiswamun.gov.np] |- | [[कालिका नगरपालिका|कालिका]] | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ५२,१६४ || १४९.०८|| ११ || [http://www.kalikamunचितवन.gov.np]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धनुषाधाम नगरपालिका|धनुषाधाम]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,०२४ || ९१.६४ || ९ || [http://www.धनुषाdhammun.gov.np/en]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[ईशनाथ नगरपालिका|ईशनाथ]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५१,८५५ |३५.१८ |९ |[http://www.ishnathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104042328/https://ishnathmun.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |- | [[पनौती नगरपालिका|पनौती]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ५१,५०४ || ११८ || १२ || [http://panautimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कोल्हवी नगरपालिका|कोल्हवी]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५१,१८२ || १५७.४|| ११ || [http://www.kolhabimun.gov.np/en] |- | [[क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका|क्षिरेश्वरनाथ]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५१,०७५|| ५०.८५|| १० || [http://www.kshireshwornathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241011033505/https://kshireshwornathmun.gov.np/ |date=2024-10-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेलका नगरपालिका|बेलका]] | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५१,०४३ || ३४४.७३|| ९ || [http://www.belakamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123021627/http://www.belakamun.gov.np/ |date=2018-01-23 }} |- |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |५०,७९२ |१०९.८ |१४ |[http://tansenmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904013955/http://tansenmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मधुवन नगरपालिका|मधुवन]] | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ५०,७३९ || १२९.७३ || ९ || [http://www.madhuwanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005040139/https://madhuwanmun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५०,४८८ |१२८.४ |१४ |[http://walingmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012238/http://walingmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५०,०८५ || १७३.३२ || १० || [http://इलामmun.gov.np/en]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[हरिवन नगरपालिका|हरिवन]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४९,९८८ || ८६.१२ || ११ || [http://www.harionmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241008053354/https://harionmun.gov.np/ |date=2024-10-08 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[वृन्दावन नगरपालिका|वृन्दावन]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,७४२ |९५.४ |९ |[http://www.brindawanmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[बलवा नगरपालिका|बलवा]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,४७३ |४४.०७ |११ |[https://web.archive.org/web/२०१८१००२२३१५५३/http://balwamun.gov.np/] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सुरुङ्गा नगरपालिका|सुरुङ्गा]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४९,४६० || १०७.०४ || ११ || [http://www.surungamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924130929/https://www.surungamun.gov.np/ |date=2024-09-24 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[ठाकुरबाबा नगरपालिका|ठाकुरबाबा]] | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४९,४२० || १०४.५७ || ९ || [http://www.thakurbabamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241013104154/https://thakurbabamun.gov.np/ |date=2024-10-13 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[गढीमाई नगरपालिका|गढीमाई]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,१३५ |४९.४४ |९ |[http://www.gadhimaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010150748/https://gadhimaimun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिथिला नगरपालिका|मिथिला]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४८,६७६ |१८७.९३ |११ |[http://www.mithilamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४८,४९५ || १९२.५ || १४ || [http://www.phidimmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गुर्भाकोट नगरपालिका|गुर्भाकोट]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ४८,२१६ || २२८.६२|| १४ || [https://www.gurbhakotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241030171503/https://gurbhakotmun.gov.np/ |date=2024-10-30 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भेरीगङ्गा नगरपालिका|भेरीगङ्गा]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ४८,२०३ || २५६.२|| १३ || [http://www.bherigangamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बलरा नगरपालिका|बलरा]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४७,९१२||४८.५५ || ११ || [http://www.balramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022164537/https://balramun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[डाक्नेश्वरी नगरपालिका|डाक्नेश्वरी]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४७,७३९|| ६९.११ || १० || [http://www.dakneshworimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241107162856/https://dakneshworimun.gov.np/ |date=2024-11-07 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बागमती नगरपालिका|बागमती]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४७,१०६ || १०१.१८|| १२ || [http://www.bagmatimunसर्लाही.gov.np]{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बोदेबरसाइन नगरपालिका|बोदेबरसाइन]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४६,०१७ |५८.९३ |१० |[http://www.bodebarsainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241021092846/https://www.bodebarsainmun.gov.np/ |date=2024-10-21 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कटहरिया नगरपालिका|कटहरिया]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,८२१ |४०.६९ |९ |[http://www.katahariyamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027061216/https://katahariyamun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लोहरपट्टी नगरपालिका|लोहरपट्टी]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,७७३ |५०.०६ |९ |[http://loharpattimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241107115609/https://loharpattimun.gov.np/ |date=2024-11-07 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[परोहा नगरपालिका|परोहा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,७०२ |३७.४५ |९ |[http://www.parohamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015181041/https://parohamun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[हंसपुर नगरपालिका|हंसपुर]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४४,९४९||४८.७१|| ९||[http://www.hansapurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241012005243/https://hansapurmun.gov.np/ |date=2024-10-12 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कमला नगरपालिका|कमला]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४४,५९७ |६५.८५ |९ |[http://www.kamalamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006083735/https://www.kamalamun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[कविलासी नगरपालिका|कविलासी]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४४,२०४ |४८.११ |१० |[http://www.belakamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123021627/http://www.belakamun.gov.np/ |date=2018-01-23 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गणेशमान चारनाथ नगरपालिका|गणेशमान चारनाथ]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४४,०८२ || २४४.३१|| ११ || [http://www.ganeshmancharnathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016065537/https://ganeshmancharnathmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बहुदरमाई नगरपालिका|बहुदरमाई]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४३,४७८ |३१.५५ |९ |[http://www.bahudarmaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022131455/https://bahudarmaimun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[हरिपुर नगरपालिका|हरिपुर]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४३,२३३ |६६.८६ |९ |[http://www.haripurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006103544/https://haripurmun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४३,००८ || २४६.५१|| १५ || [http://www.rupakotmajhuwagadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320061427/http://www.rupakotmajhuwagadhimun.gov.np/ |date=2020-03-20 }} |- | [[दोधारा चाँदनी नगरपालिका|दोधारा चाँदनी]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ४२,९७४ || ५६.८४|| १० || [http://www.mahakalimunkanchanpur.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241113045630/http://mahakalimunkanchanpur.gov.np/ |date=2024-11-13 }} |- | [[भानु नगरपालिका|भानु]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ४२,७९४ || १८४ || १३ || [http://www.sabaइलामun.gov.np/en]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा साँगाचोकगढी]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ४२,६६८ || १६५.२५ || १४ || [http://www.chautarasangachowkgadhimun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४२,४९२ || १२९.४२|| १२ || [http://sandhikharkamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[फतुवा विजयपुर नगरपालिका|फतुवा विजयपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४२,२१८ |६५.२४ |११ |[http://www.phatuwabijaypurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104221341/https://phatuwabijaypurmun.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]] | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४२,१३० || १२८.९६|| १० || [http://www.Pyuthanmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सुखीपुर नगरपालिका|सुखीपुर]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४२,०३३ |५४.७८ |१० |[http://www.sukhipurmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ४१,७४३ || १४७.२१ || १४ || [http://putalibazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पर्सागढी नगरपालिका|पर्सागढी]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४१,५६९ |९९.६९ |९ |[http://www.parbatgadhimun.gov.np]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ४१,०६३ || १५८.१७ || १३ || [http://www.melamchimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[माधव नारायण नगरपालिका|माधव नारायण]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४०,८९४ |४८.५३ |९ |[http://www.nagrainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016022214/https://nagrainmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रामपुर नगरपालिका|रामपुर]] | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४०,८८३ || १२३.३४|| १० || [http://www.rampurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204154611/http://www.rampurmun.gov.np/en |date=2017-12-04 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[पचरौता नगरपालिका|पचरौता]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४०,५२४ |४४.०१ |९ |[http://www.pachrautamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014081833/https://pachrautamun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३९,८४६ |२१.५३ |९ |[http://gaurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210459/http://gaurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३९,६९५ || २११.७८ || १४ || [http://www.manthalimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शम्भुनाथ नगरपालिका|शम्भुनाथ]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||३९,६३४|| १०८.७१|| १२ || [http://www.shambhunathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240930123859/https://shambhunathmun.gov.np/ |date=2024-09-30 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[बौधीमाई नगरपालिका|बौधीमाई]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३९,३२५ |३४.३४३ |९ |[http://www.baudhimaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109001804/https://baudhimaimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३९,१४३ || १५६.७७|| १३ || [http://www.dullumun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[थाहा नगरपालिका|थाहा]] | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३८,८७० || १९१.१२|| १२ || [http://www.thahamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[हरिपुर्वा नगरपालिका|हरिपुर्वा]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,७१४ |३०.५० |९ |[http://www.haripurwamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103011655/https://haripurwamun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[देवाही गोनाही नगरपालिका|देवाही गोनाही]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,६९० |३३.९९ |९ |[http://www.dewahigonahimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006070357/https://dewahigonahimun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कर्जन्हा नगरपालिका|कर्जन्हा]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,५५७ |७६.८४ |११ |[http://www.karjanhamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014140819/https://karjanhamun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[माडी नगरपालिका|माडी]] | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३८,२९५ || २१८.२४|| ९ || [http://www.maddimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[पुर्चौडी नगरपालिका|पुर्चौडी]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३८,२८१ || १९८.५२|| १० || [http://www.purchaudimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014141245/https://purchaudimun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिथिला बिहारी नगरपालिका|मिथिला बिहारी]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,२७३ |३७.६ |१० |[http://www.mithilabiharimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241004021649/https://mithilabiharimun.gov.np/ |date=2024-10-04 }} |- | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३८,२३२ || १२७.६४|| ११ || [http://www.besishaharmun.gov.np/en] |- | [[लेटाङ नगरपालिका|लेटाङ]] | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३८,१५२ || २१९.२३|| ९ || [http://www.letangbhogatenimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३८,१०१ || ९३.१८|| १४ || [http://www.kushmamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[नगराइन नगरपालिका|नगराइन]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,०३७ |३९.०० |९ |[http://www.nagrainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016022214/https://nagrainmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भेरी नगरपालिका|भेरी]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३७,८९२ || २१९.७७|| १३ || [http://bherimalikamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[छेडागाड नगरपालिका|छेडागाड]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३७,८७७ || २८४.२|| १३ || [https://chhedagadmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014085606/https://chhedagadmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[विदेह नगरपालिका|विदेह]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,६९७ |४५.५१ |९ |[http://www.bidehamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103115736/https://www.bidehamun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शीतगङ्गा नगरपालिका|शीतगङ्गा]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३७,६९१ || ६१०.४३|||१४ || [http://www.shitagangamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027195749/https://shitagangamun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ३७,६८७ || २८९.४३|| १३ || [http://www.nijgadhmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पोखरीया नगरपालिका|पोखरिया]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,६७५ |३२.४७ |१० |[http://www.pokhariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922135734/http://www.pokhariyamun.gov.np/en |date=2017-09-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पालुङटार नगरपालिका|पालुङटार]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३७,४०९ || १५८.६२|| १० || [http://www.palungtarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240611192646/https://www.palungtarmun.gov.np/en |date=2024-06-11 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[औरही नगरपालिका|औरही]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,३६१ |३५.७६ |९ |[http://aurahimunmahottari.gov.np/]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[रामगोपालपुर नगरपालिका|रामगोपालपुर]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३६,२०१ |३९.५८ |९ |[http://ramgopalpurmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027230233/https://ramgopalpurmun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[मटिहानी नगरपालिका|मटिहानी]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३६,१३६ |२९.०२ |९ |[http://matihanimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015131957/https://matihanimun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- | [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३५,९८३ || १११|| १० || [http://Dhankutamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३५,९१७ || ५६०.३४|| १४ || [http://aathbiskotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019162603/http://aathbiskotmun.gov.np/ |date=2018-10-19 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पञ्चपुरी नगरपालिका|पञ्चपुरी]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३५,८३९ || ३२९.९|| ११ || [http://www.bidehamun.gov.np]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजदेवी नगरपालिका|राजदेवी]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३५,६५८ |२८.२१ |९ |[http://www.rajdevimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108070723/https://rajdevimun.gov.np/ |date=2024-11-08 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[परशुराम नगरपालिका|परशुराम]] | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३५,५९० || ४१४.०७|| १२ || [http://www.parasurammun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३५,५६५ || १२२.७८|| ११ || [http://khandbarimun.gov.np] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३५,५२१ || १०३|| १३ || [http://www.panchkhalmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रोल्पा नगरपालिका|रोल्पा]] | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३५,३७६ || २७०.४२|| १० || [http://www.rolpamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005054145/https://rolpamun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेलकोटगढी नगरपालिका|बेलकोटगढी]] | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३५,२२४ || १५५.६|| १३ || [http://www.belkotgadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112015625/https://belkotgadhimun.gov.np/ |date=2024-11-12 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३४,७१२ || १३२.५|| ९ || [http://bhimeshwormun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शारदा नगरपालिका|शारदा]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,६६३ || १९८.३४|| १५ || [http://www.shaaradamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,२७० || १३६.०६|| १४ || [http://www.musikotmun.gov.np/en] |-bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बागचौर नगरपालिका|बागचौर]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,०२१ || १६३.१४|| १२ || [http://bagchaurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३३,९६८ || १२६.६२|| ९ || [http://dipayalsilgadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422180334/http://dipayalsilgadhimun.gov.np/en |date=2018-04-22 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुङ्गल नगरपालिका|बुङ्गल]] | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३३,८१२ || ४४७.५९|| ११ || [http://www.bungalmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181007183601/http://www.bungalmun.gov.np/ |date=2018-10-07 }} |- | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३३,७२६ || ५५|| १२ || [http://dhulikhelmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बनगाड कुपिण्डे नगरपालिका|बनगाड कुपिण्डे]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३२,९४० || ३३८.२१|| १२ || [http://www.bangadkupindemun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926161553/https://www.bangadkupindemun.gov.np/ |date=2023-09-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३२,६९७ || ७६.५७|| १० || [http://www.benimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[मौलापुर नगरपालिका|मौलापुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३२,३२५ |३४.७५ |९ |[http://www.maulapurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101195928/https://maulapurmun.gov.np/ |date=2024-11-01 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[स्वर्गद्वारी नगरपालिका|स्वर्गद्वारी]] | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३२,०३७ || २२४.७|| ९ || [http://www.swargadwarimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103041856/https://swargadwarimun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लेकबेसी नगरपालिका|लेकबेसी]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३१,७१० || १८०.९२|| १० || [http://www.lekbeshimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006102557/https://lekbeshimun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३१,५६७ || १३५.१५|| ११ || [http://dasharathchandmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रेसुङ्गा नगरपालिका|रेसुङ्गा]] | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३१,५५१ || ८३.७४|| १४ || [http://www.resungamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[आठबीस नगरपालिका|आठबीस]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३१,०९२ || १६८|| ९ || [http://aathabismun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323223411/http://aathabismun.gov.np/ |date=2019-03-23 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गल्याङ नगरपालिका|गल्याङ]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३१,०३४ || १२२.७१|| ११ || [http://www.galyangmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014154940/https://galyangmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[देउमाई नगरपालिका|देउमाई]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३०,९६९ || १९१.६३|| ९ || [http://www.deumaimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[माई नगरपालिका|माई]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३०,७३२ || २४६.११|| १० || [http://www.maimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109222105/https://maimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[गल्कोट नगरपालिका|गलकोट]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३०,५८८ || १९४.३९|| ११ || [http://www.galkotmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106205832/https://www.galkotmun.gov.np/ |date=2024-11-06 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[शिखर नगरपालिका|शिखर]] | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३०,३९९ || २८५.३७|| ११ || [http://www.shikharmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014172423/https://shikharmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मण्डनदेउपुर नगरपालिका|मण्डनदेउपुर]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३०,३८१ || ८९|| १२ || [http://www.mandandeupurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014230151/https://mandandeupurmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[ढोरपाटन नगरपालिका|ढोरपाटन]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३०,०६८ || २२२.८५|| ९ || [http://www.dhorpatanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241020215135/https://www.dhorpatanmun.gov.np/ |date=2024-10-20 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[षडानन्द नगरपालिका|षडानन्द]] | [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २९,३४२ || २४१.१५|| १४ || [http://www.shadanandmun.gov.np/en] |- | [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]] | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २९,३१८ || ६०.२१|| ९ || [http://www.shankharapurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भिमाद नगरपालिका|भिमाद]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २९,२४८ || १२९|| ९ || [http://www.bhimadmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005075721/https://bhimadmun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[पाटन नगरपालिका|पाटन]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २९,२३० || २१९.२६|| १० || [http://www.patanmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धुनिवेशी नगरपालिका|धुनिवेशी]] | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २९,१४९ || ९६.३|| ९ ||[https://dhunibeshimun.gov.np] |- bgcolor="Moccasin" | | [[चौरजहारी नगरपालिका|चौरजहारी]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २८,९५६ || १०७.३८|| १४ || [http://chaurjaharimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[नलगाड नगरपालिका|नलगाड]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २८,९२२ || ३८७.४४|| १३ || [http://tribeninalgaadmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002014754/http://tribeninalgaadmun.gov.np/ |date=2018-10-02 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[मुसिकोट नगरपालिका, गुल्मी|मुसिकोट]] | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| २८,४५४ || ११४.७४|| ९ || [http://www.musikotmunगुल्मी.gov.np]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २८,४४९ || १२५.५७|| ११ || [http://www.phunglingmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129123642/http://phunglingmun.gov.np/ |date=2018-01-29 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[भूमिकास्थान नगरपालिका|भूमिकास्थान]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| २८,१९२ || १५९.१३|| १० || [http://www.bhumikasthanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015083327/https://www.bhumikasthanmun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]] | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २७,३५१ || १६७.८८|| १२ || [http://www.siddhicharanmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका|हलेसी तुवाचुङ]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २७,०७८ || २८०.१७|| ११ || [http://www.halesituwachungmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411112430/http://www.halesituwachungmun.gov.np/ |date=2020-04-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[सुन्दरबजार नगरपालिका|सुन्दरबजार]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २७,०४३ || ७२.०५|| ११ || [http://www.sundarbazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चैनपुर नगरपालिका|चैनपुर]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २६,७९९ || २२३.६९|| ११ || [http://www.chainpurmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिका|चामुण्डा बिन्द्रासैनी]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २६,५५९ || ९०.६|| ९ || [http://chamundabindrasainimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327053328/http://chamundabindrasainimun.gov.np/ |date=2019-03-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २६,५५७ || २२०.१४|| १४ || [http://www.mangalsenmun.gov.np/en] |- | [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]] | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २६,३७२ || ४२.६८|| ९ || [http://www.daxinkalimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[नमोबुद्ध नगरपालिका|नमोबुद्ध]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २६,१६० || १०२|| ११ || [http://www.namobuddhamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015200113/https://www.namobuddhamun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २६,१११ || ११०.६३|| ११ || [http://narayanmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका|पञ्चदेवल विनायक]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २६,०८८ || १४७.७५|| ९ || [http://www.panchadewalbinayakmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241004032639/https://panchadewalbinayakmun.gov.np/ |date=2024-10-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २६,००७ || १५९.५१|| १२ || [http://www.bhojpurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[साँफेबगर नगरपालिका|साँफेबगर]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २५,८९१ || १६६.७१|| १४ || [http://www.sanfebagarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सोलुदुधकुण्ड]] | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २५,६७८ || ५२८.०९|| ११ || [http://www.solududhkundamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005083817/https://solududhkundamun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रामेछाप नगरपालिका|रामेछाप]] | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २४,९७१ || २०२.४५|| ९ || [http://www.रामेछापmun.gov.np/en]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[जैमिनी नगरपालिका|जैमिनी]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २४,६२८ || ११८.७१|| १० || [http://www.jaiminimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105071627/https://jaiminimun.gov.np/ |date=2024-11-05 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[छायाँनाथ रारा नगरपालिका|छायाँनाथ रारा]] | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २४,५२७ || ४८०.६७|| १४ || [http://www.chhayanathraramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108090544/https://chhayanathraramun.gov.np/ |date=2024-11-08 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २४,१४९ || १३९.३३|| ११ || [http://amargadhimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २४,१०९ || ९६.७३|| ९ || [http://www.bahrabisemun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705043310/https://www.bahrabisemun.gov.np/ |date=2022-07-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[महाकाली नगरपालिका|महाकाली]] | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २४,०८१ || १३५.११|| ९ || [http://www.mahakalimundarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110090950/http://mahakalimundarchula.gov.np/ |date=2024-11-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सप्तकोशी नगरपालिका|सप्तकोशी]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |२३,५१० |६०.२५ |११ |[http://www.saptakoshimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010150048/https://saptakoshimun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चापाकोट नगरपालिका|चापाकोट]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २२,९६९ || १२०.५९|| १० || [http://www.chapakotmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भीरकोट नगरपालिका|भीरकोट]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २२,६४५ || ७८.२३|| ९ || [http://bheerkotmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[खाँडाचक्र नगरपालिका|खाँडाचक्र]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २२,२७४ || १३३.२९|| ११ || [http://khandachakramun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002074428/http://khandachakramun.gov.np/ |date=2018-10-02 }} |- | [[महालक्ष्मी नगरपालिका, धनकुटा|महालक्ष्मी]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २२,१८२ || १२६.३|| ९ || [http://www.mahalaxmimundhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006225621/https://mahalaxmimundhankuta.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मध्यनेपाल नगरपालिका|मध्यनेपाल]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २१,९७१ || ११३.८६|| १० || [http://madhyanepalmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[जयपृथ्वी नगरपालिका|जयपृथ्वी ]] | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,९३३ || १६६.७९|| ११ || [http://www.jayaprithvimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[शैल्यशिखर नगरपालिका|शैल्यशिखर]] | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,८०७ || ११७.८१|| ९ || [http://www.shailyashikharmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022175532/https://shailyashikharmun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]] | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २१,०३६ || १०२.०३|| १० || [http://www.chandannathmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[कमलबजार नगरपालिका|कमलबजार]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,०३२ || १२०.७८|| १० || [http://kamalbazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[मेलौली नगरपालिका|मेलौली]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,६५८ || ११९.४३|| ९ || [http://www.melaulimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109013409/https://melaulimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फलेवास नगरपालिका|फलेवास]] | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २०,४६८ || ८५.७|| ११ || [http://www.phalewasmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241102104813/https://phalewasmun.gov.np/ |date=2024-11-02 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुढीगङ्गा नगरपालिका|बुढीगङ्गा]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,१८५ || ५९.२|| १० || [http://www.budhigangamunबाजुरा.gov.np]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुढीनन्दा नगरपालिका|बुढीनन्दा]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,०७२ || २३२.४८|| १० || [http://www.budhinandamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241026021731/https://budhinandamun.gov.np/ |date=2024-10-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पाख्रीबास नगरपालिका|पाख्रिबास]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १९,१०४ || १४४.२९|| १० || [http://www.pakhribasmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १८,७५० || १००.२१|| १० || [http://www.myanglungmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बडीमालिका नगरपालिका|बडिमालिका]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| १८,४१४ || २७६|| ९ || [http://www.badimalikamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[त्रिवेणी नगरपालिका|त्रिवेणी]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| १७,७९८ || १७०.३२|| ९ || [http://trivenimunbajura.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240920023322/https://trivenimunbajura.gov.np/ |date=2024-09-20 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[रास्कोट नगरपालिका|रास्कोट]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १७,४२५ || ५९.७३|| ९ || [http://raskotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126115729/http://raskotmun.gov.np/ |date=2019-01-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[राइनास नगरपालिका|राइनास]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| १७,४०२ || ७१.९७|| १० || [http://rainasmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[पाँचखपन नगरपालिका|पाँचखपन]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १६,३४८ || १४८.०३|| ९ || [http://www.panchkhapanmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024231941/http://www.panchkhapanmun.gov.np/ |date=2018-10-24 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[तिलागुफा नगरपालिका|तिलागुफा]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १६,१९७ || २६२.५६|| ११ || [http://www.tilagufamun.gov.np]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[जिरी नगरपालिका|जिरी]] | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| १६,१०९ || २११.२७|| ९ || [http://www.jirimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[धर्मदेवी नगरपालिका|धर्मदेवी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १६,०५३ || १३२.८२|| ९ || [http://www.dharmadevimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103024401/https://www.dharmadevimun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लालीगुराँस नगरपालिका|लालीगुराँस]] | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १५,३२९ || ९०.२७|| ९ || [http://laliguransmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[मादी नगरपालिका|मादी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १३,२७३ || ११०.१|| ९ || [http://www.madimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका|त्रिपुरासुन्दरी]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १२,२३३ || ३९३.५४|| ११ || [http://www.tripurasundarimunDolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103030626/https://tripurasundarimundolpa.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[ठुलिभेरी नगरपालिका|ठुलिभेरी]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ९,८६१ || ४२१.३४|| ११ || [http://www.thulibherimun.gov.np]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका नगरपालिकाहरू]] **{{C|नेपालका नगरपालिकाहरू|नेपालका नगरपालिकाहरूका विषयहरू}} * [[नेपालका गाउँपालिकाहरू]] — ''हालका गाउँपालिकाहरू + स्थानीय सरकारको उपविभाजन''। ** {{C|नेपालका गाउँपालिकाहरू|नेपालका गाउँपालिकाहरूका विषयहरू}} * [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति (गाविस)]] — ''स्थानीय सरकारको उपविभाजन (२०४८-२०७३)''। ** [[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] — ''(२०४८-२०७३)''। * {{C|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20130927102414/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग:जनगणना २०६८− गाविस-गाउँ विकास समिति/नगरपालिका-नगरहरूको जनसङ्ख्या र आवासको अन्तिम परिणाम] — ''तालिका २ (पृष्ठ ८)''। *[http://ekendraonline.com/nepal/cost-living-index-nepal/ नेपालमा जीवनयापन को लागत सूचकाङ्क – नेपाली नागरिकको आर्थिक शक्तिको तथ्याङ्क र ग्राफ] {{commons category|Cities in Nepal}} {{नेपाल विषय}} {{नेपालका ठूला सहरहरू}} [[श्रेणी:नेपालका सहरहरू| ०१]] [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू| ०१]] [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय सरकार|सहरहरू]] erlw3nubmtox0z6uh69hcy1sf8k2xye 0 70137 1352259 1311984 2026-04-22T19:52:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352259 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image =Chadani Malla.jpg | caption = | name = चाँदनी मल्ल | residence = [[काठमाडौँ]], नेपाल | spouse = [[शङ्कर सिंह विष्ट|शंकर सिंह विष्ट]] | children = सुप्रिम विष्ट {{small|(छोरा)}} |genre = डेउडा | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|१९८१|१२|२}} | birth_place = [[डोटी जिल्ला|डोटी]] | birth_name = चाँदनी मल्ल | othername = |occupation = [[गायन]],[[लोक आधुनीक]], [[संचारकर्मी]] | nationality = {{flagicon|Nepal}} [[नेपाल|नेपाली]] | years active = २०५९ देखि अहिलेसम्म | education = | website = | height =५ फिट | }} '''चाँदनी मल्ल'''को जन्म [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूरपश्चिम]] [[नेपाल]]को [[डोटी जिल्ला]]को [[लाना केदारेश्वर]] गाबिसमा भएको हो। डोटी जिल्लामा जन्म भई हाल राजधानीमा बस्दै आएकी गायिका चाँदनी मल्ल आफ्नो गायन क्षेत्रमा ठूलो फड्को मार्न सफल भएकी छिन्। “ऐसुलु पाक्याका बन” गीतबाट गायनको शुरुवात गरेकी मल्लका हाल दुई दर्जनभन्दा बढी गीतहरु सार्वजनिक भइसकेका छन्।<ref>{{cite web |url=http://tvtodaynepal.com/युरोपमा-नेपाली-कलाकार-सम/ |title=युरोपमा नेपाली कलाकार सम्मानित |access-date=January 01, 2018 |publisher=tvtodaynepal |date=2 January, 2016 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== उनले गायक [[शङ्कर सिंह विष्ट|शंकर सिंह विष्ट]]सँग प्रेम विवाह गरेका हुन् । उनका एक छोरा [[सुप्रिम विष्ट]] छन् । ==देउडा गीति एल्बमहरू== ==पुरुस्कार तथा सम्मान== ==देउडा गायन क्षेत्र प्रारम्भ == * २०५९ साल देखि ==सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.facebook.com/chandani.malla.9 फेसबुकमा चाँदनी मल्ल] * [http://chhalphalweekly.com/archives/9291 शंकर सिहं विष्ट र चाँदनी मल्लको मनछुने लोक डेउडा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011062348/http://chhalphalweekly.com/archives/9291 |date=2019-10-11 }} * [http://www.osnepal.com/589415 देउडा गायिका चाँदनी मल्ल “बिष्ट” हुडक्यौली गीतमा अवार्ड जित्न सफल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180609090808/http://www.osnepal.com/589415 |date=2018-06-09 }} {{ठुटो}} [[श्रेणी:गायक]] [[श्रेणी:देउडा]] [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सङ्गीत]] [[श्रेणी:सङ्गीत]] [[श्रेणी:जीवित नेपालीहरु]] 2aq79g4pwg8fn34hzn1jsdgorigl55k 0 74207 1352191 1256269 2026-04-22T13:23:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352191 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = आतिफ असलम | image = | image_size = 200px | background = solo_singer | Birth Name = मोहम्मद आतिफ अस्लम | alias = आतिफ, आदी | birth_date = [[वजिराबाद]], [[पाकिस्तान]] |birth_place ={{birth date and age|1983|3|12|df=y}} | death_date = | origin = [[लाहोर]], [[पाकिस्तान]] | instrument = आवाज़ | genre = रक, प्प | occupation = गायक, अभिनेता | years_active = २००१-हाल सम्म | label = पाकिस्तान - फायर रेकर्ड्स <br /> भारत - टिप्स | associated_acts = स्ट्रिङ्ग्स, जल, हदिका किअनी, [[श्रेया घोषाल]], [[अलका याज्ञनिक]], सचिन गुप्ता, [[प्रितम]], [[अलिसा चिनोय]], [[सुनिधि चौहान]]<ref name="saavn review">{{cite web|title=Saavn in Review|url=http://wow.saavn.com/|publisher=[[Saavn]]|accessdate=19 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917214700/http://wow.saavn.com/ |date=17 September 2013 }}</ref><ref name="Saavn status update">{{cite web|title=Saavn status update|url=https://twitter.com/Saavn/status/380090907124449280|accessdate=19 September 2013}}</ref> | website = [http://www.aadeez.com/ आधिकारिक वेबसाइट] | notable_instruments = }} '''आतिफ असलम''' या '''मोहम्मद आतिफ असलम''' १२ मार्च १९८३ मा [[पाकिस्तान]] को [[वजिराबाद]], गुजरानवालामा जन्मेका एक प्रसिद्ध गायक हुन्। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उनी सामान्यत हिन्दी-ऊर्दू गायक को रूपमा चिनिन्छन्। उनी हिन्दी गितको गायनमा ख्याति प्राप्त गायक हुन् । २००८ मा पाकिस्तान सरकारबाट उनलाई ''तम्गा-ऐ-इम्तियाज''को उपाधिबाट सम्मानित गरिएको थियो। ==प्रारम्भिक जीवनी== {{ठुटो}} == नेपालमा आतिफ असलम == आतिफ असलम मार्च १२, २०२४ मा नेपालमा लाइभ स्टेजमा प्रस्तुत हुँदैछन्! यो उनको नेपालमा दोस्रो प्रस्तुति हुनेछ। २०१२ मा, उनले काठमाडौँको दशरथ रंगशालामा प्रस्तुति दिएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.arkoevent.com/e/atif-aslam-live-in-nepal/|title=Atif Aslam Live in Nepal|date=2024-03-20|access-date=20 March 2024}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Atif Aslam|आतिफ असलम}} * [https://www.aadeez.com/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906154920/http://www.aadeez.com/ |date=2015-09-06 }} * [https://www.facebook.com/AtifAslamOfficialFanPage आधिकारिक फेसबुक पाना] * [https://instagram.com/atifaslam आधिकारिक इनस्टाग्राम] * [https://twitter.com/itsaadee आधिकारिक ट्विटर] * {{IMDb name|id=2139651}} * [http://dubaibliss.com/atif-aslam-endorses-qmobile-noir-i10 आतिफ असलम] ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:पन्जाबी भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:पन्जाबी मानिसहरू]] 1ygzheda1if00w39e8ps29qlo5t6h8h 0 75492 1352202 1295833 2026-04-22T14:36:24Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352202 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/sabaila?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = कारीराम यादव <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = रहिमा खातुन <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 64.47<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 62282 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.69|86.09|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सबैला]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.sabailamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[सबैला]], [[मखनाहा]], [[सतोषर]] र [[ठिल्ला यदुवा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]], [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (१-८), [[खरिहानी]] (१-५ र ७-९) र [[कजरा रमौल]] (६-९) यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६२,२८२ रहेको छ भने यहाँ १२,३४० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सबैला नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सबैला]] (१-२) || २,७९९ || १.८३ || १५२९.५१ |- | २ || [[सबैला]] (३-६) || ४,४३६ || ०.७७ || ५७६१.०४ |- | ३ || [[सबैला]] (७-९) || ३,११२ || ०.७९ || ३९३९.२४ |- | ४ || [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]] || ५,७७२ || ९.६९ || ५९५.६७ |- | ५ || [[मखनाहा]] (१-३) || २,५४७ || २.१५ || ११८४.६५ |- | ६ || [[मखनाहा]] (४-६) || २,०७४ || ०.३७ || ५६०५.४१ |- | ७ || [[मखनाहा]] (७-९) || २,७६१ || ६.४४ || ४२८.७३ |- | ८ || [[ठिल्ला यदुवा]] || ४,३४५ || ३.०५ || १४२४.५९ |- | ९ || [[सतोषर]] || ७,८२८ || ५.५८ || १४०२.८७ |- | १० || [[खरिहानी]] (१–५, ७–९) || १०,४७९ || ७.८४ || १३३६.६१ |- | ११ || [[कजरा रमौल]] (६–९) || २,७७३ || ३.८२ || ७२५.९२ |- | १२ || [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (४, ५, ७, ८) || ५,८३८ || ६.७१ || ८७०.०४ |- | १३ || [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (१, २, ३, ६) || ७,५१८ || १५.४३ || ४८७.२३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६२,२८२''' || '''६४.४७''' || '''९६६.०६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccdhanusha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा] {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] na480zntfykar4wjaypvt9czd2x0j7q 0 79190 1352218 1342972 2026-04-22T15:26:50Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352218 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/golbazar?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = श्‍यामकुमार श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = मान्‍ती साह <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 54.78<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 63885 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates ={{coord|26.79|86.33|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[असनपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://golbazarmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''गोलबजार नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम">{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/02_Other_New_Municipalities/09_Golbazar.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मंसिर}}</ref><ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[असनपुर]], [[अशोकापुर बल्कवा]], [[बेतौना]], [[लालपुर, सिराहा|लालपुर]], [[चन्द्रलालपुर]], [[मुक्सर]], [[चन्द्रोदयपुर]] र [[जमदह]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरू लाई समेटेर गोलबजार नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।<ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मंसीर|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१६ मङ्सिर २०७१}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898 |date=2015-08-24 }}</ref>गोलबजार नगरपालिकाको केन्द्र भने '''गोलबजार'''मा रहेको छ। सिराहाको एक व्यापारिक र व्यावसायिक केन्द्रको रूपमा परिचित गोलबजार पूर्व पश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत पर्दछ। गोलबजार नगरपालिकामा १३ वटा वडाहरू रहेका छन्।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम"/><ref name="गोलबजार नगरपालीका स्थानीय बासीमा खुसीयाली">{{cite news|title=गोलबजार नगरपालिका स्थानीय बासीमा खुसीयाली|url=http://sajhasabal.com/kaski/news/344569581239#.VcDB9_mqqko|accessdate=१८ मङ्सिर|publisher=साझा सवाल|date=२०७१ मंसीर १८}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६३,८८५ रहेको छ भने यहाँ १३,१३३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ गोलबजार नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मुक्सर]] || ४,२३० || २१.७७ || १९४.३० |- | २ || [[लालपुर, सिराहा|लालपुर]] || ५,७२७ || १०.९७ || ५२२.०६ |- | ३ || [[जमदह]] || ४,९६५ || १७.९१ || २७७.२२ |- | ४ || [[असनपुर]] (१,५-६) || ६,७५६ || २.६ || २५९८.४६ |- | ५ || [[असनपुर]] (२-४) || २,९९५ || ४.६३ || ६४६.८७ |- | ६ || [[असनपुर]] (७-९) || ८,३७८ || ५.३ || १५८०.७५ |- | ७ || [[चन्द्रलालपुर]] (२-४,७) || ३,१०९ || ८.०४ || ३८६.६९ |- | ८ || [[चन्द्रलालपुर]] (१,५-६,८-९) || ४,१६७ || २.९६ || १४०७.७७ |- | ९ || [[चन्द्रोदयपुर]] (१-२,८-९) || ३,४२० || ६.३५ || ५३८.५८ |- | १० || [[चन्द्रोदयपुर]] (३-७) || ३,०५२ || १२.२ || २५०.१६ |- | ११ || [[अशोकापुर बल्कवा]] || ६,०९८ || ४ || १५२४.५० |- | १२ || [[बेतौना]] || ६,०१४ || ७.७६ || ७७४.९९ |- | १३ || [[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]] || ४,९७४ || ७.४४ || ६६८.५५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६३,८८५''' || '''१११.९३''' || '''५७०.७६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 5rwn8tswz5luttbni7fsfwdrmc1cx53 0 80018 1352219 1343023 2026-04-22T15:34:58Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352219 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/dhangadhimai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = शिवशङ्कर महतो <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = सङ्गीताकुमारी चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 159.5<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 53355 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.71|86.35|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://dhangadhimaimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''धनगढीमाई नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो।<ref>{{cite web|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप|url=http://nagariknews.com/society/nation/story/45639.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१ असोज २०७२}}</ref><ref>{{cite web|title=छब्बिस नयाँ नगरपालिका थप|url=http://gorkhapatraonline.com/news/13171|website=गोरखापत्र|accessdate=१ असोज २०७२}}</ref><ref>{{cite web|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप, धनगढी उपमहानगरपालिका बन्यो|url=http://www.himalkhabar.com/?p=111218|website=हिमाल खबर|accessdate=१ असोज २०७२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920025650/http://www.himalkhabar.com/?p=111218 |date=2015-09-20 }}</ref> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]], [[हनुमाननगर प्रध]], [[फुल्कहा कटी|फुल्कहाकट्टी]], [[अयोध्यानगर]], [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] र [[विष्णुपुरकट्टी|विस्नुपुरकट्टी]] यी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर धनगढीमाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ आस्विन १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}</ref> धनगढीमाई नगरपालिकाको केन्द्र '''[[धनगढी, सिराहा|धनगढी]]''' बजारमा रहेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५३,३५५ रहेको छ भने यहाँ १०,८४२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ धनगढीमाई नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]] (६-९) || २,९४७ || ३.८६ || ७६३.४७ |- | २ || [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]] (१-५) || ३,३१६ || ३.०७ || १०८०.१३ |- | ३ || [[हनुमाननगर प्रध]] || ४,५९५ || ४.१ || ११२०.७३ |- | ४ || [[फुल्कहा कटी]] (६-९) || २,६४२ || २.१ || १२५८.१० |- | ५ || [[फुल्कहा कटी]] (५,७) || ३,७८५ || ४.६६ || ८१२.२३ |- | ६ || [[फुल्कहा कटी]] (१,३-४) || ३,४७८ || ८.७७ || ३९६.५८ |- | ७ || [[फुल्कहा कटी]] (२) र [[अयोध्यानगर]] (३-५,९)|| ३,७०३ || ५.१४ || ७२०.४३ |- | ८ || [[अयोध्यानगर]] (१-२,६-८) र [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] (६) || ३,५५८ || ७.७८ || ४५७.३३ |- | ९ || [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] (७-९) || ३,३२८ || १०.१ || ३२९.५० |- | १० || [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] (२) || ४,७०० || ४.९५ || ९४९.४९ |- | ११ || [[धनगढी, सिराहा|धनगढी]] (१,३-५) || ५,२९६ || ७.२८ || ७२७.४७ |- | १२ || [[विष्णुपुरकट्टी]] (५-९) || ४,९३६ || १५.०५ || ३२७.९७ |- | १३ || [[विष्णुपुरकट्टी]] (१-२,४) || ४,२५९ || १४.०६ || ३०२.९२ |- | १४ || [[विष्णुपुरकट्टी]] (३) || २,८१२ || ६८.७ || ४०.९३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५३,३५५''' || '''१५९.६२''' || '''३३४.२६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] 835kt9g53ds34n9y67gjzstjcorw602 0 82890 1352262 1340878 2026-04-22T21:24:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352262 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = जेनिफर विन्गेट | image = Jennifer Winget snapped promoting her web series Code M.jpg | caption = २०२० मा विङ्गेट | birth_date = {{birth date and age|df=y|1985|4|30}}<ref>{{cite web |author=Aaqilah |url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/jennifer-winget-birthday-what-is-karan-singh-grover-surprise-wifey-141480.html |title=Jennifer Winget's Birthday: What Is Karan Singh Grover's Surprise For Wifey? - Oneindia Entertainment |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=30 May 2014 |accessdate=2 August 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618202900/http://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/jennifer-winget-birthday-what-is-karan-singh-grover-surprise-wifey-141480.html |date=18 June 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://us.india.com/stream/jennifer-winget-birthday-bumps-10-things-to-know-about-the-indian-tv-star-67699/ |title=Jennifer Winget Birthday Bumps: 10 Things to know about the Indian TV star! |publisher=India.com |date=30 May 2014 |accessdate=16 October 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111182811/http://us.india.com/stream/jennifer-winget-birthday-bumps-10-things-to-know-about-the-indian-tv-star-67699/ |date=11 January 2015 }}</ref> | birth_place = | occupation = अभिनेत्री, प्रस्तुतकर्ता | spouse = [[करनसिंह ग्रोवर|करन सिंह ग्रोवर]] <small>(९ अप्रिल २०१२ – 11 जनवरी २०१६ )</small> | nationality = भारतीय | residence = | years_active = १९९५ – हाल सम्म }} '''जेनिफर विन्गेट'''({{birth date and age|df=y|1985|4|30}}) टेलिभिजन र चलचित्र अभिनेत्री हुन् जसलाई धेरै धारावाहिकहरूमा अभिनय गरी सकेकी छिन्।सन् १९९५ देखी १० बर्षको कलिलो उमेरबाट  ठुलो पर्दाबाट अभिनय गर्न थालेकी थिईन। १७ बर्षको उमेरमा स्टारप्लसको औधी रुचाएको धार्बाहिक कसौटी जिन्दगी किमा अनुराग र प्रेरणाको छोरी स्नेहाको रूपमा उस्लाई दर्शकले धेरै रुचाएको थियो र उ रातारात स्टार भईन। करणलाई उन्ले त्यही भेटेकी थीईन जो उस्को एकदम मिल्ने साथी भयो र पछी फेरी दिल मिल गएमा सँङै देखे । दुइजनालाई युवा वर्गले औधी रुचाएका थिए। सन् २००७ मा सँगम, २००९-२०१० दिल मिल गये,२०१३ उनी [[सरस्वतीचन्द्र|सरस्वतीचंद्र]] नामक धारावाहिकमा कुमुदको पत्र निभाउने काम गरिन्। उनीले २०१२मा आफ्नु साथी र [[दिल मिल गए]]को सह कलाकार [[करनसिंह ग्रोवर|करन सिंह ग्रोवर]]सँग विवाह गरेकी थिइन्। नवम्बर २०१४मा दुई जना छुट्टिएका थिए र जुन २०१५ मा पारपाचुकेको लागि फेमिली कोर्ट मुम्बईमा दर्ता गराएका थिए। अदालतले विवाह मिलाउन छ महिनाको समय दिएको थियो तर करण बिपाशासँग बस्न थालिसकेका थिए र विवाह बच्चाउन चाहदैन थिए। ११ जनवरी २०१६मा कोर्टले डिवोर्स फाइनल गरेको थियो। २०१६ मा बेहदमा माया मेह्रोत्र  २०१८ मा बेपन्हामा जोया सिद्दिकी  र २०१९ मा बेहद २ मा माया जयसिङ्को  मुख्य भूमिकामा  देखा परिन र दर्शक्लाई झन मुघ्द गर्दै आफ्नो चर्चा चुचुरोमा पुराईन। उन्लाई सानो पर्दाको रानी भनेर चिनिन्छ जो हरेक चरित्र एकदम शाही तरिकाले निभौछिन। उनी सानो पर्दामा सबैभन्दा ज्यादा पारी श्रमिक लिने कलाकार हुन। <ref>{{cite web|author= |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Mixing-cultures-Jennifer-Winget/articleshow/2304718.cms |title=Mixing cultures: Jennifer Winget - The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=24 August 2007 |accessdate=2 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Tiwari|first=Vijaya|title=Only Jennifer can keep me straight: KSG|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Only-Jennifer-can-keep-me-straight-KSG/articleshow/16854182.cms|accessdate=7 April 2014|newspaper=indiatimes.com|date=17 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-m-god-s-favourite-child-jennifer-winget/article1-1035519.aspx |title=I’m God’s favourite child: Jennifer Winget |publisher=Hindustan Times |date= |accessdate=2 August 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808055801/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/I-m-God-s-favourite-child-Jennifer-Winget/Article1-1035519.aspx |date=8 August 2014 }}</ref><ref name=ibnlive1>{{cite news|title=Karan Singh Grover, Devoleena bag top honours at ITA awards|url=http://ibnlive.in.com/news/karan-singh-grover-devoleena-bag-top-honours-at-ita-awards/430224-44-124.html|accessdate=7 April 2014|newspaper=in.com|date=24 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110063016/http://ibnlive.in.com/news/karan-singh-grover-devoleena-bag-top-honours-at-ita-awards/430224-44-124.html |date=10 January 2015 }}</ref> ==जीवनी== उनको जन्म ३० अप्रिल १९८५मा भारतको मुम्बईमा भएको थियो। उनी महारास्ट्रिअन क्रीस्चियन पिता र पन्जाबी आमाको दोस्रो सन्तान हुन। उन्को एक दाई छन मोसेस विङेट र एक भदा छ शन विङेट। उनको विवाह ९ अप्रिल २०१२मा करन सिंह ग्रोवरसँग भएको थियो जनवरी ११ २०१६  मा उनिहरुको दिवोर्स भएको थियो। {{ठुटो}} == टेलिभिजन == *२००३–०४ ''शाका लाका बूम बूम'' - पियाको रूपमा-स्टार प्लस *२००३ कुसुम-सिम्रन -प्रीतिको रूप्मा *२००३ कोइ दिल मे है -सिम्रनको रूपमा *२००४ कर्थिका -कार्थिकाको रूपमा -स्टार प्लस *२००४–०८ ''कसौटी जिंदगी की '' - स्नेहा बजाजको रूपमा-स्टार प्लस *२००६-०७ ''क्या होगा निम्मो का'' - नताशाको रूपमा *२००७-कहि तो होगा -स्टार प्लस *२००७-०९ ''संगम'' - गंगा सागर भाटियाको रूपमा-स्टार प्लस *२००९ ''देख इन्डिया देख'' - मेजबानको रूपमा<ref>{{cite news|title=Jennifer replaces Shweta on Dekh India Dekh|url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2009/jennifer-replaces-shweta-100709.html|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=oneindia.in|date=10 जुलाई 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318151558/http://entertainment.oneindia.in/television/news/2009/jennifer-replaces-shweta-100709.html |date=2014-03-18 }}</ref> *२००९ ''लाफ्टर के पटाखे'' - मेजबानको रूपमा<ref>{{cite news|title=It’s not funny, ‘Laughter Ke Phatke’ going off air?|url=http://entertainment.in.msn.com/tv/article.aspx?cp-documentid=3304143|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=msn.com|date=13 जनवरी 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225092018/http://www.msn.com/en-in/entertainment/tv/?cp-documentid=3304143 |date=2018-12-25 }}</ref> *२००९ ''कमेडी सर्कस३०'' - प्रतियोगीको रूपमा<ref>{{cite news|title=Comedy Circus returns with 'Teen Ka Tadka'|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv-/Comedy-Circus-returns-with-Teen-Ka-Tadka/articleshow/5148188.cms?referral=PM|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=indiatimes.com|date=22 अक्टूबर 2009}}</ref> *२०१० ''जरा नचके दिखा २'' - मेजबानको रूपमा-स्टार प्लस <ref>{{cite news|last=Dubey|first=Rachana|title=Entry, exit!|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/entry-exit/article1-540912.aspx|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=hindustantimes.com|date=8 मई 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319222102/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/entry-exit/article1-540912.aspx |date=2014-03-19 }}</ref> *२००९-२०१० ''दिल मिल गए'' - डा रिद्धीमा गुप्ता /मोदीको रूपमा *2011 ''जोर का झटका: टोटल वाइपआउट'' प्रतियोगीको रूपमा<ref>{{cite news|title=Anchor effect|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/anchor-effect/article1-712032.aspx|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=hindustantimes.com|date=21 जून 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319222207/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/anchor-effect/article1-712032.aspx |date=2014-03-19 }}</ref> *२०११ ''कमेडी का महा मुक़ाबला'' - मेजमानको रूपमा-स्टार प्लस <ref>{{cite news|title=There is no question of being overshadowed by the stars in Comedy ka maha muqabla : Jennifer Winget|url=https://in.celebrity.yahoo.com/news/there-question-overshadowed-the-stars-comedy-ka-maha-131025990.html|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=yahoo.com|date=23 मार्च 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225091948/https://in.style.yahoo.com/news/there-question-overshadowed-the-stars-comedy-ka-maha-131025990.html |date=2018-12-25 }}</ref> *२०११ ''नचलेवे विथ सरोज खान'' - समापन समारोहको पाउनाको रूपमा<ref>{{cite news|title=Jennifer Winget Sunil Grover Genelia Saroj Khan On Shooting Sets Of Dance Reality Show Nachle Ve At RK Studios In Mumbai 2|url=http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/rediff-bollywood-photos/genelia-d-souza-and-malaika-arora-khan-on-shooting-sets-of-dance-reality-show-nachle-ve-at-rk-studios-in-mumbai/3917719/40457401/202510/13/jennifer-winget-sunil-grover-genelia-saroj-khan-on-shooting-sets-of-dance-reality-show-nachle-ve-at-rk-studios-in-mumbai--2-|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=rediff.com|date=22 दिसम्बर 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225092032/http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/rediff-bollywood-photos/genelia-d-souza-and-malaika-arora-khan-on-shooting-sets-of-dance-reality-show-nachle-ve-at-rk-studios-in-mumbai/3917719/40457401/202510/13/jennifer-winget-sunil-grover-genelia-saroj-khan-on-shooting-sets-of-dance-reality-show-nachle-ve-at-rk-studios-in-mumbai--2- |date=2018-12-25 }}</ref> *२०१३–२०१४''सरस्वतीचंद्र'' -कुमुद सरस्वतीचंद्र व्यासको रूपमा-स्टार प्लस <ref>{{cite news|last=Maheshwri|first=Neha|title=Saraswatichandra: A lavish love story|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Saraswatichandra-A-lavish-love-story/articleshow/18657678.cms|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=indiatimes.com|date=25 फ़रवरी 2013}}</ref> *२०१४ ''स्टार होली मस्ती गुलाल की'' - मेजबानको रूपमा करण सिंह ग्रोवेरको साथमा-स्टार प्लस <ref>{{cite news|title=Karan Singh Grover hires a personal designer|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Karan-Singh-Grover-hires-a-personal-designer/articleshow/31796351.cms|accessdate=7 अप्रैल 2014|newspaper=indiatimes.com|date=10 मार्च 2014}}</ref> *२०१५ लाईफ ओके होली ईभेन्ट -मेजबान  ह्रितिक धन्जानीको साथमा -लाईफ ओके *२०१६- बेहध- माया मेह्रोत्राको रूपमा - सोनी टि.भी   *२०१८- बेपन्नाह - जोया सिद्दिकीको रूपमा -कलर्स टि.भी *२०१९-बेहध २ - माया जयसिङको रूपमा- सोनी टि.भी   *२०२० - कोड एम - मेजर मोनिका मेहरा- अल्ट बलाजी OTT *२०२२-कोड एम २ - मेजर मोनिका मेहरा -वूट सेलेक्ट OTT ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Jennifer Winget}} *{{IMDb name|1764355}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] gx4uvk5lvvhkglqv4azwcx7dvo3zzjz 0 85007 1352293 1238802 2026-04-23T06:43:43Z ~2026-24856-62 78270 1352293 wikitext text/x-wiki '''शौनक गोत्र''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीको एक [[गोत्र]] हो । शौनक गोत्रका गोत्र प्रवतक [[शौनक ऋषि]] हुन् । शौनक ऋषि [[वेद]]का ज्ञाता थिए । यी प्राचीनकालमा वेदको शिक्षा दिने गुरु थिए । शौनक गोत्रका तीन [[प्रवर]] छन्। जसमा(शौनक, [[वशिष्ठ]], परासर) पर्दछन् । यस कारण शौनक गोत्रीहरू शौनक ऋषि, [[वशिष्ठ ऋषि]], [[परासर ऋषि]]का सन्तान हुन् । बशिष्ठ [[अयोध्या]]का राजाका कुलगुरू थिए । शौनकको शिक्षा पाउनेहरू शौनक गोत्रीय भए । [[कत्युरी राजवंश|कत्युरी नरेश]] का वंशजहरु [[बोगटान राज्य|डोटी बोगटान]]का [[बम (थर)|बम]] /रजवार ठकुरीहरू , [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]]का [[पाल (थर)|पाल]] [[रजवार]] ठकुरी, डोटी रैका राजाका वंशज([[रैका राजवंश|जुम्लाको रैका मल्ल राजा ]]) भारत उत्तराखन्ड [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]] असकोट पिथौरागड का पाल रजवार शौनक गोत्रका छन् । डोटी बोगटानमा मोहन्याल देवताका धामी भरांडी भएका ताडी क्षेत्री र [[बोहरा]] क्षेत्रीको पनि शौनक गोत्र छ । डडेल्धुराको गन्यापधुरा 2 मा पर्ने चम्मसाल र कोर गाउँ का मल्ल ठकुरी को पनि शौनक गोत्र छ । [[कत्युरी राजवंश|कत्युरी नरेश]] अर्थात पाल रजवारलेका वंशजले ताडी र [[बोहरा]] लाई आफ्नो शौनक गोत्र दान गरेर आफ्ना कुलदेवता [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] को धामी ,भरांडेको कार्यभार सुम्पेको हो भन्ने मान्यता छ । यस कारण डोटी बोगटानका राजा मानिने [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] कुलदेवता भएका ठकुरी रजवारहरूले धेरै लाई शौनक गोत्र दान गरेका छन् । डोटीमा रावल ,कलेल, [[मल्ल]]को पनि शौनक गोत्र छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{गोत्र}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} abzg2684i147rwizcbycy3udwh1nglc 1352296 1352293 2026-04-23T06:50:51Z Saroj 31493 [[Special:Contributions/~2026-24856-62|~2026-24856-62]] ([[User talk:~2026-24856-62|वार्तालाप]])द्वारा [[User:120.89.105.239|120.89.105.239]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1238802 wikitext text/x-wiki '''शौनक गोत्र''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीको एक [[गोत्र]] हो । शौनक गोत्रका गोत्र प्रवतक [[शौनक ऋषि]] हुन् । शौनक ऋषि [[वेद]]का ज्ञाता थिए । यी प्राचीनकालमा वेदको शिक्षा दिने गुरु थिए । शौनक गोत्रका तीन [[प्रवर]] छन्। जसमा(शौनक, [[वशिष्ठ]], परासर) पर्दछन् । यस कारण शौनक गोत्रीहरू शौनक ऋषि, [[वशिष्ठ ऋषि]], [[परासर ऋषि]]का सन्तान हुन् । बशिष्ठ [[अयोध्या]]का राजाका कुलगुरू थिए । शौनकको शिक्षा पाउनेहरू शौनक गोत्रीय भए । [[कत्युरी राजवंश|कत्युरी नरेश]] का वंशजहरु [[बोगटान राज्य|डोटी बोगटान]]का [[बम (थर)|बम]] /रजवार ठकुरीहरू , [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]]का [[पाल (थर)|पाल]] [[रजवार]] ठकुरी, डोटी रैका राजाका वंशज([[रैका राजवंश|जुम्लाको रैका मल्ल राजा ]]) भारत उत्तराखन्ड [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]] असकोट पिथौरागड का पाल रजवार शौनक गोत्रका छन् । डोटी बोगटानमा मोहन्याल देवताका धामी भरांडी भएका ताडी क्षेत्री र [[बोहरा]] क्षेत्रीको पनि शौनक गोत्र छ । [[कत्युरी राजवंश|कत्युरी नरेश]] अर्थात पाल रजवारलेका वंशजले ताडी र [[बोहरा]] लाई आफ्नो शौनक गोत्र दान गरेर आफ्ना कुलदेवता [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] को धामी ,भरांडेको कार्यभार सुम्पेको हो भन्ने मान्यता छ । यस कारण डोटी बोगटानका राजा मानिने [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] कुलदेवता भएका ठकुरी रजवारहरूले धेरै लाई शौनक गोत्र दान गरेका छन् । डोटीमा रावल ,कलेल, [[मल्ल]]को पनि शौनक गोत्र छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{गोत्र}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} j4wglccfor9pcoq95z84muwk9o64cix 0 86101 1352187 1308473 2026-04-22T12:06:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352187 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = अर्जुन कुमार | honorific_suffix = | image = Arjun Kumar (2).jpg | image_size = 250px | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = ne | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = {{birth date and age|1970|07|27}} | birth_place = त्रिशुली, नुवाकोट | baptised = <!-- will not display if birth_date is entered --> | disappeared_date = <!-- {{disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = महाराजगंज, [[काठमाडौँ]] | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = नेपाली | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]] | alma_mater = | education = | occupation = [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]], [[सङ्गीतकार|संगीतकार]] | years_active = १९९६ – हाल | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = | weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} --> | television = | title = | term = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''अर्जुन कुमार''' ({{lang-en|Arjun Kumar}}) एक नेपाली [[चलचित्र निर्माता]] तथा [[सङ्गीतकार|संगीतकार]] हुन् ।<ref name=reel>{{cite web|url=http://reelnepal.com/name/1867/arjun-kumar|publisher=reelnepal.com|author=|date=August 29, 2016|accessdate=August 29, 2016|title=अर्जुन कुमार}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914145237/http://reelnepal.com/name/1867/arjun-kumar |date=September 14, 2016 }}</ref> उनले सन् १९९६बाट सांगीतिक क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए । अर्जुन कुमारले [[द युगदेखि युगसम्म (चलचित्र)|द युगदेखि युगसम्म]] चलचित्रबाट संगितकार तथा [[चपली हाईट]] चलचित्रबाट चलचित्र निर्माणको कार्य सुरु गरेका थिए। ==एल्बमहरू== * रोजे तिमीलाई * हृदय * प्यासन * क्यालिबर (२००७)<ref>{{cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=2060|publisher=cybersansar.com|author=Arjun Gurung|date=May 21, 2007|accessdate=September 6, 2016|title=Arjun's 4th album "Caliber" released}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917231903/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=2060 |date=September 17, 2016 }}</ref> ==चलचित्रहरू== {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! वर्ष !! चलचित्र !! नोट |- |२००८ |[[द युगदेखि युगसम्म (चलचित्र)|द युगदेखि युगसम्म]] |संगीतकार |- |२०१२ |[[चपली हाईट]] |निर्माता/संगीतकार |- |२०१४ |[[फिटकिरी]] |निर्माता/संगीतकार<ref>{{cite web|url=http://saptahik.ekantipur.com/news/2014-03-21/13732.html|author=saptahik.ekantipur.com|date=March 21, 2014|accessdate=August 29, 2016|title=चलचित्र 'फिटकिरी' र चलचित्र 'रागिनी एमएमएस-२'}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |२०१६ |[[चपली हाईट २]] |निर्माता/संगीतकार |- |२०१७ |[[फाटेको जुत्ता]] |निर्माता/संगीतकार |- |२०१९ |[[चपली हाईट ३]]<ref>{{cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/189575|author=setopati.com|date=September 11, 2019|accessdate=September 11, 2019|title='चपली हाईट ३' घोषणा, स्वस्तिमा मूख्य भूमिकामा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918120106/https://www.setopati.com/art/art-activity/189575 |date=September 18, 2019 }}</ref>{{dagger|alt=निर्माणको क्रममा}} |निर्माता/संगीतकार |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == == यो पनि हेर्नुहोस् == {{कमन्सश्रेणी|Arjun Kumar}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सङ्गीतकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका मानिसहरू]] qxo3jqnozb0kfjzc9hyc4ri3awz1jjx 0 86240 1352250 1205611 2026-04-22T17:26:26Z KKaarki10 78233 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] जोडियो 1352250 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = बाहुबली 2: द कॉन्क्लूज़न | image = Baahubali the Conclusion.jpg | starring = [[प्रभास]] <br />[[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]]<br />[[अनुष्का शेट्टी]] <br />[[तमन्ना भाटिया]]<br />[[रम्या कृष्णन]]<br/>[[सत्यराज]]<br />[[सुदीप]]<br />सुब्बाराजु<br/>नासर<br/> | director = [[एसएस राजामौली|एस॰एस॰ राजामौली]] | producer = शोबु यरलागड्डा<br/>प्रसाद देवीनेनी | screenplay = [[एसएस राजामौली|एस॰एस॰ राजामौली]] | story = [[के॰वी॰ विजयेन्द्र प्रसाद]] | music = एम. एम. कीरावणी | cinematography = के. के. सेंथिल कुमार | editing = कोटागीरी वेंकटेश्वर राव | art director = [[मनु जगद]] | studio = ''अर्का मीडिया वर्कस'' | distributor = '''तेलुगु:'''<br>''अर्का मीडिया वर्क्स''<br>'''तमिल:'''<br>''स्टुडियो ग्रीन''<br>''यूवी क्रेशन''<br>'''हिन्दी:'''<br>''धर्मा प्रॉड्कशन्स''<br>'''मलयालम:'''<br>''ग्लोबल यूनाईटेड मीडिया'' | released = {{Film date|df=yes|2017|04|28|ref1=<ref name="HT release date">{{cite web|title=It's official! Baahubali 2 to hit the screens on April 28, 2017 |work=Hindustan Times |date=5 August 2016 |accessdate=16 August 2016 |url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/it-s-official-baahubali-2-to-hit-the-screens-on-april-28-2017/story-3YrX7ISLpZpio9YpPQH35N.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812065810/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/it-s-official-baahubali-2-to-hit-the-screens-on-april-28-2017/story-3YrX7ISLpZpio9YpPQH35N.html |archivedate=12 August 2016 |df= }}</ref>}} | runtime ={{ubl|171 मिनट {{small|(तेलुगु)}}<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=KL6T_HrcMfo | title=''Baahubali 2: The Conclusion'' [Telugu version] (U/A) | date= 2 अप्रैल 2017 }}</ref>|168 मिनट {{small|(तमिल)}}<ref name="Tamil CBFC cert">https://twitter.com/sri50/status/856901746320396288</ref>}} | country = [[भारत]] | language = [[तेलुगु]]<br/>[[तमिल]]<br/>[[मलयालम भाषा|मलयालम]]<br/>हिन्दी | budget = {{INRConvert|250|c}}<ref name="budget">{{cite web|url=http://variety.com/2015/film/asia/s-s-rajamouli-baahubali-aims-to-be-bigger-more-emotional-1201610015/|title=Busan:&nbsp;Final ‘Baahubali’ Aims to Be Bigger, More Emotional|author=Naman Ramachandran|work=Variety|date=5 October 2015|accessdate=22 जुलाई 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/bahubali-2-overseas-distribution-rights-conclusion-makers-quote-rs-50-crore-671843|title='Bahubali 2' overseas distribution rights: 'The Conclusion' makers quote Rs 50 crore|work=IB Times|date=22 जुलाई 2016}}</ref> | gross = {{INRConvert|1810|c}}<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/baahubali-2-box-office-collection-day-3-ss-rajamouli-film-prabhas-4634664/|title=Baahubali 2 box office collection day 3: With Rs 540 crore worldwide collection, the age of SS Rajamouli is here|work=indianexpress.com}}</ref> }} '''बाहुबली २: द कन्क्लुजन''' २०१७ भारतीय महाकाव्य एक्शन फिल्म हो जुन एस एस राजामौली द्वारा निर्देशित छ र उनको बुबा के.वी. विजयेन्द्र प्रसादले लेखेका थिए। अर्का मिडिया वर्क्सको ब्यानर अन्तर्गत शोबु यार्लागड्दा र प्रसाद देवीनेनीले यसलाई निर्माण गरेका थिए। २८ अप्रिल २०१७ मा रिलीज भएको फिल्ममा [[प्रभास]], [[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]], [[अनुष्का शेट्टी]] र [[तमन्ना भाटिया|तमन्नाह रम्या कृष्ण]], सत्यराज, नासार र सुब्बाराजु प्रमुख भूमिकामा देखिन्छन्। बाहुबली फ्रान्चाइजीमा दोस्रो सिनेमाई भाग, यो बाहुबलीको अनुवर्ती हो: शुरुआत, दुबै सीक्वल र प्रिक्वलको रूपमा सेवा गर्दछ।<ref>{{cite web|accessdate=20 September 2020|title=One year since the release of Prabhas, Rana Daggubati, Anushka Shetty and Tamannaah starrer 'Baahubali 2': 8 lesser known facts about the film|first=Neeshita|last=Nyayapati|publisher=Times News Network|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/one-year-since-the-release-of-prabhas-rana-daggubati-anushka-shetty-and-tamannaah-starrer-baahubali-2-8-lesser-known-facts-about-the-film/articleshow/63949285.cms|via=''[[The Times of India]]''|date=28 April 2018}}</ref> यो फिल्म मध्ययुगीन भारतमा सेट गरिएको छ र अमरेन्द्र बाहुबली र भल्लालदेव बीचको भाई प्रतिस्पर्धाको अनुसरण गर्दछ; पछिल्लाले यो बिरूद्धको षडयन्त्र र उसलाई कट्टप्पाले मार्छ। वर्षौंपछि, अमरेन्द्रको छोरो आफ्नो मृत्युको बदला लिन फर्कन्छ। निष्कर्ष तेलुगु र तमिलमा एकै साथ बनाईयो र पछि हिन्दी, मलयालम, ओडिया, जापानी, रूसी र चिनियाँ भाषामा डब गरियो। २.५ अरब को अनुमानित बजेटमा निर्मित, उत्पादन १७ डिसेम्बर २०१५ मा रामोजी फिल्म सिटी, हैदराबादमा शुरू गरिएको थियो। छायांकन के.के. सेन्थिल कुमार द्वारा गरिएको थियो, र कोटागिरि वेंकटेश्वर रावद्वारा सम्पादन गरिएको थियो। उत्पादन डिजाइन साबू सिरिल द्वारा गरिएको थियो, जबकि कार्य अनुक्रमहरू पीटर हेन द्वारा कोरियोग्राफ गरिएको थियो। दृश्य प्रभावहरू आर. सी. कमलाकान्ननले, अदेल अदि र पेटे ड्रापर को सहयोगमा डिजाइन गरेका थिए। ध्वनि ट्र्याक र पृष्ठभूमि संगीत एम। एम। केरावानी द्वारा रचेको थियो। परम्परागत २ डी र आइमेक्स ढाँचामा रिलीज, द कन्क्लुजन पहिलो तेलुगु फिल्म थियो जसले केके उच्च परिभाषा ढाँचामा पनि रिलीज गर्‍यो। विश्वव्यापी ₹१७१९६.५६ करोड कमाउन, द कन्क्लूजनले पीके (२०१४) लाई पछाडि पार गर्‍यो र यो रिलीजको छौ दिनमै विश्वव्यापी रूपमा ₹८ अर्ब डलर संकलन गर्‍यो। १० अरब डलर भन्दा बढी कमाउने यो पहिलो भारतीय फिल्म बन्यो, केवल १० दिनमा उसले यस्तो कमायो। भारत भित्र, यसले धेरै फिल्म रेकर्डहरू सेट गर्‍यो, हिन्दीमा सब भन्दा धेरै कमाई गर्ने फिल्म, साथै यसको मूल तेलगु र तमिल भाषाहरूमा पनि। यो भारतमा सबैभन्दा धेरै कमाई गर्ने फिल्म हो, विश्वव्यापि दोस्रो दोस्रो सर्वाधिक कमाई गर्ने फिल्म र २०१७ को ३९औं सर्वाधिक कमाई गर्ने फिल्मको रूपमा खडा छ। फिल्मले बक्स अफिस रनको दौडान अनुमानित १० करोड टिकटहरू (सबै भाषाहरू संयुक्त) बेचेको छ, शोले (१९७५) पछि भारतमा कुनै पनि फिल्मको लागि उच्च अनुमानित फुटफॉल।<ref name="2.0second">{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4535|title=Top All Time India Grossers All Formats – 2.0 Second}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2988|title=Bahubali 2 Is The Biggest Hindi Blockbuster This Century}}</ref> समालोचक आलोचकहरु बाट सकारात्मक समीक्षा को लागी जारी गरीयो। यो पनि फिल्म उद्योग को कलाकारहरु द्वारा एक जस्तै प्रशंसा गरिएको थियो। निष्कर्षले सर्वश्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मको लागि अमेरिकी शनि शनिबार, र अष्ट्रेलियाई टेलस्ट्र्रा पीपुल्स च्वाइस पुरस्कार प्राप्त गरेको छ। यसले तीन राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कारहरू जित्यो: उत्तम लोकप्रिय फिल्म प्रदान गर्ने स्वस्थ मनोरंजन, सर्वश्रेष्ठ विशेष प्रभाव र उत्तम स्टन्ट कोरियोग्राफर। यस निष्कर्षको प्रदर्शन ब्रिटिश फिल्म इन्स्टिच्यूटमा गरिएको थियो, र ३९ औं मस्को अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवको उद्घाटन फिचर फिल्म थियो। यो भारतको ४८ औं अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवको "भारतीय दृश्य" खण्डमा प्रदर्शन गरिएको छ। ==कलाकार== {{div col}} * [[प्रभास]] - बाहुबली / शिवुडु * [[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]] - भल्लाल देव / पलवालथेवन * [[अनुष्का शेट्टी]] - देवसेना * [[तमन्ना भाटिया]] - अवंतिका * रम्या कृष्णन - शिवगामी * सत्यराज - कट्टप्पा * नास्सर - बिजाला देव * सुदीप - असलम खान * अदिवि शेष - भदरुडु * तनिकेल्ल भरनी - स्वामी जी * रोहिणी - संगा * प्रभाकर - कलकेय राजा * राकेश वररे - भल्लाल देव का मित्र * नोरा फतेही * चरणदीप * मेका रामकृष्णा {{div col end}} ==प्लट== कट्टप्पाले वर्णन गरे कि उनले कसरी अमरेन्द्र बाहुबलीको हत्या गरे। कालाकेयलाई परास्त गरेपछि अमरेन्द्र बाहुबलीलाई [[महिष्मति]] र [[भल्लालदेव]] को यसको सेनापति-प्रमुखको रूपमा घोषित गरियो। राजमाता शिवगामीले अमरेन्द्रलाई कट्टप्पाको साथ राज्य र यसको छेउछाउको भ्रमण गर्न आदेश दिन्छ। यो यात्राको क्रममा अमरेन्द्रले कुष्ठलाकी राजकुमारी देवसेना / थेभसेनाई, महिष्मतीको छिमेकी राज्यको आक्रमण देखे। उनीसँगको प्रेममा झर्दै उनी झगडा भएपछि उनीसँग सम्पर्क राख्छन्, सिम्प्टन र टुहुरो भएर उभिन्छन् र कट्टप्पाले उसको काकाको भूमिका खेल्दछन्, र उनलाई शाही दरबारमा कामका लागि स्वीकार्य छ। भल्लालदेवले अमरेन्द्रको अभिनयको सन्देश पाउँछिन् र देवसेनाको चित्र हेरेपछि उनी खुशी भए। उसले शिवगमीलाई विवाहमा देवसेनाको हात मागे। देवसेनाप्रतिको अमरेन्द्रको भावनाको बारेमा अनजान रहेको राजमाता भल्लालदेवलाई आश्वासन दिन्छिन् र कुन्टालाको लागि एक दूत पठाउँछिन् जसले विवाहको प्रस्ताव संरक्षणको रुपमा प्रस्तुत गर्छिन्। अपमानित देवसेनाले प्रस्तावलाई नराम्रो जवाफले अस्वीकार गर्दछ। उनको प्रतिक्रिया सुनेर रिसाएपछि शिवगामीले अमरेन्द्रलाई आदेश पठाए कि देवसेनालाई बन्धक बनाएर महिष्मतीमा लानु होस्। यसैबीच, कुन्टालालाई पिन्डारिसले आक्रमण गरेको छ, [[डकैती|डकैत]] - जस्तो सेना। अमरेन्द्र, कट्टप्पाको सहयोगमा, देवसेनाको मामा भतिजी, कुमार वर्मा, आक्रमणलाई शून्य गर्न र कुन्तलालाई बचाउन सक्षम छन्। सोधपुछ गरेपछि, अमरेन्द्रले आफ्नो वास्तविक चिनारी प्रकट गर्दछ। उनलाई महिष्मतीबाट चराको पोष्ट प्राप्त हुन्छ र उसलाई देवसेनालाई बन्दी बनाउने आदेश दिन्छ। उनी देवसेनालाई आश्वासन दिन्छन् कि उनले उनको सम्मानको रक्षा गर्नेछन् र उनलाई उनीसँग भावी दुलहीको रूपमा महिष्मतीमा आउन मनाए। महिष्मतीमा पुगेपछि यो गलतफहमी प्रकाशमा पर्‍यो र जब अल्टिमेटम अमरेन्द्रलाई सुम्पिइयो कि उसले कि त सिंहासन वा देवसेना छनौट गर्नै पर्छ, उसले पछि छान्छ। भल्लालदेवलाई राजाको मुकुट लगाईयो र अमरेंद्रलाई नयाँ कमाण्डर-इन-चीफ बनाइयो। यसले आमिरेन्द्रको लोकप्रियतामा असर पार्दैन। देवसेनाको बच्चा स्नान गर्दा भल्लालदेवले अमरेन्द्रलाई आफ्नो कामको उपहारमा गिफ्ट गरे र सेतुपतिलाई प्रस्ताव गरे। देवसेना शिवगामीको अक्रियाको विरुद्ध बोल्छन् र भल्लालदेवलाई निन्दा गर्दछन्। थप झडपका कारण (देवसेना र सेतुपतिबीचको झगडा), अमरेंद्र र देवसेनालाई राजदरबारबाट हटाइयो र उनीहरु बीच खुशी खुशीले बाँचे। बिजलदेवले कुमार वर्मालाई विश्वास दिलाउँछ कि भल्लालदेव अमरेन्द्रको जीवन पछि हो र उनले आफ्नो जीजाको रक्षा गर्न राजालाई मार्नु पर्छ। कुमार वर्मा रातको चुपचापमा दरबारमा छिर्दछन्, केवल भल्लालदेवले पत्ता लगाएका थिए र मारिए पनि, जनताले निरन्तर आदर गरिरहेकोले शिवरामीलाई अमरेन्द्रको हत्या गर्न लगाउन उनीहरूको षडयन्त्र प्रकट गरेनन्। भवल्लदेवको ज्यान जोखिममा छ भन्नेमा सिवागामी विश्वस्त थिए तर खुला शत्रुताले गृहयुद्ध निम्त्याउँछ, कट्टप्पाले अमरेन्द्रको हत्या गर्ने आदेश दिए। कट्टप्पा रानीको सेवा गर्ने उनको वचनले बाँधे, अमरेन्द्रलाई उनी समस्यामा परेको कुरा बताएर लोभ्याउँछन् र पछाडि प्रहार गर्दछन् र मार्छन्। अमरेन्द्रको मृत्युपछि कट्टप्पाले भल्लालदेवको विश्वासघातको बारेमा थाहा पाए र शिवागमीलाई खबर गरे जसले उनको दरबारको बाहिर डराउने सेनालाई अमरेन्द्रको मृत्यु भएको र बच्चा महेन्द्र बाहुबलीले सिंहासनमा चढ्ने कुरा प्रकट गरे। भल्लालदेव र उनका मान्छेहरूले रानीलाई पक्रन लागेका थिए, उनी नयाँ राजासँग भागे तर भाल्लादेवले काँडले हान्दा नदीमा खसेकी छिन्। भल्लालदेव एक अत्याचारी साम्राज्य बन्छन् जसले आउँदो २ase बर्षमा देवसेनालाई कैदी बनाएर कुन्टालालाई नष्ट गर्‍यो, महेन्द्रले उनलाई बचाउन खोज्ने विद्रोहीहरूको साथ गठबन्धन गरे। सम्पूर्ण कथा सुनेपछि महेन्द्र बाहुबली (उर्फ शिवदु / शिव) तुरुन्त युद्धको घोषणा गर्दछ। उनले विद्रोही सेना भेला गर्छन्, गाउँलेहरू र छरिएका सैनिकहरू मिलेर। कट्टप्पा र अवन्तिकाको सहयोगमा सेनाले महिष्मतीलाई घेरा हालेको छ। भल्लालदेवले फेरि देवसेना कब्जा गरे तर कट्टप्पा, महेन्द्र र विद्रोहीहरूले सहरको पर्खाल भत्काए र उनलाई बचाए। महेन्द्रले काकालाई लडाई गरे र उसलाई देवसेनाको पिँजरको साins्लोले बाँधेर तल झारे। सफा गर्ने विधि पूरा गरेपछि देवसेनाले भल्लालाई पायरमा जलाउँछिन्, उनको शासनकाल स्थायी रूपमा समाप्त गरे। भोलिपल्ट, महेन्द्रलाई महिष्मतीको नयाँ राजा अवन्तिकाको साथ रानीको रूपमा स्थापित गरियो। उनले घोषणा गरे कि महिष्मति उनको नेतृत्वमा शान्ति र न्यायको समर्थनमा समर्पित हुनेछ। क्रेडिटको समयमा कथा सुनेकी सानी केटीले सुझाव दिन्छ कि महेन्द्र र अवन्तिकाको बच्चा महिष्मतीको नयाँ राजा बन्ने छ। उनको कथावाचकले सुझाव दिन्छ कि यो अर्को कथा हो। ==निर्माण== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|4849438}} * {{mojo title|baahubali2|द कन्क्लुजन}} [[श्रेणी:तमिल भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१७ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय उत्तरकथा चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:तेलगु भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय बहुभाषी चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 51g02876k3ew59c6sqqm0vlftheifnf 0 87122 1352251 1331698 2026-04-22T17:26:32Z KKaarki10 78233 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] जोडियो 1352251 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = बाहुबली: द बिगिनिङ | image = Baahubali_poster.jpg | caption = बाहुबली | director = [[एसएस राजामौली|एस॰एस॰ राजामौली]] | producer = के राघवेन्द्र राव<br /> शोबू यर्लागद्दा<br /> प्रसाद देवीनेनी<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/102102.html|title=Producer Explains 'Bahubali' Title Controversy|trans_title=निर्माता ने 'बाहुबली' शीर्षक विवाद पर सफ़ाई दी|publisher=इंडियाग्लित्ज़|date=9 जनवरी 2014|accessdate=02 अगस्त 2015|language=अंग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029022945/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/102102.html |date=2014-10-29 }}</ref> | writer = | screenplay = शंकर,<br /> राहुल कोडा,<br />[[मधन कर्की]],<br />विजयेन्द्र प्रसाद | story = वी॰ विजयेन्द्र कुमार | starring = [[प्रभास]]<br /> [[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]]<br /> [[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]] | music = | cinematography = के॰के॰ सेंथिल कुमार | editing = | studio = | distributor = अर्का मीडिया वर्क्स | released = {{Film date|df=yes|2015|07|10}} | runtime = १५९ मिनेट * १५८ मिनेट (तेलुगू) * १५९ मिनेट (तमिल) | country = भारत | language = [[तेलुगू]]<br /> [[तमिल]]<br /> [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] (डबिङ्)<br /> [[मलयालम भाषा|मलयालम]] (डबिङ्) | budget = ₹ १२० करोड<ref name="Baahubali 125 cr (2 parts)">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Baahubali-budget-to-go-beyond-175-cr/articleshow/37576295.cms|title= Baahubali budget to go beyond 100 cr |trans_title= बाहुबली का बजट १०० करोड़ से ऊपर होगा|work=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=1 जुलाई 2014 |accessdate=2 अगस्त 2015}}</ref> | gross = ₹ ५०४ करोड (यूएस$79 मिलियन) (२५ दिनमा) }} '''बाहुबली: द बिगिनिङ''' एक भारतीय तामिल तथा तेलुगू चलचित्र हो, जसको निर्देशन [[एसएस राजामौली|एस॰एस॰ राजामौली]]ले गरेका हुन् । यस चलचित्रमा [[प्रभास]], [[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]] तथा [[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]] मुख्य भुमिकामा रहेका छन् । यस चलचित्रको प्रदर्शन सन् २०१५ जुलाई १० मा भएको थियो । == कलकार == {{div col|2}} * [[प्रभास]] - शिवडु उर्फ माहेन्द्र बाहुबली तथा अमरेन्द्र बाहुबली की भूमिका मा * [[राणा दग्गुबाती|राणा डग्गुबती]] - भल्लाल देव/पल्लवाथेवान * [[अनुष्का शेट्टी]] - महारानी देवसेना * [[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]] - अवन्तिका * [[रमैया कृष्णन]] - शिवागामी * [[सत्यराज]] - कटप्पा, राज अङ्गरक्षक * [[नास्सर]] - बिज्जालादेव * [[रोहिणी]] - सङ्गा * तन्नीकेला बहारणी - स्वामीजी * अदिवि शेष - भद्रा * प्रभाकर - राजा कालाकेया * [[सुदीप]] (अतिथि भूमिका) - असलम खान * एस. एस. राजामौली (अतिथि भूमिका) - क्रेता * [[नोरा फतेही]] (अतिथि भूमिका) - नृतक<ref name="mid-day1">[http://www.mid-day.com/articles/nora-fatehi-suffers-a-wardrobe-malfunction-on-baahubali-set/16315159 Nora Fatehi suffers a wardrobe malfunction on 'Baahubali' set&nbsp;– Entertainment]. Mid-day.com. Retrieved 25 July 2015.</ref> * स्कार्लेट मेलिश विल्सन (अतिथि भूमिका)<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Prabhas-is-shy-and-extremely-humble-Scarlett-Wilson/articleshow/46885576.cms Prabhas is shy and extremely humble: Scarlett Wilson&nbsp;– The Times of India]. ''The Times of India''. (10 April 2015). Retrieved 25 July 2015.</ref> * स्नेहा उपाध्याय (अतिथि भूमिका) * [[राकेश वैर्रे]] * तेजा काकुमनु - साकेथुडु * भरानी -मर्थण्डा * सुब्बार्या शर्मा * अदात्या - राज गुरू {{div col end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|2631186|बाहुबली}} [[श्रेणी:तमिल भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:तेलगु भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१५ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 7fiefsypmg01cuuo3ehp1oiez1zgcnf 0 90681 1352269 1309298 2026-04-23T00:05:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352269 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = नगेश | image = Nagesh2005.jpg | imagesize = | caption = नगेश २००५ मा | birth_date = {{Birth date |1933|08|27|df=yes}}<br/>वा {{Birth date |1931|02|08|df=yes}}<ref name="musings">{{cite web | url=http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2022/he-made-you-weep-while-you-laughed.html | title=He made you weep while you laughed | work=[[Madras Musings]] | date=1-15 March 2009 | accessdate=28 June 2016 | author=Mohan V. Raman }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20161121154914/http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2022/he-made-you-weep-while-you-laughed.html |date=21 November 2016 }}</ref> | birth_place = [[धरमपुरम]], [[चेन्नई|मद्रास]], भारत | death_date = {{Death date|2009|1|31}} | death_place = [[चेन्नई]], तमिल नाडु, भारत | birth_name = चेयुर कृष्ण राव नगेश्वरण | occupation = चलचित्र अभिनेता | yearsactive = १९५८–२००२ | spouse = रेगिना (विवाह. १९५७-२००२) (श्रीमतीको मृत्यु) (<ref name="dinamalar.com">{{cite web|url=http://www.dinamalar.com/fpnnews.asp?News_id=2901|title=Dinamalar|first=|last=Dinamalar|publisher=|accessdate=28 June 2016}}</ref> | children = रमेश बाबु (जन्म.१९५९) <br />राजेश बाबु (जन्म.१९६१) <br /> [[आनन्द बाबु]] (जन्म.१९६३) }} '''नगेश''' (जन्म '''चेयुर कृष्ण राव नागेश्वरण'''; (१९३३-२००९)<ref name=musings/><ref name="Tragic comedian">{{cite journal|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2604/stories/20090227260413300.htm |title=Tragic comedian |date=14–27 February 2009 |accessdate=20 October 2012 |last=S.Theodore Bhaskaran |journal=FrontLine |volume=26 |issue=04 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110307101513/http://www.frontlineonnet.com/fl2604/stories/20090227260413300.htm |archivedate=7 March 2011 }}</ref> एक भारतीय चलचित्र अभिनेता थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:कन्नड चलचित्र अभिनेताहरू]] 8ljzkcszk63yvxgfyprt1qtfxmesaj2 0 93895 1352225 1342619 2026-04-22T16:01:09Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352225 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/bariyarpatti?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = सन्तोषकुमार महतो<small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = ममता कुमारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 37.72<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=15|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 29712 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बरियारपट्टी]]को [[कार्यालय]] | website = [http://www.bariyapattimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[बरियारपट्टी]], [[कच्नारी]], [[जानकीनगर, सिराहा|जानकीनगर]], [[तेनुवापट्टी]] र [[जिघौल]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''बरियारपट्टी गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यसको क्षेत्रफल ३७.७२ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[बरियारपट्टी]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ। यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २९,७१२ रहेको छ भने यहाँ ५,६८६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ बरियारपट्टी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[कच्नारी]] || ७,६२५ || ९.७६ || ७८१.२५ |- | २ || [[जानकीनगर, सिराहा|जानकीनगर]] || ५,२९६ || ७.०७ || ७४९.०८ |- | ३ || [[बरियारपट्टी]] || ५,८१४ || ६.३६ || ९१४.१५ |- | ४ || [[तेनुवापट्टी]] || ५,३७९ || ६.९९ || ७६९.५३ |- | ५ || [[जिघौल]] || ५,५९८ || ७.५३ || ७४३.४३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२९,७१२''' || '''३७.७१''' || '''७८७.९१''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] h1hqvdomkdyyaj1hfdmox1eni69euhw 0 93896 1352223 1342916 2026-04-22T15:57:20Z पर्वत सुवेदी 31224 1352223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/arnama?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = अशोककुमार यादव<small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = शोभाकुमारी साह <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 37.76<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 31118 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.73|86.20|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[अर्नामा लालपुर]]को [[कार्यालय]] | website = [http://www.anarmamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[महानौर]], [[अर्नामा लालपुर]], [[कृष्णपुर बिर्ता]] र [[गौरीपुर]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''अर्नमा गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यसको क्षेत्रफल ३७.७६ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[अर्नामा लालपुर]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ। यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> == वडागत विवरण == [[अर्नमा गाउँपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ अर्नमा गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[महानौर]] || ७,९३५ || ८.०४ || ९८६.९४ |- | २ || [[अर्नामा लालपुर]] (१–३) || ३,६११ || ४.७६ || ७५८.६१ |- | ३ || [[अर्नामा लालपुर]] (४–९) || ७,५७३ || ११.५८ || ६५३.९७ |- | ४ || [[गौरीपुर]] || ३,७७४ || ५.८७ || ६४२.९३ |- | ५ || [[कृष्णपुर बिर्ता]] || ५,००६ || ७.५२ || ६६५.६९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२७,८९९''' || '''३७.७७''' || '''७३८.६५''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७४ मा घोषित गाउँपालिकाहरू]] 0rdouqtrn0r3wax8cm6mk47wmt7c7mr 0 94062 1352226 1342719 2026-04-22T16:03:04Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352226 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/laxmipur-patari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = चतुरानन्द ठाकुर<small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = अमरकला यादव <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 42.33<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=11|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 31118 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[महेशपुर पतारी]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [https://www.laxmipurpatarimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका''' [[सिराहा जिल्ला]]को मध्य भागमा अवस्थित एक [[गाउँपालिका]] हो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> साविकको [[महेशपुर पतारी]], [[लक्ष्मीपुर पतारी]], [[सीतापुर प्रध]], [[पिप्रा प्र. ध.]], [[पोखरभिन्डा]] र [[खुरुख्याही]] गाविस मिलाएर बनाइएको यस [[गाउँपालिका]]मा जम्मा ६ वटा [[वडा]]हरू रहेका छन् यसको क्षेत्रफल ४२.३३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[महेशपुर पतारी]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३१,११८ रहेको छ भने यहाँ ६,०४४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[पिप्रा प्र. ध.]] || ४,६८० || ३.८४ || १२१८.७५ |- | २ || [[पोखरभिन्डा]] || ४,२२३ || ४.१७ || १०१२.७१ |- | ३ || [[महेशपुर पतारी]] || ४,५८८ || ६.४४ || ७१२.४२ |- | ४ || [[लक्ष्मीपुर पतारी]] || ५,३९१ || ८.२५ || ६५३.४५ |- | ५ || [[खुरुख्याही]]|| ५,३५२ || ८.९२ || ६००.०० |- | ६ || [[सीतापुर प्रध]] || ६,८८४ || १०.७१ || ६४२.७६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३१,११८''' || '''४२.३३''' || '''७३५.१३''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 3w85v1hj6j72wopccy604xdeiyf9b82 0 94388 1352224 1342932 2026-04-22T15:59:19Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352224 wikitext text/x-wiki {{for|धनुषा जिल्लाको गाउँपालिका|औरही गाउँपालिका, धनुषा}} {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/aurahi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = शिबजी यादव<small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = रेणुकुमारी यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 35.87<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=16|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 26478 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[औरही, सिराहा|औरही]]को [[कार्यालय]] | website = [https://www.aurahimunsiraha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[औरही, सिराहा|औरही]], [[हर्कट्टी]], [[पिप्रा प्र. पि.|पिपरा]], [[तुल्सीपुर, सिराहा|तुल्सीपुर]] र [[इटाटार]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''औरही गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल ३५.८५ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[औरही, सिराहा|औरही]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २६,४७८ रहेको छ भने यहाँ ५,४६९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ औरही गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[हर्कट्टी]] || ३,५३० || ७.७३ || ४५६.६६ |- | २ || [[तुल्सीपुर, सिराहा|तुल्सीपुर]] || ४,३२३ || ५.९१ || ७३१.४७ |- | ३ || [[पिप्रा प्र. पि.]] || ७,०६२ || ८.२३ || ८५८.०८ |- | ४ || [[इटाटार]] || ५,३६२ || ७.९७ || ६७२.७७ |- | ५ || [[औरही, सिराहा|औरही]] || ६,२०१ || ६.०२ || १०३०.०७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२६,४७८''' || '''३५.८६''' || '''७३८.३७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] g2hy283ktwyvo4wspt3sm4zpdkoq5un 0 94389 1352228 1342778 2026-04-22T16:06:42Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352228 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/sakhuwanankarkatti?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = केदारनाथ यादव<small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = निलम यादव <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32.83<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=12|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 20844 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सखुवानान्कारकट्टी]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [https://sakhuwanankarkattimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[सखुवानान्कारकट्टी]], [[मौवाही]], [[सोठियान]], [[महादेवा पोर्तहा]] र [[इटहरवा, सिराहा|इटहरवा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''सखुवानान्कारकट्टी गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल ३२.८३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[सखुवानान्कारकट्टी]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २०,८४४ रहेको छ भने यहाँ ४,२३६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सखुवानन्कारकट्टी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मौवाही]] || ३,८६९ || ६.१२ || ६३२.१९ |- | २ || [[सोठियान]] || ३,४१६ || ५.०६ || ६७५.१० |- | ३ || [[महादेवा पोर्तहा]] || ५,२३० || ८.५७ || ६१०.२७ |- | ४ || [[सखुवानान्कारकट्टी]] || ३,७१६ || ६.६ || ५६३.०३ |- | ५ || [[इटहरवा, सिराहा|इटहरवा]] || ४,६१३ || ६.४९ || ७१०.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२०,८४४''' || '''३२.८४''' || '''६३४.७१''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] kntobl82jsm9gy4axrhqzfy10rleyf1 0 94391 1352227 1348135 2026-04-22T16:04:53Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/naraha?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = रामप्रमोद यादव<small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = गुलावदेवी चौधरी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 29.28<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 20788 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नरहा बल्कवा]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [https://www.narahamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[नरहा बल्कवा]], [[चन्द्रअयोध्यापुर]], [[देवीपुर, सिराहा|देवीपुर]] र [[बर्चवा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''नरहा गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल २९.२८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[नरहा बल्कवा]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==भौगोलिक अवस्था== यो गाउँपालिका नेपालको पूर्वाञ्चल बिकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चलको दक्षिण भागमा रहेको छ र यसको भौगोलिक अवस्था २६ ३३ - २६ ५५ उत्तर आक्षंश र ८६ ६ - ८६ २६ पूर्व देशान्तर भित्र अवस्थित रहेको छ । यस गाउँपालिकाको पूर्व र उत्तरमा गोलबजार नगरपालिका रहेको छ भने दक्षिणमा विष्णुपुर गाउँपालिका र पश्चिममा मिर्चैया र कल्याणपुर नगरपालिका पर्दछ । ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २२,७६० रहेको छ भने यहाँ ४,३७३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ नरहा गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[देवीपुर, सिराहा|देवीपुर]] || ४,५७४ || ६.९७ || ६५६.२४ |- | २ || [[चन्द्रअयोध्यापुर]] (५–९) || २,७२१ || ४.१७ || ६५२.५२ |- | ३ || [[चन्द्रअयोध्यापुर]] (१–४) || ५,९५० || ७.१५ || ८३२.१७ |- | ४ || [[बर्चवा]] || ४,२१७ || ५.२१ || ८०९.४० |- | ५ || [[नरहा बल्कवा]] || ५,२९८ || ५.७८ || ९१६.६१ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२२,७६०''' || '''२९.२८''' || '''७७७.३२''' |} == शिक्षा == यस गाउँपालिकाको शैक्षिक संस्थाहरू निम्न रहेको छन्; * श्री जनता वनबाली माध्यमिक विधालय बर्छावा नरहा। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] lgaltg44me782awa1wwomcriq6e7lmj 0 94392 1352229 1342754 2026-04-22T16:08:44Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352229 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/bishnupur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = सत्यनारायण यादव<small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = गीताकुमारी सिंह <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 26.34 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 22781 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.83|86.36|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[विष्णुपुर प्रमा]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [http://www.bishnupurmunsiraha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[थलहाकटहा]], [[लक्ष्मीपुर प्रमा]], [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] र [[विष्णुपुर प्रमा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''विष्णुपुर गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल २६.३४ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[विष्णुपुर प्रमा]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार विष्णुपुर गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २२,७८१ रहेको छ भने यहाँ ४,५६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विष्णुपुर गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[विष्णुपुर प्रमा]] || ६,५६४ || ९.३ || ७०५.८१ |- | २ || [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] (१, २, ३ र ५) || २,६४९ || ३.६१ || ७३३.८० |- | ३ || [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] (४, ६–९) || ३,३७१ || ३.१ || १०८७.४२ |- | ४ || [[थलहाकटहा]] || ५,६५१ || ६.१५ || ९१८.८६ |- | ५ || [[लक्ष्मीपुर प्रमा]] || ४,५४६ || ४.१९ || १०८४.९६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२२,७८१''' || '''२६.३५''' || '''८६४.५५''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 1dja5y09sofs9oxrbo2o43dn37un67b 0 94410 1352230 1342648 2026-04-22T16:10:22Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352230 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/dhangadhimai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = उग्रनारायण यादव<small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = पुनमकुमारी यादव <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 33.03<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 23380 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [http://nawarajpurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]], [[नहरा रिगौल]] र [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''भगवानपुर गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल ३३.०३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २३,३८० रहेको छ भने यहाँ ४,६०६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ भगवानपुर गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] || ४,८६९ || ७.१६ || ६८०.०३ |- | २ || [[नहरा रिगौल]] || ६,५७१ || ८ || ८२१.३८ |- | ३ || [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] (४–६) || ३,६३४ || ६.६९ || ५४३.२० |- | ४ || [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] (७–९) || ४,९९२ || ७.०७ || ७०६.०८ |- | ५ || [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] (१–३) || ३,३१४ || ४.११ || ८०६.३३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२३,३८०''' || '''३३.०३''' || '''७०७.८४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 9e64raw0wamk5a4l8econmhru03dooq 0 94414 1352231 1342554 2026-04-22T16:11:54Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352231 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/dhangadhimai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = शिव उदगार यादव<small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = पुनमकुमारी यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32.18<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 20788 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.60|86.42|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविकको [[नवराजपुर]]को [[कार्यालय]] | website = [http://nawarajpurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} नेपालमा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|७५३ स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[सिराहा जिल्ला]]मा साविकका [[भगवतीपुर, सिराहा|भगवतीपुर]], [[मझौरा]] र [[नवराजपुर]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर '''नवराजपुर गाउँपालिका''' बनाइएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यस गाउँपालिकालाई ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको क्षेत्रफल ३२.१८ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको [[नवराजपुर]] गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २०,७८८ रहेको छ भने यहाँ ४,२२६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ नवराजपुर गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भगवतीपुर, सिराहा|भगवतीपुर]] || ५,२२१ || १.३६ || ३८३८.९७ |- | २ || [[मझौरा]] (६–९) || १,९६७ || २.१५ || ९१४.८८ |- | ३ || [[मझौरा]] (१–५) || ३,९७५ || ५.२२ || ७६१.५० |- | ४ || [[नवराजपुर]] (१–४) || ४,४७० || ६.९४ || ६४४.०९ |- | ५ || [[नवराजपुर]] (५–९) || ५,१५५ || ७.५२ || ६८५.५० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२०,७८८''' || '''२३.१९''' || '''८९६.४२''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सिराहा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] e1hy4yfwgv3fmckpxln0r9dupgl7b7k 0 97016 1352257 1324397 2026-04-22T18:10:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352257 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = कोङ्कणी भाषा |nativename = कोंकणी / ಕೊಂಕಣಿ / Konknni / കോങ്കണീ / کونکڼی |ethnicity = [[कोङ्कणी लोक]] |image=Konkani written in Devanagari script.png |imagesize=200px |imagecaption= [[देवनागरी लिपि]]मामा भाषाको नाम |states = [[भारत]] |region = [[कोङ्कण]] ([[भारत]]को [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[मङ्गलोर]], [[महाराष्ट्र]] तथा [[केरल]]का केही भाग), [[गुजरात]]को [[डाङ जिल्ला]] र [[दादरा र नगर हवेली तथा दमन र दीव]]<ref name="kenya">{{cite book|last=ह्वाइटली|first=विल्फ्रेड हावल |title=Language in Kenya|year= सन् १९७४|publisher=अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय छापाखाना|page=५८९}}</ref><ref name="curzon">{{cite book|last=कुर्जोन|first=डेनिस|title=Where East looks West: success in English in Goa and on the Konkan Coast Volume 125 of Multilingual matters|year=सन् २००४|publisher=मल्टिलिङ्ग्वल म्याटर्स|isbn=978-1-85359-673-5|page=१५८}}</ref> |speakers = १ करोड २६ लाख |date = सन् २०१५ |ref =ne2007 |familycolor = भारोपेली |fam1 = [[भारोपेली भाषा परिवार|भारोपेली]] |fam2 = [[भारतीय-इरानेली भाषाहरू|भारतीय-इरानेली]] |fam3 = [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य]] |fam4 = [[दक्षिणी हिन्द-आर्य भाषाहरू|दक्षिण क्षेत्र]] |fam5 = [[मराठी-कोङ्कणी भाषाहरू|मराठी-कोङ्कणी]] | dia1 = '''भाषिका समूह''': कन्नड कोङ्कणी, गोवा कोङ्कणी, महाराष्ट्री कोङ्कणी | dia2 = '''विशिष्ट भाषिका''': मालवणी, मङ्गलोर, पोण्डा, बारदेशी, नवयती, पेडनेकरी, कोली र आगरी<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4LqRXZPJTUoC&pg=PA4230|title=The Indian Encyclopaedia: La Behmen-Maheya|first=Subodh|last=कपूर|date=१० अप्रिल २००२|publisher=कस्मो प्रकाशन|isbn=9788177552713|via=गुगल बुक्स}}</ref> | script = '''विगत''':<br/>[[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]]<br/>[[नागरी लिपि|नागरी]]<br/>[[गोयकानडी लिपि|गोयकानडी]]<br/>[[मोडी लिपि|मोडी]]<br/>'''वर्तमान​''': [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] (official)<ref group="note">देवनागरीलाई कोङ्कणी भाषाको आधिकारिक लिपि घोषणा गरिएको छ।</ref><br/>[[रोमन लिपि|रोमन]]<ref group="note">रोमन लिपिलाई कोङ्कणी भाषाको आधिकारिक मान्यता दिइएको छैन। यद्यपि, गोवा सरकारद्वारा पारित अध्यादेशअनुसार रोमी कोङ्कणी अर्थात् रोमन भाषामा लिखित कोङ्कणी भाषालाई आधिकारिक सञ्चार भाषाको रूपमा स्वीकार गरिएको छ। उक्त अध्यादेशलाई मन्त्रालयअनुसार विभिन्न रूपमा मान्यता दिइएको थियो। उदाहरणका लागि सन् १९९६ मा सार्वजनिक गरिएको पञ्चायत नियमअनुसार निर्वाचन प्रणालीमा दुवै देवनागरी र रोमी कोङ्कणीको प्रयोग गर्नुपर्छ।</ref><br/>[[कन्नड लिपि|कन्नड]]<ref group="note">कन्नड लिपिलाई कोङ्कणी भाषाको आधिकारिक लिपिको दर्जा दिइएको छैन। यद्यपि, कर्नाटक राज्यमा कोङ्कणी लेख्नका लागि देवनागरीको सट्टामा कन्नड लिपिको प्रयोग गरिन्छ। </ref><br/>[[मलयालम लिपि|मलयालम]] | nation = {{flag|India}} <br /> * [[गोवा]] | agency = [[कर्नाटक कोङ्कणी साहित्य अकादमी]] र [[गोवा सरकार]]<ref name="official">{{cite web|url=http://india.gov.in/allimpfrms/allacts/419.pdf |title=The Goa Daman and Diu Official Language Act |publisher=भारत सरकार|accessdate=५ मार्च २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304010627/http://india.gov.in/allimpfrms/allacts/419.pdf |archivedate=४ मार्च २००९}}</ref> |iso2 = kok |iso3 = kok |lc1=gom|ld1=गोवा कोङ्कणी |lc2=knn|ld2=मराठी कोङ्कणी |glotto=goan1235 |glottoname=गोवा कोङ्कणी |glotto2=konk1267 |glottoname2=कोङ्कणी |map = Geographic_Distribution_of_Native_Konkani_Speakers.png |mapcaption = भारतमा मातृभाषाका रूपमा कोङ्कणी बोलिने क्षेत्र |notice = Indic |notice2 = IPA }} '''कोङ्कणी भाषा'''{{refn|कोङ्कणी भारतको पश्चिमेली तटमा फैलिएको [[कोङ्कण]] क्षेत्रमा बोलिने विभिन्न भाषिकाहरूको समूहलाई बुझाउने नाम हो । भौगोलिक हिसाबले कोङ्कण उत्तरमा [[दमनगङ्गा नदी]]देखि दक्षिणमा [[काली नदी (कर्नाटक)|काली नदी]]सम्म ६५० किमी लामो र ५० किमी चौडा क्षेत्रमा फैलिएको छ। कोङ्कण क्षेत्रअन्तर्गत पर्ने गोवा, तटीय कर्नाटक तथा उत्तरी केरलका केही क्षेत्रमा बोलिने भाषिकाका विशिष्ट विशेषताहरू छन् जसलाई कोङ्कणी भाषाको रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{cite web| url=http://www.lisindia.net/konkani/konkani.html| title=Konkani Language and History| accessdate=१८ मार्च २०११| date=६ जुलाई २००९| publisher=भाषा जानकारी सेवा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411032953/http://www.lisindia.net/Konkani/Konkani.html |date=2011-04-11 }}</ref>|group=note}} (कोङ्कणी लेखनभेद: कोंकणी) मुख्यतः [[भारत]]को [[कोङ्कण]] क्षेत्रमा बसोबास गर्ने [[कोङ्कणी लोक]]द्वारा बोलिने एक [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य भाषा]] हो। यो [[भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूची]]मा पर्ने २२ अनुसूचित भाषाहरूमध्ये एक र [[गोवा]]को आधिकारिक भाषा हो।<ref>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/parta.htm |title=Distribution of the 22 Scheduled Languages- India/ States/ Union Territories – 2001 Census}}</ref> कोङ्कणी भाषाको सबैभन्दा पुरानो शिलालेख सन् ११८७ मा लेखिएको थियो।<ref name="goatourism.gov.in">{{cite web|url=http://www.goatourism.gov.in/people/language|title=Department of Tourism, Government of Goa, India - Language|publisher=गोवाटुरिजम.गभ.इन}}</ref> यो भाषालाई [[कर्नाटक]], [[महाराष्ट्र]], [[केरल]], [[गुजरात]] र [[दादरा र नगर हवेली तथा दमन र दीव]]मा अल्पसङ्ख्यक भाषाको दर्जा दिइएको छ।<ref>{{cite book|last1=कार्डोना|first1=जोर्ज|last2=जैन|first2=धनेश|title=The Indo-Aryan Languages|year=सन् २००७|publisher=रुटलेज|isbn= 9780415772945|pages=८०३-८०४}}</ref> कोङ्कणी एक [[दक्षिण हिन्द-आर्य भाषाहरू|दक्षिण हिन्द-आर्य भाषा]] हो। यसमा अझै पनि [[वैदिक संस्कृत]]को भाषिक तत्त्व कायम हुनका साथै यो दुवै पश्चिमी र पूर्वीय हिन्द-आर्य भाषा समूहसँग मिल्दोजुल्दो छ।<ref>{{cite book|last1=कार्डोना|first1=जोर्ज|last2=जैन|first2=धनेश|title=The Indo-Aryan Languages|year=सन् २००७|publisher=रुटलेज|isbn=978-0-415-77294-5|pages=८३४}}</ref> कोङ्कण क्षेत्र बाहेक उत्तरमा [[दमन जिल्ला]]देखि दक्षिणमा [[कोच्चि]]सम्म कोङ्कणी भाषाका विभिन्न भाषिका बोलिन्छ। यद्यपि, मानक कोङ्कणीसँग वास्ता नभएको तथा एक-अर्कासँग पनि सम्पर्क नभएका हुनाले यी भाषिकाका वक्ताले एक-अर्कालाई सहजै बुझ्न सक्दैनन्। तटीय महाराष्ट्रमा बोलिने मालवणी, चित्पावनी, पूर्वी भारतीय कोली र आगरी जस्ता भाषिकाहरू कोङ्कणी नबोल्ने क्षेत्रमा बोलिने भाषाहरूसँग मिसिएर छिटै हराउने खतरामा छन्।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/konkanis-to-be-blamed-for-lingos-precarious-state/articleshow/65494285.cms|title='Konkanis to be blamed for lingo's precarious state' - Times of India|website=द टाइम्स अफ इन्डिया|accessdate=२७ डिसेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Leisure/AJVHke7VvvvVPerV1jv8WO/Konkani-a-language-in-crisis.html|title=Konkani: a language in crisis|first=विवेक|last=मेनेजेस|date=८ सेप्टेम्बर २०१७|website=मिन्ट|accessdate=२७ डिसेम्बर २०२०}}</ref> ==वर्गीकरण== कोङ्कणी [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य भाषा समूह]]अन्तर्गत पर्ने एक भाषा हो। यो दक्षिण हिन्द-आर्य भाषा समूहको [[मराठी-कोङ्कणी भाषाहरू|मराठी-कोङ्कणी शाखा]]मा पर्छ।<ref>{{cite book |last1=मासिका|first1=कलिन पी.|title=The Indo-Aryan languages |date=सन् १९९१|page=४४९}}</ref> कोङ्कणीमा शब्दको संश्लेषण धेरै हुन्छ र अन्य आधुनिक हिन्द-आर्य भाषाहरूको तुलनामा यसको [[संस्कृत]]सँग नजिकको सम्बन्ध कायम रहेको छ। भाषाविद्‍अनुसार कोङ्कणी [[प्राकृत]]का विभिन्न स्वरूपको संयोजन हो। कोङ्कण क्षेत्रमा इतिहासभरि भएको प्रवासको क्रमले गर्दा पनि यसो भएको हुन सक्छ।<ref name=paisaci>{{cite book|last=मेनेजेस|first=आर्मान्दो|title=Essays on Konkani language and literature: Professor Armando Menezes felicitation volume|year=सन् १९७०|publisher=कोङ्कणी साहित्य प्रकाशन|page=२}}</ref> ==नाम== प्राचीन कोङ्कणीका वक्ताहरूले कोङ्कणीलाई सामान्य रूपमा "प्राकृत" नै भन्ने सम्भावना छ।<ref name=pak>{{cite book|last=जनार्दन|first=पन्दरिनाथ भुवनेन्द्र|title=A Higher Konkani grammar|year=1991|publisher=पी.बी. जनार्दन|pages=५४०}}</ref> १३औँ शताब्दी भन्दा पहिलेका कुनै पनि साहित्यिक कृतिमा "कोङ्कणी" शब्दको प्रयोग गरिएको पाइँदैन। मराठी कवि सन्त [[नामदेव]]द्वारा तेह्रौँ शताब्दीमा लेखिएको "[[अभङ्ग]] २६३" मा प्रथम पटक "कोङ्कणी" शब्दको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=nam>{{cite book|title=V.J.P. Saldanha|year=सन् २००४|publisher=साहित्य अकादमी|isbn= 9788126020287|pages=८१}}</ref> कोङ्कणीलाई "क्यानरिम", "कोङ्कणिम्", "गोमान्तकी", "ब्राह्मण" तथा "गोवानी" जस्ता नामले पनि चिनाउने गरिन्छ। शिक्षित मराठी वक्ताहरूले कोङ्कणीलाई "गोमान्ताकी" ([[मराठी भाषा|मराठी लेखनभेद]]: गोमांतकी) भन्ने गर्छन्। कोङ्कणीलाई पोर्तगाली उपनिवेशवादको बेला "लिङ्ग्वा क्यानरिम" ([[रोमन लिपि]]: Lingua Canarim) भनिन्थ्यो।<ref name="rai">{{cite book|last=सरदेसाय|first=मनोहरराय|title=A history of Konkani literature: from 1500 to 1992 |publisher=साहित्य अकादमी|year=सन् २०००|pages=३०-७०|chapter=Missionary period}}</ref> क्याथोलिक मिसनरीहरूले कोङ्कणीलाई "लिङ्ग्वा ब्राह्मण" ([[रोमन लिपि]]: Lingua Brahmana) भन्थे।<ref name="rai" /> पछि "लिङ्ग्वा क्यानरिम" लाई पोर्तगाली उपनिवेशीहरूले "लिङ्ग्वा कोङ्कणिम्" ([[रोमन लिपि]]: Lingua Concanim) भन्न थाले।<ref name="rai" /> सोह्रौँ शताब्दीमा युरोपेली क्रिस्तान [[थोमस स्टिवन्स]]ले ''आरते दा लिङ्ग्वा क्यानरिम'' ([[रोमन लिपि]]: ''Arte da lingoa Canarim'') नामक पुस्तकमा "लिङ्ग्वा क्यानरिम" वा "क्यानरिम" शब्दको प्रयोग गरेको कारणमा पनि विवाद परेको छ। "क्यानरिम" शब्द [[फारसी भाषा|फारसी शब्द]] "किनार" बाट उत्पत्ति भएको हुन सक्ने मान्यता छ। यसका साथै "कन्नड" शब्दको पोर्तगाली लिप्यन्तरअनुसार "क्यानरिम" शब्द बनेको हुन सक्ने दोस्रो सिद्धान्त अघि सारिएको छ।<ref name="rai" /> त्यसबेलाका सबै युरोपेली लेखकहरूले भने आम जनताद्वारा बोलिने "क्यानरिम" र शिक्षित वर्गद्वारा बोलिने "लिङ्ग्वा क्यानरिम ब्राह्मण" अर्थात् "ब्राह्मण दे गोवा" भनी गोवामा बोलिने दुइटा विभिन्न भाषाका अभिलेख राखेका छन्। युरोपेली उपनिवेशी तथा अन्य जातका जनताले भने धार्मिक ग्रन्थ लेख्नका लागि "लिङ्ग्वा क्यानरिम ब्राह्मण" अर्थात् "ब्राह्मण दे गोवा" को प्रयोगमा जोड दिन्थे।<ref name="rai" /> कोङ्कण शब्द र फलस्वरूप कोङ्कणी शब्दको उत्पत्तिसम्बन्धी दुइटा भिन्न दृष्टिकोण छन्: * कोङ्कणी भाषाको उत्पत्ति भएको ठाउँमा पहिलेदेखि बसोबास रहेको [[कोकण समाज]]को नामबाट "कोङ्कण" शब्दको उत्पत्ति भएको मानिन्छ।<ref name="manohar">{{cite book | title=A history of Konkani literature: from 1500 to 1992 | author=मनोहरराय सरदेसाय|year=सन् २०००| publisher=साहित्य अकादमी| location=नयाँ दिल्ली| pages=१-३|isbn=978-81-7201-664-7}}</ref> * [[स्कन्द पुराण]]को [[सह्याद्री खण्ड]]मा लेखिएअनुसार [[परशुराम]]ले समुद्रमा वाण हानी [[वरुण]]लाई वाण पुगेको ठाउँसम्मको पानी पछाडि सार्ने आदेश दिएका थिए। पानी पछि सरी उत्पन्न भएको नयाँ ठाउँलाई संस्कृतका "कोण" र "कण" शब्दको समासबाट "कोङ्कण" भन्न थालियो। ==प्राचीनकालमा कोङ्कणी लिपि== [[गोयकानडी लिपि]]मा लिखित गोवा राज्यको अरबालेममा भेट्टाइएको कोङ्कणी भाषाको पहिलो अभिलेख अनुमानतः दोस्रो शताब्दीमा गुप्त कालको बेलाको हो। त्यसमा लेखिएको छ, "शाचिपुराचे शिरसि" ({{translation|शाचिपुरको शिखरमा}})। गोमटेश्वर बाहुबली नामक प्रकाण्ड [[जैन धर्म|जैन]] [[पाषाणस्तम्भ]]को पदमा लेखिएको छ, "श्रीचामुण्डाराजें कर वियालें, श्रीगङ्गाराय सुत्ताले कर वियालें" ({{translation|श्री [[चामुण्डरायले]] गराए, पछि श्री गङ्गारायले पुनः गराए}})।<ref>Chavundaraya was the military chief of the Ganga dynasty King Gangaraya. This inscription on the Bahubali statue draws attention to a Basadi (Jain temple) initially built by him and then modified by Gangaraya in the 12th century CE Ref: S. Settar in Adiga (2006), p 256</ref> श्रवणबेलगोलास्थित गोमटेश्वरको पदमा दुई अभिलेख छन् — दाहिनेपट्टि र देब्रेपट्टि। दाहिनेपट्टिको अभिलेख प्राचीन कन्नड लिपिमा लेखिएको छ भने देब्रेपट्टिको अभिलेख देवनागरीमा लेखिएको छ। ==वर्तमानकालमा कोङ्कणी लिपि== [[देवनागरी लिपि]]मा कोङ्कणी लेख्नका लागि पालना गर्नुपर्ने नियमहरूलाई [[गोवा कोङ्कणी अकादमी]]द्वारा प्रकाशित ''कोंकणी शुद्धलेखनाचे नेम'' ({{translation|''कोङ्कणी शुद्धलेखन हेतु नियमावली''}}) नामक पुस्तकमा व्याख्या गरिएको छ। यसका साथै [[रोमन लिपि]]मा कोङ्कणी लेख्नका लागि पालना गर्नुपर्ने नियमहरूलाई कोङ्कणी गायक [[उल्लास बुयांव]]द्वारा [[दालगादो कोङ्कणी अकादमी]]मार्फत प्रकाशित [[प्रताप नाइक]]द्वारा लिखित ''थोमस स्टिवन्स कोङ्कणी केन्द्र रोमी लिपि'' (देवनागरी कोङ्कणी: ''तॉमास स्टीवन्स कोंकणी केंद्र रोमी लिपी'') र ''रोमी लिपिएन्त कोङ्कणी कोर्स'' (देवनागरी कोङ्कणी:''रोमी लिपिएंत कोंकणी कोर्स'', रोमी कोङ्कणी: ''Romi Lipient Konknni Kors'') व्याख्या गरिएको छ।<ref name="RomiKors">{{cite book |last1=आलमेइदा, एस. जे.|first1=म्याथ्यु|title=''Romi Lipient Konknni Kors'' |publisher=थोमस स्टिवेन्स कोङ्कणी केन्द्र}}</ref> ==कोङ्कणी स्वरवर्ण== {| class="wikitable" |- ! [[अन्तर्राष्ट्रिय संस्कृत लिप्यन्तरण वर्णमाला|आइएएसटी]] !! [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] !! [[रोमन लिपि|रोमन]] !! [[कन्नड लिपि|कन्नड]] !! [[मलयालम लिपि|मलयालम]] !! [[अरबी लिपि|अरबी]] !! [[अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आइपिए]] |- | a || अ || o || ಅ || അ || ا،ع || /ɐ/ |- | ā || आ || a || ಆ || ആ || آ || /ɑː/ |- | i || इ || i || ಇ || ഇ || – || /i/ |- | ī || ई || i || ಈ || ഈ || ي || /iː/ |- | u || उ || u || ಉ || ഉ || – || /u/ |- | ū || ऊ || u || ಊ || ഊ || و || /uː/ |- | ṛ || ऋ || ru || ಋ || ഋ || – || /ɹ̩/ |- | ṝ || ॠ || – || ೠ || ൠ || – || /ɹ̩ː/ |- | ṝ || ॠ || – || ೠ || ൠ || – || /ɹ̩ː/ |- | ḷ || ऌ || – || ಌ || ഌ || – || /l̩/ |- | ḹ || ॡ || – || ೡ || ൡ || – || /l̩ː/ |- | e || ऍ || e || – || – || – || /æ/ |- | e || ऎ || ê वा e || ಎ || എ || اے || /e/ |- | ē || ए || ê वा e || ಏ || ഏ || اے || /eː/ |- | o || ऒ || ô वा o || ಒ || ഒ || او || /o/ |- | ō || ओ || ô वा o || ಓ || ഓ || او || /oː/ |- | ô || ऑ || o || – || – || – || /ɔ/ |- | ai || ऐ || oi || ಐ || ഐ || اے || /ʌj/ |- | au || औ || ov || ಔ || ഔ || او || /ʌʋ/ |} ===टीका-टिप्पणी=== * कोङ्कणीमा "ॠ", "ऌ" र "ॡ" केवल तत्सम शब्दमा प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि, [[संस्कृत]]बाट आएको "कॣप्त" शब्दमा "ॡ" स्वरवर्णको प्रयोग गरिन्छ। * "अ", "ओ" र "ऒ" को रोमन लिप्यन्तरका लागि "o" अक्षरको प्रयोग गरिन्छ। पोर्तगाली राजमा कोङ्कणीलाई रोमन लिपि तथा वर्णमाला पद्धतिसँग मेल खाने किसिमले परिवर्तन गरिएको थियो। फलस्वरूप, पोर्तगाली वर्णविन्यासले मौलिक कोङ्कणी स्वरलाई केही हदसम्म विकृत गरेको छ।<ref>A history of Konkani literature: from 1500 to 1992 By Manohararāya Saradesāya (pg. 22)</ref> उदाहरणका लागि, ** "करता" शब्दलाई रोमी कोङ्कणीमा "korta" वा "corta" लेखिन्छ। कहिलेकाहीँ अन्तिम स्वरको अनुनासिकीकरणले गर्दा "cortam" लेख्ने चलन पनि चलेको छ। ** "दोन" लाई "don" लेखिन्छ। ** "पॊरनॆं" लाई "pornem" लेखिन्छ। ** "आ" र "ऍ" लाई क्रमशः "a" र "ê" लेखिन्छ। ** "हांव" लाई "hanv" वा "anv" लेखिन्छ। ** "कॅनरा" लाई "Kanara" वा "Canara" लेखिन्छ। * विशेष स्थितिहरूमा नासिक्य स्वरका लागि रोमी कोङ्कणीमा स्वरवर्ण अक्षरको माथि टिल्ड (~) चिह्नको प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि, "पांय" लाई रोमी कोङ्कणीमा "pãy" लेखिन्छ।<ref name="RomiKors"/> * स्पष्ट विभेदनका लागि भने बन्द स्वर (ए र ओ) का लागि सर्कमफ्लेक्स चिह्न (ê र ô) को प्रयोग गरिन्छ भने खुला स्वर (ऍ र ऑ) का लागि कुनै विशिष्ट चिह्न (e र o) को प्रयोग गरिँदैन।<ref name="RomiKors"/> यद्यपि, पाठकलाई स्वरवर्णको सही उच्चारण आउने अपेक्षा गरिएको छ भने सर्कमफ्लेक्सको प्रयोग गर्नु आवश्यक छैन। ==कोङ्कणी व्यञ्जनवर्ण== {|class="wikitable" style="text-align:center |- ! ! colspan="28"| [[स्पर्शी व्यञ्जन|स्पर्शी]] ! colspan="7"| [[नासिक्य व्यञ्जन|अनुनासिक]] ! colspan="14"| [[अन्तःस्थ व्यञ्जन|अन्तःस्थ]] ! colspan="14"| [[सङ्घर्षी व्यञ्जन|सङ्घर्षी]] ! colspan="14"| [[असङ्घर्षी व्यञ्जन|असङ्घर्षी]] |- ! [[घोष (स्वनिक विज्ञान)|घोष]] → | colspan="14"| [[अघोष (स्वनिक विज्ञान)|अघोष]] | colspan="35"| [[सघोष (स्वनिक विज्ञान)|सघोष]] | colspan="7"| [[अघोष (स्वनिक विज्ञान)|अघोष]] | colspan="7"| [[सघोष (स्वनिक विज्ञान)|सघोष]] | colspan="7"| [[अघोष (स्वनिक विज्ञान)|अघोष]] | colspan="7"| [[सघोष (स्वनिक विज्ञान)|सघोष]] |- ! [[प्राण (स्वनिक विज्ञान)|प्राण]] → | colspan="7"| ''[[अल्पप्राण व्यञ्जन|अल्पप्राण]]'' | colspan="7"| ''[[महाप्राण व्यञ्जन|महाप्राण]]'' | colspan="7"| ''[[अल्पप्राण व्यञ्जन|अल्पप्राण]]'' | colspan="7"| ''[[महाप्राण व्यञ्जन|महाप्राण]]'' | colspan="21"| ''[[अल्पप्राण व्यञ्जन|अल्पप्राण]]'' | colspan="14"| ''[[महाप्राण व्यञ्जन|महाप्राण]]'' | colspan="7"| ''[[अल्पप्राण व्यञ्जन|अल्पप्राण]]'' | colspan="7"| ''[[महाप्राण व्यञ्जन|महाप्राण]]'' |- ! [[कण्ठ्य व्यञ्जन|कण्ठ्य]] | ka || क || Ka || ಕ || ക || ک || /k/ || kha || ख || Kha || ಖ || ഖ || كھ || /kʰ/ || ga || ग || Ga || ಗ || ഗ || گ || /g/ || gha || घ || Gha || ಘ || ഘ || گھ || /ɡʱ/ || ṅa || ङ || Nga || ಞ || ങ || – || /ŋ/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ha || ह || Ha || ಹ || ഹ || ہ،ح || /ɦ/ || || || || || || || || || || || || || || |- ! [[तालव्य व्यञ्जन|तालव्य]] | ca || च || Cha || ಚ || ച || چ || /c/ || cha || छ || Chha || ಛ || ഛ || چھ || /cʰ/ || ja || ज || Ja || ಜ || ജ || ج || /ɟ,/ || jha || झ || Jha || ಝ || ഝ || جھ || /ɟʱ/ || ña || ञ || Nja || ಙ || ഞ || – || /ɲ/ || ya || य || Ya || ಯ || യ || ي || /j/ || || || || || || || || śa || श || Sha, Xa || ಶ || ശ || ش || /ɕ, ʃ/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ! [[मूर्धन्य व्यञ्जन|मूर्धन्य]] | ṭa || ट || Tta || ಟ || ട || ٹ || /ʈ/ || ṭha || ठ || Ttha || ಠ || ഠ || ٹھ || /ʈʰ/ || ḍa || ड || Dda || ಡ || ഡ || ڈ || /ɖ/ || ḍha || झ || Ddha || ಢ || ഢ || ڈھ || /ɖʱ/ || ṇa || ण || Nna || ಣ || ണ || – || /ɳ/ || ra || र || Ra || ರ || ര || ر || /r/ || ḷa || ळ || Lla || ಳ || ള || – || /ɭ̆/ || ṣa || ष || Xa || ಷ || ഷ || || /ʂ/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ! [[दन्त्य व्यञ्जन|दन्त्य]] | ta || त || Ta || ತ || ത || ط،ت || /t̪/ || tha || थ || Tha || ಥ || ഥ || تھ || /t̪ʰ/ || da || द || Da || ದ || ദ || د || /d̪/ || dha || ध || Dha || ಧ || ധ || دھ || /d̪ʱ/ || na || न || Na || ನ || ന || ن || /n/ || la || ल || La || ಲ || ല || ل || /l/ || || || || || || || || sa || स || Sa || ಸ || സ || ص،س || /s/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ! [[ओष्ठ्य व्यञ्जन|ओष्ठ्य]] | pa || प || Pa || ಪ || പ || پ || /p/ || pha || फ || Pha || ಫ || ഫ || پھ || /pʰ/ || ba || ब || Ba || ಬ || ബ || ب || /b/ || bha || भ || Bha || ಭ || ഭ || بھ || /bʱ/ || ma || म || Ma || ಮ || മ || م || /m/ || va || व || Va || ವ || വ || و || /ʋ/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ! [[वर्त्स्य व्यञ्जन|वर्त्स्य]] | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ca || च़ || Cha || – || – || – || /t͡ʃ/ || za || ज़ || Za || – || – || ز،ظ،ذ || /d͡ʒ/ |- ! [[दन्तोष्ठ्य व्यञ्जन|दन्तोष्ठ्य]] | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || fa || फ़ || Fa || ಫ಼ || – || ف || /f/ || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} ===टीका-टिप्पणी=== * एउटै वर्णलाई चिनाउन प्रयोग गरिएपनि कन्नड लिपिको "ಚ" र मलयालम लिपिको "ച" ले भिन्न ध्वनिको प्रतिनिधित्व गर्छन्। * त्यसैगरी, एउटै वर्णलाई चिनाउन प्रयोग गरिएपनि कन्नड लिपिको "ಜ" र मलयालम लिपिको "ജ" ले भिन्न ध्वनिको प्रतिनिधित्व गर्छन्। * रोमन लिपिमा दन्त्य व्यञ्जनलाई दोहोर्‍याएर​ सो वर्णलाई मूर्धन्य बनाउन सकिन्छ। उदाहरणका लागि, "ta" ले "त" को प्रतिनिधित्व गर्छ भने "tta" ले "ट" को प्रतिनिधित्व गर्छ। * रोमी कोङ्कणीमा "श" र "ष" दुवैलाई "sha" वा "xa" लेखिन्छ र "श" उच्चारण गरिन्छ। * रोमी कोङ्कणीमा "फ" र "फ़" दुवैलाई "fa" लेखिन्छ र दुवैलाई "फ़" उच्चारण गरिन्छ। * नवयती कोङ्कणीमा "ن" व्यञ्जनवर्ण त हो नै तर यसले स्थितिअनुसार अनुस्वारको पनि काम गर्छ। उदाहरणका लागि, नवयती कोङ्कणीमा "रङ" लाई "رنگ " र "अण्डो" लाई "انڈو" लेखिन्छ। * नवयती कोङ्कणीमा फारसी तथा अरबी आगन्तुक शब्दका लागि "ع", "غ" र "ح" वर्णहरूको प्रयोग गरिन्छ। * रोमी कोङ्कणीमा उद्धरण चिह्न (') लगाई दुई अक्षरलाई जोडिएको छ भने उक्त अक्षर अनुस्वार नभई स्वतन्त्र अक्षर हो भन्ने बुझ्नुपर्छ।<ref name="RomiKors"/> ==कोङ्कणीमा अनुनासिक वर्ण तथा अनुनासिकीकरण== कोङ्कणीमा नाकेबोलीमा "ङ्", "ञ्", "ण्", "न्" र "म्" को ध्वनि उच्चारण गर्दा अक्षरका थाप्लामा [[अनुस्वार]] (ं) दिइन्छ। अनुस्वारको सही उच्चारण त्यसको पछाडि आउने व्यञ्जनवर्णमा भर पर्छ।<ref>Varma, Siddheshwar (1929), Critical studies in the phonetic observations of Indian grammarians</ref> स्वरवर्णको थाप्लामा अनुस्वार दिइएको छ भने सो स्वरको अनुनासिकीकरण भएको बुझ्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, "बांयी" ({{translation|इनार}}) मा "आ" स्वरलाई नाके उच्चारण गरिन्छ। "मांस" जस्ता तद्भव शब्दहरूमा कहिलेकाहीँ अनुनासिक वर्णको लोप भई सामान्य तरिकाले नाके स्वरबिना नै उच्चारण गरिन्छ। ==कोङ्कणीमा अवग्रह (ऽ)== बोल्ने क्रममा मनमा उब्जने आश्चर्य, खुसी, दुःख, घृणा, प्रशंसा आदि भावलाई लम्ब्याउनका लागि बाहेक [[अवग्रह]]को प्रयोग गर्ने थोरै हिन्द-आर्य भाषाहरूमध्ये कोङ्कणी पनि एक हो। मानक कोङ्कणीमा अवग्रहको प्रयोग नगरिएपनि सामान्यतया कन्नड सरस्वत जनसमूहले [[हिन्द-आर्य भाषाहरूमा श्वा विलोपन]]का नियमको अनुकूल अपूर्ण कालका क्रियापदहरूमा अवग्रहको प्रयोग गर्ने गर्छन्।<ref name="parijnan">{{cite book | title=Hā̃va āmmi | author=परिजननाश्रम तृतीय| year=सन् २००८|edition=१| publisher=शरवरी आर्ट्स| location=मुम्बई| pages=५–७}}</ref> {| class="wikitable" |- ! वाक्य !! देवनागरी कोङ्कणी |- | उसले गर्दै थियो || तॊ करतलॊऽशिलॊ |- | उसले गर्दैछ || तॊ करतऽसा |- | उसले गर्दै हुनेछ || तॊ करतलॊऽसतलॊ |} शब्दको अन्त्यमा प्रयोग गर्दा अवग्रहले श्वा विलोपन नहुने अवस्थालाई सङ्केत गर्छ। ==कोङ्कणीमा श्वा विलोपन== [[चित्र:Schwa IPA symbol.svg|thumb|100px|right|[[अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला]]मा प्रयोग गरिने श्वाको प्रतिनिधि चिह्न]] अन्य हिन्द-आर्य भाषाहरूमा झैँ कोङ्कणी भाषाको उच्चारणमा श्वा विलोपनले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ।<ref name="hyman1988">{{Citation | title=Language, speech, and mind |author1=ल्यारी एम. हाइमन|author2=भिक्टोरिया फ्रम्किन|author3=चार्ल्स एन. ली| date=सन् १९८८|volume=१९८८|issue=२| isbn=0-415-00311-3 | publisher=टेलर एन्ड फ्रान्सिस | url=https://books.google.com/books?id=R6IOAAAAQAAJ | quote=''... The implicit /a/ is not read when the symbol appears in word-final position or in certain other contexts where it is obligatorily deleted (via the so-called schwa-deletion rule which plays a crucial role in Konkani word phonology ...''}}</ref><ref name="ref28cuzum">{{Citation | title=Indian linguistics, Volume 37 | publisher=लिङ्ग्विस्टिक सोसाइटी अफ इन्डिया| url=https://books.google.com/books?id=K3ljAAAAMAAJ | quote=''... the history of the schwa deletion rule in Gujarati has been examined. The historical perspective brings out the fact that schwa deletion is not an isolated phenomenon; the loss of final -a has preceded the loss of medial -a-; ...''}}</ref> शुद्ध उच्चारण तथा उचित बोधका लागि श्वा विलोपन अत्यावश्यक हुन्छ। यद्यपि, श्वा विलोपनका लागि उचित नियमावली नभएका हुनाले दोस्रो भाषाको रूपमा कोङ्कणी सिक्ने धेरै मानिसहरूले श्वाको प्रयोग कहिले गर्ने र कहिले नगर्ने भनेर थाहा पाउन सक्दैनन्।<ref name="bhatia1987">{{Citation | title=A history of the Hindi grammatical tradition: Hindi-Hindustani grammar, grammarians, history and problems | author=तेज के. भाटिया| year=सन् १९८७| isbn=90-04-07924-6 | publisher=ब्रिल| url=https://books.google.com/books?id=jJOXzRXsSK0C | quote=''... Hindi literature fails as a reliable indicator of the actual pronunciation because it is written in the Devanagari script ... the schwa syncope rule which operates in Hindi ...''}}</ref> संस्कृत उच्चारणको विपरीत शब्दको अन्तिम व्यञ्जनवर्ण वा विशेष स्थितिमा शब्दको बिचमा रहेको श्वा (ə) लाई अनिवार्य रूपमा उच्चारण गरिँदैन। कोङ्कणी उच्चारणमा हुने यस घटनालाई "श्वा विलोपन नियम" भनिन्छ। तसर्थ, स्वरवर्णको पछाडि रहेको व्यञ्जनवर्णलाई स्वरवर्णको अगाडि रहेको व्यञ्जनवर्ण सँगै आए भने पहिलो व्यञ्जनवर्णमा रहेको श्वालाई अनिवार्य रूपमा हटाइन्छ।<ref name="choudhury2004">{{Citation|title=A Diachronic Approach for Schwa Deletion in Indo Aryan Languages|author1=मनजित चौधरी|author2=अनुपम बासु|author3=सुदेश्ना सरकार|date=जुलाई २००४|journal=प्रोसिडिङ्ग्स अफ द वर्कसप अफ दी एसिएल स्पेसल इन्ट्रेस्ट ग्रुप अन कम्प्युटेसनल फोनोलोजी|publisher=असोसिएसन फर कम्प्युटेसन्स लिङ्ग्विस्टिक्स|url=http://www.aclweb.org/anthology/W/W04/W04-0103.pdf|quote=''... schwa deletion is an important issue for grapheme-to-phoneme conversion of IAL, which in turn is required for a good Text-to-Speech synthesizer ...''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304025400/http://www.aclweb.org/anthology/W/W04/W04-0103.pdf |date=2012-03-04 }}</ref> यद्यपि, यो सामान्यकरण अपूर्ण छ र यसकारण उच्चारणमा त्रुटि हुने अवसर पनि धेरै हुन्छन्। अर्थात्, यो सामान्यकरणअनुसार कहिलेकाहीँ आवश्यक श्वाको पनि विलोपन गरिन्छ। श्वा विलोपनको ढाँचालाई राम्ररी बुझ्नु विशेषतः कोङ्कणी भाषामा [[वाक् संश्लेषण]]का लागि आवश्यक पर्छ।<ref name="choudhury2004" /> उपयुक्त श्वा विलोपन र श्वा परिवर्धनको अभावमा संश्लेषित वाक् कृत्रिम सुन्छन्। श्वा विलोपनका कारण कोङ्कणीका धेरै शब्दहरू मूल संस्कृत उच्चारणभन्दा फरक हुन्छन्। उदाहरणका लागि शुद्ध कोङ्कणी उच्चारणमा "आपयता" लाई "आपय्ता", "करता" लाई "कर्ता", "मिरसांग" लाई "मिर्साङ्" र "वेद" लाई "वेद्" उच्चारण गरिन्छ। स्पष्टिकरणका लागि, "ळब" वर्णानुक्रमलाई "म'''ळब'''" ({{translation|आकास}}) मा "मळब्" उच्चारण गरिन्छ भने "म'''ळबा'''र" ({{translation|आकासमा}}) मा "मळ्बार्" उच्चारण गरिन्छ। मातृभाषाको रूपमा कोङ्कणी बोल्ने व्यक्तिहरूले त शुद्ध उच्चारण गर्न सक्छन् तर वाक् संश्लेषण अनुप्रयोग तथा दोस्रो भाषाको रूपमा कोङ्कणी बोल्ने व्यक्तिहरूले श्वा विलोपनमा ध्यान नदिँदा शब्द वा वाक्यांशको उद्दिष्ट अर्थ बुझ्न गाह्रो हुन सक्छ। ===स्वरवर्णको अनुनासिकीकरण=== शब्दको अन्तिममा अनुस्वारको प्रयोग गरिएको छ भने सामान्यतया त्यो शब्दको अन्तिम स्वरलाई नाके तरिकाले उच्चारण गरिन्छ। उदाहरणका लागि "जेंवण" लाई श्वा विलोपनले गर्दा कहिलेकाहीँ "जेंवों" उच्चारण गरिन्छ। ===श्वा विलोपनको नियमावली=== * सामान्यतया शब्दको अन्तिम "अ" लाई उच्चारण गरिँदैन। उदाहरणका लागि, "देव" लाई "देव्" उच्चारण गरिन्छ। * दुईभन्दा बढी अक्षर रहेको र अन्तिममा "अ" बाहेक अन्य कुनै स्वरवर्णको प्रयोग गरिएको शब्दमा बिचको श्वाको उच्चारण गरिँदैन। उदाहरणका लागि "चॆरकॊ" लाई "चेर्को" उच्चारण गरिन्छ। * दुईभन्दा बढी अक्षर रहेको र अन्तिममा "अ" रहेको शब्दमा अन्तिम श्वाका साथै बिचको श्वाको पनि विलोपन हुन्छ। उदाहरणका लागि, "उपकार" लाई "उप्कार्" उच्चारण गरिन्छ। * क्रियाको धातुको विकार भएपनि धातुको अन्त्यमा जहिले पनि व्यञ्जनवर्णको प्रयोग गरिन्छ र सो वर्णमा श्वा विलोपन हुन्छ। उदाहरणका लागि, "आपय" धातुमा "ता" प्रत्यय जोडी बनेको "आपयता" लाई "आपय्ता" उच्चारण गरिन्छ। ==टीका-टिप्पणी== {{reflist|group=note|30em}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडी== {{Commons category|Konkani}} {{InterWiki|code=gom}} {{Wikivoyage|Konkani phrasebook|कोङ्कणी भ्रमण शब्दसूची}} * [https://web.archive.org/web/20170916054056/http://v-ixtt.com/ कोङ्कणी भाषा वेबसाइट] * [http://www.konkaninews.com कोङ्कणी न्युज]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, कोङ्कणी समाचार वेबसाइट * [http://www.kittall.com/kitall/index.php कोङ्कणी भाषा वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115202356/http://www.kittall.com/kitall/index.php |date=2014-11-15 }} * [http://konkani.chilume.com/ कोङ्कणी साहित्य] * [http://www.nizgoenkar.org/ कोङ्कणी-अङ्ग्रेजी द्विभाषी वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802235326/http://www.nizgoenkar.org/ |date=2020-08-02 }} * [https://web.archive.org/web/20090208104244/http://goa-world.com/GOA/konkani/ अनलाइन गोवा कोङ्कणी शिक्षा] * [http://www.konkaninews.bangalorelivenews.com/ अनलाइन कोङ्कणी समाचारको पठन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623021734/http://www.konkaninews.bangalorelivenews.com/ |date=2017-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20140328022341/http://www.ourkarnataka.com/learn_konkani/learn_konkani_main.htm अनलाइन मङ्गलोर कोङ्कणी शिक्षा] * [https://web.archive.org/web/20060618141228/http://www.mangalorean.com/konkani/archive.php?ltype=Lesson अनलाइन मङ्गलोर क्याथोलिक कोङ्कणी शिक्षा] * [https://web.archive.org/web/20080828171254/http://www.goakonkaniakademi.org/konkaniweb/language-literature.htm गोवा कोङ्कणी अकादमीद्वारा प्रकाशित कोङ्कणी भाषा-साहित्यको इतिहास] * [https://web.archive.org/web/20110502055206/http://manglorean.net/konkani/ अनलाइन मङ्गलोर कोङ्कणी शब्दकोश] * [http://www.vishwakonkani.org/ विश्व कोङ्कणी केन्द्रको आधिकारिक वेबसाइट] * [http://www.konkanverter.com कोङ्कणी टङ्कण वेबसाइट] {{भारतका भाषाहरू}} {{आर्य भाषा परिवार}} [[श्रेणी:कोङ्कणी भाषा]] [[श्रेणी:आर्य भाषा परिवार]] [[श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू]] [[श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू]] [[श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] [[श्रेणी:दक्षिणी आर्य भाषा परिवार]] qqsciiwu1zkr5xs8zq68iew6ve13yd6 0 97647 1352281 1298254 2026-04-23T06:21:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352281 wikitext text/x-wiki {{Infobox Network | name = बीबीसी नेपाली | logo = बीबीसी नेपाली सेवाको लोगो.jpg | country = {{झन्डा चिह्न|बेलायत}} [[संयुक्त अधिराज्य]] र [[नेपाल]] | network_type = [[रेडियो सञ्जाल]] र [[वेबसाइट]] | available = अन्तर्राष्ट्रिय | owner = [[बिबिसी|बीबीसी]] | funding = [[विदेशी तथा राष्ट्रमण्डल कार्यालय]], संयुक्त अधिराज्य | launch_date = ७ जुन १९६९ | website = [http://www.bbc.co.uk/nepali/ बीबीसी नेपाली] }} '''बिबिसी नेपाली''' [[बिबिसी|बीबीसी]] विश्व सेवाको विदेशी भाषा अन्तर्गत प्रदान गरिएको विभिन्न २७ वटा भाषाका सेवाहरू मध्ये एक हो। यो [[एफएम]] र [[इन्टरनेट]]मार्फत [[नेपाली भाषा]]मा प्रसारण गरिन्छ। == इतिहास == बीबीसी नेपाली, [[बिबिसी|बीबीसी]] विश्व सेवामा एक साप्ताहिक कार्यक्रमको रूपमा ७ जुन १९८६ मा सुरु भएको थियो। सुरुवाती वर्षहरूमा कार्यक्रमहरू बेलायतमा अध्ययन गर्दै गरेका नेपाली विद्यार्थीहरूले सञ्चालन गरेका थिए। सन् १९७० मा बीबीसीको नेपाली सेवाको प्रसारण हप्ताको पाँच दिनमा उपलब्ध गराइएको थियो, र पछि हप्ताको हरेक दिन उपलब्ध गराइएको थियो। सुरुमा, कार्यक्रमहरू [[हङकङ]]मा काम गर्दै गरेका ब्रिटिस गोरखा सैनिकहरूद्वारा निर्देशित गरिएको थियोे। पछि यो नेपाली समुदायमा अप्रत्यक्ष र विश्वसनीय समाचार प्रसारणको व्यापक रूपमा लोकप्रिय भएको थियो। हालका दिनहरूमा बीबीसी नेपाली सेवा प्रसारण दुनियाभरका नेपाली स्रोताहरूले प्राप्त गरेका छन्। === पहिलो कार्यक्रम === बीबीसी नेपाली सेवाको प्रथम प्रसारण सन् १९६९ जुन ७ मा भएको थियो। कार्यक्रम सुरु हुँदा हेदर बोन्ड नेपाली भाषाको कार्यक्रमकी संयोजक थिइन् भने पुरन अग्रवाल प्रस्तोता थिए। == कार्यक्रम == बीबीसी नेपाली [[समाचार]], विश्लेषण, र छलफलमा केन्द्रित छ। यो ४५ मिनेट सम्म प्रसारण हुँदै आइरहेको छ। दैनिक १५-मिनेटको कार्यक्रममा बिहान ०७:१५ (युटिसी +१: ३०) मा प्रसारण गरिन्छ र आधा घण्टाको कार्यक्रम बेलुकाको ८:४५ (युटिसी +५: ४५) मा प्रसारण गरिँदै आइरहेको छ। आधा घण्टा कार्यक्रममा समाचार र अन्य केही कार्यक्रमहरूमा केन्द्रित छ जस्तै बीबीसी आम समस्या कार्यक्रम एक धेरै प्रभावकारी कार्यक्रम हो। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[बिबिसी|बीबीसी]] == बाह्य कडीहरू == * [http://www.bbc.co.uk/nepali/ बीबीसी नेपाली] * [http://www.bbc.co.uk/mediaselector/check/nepali/meta/tx/nepali_1500?size=au&bgc=003399&lang=ne&nbram=1&nbwm=1 बीबीसी नेपाली सुन्नुहोस्] * [http://www.nepalimutu.com/2012/04/nepali-radio-online-bbc-nepali-sewa/ बिबिसी नेपाली सेवा अनलाइन]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:सञ्चार]] [[श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध]] rp1wqldxmchsdey92tngrqciw82g50t 0 99863 1352236 1319351 2026-04-22T16:38:02Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352236 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-saptari/surunga?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = जयप्रकाश चौधरी थारू<small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रिताकुमारी चौधरी<small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 96.77<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 52778 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.63|86.67|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कल्याणपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.khadakmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सप्तरी जिल्ला]]को ९ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[कल्याणपुर]], [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] (९), [[खोजपुर]], [[बनरझुला]], [[पनसेरा]], [[मैना सहश्रबाहु]], [[इनर्वा फुलवरीया]], [[बनौली]], र [[सिसवा बेल्ही]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५२,७७८ रहेको छ भने यहाँ ११,०६९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ खडक नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सिसवा बेल्ही]] (१–५) || ४,०६७ || ४.८३ || ८४२.०३ |- | २ || [[सिसवा बेल्ही]] (६–९) || ३,०८६ || ५.०८ || ६०७.४८ |- | ३ || [[बनरझुला]] र [[पनसेरा]] (८,९) || ५,९१६ || ७.१३ || ८२९.७३ |- | ४ || [[पनसेरा]] (१–७) || ४,४०० || १४.०८ || ३१२.५० |- | ५ || [[खोजपुर]] (१–४, ६–९) || ५,७६५ || २२.२६ || २५८.९८ |- | ६ || [[कल्याणपुर]] (४-६) || २,७६९ || ८.७४ || ३१६.८२ |- | ७ || [[कल्याणपुर]] (१-३) || ४,२५९ || ४.८४ || ८८०.०० |- | ८ || [[खोजपुर]] (५), [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] (९) र [[कल्याणपुर]] (७-९) || ५,६१७ || ७.५७ || ७४१.९९ |- | ९ || [[मैना सहश्रबाहु]] र [[इनर्वा फुलवरीया]] (९) || ५,६४० || ७.४७ || ७५५.०२ |- | १० || [[इनर्वा फुलवरीया]] (१–८) || ४,९४५ || ६.९८ || ७०८.४५ |- | ११ || [[बनौली]] || ६,३१४ || ७.८ || ८०९.४९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५२,७७८''' || '''९६.७८''' || '''५४५.३४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsaptari.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सप्तरी] {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] qr606f46hkkieo5izyhov94icjn13aj 0 102107 1352308 1342720 2026-04-23T11:30:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352308 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox song | name = लभ स्टोरी | cover = Taylor Swift - Love Story.png | alt = | type = एकल | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[फियरलेस (टेलर स्विफ्टको एल्बम)| #REDIRECT [[Target page name]] फियरलेस]] | released = १२ सेप्टेम्बर २००८ | format = {{hlist|सिडि एकल|डिजिटल डाउनलोड}} | recorded = मार्च २००८ | studio = ब्ल्याकबर्ड स्टुडियो<br />{{small|([[टेनेसी]])}} | venue = | genre = [[पप सङ्गीत|कन्ट्रि पप]] | length = ३:५७ | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | writer = टेलर स्विफ्ट | producer = {{hlist|[[नेथन चापमेन (रेकर्ड निर्माता)|नेथन चापमेन]]|टेलर स्विफ्ट}} | prev_title = [[चेन्ज (टेलर स्विफ्टको गीत)|चेन्ज]] | prev_year = २००८ | next_title = [[ह्वाइट हर्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|ह्वाइट हर्स]] | next_year = २००८ | misc = {{Extra album cover | header = वैकल्पिक | type = एकल | cover = Taylor Swift - Love Story (Alternate).png | border = yes | alt = | caption = अस्ट्रेलियाली एकल }} {{External music video|{{YouTube|8xg3vE8Ie_E|"लभ स्टोरी"}}}} }} "'''लभ स्टोरी'''"'''(नेपालीमा: मायाको कथा)''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]ले रचना र प्रस्तुति गरेको एक गीत हो। उनले यो गीत नेथन च्यापम्यानसँग मिलेर निर्माण गराएकी थिइन्। यस गीतलाई १२ सेप्टेम्बर २००८ मा [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] रेकर्डसद्वारा स्विफ्टको दोस्रो एल्बम [[फियरलेस (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|फियरलेस]]को पहिलो र एकल गीतको रूपमा सार्वजनिक गरेको थियो। स्विफ्टले यस गीतलाई आफ्नो प्रेम जीवन र प्रेम चाहनाको बारेमा वर्णन गर्दै लेखेकी हुन्। स्विफ्टले [[विलियम सेक्सपियर|विलियम शेक्सपियर]]द्वारा लेखिएको [[रोमियो र जुलिएट]]को कथाको आधारमा यो गीत रचना गरेकी हुन् भने उक्त कथा स्विफ्टका लागि प्रेरणको स्रोत बनेको थियो। रोमियो र जुलिएटको कथाको अन्त्यमा निरासाजनक समाप्ति भएता पनि स्विफ्टले उनको गीतमा सुखमय समाप्ति गरेकी छिन्। गीतको सार विशेष गरी जुलिएटको कथाको सन्दर्भमा रहेको छ। गीतले स्विफ्टको लेखन शैली र गीतको कथावस्तुका कारण विश्वव्यापी प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो। व्यावसायिक रूपमा गीतले निकै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने गीतको विश्वव्यापी ८० लाख प्रति बिक्री हुन सफल भएको थिए जसले गर्दा गीत विश्वको सबैभन्दा धेरै प्रति बिक्री भएका गीतहरूको सूचीमा पर्न सफल भएको थियो। यो गीत [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]मा [[बिलबोर्ड हट १००]]को शीर्ष चार सम्म आएको थियो भने [[संयुक्त अधिराज्य]]मै गीतका ६ मिलियन प्रतिहरू बिक्री भएको थियो, जुन स्विफ्टको सबैभन्दा धेरै बिक्री भएका गीतहरू मध्ये शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। यो गीत [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा सर्वाधिक बिक्री भएका एकलहरू मध्ये परेको थियो। यस एकल गीतलाई अमेरिकाको अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घले ८× प्ल्याटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा लभ स्टोरी [[अस्ट्रेलिया]]को आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल भयो, त्यसपछि सन् २०१४ मा स्विफ्टको [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] पनि एरिया चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो। एरिया यस गीतलाई ७× प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो। यो गीतको सन् २०१० सम्ममा ६.५ मिलियन प्रतिहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="IFPIlovestory">{{cite web|title=आइएफपीआइ डिजिटल सङ्गीत प्रतिवेदन २०१०|url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf|website=आइएफपीआइ डिजिटल सङ्गीत प्रतिवेदन २०१०|accessdate=२९ अक्टोबर २०१६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=2018-07-02 }}</ref> गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो ट्रे फेनज्वेद्वारा निर्देशन गरिएको थियो जसले पहिला पनि स्विफ्टा भिडियोमा निर्देशन गरेका थिए। यस गीतको साङ्गीतिक भिडियो अनुसार स्विफ्ट र मोडल जस्टिन गेस्टन एक विश्वविद्यालय क्याम्पसमा भेट हुन्छन् र उनीहरू दुवैले अघिल्लो युगको कल्पना गर्छन्। लभ स्टोरी गीतलाई विभिन्न प्रत्यक्ष प्रस्तुति र साङ्गीतिक कार्यक्रममा प्रचार प्रसार गरिएको थियो जसमा फियरलेस भ्रमण (सन् २००९-१०), स्पिक नाउ विश्व भ्रमण (२०११-२०१३), द रेड भ्रमण (२०१३-१४), १९८९ विश्व भ्रमण (२०१५) र रेपुटेसन रङ्गमञ्च भ्रमण (२०१८) रहेका छन्। लभ स्टोरी गीतलाई जो म्याकएल्ड्री र फरेभर र सिकेस्ट किड्स जस्ता कलाकारहरूले आफ्नै शैलीमा रेकर्ड गराएका छन्। ==लेखन र प्रेरणा== "लभ स्टोरी" गीतलाई स्विफ्टको दोस्रो एल्बम फियरलेसमा समायोजन गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylors-time-catching-up-with-taylor-swift-20100125|title=टेलर स्विफ्ट|date=January 25, 2010|accessdate=February 1, 2010|work=रेलिङ स्टोन|publisher=जेन वेनर|first=अस्टिन|last=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815205826/http://www.rollingstone.com/music/news/taylors-time-catching-up-with-taylor-swift-20100125 |date=August 15, 2012 }}</ref> स्विफ्टले "लभ स्टोरी" एक पुरुषका लागि लेखेकि हुन् जो उनको प्रेमी हैनन्। जब उनले एक पुरुषलाई उनको परिवार र साथीहरूसँग पेश गर्छिन्, कसैले पनि उक्त विषयमा चाख राख्दैन र उनको अवस्था एकदम जटिल थियो तर स्विफ्टलाई त्यसको बारेमा केही ध्यान थिएन।<ref name="time">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1893502,00.html|title=टेलर स्विफ्टसँगको अन्तरबार्ता|date=April 23, 2009|work=टाइम म्यागेजिन|publisher=टाइम्स बार्नर|accessdate=February 12, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531092027/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1893502,00.html |date=May 31, 2012 }}</ref> स्विफ्टले पनि आफ्नो कथालाई विलियम शेक्सपियरको रोमियो र जुलियटको कथासँग दाँज्ने प्रयत्न गरेकी थिइन्। उनले रोमियो र जुलियटको कथालाई अहिलेसम्मकै सबै राम्रो र उत्कृष्ट प्रेम सम्बन्ध भएको कथाको रूपमा वर्णन गरेकी थिइन्।<ref name="cutbycut">{{cite web|url=http://www.bigmachinerecords.com/taylorswift/index.cfm?id=110 |title=जानकारी |first=टेलर |last=स्विफ्ट |authorlink=टेलर स्विफ्ट |work=''बिग मेसिन'' |publisher=[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] |accessdate=March 12, 2010 |archivedate=July 27, 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rXkDwe4d?url=http://www.bigmachinerecords.com/taylorswift/index.cfm?id=110}}</ref> उनले आफ्नो मनपर्ने पात्रहरू लिइन् र अन्तत उनले रोमियो र जुलियटको कथाको अन्त्यमा निराश जनक समाप्ति भएता पनि स्विफ्टले उनको गीतमा सुखमय समाप्ति गरेकी छन्।<ref name="teenvogue">{{Cite web|url=http://www.teenvogue.com/industry/blogs/music/2008/11/taylor-swift-exclusive-interview-with-teen-vogue.html#ixzz1DoAERAPo|title=टेलर स्विफ्टको प्रतिक्रिया |first=लेघि|last=बेल्स|date=November 28, 2008|work=टिन भेगी|publisher=केन्डो नेट पब्लिकेसन्स|accessdate=February 12, 2011}}</ref> स्विफ्टले उक्त गीत आफ्नो व्यक्तिगत केठामा हुँदा लेखेकि थिइन् भने उनले करिब २० मिनेटमा पुरै गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="latimeswriting">{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2008/oct/26/entertainment/ca-swift26|title=उनले भविष्यको बारेमा लेखिरहेकी छन्|work=लस एन्जल्स टाइम्स|publisher=ट्रिबुन कम्पनी|first=रेन्डि|last=लुइज|date=October 26, 2008|accessdate=February 12, 2011}}</ref> स्विफ्ट र उनको प्रेमीको बीच सम्बन्ध जारी रहेको थियो तर त्यसपछि उनीहरू एकअर्कासँग लामो समय सम्म भेट नहुँदा र बारम्बार भेट हुन गाह्रो भएका कारण उनीहरू अलग भएका थिए।<ref name="cmtfairytale">{{cite web|url=http://www.cmt.com/news/country-music/1599049/taylor-swifts-fascination-with-fairy-tales-comes-through-on-new-album.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट|first=लेन्ड्सी|last=|date=November 10, 2008|work=सिएमटी न्युज|publisher=भियाकम|accessdate=February 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले लभ स्टोरीलाई एक रोमान्टिक गीतको रूपमा मनन गर्छिन तर उनको वास्तविक जीवनमा लभ स्टोरीको गीतको जस्तो सम्बन्धमा उनु छ‌ैनिन्। स्विफ्टका अनुसार यो गीत एक प्रेम सम्बन्धसँग जोडिएको छ र यस्तो सम्बन्धमा केही रहेमा उनीहरूले यस्तो सम्बन्धलाई लुकाएर राख्न उचित हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,gac_26063_5937926,00.html|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी|date=September 15, 2008|work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|publisher=स्क्रिप्स नेटवर्क|accessdate=February 12, 2011}}</ref> ==रेकर्डिङ== [[File:Taylor Swift - Fearless Tour - Austin 06.jpg|280px|thumb|left|फियरलेस भ्रमणमा स्विफ्ट लभ स्टोरीको प्रस्तुति दिँदै]] लभ स्टोरीको रेकर्डिङ मार्ट २००८ न्यासभिलको [[टेनेसी]] ब्ल्याक बर्ड स्टुडियोमा भएको थियो। रेकर्डिङको समयमा स्विफ्टले एभेन्ट इलेक्ट्रोनिक द्वरा निर्मित एभनटोन सिभी-१२ नामक एक [[माइक्रोफोन]] गीत रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref name="proaudio">{{Cite web|url=http://www.proaudioreview.com/article/21158|title=टेलर स्विफ्ट — लभ स्टोरी|first=किस्टोफर|last=वेल्स|date=March 17, 2009|work=प्रो अडियो रिभ्यु|publisher=द विक्स ग्रुप|accessdate=February 14, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219201559/http://proaudioreview.com/article/21158 |date=December 19, 2010 }}</ref> उक्त माइक्रोफेन एक स्टक पाइपको प्रयोग गरिएको थियो जसलाई एक कन्ट्रि गायक र रेकर्ड निर्माता रे केनेडि र नेथन चापमेनले पुन निर्माण गरेका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले उक्त माइक्रोफोन केनेडिसँग केही दिनका लागि ऋणमा ल्याएका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले यस भन्दा पहिला पनि धेरै माइक्रोफोनहरूको परीक्षण गरेका थिए तर उनले स्विफ्टको स्वरमा उपयुक्त हुने माइक्रोफोन भेटाएका थिएनन्। स्विफ्ट जब उनको पहिलो एल्बमको रेकर्डिङका लागि चापमेनको घर गइन् उनले उक्त माइक्रोफोन परीक्षण गरेकी थिइन्।<ref name="proaudio" /> "लभ स्टोरी" गीतको रेकर्डिङको क्रममा विषेश गरी गीतार, बेस ड्रम र किबोर्डहरूको प्रयोग गरिएको छ। ब्ल्याकबर्ड स्टुडियोका एक अडियो इन्जिनियर चाड कार्लसनले उक्त आवाजको सम्पादन गरेका थिए। जस्टिन निलबेङ्कले अडियोलाई समायोगन गरेका थिए। गीतलाई मेनस्ट्रिम एयरप्लेमा राख्ने काम चाममेनले गरेका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले उक्त अडियोलाई बेज्जो द्वरा हालिएको सङ्गीतलाई बन्द गर्दै त्यसलाई एक गीतारको सङ्गीतसँग फेरेका थिए।<ref name="proaudio" /> ==रचना== {{Listen |filename=Love Story.ogg.mp3 |title="लभ स्टोरी" (२००८) |description= |format=ओजीजी}} "लभ स्टोरी" एक कन्ट्रि पप गीत हो जसको लम्बाइ ३ मिनेट ५४ सेकेन्ड छ। यो सामान्य समयमा रेकर्ड गरिएको छ र प्रति मिनेट १२० बीट प्रति सेकेन्डको गतिमा चल्छ।<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r1436466|pure_url=yes}}|title=फियललेस – टेलर स्विफ्ट|work=अलम्युजिक|publisher=लोभि निगम|accessdate=August 28, 2010}}</ref> लभ स्टोरी गीत प्रथम पुरुषमा लेखिएको छ जसमा स्विफ्टले आँफुलाई रोमियो र जुलियटको कथामा जुलियटको भूमिकामा छिन् र रोमियो उनका प्रेमी हुन्। बीबीसीका फ्रेसर म्याकएल्पाइको अनुसार लभ स्टोरी एक कथा हो र उक्त कथाको स्विफ्ट एक वाचक हुन्।<ref name="sheet">{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट लभ स्टोरी|accessdate=April 16, 2010|work=''म्युजिक नोट्स''|publisher=अलफ्रिड पब्लिसिझ}}</ref> यस कथामा अन्तमा प्रेम सफल हुन्छ र उनीहरूको सुखमय भेट हुन्छ। गीतका अनुसार स्विफ्ट उनको प्रेमी रोमियोलाई कुर्छिन् र रोमियोले उनको चाहना रोमियोले उनलाई कतै एकान्त ठाउँमा लजान चहान्छन्।<ref name="mtvpreview">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649313/20101005/swift__taylor.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट'|first=|last=|date=October 5, 2010|work=एमटिभी न्युज|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=October 14, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007233438/http://www.mtv.com/news/articles/1649313/20101005/swift__taylor.jhtml |date=October 7, 2010 }}</ref> ==चार्ट प्रस्तुति== ===उत्तर अमेरिका=== गीत सार्वजनिक भएसँगै २७ सेप्टेम्बर २००८ मा गीत [[बिलबोर्ड हट १००]] चार्टको १७औँ स्थानमा आउँदै पहिलो पटक चार्ट प्रवेश गरेको थियो र गीतका ९७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/1044052/pink-notches-first-solo-hot-100-no-1|title=बिलबोर्ड हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=सेप्टेम्बर १८, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-10-18/canadian-hot-100|title=Canadian Hot 100 – Week of October 18, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011}}</ref> चार्ट प्रवेश गरेको अर्को हप्ता गीत बिलबोर्डको शीर्ष ५ मा आउँदै गीतले १५९,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/1043977/ti-back-atop-hot-100-kanye-debuts-high|title=बिलबोर्ड हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=सेप्टेम्बर २५, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref> गीत चार्टको शीर्ष दशमा दुई हप्तासम्म रहेता पनि सन् १८ अक्टोबर २००८ मा गीत १३औँ स्थानमा घटेको थियो र बिलबोर्ड शीर्ष बिसमा लगातार ११ हप्तासम्म रहन सफल भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/hot-100|title=बिलबोर्ड हट १००|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/genre/news/e3i8c5c235a0ac6e484e14361adf3906714|title=हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=डिसेम्बर २४, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-11-29/pop-songs?order=gainer|title=Pop Songs: week-ending November 29, 2008|date=November 29, 2008|work=Billboard.com|publisher=Billboard.com|accessdate=November 29, 2008}}</ref> गीत पछि पुन चार्टको शीर्ष दशमा उक्लिएको थियो भने ३ जनवरी २००९ मा गीत सात‌ौँ स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=Hot Country Songs: week-ending November 22, 2008 |date=November 22, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=November 22, 2008}}</ref> गीत पछि चार्टको चौँथो स्थानमा आउन सफल भएको थियोे। गीतका त्यसपछि पनि धेरै प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए भने गीत चार्टको इतिहासमा शीर्ष दशमा १४ हप्ता र पुरै चार्ट भरी ४९ हप्तासम्म स्थान बनाएको थियो।<ref name="achart.com">{{cite web|url=http://acharts.us/song/37722|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी – म्युजिक चार्ट|publisher=एचार्ट|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref> गीतले अमेरिकी रेकर्डिङ सङ्घबाट ८ पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रप्त गर्‍यो भने गीतको सन् २०११ सम्ममा ५० लाख प्रतिलिपीहरू बिक्री भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-10-18/country-songs|title=Hot Country Songs: week-ending October 18, 2008|date=October 18, 2008|work=Billboard.com|publisher=Billboard.com|accessdate=October 18, 2008}}</ref> गीतले स्विफ्टका गीतहरू मध्ये धेरै बिक्री भएको गीतको रूपमा स्थान बनायो र विश्व व्यापी रूपमा पनि गीत धेरै बिक्री भएको गीतको सूचीमा सूचीकृत भयो।<ref name="katystands">{{cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74369/week-ending-may-22-2011-songs-flooding-the-zone/ |title=लभ स्टोरी|first=पल|last=ग्रेन|date=मे २५, २०११|work=याहु! म्युजिक]]|publisher=याहु!|accessdate=फेब्रुअरी १२, २०११}}</ref> नोभेम्बर २०१७ का अनसार गीतले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा मात्र ६ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74350/chart-watch-extra-lady-a-makes-country-history/ |title=कन्ट्रि गीतहरू|first=पल|last=ग्रिन|date=अप्रिल ७, २०११|work=याहु! म्युजिक|publisher=याहु!|accessdate=अप्रिल ९, २०११}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/60011/chart-watch-extra-top-20-songs-in-digital-history/ |title=बिलबोर्ड टप २० चार्ट |first=पल |last=ग्रिन |date=अगस्ट ६, २०१० |work=याहु! म्युजिक |publisher=याहु! |accessdate=अक्टोबर २, २०१० |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100815211835/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/60011/chart-watch-extra-top-20-songs-in-digital-history |archivedate=अगस्ट १५, २०१०}}</ref><ref name="us sales">{{cite web|url = https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8046939/taylor-swift-career-album-song-sales-ask-billboard| title=टेलर स्विफ्टको बिलबोर्ड इतिहास |date=नोभेम्बर २६, २०१७ |accessdate = नोभेम्बर २६, २०१७ |first=ग्रे |last=ट्रस्ट}}</ref> "लभ स्टोरी" गीत बिलबोर्ड रेडियो सङ चार्टको पहिलो नम्बरमा आउन सफल भएको थियो। २७ सेप्टेम्बर २००८ बिलबोर्ड हट कन्ट्रि सङमा गीत २५औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2009-03-07/radio-songs|title=रेडियो सङ|date=मार्च ७, २००९|work=बिलबोर्ड डटकम|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=मार्च ७, २००९}}</ref> गीत अर्को हप्ता शीर्ष दशमा आयो भने चार्ट प्रवेश गरेको चौँथो हप्ता गीत शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो र साथसाथै उक्त गीत स्विफ्टको हट कन्ट्रि चार्टको शीर्ष स्थानमा आउने तेस्रो गीत बन्यो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/country-songs|title=हट कन्ट्रि सङ|date=अक्टोबर १८, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर १८, २००८}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=२२ नोभेम्बर २००८ चार्ट|date=नोभेम्बर २२, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=नोभेम्बर २२, २००८}}</ref> गीत चार्टको दुई हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रह्यो भने चार्टमा कुल १३ हप्ता सम्म चार्टमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=हट कन्ट्रि सङ - २२ नोभेम्बर २००८ |date=नोभेम्बर २२, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=नोभेम्बर २२, २००८}}</ref> २२ नोभेम्बर २००८ मा गीत बिलबोर्ड पप सङ चार्टको ३४औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीत चार्टमा प्रवेश गरेको १४ हप्ता पछि चार्ट शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-29/pop-songs?order=gainer|title=पप सङ: २९ नोभेम्बर २००८|date=नोभेम्बर २९, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=नोभेम्बर २९, २००८}}</ref> लभ स्टोरी गीत बिलबोर्ड वयस्क समकालीन चार्टमा पनि शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने बिलबोर्ड एडल्ट पप सङ चार्टमा तेस्रो स्थान र बिलबोर्ड ल्याटिन पप सङ चार्टमा ३५औँ स्थानमा आएको थियो। १८ अक्टोबर २००८ क्यानडा आधिकारिक चार्ट कम्पनी क्यानडेली हट १०० मा गीत ८८औँ स्थानमा पर्दै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीतले २९ नोभेम्बर २००९ मा क्यानडेली हट १०० मा चौँथो स्थानमा आएको थियो। गीत दश हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रहेको थियो भने चार्टमा गीत ५२ हप्ता सम्म अढिक रहन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/canadian-hot-100|title=क्यानडेली हट १०० – १८ अक्टोबर २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ६, २०११}}</ref> गीत क्यानडाको वार्सिक चार्टमा ८औँ स्थानमा पर्‍यो भने क्यानडामा गीतका १६०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री हुँदै गीतले दुई पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र पनि प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2009/canadian-hot-100?begin=11&order=position |title=२००९ को उत्कृष्ट |publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|date=}}</ref> === युरोप र ओसिनिया === लभ स्टोरी गीत युकेको आधिकारिक चार्ट कम्पनी युके एकल चार्टमा २८ फेब्रुअरी २००९ का दिन २२औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.chartstats.com/release.php?release=33958|title= टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=''चार्ट स्टार्ट''|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|accessdate=March 5, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12245 |title= टेलर स्विफ्ट |work=''चार्ट स्टार्ट'' |publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी |accessdate=March 5, 2011 |archiveurl=https://archive.is/20120630002034/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12245 |archivedate=June 30, 2012 }}</ref> चार्टमा प्रवेश गरेको अर्को हप्ता गीत शीर्ष दुईमा आउन सफल भयो भने तात्कालिक समयमा गीत चार्टको शीर्ष दुईमा आउने पहिलो गीत बनेको थियो भने त्यस केही वर्षपछि स्विफ्टका [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] र आइ न्यु यु वोर ट्रबल चार्टको शीर्ष दुई आएका थिए।<ref name="irish">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Taylor+Swift|title=टेलर स्विफ्ट|work=''आइरिस चार्ट''|publisher=आइरिस रेकर्डिङ चार्ट उद्योग|accessdate=March 6, 2011}}</ref> "लभ स्टोरी" चार्टमा सात हप्तासम्म शीर्ष दशमा रह्यो भने कुल गरी चार्टमा ३२ हप्ता सम्म चार्टमा रहेको थियो।<ref name="hungary">{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum |title=टप ४० एल्बम|work=महाज|publisher=Magyar Hanglemezkiadók Szövetsége |accessdate=June 18, 2010|language=हङ्गेरीयन}}</ref> गीतले ब्रिटिस्ट फोनोग्राफिक उद्योगबाट प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो भने संयुक्त अधिराज्यमा गीतका ६००,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''नर्वेजियन चार्ट''|publisher=भिजि- लिस्टा|accessdate=March 6, 2011}}</ref> त्यसैगरी २२ अक्टोबर २०१२ मा "लभ स्टोरी" एक पटक पुन युके एकल चार्टमा ५५औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="hungary"/> आयरल्यान्डमा गीत शीर्ष तीन सम्म पुगेको थियो भने युरो चार्ट हट १०० मा गीत शिर्ष दशमा पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/DMR2010.pdf|title=Digital Music Sales Around the World|work=IFPI.org|publisher=International Federation of the Phonographic Industry|date=January 21, 2010|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=July 2, 2018 }}</ref> त्यसैगरी गीत हङ्गेरीमा छैटौँ स्थानमा, नर्वेमा सातौँ स्थानमा र स्विडेनमा दशौँ स्थान सम्म आउन सफल भएको थियो।<ref name="norway">{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''नर्वेजियन चार्ट''|publisher=भिजि-लिस्टा|accessdate=March 6, 2011}}</ref> गीतले डेनमार्क, नेदरल्यान्डस्, फ्रान्स, जर्मनी र अन्य थुप्रै देशहरूका आधिकारिक चार्टहरूमा पनि स्थान बनाएको थियो।<ref name="sweden">{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''स्वीडिस चार्ट''|publisher=सर्वेजटपलिसज]|accessdate=March 6, 2011}}</ref> अस्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टमा गीत २५ जनवरी २००९ मा ३८औँ स्थानमा आउँद‌ै चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="aus">{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''एरिया चार्ट''|publisher=अस्ट्रेलिया रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|accessdate=March 6, 2011}}</ref> चार्ट प्रवेश गरेको दुई हप्ता पछि गीत एरिया चार्टको दोस्रो स्थानमा आएको थियो। ६ हप्ता सम्म दुई नम्बर हरेपछि २९ मार्च २००९ मा गीत चार्ट शीर्ष स्थानमा आएको थियो जुन स्विफ्टको एरिया चार्टमा पहिलो गीत बनेको थियो जसले शीर्ष स्थान समाएको थियो र त्यसको कहि वर्ष पहि स्विफ्टको सेक इट अफ चार्टमा शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Singles |work=RadioScope |publisher=Recording Industry Association of New Zealand |accessdate=March 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602125536/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |archivedate=June 2, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014104613/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |date=October 14, 2008 }}</ref> शीर्ष स्थानमा आएको अर्को हप्ता गीत एक स्थान तल झर्दै दुईमा आएको थियो। गीतले एरिया द्वरा ३ पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍यो भने अस्ट्रेलिया गीतका २१०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="nz">{{cite web|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''चार्टस्''|publisher=न्युजिल्यान्ड रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114202708/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s |date=November 14, 2011 }}</ref> २ फेब्रुअरी २००९ मा लभ स्टोरी न्युजिल्यान्डको आधिकारिक चार्टमा २९औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। ६ अप्रिल २००९ मा गीत चार्ट प्रवेश गरेको ९ हप्ता पछि शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref name="RIANZSingles">{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=प्लेटिनम प्रमाणपत्र |work=रिडियोस्कोप |publisher=न्युजिल्यान्ड रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |accessdate=March 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602125536/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |archivedate=June 2, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014104613/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |date=October 14, 2008 }}</ref> यस गीतलाई न्युजिल्यान्डको रेकर्डिङ उद्योग सङ्घका अनुसार प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्दै गीतका १५,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए। कुलमा लभ स्टोरीले ७.९ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/DMR2010.pdf|title=डिजिटल म्युजिक|work=''आइएफपीआइ''|publisher=आइएफपीआइ|date=January 21, 2010|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=July 2, 2018 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/chartbeat/480278/ask-billboard-taylor-swifts-career-sales|title= टेलर स्विफ्ट|website=बिलबोर्ड|accessdate=23 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1627833/eminem-best-selling-artist-decade.jhtml|title=एमीनम विश्वका सबै धेरै एल्बम बिक्री गर्ने कलाकार|website=एमटिभी|accessdate=23 December 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630145834/http://www.mtv.com/news/articles/1627833/eminem-best-selling-artist-decade.jhtml |date=30 June 2012 }}</ref> ==साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य== {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 |image1= |alt1= |caption1= |image2=Taylor Swift - Love Story music video 2.jpg |alt2= |caption2=लभ स्टोरीमा स्विफ्ट र जस्टिन गेस्टन}} आधिकारिक सङ्गीत श्रव्य दृश्य ट्रे फेनज्वे द्वारा निर्देशित गरिएको थियो जसले पहिले स्विफ्टका अन्य श्रव्य दृश्यहरूमा पनि निर्देशन गरेका छन्। दुवै पक्षबाट सन्तुलन विचार र कार्य गर्न सजिलो भएको हुँदा स्विफ्ट फेनज्वेसँग एक पटक फेरि काम गर्न निर्णय गरेकी थिइन्।<ref name="onset">{{cite episode|title=लभ स्टोरीको एक छायाङ्कनमा'|publisher=टेलर स्विफ्ट|network=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> स्विफ्टले यस श्रव्य दृश्य पहिलेनै एक छोटो श्रव्य दृश्यको रूपमा सार्वजनिक गर्न चाहन्थिन्। गीत लेख्ने क्रममा उनले यसलाई पहिलेको अवधिमा कल्पना गरिन् भने त्यसैको अनुसार विवरणहरू र केही साङ्केतिक शब्दहरूमा पनि गीत लेखेकी छन्। उनका अनुसार "लभ स्टोरी" एक सधैँ भरिका लागि रहिरहने नाट्य रुपरेखा जुन विषेश गरी १७००, १८००, वा २००८ मा हुन सक्छ भन्ने कुरामा उनले विश्वास राखेकि थिइन्। यस प्रकार उनले आफ्नो प्रेम रुचिको प्रदर्शनमा एक अनन्त गुणवत्ताको खोज गरेकि थिइन्।<ref name="cmtreplay">{{cite web|url=http://www.cmt.com/videos/misc/316863/video-replay-taylor-swift-love-story.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=कन्ट्रि म्युजिक टेलिभिजन|publisher=भियाकम|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> भिडियोको निर्माण हुनुभन्दा छ महिना अघि अग्रिममा स्विफ्टले आफ्नो साङ्गीतिक भिडियोमा योग्य अभिनेताको खोजीमा विभिन्न चलचित्रहरू हेर्न सुरु गरिन्। त्यसपछि न्यसभिल स्टारका एक प्रतिस्पर्धी जस्टिन गेस्टनको नायकको भूमिकामा खेल्ने प्रस्ताव जारी गरिएको थियो र स्विफ्टले उनको तस्वीर हेरेपछि गेस्टनलाई भिडियोमा नायकको रूपमा खेल्नका लागि योग्य ठहर गर्दै उनलाई चयन गरेकी थिइन्।<ref name="onsetwhitehorse">{{cite episode|title=ह्वाइट हर्सको एक छायाङ्कनमा|publisher=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> गेस्टनले स्विफ्टको सबै मागहरू पुर्ण गरेपछि स्विफ्टले उनलाई प्रिन्स चार्मिङ" १८०० मा जीवित हुन सक्छ को रूपमा वर्णन गरिन्। गेस्टन न्यासभिल स्टारको एक प्रतिस्पर्धा भएका कारण उनले भिडियोमा काम गर्न असमर्थ रहे तर उक्त प्रतिस्पर्धाबाट गेस्टन बाहिरिए पछि स्विफ्टले उनलाई तुरुन्तै भिडियोको छायाङ्कन गर्न बोलाएकी थिइन्।<ref name="latimesgaston">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/10/whos-that-romeo.html|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |first=रेन्डि|last=लुइज|date=October 16, 2008|work=लस एन्जल्स टाइम्स|publisher=ट्रिब्युन कम्पनी|accessdate=फेब्रुअरी १७, २०११}}</ref> स्विफ्टले गेस्टनको काम प्रति लगाव र काम गर्ने स‌ैलिको वर्णन गरेकी थिइन्। भिडियोको छायाङ्कनका लागि एक दरबार चयन गरिएको थियोे तर संयुक्त राज्य अमेरिकीका थुप्रै दरबार भएका कारण उनीहरूले उपयुक्त दरबारको खेजी गर्न सकि रहेका थिएनन् भने टोलीले छायाङ्कनका लागि युरोपमा कुनै एक दरबारको खोजी गर्ने भनेता पनि उनीहरूले [[टेनेसी]]मा रहेको गेन दरबारलाई भिडियोको लागि स्थान चयन गरेको थियो जुन संयुक्त राज्यको एरिङ्टन न्यासभिलमा अवस्थित छ भने उक्त दरबारको निर्माण सन् १९७३ मा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.gactv.com/gac/shows_spl/episode/0,,GAC_26200_59982,00.htm|title=छायाङ्कनमा टेलर स्विफ्ट|work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|publisher=स्क्रिप नेटवर्क इन्टरएक्टिभ|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०११}}</ref> भिडियोका लागि स्विफ्टले एक फरक किसिमको पोशाक लगाएकी थिइन् भने उक्त पोशाक स्विफ्टको निर्देशनमा सेन्डि स्पिकाले बनाएकी थिइन्। स्विफ्ट र स्पिकाले उक्त पोशाकको लागि भिडियो छायाङ्कन हुनु भन्दा दुई महिना अगाडि छलफल गरेका थिए। अगस्ट २००८ मा गीतको साङ्गीतिक भिडियो दुई दिन सम्म टेनेसीमा खिचिएको थियो। छायाङ्कनको पहिलो दिन बालकुनीको र मैदानको दृश्य खिचिएको थियो। छायाङ्कनका बेलामा कसैले वास्तविक सिडिका साट्टामा उच्च ध्वनि तरङ्ग भएको सिडि हालिदिएका कारण स्विफ्टले आफ्नो व्यक्तिगत आइपोड टोलीलाई हस्तान्तरण गर्दै वास्तविक गीत बजाउन आग्रह गरेकी थिइन्। अर्को दिन छायाङ्कनका बेलामा ढिला भएको हुँदा काम द्रुत गतिमा गरिएको थियो। एक झलकका लागि फेनज्वेले गेस्टन र स्विफ्टको बीच चुम्बनको सुझाव दिएका थिए तर स्विफ्टले उक्त सुझावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। अर्को दिन लेबनानको कम्बरल्यान्ड विश्वविद्यालयमा छायाङ्कन गरिएको थियो। उक्त भिडियोका लागि २० नर्तकहरू जुटाइएको थियो। भिडियोको सुरुमा स्विफ्ट एक कालो स्वेटर र जिन्समा आफुसँग केही पुस्तकहरूका साथ विश्वविद्यालयको परिसरमा देखिन्छिन् भने उनले रुखको फेदमा बस्दै पुस्तक पढिरहेको दृश्य देख्छिन।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmt.com/news/news-in-brief/1594680/taylor-swift-premiering-new-video-on-cmt.jhtml|title=टेलर स्विफ्टको नयाँ साङ्गीतिक भिडियो|date=सेप्टेम्बर १२, २००८|work=सिएमटी समाचार|publisher=भियाकम|date=फेब्रुअरी १६, २०११}}</ref> उनीहरू एक अर्को तिर अधि बढ्छन् भने जब उनीहरूको आँखा जुद्छ भिडियो १८औँ शताब्दीमा पुग्छ जहाँ स्विफ्ट एक महलको माथिल्लो तल्लाको बरन्डामा देखा पर्छिन्। त्यसपछि एक भेलामा दुई युवतीहरूसँग कुराकानी गरिरहँदा उनले स्विफ्टलाई देख्छन्। जेस्टन र स्विफ्ट त्यसपछि एक नाचमा संलग्न हुन्छन् र नाच सकिएपछि गेस्टनले स्विफ्टलाई बिस्तारै केही कुरा भन्छन्।<ref>{{Cite web|url=http://popwatch.ew.com/2008/09/17/taylor-swift-ju/|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी|first=मेन्डि|last=बेयर्ली|date=फेब्रुअरी १७, २०११|work=इन्टरटेन्मेन्ट विक्ली|publisher=टाइम वार्नर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205185640/http://popwatch.ew.com/2008/09/17/taylor-swift-ju/ |date=2011-12-05 }}</ref> त्यस दृश्य पछि स्विफ्ट रातमा एक लाल्टिन सहित हिड्छिन् जहाँ उनले गेस्टनलाई भेट्छिन् र उनीहरूले एक अर्कोको हात समात्छन् र एक घोडालाई केही खानका लागि दिन्छन् र त्यसपछि उनीहरू त्यहाँबाट दुई भिन्न बाटो तर्फ लाग्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?mediaId=5512&attachment=true|title=४४औँ वार्सिक एकेडेमी म्युजिक अवार्डका मनोनयनहरू|publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक|date=११ मार्च २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311073142/http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?mediaId=5512&attachment=true |date=2011-03-11 }}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?attachment=true&mediaId=6367|title=४४औँ वार्सिक एकेडेमी म्युजिक अवार्ड|publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक|accessdate=मार्च ११, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707080611/http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?attachment=true&mediaId=6367 |date=2011-07-07 }}</ref> अर्को दृश्यमा स्विफ्ट पुन एक पटक बरन्डामा बस्दै झ्यालबाट हेरिरहेकी हुन्छिन् र उनले टाढाबाट गेस्टन आफू तर्फ आएको देख्छिन् भने उनले गेस्टनलाई देख्ने बित्तिकै माथिल्लो तल्लाबाट तल झर्छिन् र उनीहरूको भेट महलको अगाडि हुन्छ भने उनीहरूले एक अर्कोको हात समाउँदा भिडियो नयाँ युगमा आइपुग्छ र गेस्टन बिस्तारै स्विफ्टको नजिक आउँछन् र एक अर्कोको आँखामा हेर्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/2009/nominees.jhtml|title=२००९ सिएमटी अवार्ड|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> भिडियोको अन्त्यमा विभिन्न पुराना दृश्यहरू सम्क्षपमा देखाइन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cma/2009/nominees.jhtml|title=२००९ सिएमटी अवार्ड विजेताहरू|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> यस साङ्गीतिक भिडियोले युट्युबमा ४५० मिलियन दर्शकको ध्यान आकर्षित गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/|title=२०१० एमवाइ एक्स अवार्ड|work=''एकवाइएक्स''|publisher=एमवाइएक्स|accessdate=मार्च ११, २०११}}</ref> ==पुरस्कार== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! संस्था ! पुरस्कार ! नतिजा ! सन्दर्भ |- ! scope="row" rowspan="9"| २००९ | एकेडेमी अफ द कन्ट्रि म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट श्रव्य दृश्य | {{nom}} | <ref>{{cite web|title=२००९ एसीएम पुरस्कार |url=http://www.cmt.com/acm-awards/2009/nominees.jhtml |publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक अवार्ड |accessdate=June 14, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629222532/http://www.cmt.com/acm-awards/2009/nominees.jhtml |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | rowspan=2| बिएमआइ कन्ट्रि अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - बिएमआइ अवार्ड |url=http://www.bmi.com/news/entry/kris_kristofferson_taylor_swift_bobby_pinson_and_more_honored_at_2009_bmi_c |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक इङ्क |accessdate=June 16, 2015 |date=November 11, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629172922/http://www.bmi.com/news/entry/kris_kristofferson_taylor_swift_bobby_pinson_and_more_honored_at_2009_bmi_c |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट प्रकाशक | {{won}} |- | कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य | {{won}} | <ref name="CMA World">{{cite web |url=http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/#achievement |title=सिएमए वर्ल्ड&nbsp;— |publisher=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201051132/http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/ |archivedate=February 1, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201051132/http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/#achievement |date=February 1, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| सिएमटी म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट महिला श्रव्य दृश्य | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/archives/2009.jhtml |title=सिएमटी म्युजिक पुरस्कार |publisher=सिएमटी |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329220129/http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/archives/2009.jhtml |archivedate=March 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट श्रव्य दृश्य | {{won}} |- | निकलोडिएन अस्ट्रेलियाली किड्स च्वाइस अवार्ड | उत्कृष्ट सङ्गीत | {{nom}} | <ref>{{cite web|last1=नोक्स |first1=डेभिड |title=२००९ किड च्वाइस अवार्ड |url=http://www.tvtonight.com.au/2009/09/2009-kids-choice-awards-nominees.html |publisher=टिभी टुनाइट |accessdate=June 23, 2015 |date=September 20, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630043636/http://www.tvtonight.com.au/2009/09/2009-kids-choice-awards-nominees.html |archivedate=June 30, 2015 |df= }}</ref> |- | पिपसल्स च्वाइस अवार्ड | मनपर्दो कन्ट्रि सङ्गीत | {{nom}} | <ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2008/11/10/nominations-announced-for-the-35th-annual-peoples-choice-awards-to-be-hosted-by-queen-latifah-jan-7-2009-on-the-cbs-television-network-29456/20081110cbs02/|title=पिपसल्स च्वाइस अवार्ड|publisher=द फुटन|accessdate=January 25, 2015|date=November 10, 2008}}</ref> |- | टिन च्वाइस अवार्ड | च्वाइस लभ सङ | {{nom}} | <ref>{{cite web|title=२००९ टिन च्वाइस अवार्ड |url=http://www.popsugar.com/entertainment/Winners-2009-Teen-Choice-Awards-3904879 |publisher=पप सुगर |accessdate=June 21, 2015 |date=August 9, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630060545/http://www.popsugar.com/entertainment/Winners-2009-Teen-Choice-Awards-3904879 |archivedate=June 30, 2015 |df= }}</ref><br /><ref>{{cite news|title=२००९ टिन च्वाइस अवार्डका मनोनयनहरू |url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2009/06/teen-choice-awards-2009-nominees.html |accessdate=June 21, 2015 |work=लस एन्जलस टाइम्स |date=June 15, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FL37oECa?url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2009/06/teen-choice-awards-2009-nominees.html |archivedate=March 23, 2013 |df= }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="10"| २०१० | एपीआरए अवार्ड (अस्ट्रेलिया) | इन्टरनेसनल वर्क अफ द इअर | {{nom}} |<ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |title=एपीआरए २०१० अवार्ड |work=द सिड्नी मर्निङ |accessdate=January 25, 2015 |date=May 25, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160208234126/http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |archivedate=February 8, 2016 |df= }}</ref> |- | एमवाइएक्स सङ्गीत अवार्ड | फेभरेट इन्टरनेसनल भिडियो | {{won}} | <ref>{{cite web |url=http://www.myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |title=२०१० एमवाइएक्स अवार्ड |publisher=एमवाइएक्स |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119153121/http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |archivedate=January 19, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119153121/http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |date=January 19, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| बिएमआइ पप अवार्ड | अवार्ड-विनिङ सङ्स | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/pop_placeholder |title=बिएमआइ म्युजिक अवार्ड |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक अवार्ड |accessdate=January 25, 2015 |date=May 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629175813/http://www.bmi.com/news/entry/pop_placeholder |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{won}} |} ==प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू== [[File:Taylor Swift - Fearless Tour - Jacksonville 01.jpg|170px|thumb|right|सन् २०१० मा स्विफ्ट लभ स्टोरीको प्रस्तुति दिँदै]] संयुक्त राज्यमा पहिलो र विज्ञापन गर्नका लागि स्विफ्टले सन् २००८ को अन्तिम र सन् २००९ को सुरुवातमा गुड मर्निङ अमेरिका, द लेट शो विथ डेभिड लेटरमेन र द इलेन डिजेनेरेसको कार्यक्रममा गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://countrymusic.about.com/b/2008/11/06/taylor-swift-body-by-milk.htm|title=टेलर स्विफ्ट|date=November 6, 2008|work=''अवाउट टाइम्स''|publisher=द न्यु योर्क टाइम्स|accessdate=May 31, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707074922/http://countrymusic.about.com/b/2008/11/06/taylor-swift-body-by-milk.htm |date=July 7, 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.acountry.com/music/2008_cma_awards_performers/|title=२००८ सिएमटी अवार्ड|work=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड|publisher=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन|accessdate=March 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले सन् २००८ को कन्ट्रि म्युजिक अवार्डमा अङ्ग्रेजी साङ्गीतिक समूह डेफ लिपर्डसँग पनि गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.walmart.com/catalog/product.do?product_id=11081246|title=सिएमटी - टेलर स्विफ्ट |work=''वालमार्ट''|publisher=वाल-मार्ट|accessdate=January 3, 2010}}</ref> साथै स्विफ्टले स्याटर्‍डे नाइट लाइभमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.bigmachinerecords.com/index.cfm?id=33&archiveYear=2008#|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918054644/http://bigmachinerecords.com/index.cfm?id=33&archiveYear=२००८yes|archive-date=September 18, 2010|title=सन् २००८ टेलर स्विफ्ट|work=''बिग मेसिन रेकर्ड्स''|publisher=बिग मेसिन रेकर्ड्स|accessdate=May 31, 2010}}</ref> सन् २००९ को संयुक्त अधिराज्यका दुई टेलिभिजन कार्यक्रममा लुज वुमेन र जोल्स हल्यान्डमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/videos/studio-330-sessions/taylor-swift/422332/love-story.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=April 17, 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.cmt.com/2009-01-12/taylor-swift-shouldve-had-more-banjo-on-saturday-night-live/|title=स्याटर्‍डे नाइट लाइभमा स्विफ्ट|first=एलिसन|last=|date=January 12, 2009|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118232543/http://blog.cmt.com/2009-01-12/taylor-swift-shouldve-had-more-banjo-on-saturday-night-live/ |date=January 18, 2009 }}</ref> स्विफ्टले अन्य कार्यक्रमहरू जस्तै २००९ सिएमए म्युजिक फेस्टिभल, द २००९ भि फेस्टिभल, डान्सिङ विथ द स्टार र द लेट शो विथ डेभिड लेटरमेनमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://video.aol.com/video-detail/taylor-swiftvideo-message-wishing-loose-women-happy-10th-birthday/2390066713/?icid=VIDURVENT09|title=टेलर स्विफ्टको एक सन्देश|work=एओएल|publisher=टाइम वार्नर|accessdate=March 11, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/later/artists/taylorswift/|title=टेलर स्विफ्ट|work=बिबिसी अनलाइन|publisher=बिबिसी|accessdate=March 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले उनको प्रथम साङ्गीतिक कार्यक्रमका सबै स्थानहरूमा "लभ स्टोरी"को प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन् जुन अप्रिल २००९ देखि जुन २०१० सम्म विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |title=टेलर स्विफ्ट |date=June 15, 2009 |work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि |publisher=स्क्रिप्स नेटवर्क |accessdate=April 17, 2010 |archiveurl=https://archive.is/20121205000354/http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |archivedate=December 5, 2012 |df= }}</ref> उक्त कार्यक्रमहरूमा विभिन्न नर्तकहरू सामेल थिए भने उनीहरू सबैले भिन्न खालका पोशाक लगाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |title=टेलर स्विफ्ट |date=June 15, 2009 |work=अमेरिका |publisher=नेटवर्क |accessdate=April 17, 2010 |archiveurl=https://archive.is/20121205000354/http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |archivedate=December 5, 2012 |df= }}</ref> कार्यक्रममा स्विफ्ट मञ्चको तल्लो भागबाट देखा परिन् भने उनले गीतको अन्त्य तिर उनी नर्तकहरूले उनलाई चारै तिरबाट घेरे र उनीहरूले नर्तकहरू दायाँ-बायाँ लागेपछि स्विफ्ट विवहामा लगाउने सेतो पोशाकको साथ देखा पर्दै कार्यक्रम टुङ्गाएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/pictures/taylor-swift-on-dancing-with-the-stars/1625083/4357838/photo.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट डान्सिङ विथ द स्टार|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> न्यु योर्क टाइम्सका जोन्स पर्लेसले स्विफ्टले दर्शकहरूलाई आशावादी सोचको साथ २७ अगस्ट २००९ मा न्यु योर्क सहरको मेडिसन स्क्वायर गार्डनमा गीतहरूको प्रस्तुति दिने जानकारी गराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.vevo.com/watch/taylor-swift/love-story-live-on-letterman/USCJY1003822|title=लभ स्टोरीको प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=भिभो|publisher=युनिभर्सल म्युजिक कम्पनी|accessdate=March 13, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.miaminewtimes.com/crossfade/2010/03/concert_review_taylor_swift_bankatlantic_center_march_7.php|title=स्विफ्टको साङ्गीतिक अवार्ड|first=रिड|last=फिसर|date=March 8, 2010|work=मायामी न्यु टाइम्स|publisher=भिलेज भ्युज|accessdate=March 13, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304210547/http://blogs.miaminewtimes.com/crossfade/2010/03/concert_review_taylor_swift_bankatlantic_center_march_7.php |date=March 4, 2011 }}</ref> क्यानडा टोरन्टोमा एयर क्यानाडा सेन्टरमा २२ मे २०१० को एक साङ्गीतिक कार्यक्रमको समीक्षा गर्दै टोरन्टो सनका जेन स्टेभेन्सनले बताए कि त्यो क्षण उनको लागि इच्छा गरेजस्तो थियो।<ref name="newsok">{{cite web|url=http://blog.newsok.com/bamsblog/2010/04/01/concert-review-taylor-swift-at-oklahoma-citys-ford-center/ |archive-url=https://archive.is/20120707153507/http://blog.newsok.com/bamsblog/2010/04/01/concert-review-taylor-swift-at-oklahoma-citys-ford-center/ yes |archive-date=July 7, 2012 |title=फियरलेस - स्विफ्टको प्रत्यक्ष प्रस्तुति |first=ब्रान्डि |last=म्याकडनल्स |date=April 1, 2010 |work=द ओख्लाहामा |publisher=ओख्लाहामा पब्लिसिङ कम्पनी |accessdate=May 21, 2010 }}</ref><ref name="nytimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/08/29/arts/music/29swift.html?_r=1|title=स्विफ्टको प्रस्तुति|first=जोन|last=पर्लस्|date=August 28, 2009|work=द न्यु योर्क टाइम्स|publisher=द न्यु योर्क टाइम्स कम्पनी|accessdate=March 13, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/jane_stevenson/2010/05/21/14044456.html|title=स्विफ्टको साङ्गीतिक कार्यक्रम|first=जेन|last=स्टिभनसन|date=May 22, 2010|work=द टोरन्टो सन|publisher=सन मिडिया|accessdate=June 24, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525104350/http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/jane_stevenson/2010/05/21/14044456.html |date=May 25, 2010 }}</ref> स्विफ्टको स्पिक नाउ विश्व भ्रमणको (सन् २०२१) अन्तिक कार्यक्रममा स्विफ्टले लभ स्टोरी गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुती दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.side2.no/musikk/anmeldelser/article3107487.ece|title=La Spektrum for sine føtter: Sjelden har vi sett en artist være så rå på å nå fansen som Taylor Swift|trans-title=टेलर स्विफ्ट|work=साइड २|publisher=|accessdate=March 13, 2011|language=नर्वेजियन}}</ref> उक्त प्रस्तुतिमा स्विफ्टले सेतो पोशाकमा सझिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=लेन्क्स|first=श्याम|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://idolator.com/7411482/taylor-swift-40-principales-love-story-we-are-never-ever-getting-back-together|work=आइडोलेटर|accessdate=January 26, 2013|date=January 25, 2013}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160113115635/http://www.idolator.com/7411482/taylor-swift-40-principales-love-story-we-are-never-ever-getting-back-together |date=January 13, 2016 }}</ref> २५ जनवरी २०१३ स्पेनको लस प्रिमस ४० प्रन्सिपल्समा स्विफ्टले लभ स्टोरी र त्यसपछि वि आर नेभर एभर गेटिङ ब्याक टुगेदर गीतको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6259021/taylor-swift-iheartradio-festival-performance-shake-it-off|title=टेलर स्विफ्टको प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू|work=बिलबोर्ड|date=September 20, 2014|first=जेसन|last=लिपसल्ट|accessdate=September 20, 2014}}</ref> स्विफ्टले सन् २०१४ आइहर्ट अवार्ड कार्यक्रममा पनि "लभ स्टोरी" गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन् भने स्विफ्टले १९८९ विश्व भ्रमणमा पनि उक्त गीतको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite news|last1=रिचार्डस्|first1=क्रिस|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/the-precocious-country-teen-singer-is-gone-grown-up-taylor-swift-rules-pop/2015/07/13/6a28711a-29a4-11e5-a250-42bd812efc09_story.html|accessdate=2016-02-21|date=14 July 2015|work=द वासिङ्टन पोस्ट}}</ref> मे २०१८ का अनुसार स्विफ्टको छैटौँ एल्बम रेपुटेसनको विश्व भ्रमणमा स्विफ्टले [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] र यु बिलङ विथ मी गीत सँगसँगै "लभ स्टोरी"को प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref name="rolling stone rep tour">{{cite web |last1=सेफिल्ड |first1=रब |title=रब सेफिल्ड : रेपुटेसन विश्व भ्रमण |url=https://www.rollingstone.com/music/music-live-reviews/why-taylor-swifts-reputation-tour-is-her-finest-yet-628294/ |website=रोलिङ स्टोन |accessdate=12 September 2018 |date=9 May 2018}}</ref> ==आवरण संस्करण र मिडिया उपयोग== अमेरिकी पप पङ्क साङ्गीतिक समूह ''फरेभर द सिकेस्ट किड्स''ले उनीहरूको पहिलो एल्बम अन्डरडग अल्मा मेटर (सन् २००८)का लागि स्विफ्टको लभ स्टोरी गीतको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r1606060/|pure_url=yes}}|title=अन्डरडग अल्मा मेटर|work=अल म्युजिक|publisher=रोभि सङ्घ|accessdate=March 5, 2011}}</ref> अङ्ग्रेजी गायक जो म्याकइल्ड्रि (छैटौँ संयुक्त अधिराज्य प्रतिभा प्रस्तुति प्रतिस्पर्धा द एक्स फ्याकटरका विजेता)ले स्विफ्टको लभ स्टोरी गीतलाई एक्स फ्याकटर २०१० को विश्व भ्रमणमा प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="thesun">{{Cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2855246/Review-of-first-night-of-X-Factor-Tour-in-Liverpool.html|title=एक्स फ्याक्टरल विश्व भ्रमण|first=गोर्डन|last=स्मार्ट|date=February 16, 2010|work=द सन (संयुक्त अधिराज्य)|publisher=न्यु इन्टरनेसनल|accessdate=March 6, 2011}}</ref> लभ स्टोरी गीत सन् २०१० मा सार्वजनिक भएको ''लेटर टु जुलियट'' नामम एक हाँस्यव्यङ्ग्य चलचित्रमा पनि समावेश गरेएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.post-gazette.com/pg/10134/1058010-120.stm|title='लेटर टु जुलियट'|first=बार्बरा|last=भिन्सेरी|date=May 14, 2010|work=पिट्सबर्ग|publisher=ब्लक कम्युनिकेसन|accessdate=August 15, 2011}}</ref> यस गीतलाई स्काई टेल अंश नामक एक साङ्गीतिक समूहले पनि आफ्नै सैलिमा प्रस्तुत गरेको छ।<ref>{{cite web|title=हर्ट अफ डिक्सी म्युजिक|url=http://www.cwtv.com/music/hart-of-dixie/season-1/episode-101|website=सिएमटिभि डटकम|publisher=द सिडब्ल्यू|accessdate=October 10, 2011|date=September 2011}}</ref> ==ट्र्याक विवरणतालिका== {{col-begin}} {{col-2}} *'''सिडि एकल / डिजिटल डाउनलोड''' #"लभ स्टोरी" – ३:५७ *'''पप मिक्स डिजिटल डाउनलोड'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/love-story-pop-mix-single/id300719058|title=लभ स्टोरी (पप मिक्स) – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स स्टोर|date=January 6, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(पप मिक्स)}} – ३:५३ *'''युएस सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small|(युएस पप मिक्स)}} – ३:५३ #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} *'''एयसएस / इयु सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो रिमिक्स)}} – ३:११ *'''युके सिडि एकल'''<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B001R4KK26|title=लभ स्टोरी: टेलर स्विफ्ट|work=''अमेजन''|publisher=अमेजन डटकम|accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"ब्युटिफुल आइज" – २:५६ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो रिमिक्स)}} – ३:११ *'''युके डिजिटल डाउनलोड रिमिक्स'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/album/love-story-remix-bundle-single/id304341615|title=लभ स्टोरी (रिमिक्स) – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स एकल|date=February 27, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=2012-04-08}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिमिक्स)}} – ५:५८ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ५:२८ {{col-2}} *'''युके स्ट्रिप्ड एकल'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/album/love-story-stripped-single/id305408371|title=लभ स्टोरी – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स स्टोर|date=February 6, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=2012-04-08}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(स्ट्रिप्ड)}} – ३:४२ *'''जिइआर सिडि एकल'''<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.de/dp/B001T188FS|title=लभ स्टोरी: टेलर स्विफ्ट|work=''अमेजन''|publisher=अमेजन डटकम |accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"ब्युटिफुल आइज" – २:५६ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो मिक्स)}} – ३:११ #"लभ स्टोरी" {{small|(सङ्गीत भिडियो)}} – ३:५४ *'''द रिमिक्स मेक्सी-सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिमिक्स)}} – ५:५९ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिडियो मिक्स)}} – ३:११ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डब)}} – ५:३८ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ५:२९ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ३:४२ #"लभ स्टोरी" {{small|(एल्बम संस्करण)}} – ३:५७ {{col-end}} == सङ्गीत तालिका == === साप्ताहि तालिका === {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !align="center"|तालिका (सन् २००८–०९) !align="center"|शीर्ष<br />स्थान |- {{singlechart|Australia|१|artist=Taylor Swift|song=Love Story|accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Austria|३०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Flanders Tip|४|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Wallonia|३९|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Canada|४|artist=Taylor Swift|accessdate=January 12, 2012 |refname=canada|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadaac|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadachrtop40|४|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadacountry|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadahotac|३|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा|चेक गणतन्त्र}} (रादियो उत्कृष्ट १००)<ref>{{cite web|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=146692&sec=661e047e7b62b80dbd58543b62432bc8|title=Love Story – Radio Top100 Oficiální|work=IFPIcr.cz|publisher=International Federation of the Phonographic Industry|accessdate=March 6, 2011}}</ref> |align="center"|४ |- {{singlechart|Denmark|१६|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- !scope="row"|युरोप (युरोचार्ट उत्कृष्ट १०० एकल) | style="text-align:center;"|१० |- {{singlechart|France|१४|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Germany2|२२|artist=Taylor Swift|song=Love Story|songid=512769|accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा चिन्ह|हंगेरी}} [[हङ्गेरी]] (मखाज) | style="text-align:center;"|६ |- {{singlechart|Ireland2|३|artist=Taylor Swift|song=Love Story|accessdate=January 23, 2020|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा|जापान}} (जापान उत्कृष्ट १००) | style="text-align:center;"|३ |- {{singlechart|Dutch100|१३|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|New Zealand|३|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Norway|७|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Slovakia|१३|artist=Taylor Swift|song=Love Story|year=2009|week=15|rowheader=true}} |- {{singlechart|Spain|४७|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Sweden|१०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Swiss|५०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardhot100|४|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardadultcontemporary|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|३|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcountrysongs|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardlatinpopsongs|३५|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardpopsongs|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |} ===वर्ष-समाप्ति तालिका=== {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !scope="col"| तालिका (सन् २००८) !scope="col"| स्थान |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2008/hot-100-songs|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2008 – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|८१ |- !scope="row"|{{USA}} उत्कृष्ट देशी सङ्गीत (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2008/hot-country-songs|title=Year End Charts – Hot Country Songs – Issue Date: 2008|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=August 15, 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/6082mXn9J?url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2008/hot-country-songs|archivedate=July 12, 2011}}</ref> |align="center"|५५ |} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !scope="col"| तालिका (सन् २००९) !scope="col"| स्थान |- !scope="row"|{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=http://aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2009.htm|title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Singles 2009|work=ARIA.com.au|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=March 13, 2010}}</ref> |align="center"|३ |- !scope="row"|{{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref name="Nielsen Business Media, Inc" /> |align="center"|८ |- !scope="row"|{{झण्डा|जापान}} (जापान हट १००)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2009/billboard-japan-hot-100-songs|title=Year End Charts – Japan Hot 100|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=June 15, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007103502/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2009/billboard-japan-hot-100-songs|archivedate=October 7, 2012}}</ref> |align="center"|५४ |- !scope="row"|{{झण्डा|न्युजिल्यान्ड}} (रिन्ज)<ref>{{cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_annual.asp |title=RIANZ Annual Top 50 Singles Chart 2008 (see "2009 – Singles") |work=RIANZ.org.nz |publisher=Recording Industry Association of New Zealand |accessdate=March 13, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915190126/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_annual.asp |archivedate=September 15, 2008 }}</ref> |align="center"|१३ |- !scope="row"|{{झण्डा|स्विडेन}} (सर्भेजटपलिसन)<ref>{{cite web |url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |title=Årslista Singlar&nbsp;– År 2009 |publisher=Swedish Recording Industry Association |accessdate=August 8, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719010043/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |archivedate=July 19, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719010043/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |date=July 19, 2011 }}</ref> |align="center"|४७ |- !scope="row"|{{UK}} (आधिकारिक सङ्गीत तालिका)<ref>{{cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusYE2009.pdf|title=UK Year-end Songs 2009|publisher=The Official Charts Company|work=[[ChartsPlus]]|pages=5|accessdate=June 14, 2010}}</ref> |align="center"|२९ |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-100-songs|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2009 – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|५ |- !scope="row"|{{USA}} वयस्क समकालीन (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Adult Contemporary Songs: Page 1|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-adult-contemporary-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|२ |- !scope="row"|{{USA}} वयस्क उत्कृष्ट ४० (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Adult Pop Songs: Page 1|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-adult-pop-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|११ |- !scope="row"|{{USA}} मुख्यधाराप्रवाह उत्कृष्ट ४० (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Pop Songs: 2009 Year-End Charts|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-pop-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|८ |- !scope="row"|{{USA}} रेडियो सङ्गीत (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-radio-songs?begin=11&order=position |title=The Best of 2009: The Year in Music | work=Billboard| accessdate=September 17, 2015}}</ref> |align="center"|१ |} ===दशक-समाप्ति तालिका=== {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! तालिका (२०००–०९) ! स्थान |- !scope="row"| {{AUS}} (एरिया)<ref name="decadeend">{{cite web|url=http://www.news.com.au/entertainment/music/delta-goodrems-talents-top-the-charts/story-e6frfn09-1225816830674 |title=Delta Goodrem's talents top the charts |publisher=New Limited |work=The Daily Telegraph (Sydney) |date=January 7, 2010 |accessdate=July 29, 2010 |first=Kathy |last=McCabe |archiveurl=https://www.webcitation.org/5mephEecf?url=http://www.news.com.au/entertainment/music/delta-goodrems-talents-top-the-charts/story-e6frfn09-1225816830674 |archivedate=January 9, 2010 }}</ref> |align="center"|१० |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100?chartDate=2008-10-18#/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=71&order=position|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2000s – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|७३ |- |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm |title=एरिया चार्ट तालिका |publisher=एरिया चार्ट|date=}}</ref> | ७× प्लेटिनम [[चित्र:Septuple platinum record icon.svg|30px|center]] | + ४९०,००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा)<ref>{{cite web |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Love+Story%20Taylor+Swift |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=म्युजिक क्यानडा|date=}}</ref> | २× प्लेटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | + १६०००० |- | {{झण्डा|डेनमार्क}} (आइएफपीआइ डेनमार्क)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.dk/certificeringer-0 |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी (प्रमाणपत्र) |publisher=आइएफपीआइ डेनमार्क|date=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | + ७,५०० |- | {{NZ}} (आरएमएनजेट)<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=प्लेटिना रेकर्डस् |publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=६ मार्च २०११}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + १५,००० |- | {{UK}} (बिपिआइ)<ref>{{cite web |url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=ब्रिटिस्ट फोनोग्राफिक उद्योग |date= }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |date=2018-10-21 }}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + ६४८,३७० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=Love+Story#search_section |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=आरआइएए|date=}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + १,०००,००० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=Love+Story#search_section |title=लभ स्टोरी |publisher=आरआइएए|date=}}</ref> | ८× प्लेटिनम [[File:Octuple platinum record icon.svg|30px|center]] | + ८,०००,००० |- |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.vevo.com/watch/taylor-swift/love-story/USCJY0803276 भिभोमा टेलर स्विफ्टको "लभ स्टोरी"] * [http://taylorswift.com/releases#release-2822 टेलर स्विफ्टको आधिकारिक वेबसाइटमा गीतको शब्द] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211085648/http://taylorswift.com/releases#release-2822 |date=2012-12-11 }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{टेलर स्विफ्टका गीतहरू}} [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] [[श्रेणी:रिपब्लिक रेकर्ड्सका एकलहरू]] maectfaoqdyjzx6d6ich8y28sb2pxil 0 102757 1352199 1337769 2026-04-22T14:25:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352199 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = इन्ड गेम | type = एकल | cover = | caption = | artist = [[टेलर स्विफ्ट]], [[एड सिरन]] र [[फ्युचर (र्‍यापर)|फ्युचर]] | album = [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बा)|रेपुटेसन]] | released = १४ नोभेम्बर २०१७ | genre = [[समकालीन आर एण्ड बी|आर एण्ड बी]]<ref name="rs">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/taylor-swift-reputation-sheffield-review-most-intimate-lp-w511359|title=टेलर स्विफ्टको रेपुटेसन एल्बम|author=रब सेफिल्ड|work=रोलिङ स्टोन|date=१० नोभेम्बर २०१७|accessdate=९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | format = {{hlist|डिजिटल डाउनलोड|स्ट्रिमिङ मिडिया}} | recorded = | studio = एमएक्सएम स्टुडियो <br />([[स्टकहोम]], [[स्विडेन]])<br>सेस्मिक एक्टिभिटिज स्टुडियो <br /><br>ट्रि साउन्ड स्टुडियो <br />(एट्लान्टा, [[जर्जिया (संयुक्त राज्य)|जर्जिया]]) | venue = | length = {{duration|m=4|s=04}} | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | writer = {{hlist|[[टेलर स्विफ्ट]]|[[म्याक्स मार्टिन]]|[[सेलब्याक (रेकर्ड निर्माता)|सेलब्याक]]|[[एड सिरन]]|[[फ्युचर (र्‍यापर)|फ्युचर]]}} | producer = {{hlist|म्याक्स मार्टिन|सेलब्याक}} | chronology = [[टेलर स्विफ्ट]] | prev_title = [[...रेडि फर इट?]] | prev_year = २०१७ | next_title= [[न्यु इयर्स डे (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यु इयर्स डे]] | next_year = २०१७ | misc = {{Extra chronology | artist = [[एड सिरन]] | type = एकल | prev_title = [[बाओ मी]] | prev_year = २०१७ | title = इन्ड गेम | year = २०१७ | next_title = [[पर्फेक्ट (एड सिरनको गीत)|पर्फेक्ट]] | next_year = २०१७ }}{{Extra chronology | artist = [[फ्युचर (र्‍यापर)|फ्युचर]] | type = एकल | prev_title = रियल थिङ | prev_year = २०१७ | title = इन्ड गेम | year = २०१७ | next_title = पिटक वाटर<ref>{{cite web|title=भविष्यमा आउने ४० गीतहरू|url=https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|website=अल एक्सेस|accessdate=जनवरी १८, २०१८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212060245/https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|archivedate=डिसेम्बर १२, २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023213344/https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases |date=2017-10-23 }}</ref> | next_year = २०१७ }} {{External music video|{{YouTube|dfnCAmr569k|"इन्ड गेम"}} }}}} "'''इन्ड गेम'''" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार टेलर स्विफ्ट, बेलायती गायक एड सिरन र अमेरिकी र्‍यापर फ्युचरको गीत हो जुन स्विफ्टको छैटौँ स्टुडियो एल्बम [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]]का लागि रेकर्ड गराइएको थियो। यस गीतलाई चर्चित रेकर्ड निर्माता सेलब्याक र म्याक्स मार्टिनले लेखेका हुन् जुन पहिलोपटक १४ नोभेम्बर २०१७ मा फ्रान्सेली समकालीन पप रेडियो चर्टमा एल्बमको तेस्रो एकलको रूपमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Fra">{{cite web |title= टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र।फ्युचरको इन्ड गेम|url=http://www.aficia.info/actualite-musique/taylor-swift-propose-end-game-aux-radios-francaises-titre-partage-ed-sheeran-future/131857 |publisher=अफिका |accessdate=नोभेम्बर १७, २०१७ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114224915/http://www.aficia.info/actualite-musique/taylor-swift-propose-end-game-aux-radios-francaises-titre-partage-ed-sheeran-future/131857 |archivedate=नोभेम्बर १७, २०१७}}</ref> यस गीतलाई पछि २६ जनवरी २०१८ मा संयुक्त अधिराज्यको समकालीन हिट रेडियो चार्टमा पनि सार्वजनिक गरिएको थियो। ==पदोन्नति र सार्वजनिक== टेलर स्विफ्टको छैटौँ स्टुडियो एल्बम रेपुटेसनको सार्वजनिक हुने हप्ता १४ नोभेम्बर २०१७ का दिन "इन्ड गेम" गीत पहिलोपटक फ्रान्सको सङ्गीत चार्ट समकालीन हिट रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। ११ जनवरी २०१८ मा स्विफ्टले "इन्ड गेम" गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो त्यहि दिनको मध्यरातमा सार्वजनिक हुने घोषणा गरेकी थिइन्। पछि २६ जनवरी २०२८ मा यस गीतलाई संयुक्त अधिराज्यको समकालीन हिट रेडियो चार्टमा सार्वजनिक गरिएको थियो। ==लेखन र रचना== [[File:Shellback2015.jpg|thumb|left|upright|सेलब्याक यस गीतका उप लेखक हुन्।]] "इन्ड गेम" गीतलाई टेलर स्विफ्ट, म्याक्स मार्टिन र।सेलब्याकले लेखेका हुन् भने यस गीतलाई मार्टिन र सेलब्याकले निर्माण गरेका हुन्। य‍स गीतको लम्बाई ४ मिनेट ४ सेकेन्ड छ र यो गीत १५९ बिट प्रति मिनेटले चलेको छ।<ref>https://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?</ref> साङ्गीतिक रूपले यो गीत समकालीन आर र बी बर्णमा पर्छ।<ref>https://www.popsongprofessor.com/blog/2017/11/10/what-does-end-game-feat-ed-sheeran-and-future-by-taylor-swift-mean</ref> ==सङ्गीत भिडियो== सन् २०१७ डिसेम्बरको अन्त्य तिर [[एड सिरन]]ले "इन्ड गेम" गीतको आधिकारिक भिडियो सार्वजनिक हुने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.etonline.com/taylor-swift-and-ed-sheeran-are-bff-goals-while-performing-end-game-jingle-ball-watch-92028|title=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचरको इन्ड गेम|last=|first=लिज|work=इट अनलाइन|date=December 2, 2017|access-date=December 3, 2017}}</ref> १० जनवरी २०१८ मा स्विफ्टले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल अनुप्रयोग "द स्विफ्ट लाइफ" मा जनवरी १२ का दिन यस सङ्गीतको आधिकारिक भिडियो गुड मर्निङ अमेरिका नामक एक टेलिभिजन कार्यक्रम मार्फत सार्वजनिक गरिने घोषणा गरेकी थिइन्। उनले यस भिडियोका केही तस्वीरहरू सामाजिक सञ्जालमा राखेकी थिइन्। त्यसको एक दिन पछि स्विफ्टले आफ्नो आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल खाताहरू मार्फत उक्त भिडियोको सानो अंश पनि उध्वभरण गरेकी थिइन्। १२ जनवरी २०१८ का दिन यस गीतको आधिकारिक भिडियो स्विफ्टको भिभो खाता मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। यस भिडियोका निर्देशक जोसेफ केन हुन् भने उनले निर्देशन गरेको भिडियोहरू मध्ये यो १७अौँ भिडियो थियो। यस भिडियोहरू देश विदेशका विभिन्न स्थानहरूमा कैद गरिएको छ जसमा फ्लोरिडाको मायामी, जापानको टोकियो र लण्डन समावेश गरिएका छन्। मायामीमा देखाइएको झलकमा [[फ्युचर (र्‍यापर)|फ्युचर]]ले एक गाडि चलाइरहेका हुन्छन् जसको कुल मूल्य ५००,००० अमेरिक डलर रहेको छ। लण्डनको एक स्थानमा देखाइएको दृश्यमा स्विफ्ट एक मनोरञ्जन केन्द्रमा बसेकी हुन्छन् र त्यसपछि एक दृश्यमा स्विफ्टले जापानको टोकियोमा मोटरसाइकल चलाइरहेको देखाइन्छ।<ref>{{cite news|url=http://www.clevver.com/taylor-swift-end-game-music-video-snakes/|title=टेलर स्विफ्टको इन्ड गेम|last=|first=अलेकजेन्डर|work=क्लेभर|date=January 12, 2018|access-date=January 15, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115224813/http://www.clevver.com/taylor-swift-end-game-music-video-snakes/ |date=January 15, 2018 }}</ref> यस भिडियोले युट्युबमा सार्वजनिक भएको पहिलो २४ घण्टामा १४.४ मिलियन अवलोकन पाएको थियो। जनवरी २०१९ का अनुसार यस भिडियोलाई युट्युबमा १९० मिलियन पटक अवलोकन गरिएको छ। ===सार=== ==चार्ट प्रस्तुति== संयुक्त राज्य अमेरिकाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी [[बिलबोर्ड हट १००]]मा गीत ९ डिसेम्बर २०१७ का दिन बलियो डिजिटल बिक्रीका कारण शीर्ष ८६अौँ आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2017-12-09|title=बिलबोर्ड हट १०० (९ डिसेम्बर २०१७)|work=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate=December 29, 2017}}</ref> चार्टमा प्रवेश गरेको अर्को हप्ता यस गीत ३ स्थान सक्लिँदै ८३अौँ स्थानमा आएको थियो भने त्यसको अर्को हप्ता गीत एकैचोटि ३६अौँ स्थानमा आएको थियो जुन स्विफ्टको बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शीर्ष ५० मा पर्ने व्यक्तिगत ५५अौँ गीत बनेको थियो। त्यसपछिको अर्को दुई हप्ता पछि गीत १८अौँ स्थानमा आउँन सफल हुँदै रेपुटेसन एल्बमका गीतहरू मध्ये शीर्ष २० मा पर्ने तेस्रो गीत बनेको थियो। त्यसको अर्को हप्ता गीत ३०अौँ स्थानमा घटेको थियो।<ref name="Hot 100 peak">{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095345/camila-cabello-havana-young-thug-hot-100-number-1|title=बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष स्थानमा कमिला कबेओको हवाना गीत|work=बिलबोर्ड|last=ट्रस्ट|first=ग्रे|date=January 22, 2018|accessdate=January 23, 2018}}</ref> यस गीतले बिलबोर्ड मेनस्ट्रिम चार्टमा शीर्ष १०, वयस्क टप ४० मा शीर्ष १६ मा र रिदमिक सङमा शीर्ष २५ मा आउन सफल भएको थियो। क्यानडाको आधिकारिक चार्ट क्यानडेली हट १०० मा यस गीत ५३अौँ स्थानमा आएको थियो तर गीतको आधिकारिक भिडियो सार्वजनिक भएसँगै गीत शीर्ष ११अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो। यस गीतले युएस मेनस्ट्रिमिङ टप ४० मा शीर्ष १७ मा आउन सफल भएको थियो। अस्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टमा मा गीत ३८अौँ स्थानमा आउँद‌ चार्ट प्रवेश गरेको थियो भने गीत ३६अौँ स्थान सम्म पुगेको थियो। संयुक्त अधिराज्यको आधिकारिक चार्ट कम्पनीमा यस गीत ८७अौँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो भने पछि यो गीत ४९अौँ स्थान सम्म पुग्न सफल भएको थियो। ==चार्ट== ===साप्ताहि चार्ट=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| चार्ट (२०१७–१८) ! scope="col"| शीर्ष<br /> स्थान |- {{singlechart|Australia|३६|artist=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर|song=इन्ड गेम|rowheader=true|accessdate=२७ जनवरी २०१८}} |- {{singlechart|Flanders Dance|८|artist=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर|song=इन्ड गेम|rowheader=true|accessdate=१७ फेब्रुअरी २०१८}} |- {{singlechart|Flanders|१९|artist=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर|song=इन्ड गेम|rowheader=true|accessdate=१७ फेब्रुअरी २०१८}} |- {{singlechart|Canada|११|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=January 23, 2018}} |- {{singlechart|Billboardcanadachrtop40|१७|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=२३ जनवरी २०१८}} |- {{singlechart|Billboardcanadahotac|३०|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=२३ जनवरी २०१८}} |- ! scope="row"|{{झण्डा|कोलम्बिया}} (नेसनल रिपोर्ट)<ref>{{cite web|url=http://www.national-report.com/top-colombia/#tab-1|title=टप १००० गीत – ०२/०३/२०१८|publisher=नेसनल रिपोर्ट|accessdate=March 12, 2018}}</ref> | ८४ |- ! scope="row"| {{झण्डा|कोस्टारिका}} (मनिटर ल्याटिनो)<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Costa%20Rica/General/20180312|publisher=मनिटर ल्याटिनो|accessdate=April 9, 2018|title=टप २० कोस्टारिका |language=स्पेनी|date=१२ मार्च २०१८}}</ref> | ६ |- {{singlechart|Czechdigital|६३|year=2018|week=3|rowheader=true|accessdate=January 24, 2018}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|डोमिनिकन गणतन्त्र}} (मनिटर ल्याटिनो)<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/RD/Anglo/20180212|publisher=मोनिटर ल्याटिनो|accessdate=April 9, 2018|title=टप २० एङ्ग्लो डोमिनिकान गणतन्त्र|language=स्पेनी|date=१८ फेब्रुअरी २०१८}}</ref> | ९ |- ! scope="row"| {{झण्डा|एल साल्भादोर}} (मोनिटर ल्याटिनो)<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/El%20Salvador/General/20180219|publisher=मोनिटर ल्याटिनो|accessdate=९ फेब्रुअरी २०१८|title=टप २० एल साल्भादोर|language=स्पेनी|date=१९ फेब्रुअरी २०१८}}</ref> | १४ |- {{singlechart|France|१३० |artist=artist=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर|rowheader=true|accessdate|song=इन्ड गेम|rowheader=true|accessdate=२८ जनवरी २०१८}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|आयरल्यान्ड}} (आइआरएमए)<ref>{{cite web|url=http://irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Singles|title=आरआइएमए एकल चार्ट|publisher=आइरिस रेकर्ड सङ्घ|accessdate=२० जनवरी २०१८}}</ref> | ६८ |- ! scope="row"| {{झण्डा|इजरायल}} (मिडिया फरेस्ट)<ref name="israelcharts">{{cite web |url=http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/#/international_tab3 |title=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर – इन्ड गेम |publisher=मिडिया फरेस्ट |accessdate=२७ जनवरी २०१८ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910082455/http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/#/international_tab3 |date=2017-09-10 }}</ref> | २ |- ! scope="row"| {{झण्डा|न्युजिल्यान्ड}} (आरएमएनजेट)<ref name="NZ December 8">{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4433|title=एनजेट एकल चार्ट|publisher=रेकर्डेड म्युजिक एनजेट|date=११ डिसेम्बर २०१७|accessdate=२१ डिसेम्बर २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918054621/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4433 |date=2018-09-18 }}</ref> | २ |- ! scope="row"| {{झण्डा|निकाराग्वा}} (मनिटर ल्याटिनो)<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Nicaragua/General/20180115|title=निकाराग्वा प्रशासन|language=स्पेनी|publisher=मनिटर ल्याटिनो|accessdate=May 9, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180509185513/http://charts.monitorlatino.com/top20/Nicaragua/General/20180115|archivedate=May 9, 2018}}</ref> | १७ |- {{singlechart|Philippines|८४|date=january-8|rowheader=true|accessdate=January 9, 2018}} |- {{singlechart|Poland|५२|chartid=2615|year=2018|rowheader=true|accessdate=March 5, 2018}} |- {{singlechart|Portugal|८१|artist=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर|song=इन्ड गेम|rowheader=true|accessdate=January 30, 2018}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|रोमानिया}} (एयरप्ले १००)<ref>{{cite news|url=https://www.unsitedemuzica.ro/topuri/Top-Airplay-100-Post-Malone-still-rocks-in-fruntea-clasamentului-p4448|title=टप एयरप्ले १००|language=रोमानी|author=Arvunescu, Victor|date=February 19, 2018|accessdate=February 19, 2018|publisher=Un site de muzică|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219201926/https://www.unsitedemuzica.ro/topuri/Top-Airplay-100-Post-Malone-still-rocks-in-fruntea-clasamentului-p4448|archivedate=February 19, 2018}}</ref> | ८४ |- {{singlechart|Scotland|५४|date=20180209|rowheader=true|accessdate=February 10, 2018}} |- {{singlechart|Slovakdigital|६४|year=2018|week=3|rowheader=true|accessdate=January 24, 2018}} |- {{singlechart|UK|४९|date=20180119|rowheader=true|accessdate=January 20, 2018}} |- {{singlechart|Billboardhot100|१८|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=January 23, 2018}} |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|१३|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=February 13, 2018}} |- {{singlechart|Billboarddanceairplay|१८|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=February 12, 2018}} |- {{singlechart|Billboardpopsongs|१०|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=January 16, 2018}} |- {{singlechart|Billboardrhythmic|२५|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=December 28, 2017}} |} ===वर्ष समाप्ति चार्ट=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| चार्ट (२०१८) ! scope="col"| स्थान |- ! scope="row"| {{झण्डा|एल साल्भादोर}} (मनिटर ल्याटिनो)<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top100/anual/2018/El%20Salvador/general|title=टप १००- एल साल्भादेर |language=स्पेनी|accessdate=December 3, 2018|publisher=मोनिटर ल्याटिनो}}</ref> | ७७ |- ! scope="row"| {{USA}} युएस मेनस्ट्रिम ४० (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/pop-songs|title=पप सङ्गीत – २०१८ वर्ष समाप्ति|work=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate=December 5, 2018}}</ref> | ४६ |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|५०|artist=टेलर स्विफ्ट||rowheader=true|accessdate=2018-12-04|refname="YearEndAP"}} |} ==प्रमाणपत्र== {|class="wikitable sortable" ! देश ! प्रमाणपत्र ! कम्पनी |- | {{AUS}} (एरिया) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|20px|right]]<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/SinglesAccreds2018.htm|title=आधिकारिक एरिया चार्टमा इन्ड गेम गीतको इतिहास |publisher=अस्ट्रेलिया सङ्गीत रेकर्ड सङ्घ|language=अङ्ग्रेजी|date=२० अक्टोबर २०१८}}</ref> | ७०,००० |- | {{झण्डा|ब्राजिल}} (प्रो म्युजिक ब्राजिल) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|20px|right]] <ref>{{cite web|url=http://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=Taylor+Swift&tmidia=SINGLE|language=पोर्चुगल|title=टेलर स्विफ्ट - इन्ड गेम|publisher=प्रो म्युजिक ब्राजिल|date=११ अप्रिल २०१८}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | २०,००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|20px|right]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=End+Game+%28Feat.+Ed+Sheeran+%26+Future%29%20Taylor+Swift|title=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर - इन्ड गेम |publisher=म्युजिक क्यानडा|date=‎ ३० जनवरी २०१८}}</ref> | ८०,००० |- | {{USA}} (आरआइएए) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|20px|right]] <ref>{{cite web|language=en|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=End+Game#search_section|title=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र फ्युचर - इन्ड गेम|publisher=अमेरिक रेकर्ड उद्योग सङ्घ|date=१३ जुलाई २०१८}}</ref> | १,०००,००० |- |} ==सार्वजनिक इतिहास== {|class="wikitable sortable" ! देश ! मिति ! ढाँचा ! लेबल |- | {{झण्डा|फ्रान्स}}<ref>{{cite web|language=फ्रान्सेली|url=http://www.aficia.info/actualite-musique/taylor-swift-propose-end-game-aux-radios-francaises-titre-partage-ed-sheeran-future/131857|title=टेलर स्विफ्ट, एड सिरन र।फ्युचरको इन्ड गेम|publisher=अफिसिया|date=१४ नोभेम्बर २०१७|date=१६ डिसेम्बर २०१७}}</ref> | १४ नोभेम्बर २०१७ | rowspan="4" | रेडियो ''मेनस्ट्रिम'' | rowspan="2" | [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://web.archive.org/web/20171223125448/http://www.radio1.gr/newmusic/new-usa-singles/|title=नयाँ अमेरिकी एकल गीत|publisher=रेडियो १|date=१६ डिसेम्बर २०१७}}</ref> | ३ डिसेम्बर २०१७ |- | {{NLD}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://web.archive.org/web/20180203175108/https://www.top40.nl/releases-single-releases|title=एकल सार्वजनिकहरू|publisher=टप ४०|date=३ फेब्रुअरी २०१८}}</ref> | १३ जनवरी २०१८ | [[युनिभर्सल म्युजिक]] |- | {{UK}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://web.archive.org/web/20180129091056/http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist|title=बीबीसी – रेडियो १|publisher= बीबीसी रेडियो|date=३० जनवरी २०१८}}</ref> | २६ जनवरी २०१८ | [[भर्जिन इएमआइ रेकर्डस्|भर्जिन इएमआइ]] |- |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [https://www.azlyrics.com/lyrics/taylorswift/endgame.html "इन्ड गम" गीतको सार] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] 9im8iyw80i8t1sddm2r6wt4b90tdeg7 0 104188 1352190 1215783 2026-04-22T13:05:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352190 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | image = Football logo of 8th national game Nepal.jpeg | size = 250px | country = {{NEP}} | dates = २०७५ चैतदेखि-२०७६ वैशाख ७६ सम्म | num_teams = ११ टिम | confederations = | venues = २ | cities = २ सहरहरू | champion_other = | matches = | goals = | attendance = | updated = | prevseason     = [[सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३|'''२०७३''']] | nextseason     = [[नवौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७७ मा फुटबल|'''२०७७''']] }} '''आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा फुटबल''' एक [[नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद]]मा आयोजना गरिने फुटबल प्रतियोगिता हो । भने यो प्रतियोगिता राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताको समेत एक संस्करण हो । यो प्रतियोगितामा तीन विभागीय टोली, सात प्रदेश तथा एउटा एनआरएन नेपाल टोलीको सहभागीता रहेको थियो । यस प्रतियोगितामा पुरुष तर्फको स्वर्ण पदक [[नेपाली सेना क्लब]]ले जितेको थियो भने महिला तर्फको स्वर्ण भने [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]]ले जितेको थियो<ref>[https://setopati.com/sports/football/179356 पुरुष फुटवलको उपाधि आर्मीलाई (सेतोपाटी संवाददाता दाङ), २०७६ वैशाख ११]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://annapurnapost.com/news/125848 महिला फुटबलको उपाधि एपिएफलाई (annapurnapost.com) वैशाख ११, २०७६]</ref> ==खेल स्थलहरू== {| class="wikitable" !प्रतियोगिता !रङ्गशाला |- |पुरुष फुटबल |[[नेपालगन्ज रङ्गशला]] |- |महिला फुटबल |बेलझुण्डी रङगशाल |} ==सहभागी टिमहरू== *प्रदेश नम्बर १ *प्रदेश नम्बर २ *प्रदेश नम्बर ३ *[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ मा गण्डकी प्रदेश|गण्डकी प्रदेश]] *प्रदेश नम्बर ५ *प्रदेश नम्बर ६ *प्रदेश नम्बर ७ *नेपाल पुलिस क्लब *नेपाल आर्मी क्लब *एपीएफ क्लब *एनआरएन ==पुरुष फुटबल== {{Main|आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ को पुरूष फुटबल}} ;पदक तालिका {| class="wikitable" ! [[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] ! [[Image:Med 2.png|15px|alt=|link=]] ! [[Image:Med 3.png|15px|alt=|link=]] |- |- |[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा एपीएफ क्लब|एपीएफ]] |[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाली सेना क्लब|नेपाली सेना]] |[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाल प्रहरी क्लब|नेपाल प्रहरी]] |} ==महिला फुटबल== {{Main|आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ को महिला फुटबल}} ;पदक तालिका {| class="wikitable" ! [[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] ! [[Image:Med 2.png|15px|alt=|link=]] ! [[Image:Med 3.png|15px|alt=|link=]] |- |- |[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा एपीएफ क्लब|एपीएफ]] |[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाली सेना क्लब|नेपाली सेना]] |[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाल प्रहरी क्लब|नेपाल प्रहरी]] |} ==पदक तालिका== {| {{RankedMedalTable|team=टिम|class=wikitable sortable}} |- |१. |[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाली सेना क्लब|नेपाली सेना]] |१ |१ |० |२ |- |२. ||[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा एपीएफ क्लब|एपीएफ]] |१ |० |१ |२ |- |३. |[[ आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६ मा नेपाल प्रहरी क्लब|नेपाल प्रहरी]] |० |१ |१ |२ |} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यसुत्रहरू== {{आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५}} [[श्रेणी:नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदमा फुटबल]] [[श्रेणी:आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५]] pju89hyfssai9jcpum0y81o2nc7h1nb 0 107382 1352195 1308528 2026-04-22T13:57:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352195 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = आयुष्मान जोशी | image = Ayushman DS Joshi.jpg | alt = | caption = | birth_name = आयुष्मान देशराज जोशी | birth_date = {{birth date and age|1993|12|17|df=yes}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | other_names = | occupation = | years_active = २०१२- अहिले सम्म | known_for = चलचित्रहरू | notable_works = | spouse = [[प्रियङ्का कार्की|प्रियंका कार्की]] }} '''आयुष्मान जोशी''' एक नेपाली [[अभिनेता]] र मोडल हुन्।<ref name=cool>{{cite web|url=http://coolpokharacity.com/nepali-actor-model-vj-ayushman-desraj-shrestha-joshi/|publisher=coolpokharacity.com|author=|date=June 5, 2016|accessdate=August 29, 2016|title=Nepali Actor /Model /VJ Ayushman Desraj Shrestha Joshi}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820062542/http://coolpokharacity.com/nepali-actor-model-vj-ayushman-desraj-shrestha-joshi/ |date=August 20, 2016 }}</ref> उनले सन् २०१४बाट मोडलिङ सुरु गरेका थिए र सन् २०१६ मा '[[चपली हाईट २]]'बाट चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरे। ==प्रारम्भिक जीवन== आयुष्मान जोशी रविना देशराज श्रेष्ठ जोशी र भावेन जोशीका छोरा हुन्।<ref name=cool/> == प्रसिद्ध चलचित्रहरू == * [[चङ्गा चेट]] * सानो मन<ref>https://www.onlinekhabar.com/2019/06/774048</ref> * प्रेम दिवस<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5KTve9TswLg</ref> * कथा काठमाडौँ<ref>https://www.setopati.com/art/art-activity/164911 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030055113/https://www.setopati.com/art/art-activity/164911 |date=2019-10-30 }}</ref> ==विवाद== सन् २०२० मा [[ड ड्यानिस गर्ल (चलचित्र)|ड ड्यानिस गर्ल]] चलचित्रको तस्वीर छायांकन सम्बन्धी आयुष्मान जोशी विवादमा परेका थिए । ड ड्यानिस गर्लको नेपाली संस्करण बनाएको दाबि गर्दै सामाजिक संजालमा तस्वीर पोस्ट गरेका आयुष्मान र उनको टोलीलाई [[पारद्वेषिता|पारद्वेषी]] भएको आरोप लागेको थियो । उक्त परियोजनामा संलग्न व्यक्तिहरूले [[पारलैङ्गिक व्यक्ति]]हरूलाई अप-प्रतिनिधित्व गरेको र पारलैङ्गिक महिलाहरूलाई 'पुरुषबाट महिला भएका' जस्ता अपमानजक टिप्पणी दिएर पारलैङ्गिक व्यक्तिहरू बारे व्यापक भ्रमलाई अझै टेवा पुर्याएको भनि विवाद सृजना भएको थियो । उक्त तस्वीर छायांकनको साता सामाजिक संजाल ट्विटरमा #DanishGirlIsAWoman भनि ह्यासट्यागको लहर र व्यापक विरोध समेत चर्किएको थियो । <ref>{{cite web | url=https://queermedianp.home.blog/2020/09/01/nepali-artist-recreation-of-the-danish-girl-sparks-debate-over-misgendering/ | title=Nepali artist recreation of the Danish Girl sparks debate over misgendering | publisher=थिथि काइ - नेपाली क्वयेर मिडिया | archiveurl=https://archive.vn/UyK2u | archivedate=4 Dec 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201041211/https://queermedianp.home.blog/2020/09/01/nepali-artist-recreation-of-the-danish-girl-sparks-debate-over-misgendering/ |date=1 December 2020 }}</ref> <ref>{{cite web | url=https://queermedianp.home.blog/2020/09/01/danishgirlisawoman-trends-in-nepal-sparking-discussion-over-queer-representation/ | title=#Danishgirlisawoman trends in Nepal sparking discussion over queer representation | publisher=थिथि काइ - नेपाली क्वयेर मिडिया | archiveurl=https://archive.vn/IbiHN | archivedate=1 Dec 2020 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पुरुष मोडलहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] nmu6iu8euasc9n3iiuk9es9e7kvtefh 0 108329 1352267 1235720 2026-04-22T23:47:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352267 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ''दोहा न्युज'' | favicon = | logo = चित्र:दोहा न्युजको लोगो.png | logo_size = 160px | screenshot = | caption = | url = [http://dohanews.co आधिकारिक वेबसाइट] | commercial = | registration = | owner = | author = सविना खत्री <br> ओमर छत्रीवाला | editor = | launch_date = मार्च २००९<ref>{{cite web|url=http://dohaheat.libsyn.com/episode-28-doha-news|title=Episode 28 Doha News (podcast)|publisher=दोहाहिट|date=21 July 2014|accessdate=16 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216121916/http://dohaheat.libsyn.com/episode-28-doha-news |date=16 February 2015 }}</ref> | current_status = चालू | type = [[ब्लग]] | alexa = }} '''दोहा न्यूज''' एक अनलाइन समाचार ब्लग हो जुन मार्च २००९ मा दुई अमेरिकी पत्रकार शबिना खत्री र उमर चत्रिवालाले सुरु गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://freedomforumdiversity.org/ask-the-recruiter/2012/05/29/qatar-fire-crowd-sourced-doha-new/|title=American Journalists’ Site Breaks News of Tragic Fire in Qatar|publisher=|date=29 May 2012|accessdate=16 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://archive.is/20150216111618/http://freedomforumdiversity.org/ask-the-recruiter/2012/05/29/qatar-fire-crowd-sourced-doha-new/|archivedate=16 February 2015}}</ref> यो [[कतार]]मा आधारित छ र यसले पाठकहरूलाई घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचारहरूको दैनिक रूपमा प्रदान गर्दछ। यसले कतारमा भिलागियो मलमा लागेको आगोका बारेमा समाचार प्रदान गर्ने पहिलो समाचार पत्र भएका कारण यसले मे २०१२ मा यसले व्यापक लोकप्रियता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://thepeninsulaqatar.com/news/qatar/195895/new-media-trumps-the-traditional|title=New media trumps the traditional|publisher=द पेनिन्सुला कतार|date=29 May 2012|accessdate=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218140527/http://thepeninsulaqatar.com/news/qatar/195895/new-media-trumps-the-traditional|archive-date=18 February 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218140527/http://thepeninsulaqatar.com/news/qatar/195895/new-media-trumps-the-traditional |date=18 February 2015 }}</ref> == विकास इतिहास == [[File:ShabinaKhatri.jpg|thumb|दोहा न्यूजकी संस्थापक शबिना खत्री, आफ्नो ब्लगिङ साथ अनुभवको बारेमा प्रस्तुत गर्दै]] मार्च २००९ मा, शबिना खत्रीले [[ट्विटर|टुइटर]]मा दोहा न्यूजको खाता सृजना गरेकी थिइन् <ref name="dc4mf1">{{cite web|url=http://www.dc4mf.org/en/content/doha-news-and-growth-online-media-qatar|title=Doha News and the growth of online media in Qatar|publisher=दोहा सेन्टर फर मिडिया फ्रिडम|date=21 February 2013|accessdate=16 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216123739/http://www.dc4mf.org/en/content/doha-news-and-growth-online-media-qatar |date=16 February 2015 }}</ref> त्यसपछि उनी र उनका श्रीमान् ओमर चत्रीवाला एक छुट्टै स्वतन्त्र वेबसाइट सुरू गरेका थिए। यो कतारमा स्थापित एक पहिलो अङ्कीय समाचार पत्रिका पनि हो। यसको उद्देश्य एक सञ्चार माध्यम मञ्चको सृजना गर्नु हो जसमा श्रोताहरूलाई सञ्चार माध्यमको परम्परागत रूप भन्दा फरक तरिकाले समाचार तथा पल पलको खबर प्रदान गर्नु हो।<ref name="dc4mf1"/> दोहा न्यूजले विवादास्पद स्थानीय घटनाहरूको प्रसारण कारण चाँडै नै लोकप्रियता बढाएको थियो जुन सरकारले सञ्चालन गरेको कुनैपनि सञ्चार माध्यमहरूमा उल्लेख गरिएको थिएन। यसको उल्लेखनीय उदाहरण सन् २०१२ को भिलागियो मलमा लागेको आगलागीमा १९ व्यक्तिको मृत्यु भएको समाचारमा यसले आफ्नो संलग्नना व्यक्त गरेको थियो। यसले अग्नि पीडितको पहिचान जस्ता प्रमाणित तथ्याङ्क र तथ्यहरू प्राप्त गर्न र जारी गर्न सफल भएको थियो, जबकि अन्य अनलाइन सञ्चार माध्यम धेरै प्रकारहरूले अप्रमाणित सामग्रीहरूको समाचार बनाएका थिए।<ref name="dc4mf1"/> यसले घटनाको दौरान आगन्तुकहरूमा ठूलो वृद्धि हासिल गरेको थियो जसमन एक दिनमा १०,००० आगन्तुकबाट बढेर १०,००,००० पुगेका थिए। यसको विपरित, परम्परागत सञ्चार माध्यमहरूले यसको घटनाको ढिलो र कम प्रसारणका लागि आलोचना खेपेका थिए।<ref>{{cite book|title=Arab Media in a Turbulent World|url=https://books.google.com/books?id=Djm7AwAAQBAJ|publisher=द पेनिन्सुला पब्लिसिङ|year=2013|page=280}}</ref> [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा बसोबास गर्ने कतार निवासी मार्टे डलेल्भको बलात्कार र अभियोगमा केन्द्रित समाचारहरू वेबसाइटले प्रकाशित गरेर अर्को संवेदनशील विषयको पहिचान गरेको थियो। यो स्थानीय सञ्चार माध्यमहरूमा उल्लेख गरिएको थिएन, तर दोहा न्यूजले यस मुद्दामा एक समाचार लेख प्रकाशित गरेपछि न्यु योर्क टाइम्स जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाशनहरूमा पनि यो समाचार देखा परेको थियो।<ref name="dona">{{cite book|last=Hickey|first=Dona|title=Identity and Leadership in Virtual Communities: Establishing Credibility and Influence (Advances in Social Networking and Online Communities)|url=https://books.google.com/books?id=Gv2WBQAAQBAJ|publisher=आइजिआई ग्लोबल|year=2014|page=243|isbn=978-1466651500}}</ref> त्यस्तै अक्टोबर २०१३ मा लरेन प्याटरसनको हत्याको बारेमा समाचार प्रकाशन गर्ने यो सबैभन्दा उल्लेखनीय सञ्चार माध्यम बन्न सफल भएको थियो र यसको केही काम अन्तर्राष्ट्रिय पत्र पत्रिकाहरूमा पनि उद्धृत गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/17/qatar-police-arrests-murder-british-teacher-patterson|title=Qatari police make arrests in connection with murder of Briton|publisher=द गार्जिएन|date=16 October 2013|accessdate=16 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lauren-patterson-murder-mother-forced-to-watch-video-reenactment-during-appeal-hearing-for-qatari-killer-9887103.html|title=Lauren Patterson murder: Mother forced to watch video re-enactment during appeal hearing for Qatari killer|publisher=इण्डिपेण्डेण्ट डटको डट युके|date=27 November 2014|accessdate=16 February 2015}}</ref> == सामग्रीहरू == सामाजिक मुद्दाहरू जस्तै मदिरा सेवन र अन्य सांस्कृतिक समस्याहरू प्राय: आगन्तुक र टिप्पणीहरूको सर्तमा सर्वाधिक लोकप्रिय हुन्छन्।<ref name="dc4mf1"/> == विवाद == दोहा न्यूजले विगतका वर्षहरूमा विवादास्पद विषयहरूको प्रसारण गर्दै आइरहेको छ।<ref name="dc4mf2"/> तथापि संस्थापक दम्पतीले सरकारले कुनै प्रतिरोधको अनुभव गरेका छैनन्। सरकारले विश्वसनीय जानकारी प्राप्त गर्न अवरोधहरू गरेको उनीहरूको दावी छ। फेब्रुअरी २०१३ मा, साइटलाई भिलागियो मलको आगलागीको अदालतको कार्यवाहीको बारेमा रिपोर्ट गर्नबाट बञ्चित गरिएको थियो। <ref name="dc4mf2">{{cite web|url=http://www.dc4mf.org/en/content/news-website-prevented-covering-villaggio-hearings|title=News website prevented from covering Villaggio hearings|publisher=दोहा सेन्टर फर मिडिया फ्रिडम|date=14 March 2013|accessdate=17 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217095358/http://www.dc4mf.org/en/content/news-website-prevented-covering-villaggio-hearings |date=17 February 2015 }}</ref> सुनवाईको क्रममा न्यायाधीशलाई उपस्थित पत्रकारहरू मध्ये दोहा न्यूज पत्रकार छ कि भनेर सोधेका थिए। शबीना खत्री र अर्का पत्रकारले उनीहरू सञ्चार माध्यमका व्यक्तित्व भनेर पुष्टि गरे पछि न्यायाधीशले उनीहरूलाई सुनुवाईको बारेमा समाचार सार्वजनिक गर्नका लागि अनुरोध पेस गर्नु पर्ने कुरा बताएका थिए। खत्रीले निवेदन पेश गरेपछि न्यायाधीशले उनलाई दोहा न्यूज एक आधिकारिक सञ्चार माध्यम हो भनेर प्रमाणित गर्न आवश्यक रहेको जानकारी दिएका थिए।<ref name="dc4mf2"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://dohanews.co आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114195531/https://dohanews.co/ |date=2019-11-14 }} [[श्रेणी:कतारमा सञ्चार माध्यम]] [[श्रेणी:कतारका समाचार वेबसाइटहरू]] f17rrq80pt6o7jott1qlyuglrciu5s7 0 111905 1352263 1299746 2026-04-22T23:01:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352263 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name = द अन्डरटेकर |birthname = मार्क विलियम कालावे |names = {{plainlist| *केन द अन्डरटेकर<ref>{{cite episode|date=November 19, 1990|series=WWF Superstars of Wrestling}}</ref> *मार्क कालुलोस *मिन मार्क कालुलोस *मिन मार्क<ref>{{cite episode|series=WCW/NWA Power Hour|date=1989|title=Mean Mark Vs Road Warrior Animal}}</ref> *डिस मोर्गन<ref name="cagematch.com">{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=761|title=Undertaker|website=Cagematch.net|access-date=December 8, 2019}}</ref> *द मास्टर अफ पेइन<ref name="cagematch.com" /> *द पनिसर<ref name="cagematch.com" /> *टेक्सस रेड<ref name="cagematch.com" /> *'''द अन्डरटेकर'''}} |image = Undertaker Milwaukee WI 031008.jpg |image_size = 220px |relatives = |caption = |height = ६ फिट १० इन्च<ref name="WWEProfile">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/undertaker|title=Undertaker bio|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|accessdate=November 27, 2016}}</ref> |weight = ३०९ पाउन्ड<ref name="WWEProfile" /> |birth_date = {{Birth date and age|1965|03|24}} |birth_place = हुस्टन, टेक्सस, संयुक्त राज्य |resides = अस्टिन, टेक्सस |billed = '''मृत उपत्यका'''<ref name="WWEProfile" /><br />हुस्टन, टेक्सस |trainer = बज सेयर |debut = २६ जुन १९८७<ref name="cagematch.com" /> |retired = |spouse = {{marriage|जोडी लेन<br />|1989|1999|reason=divorced}}<br />{{marriage|सारा<br />|2000|2007|reason=divorced}}<br />{{marriage|मिसेल मेक्कुल<br />|June 7, 2010}} |children = ४ }} '''मार्क विलियम कालावे''' (जन्म:२४ मार्च १९६५), द अन्डरटेकरको नामले परिचित, एक अमेरिकी व्यावसायिक कुस्ती खेलाडी हुन् जो हाल अमेरिका स्थित [[डब्ल्युडब्ल्युई]] नामक एक कुस्ती पदोन्नतिमन प्रदर्शन गर्छन्। उनी हाल डब्ल्युडब्ल्युई तथा पुरै कुस्ती क्षेत्रमा सबैभन्दा परिचित तथा सम्मानिय कुस्ती खेलाडीको रूपमा परिचित छन्। कालावेले सन् १९८७ मा व्यावसायिक कुस्ती कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए भने उनले त्यसपछि विश्व क्लास च्याम्पियनसिप रेस्लिङ तथा अन्य साना कुस्ती पदोन्नतिहरूमा कुस्ती खेलेका थिए। उनले सन् १९८९ मा विश्व च्याम्पियनसिप रेस्लिङसँगको आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए र त्यसपछि उनको रिङ नाम मिन मार्क कालालस राखिएको थियो। कालावेले सन् १९९० मा तात्कालिक डब्ल्यूडब्ल्यूएफसँगको (हालको डब्ल्युडब्ल्युई) आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। उनी हाल डब्ल्युडब्ल्युईका सबैभन्दा लामो समयसम्मका खेलाडी हुन् भने उनले आफ्नो कार्यकालको लगभग ३० वर्ष डब्ल्युडब्ल्युईमा बिताइसकेका छन्। डब्ल्यूडब्ल्यूएफसँगको आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेर उक्त पदोन्नतिमा कुस्ती खेल्न सुरु गरेपछि उनको रिङ नाम द अन्डरटेकरमा परिवर्तन गरिएको थियो जसले व्यापक लोकप्रियताका साथ ख्यात कमाउन सफल भएको थियो भने उनको कुस्ती व्यवहार र रिङ प्रवेश गर्ने शैली एक अलौकिकतालाई प्रतिनिधित्व गर्न सफल भएको थियो जसकारण उनलाई द डेडम्यानको सङ्ज्ञा दिइएको थियो। उनले पछि सन् २००० को दशको सुरुवात तर्फ आफ्नो कुस्ती शैली तथा रिङ प्रवेश गर्ने शैलीलाई परिवर्तन गर्दै कुस्ती खेल्न आउने क्रममा मोटरसाइकल लिएर आउने गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2019/tv/news/steve-austin-wwe-network-broken-skull-sessions-1203398557/|title=Steve Austin to Launch New WWE Network Interview Series, Sets Undertaker as First Guest|last=Otterson|first=Joe|date=November 11, 2019|website=भेराइटी पत्रिका|access-date=November 28, 2019}}</ref> द अन्डरटेकरले डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा आयोजना गर्ने सबैभन्दा ठूलो वार्षिक कार्यक्रम [[रेसलमेनिया]]को विभिन्न शृङ्खलाहरूमा लगातार २१ जित हासिल गर्दै एक कीर्तिमानी राख्न सफल भएका थिए। अन्डरटेकरले डब्ल्युडब्ल्युई/एफमा गरी कुल १७ उपाधिहरू जितेका छन् जसमा उनी चारपटक डब्ल्यूडब्ल्यूएफ/ई विजेता, तीनपटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता, ६ पटक डब्ल्यूडब्ल्यूएफ ट्याग टिम विजेता, एकपटक डब्ल्युडब्ल्युई हार्डकोर विजेता र एकपटक डब्ल्यूसिडब्ल्यू ट्याग टिम विजेता बन्न सफल भएका छन्। डब्ल्युडब्ल्युई बाहिर उनले एकपटक युएसडब्ल्यूए संयुक्त विश्व ह्याभिवेट उपाधि र डब्ल्यूसिडब्ल्यूए टेक्सास ह्याभिवेट उपाधि जितेका छन्। डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा आय‍जना गरिने विभिन्न वार्षिक कार्यक्रम तथा रेसलमेनियामा द अन्डरटेकरले भाग लिँदै उक्त कार्यक्रमको अन्तिम खेलमा कुस्ती खेलेका छन् जसमा पाँच रेसलमेनिया समावेश छ। {{Efn|द अन्डरटेकरले [[रेसलमेनिया १३]], [[रेसलमेनिया २४]], [[रेसलमेनिया २६]], [[रेसलमेनिया ३३]], र [[रेसलमेनिया ३६]]को अन्तिम खेल खेलेका थिए।}} == बाल्यकाल == कालावेको जन्म सन् १९६५ मार्च २४ मा दिन हुस्टन टेक्ससमा भएको थियो। उनको बुबाको नाम कोम्प्टन कालावे (मृत्यु: सन् २००३ जुलाई २२) थियो भने उनको आमाको नाम बिटी क्याथरिन थियो।<ref name="birth">{{cite web|url=https://familysearch.org/search/collection/results?count=20&query=%2Bgivenname%3AMark~%20%2Bsurname%3ACalaway~%20%2Bbirth_year%3A1965-1965~%20%2Bgender%3AM&collection_id=1949342|title=Texas Birth Index, 1903–1997|work=FamilySearch}}</ref><ref>New Wave Wrestling, February 1995, issue 15, p.15.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/lookit/2016/3/24/11298454/wwe-photo-happy-birthday-undertaker-the-frowniest-face|title=Not even a birthday cake can make the Undertaker smile|work=SB Nation|date=March 24, 2016|accessdate=January 24, 2019}}</ref> कालावेका चार दाजुहरू; डेभिड, माइकल, पल र टिमोथी छन्। कालावेले वालट्रिप उच्च विद्यालयबाट स्नातक गरेका थिए भने उनी फुटबल र बास्केटबल खेल टोलीका सदस्य पनि थिए। कालावेले सन् १९८३ मा स्नातक पूर्ण गरेका थिए भने उनले टेक्सस, लुफ्किनमा रहेको एन्जलिना कलेजमा उच्च शिक्षा हासिलका लागि भर्ना भएका थिए। सन् १९८६ मा कालावे विश्वविद्यालयबाट अध्ययन गरिसकेपछि कुस्ती क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए। <ref name=HS>{{cite web|url=http://hs.houstonisd.org/WaltripHS/TriviaFolder/trivia.htm|title=Waltrip trivia page|publisher=Waltrip High School}}</ref><ref name="O'Shei2009">{{cite book|author=Tim O'Shei|title=Undertaker|url=https://books.google.com/books?id=u-6RZ9qx5RkC&pg=PA8|date=July 1, 2009|publisher=Capstone|isbn=978-1-4296-3351-2|pages=8–11}}</ref><ref name="Bringle2011">{{cite book|author=Jennifer Bringle|title=The Undertaker: Master of Pain|url=https://books.google.com/books?id=TM38w278TJIC&pg=PA7|date=December 2011|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-5536-0|pages=7–8}}</ref><ref name="Schaefer2002">{{cite book|author=A. R. Schaefer|title=The Undertaker: Pro Wrestler Mark Callaway|url=https://books.google.com/books?id=R7IEM_euj28C&pg=PA12|date=June 2002|publisher=Capstone|isbn=978-0-7368-1312-9|pages=12–13}}</ref> == व्यावसायिक कुस्ती कार्यकाल == == देन तथा प्रतिक्रियाहरू == द अन्डरटेकरलाई सबै समयमा महान कुस्ती खेलाडीको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/wwe/news/14203/11516978/wwe-analysis-is-the-undertaker-the-greatest-of-all-time|title=WWE Analysis: Is The Undertaker the greatest of all time?|website=Sky Sports}}</ref> सन् २०१३ मा द अन्डरटेकरलाई डिजिटल स्पाई प‍ोलद्वारा डब्ल्युडब्ल्युईको महान कुस्ती खेलाडीको रूपमा अङ्कित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=The Undertaker voted greatest WWE Superstar of all time|url=http://www.digitalspy.co.uk/ustv/s216/wwe/news/a482978/the-undertaker-voted-greatest-wwe-superstar-of-all-time.html#~plW3SSuMcxWtpS|publisher=Digital Spy UK|accessdate=August 21, 2015|date=May 20, 2013}}</ref> आइजिएनले द अन्डरटेकरलाई हालसम्मका सबै सम्मान जनक कुस्ती खेलाडीको रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://uk.complex.com/sports/2015/11/undertaker-10-best-matches-last-25-years/|title=The 10 Best Matches of 25 Years of the Undertaker – Complex UK|author=Luis Paez-Pumar|date=November 22, 2015|work=Complex UK}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712013423/http://uk.complex.com/sports/2015/11/undertaker-10-best-matches-last-25-years/ |date=July 12, 2017 }}</ref> स्पोर्ट्स इलुस्ट्रेटेडका लुक विङ्कीले द अन्डरटेकरलाई पचास सर्वोत्कृष्ट कुस्ती खेलाडीको सूचीमा सूचीकृत गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.si.com/extra-mustard/2016/07/26/wwe-wcw-ecw-100-best-wrestlers-all-time|title=Ranking the top 101 wrestlers of all time |last=Winkie|first=Luke|work=Sports Illustrated|date=July 26, 2016|accessdate=August 1, 2016}}</ref> सन् २००९ र सन् २०१० मा डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा आयोजित रेसलमेनियाको २५ र २६औँ शृङ्खलामा द अन्डरटेकर र सन माइकल्स बीचको खेलले सोही वर्ष उत्कृष्ट खेल विधामा प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेटेड र रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो।<ref name="PWI Awards">{{cite web|url=http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html|title=PWI Awards|work=Pro Wrestling Illustrated|publisher=Kappa Publishing Group|accessdate=December 17, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121172943/http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html |date=January 21, 2016 }}</ref><ref name=WON2010>{{cite journal|last=Meltzer|first=Davedate=January 26, 2011|title=Biggest issue of the year: The 2011 Wrestling Observer Newsletter Awards Issue|periodical=Wrestling Observer Newsletter|location=Campbell, CA|pages=1–40|issn=1083-9593}}</ref> डब्ल्युडब्ल्युईका एक प्रख्यात खेलाडी द बिग सोले अन्डरटेकरलाई सबै समयका उत्कृष्ट कुस्ती खेलाडीको रूपमा वर्णन गरेका थिए भने मार्क हेन्रीले र डब्ल्युडब्ल्युईका अध्यक्ष भिन्स मिकम्यानले उनीहरूलाई मन पर्ने खेलाडीको रूपमा द अन्डरटेकरको नाम लिएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xfc79EMt2Io&t=1m35s|title=Big Show Interview: On The Undertaker, Ultimate Warrior, leaving WWE, Hall of Fame|date=June 6, 2014|work=YouTube}}</ref> डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा अवकाशप्राप्त कुस्ती खेलाडी तथा हालका उद्धोषक जिम रोजले पनि द अन्डरटेकरलाई हालसम्मकै सबै उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा वर्णन गर्दै उनको प्रशंसा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/whos-your-favorite-wrestlers-favorite-wrestler/page-8|title=Who's your favorite wrestler's favorite wrestler?|work=WWE}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629191808/https://www.wwe.com/classics/whos-your-favorite-wrestlers-favorite-wrestler/page-8 |date=2020-06-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.muscleandfitness.com/athletes-celebrities/interviews/wwe-chief-vince-mcmahon-still-making-gains?page=4&cc=GB|title=WWE Chief Vince McMahon Is Still Making Gains|work=Muscle & Fitness}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/classic-lists/the-20-most-dangerous-superstars|title=The 20 most dangerous Superstars ever|last=Linder|first=Zach|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|access-date=April 2, 2016}}</ref> सन् २०१६ मा गिनिज विश्व कीर्तिमानको खेल सत्रले द अन्डरटेकरले रेसलमेनियामा लगातार २१ पटक जित हासिल गर्न सफल भएको कुरा अवगत गराउँदै उनलाई त्यसको मान्यता पनि प्रदान गरेक‍ थियो।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=7s96CgAAQBAJ&pg=PA174&lpg=PA174&dq=undertaker+guinness+world+records#v=onepage&q=undertaker%20guinness%20world%20records&f=false|title=Guinness World Records Gamer's Edition 2016|publisher=|isbn=9781910561102|last1=Records|first1=Guinness World|date=September 10, 2015}}</ref> सन् २०१५ मा टेलिग्राफका पत्रकार टम फोर्डीले द अन्डरटेकरलाई विश्वका महान खेलाडीको रूपमा वर्णन गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/men/the-filter/why-the-undertaker-is-the-worlds-greatest-sportsman/|title=Why the Undertaker is the world's greatest sportsman|first=Tom|last=Fordy|website=The Telegraph|accessdate=December 19, 2019}}</ref> == व्यक्तिगत जीवनी == कालावे र जोडी लेनको विवहा सन् १९८९ मा भएको थियो भने उनीहरूको पहिलो सन्तान सन् १९९३ मा जन्मिएका थिए।<ref name=ibt>{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/undertakers-wife-michelle-mccool-reveals-first-ever-photo-their-daughter-722349|title=Undertaker's wife Michelle McCool reveals first-ever photo of their daughter|date=April 7, 2017|last=Maitra|first=Sayantan|accessdate=February 19, 2018|work=International Business Times}}</ref> कालावे र लेन बीचको सम्बन्ध विच्छेद सन् १९९९ मा भएको थियो। पहिलो श्रीमतीसँग सम्बन्ध विच्छेद भएपछि कालावेले सन् २००० मा सारासँग विवहा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.co/viewnews.php?id=1277853725|last=Martin|first=Adam|title=Report: WWE stars wed this past week|work=WrestleView|date=February 2019|accessdate=July 5, 2010}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २००१ मा साराले डब्ल्यूडब्ल्यूएफद्वारा आयोजित एक कुस्ती कार्यक्रममा देखा परेकी थिइन् भने तात्कालिक समयमा द अन्डरटेकर र डायमन्ड डालस पेज बीच द्वन्द्व चलिरहेको थियो भने उक्त कार्यक्रम मार्फत उनी कालावेको श्रीमती भएको कुरा खुलासा भएको थियो। विवहाको एक उपहारको रूपमा कालावेले आफ्नी श्रीमती साराको नामको टाटु आफ्नो घाँटीमा खोपाएका थिए भने उनको अनुसार उक्त टाटु खोपाउने क्रममा उनले अनेकौँ पीडा झेल्नु परेको थियो। कालावे र साराको दुई छोरीहरू छन् भने उनीहरूको सन् २००७ मा सम्बन्ध विच्छेद भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/undertaker-bone-street-krew-bsk-history-28197200|title=The uncensored history of The Undertaker's locker room group: The Bone Street Krew|work=WWE}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130004225/http://www.wwe.com/inside/undertaker-bone-street-krew-bsk-history-28197200 |date=2016-01-30 }}</ref> सन् २०१० मा कालावेले पूर्व कुस्ती खेलाडी मेसिले मिक्कुलसँग विवहा गरेका थिए भने उनीहरूको पहिलो सन्तान सन् २०१२ मा जन्मिएको थियो। सन् १९९० को दशकमा द अन्डरटेकरले योकोजुना, साभियो भेगा, चार्ल्स राइट, द गुडविन्स र रिकिसीको साथ एक टोलीको गठन गरेका थिए भने उनीहरूको टोलीको नाम द बोन स्ट्रिट क्रु राखिएको थियो।<ref>{{cite web |last1=Wiseman |first1=Michael A. |title=The Undertaker Gets Political |url=https://www.betweentheropes.com/2018/01/24/undertaker-gets-political/ |website=Between the Ropes |accessdate=February 4, 2019 |date=January 24, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605044648/https://www.betweentheropes.com/2018/01/24/undertaker-gets-political/ |date=June 5, 2018 }}</ref> उक्त टोलीका सबै सदस्यहरूले उनीहरू टोलीको प्रतिकको रूपमा टाटु खोपाएका थिए भने द अन्डरटेकरले उक्त टोलीको नाम अङ्कित टाटु पेटमा खोपाएका थिए। कालावे मिश्रति मार्सल आर्टका अनुयायी हुन् भने उनले त्यहाँ प्रयोग गरिने एक चाललाई कुस्तीमा पनि भित्र्याएका छन्।<ref>{{cite web |last1=Churney |first1=Bo |title=WWE's Undertaker weighs in on NFL's national anthem protests |url=https://fanbuzz.com/pro-wrestling/wwe/undertaker-politics-national-anthem-protests-instagram-posts/ |website=Fan |date=February 9, 2018}} |date=February 2019}}</ref> == अन्य सञ्चार माध्यमहरू == कालावेले सन् १९९१ को सुबार्बन कमान्डो नामक एक चलचित्र मार्फत चलचित्र क्षेत्रमा पर्दापण गरेका थिए भने उनी उक्त चलचित्रमा हचको भूमिकामा रहेका थिए।<ref name="Commando">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/suburban_commando/|title=Suburban Commando|website=Rotten Tomatoes|accessdate=April 26, 2018}}</ref> उनले पोल्टरगेस्ट: द लेगेसी र सेलिब्रिटी डेथम्याच जस्ता चलचित्रहरूमा पनि सहायक भूमिका निर्वाह गरेका थिए।कालावेलाई हालसम्म विभिन्न श्रव्य दृश्य खेलहरूमा समावेश गरिएको छ जसलाई डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा निर्माण गरिएको थियो। उनी डब्ल्यूडब्ल्यूएफ सुपर रेसलमेनिया<ref name="Super">{{cite web|url=https://segaretro.org/WWF_Super_WrestleMania|title=WWF Super WrestleMania|work=SegaRetro|accessdate=May 30, 2019}}</ref> नामक एक श्रव्य दृश्य खेलबाट पर्दापण गरेका थिए जसलाई सन् १९९२ मा सार्वजनिक गरिएको थियो भने अन्तिममा उनी सन् २०१९ मा डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा निर्मित डब्ल्युडब्ल्युई २के२० मा समावेश भएका छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.pcgamer.com/uk/wwe-2k20-roster-ratings/|title=Who has made the WWE 2K20 roster?|last=Gilbert|first=Fraser|date=October 21, 2019|website=PC Gamer|language=en|access-date=December 2, 2019}}</ref> उनी सन् २०१४ मा डब्ल्युडब्ल्युईद्वारा निर्माण गरिएको २के१४ नामक श्रव्य दृश्य खेलमा एक प्रमुख भूमिकामा रहेका थिए। सन् १९९९ र जनवरी २००० सम्म द अन्डरटेकरको भूमिकालाई लिएर चाओस! कस्मिक्सले केही पुस्तकहरू सार्वजनिक गरेको थियो जसलाई बेउ स्मिथले लेखेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.polygon.com/2013/8/1/4579124/wwe-2k14-phenom-edition-undertaker-autograph-coffin#0|title=WWE 2K14 Phenom Edition puts Undertaker in tin coffin|last=Sarkar|first=Samit|date=August 1, 2013|accessdate=May 30, 2019|work=Polygon}}</ref> यस द अन्डरटेकरको कुस्ती पृष्ठभूमि तथा खेल्नै शैलीहरू समावेश भएका छन् भने यस पुस्तकमा पल बेरर, मेनकाइन्ड, केन जस्ता कुस्ती खेलाडी तथा प्रबन्धकहरू पनि समावेश भएका छन्। == चलचित्रहरू == === चलचित्र === {|class="wikitable sortable" |- !वर्ष !शीर्षक !भूमिका !class="unsortable"|टिप्पणी |- |सन् १९९१ || ''सुबार्बन कमान्डो''|| हच || |- |सन् १९९९ || ''बियोन्ड द म्याट'' || स्वयं || दस्तावेज |- |सन् २०१५ || ''द फिन्टस्टोन एन्ड डब्ल्युडब्ल्युई: स्टोन एज स्म्याकडाउन!'' || द अन्डरटेकर (स्वर) || |- |सन् २०१६ || ''स्कुबी-डु! एन्ड डब्ल्युडब्ल्युई: कर्स अफ द स्पिड डिमन'' || द अन्डरटेकर (स्वर) || |- |सन् २०१७ || ''सर्फ्स अफ २: वेबमेनिया'' || द अन्डरटेकर (स्वर)|| |- |} === दूरदर्शन === {|class="wikitable sortable" |- !वर्ष !शीर्षक !भूमिका !class="unsortable"|टिप्पणी |- |सन् १९९९ || ''पोल्टरगेस्ट: द लेगेसी'' || सोल चेसर डिमन || २ शृङ्खला |- |सन् १९९९ || ''डाउनटाउन'' || द अन्डरटेकर || शृङ्खला: "द कन" |- |सन् १९९९ || ''सेलिब्रिटी डेथम्याच'' || द अन्डरटेकर (स्वर)|| शृङ्खला: "हालेवेन पहिलो शृङ्खला " |- |सन् २००१ || ''अमेरिकाज मस्ट वान्टेड''<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I1SfwWMZz3Y|title=The Undertaker And Kane In America's Most Wanted|date=July 28, 2011|via=YouTube}}</ref> || द अन्डरटेकर || |- |} === श्रृव्य दृश्य खेलहरू === {{Incomplete list|date=April 2020}} {|class="wikitable sortable" |- !वर्ष !शीर्षक !class="unsortable"|टिप्पणी |- | rowspan=3 |सन् १९९२ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ सुपर रेसलमेनिया'' | पहिलो श्रृव्य दृश्य खेलमा उपस्थिति |- | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रेसलमेनिया: स्टिल केज च्यालेन्ज'' | सहायक भूमिका |- | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ सुपरस्टार २'' | सहायक भूमिका |- | सन् १९९३ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रोयल रम्बल''<ref>https://www.giantbomb.com/wwf-royal-rumble/3030-24095/</ref> | सहायक भूमिका |- | सन् १९९३ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ किङ अफ द रिङ'' | |- | सन् १९९३ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रेज इन द केज'' | सहायक भूमिका |- | सन् १९९४ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ र'' | सहायक भूमिका |- | सन् १९९५ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रेसलमेनिया: द आकडे गेम'' | |- | सन् १९९६ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ इन द हाउस'' | |- | सन् १९९८ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ वार जोन'' | |- | सन् १९९९ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रेसलमेनिया २०००'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००० | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ स्म्याकडाउन!'' | |- | सन् २००० | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रोयल रम्बल'' | |- | सन् २००० | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ नो मर्सी'' | |- | सन् २००० | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ स्म्याकडाउन! २: नो योर रोल'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००१ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ बिट्रेयल'' | |- | सन् २००१ | ''विथ अथोरिटी'' | |- | सन् २००१ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ रोड टु रेसलमेनिया'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००१ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ स्म्याकडाउन! जस्ट ब्रिङ इट'' | |- | सन् २००२ | ''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ र'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००२ | ''डब्ल्युडब्ल्युई रेसलमेनिया १८'' | |- | सन् २००२ | ''डब्ल्युडब्ल्युई रोड टु रेसलमेनिया १८'' | |- | सन् २००२ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन! सट योर माउथ'' | |- | सन् २००३ | ''डब्ल्युडब्ल्युई क्रस आवर'' | |- | सन् २००३ | ''डब्ल्युडब्ल्युई रेसलमेनिया १९'' | |- | सन् २००३ | ''डब्ल्युडब्ल्युई र २'' | |- | सन् २००३ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन! हियर कम्स द पेन'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००४ | ''डब्ल्युडब्ल्युई डे अफ रेकोनिङ'' | |- | सन् २००४ | ''डब्ल्युडब्ल्युई सरभाइभर सिरिज'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००४ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन! भरसेज र'' | |- | सन् २००५ | ''डब्ल्युडब्ल्युई रेसलमेनिया २१'' | |- | सन् २००५ | ''डब्ल्युडब्ल्युई अफ्टरसक'' | सहायक भूमिका |- | सन् २००४ | ''डब्ल्युडब्ल्युई डे अफ रेकोनिङ २'' | |- | सन् २००५ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन! भर्सेज र २००६'' | |- | सन् २००६ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन! भर्सेज र २००७'' | |- | सन् २००७ | ''डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन भर्सेज र २००८'' | सहायक भूमिका |} == उपाधि तथा उपलब्धिहरू == [[File:The Undertaker Wins!.jpg|thumb|द अन्डरटेकर डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेताको रूपमा]] * '''सिबिएस स्पोर्टस्''' ** वर्षको खराब टोली (सन् २०१८) {{small| केनसँग विरुद्ध [[ट्रिपल एच]] र सन माइकल्स}}<ref>{{cite web|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/the-man-comes-around-becky-lynch-breaks-out-for-wwe-as-the-2018-wrestler-of-the-year/|title=The Man comes around: Becky Lynch breaks out for WWE as the 2018 Wrestler of the Year|last=Silverstein|first=Adam|date=December 26, 2018|work=CBS Sports}}</ref> * '''''प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेटेड''''' ** वर्ष फिर्ता (सन् २०१५) ** वर्षको खराब द्वन्द्व (सन् १९९१) {{small|विरुद्ध द अल्टिमेट ओरियर}} ** वर्षको खराब द्वन्द्व (सन् २०१५) {{small| ब्रक लेज्नर}} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् १९९८) {{small|विरुद्ध मिक फोली }} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २००९) {{small|विरुद्ध सन माइकल्स रेसलमेनिया २५ मा}} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २०१०) {{small|सन माइकल्स विरुद्ध रेसलमेनिया २६ मा}} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २०१२) {{small|रेसलमेनिया २८ मा ट्रिपल एच विरुद्ध}} ** ५०० कुस्ती खेलाडी मध्ये दोस्रो स्थानमा पर्न सफल (सन् २००२)<ref>{{cite web|url=http://profightdb.com/pwi-500/2002.html|title=Pro Wrestling Illustrated (PWI) 500 for 2002|publisher=The Internet Wrestling Database|accessdate=August 25, 2015}}</ref> ** ५०० कुस्ती खेलाडी मध्ये २१औँ स्थानमा पर्न सफल (सन् २००३)<ref>{{cite web|url=http://www.willywrestlefest.fr/Ressources/PWI/PWI500_PWI_Years_2003.htm|title=PWI 500 of the PWI Years|accessdate=January 16, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401195630/http://willywrestlefest.fr/Ressources/PWI/PWI500_PWI_Years_2003.htm |date=April 1, 2016 }}</ref> * '''संयुक्त राज्य कुस्ती सङ्घ''' ** युएफडब्ल्यूए विश्व ह्याभिवेट विजेता (१ पटक)<ref>{{cite web | url=http://www.wrestling-titles.com/us/tn/uswa/uswa-uh.html | title=Unified World Heavyweight Title [United States Wrestling Association] | accessdate=March 28, 2017 | work=Wrestling-Titles}}</ref> * '''विश्व क्लास रेस्लिङ सङ्घ''' ** डब्ल्यूसिडब्ल्यूए टेक्सस ह्याभिवेट विजेता (१ पटक)<ref name=TexasBook>{{cite book| last1=Will | first1=Gary | first2=Royal | last2= Duncan | title=Wrestling Title Histories: professional wrestling champions around the world from the 19th century to the present | publisher=Archeus Communications | year=2000 | location=Pennsylvania | chapter=Texas: NWA Texas Heavyweight Title Von Erich | isbn=0-9698161-5-4 | pages=268–269}}</ref><ref name=TexasWeb>{{cite web | url=http://www.wrestling-titles.com/us/tx/tx-h.html | title= NWA Texas Heavyweight Title | accessdate=March 30, 2017 | work=Wrestling-Titles}}</ref> * '''डब्ल्यूडब्ल्यूएफ/डब्ल्युडब्ल्युई''' ** डब्ल्यूसिडब्ल्यू ट्याग टिम विजेता (१ पटक) – केनको साथमा<ref>[http://www.wrestling-titles.com/wcw/wcw-t.html WCW World Tag Team Title history] At wrestling-titles.com</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई ह्याभिवेट विजेता (३ पटक)<ref>[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-world-h.html World Heavyweight Title (WWE Smackdown!) history] At wrestling-titles.com</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई विजेता (४ पटक)<ref>[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-h.html WWWF/WWF/WWE World Heavyweight Title history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324041254/http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-h.html |date=2012-03-24 }} At wrestling-titles.com</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई हार्डकोर विजेता (१ पटक)<ref>[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-hc.html WWF/WWE Hardcore Title history] At wrestling-titles.com</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ट्याग टिम विजेता (६ पटक) – स्टोन कोल्ड स्टिभ अस्टिन (१), बिग सो (२), द रक (१), र केनको साथमा (२) <ref>[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-t.html WWWF/WWF/WWE World Tag Team Title history] At wrestling-titles.com</ref> ** [[रोयल रम्बल]] (सन् २००७) **तुवयक ट्रफी (सन् २०२०)<ref>{{cite web|title=The first-ever Tuwaiq Trophy Gauntlet Match|url=https://www.wwe.com/shows/wwe-super-showdown/wwe-super-showdown-2020/first-tuwaiq-trophy-match|work=WWE|date=February 11, 2020|accessdate=February 11, 2020}}</ref> ** स्लामे पुरस्कार (१२ पटक) *** उत्कृष्ट रिङ प्रवेश सङ्गीत (सन् १९९७)<ref name="97Slammys">{{cite web|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/slammy.html#97|title=Slammy Awards — 1997|work=Pro Wrestling History|accessdate=January 24, 2019}}</ref> *** उत्कृष्ट टाटु (सन् १९९७)<ref name="97Slammys" /> *** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २००९, सन् २०१०, सन् २०१२, सन् २०१५) {{small|रेसलमेनिया २५ मा सन माइकल्स विरुद्ध}}, {{small|रेसलमेनिया २६ मा सन माइकल्स विरुद्ध}}, {{small|रेसलमेनिया २८ मा ट्रिपल एच विरुद्ध}} {{small| सन् २०१५ को हेल इन अ सेलमा ब्रक लेज्नर विरुद्ध}}<ref name="2009 WWE">{{cite news|url=http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards09/|title=2009 Slammy Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217075351/http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards09/|archivedate=December 17, 2009|url-status=dead|accessdate=April 28, 2018|publisher=WWE|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625190649/http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards09/ |date=June 25, 2012 }}</ref><ref name="2010 WWE main">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards10/|title=2010 Slammy Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218194038/http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards10/|archivedate=December 18, 2010|url-status=|accessdate=April 28, 2018|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217031557/http://www.wwe.com/shows/raw/slammyawards10/ |date=December 17, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2012-12-17/slammy-award-winners|title=2012 WWE Slammy Awards and WWE.com Slammy Awards winners|accessdate=April 28, 2018|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref><ref name="2015Slammys">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners|title=2015 Slammy Award winners|date=December 16, 2015|accessdate=April 27, 2018|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> *** वर्षको उत्कृष्ट क्षण (सन् २०१०) {{small|रेसलमेनिया २६ मा सन माइकल्स विरुद्ध}}<ref name="2010 WWE main" /> *** वर्ष द्वन्द्व (सन् २०१५) {{small|विरुद्ध ब्रक लेज्नर}}<ref name="2015Slammys" /> *** डब्ल्यूडब्ल्यूएफ उत्कृष्ट (सन् १९९६) {{small|}}<ref>{{cite web|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/slammy.html#96|title=Slammy Awards — 1996|work=Pro Wrestling History}}</ref> * '''''रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर''''' ** उत्कृष्ट खेल शैली (सन् १९९०–१९९४) ** वर्ष द्वन्द्व (सन् २००७) {{small|विरुद्ध बाटिस्टा}} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २००९) {{small|रेसलमेनिया २५ मा सन माइकल्स विरुद्ध}} ** वर्षको उत्कृष्ट खेल (सन् २०१०) {{small|रेसलमेनिया २६ मा सन माइकल्स विरुद्ध}} ** वर्षको खराब टोली (सन् २००१) {{small|केनको साथमा विरुद्ध क्रोनिक (सन् २००१ को अनफर्गिभन वार्षिक कार्यक्रममा)}} ** वर्षको खराब खेल (सन् २०१८) {{small|केनको साथमा ट्रिपल एच र सन माइकल्स विरुद्ध}}<ref>{{cite web|url=https://www.postwrestling.com/2019/03/17/bonus-show-wrestling-observer-newsletter-awards/|title=BONUS SHOW: Wrestling Observer Newsletter Awards|date=March 17, 2019|accessdate=March 23, 2019|work=Post Wrestling}}</ref> ** वर्षको खराब द्वन्द्व (सन् १९९३) {{small| विरुद्ध जायन्ट गोन्जालेज}} ** रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर हल अफ फेम (सन् २००४)<ref>{{cite web|url=http://www.pwi-online.com/pages/hallofame.html|title=Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame|accessdate=January 24, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714111434/http://pwi-online.com/pages/hallofame.html |date=July 14, 2008 }}</ref> == रेसलमेनिया कीर्तिमानी == {|class="sortable wikitable" style="font-size:95%" |+ !colspan="7" align="center"|द अन्डरटेकरको रेसलमेनेनिया जित तथा हारको सूची<ref>{{cite news|url=http://www.profightdb.com/search.html?search-term=WrestleMania&submit=search|title=WrestleMania Cards|accessdate=December 24, 2014|publisher=The Internet Wrestling Database|website=www.profightdb.com/}}</ref> |- !नतिजा !!सन्दर्भ !! width=120|प्रतिद्वन्द्वी !! width=120|मिति !! खेलको समय !! width=220|स्थान !! टिप्पणी |- |{{yes2}}जित |१–० |जिमी स्नुका |{{dts|1991|3|24}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ७]]</small> |४:२०<br /><small>पिनफल</small> |लस एन्जल्स स्मारक खेलकुद रङ्गशाला<br /><small>[[लस एन्जलस]], [[क्यालिफोर्निया]]</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401531.html|title=The Streak: Superfly first to fall|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 20, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185157/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401531.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |२–० |जेक रोबर्टस् |{{dts|1992|4|5}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ८]]</small> |६:३६<br /><small>पिनफल</small> |होइजर डोम<br /><small>इन्डियानापोलिस, इन्डियाना</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401491.html|title=Undertaker stomps a Snake|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 20, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185130/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401491.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |३–०<br /> |जर्ज गोन्जालेज |{{dts|1993|4|4}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ९]]</small> |७:३३<br /><small> </small> |सिजर्स महल<br /><small>लस भेगास</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/21/19404006.html|title=Slaying a giant|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 21, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185215/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/21/19404006.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |४–० |किङ कङ बन्डी |{{dts|1995|4|2}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ११]]</small> |६:३६<br /><small>पिनफल</small> |हार्टफोर्ड सिभिक केन्द्र<br /><small>हार्टफोर्ड</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2012/02/21/19408966.html|title=DiBiase can't lead Bundy to win|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 21, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185150/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2012/02/21/19408966.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |५–०<br /> |केभिन नास |{{dts|1996|3|31}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १२]]</small> |१६:४६<br /><small>पिनफल</small> |एरोहेड पोन्ड<br /><small>क्यालिफोर्निया</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/21/19404016.html|title=Nash lays down on way out|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 21, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185159/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/21/19404016.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |६–० |साइको सिड |{{dts|1997|3|23}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १३]]</small> |२१:१९<br /><small>पिनफल</small> |रोजमोन्ट होरिजन<br /><small>रोजमोन्ट, इलिनोई</small> |{{small|डब्ल्यूडब्ल्यूएफ उपाधिको जित}}<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401536.html|title=Sid drops the belt|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 20, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185224/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/20/19401536.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |७-० |केन |{{dts|1998|3|29}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १४]]</small> |१७:०५<br /><small>पिनफल</small> |फ्लिट केन्द्र<br /><small>बोस्टन, म्यासाट्युचेस</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/22/19408991.html|title=Brother versus brother|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 22, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185240/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/22/19408991.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |८–० |बिग बोस मेन |{{dts|1999|3|28}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १५]]</small> |९:४८<br /><small>पिनफल</small> |फर्स्ट युनियन केन्द्र<br /><small>फिफाडेल्फिया, [[पेन्सिलभेनिया]]</small> |{{small| यो हेल हेल इन अ सेल भित्र आयोजना गरिएको थियो}}<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/23/19413541.html|title=Bossman hangs|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 23, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe]]|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185128/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/23/19413541.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |९–० |[[ट्रिपल एच]] |{{dts|2001|4|1}}<br /><small>[[रेसफमेनिया १७]]</small> |१८:१९<br /><small>पिनफल</small> |रिलायन्ट आम्स्टरडोम<br /><small>हुस्टन, [[टेक्सस]]</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/24/19419436.html|title=The first battle with Triple H|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 24, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185202/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/24/19419436.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१०–० |[[रिक फ्लेयर]] |{{dts|2002|3|17}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १८]]</small> |१८:४९<br /><small>पिनफल</small> |स्काईडोम<br /><small>टोरन्टो, ओन्टारियो, [[क्यानडा|क्यानाडा]]</small> |<ref name="auto1">{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/26/19427596.html|title=Two is not better than one|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 26, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185220/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/26/19427596.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |११–० |ए ट्रेन र बिग सो |{{dts|2003|3|30}}<br /><small>[[रेसलमेनिया १९]]</small> |९:४५<br /><small>पिनफल</small> | साफेको फिल्ड<br /><small>सियाटल, वासिङ्टन</small> |<ref name="auto1" /> |- |{{yes2}}जित |१२–० |केन |{{dts|2004|3|14}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २०]]</small> |७:४५<br /><small>पिनफल</small> |मेडिसन स्क्वायर गार्डेन<br /><small>[[न्युयोर्क सहर]], न्युयोर्क</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/27/19431406.html|title=Again, Kane is not able|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 27, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185142/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/27/19431406.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१३–० |[[रेन्डी ओर्टन]] |{{dts|2005|4|3}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २१]]</small> |१४:१४<br /><small>पिनफल</small> |स्टापल केन्द्र<br /><small>लस एन्जल्स, क्यालिफोर्निया</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/27/19431401.html|title=The Legend Killer gets Tombstoned|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=February 27, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185224/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/02/27/19431401.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१४–० |मार्क हेन्री |{{dts|2006|4|2}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २२]]</small> |९:२६<br /><small>क्यासकेट</small> |अलस्टेट एरिना<br /><small>रोजमोन्ट, इलिनोई</small> |{{small|यो खेल एक क्यासकेट खेल थियो}}<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/03/02/19449951.html|title=Finishing the World's Strongest Man|last=Van Der Greind|first=Blaine|date=March 2, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185203/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/03/02/19449951.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१५-० |बाटिस्टा |{{dts|2007|4|1}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २३]]</small> |१५:४७<br /><small>पिनफल</small> |फोर्ड फिल्ड<br /><small>डिट्रोइट, मिचिगन</small> |{{small|द अन्डरटेकरले बाटिस्टालाई पराजित गर्दै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट उपाधि जित्ज सफल भएका थिए। }}<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/03/05/19459286.html|title=Undertaker the champ – WrestleMania 23 delivers big time|last1=Plummer|first1=Dale|date=April 1, 2007|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|last2=Tylwalk|first2=Nick|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141224185129/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania28/2012/03/05/19459286.html |date=December 24, 2014 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१६–० |एज |{{dts|2008|3|30}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २४]]</small> |२३:५०<br /><small>आत्मासमर्पणद्वारा जित</small> |सर्कस बल<br /><small>फ्लोरिडा</small> |{{small|डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट उपाधिको जित}}<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|title=Mayweather, Orton survive Mania; Edge, Flair don't|last=Plummer|first=Dale|date=March 31, 2008|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120628224249/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html |date=June 28, 2012 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१८–० |सन माइकल्स |{{dts|2009|4|5}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २५]]</small> |३०:४१<br /><small>पिनफल</small> |रिलायन्ट रङ्गशाला<br /><small>हुस्टन, टेक्सस</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/04/06/9019551.html|title=Wrestlemania 25: HBK-Undertaker steals the show|last=Plummer|first=Dale|date=April 6, 2009|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629103158/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/04/06/9019551.html |date=June 29, 2012 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१८–० |सन माइकल्स |{{dts|2010|3|28}}<br /><small>[[रेसलमेनियम २६]]</small> |२३:५९<br /><small>पिनफल</small> |फेनिक्स रङ्गशाला विश्वविद्यालय<br /><small>एरिजोना</small> |<ref>{{cite news|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/03/29/13391691.html|title=Undertaker ends Shawn Michaels' career in thrilling rematch to cap off Wrestlemania XXVI|last1=Plummer|first1=Dale|date=March 29, 2010|accessdate=December 24, 2014|publisher=Canoe|last2=Tylwalk|first2=Nick|website=slam.canoe.ca/}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714104045/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/03/29/13391691.html |date=July 14, 2012 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |१९–० |ट्रिपल एच |{{dts|2011|4|3}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २७]]</small> |२९:२२<br /><small>आत्मसमर्पण</small> |जर्जिया डोम<br /><small>एट्लान्टा, जर्जिया</small> |<ref>{{cite news|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/20116/|title=WrestleMania 27 live coverage from the Georgia Dome|last=|first=|date=April 3, 2011|accessdate=June 7, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607002659/http://www.f4wonline.com/component/content/article/20116/|archivedate=June 7, 2011|url-status=|publisher=Dave Meltzer|authorlink=|website=Wayback Machine}}</ref> |- |{{yes2}}जित |२०–० |ट्रिपल एच |{{dts|2012|4|1}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २८]]</small> |३०:५०<br /><small>पिनफल</small> |सन लाइफ रङ्गशाला<br /><small>मायामी, फ्लोरिडा</small> |<ref>{{cite news|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_59831.shtml|title=Caldwell's WWE WrestleMania 28 PPV Report|last=Caldwell|first=James|date=April 1, 2012|accessdate=December 24, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|website=www.pwtorch.com/}}</ref> |- |{{yes2}}जित |२१–० |सिएफ पङ्क |{{dts|2013|4|7}}<br /><small>[[रेसलमेनिया २९]]</small> |२२:०७<br /><small>पिनफल</small> |मेटलाइफ रङ्गशाला<br /><small>पूर्वी रदरफोर्ड, न्युजर्सी</small> |<ref>{{cite news|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_69832.shtml|title=Taker-Punk result – did Punk break The Streak?|last=Caldwell|first=James|date=April 7, 2013|accessdate=December 24, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|website=www.pwtorch.com/}}</ref> |- |{{no2}}हार |२१–१ |ब्रक लेज्नर |{{dts|2014|4|6}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ३०]]</small> |२५:१२<br /><small>पिनफल</small> |मार्सिडेज-बेन्ज सुपरडोम<br /><small>न्यु ओर्लिन्स, लुइजियाना</small> |{{small|द अन्डरटेकरलाई ब्रक लेज्नरले रेसलमेनिया ३० मा पराजित गर्दै उनको अपराजित यात्रा तोडेका थिए।}}<ref>{{cite news|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_77523.shtml|title=The Undertaker's Streak is over|last=Caldwell|first=James|date=April 6, 2014|accessdate=December 24, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|website=www.pwtorch.com/}}</ref> |- |{{yes2}}जित |२२–१ |ब्रे वायट |{{dts|2015|3|29}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ३१]]</small> |१५:१२<br /><small>पिनफल</small> |लेभिस रङ्गशाला<br /><small>क्यालिफोर्निया</small> |<ref>{{cite web|last1=Melok|first1=Bobby|title=The Undertaker vs. Bray Wyatt|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/the-undertaker-vs-bray-wyatt-27159010|publisher=WWE|accessdate=March 10, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303172727/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/the-undertaker-vs-bray-wyatt-27159010 |date=March 3, 2016 }}</ref> |- |{{yes2}}जित |२३–१ |सेन मिकम्यान |{{dts|2016|4|3}}<br /><small>रेसलमेनिया ३२</small> |३०:०५<br /><small>पिनफल</small> |एटि एन्ड टि रङ्गशाला<br /><small>एरिङ्टन</small> |{{small|मिकम्यान र अन्डरटेकरको बीच खेल हेल इन अ सेल भित्र आयोजना गरिएको थियो।}}<ref>{{cite web|last1=पावर्स|first1=केभिन|title=The Undertaker def. Shane McMahon (Hell in a Cell Match)|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/32/shane-mcmahon-undertaker-hell-cell-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 3, 2016}}</ref> |- |{{no2}}हार |२३–२ |रोमन रेन्ज |{{dts|2017|4|2}}<br /><small>रेसलमेनिया ३३</small> |२३:००<br /><small>पिनफल</small> |क्याम्पिङ विश्व रङ्गशाला<br /><small>फ्लोरिडा</small> | |- |{{yes2}}जित |२४–२ |जोन सिना |{{dts|2018|4|8}}<br /><small>[[रेसलमेनिया ३४]]</small> |२:४६<br /><small>पिनफल</small> |मार्सिडेज-बेन्ज सुपरडोम<br /><small>न्यु ओर्लिन्स</small> |<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-34/the-undertaker-john-cena-results|title=The Undertaker def. John Cena|last=Benigno|first=Anthony|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 8, 2018}}</ref> |- |{{yes2}}जित |२५-२ |एजे स्टाइल्स |{{dts|2020|4|4}}<br /><small> [[रेसलमेनिया ३६]]</small> |१९:१८<br /><small></small> |डब्ल्युडब्ल्युई प्रदर्शन केन्द्र<br /><small>फ्लोरिडा</small> | |} == टिप्पणी == {{notelist}} == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Commons category-inline|Mark Calaway|द अन्डरटेकर}} * {{wwe superstar|name = द अन्डरटेकर}} * {{facebook|undertaker}} * {{IMDb name|0130587|द अन्डरटेकर}} * {{Professional wrestling profiles}} {{S-start}} {{Succession box | title = [[रोयल रम्बल]] विजेता | years = सन् २००७ | with = | before = रे मेस्तेरियो | after = [[जोन सिना]] }} {{S-end}} [[श्रेणी:अमेरिकी पुरुष व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] h22l6ndb41888q733wqnhl9ji407cb2 0 112759 1352194 1340855 2026-04-22T13:51:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352194 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Name=आम्पान | Type=महाचक्रवात | Year=२०२० | Basin=NIO | Image location=Amphan_2020-05-18_0745Z.jpg | Image name=आम्पान [[बङ्गालको खाडी]] भन्दा माथि चरम तीव्रताको नजिक, १८ मे २०२० | Formed=१६ मे २०२० | Dissipated=२१ मे २०२० | 3-min winds=130 <!--Several IMD advisores mentioned sustained winds of "240-250" km/h.--> | 1-min winds=140 <!--Downgraded to 140 knots in operational best track, do *not* change back to 145. https://www.nrlmry.navy.mil/tcdat/tc2020/IO/IO012020/txt/trackfile.txt--> | Pressure=925 | Damagespre=> |Damagespost=<!-- West Bengal alone --><small>उत्तरी हिन्द महासागरमा सबभन्दा महँगो रेकर्ड</small> | Damages=13350 | Fatalities=118 जम्मा | Areas=[[श्रीलङ्का]], [[भारत]] ([[अण्डमान टापु]]], [[ओडिसा|ओडिशा]], [[पश्चिम बङ्गाल]]), [[बङ्गलादेश]], [[भुटान]] | Hurricane season= }} '''आम्पान महाचक्रवात''' ({{भाषा-बाङ्ला|ঘূর্ণিঝড় আম্পান}}) वा आम्फान महाचक्रवात हाल [[बङ्गालको खाडी]]मा सिर्जित एक भयानक आँधी वा चक्रवात हो जसको कारण पूर्वी भारत र बङ्गलादेशको तटीय क्षेत्रमा आँधीको खतरा रहेको छ।<ref>{{Cite news|last=Freedman|first=Andrew|last2=Slater|first2=Joanna|date=19 May 2020|title=Cyclone Amphan poses extreme storm surge danger for eastern India, Bangladesh|language=अङ्ग्रेजी|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2020/05/19/cyclone-amphan-india-bangladesh-storm-surge/|access-date=19 May 2020|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{cite news |title=India and Bangladesh brace for the strongest storm ever recorded in the Bay of Bengal |url=https://edition.cnn.com/2020/05/19/asia/super-cyclone-amphan-india-banglash-intl-hnk/ |accessdate=May 19, 2020 |work=CNN|publisher= |date=May 19, 2020}}</ref> यो आँधी सन् २०२० को उत्तर हिन्द महासागरमा सिर्जित चक्रवातहरूको पहिलो उष्णकटिबन्धीय चक्रवात हो।<ref>{{cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1657105|title=ঘূর্ণিঝড় ‘আমফান’ আরও শক্তিশালী, ৪ নম্বর সংকেত|website=প্রথম আলো|language=বাংলা|date=১৭ মে ২০২০|accessdate=১৮ মে ২০২০}}</ref> यो चक्रवात सन् १९९९ मा आएको ओडिशा चक्रवात पछि बङ्गालको खाडीमा सिर्जित पहिलो महाचक्रवाती आँधी हो।<ref>{{Cite web|title=Super Cyclonic Storm #Amphan is the 1st SUCS in the Bay of Bengal since the 1999 Odisha Super Cyclone|url=https://orissadiary.com/super-cyclonic-storm-amphan-is-the-1st-sucs-in-the-bay-of-bengal-since-the-1999-odisha-super-cyclone/|last=OdAdmin|date=19 May 2020|website=OdishaDiary|language=en|access-date=19 May 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527002021/https://orissadiary.com/super-cyclonic-storm-amphan-is-the-1st-sucs-in-the-bay-of-bengal-since-the-1999-odisha-super-cyclone/ |date=27 May 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Amphan transforming into super cyclone, first after deadly 1999 super cyclone in Bay of Bengal|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/amphan-transforming-into-super-cyclone-first-after-deadly-1999-super-cyclone-in-bay-of-bengal/story-12vMmByNipIQwibsJwHJIO.html|date=18 May 2020|website=Hindustan Times|language=en|access-date=19 May 2020}}</ref><ref name="সুপারঘূর্ণিঝড়আম্ফান">{{cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1657453|title=ধেয়ে আসছে 'সুপার ঘূর্ণিঝড়' আম্ফান, সিডরের চেয়েও শক্তিশালী|website=প্রথম আলো|language=বাংলা|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> सबैभन्दा पहिला यस आँधी हिन्द महासागरबाट सिर्जित भएको थियो भने पछि यो आँधी महाचक्रवातमा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/explained/what-is-called-super-cyclone-amphan-223323/#|title=আম্ফান সুপার সাইক্লোন কোথা থেকে এল, বাংলার কতটা ক্ষতি করতে পারে?|website=ইন্ডিয়ান এক্সপ্রেস|language=বাংলা|date=১৮ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> पहिलो दुई आँधीहरू बङ्गालको खाडीबाट सुरु भएका थिए भने यो पछि आम्पानको गतिमा पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/bengali/news-52717893|title=উপকূলীয় জেলাগুলোতে ৫ থেকে ১০ ফুট উচ্চতার জলোচ্ছ্বাসের আশংকা|website=বিবিসি বাংলা|language=বাংলা|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1657527/|title=ঘূর্ণিঝড় আম্ফান ১০ ফুট উঁচু জলোচ্ছ্বাসের আশঙ্কা|website=প্রথম আলো|language=বাংলা|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> यस दुई आँधी मध्ये एकले भारतको [[ओडिसा|ओडिशा राज्य]]मा प्रभाव पारेको थियो भने अर्कोले बङ्गलादेशको चट्टोग्राममा क्षति पुर्‍याएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/national/cyclone-amphan-terror-reminds-us-of-nightmarish-1999-odisha-super-cyclone-dgtl-1.1151591|title=বাতাসের তীব্রতা মাপতে ব্যর্থ যন্ত্র, গত শতকের বিধ্বংসীতম ঘূর্ণিঝড়ে ছিন্নভিন্ন হয় ওড়িশা|website=আনন্দবাজার|language=বাংলা|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/bengali/news-41983490|title=স্মৃতিতে সাইক্লোন সিডর|website=বিবিসি বাংলা|language=বাংলা|date=১৫ নভেম্বর ২০১৭|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/cyclone-amphan-update-amphan-became-most-powerful-cyclone-in-bay-of-bangal-s-recorded-history-31589860126762.html|title=ভাঙল সব পুরনো রেকর্ড, বঙ্গোপসাগরে সব থেকে শক্তিশালী ঘূর্ণিঝড়ের খেতাব পেল আম্ফান|website=হিন্দুস্তান টাইমস|language=বাংলা|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017235331/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/cyclone-amphan-update-amphan-became-most-powerful-cyclone-in-bay-of-bangal-s-recorded-history-31589860126762.html |date=2020-10-17 }}</ref> == मौसम सम्बन्धि इतिहास == [[चित्र:Amphan 2020 track.png||thumb|right|250px]] [[file:Cyclone Amphan (2020) chart.png|thumb|left|250px]] सन् २०२० मे १३ मा दक्षिणपूर्वी बङ्गालको खाडीमा निम्न चापीय क्षेत्रको विकास भएको थियो जुन भारतको आन्ध्र प्रदेशको विशाखापत्तनम महानगरभन्दा १०२० किलोमिटर टाढा सिर्जना भएको थियो।<ref>{{cite report|title=Tropical Weather Outlook for the North Indian Ocean May 13, 2020 06z|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200513/071900/A_WTIN20DEMS130719_C_RJTD_20200513072446_98.txt|accessdate=18 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518154737/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200513/071900/A_WTIN20DEMS130719_C_RJTD_20200513072446_98.txt|archivedate=18 May 2020|date=13 May 2020|publisher=India Meteorological Department}}</ref><ref name="STWA 13/05/20">{{cite report|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Indian Ocean May 13, 2020 18z|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|archivedate=18 May 2020|accessdate=18 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518171103/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Analysis/Miscellaneous/20200513/180000/A_ABIO10PGTW131800_C_RJTD_20200513171946_85.txt|date=13 May 2020|publisher=United States Joint Typhoon Warning Center}}</ref><ref>{{cite report|title=Tropical Weather Outlook for the North Indian Ocean May 14, 2020 06z|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200513/071900/A_WTIN20DEMS130719_C_RJTD_20200513072446_98.txt|accessdate=18 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518200332/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200514/070000/A_WTIN20DEMS140700_C_RJTD_20200514071617_78.txt|archivedate=18 May 2020|date=14 May 2020|publisher=India Meteorological Department}}</ref><ref name="TCFA 15/05/20">{{cite report|title=Tropical Cyclone Formation Alert May 15, 2020 10z|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/|archivedate=18 May 2020|accessdate=18 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518200022/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200515/100000/A_WTIO21PGTW151000_C_RJTD_20200515095331_29.txt|date=15 May 2020|publisher=United States Joint Typhoon Warning Center}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518200022/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200515/100000/A_WTIO21PGTW151000_C_RJTD_20200515095331_29.txt |date=18 May 2020 }}</ref> पछि कम चापीय क्षेत्र अनुकूल भूमध्यरेखा बहिर्गमन र मध्यम समुद्री सतह तापक्रम भएका कारण थप विकासित हुन पुगेको थियो।<ref>{{cite report|title=Tropical Weather Outlook for the North Indian Ocean May 16, 2020 04:05z|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200513/071900/A_WTIN20DEMS130719_C_RJTD_20200513072446_98.txt |accessdate=18 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518200332/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/DEMS/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200514/070000/A_WTIN20DEMS140700_C_RJTD_20200514071617_78.txt|archivedate=18 May 2020|date=14 May 2020|publisher=India Meteorological Department}}</ref> १६ मे २०२० मा भारतीय मौसम विज्ञान विभागले जनाए अनुसार ओडिशाको पारादीपको दक्षिणमा लगभग १,१०० किलोमिटर (६८५ माइल) को दूरीमा निम्न चापीय क्षेत्र विकसित भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.rsmcnewdelhi.imd.gov.in/images/bulletin/rsmc.pdf|title=RSMC TROPICAL CYCLONE ADVISORY BULLETIN |publisher=Regional Specialised Metrological Center|accessdate=17 May 2020}}</ref> उत्तरतर्फ बढ्दै गर्दा ससाना आँधीहरू निरन्तर विकसित भएका थिए भने केही घण्टापछि यो आँधी एक चक्रवातमा परिवर्तन भएको थियो जसलाई पछि आम्पान नाम दिइएको थियो। पूर्वमा स्थित मध्यम वायु प्रवाहको कारण पूर्वीय पक्षमा आँधीको बहाव घटेको थियो।<ref>{{Cite web|title=Indias Super Cyclone - Amphan|url=https://www.severe-weather.eu/tropical-weather/india-cyclone-amphan-bengal-mk/amp/|last=|first=|date=|website=Severe weather.eu|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> जेटिडब्ल्युसीका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय मानक समयको हिसाबमा १८:०० बजे १ मिनेटमा वायुको गति १४० किलोमिटर प्रति घण्टा (८५ माइल/घण्टा)बाट वृद्धि भई २१५ किलोमिटर प्रति घण्टा (१३० माइल/घण्टा) पुगेको थियो जसलाई ४ पृथक श्रेणीहरूमा विभाजित गरेर मापन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Tropical cyclone Amphan threatens India and Bangladesh|url=https://public.wmo.int/en/media/news/tropical-cyclone-amphan-threatens-india-and-bangladesh|last=|first=|date=|website=World Meteorological Organization|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=19 May 2020}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसबाहेक भारतीय मौसम विज्ञान विभागले यस आँधीलाई यसको तिव्रताको मापन गरेर आम्पान सबैभन्दा खतरनाक चक्रवात भनि विश्लेषण गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=In pictures: Cyclone Amphan hits India and Bangladesh|url=https://edition.cnn.com/2020/05/20/asia/gallery/cyclone-amphan/index.html|last=|first=|date=20 May 2020|website=CNN|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=20 May 2020}}</ref> त्यसबेला यस आँधीको चौडाइ सममित केन्द्रीय संवहनको साथ १,१११ किलोमिटर मापन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Tropical cyclone 01B (Amphan) Warning Nr 018|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/io0120web.txt|last=|first=|date=20 May 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|url-status=live|archive-url=|archive-date=20 May 2020|access-date=20 May 2020}}</ref> यस आँधीको दश समुद्री माइल बराबर फराकिलो केन्द्रबिन्दु पनि देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Life threatening storm surge - Cyclone Amphan|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2020/05/18/category-5-cyclone-amphan-takes-aim-northeastern-india-bangladesh-with-life-threatening-storm-surge/?outputType=amp|last=|first=|date=|website=The Washington Post|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=18 May 2020}}</ref> == उत्पत्ति == [[चित्र:01B 2020-05-16 0450Z.jpg|thumb|250px]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को प्यासिफिक प्रकोप केन्द्रका अनुसार भारत र बङ्गलादेशमा गरी करिव ३.६९ करोड जनसङ्ख्या हाल खतरामा रहेका छन्।<ref name="BraceForRecordStorm">{{cite news |last1=Westcott |first1=Ben |last2=Sud |first2=Vedika |last3=Suri |first3=Manveena |title=India and Bangladesh brace for the strongest storm ever recorded in the Bay of Bengal |url=https://www.cnn.com/2020/05/19/asia/super-cyclone-amphan-india-banglash-intl-hnk/index.html |accessdate=19 May 2020 |work=CNN |publisher=Cable News Network |date=19 May 2020}}</ref> भारत मौसम विज्ञान विभागले बङ्गालको खाडीमा रहेका भारतका भूभागहरू तथा अण्डमान र निकोबार द्वीपमा आँधी आउन सक्ने सम्भावना उच्च रहेको भन्दै सर्वसाधारणहरूलाई सचेत गराएको थियो भने उक्त संस्थाले माझीहरूलाई मे १५ देखि १८ सम्म समुद्रमा माछा मार्न प्रतिबन्ध लगाएको थियो।<ref name="LowPressureLikelyToIntensify">{{cite news |title=Cyclone Amphan: Low pressure over Bay of Bengal, likely to intensify into cyclonic storm by May 16 |url=https://indianexpress.com/article/what-is/cyclone-amphan-6410113/ |work=The Indian Express |agency=Express Web Desk |publisher=The Indian Express Ltd. |date=May 14, 2020}}</ref> त्यस्तै गरी श्रीलङ्काली सरकारले पनि आम्पान चक्रवात श्रीलङ्काका विभिन्न तटीय भूभागमा आउन सक्ने भन्दै माझीहरूलाई माछा मार्न ननिस्कन आग्रह गरेको थियो।<ref name="SriLankaFishermen">{{cite news |title=Sri Lanka fishermen asked to stay ashore as cyclone Amphan intensifies |url=https://economynext.com/sri-lanka-fishermen-asked-to-stay-ashore-as-cyclone-amphan-intensifies-70025/ |accessdate=May 18, 2020 |work=EconomyNext |publisher=Echelon Media |date=May 17, 2020}}</ref> [[भारत सरकार|भारतीय सरकार]]ले ओडिशा र [[पश्चिम बङ्गाल]]मा माछा मार्नका लागि प्रयोग गरिने डुङ्गालाई किनारमा ल्याउने काम सुरु गरेको थियो भने उक्त क्षेत्रमा मानवीय आवतजावतलाई प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।<ref name="LikelyToBringHeavyRain">{{cite news |title=Cyclone Amphan likely to bring heavy rain in coastal Bengal districts from May 19 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/cyclonic-storm-likely-to-bring-heavy-rain-in-coastal-bengal-districts-from-may-19/story-JJJVxMAViaQKRry2JyO32L.html |accessdate=May 18, 2020 |work=Hindustan Times |agency=Press Trust of India |publisher=HT Media |date=May 17, 2020}}</ref> बङ्गलादेश अभ्यान्तरीण नौ परिबहन सङ्घले पुनः आफ्ना सेवाहरू बन्द गर्ने घोषणा गरेको थियो भने बङ्गलादेशले सामान ढुवानी गर्न ठूलाठूला पानि जहाजहरूको सेवालाई पनि ठप्प पारेको थियो तर चट्टोग्राम देखि साना ढुवानी जहाजहरू कर्नफुली नदीमा सुरक्षित दूरीमा चलाइएको थियो।<ref>{{cite news |title='Extremely severe' cyclonic storm Amphan forces evacuations in India, Bangladesh |url=https://www.smh.com.au/world/asia/extremely-severe-cyclonic-storm-amphan-forces-evacuations-in-india-bangladesh-20200519-p54u70.html |accessdate=May 18, 2020 |work=The Sydney Morning Herald |date=May 19, 2020 |location=Kolkata, India}}</ref><ref name="AlertSoundedPreparationsUnderway">{{cite news |last1=Loiwal |first1=Manogya |title=Alert sounded, preparations underway to safeguard districts in West Bengal from cyclone Amphan |url=https://www.indiatoday.in/india/story/alert-sounded-preparations-underway-to-safeguard-districts-in-west-bengal-from-cyclone-amphan-1679437-2020-05-19 |accessdate=20 May 2020 |work=India Today |publisher=Living Media India |date=19 May 2020 |location=Digha, India}}</ref> पानी जहाजहरूमा हुन सक्ने क्षतिलाई कम गर्नका लागि पारादीपमा रहेको बन्दरगाह सहित त्यहाँ छेउछाउका बन्दरगाहहरू खाली गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title='Extremely severe' cyclonic storm Amphan forces evacuations in India, Bangladesh |url=https://www.smh.com.au/world/asia/extremely-severe-cyclonic-storm-amphan-forces-evacuations-in-india-bangladesh-20200519-p54u70.html |accessdate=18 May 2020 |work=The Sydney Morning Herald |date=19 May 2020 |location=Kolkata, India}}</ref><ref name="FerryServicesShutDown">{{cite news |title=Cyclone Amphan: Ferry services shut on major routes across Bangladesh |url=https://newsroompost.com/world/cyclone-amphan-ferry-services-shut-on-major-routes-across-bangladesh/521091.html |accessdate=19 May 2020 |work=Newsroom Post |publisher=Headlong Newsroom Post India |date=19 May 2020 |location=Dhaka, Bangladesh}}</ref> ओडिशा सरकारले पूर्वाधारहरूको द्रुत प्राप्तिका लागि शक्ति र दूरसञ्चार क्षेत्रमा कामदारहरू खटाउँदै आपतकालिन समयका लागि सहयोगी कल सेवाहरू जारी गरिएको थियो।<ref name="EvacuatingMillions">{{cite news |title=Bangladesh, India evacuating millions as super cyclone bears down on coast |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/05/19/bangladesh-india-evacuating-millions-as-super-cyclone-bears-down-on-coast |accessdate=20 May 2020 |work=bdnews24.com |publisher=bdnews24.com |date=20 May 2020}}</ref> आम्पान आँधी आउन सक्ने भन्दै ओडिशा र पश्चिम बङ्गालमा रेल सेवा लगायत अन्य यातायातका साधनहरूमा निलम्बन लगाइएको थियो भने दुवै राज्यहरूमा रेल प्रणाली चार दिनको लागि निलम्बित गरिएको थियो।<ref name="HurtlingBangladesh">{{cite news |title=Super cyclone Amphan hurtling towards Bangladesh |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/05/18/bangladesh-raises-danger-signal-as-cyclone-amphan-intensifies |accessdate=20 May 2020 |work=bdnews24.com |publisher=bdnews24.com |date=18 May 2020}}</ref> क्षतिहरूलाई कम गर्नका लागि नयाँ दिल्ली र भुवनेश्वर बीच चल्ने एसी एक्सप्रेस रेलहरू मोड्ने निर्णय गरिएको थियो।<ref name="OdishaDeploys">{{cite news |title=Odisha deploys NDRF, ODRAF teams as cyclonic storm Amphan intensifies into very severe cyclonic storm |url=http://www.uniindia.com/odisha-deployes-ndrf-odraf-teams-as-cyclonic-storm-amphan-intensifies-into-very-severe-cyclonic-storm/east/news/2000507.html |accessdate=18 May 2020 |work=United News of India |publisher=United News of India |date=17 May 2020 |location=Bhubaneswar, India}}</ref> नेताजी सुभाषचन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल मे २१ सम्मका लागि बन्द गरिएको थियो। जनस्वास्थ्य प्रकौसल विभागले १५ दिनसम्मका लागि पनि शुद्धीकरण केन्द्रको स्थापना गरेको थियो भने उक्त संस्थाले विभिन्न सरसफाइका सामग्रीहरूको पनि प्रयोग गरेको थियो।<ref name="CycloneTimeCOVID">{{cite news |last1=Dwyer |first1=Colin |title='Cyclone In The Time Of COVID-19': Amphan Bears Down On Bangladesh And India |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/19/858550368/cyclone-in-the-time-of-covid-19-amphan-bears-down-on-bangladesh-and-india |accessdate=20 May 2020 |work=NPR |publisher=National Public Radio |date=19 May 2020}}</ref> बङ्गलादेश चक्रवात रोकथाम कार्यक्रम र राष्ट्रिय विपत्ती प्रबन्ध समन्वय टोलीका बीच मे १८ का दिन आम्पान आँधीका विषयमा बैठक जारी गरिएको थियो।<ref name="SuspendsShramikSpecials">{{cite news |title=Odisha suspends 'Shramik Specials' in view of cyclone Amphan |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2020/may/17/odisha-suspends-shramik-specials-in-view-of-cyclone-amphan-2144387.html|accessdate=18 May 2020 |work=The New Indian Express |agency=Express News Service |publisher=Newindianexpress.com |date=17 May 2020|location=Bhubaneswar, India}}</ref><ref name="SpecialRoute">{{cite news |title=Bhubaneswar-New Delhi AC special train to run on diverted route |url=https://updateodisha.com/2020/05/17/bhubaneswar-new-delhi-ac-special-train-to-run-on-diverted-route-67316/ |accessdate=18 May 2020 |work=Update Odisha |publisher=Update Odisha |date=17 May 2020 |location=Bhubaneswar, India}}</ref><ref name="3LakhEvacuatedMoved">{{cite news |last1=Singh |first1=Harshita |title=Cyclone Amphan: 3 lakh people evacuated, moved to relief shelters, says West Bengal CM Mamata Banerjee |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/cyclone-amphan-3-lakh-people-evacuated-moved-to-relief-shelters-says-west-bengal-cm-mamata-banerjee/story-dC72rNqD4PEvZhEtGes4FK.html |accessdate=19 May 2019 |work=Hindustan Times |agency=Press Trust of India |publisher=HT Media |date=19 May 2019}}</ref><ref name="ShramikSpecialRoster">{{cite news |last1=Khanna |first1=Rohit |last2=Gupta |first2=Jayanta |title=Cyclone Amphan alters Shramik Special roster, 2 trains cancel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/amphan-alters-shramik-spl-roster-2-trains-cancelled/articleshow/75837062.cms |accessdate=20 May 2020 |work=The Times of India |agency=Times News Network |publisher=Bennett, Coleman & Company |date=20 May 2020 |location=Kolkata, India}}</ref> बङ्गलादेशको कोक्सबजारमा प्रकोप रोकथाम गर्ने उद्देश्यका साथ सहयोग पुर्‍याउन धेरै निजी सङ्घ संस्थाहरू आपतकालीन तयारी सहित काम गर्न सुरु गरेका थिए।<ref name="SuspendsShramikSpecials"/><ref name="SpecialRoute"/><ref name="3LakhEvacuatedMoved"/><ref name="ShramikSpecialRoster"/> आँधीबेहरीको बेला बङ्गलादेश भरि १९३३ स्वास्थ्यकर्मीहरूको टोली तैनाथ गरिएको थियो।पन्ध्र हजार स्वयंसेवक र ८४ थप स्वास्थ्य टोलीहरू चट्टोग्राममा आपतकालीन सहायताका लागि परिचालन गरिएको थियो।<ref name="AirportMarketsShut">{{cite news |last1=Srinivasan |first1=Chandrasekar |title=Airport, Markets Shut, People To Stay Inside As Kolkata Preps For Amphan |url=https://www.ndtv.com/india-news/cyclone-amphan-airport-markets-shut-people-to-stay-inside-as-kolkata-prepares-for-storm-2231968 |accessdate=20 May 2020 |work=NDTV |publisher=NDTV Convergence |date=20 May 2020 |location=Kolkata, India}}</ref><ref name="PlanesFlownOut">{{cite news |title=Kolkata: Planes flown out, terminal roof bolstered ahead of Cyclone Amphan strike |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/planes-flown-out-terminal-roof-bolstered-ahead-of-amphan-strike/articleshow/75835784.cms |accessdate=20 May 2020 |work=The Times of India |agency=Times News Network |publisher=Bennett, Coleman & Company |date=20 May 2020 |location=Kolkata, India}}</ref> अन्तर-सेवा जनसम्बन्ध निर्देशनालयका अनुसार बङ्गलादेश सशस्त्र बलको १४५ प्रकोप व्यवस्थापन टोली विशेष उपकरणका साथ तैनाथ गरिएको थियो।<ref name="DangerSignal7">{{cite news |title=Danger signal 7 for coast as Cyclone Amphan intensifies |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/05/18/danger-signal-no-7-advised-as-cyclone-amphan-nears|accessdate=20 May 2020 |work=Dhaka Tribune |publisher=2A Media |date=18 May 2020}}</ref> बङ्गलादेश सेनाको ६१ स्वास्थ्य टोली र १६,४०० थान राहत आपूर्तिको लागि अर्को कार्यक्रम तय गरिएको थियो। बङ्गलादेश नौसेनाले २५ वटा पनि जहाजहरू आपतकालीन उद्धार र राहत गर्नका लागि परिचालन गरेको थियो।<ref name="WarningFlagRaisedRohingya">{{cite news |title=Warning flag raised at Rohingya camps over cyclone ‘Amphan’ |url=https://thefinancialexpress.com.bd/national/warning-flag-raised-at-rohingya-camps-over-cyclone-amphan-1589781185 |accessdate=20 May 2020 |work=The Financial Express |publisher=The Financial Express |date=18 May 2020}}</ref> बङ्गलादेश वायुसेना विपतका लागि तयार राखिएको थियो भने कृषि मन्त्रालयले किसानहरूलाई पाकिसकेका धान काट्ने सल्लाह दिएको थियो।<ref name="LocalGovernmentControlRoom">{{cite news |title=Cyclone Amphan: Local Government Division opens control room |url=https://unb.com.bd/category/Bangladesh/cyclone-amphan-local-government-division-opens-control-room/51898 |accessdate=20 May 2020 |work=United News of Bangladesh |publisher=United News of Bangladesh |date=20 May 2020 |location=Dhaka, Bangladesh}}</ref> मत्स्यपालन र पशुधन मन्त्रालयले आँधीले क्षति पुर्‍याउन सक्ने भन्दै आँधीको खतरा भएको ठाउँबाट ७,००० घरपालुवा जनावरहरूलाई सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण गरेको थियो।<ref name="1933Medical">{{cite news |title=1,933 medical teams ready: Media cell |url=https://unb.com.bd/category/Bangladesh/1933-medical-teams-ready-media-cell/51911 |accessdate=20 May 2020 |work=United News of Bangladesh |publisher=United News of Bangladesh |date=21 May 2020 |location=Dhaka, Bangladesh}}</ref><ref name="AmphanTriggersRainChittagong">{{cite news |last1=Hussain |first1=Anwar |title=Cyclone Amphan triggers rain in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2020/05/19/cyclone-amphan-triggers-rain-in-chittagong |accessdate=20 May 2020 |work=Dhaka Tribune |publisher=2A Media |date=19 May 2020}}</ref> चक्रवात आम्पान विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको महामारी कोभिड -१९ को साथसाथै आएको थियो जसकारण प्रकोप व्यवस्थापन र राहत मन्त्रालय बङ्गलादेशले चक्रवातबाट हुने मानवीय क्षतिलाई कम गर्नका लागि आश्रय स्थलहरू तय गरेको थियो तर त्यहाँ मानिसहरूलाई राख्दा खेरी सामाजिक दूरी सुनिश्चित गर्नुपर्ने समस्या देखिएको थियो।<ref>{{cite news |title=India and Bangladesh are already suffering with coronavirus. Now a super cyclone is heading their way |url=https://edition.cnn.com/2020/05/18/asia/cyclone-amphan-india-bangladesh-intl-hnk/index.html |accessdate=May 19, 2020 |work=CNN|publisher= |date=May 18, 2020}}</ref><ref name="করোনায়আম্পান">{{cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1657451|title=করোনা মাথায় রেখে আম্পান মোকাবিলার প্রস্তুতি|website=প্রথম আলো|language=bn|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> माध्यमिक र उच्च शिक्षा विभागले तटीय क्षेत्रका विद्यालय र महाविद्यालयहरू सार्वजनिक आश्रय स्थलका रूपमा खोल्न आवश्यक कदम चाल्नका लागि निर्देशन दिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/international/bangladesh-to-face-storm-in-between-the-extreme-condition-of-epidemic-1.1151455|title=অতিমারির মধ্যেই ঝড় বাংলাদেশে|website=আনন্দবাজার|language=bn|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> करिब ५६,००० स्वयंसेवकहरूले उच्च जोखिम भएका क्षेत्रहरूमा सर्वसाधारणहरूका माझ जनचेतना फैलाउन काम गरिरहेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1657519/|title=ঘূর্ণিঝড়ে উপকূলীয় স্কুল–কলেজগুলো আশ্রয়কেন্দ্র করার নির্দেশ|website=প্রথম আলো|language=bn|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/bengali/news-52717893|title=ঘণ্টায় প্রায় আড়াইশো কিলোমিটার গতি নিয়ে ধেয়ে আসছে সুপার সাইক্লোনটি|website=বিবিসি বাংলা|language=bn|date=১৯ মে ২০২০|accessdate=১৯ মে ২০২০}}</ref> [[File:Amphan 1825 190520.gif|thumb|left|alt=ইনফ্রারেড উপগ্রহ চিত্রের অ্যানিমেশন]] == प्रभाव == {| class="wikitable" |+हताहत |- |'''देश''' |'''सङ्ख्या''' |- |{{झण्डा चिन्ह|बङ्गलादेश}} [[बङ्गलादेश]] |२० <ref name="Dhaka Tribune 2020">{{cite web | title=Cyclone Amphan: Death toll rises to 26 | website=Dhaka Tribune | date=२१ मई २०२० | url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/05/21/cyclone-amphan-slows-down-moves-towards-rajshahi-region | language=अङग्रेजी | accessdate=२२ मे २०२०}}</ref> |- |{{झण्डा|भारत}} |७९ <ref name="Singh 2020">{{cite web | last=Singh | first=Shiv Sahay | title=Cyclone Amphan kills 72 in West Bengal, brings life to a halt | website=The Hindu | date=२१ मई २०२० | url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/72-killed-in-cyclone-amphan-fury-15-dead-in-kolkata-alone/article31640766.ece | language=अङग्रेजी | accessdate=२२ मे २०२०}}</ref> |- |{{झण्डा|श्रीलङ्का}} |४ <ref name="Borham 2020">{{cite web | last=Borham | first=Maneshka | title=Adverse weather claims two lives | website=Sunday Observer | date=मे 2020 | url=http://www.sundayobserver.lk/2020/05/17/news/adverse-weather-claims-two-lives | language=अङ्ग्रेजी | accessdate=२२ मे २०२०}}</ref> |- |'''कुल''' |'''१०३''' |} === श्रीलङ्का === आम्पान चक्रवातको प्रभावले श्रीलङ्कामा भारी वर्षा र वेगसँग हावाहुरी चलेको थियो जसकारण श्रीलङ्काको तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने २००० भन्दा बढी मानिसहरू प्रत्यक्ष रूपमा प्रकोपको चपेटामा आएका थिए भने चक्रवातका कारण बाढी र पहिरोहरू जस्ता प्रकोप पनि विभिन्न ठाउँहरूमा देखिएको थियो। कालु गङ्गाको नदीको किनारमा पनि चक्रवातकै कारण बाढी आएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/cyclone-amphan-formed-over-se-bay-of-bengal-385719.html|title=வங்கக் கடலில் உருவானது புயல்.. சென்னைக்கு தென் கிழக்கே 670 கி.மீ தொலைவில் 'ஆம்பன்'}} ஒன்இந்தியா தமிழ் (மே 16, 2020)</ref> रत्नपुरा जिल्लामा आम्पान चक्रवातका कारण दुईजना व्यक्तिको मृत्यु भएको थियो, जस मध्ये एकको पहिरोले पुरिएर मृत्यु भएक‍ थियो भने अर्कोको अग्लो रूख भाँचिएर लाग्दा खेरी गम्भीर घाइते भई मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://tamil.news18.com/news/national/cyclone-amphan-death-toll-in-bengal-rises-to-3-vjr-293113.html|title=உம்பன் புயல் முழுவதுமாக கரையை கடந்தது... மேற்குவங்கத்தில் 3 பேர் உயிரிழப்பு}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526184533/https://tamil.news18.com/news/national/cyclone-amphan-death-toll-in-bengal-rises-to-3-vjr-293113.html |date=2020-05-26 }} நியூஸ்18 தமிழ் (மே 20, 2020)</ref> पहिरोको चपेटामा परेका व्यक्तिहरूलाई त्यस ठाउँका अन्य सर्वसाधारणहरूले अस्पतालमा पुर्‍याएका थिए। दुई व्यक्तिहरूको केगालेमा मृत्यु भएको थियो जहाँ २४ घण्टामा २१४ मिमी (८.४ इन्च) वर्षा भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.dinamani.com/india/2020/may/20/cyclone-amphan-to-make-complete-landfall-by-7-pm-imd-3417717.html|title=பலத்த மழையும்பெய்தது.}} தினமணி (20 மே, 2020)</ref> तिव्र बतासका कारण ५०० घरहरूमा ठूलो मात्रामा क्षति पुगेको थियो जसमा पोलोन्नारुवाका १४५ घरहरू सामेल छन्। === भारत === ==== दक्षिणी भारत ==== १६ मे २०२० मा आम्पान चक्रवातका कारण दक्षिण भारतमा तिव्र गतिको हावाहुरी सहित भारि मात्रामा वर्ष भएको थियो।<ref name="TheHindu1">{{cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|date=21 May 2020|title=72 people dead in West Bengal, Mamata urges PM Modi to visit state|newspaper=|publisher=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/super-cyclone-amphan-live-tracking-may21/liveblog/75859242.cms|url-status=live|accessdate=21 May 2020}}</ref> यस चक्रवातले तिरुवनन्तपुरमको वलियाथुरा उपनगरका सडकहरूमा क्षति पुर्‍याएको थियो भने आँधीले यस क्षेत्रका थुप्रै घरहरूमा भारी मात्रामा क्षति पुर्‍याएको थियो। जसकारण १०० भन्दा बढी घरहरूमा बसोबास गर्ने मानिसहरू विस्थापित भएका थिए।<ref name="WB_12">{{cite news|last=|first=|date=20 May 2020|title=72 killed in Cyclone Amphan fury, 15 dead in Kolkata alone|work=|publisher=THE HINDU|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/72-killed-in-cyclone-amphan-fury-15-dead-in-kolkata-alone/article31640766.ece|url-status=live|accessdate=21 May 2020|series=[Cyclone Amphan Live Updates]}}</ref> कोट्टायम जिल्लामा यस चक्रवातले थुप्रै घरहरू मन्दिर लगायत बिजुलीका खम्बाहरू ढालेको थियो जसकारण विद्युत आपुर्तिमा समस्या देखिएको थियो। वैकोम महादेव मन्दिरको छत यस आँधीको कारण क्षतिग्रस्त बनेको थियो। यस चक्रवातका कारण १६ घरहरूको पूर्णतया क्षति र ३१३ घरहरूमा आंशिक रूपमा क्षति पुगेको थियो जसको परिणामस्वरूप ०.१४७ करोड रुपैयाँको क्षति भएको थियो।<ref name="72KilledMarchModiVisit">{{cite news |title=72 killed in Amphan’s march through Bengal, PM Modi to visit today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/72-killed-in-amphans-march-through-bengal-pm-modi-to-visit-today/articleshow/75878314.cms |accessdate=21 May 2020 |work=The Times of India |agency=Times News Network |publisher=Bennett, Coleman & Company |date=22 May 2020}}</ref> चक्रवातले क्षति पुर्‍याएका ठाउँहरूका अवस्थित विद्यालयहरूलाई अस्थायी आश्रय स्थल बनाइएको थियो। रामनाथपुरम जिल्लामा तिव्र वतासका कारण समुद्री तटमा बाँधिएर राखिएको लगभग १०० डुङ्गाहरू क्षतिग्रस्त स्थितिमा पुगेको थियो।<ref>{{cite news|first=Satyasundar|last=Barik|newspaper=The Hindu|date=20 May 2020|accessdate=20 May 2020|title=Amphan: Heavy rain, wind hit coastal districts of Odisha|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/amphan-heavy-rain-wind-hit-coastal-districts-of-odisha/article31629025.ece}}</ref> समुद्रमा उठेको विशाल लहरामा कारण बाँधहरू टुटेका कारण विल्लुपुरम जिल्लाको बोम्मयारपलायममा तीन महलहरू पूर्णरूपमा भत्किएको थियो।<ref>{{cite news|first=Debabrata|last=Mohanty|newspaper=hindustantimes|date=21 May 2020|accessdate=21 May 2020|title=3 dead as Cyclone Amphan crosses Odisha before making landfall in Bengal|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-dead-as-cyclone-amphan-crosses-odisha-before-making-landfall-in-bengal/story-DvIAOCX2kG6L4IJtjzaurO.html}}</ref> गन्धर्वकोट्टई र अरन्थाङ्गीको आसपासमा लगभग ३५ एकडमा लगाइएको केरा खेती आँधीका कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो। ==== पूर्वी भारत ==== कोलकाता र त्यस वरिपरिको क्षेत्रहरूमा हावाको गति १२० किलोमिटर प्रति घण्टा पुगेको थियो भने राति ७ बजेर २० मिनेट जाँदा हावाको गति १३३ किलोमिटर प्रति घण्टा कैद गरिएको थियो।<ref name="Press Information Bureau">{{cite web | title=पश्चिम- मध्य बङ्गाल की खाड़ी में सुपर चक्रवाती तूफान ‘अम्फान‘ पश्चिम बङ्गाल और उत्तरी ओडिशा के तटीय क्षेत्रों के लिए चक्रवात चेतावनी: ऑरेंज संदेश | website=जानकारी विउरो | url=https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1625193 | language=हिन्दी भाषा | accessdate=२० मई २०२०}}</ref> पश्चिम बङ्गालका मुख्यमन्त्री ममता बनर्जीले बताए अनुसार चक्रवात आम्पानको प्रभाव हाल विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरस महामारी भन्दा पनि अधिक खतरनाक छ।<ref name="Chaturvedi २०२०">{{cite web | last= | first=सचिन | title=जानिए क्या है महा तूफान अम्फान, जानिए इससे जुड़ी १० अहम बातें और आपके सभी सवालों के जवाब | website=भारत टिवी | date=२० मई २०२० | url=https://www.indiatv.in/india/national-what-is-super-amphan-landfall-amphan-top-10-points-your-questions-answered-712391 | language=हिन्दी भाषा | accessdate=२० मई २०२०}}</ref> उनले आम्पान आँधीको कारण करीब १० खर्ब रूपैयाँको क्षति पुगेको बताएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=बङ्गाल पर टूटा अम्फान का कहर, शहरों में दिखा तबाही का भयानक मंजर |url=https://m.aajtak.in/national/video/west-bengal-odisha-amphan-cyclone-destruction-video-1193103-2020-05-21 |website=https://m.aajtak.in |language=hi}}</ref> यस आँधीका कारण १०० भन्दा बढी भवनहरूमा आंशिक रूपमा क्षति पुगेको थियो। पश्चिम बङ्गाल राज्यमा हालसम्म ७२ मानिसहरूको मृत्यु भएको छ जसमा १९ जना कोलकाता सहरका मानिसहरू हुन्।<ref name="Team Team Team Team 2020">{{cite web | title= चक्रवाती तूफान अम्फान के कारण कोलकाता में १९ लोगों की मौत | website=अमर उज्जा | date=२२ मई २०२० | url=https://www.amarujala.com/india-news/cyclone-amphan-live-news-updates-cyclonic-storm-many-killed-in-odisha-and-bengal | language=हिन्दी भाषा | accessdate=२२ मई २०२०}}</ref> === बङ्गलादेश === आम्पान आँधी बङ्गलादेशको मुख्य भूमिमा आउनु भन्दा अगाडि तटीय जलस्तर बढेका कारण बङ्गलादेशमा यसको खतरनाक प्रभाव देखा पर्न सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web |title=এপার বাংলাকে তছনছ করে ওপার বাংলায়, ফের ধ্বংসলীলা শুরু আমফানের |url=https://bangla.asianetnews.com/bangladesh/many-killed-as-cyclone-amphan-tears-into-bangladesh-coasts-qanvds |accessdate=২২ মে ২০২০ |work=এশিয়ানেট নিউজ নেটওয়ার্ক প্রাইভেট লিমিটেড |date=২১ মে ২০২০ |language=बाङ्ला}}</ref> गैलापचीपा, कालापारा, र रङ्बालीमा पानीको बहाव रोक्ने बनाइएको बाँध फुटेका कारण १७ गाउँहरूमा बाढी प्रवेश गरेको थियो। नोयाखली जिल्लामा रहेको एक टापूमा आम्पान आँधीका कारण लगभग ५०० घरहरू पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त बनेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.coxsbazartimes.com/archives/13585|शीर्षक=ঘূর্ণিঝড় আম্পান: কক্সবাজারে ৯ নম্বর মহাবিপদ সংকেত|वेबसाइट=কক্সবাজার বার|भाषा=बाङ्ला|मिति=|पहुँचमिति=२२ मे २०२०}}</ref> आम्पान आँधी सम्बन्धी घटनाहरूमा कम्तिमा २० जनाको मृत्यु भएको थियो भने आँधी रोकथाम कार्यक्रमको नेतृत्व गरेका शाह आलामको पनि डुङ्गा डुबेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://theworldnews.net/bd-news/ghuurnnijhrr-aampaan-maanbik-duryog-bybsthaapnaa-ekhn-beshi-jruri|शीर्षक=ঘূর্ণিঝড় আম্পান: মানবিক দুর্যোগ ব্যবস্থাপনা এখন বেশি জরুরি|वेबसाइट=বিশ্ব খবর|भाषा=बाङ्ला|मिति=|पहुँचमिति=२२ मे २०२०}}</ref> देशव्यापी रूपमा करिब ११ अरब टाकाको क्षति भएको अनुमान गरिएको थियो भने १ करोड मानिसहरू विद्युत प्रयोगबाट बञ्चित बनेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.jugantor.com/country-news/308756/%E0%A6%98%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A3%E0%A6%BF%E0%A6%9D%E0%A6%A1%E0%A6%BC-%E0%A6%86%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A8:-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%95%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A7%87-%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE?__cf_chl_jschl_tk__=0479ffc31f915e9ab4750eff108c377cb93277ec-1590143238-0-AfNnqvJLy1xEoN4Ovpax4rT2yQqanKQRlz1TLymz7vwwcrmb2vNE2WGF7D50kU_gfxXbith7oBVjWuIIgwsVXy5YdnH9yewRgn8kgsgebzfFFcJQ2A4Sxuiybm_84hdhpDT0RbWKXk9hC6V8k2p-aIocO3BDZibW10PQJfE1LMbpTJxcBXoaZUfB8K18tgjVOfka-IXlR32dnifO-65iC5TAszU_g-bLjyWRCbR27pC3eNRA7B1K2Mkfy8Zso7PndA8AO4HXxpP0bkcgqc7MfsWIXryEAHvFTi7cemT8li6dowNBpv2ceyiLOq9DzypLYMI4-q1U2pqWVTnrL4XzqF9YdpNUBLlRv_5TOYjKnFatXFzN8n9KnwVyp7ZjEI5spu4IcvAvWL8nqxFzQkLT63pbZLtcR2T-CZ-NspDOjXDnB96U07Fat56JOaH3zupeSMM0dfoN2jYlFfjkaw26mjU6INHlv|शीर्षक=ঘূর্ণিঝড় আম্পান: সমুদ্র থেকে উপকূলে ফিরেছেন জেলেরা|वेबसाइट=যুগান্তর|भाषा=बाङ्ला|मिति=|पहुँचमिति=२० मे २०२०}}</ref> आम्पान आँधीका कारण लगभग ३००० झिङे माछा तथा गँगटा पालिएका स्थानहरूमा बाढीले क्षति पुर्‍याएको थियो। पूर्व दुर्गाबतीमा ६०० घरहरू डुबानमा परेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://m.rtvonline.com/country/94058/%E0%A6%98%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A3%E0%A6%BF%E0%A6%9D%E0%A6%A1%E0%A6%BC-%E0%A6%86%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A8:-%E0%A6%9A%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AE-%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A7|शीर्षक=ঘূর্ণিঝড় আম্পান: চট্টগ্রাম বন্দরের কার্যক্রম বন্ধ|वेबसाइट=আরটিভি অনলাইন|भाषा=बाङ्ला|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> खुलना सहरमा र उत्तर सुन्दोरवोनमा लगभग ८३,००० घरहरूमा क्षति पुगेको छ भने सरकारले लगभग १.५ अर्ब क्षति भएको अनुमान लगाएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bbc.com/bengali/news-52717893|शीर्षक=ঘূর্ণিঝড় আম্পান: উপকূলীয় জেলাগুলোতে ৫ থেকে ১০ ফুট উচ্চতার জলোচ্ছ্বাসের আশংকা|वेबसाइट=বিবিসি বাংলা|भाषा=बाङ्ला|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> === नेपाल === मौसमविद्हरूले नेपालमा पनि आम्पान आँधीको प्रभाव देखिएको जनाएका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://aarthiknews.com/news/17875|शीर्षक=चक्रवात अम्पन: बङ्गालको समुद्री आँधीका कारण कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु|कार्य=आर्थिक खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> जल तथा मौसम विज्ञान विभाग अन्तर्गतको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार नेपालमा हाल उक्त आँधीको प्रभावका साथै स्थानीय वायुको पनि प्रभाव रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5763361655554048?ns=|शीर्षक=भारत र बङ्गलादेशमा आँधीले वितण्डा मच्चायो, १६ को मृत्यु, ३० लाख घरवारविहिन|कार्य=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> हाल देशको पूर्वी र मध्य भू-भागमा पूर्ण बदली रही पश्चिममा आंशिक बदली रहेको संस्थाले जनाएको छ। पूर्व र मध्यको थोरै स्थानमा वर्षा भइरहेको पनि महाशाखाले जनाएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5769249384628224?ns=|शीर्षक=कोरोना महामारीका बीच आँधीको उत्पात- कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु, लाखौँ प्रभावित !|कार्य=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> महाशाखाले चट्ट्याङ र केही साना खोलाहरूमा बाढीको सम्भावना रहेकाले सतर्कता अपनाउन आह्वान पनि गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://ntv.org.np/%E0%A4%86%E0%A4%81%E0%A4%A7%E0%A5%80%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9F-%E0%A4%9C%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%A8-%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97/|शीर्षक=आँधीबाट जोगाउन भारत र बङ्गलादेशका लाखौँ मानिस स्थान्तरण|कार्य=[[नेपाल टेलिभिजन]]|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२१ मे २०२०}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.accuweather.com/ एकुवेदारेर वेबसाइट] * [http://live.bmd.gov.bd/bn/ बङ्गलादेशर आबहाव अधिदप्तरेर वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200519081313/http://live.bmd.gov.bd/bn/ |date=2020-05-19 }} * [https://mausam.imd.gov.in/ भारतेर आबहाव अधिदप्तरेर वेबसाइट] {{कमन्सश्रेणी|Cyclone Amphan}} [[श्रेणी:सन् २०२० मा बङ्गलादेश]] 69ilrt1ce9h5foh37rwroyq5trh3lck 0 120285 1352189 1318512 2026-04-22T12:43:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352189 wikitext text/x-wiki {{एकल स्रोत|date=जनवरी २०२१}} {{Infobox company | name = आइएमई पे | native_name = आइएमई पे | trading_name = IME Pay | logo = | caption = | type = आइ.एम. ई. डिजिटल सलुसन लिमिटेड | traded_as = | genre = <!-- Only used with media and publishing companies --> | fate = | predecessor = | successor = | foundation = | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | location_city = पानीपोखरी, [[काठमाडौँ]] | location_country = [[नेपाल]] | locations = | area_served = नेपाल | key_people = विकास नाहाटा([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]]) | industry = अनलाइनबाट किनमेल र कारोबार | products = | production = | services = विधुतीय रकम भुक्तानी, विधुतीय टिकेट, मोबाइल भुक्तानी | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = <!-- Only used with financial services companies --> | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|https://www.imepay.com.np/}} | footnotes = | intl = }} '''आइएमई पे''' नेपालको अनलाइन भुक्तानी माध्यम हो। यो [[आइ.एम. ई. डिजिटल सलुसन लिमिटेड]]द्वारा प्रदान गरिएको सेवा हो। यस कम्पनीले विसं २०७४ असर ५ देखि अनलाइन भुक्तानीको कारोबार अनुमति प्राप्त भएको हो। यसको मुख्य कार्यालय पानीपोखरी ,[[काठमाडौँ]]मा रहेको छ। ''जे पे गर्दा पनि आइएमई पे'' नाराका साथ नेपाली बजारमा अनलाइन भुक्तानीको कारोबार गर्दै आएको छ।<ref>{{cite web|title=‘जे पे गर्दा पनि आइएमई पे’|url=https://www.setopati.com/kinmel/information-technology/181004|website=सेतो पाटी|accessdate=24 जनवरी 2021}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आइएमई पेले विभिन्न स्किमहरुको साथ नेपाली अनलाइन भुक्तानीको माध्याम बनेको छ।<ref>{{cite web|title=IME Pay Introduces “4 Guna Saktisali” Campaign with 4 Times More Facilities and Cashback|url=https://techsathi.com/ime-pay-4-guna-saktisali-campaign|accessdate=26 जनवरी 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122115704/https://techsathi.com/ime-pay-4-guna-saktisali-campaign |date=2021-01-22 }}</ref> यो डिजिटल पेमेन्ट उद्योग अनलाइन भुक्तानी माध्यम सेवाग्राहीमैत्री रहेको छ। <ref>{{cite web|title=नयाँ युआई र थप सुविधा सहित आयो आइएमई पे एप|url=https://ictsamachar.com/news-details/4314/2021-01-23|accessdate=26 जनवरी 2021}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[नेपालका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूको सूची| नेपालका डिजिटल भुक्तानी सेवा प्रदायकहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अनलाइन सेवाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको भुक्तानी सेवा प्रदायक]] 2eech022i1e7eg5lqkbgx96gywyco4v 4 120717 1352273 1351782 2026-04-23T02:59:59Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1352273 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | 1966-11-10 | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]] | 1938-06-22 | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | 1970-07-07 | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | 1909-06-30 | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सरस्वती चौधरी (Q68973687)|सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[करुणा भण्डारी (Q47089258)|करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी (Q12299841)|क्रिकेट खेलाडी]] | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[निशा रावल (Q24678840)|निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | 1914 | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | 1952-01-19 | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]] | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | 1941-11-20 | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | 1946-08-04 | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Princess Shova Shahi of Nepal]] | | | 1949-01-13 | | [[चित्र:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q21067412|Q21067412]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]] | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Lila Kumari Bhandari, Official portrait (2026).jpg|center|100px]] | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | 1930-03-16 | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | 1985 | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[पार्वती थापा (Q43120853)|पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी (Q12299841)|क्रिकेट खेलाडी]] | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[शशिकला दाहाल]] | | | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | 1937 | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | 1897 | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी (Q12299841)|क्रिकेट खेलाडी]] | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[Sara Devi Tamang]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | 1861 | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | 1981-04-21 | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1953 | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | 1970 | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी (Q47087995)|सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी (Q12299841)|क्रिकेट खेलाडी]] | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[स्नेहा श्रेष्ठ (Q50717791)|स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ (Q109324620)|पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Asha Magrati.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |} {{Wikidata list end}} 11vfogrmhwg2u915s3wsrupr8os195u 0 121290 1352260 1349749 2026-04-22T20:32:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352260 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|विकिपिडिया सूची लेख}} {{For|क्षेत्रफल अनुसार देशको लागि|क्षेत्रफल अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची}} [[चित्र:Global population cartogram.png|thumb|upright=2|सन् २०१८ मा विश्वको जनसङ्ख्याको मानचित्र; प्रत्येक वर्गले ५,००,००० मानिसहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछ]] यो जनसङ्ख्या अनुसार देश तथा शासित क्षेत्रहरूको सूची हो। यसमा सार्वभौम राज्य, बसोबास भएका शासित क्षेत्र र, केही अवस्थामा, सार्वभौम राष्ट्रहरूको शासित क्षेत्रहरूलाई देशहरूको समावेश छन्। यस सूचीमा [[संयुक्त अधिराज्य]]लाई एकल देशको रूपमा लिइएको छ भने [[नेदरल्यान्ड]]द्वारा आश्रित देशहरूलाई छुट्टै मानिएको छ। यसबाहेक, यो सूचीमा आइएसओ ३१६६-१ मा फेला नपरेको सीमित पहिचान भएका निश्चित राज्यहरू समावेश छन्। साथै यस सूचीमा विश्वको जनसङ्ख्याको तुलनामा प्रत्येक देशको जनसङ्ख्या प्रतिशतले दिइएको छ। सन् २०२४ मा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को अनुमान अनुसार वर्तमान विश्वको कुल जनसङ्ख्या ८.११९ अर्ब रहेको छ।<ref name="UNFPA">{{cite web |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |title=World Population Dashboard |year=2024 |work=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA |access-date=29 September 2024}}</ref> == विधि == यस तालिकामा प्रयोग गरिएका तथ्याङ्कहरू उपलब्ध भएको ठाउँमा राष्ट्रिय जनगणना प्राधिकरणले गरेको सबैभन्दा अद्यावधिक अनुमान वा प्रक्षेपणमा आधारित छ भने अद्यावधिक गरिएको राष्ट्रिय तथ्याङ्क उपलब्ध नभएमा, संयुक्त राष्ट्रको आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभागको जनसङ्ख्या विभागद्वारा यस सूचीमा सन् २०२१ को अनुमानित तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिएको छ।<ref>{{cite journal|url=https://www.economist.com/node/18651512|title=China's Population: The Most Surprising Demographic Crisis|journal=The Economist|year=2013|access-date=18 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327035453/https://www.economist.com/node/18651512|archive-date=27 March 2018|url-status=live}}</ref> सङ्कलित तथ्याङ्कहरू हरेक देशमा एकै पटक वा एकै तहको यथार्थताको हिसाबले सङ्कलन नगरिएकाले गर्दा सङ्ख्यात्मक तुलनाले भ्रामक निष्कर्ष निकाल्न सक्छ। यसबाहेक, सबै देशका मानिसहरूको सङ्ख्या जोडनु विश्वको कुल सङ्ख्या बराबर नहुन सक्छ।<ref name="unpop"/> [[संयुक्त अधिराज्य]]का देशहरू जस्ता सार्वभौम राष्ट्रहरूको अभिन्न भागको रूपमा क्षेत्रहरूलाई सम्बन्धित सार्वभौम राष्ट्रहरूको भागको रूपमा गनिन्छ। [[युरोपेली सङ्घ]] जस्ता अन्य संस्थाहरू समावेश गरिएको छैन। सार्वभौम राज्यहरूको रूपमा स्वीकृत प्राप्त नगरेका र स्थायी जनसङ्ख्या नभएका स्वतन्त्र क्षेत्रहरूलाई समेत यस सूचीमा समावेश गरिएको छैन भने विभिन्न देशहरूले [[अन्टार्क्टिका|कुमेरू महादेश]]का ठाउँहरूलाई दावी गरेका छन् भने उक्त क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूको सङ्ख्या यस सूचीमा समावेश छैन। == जनसङ्ख्या अनुसार सार्वभौम राज्य र आश्रित क्षेत्रहरू == पुनश्च: [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]का १९३ सदस्य राष्ट्रहरू र दुई पर्यवेक्षक राष्ट्रहरूलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घको साधारण सभामा सङ्ख्या दर्जा दिइएको छ। सार्वभौम राज्यहरूको भाग भएका आश्रित क्षेत्रहरू र आश्रित देशहरूलाई छड्केमा देखाइएको छ भने सङ्ख्याको दर्जा दिइएको छैन। यसबाहेक, सीमित मान्यता भएका [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राष्ट्र]]हरूलाई सङ्ख्याको दर्जा दिइएको छैन। {{Pie chart | caption= जुन-जुलाई २०२५ मा देश अनुसार जनसङ्ख्या वितरण | label1=[[भारत]]|value1=17.3|color1=#ff9933 | label2=[[चीन]]|value2=17.2|color2=#de2910 | label3=[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]|value3=4.2|color3=#003366 | label4=[[इन्डोनेसिया]]|value4=3.5|color4=#cd1c3c | label5=[[पाकिस्तान]]|value5=2.9|color5=#006634 | label6=[[नाइजेरिया]]|value6=2.7|color6=#008751 | label7=[[ब्राजिल]]|value7=2.6|color7=#fedd00 | label8=[[बङ्गलादेश]]|value8=2.1|color8=#001e00 | label9=[[रुस]]|value9=1.8|color9=#ffffff | label10=[[मेक्सिको]]|value10=1.6|color10=#cd7f32 | label11=अन्य|value11=44.1|color11=#cccccc }} {{mw-datatable}}{{sort under}}{{static row numbers}}{{sticky header}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" {{right}} |+ जनसङ्ख्या अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची ! अवस्थिति ! जनसङ्ख्या ! style=width:2em |विश्वको {{br}} % ! मिति ! {{nowrap|स्रोत (आधिकारिक}} वा <br/> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]बाट) ! class="unsortable"|टिप्पणी |- class=static-row-numbers-norank | '''{{noflag|विश्व}}''' | ८,२३,२०,००,००० || {{center|१००%}} || {{dts|13 June 2025|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop">{{cite web |author=United Nations |title=World Population Prospects 2022 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=10 November 2022 |website=population.un.org |archive-date=5 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/ |url-status=live }}</ref>|| |- | {{झन्डा|भारत}} | {{n+p|1417492000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 Mar 2025|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Projected Total Population by Sex as on 1st July 2011-2036: India, States and Union Territories (pg.83) |url=https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |publisher=[[Ministry of Health and Family Welfare]] |website=www.main.mohfw.gov.in |date=9 July 2020 |access-date=2 July 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604151511/https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[कश्मीर सङ्घर्ष|भारत-प्रशासित]] [[केन्द्र शासित प्रदेश]]हरू [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मु र कश्मीर]], र [[लद्दाख]]को जनसङ्ख्या समेत समावेश।}} |- | {{झन्डा|चीन}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[चीनको राष्ट्रिय तथ्याङ्क ब्यूरो]] |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|[[मुख्यभूमि चीन]] मात्र; चीनको [[चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रहरू|विशेष प्रशासनिक क्षेत्रहरू]] [[हङकङ]] र [[मकाउ]]को जनसङ्ख्या बाहेक}} |- | {{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|अमेरिकी बाह्य क्षेत्रहरूको जनसङ्ख्या बाहेक}} |- | {{झन्डा|इन्डोनेसिया}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[गृह मन्त्रालय (इन्डोनेसिया)]]|language=इन्डोनेसियाली|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{झन्डा|पाकिस्तान}} | २४,१४,९९,४३१||३.०% || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | [[सन् २०२३ पाकिस्तानी जनगणना|सन् २०२३ जनगणना]]को नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|[[कश्मीर सङ्घर्ष|पाकिस्तान-प्रशासित]] [[आजाद कश्मीर]] र [[गिल्गित-बल्तिस्तान]]को जनसङ्ख्या समावेश।}} |- | {{झन्डा|नाइजेरिया}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|ब्राजिल}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|बङ्गलादेश}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| [[बङ्गलादेश तथ्याङ्क ब्युरो]] ले सन् २०२५ मा १८ करोड १० लाख जनसङ्ख्या हुने प्रक्षेपण गरेको थियो, तर यो विधि सन् २०११ को आधार वर्षबाट लिइएको हो। यही प्रक्षेपणले सन् २०२२ को जनसङ्ख्यालाई करिब ४४ लाखले बढी गणना गरेको थियो।<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{झन्डा|रुस}} | {{n+p|146028325|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title= Оценка численности постоянного населения на 1 января 2025 г. [Estimated permanent population on 1 January 2025] |url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2025_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website= www.rosstat.gov.ru |access-date=11 February 2025 |language=ru}}</ref> || {{efn|[[क्रिमिया गणतन्त्र (रुस)|क्रिमिया गणतन्त्र]] र [[सेभास्तोपोल]], प्रशासनिक क्षेत्रहरू [[क्रिमिया|क्रिमिय प्रायद्वीप]]रुस द्वारा कब्जा गरिएको क्षेत्रहरू समावेश। जनसङ्ख्यामा [[युक्रेनको दोनेतेस्क, खेरसन, लुहान्स्क र जापोरिजिया ओब्लास्तको रूसीद्वारा विलय|चार सङ्लग्न युक्रेनी ओब्लास्तहरू]] समावेश छैन। युक्रेनी सरकार र [[क्रिमियाको राजनीतिक स्थिति|विश्वका अधिकांश अन्य राज्यहरू]] क्रिमियन प्रायद्वीप, [[दोनेतेस्क ओब्लास्त|दोनेतेस्क]], [[खेरसन ओब्लास्त|खेरसन]], [[लुहान्स्क ओब्लास्त|लुहान्स्क]] र [[जापोरिजझिया ओब्लास्त|जापोरिजिया]]को केही भूभागहरूलाई [[यूक्रेनको प्रशासनिक विभाजन|युक्रेनको क्षेत्र]] भएको मान्दछन्।}} |- | {{झन्डा|मेक्सिको}} | {{n+p|130294079|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 March 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|जापान}} | {{n+p|123540000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=Statistics Bureau|url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{झन्डा|फिलिपिन्स}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=फिलिपिनी तथ्याङ्क प्राधिकरण|website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इथियोपिया}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |date=7 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय अनुमान<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभाग}}</ref> || |- | {{झन्डा|इजिप्ट}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=Central Agency for Public Mobilization and Statistics |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|भियतनाम}} | {{n+p|101343800|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/en/highlight/2025/02/socio-economic-situation-in-the-fourth-quarter-and-2024/ |title=SOCIO-ECONOMIC SITUATION IN THE FOURTH QUARTER AND 2024 |publisher=General Statistics Office of Vietnam |website=www.gso.gov.vn |date=6 January 2025 |access-date=27 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इरान}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher= Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|टर्की}} | ८,५६,६४,९४४||१.०%|| {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=Turkish Statistical Institute |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|जर्मनी}} | ८,३५,५५,४७८||१.०%|| {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=Federal Statistical Office of Germany|website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|फ्रान्स}} | {{n+p|68603000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=4 March 2025}}</ref> || {{efn|[[फ्रान्सका क्षेत्रहरू|फ्रान्सका १८ क्षेत्रहरू]] (५ [[फ्रान्सका क्षेत्र तथा समुद्रपार विभागहरू|समुद्रपार विभाग तथा क्षेत्रहरू]] समावेश) फ्रान्सका ५ समुद्रपार क्षेत्रहरू: [[फ्रान्सेली पोलिनेसिया]], [[सेन्ट बार्तेलेमी]], [[सेन्ट मार्टिन]], [[सेन्ट पियर र मिक्लोँ]], र [[वालिस र फुतुना]], र [[नयाँ क्यालेडोनिया]] समावेश छेनन् जसलाई यही तालिकामा तल प्रस्तुत गरिएको छ। [[फ्रान्सेली दक्षिणी र अन्टार्कटिक भूमि]] (एक अन्टार्कटिक क्षेत्रीय दावी केवल सरकारी अधिकारीहरू र अनुसन्धान स्टेशन कर्मचारीहरू रहन्छन्) र [[क्लिपरटन टापु]] (फ्रान्सको एक निर्जन राज्य) उनीहरूको असाधारण प्रकृतिको कारण सूचीबद्ध छैन।}} |- | {{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|३ वटा [[किरीटाधीन क्षेत्र]] र १४ वटा [[बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]]हरू समावेश छैनन्, जसलाई छुट्टै तल देखाइएको छ। असाधारण प्रकृतिका कारण चार वटा बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू सूचीबद्ध छैनन्।}} |- | {{झन्डा|थाइल्यान्ड}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai}}</ref> || |- | {{झन्डा|दक्षिण अफ्रिका}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|तान्जानिया}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |date=31 October 2022 }}</ref> || {{efn|[[जान्जीवार]] समावेश।}} |- | {{झन्डा|इटाली}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|कोलोम्बिया}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|केन्या}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing जनगणनाको नतिजाs: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{झन्डा|म्यानमार}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| [[रोहिङ्ग्या जाति]] बाहेक। केही क्षेत्रहरू उपग्रहद्वारा अनुमान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{झन्डा|दक्षिण कोरिया}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=Statistics Korea → Korean Statistical Information Service |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{झन्डा|सुडान}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}</ref> || |- | {{झन्डा|स्पेन}} | {{n+p|49077984|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177095&menu=ultiDatos&idp=1254735572981|title=INEbase / Continuous Population Statistics (CPS). 1 January 2025. Provisional data|website=ine.es|access-date=13 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|अल्जेरिया}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=National Office of Statistics |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{झन्डा|अर्जेन्टिना}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=National Institute of Statistics and Census of Argentina|website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|युगान्डा}} | {{n+p|45905417|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/2024/12/National-Population-and-Housing-Census-2024-Final-Report-Volume-1-Main.pdf |title=National Population and Housing Census 2024 – Final Report – Volume I (Main) |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126111611/https://www.ubos.org/wp-content/uploads/2024/12/National-Population-and-Housing-Census-2024-Final-Report-Volume-1-Main.pdf |archive-date=26 January 2025 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|इराक}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अफगानिस्तान}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (टिप्पणी हेर्नुहोस्) | {{efn| पछिल्लो जनगणना सन् १९७९ मा भएको थियो। स्रोतहरू वर्तमान जनसङ्ख्याको बारेमा असहमत छन्: * अफगानी [[राष्ट्रिय तथ्याङ्क तथा सूचना प्राधिकरण]]ले सन् २०२४ का लागि ३,५६,९५,५२७ को अनुमान दिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |date=23 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = National Statistics and Information Authority |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * [[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]ले सन् २०२५ को लागि ३,६४,३२,००० को अनुमान दिएको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * बीबीसीले सन् २०२३ का लागि ३ करोड ८३ लाखको आँकडा दिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * सिआइएले सन् २०२४ का लागि ४ करोड १ लाख २१ हजार ५ सय ५२ अनुमान गरेको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |date=4 January 2021 }}</ref> * अमेरिकी जनगणना ब्युरोले सन् २०२५ का लागि ४ करोड ९५ लाख ५२ हजार ५ सय ६६ को अनुमान गरेको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> सबै आँकडाहरू मध्य-वर्षको हो।}} |- | {{झन्डा|क्यानडा}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|उज्बेकिस्तान}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|पोल्यान्ड}} | {{n+p|37490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-12025,4,171.html |title=Statistical Bulletin No 1/2025 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=25 February 2025 |access-date=4 March 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोरोक्को}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn| [[लायुन साकिया अल हमरा]] र [[दाक्ला वादी दहाब]] समावेश, मोरोक्को प्रशासित [[पश्चिमी साहारा]]को [[मोरोक्कोका क्षेत्रहरू|विवादित क्षेत्र]] र [[सहारवी अरब लोकतान्त्रिक गणतन्त्र]] बाहेक ([[पश्चिमी साहारा सङ्घर्ष]] हेर्नुहोस् )}} |- | {{झन्डा|अङ्गोला}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|मलेसिया}} | {{n+p|34157500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-fourth-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Fourth Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |date=13 February 2025 |access-date = 27 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पेरू}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोजाम्बिक}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|घाना}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2[1][2]_with_links[_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=Ghana Statistical Service |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |date=23 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|युक्रेन}} | {{n+p|32962000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको अनुमान<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2025 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|[[स्वायत्त गणतन्त्र क्रिमिया]] र [[सेभास्तोपोल]] सहर बाहेक, (तथापि, [[डोनबास]] नामक, [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रुसद्वारा आंशिक रूपमा कब्जा गरिएको]]) क्षेत्र समावेश}} |- | {{झन्डा|यमन}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |date=3 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|साउदी अरब}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |date=28 July 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|माडागास्कर}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|आइभोरी कोस्ट}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|नेपाल}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | वि.सं [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८ जनगणना]]को नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्यामेरून}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|भेनेजुएला}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|अस्ट्रेलिया}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|बाह्य क्षेत्रहरू [[क्रिसमस टापु]], [[कोकोस (किलिङ) टापु]], र [[नोर्फोक टापु]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|नाइजर}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|उत्तर कोरिया}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{झन्डा|सिरिया}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|बुर्किना फासो}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ताइवान}} | {{n+p|23396049|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=12 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=31 January 2020 }}</ref> || {{efn|[[ताइवान]]ले [[पेन्गु]], [[किन्मेन]], [[मात्सु टापु|मात्सु]] र अन्य साना टापुहरू समेट्छ।}} |- | {{झन्डा|माली}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|श्रीलङ्का}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|कजाख्स्तान}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|मलावी}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |date=14 February 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|चिली}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|जाम्बिया}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|रोमानिया}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|सोमालिया}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|[[सोमालिल्यान्ड]] समावेश}} |- | {{झन्डा|चाड}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेनेगल}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|नेदरल्यान्ड}} | {{n+p|18051856|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=28 February 2025}}</ref> || {{efn| [[नेदरल्यान्ड अधिराज्य]]को [[क्यारिबियन समुद्र]]का ([[अरूबा]], [[कुरासाओ]], र [[सिन्ट मार्टेन]]) गरी तीनवटा घटक देशहरू बाहेक, तर [[क्यारिबियन नेदरल्यान्ड]]का तीन विशेष नगरपालिका ([[बोनायर]], [[सिन्ट युस्ताटियस]] र [[साबा]]) समावेश गर्दछ।}} |- | {{झन्डा|ग्वाटेमाला}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|कम्बोडिया}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{झन्डा|इक्वेडर}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|जिम्बाब्वे}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|दक्षिण सुडान}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |date=16 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गिनी}} | {{n+p|14363931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=27 February 2025 |archive-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206110433/https://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|रुवान्डा}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |date=15 May 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|बेनिन}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बुरुन्डी}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |date=25 May 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|हाइटी}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|ट्युनिसिया}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेल्जियम}} | {{n+p|11812354|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|पपुवा न्युगिनी}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|जोर्डन}} | {{n+p|11734000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2024 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2025 |access-date=12 February 2025 |archive-date = 21 January 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250121092623/https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |url-status = dead }}</ref> || |- | {{झन्डा|बोलिभिया}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[बोलिभियाको राष्ट्रिय तथ्याङ्क संस्थान]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्युबा}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|चेक गणतन्त्र}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[चेक साङ्ख्यिकीय कार्यालय]] |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|डोमिनिकन गणतन्त्र}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{झन्डा|पोर्तगाल}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ अनुमान<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=Instituto Nacional de Estatística|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|स्विडेन}} | {{n+p|10587710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|युनान}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|ताजिकिस्तान}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अजरबैजान}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>*left corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इजरायल}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|होन्डुरस}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|हङ्गेरी}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अस्ट्रिया}} | {{n+p|9198214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेलारुस}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |date=5 January 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|स्विट्जरल्यान्ड}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सिएरा लियोन}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|टोगो}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|लाओस}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|हङकङ}} (चीन) | {{n+p|7534200|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=27 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिबिया}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|किर्गिस्तान}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|तुर्कमेनिस्तान}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|निकाराग्वा}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सर्बिया}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|[[कोसोभो]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |date=29 May 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|बुल्गेरिया}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=बुल्गेरियाली|website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{flagicon|Congo}} [[गणतन्त्र कङ्गो]] | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&amp;refresh=65af84d0d8a631706001616 |title= Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|पाराग्वे}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | प्रारम्भिक जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सिङ्गापुर}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |date=26 July 2020 }}</ref> || |- | {{झन्डा|एल साल्भादोर}} | {{n+p|6029976|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-nacional-resultados-censo-poblacion-vivienda-el-salvador-2024.pdf |title=Censo de Población y Vivienda El Salvador 2024 |publisher=Government of El Salvador |access-date=27 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214081548/https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-nacional-resultados-censo-poblacion-vivienda-el-salvador-2024.pdf?download=1 |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|डेनमार्क}} | {{n+p|5992734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|[[फरोई टापु]] र [[ग्रिनल्यान्ड]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|फिनल्यान्ड}} | {{n+p|5638675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=6 February 2025 }}</ref> || {{efn|[[ओलान्द टापु]] समावेश}} |- | {{झन्डा|नर्वे}} | {{n+p|5594340|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[स्भालबर्ड]] समावेश}} |- | {{झन्डा|लेबनान}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|प्यालेस्टाइन}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[पूर्वी जेरुसेलम]] वा [[पश्चिमी तट]]मा रहेको [[इजरायली बस्ती]]हरू बाहेक।}} |- | {{झन्डा|स्लोभाकिया}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |date=4 March 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|आयरल्यान्ड}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|न्युजिल्यान्ड}} | {{n+p|5356700|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 18 February 2025 |website = stats.govt.nz |access-date = 27 February 2025 |archive-date = 27 February 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250227091953/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|सम्बद्ध दुई स्वशासित राज्यहरू [[कुक टापु]] र [[नियु]] र [[टोकलाउ]] बाहेक।}} |- | {{झन्डा|कोस्टा रिका}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |date=20 September 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|ओमान}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |date=15 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लाइबेरिया}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |date=24 March 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|मौरिटानिया}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|कुवेत}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पानामा}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्रोएसिया}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{flagicon|Georgia}}[[जर्जिया]] | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[अबखाजिया]] (२,४२,८६२, सन् २०११ जनगणना) र [[दक्षिण ओसेटिया]] (५३,५५९, सन् २०१५ जनगणना)। बाहेक}} |- | {{झन्डा|इरित्रिया}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|मङ्गोलिया}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|उरुग्वे}} | {{n+p|3499451|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www5.ine.gub.uy/documents/CENSO%202023/Poblaci%C3%B3n%20estimada,%20crecimiento%20intercensal%20y%20estructura%20por%20sexo%20y%20edad.pdf |title = Censo 2023 |website=www.ine.gub.uy |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210221121/https://www5.ine.gub.uy/documents/CENSO%202023/Poblaci%C3%B3n%20estimada,%20crecimiento%20intercensal%20y%20estructura%20por%20sexo%20y%20edad.pdf |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बोस्निया र हर्जगोभिना}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|पोर्तो रिको}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|आर्मेनिया}} | {{n+p|3075800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=28 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|नामिबिया}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |date=13 March 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिथुआनिया}} | {{n+p|2889536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=27 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|कतार}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |date=19 June 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|जमैका}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|मोल्दोभा}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|[[ट्रान्सनिस्ट्रिया]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|गाम्बिया}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बोत्स्वाना}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|गाबोन}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919100244/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |date=19 September 2020 }}</ref> || |- | {{झन्डा|अल्बानिया}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|लेसोथो}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|स्लोभेनिया}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लात्भिया}} | {{n+p|1853000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|उत्तर म्यासेडोनिया}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गिनी-बिसाउ}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|बहराइन}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |date=1 September 2023 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कोसोभो}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |date=13 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|भूमध्यरेखीय गिनी}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |date=20 April 2017 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पूर्वी टिमोर}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|एस्टोनिया}} | {{n+p|1369285|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|ट्रिनिडाड र टोबागो}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |date=6 December 2019 }}</ref> || |- | {{झन्डा|मौरिसस}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|एस्वातिनी}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title = Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |date=23 July 2015 }}</ref> || |- | {{झन्डा|जिबुती}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |date=1 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|साइप्रस}} | {{n+p|966400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/en/PressRelease?id=72029 |title = Demographic Statistics 2023 |date = 15 January 2025 |website = cystat.gov.cy |access-date = 28 February 2025 }}</ref> || {{efn|[[उत्तरी साइप्रस]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|फिजी}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|कोमोरोस}} | {{n+p|870038|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.inseed-comores.org/ |title=Population |website=www.inseed-comores.org |access-date=4 March 2025 |archive-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250215043253/https://www.inseed-comores.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|भुटान}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |date=28 January 2019 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गुयना}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सोलोमन द्वीप}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |date=30 June 2022 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|मकाउ}} (चीन) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|लक्जेम्बर्ग}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोन्टेनेग्रो}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |date=2 May 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सुरिनाम}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon image|flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[पश्चिम सहारा]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{झन्डा|माल्टा}} | {{n+p|563443|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/world-population-day-11-july-2024/ |title = World Population Day: 11 July 2024 |date = 10 July 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 12 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106141710/https://nso.gov.mt/world-population-day-11-july-2024/ |date=6 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|माल्दिभ्स}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|केप भर्ड}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | 2021 जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|उत्तरी साइप्रस}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |date=14 April 2025 }}</ref> || {{efn|''वास्तवमा'' स्वतन्त्र, ''कानुनी रूपमा'' [[साइप्रस]]को भाग।}} |- | {{झन्डा|ब्रुनाई}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेलिज}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बहामस}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official जनगणनाको नतिजाs and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|आइसल्यान्ड}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ट्रान्सनिसट्रिया}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''वास्तवमा'' स्वतन्त्र, ''कानुनी रूपमा'' [[मोल्दोभा]] को भाग।}} |- | {{झन्डा|भानुअटु}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|फ्रान्सेली पोलिनेसिया}} (फ्रान्स) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|न्यु क्यालेडोनिया}} (फ्रान्स) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बार्बाडोस}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |date=11 June 2023 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अबखाजिया}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |date=29 March 2023 }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{झन्डा|साओ तोमे र प्रिन्सिपी}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सामोआ}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ को जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट लुसिया}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कुरासाओ}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ग्वाम}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेसेल्स}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|किरिबाटी}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- | {{झन्डा|ग्रेनाडा}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अरुबा}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|माइक्रोनेसिया}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- | {{झन्डा|एन्टिगुआ र बर्बुडा}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|जर्सी}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|टोङ्गा}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|संयुक्त राज्य भर्जिन टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|एन्डोरा}} | {{n+p|87097|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|केम्यान टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|आइजल अफ म्यान}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|डोमिनिका}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|गुर्न्जी}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|बर्मुडा}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ग्रिनल्यान्ड}} (डेनमार्क) | {{n+p|56542|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&version=202501&sc=BE&subthemecode=O1&colcode=O |title=Population decreased by 157 in 2024 |date= |publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|दक्षिण ओसेटिया}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |date=28 January 2023 }}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|फरोइ टापु}} (डेनमार्क) | {{n+p|54684|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 February 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट किट्स र नेभिस}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title=THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504034413/https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |date=4 May 2025 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|तुर्क तथा काइकोस टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|50894|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2024 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=27 February 2025 |archive-date=18 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218080121/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200103095919/https://www.gov.tc/stats |date=3 January 2020 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अमेरिकी सामोआ}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|उत्तरी मारिआना टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|मार्सल टापु}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना <ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands 2021 Census Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |date=2023-09-27 }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सिन्ट मार्टिन}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिस्टेनस्टाइन}} | {{n+p|41232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|मोनाको}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|जिब्राल्टार}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | प्रारम्भिक जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|सान मारिनो}} | {{n+p|34045|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{Flagicon image|Local flag of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[सेन्ट मार्टिन]] (फ्रान्स) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon|British Virgin Islands}}[[बेलायती भर्जिन टापु]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref name="unpop" /> || |- | {{झन्डा|पलाउ}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|एङ्गुइला}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कुक टापु}} (न्युजिल्यान्ड) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |date=30 June 2023 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|नाउरू}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ को जनगणना <ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|वालिस र फुतुना|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |date=3 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|टुभालु}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सेन्ट बार्तेलेमी|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto"/> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सेन्ट पियर र मिक्लोँ|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto"/> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}}[[सेन्ट हेलेना]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|मोन्टसेराट}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank |{{flagicon|Falkland Islands}}[[फल्कल्यान्ड टापु]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = 2021 Census – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|नोर्फोक टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|क्रिसमस टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|नियु}} ([[न्युजिल्यान्ड]]) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|टोकेलाउ}} ([[न्युजिल्यान्ड]]) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | सन् २०१९ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |date=30 August 2019 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|भ्याटिकन सिटी}} | {{n+p|882|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक तथ्याङ्क<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=31 December 2024 |website=www.vaticanstate.va |language=it}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कोकोस टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|पिटकेर्न टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |date=27 December 2024 }}</ref>|| |} == व्याख्यात्मक टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जनसङ्ख्याको अनुसार देशहरूको सूची]] [[श्रेणी:महादेश अनुसार देशहरूको सूची]] cg1xeuhnmcqpd4app4alcevt5gvp6zm 0 124762 1352252 1251042 2026-04-22T17:26:43Z KKaarki10 78233 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] जोडियो 1352252 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = आरआरआर<br>RRR | image = RRR Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पर्चा | director = [[एसएस राजामौली]] | screenplay = एसएस राजामौली | story = [[केवी विजयेन्द्र प्रसाद]] {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= संवाद | data1 = {{ubl|[[साई माधव बुर्रा]]}} }} | producer = [[डिविवी दनय्या]] | based_on = | starring = {{Plainlist|<!--Order as per the end credits--> * [[एनटी रामा राव जुनियर]] * [[राम चरण]] * [[अजय देवगन]] * [[आलिया भट्ट]] * [[श्रिया सरन]] * [[समुथिरकानी]] * [[रे स्टिभेन्सन]] * [[एलिसन डुडी]] * [[ओलिभिया मोरिस]] }} | narrator = | music = [[एमएम किरावणी]] | cinematography = [[केके सेन्थिल कुमार]] | editing = [[ए श्रीकर प्रसाद]] | studio = [[डिविवी दनय्या|डिविवी इन्टरटेनमेन्ट]] | distributor = <!--For Andhra/Telangana distributors only, not overseas or other regions--> | released = {{Film date|df=yes|2022|03|25}} | country = भारत | language = तेलुगु<!--For original production language only, not dubs.--> | runtime = १८२ मिनेट<!--Final duration is 181.54--><ref>{{cite news |last1=Seta |first1=Fenil |title=RRR Censor report: 'F***ing' and 'B***h' removed from the Telugu version; makers had voluntarily reduced the film's duration by 5 minutes in December 2021 |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/rrr-censor-report-fing-bh-removed-telugu-version-makers-voluntarily-reduced-films-duration-5-minutes-december-2021/ |access-date=21 March 2022 |work=Bollywood Hungama |date=19 March 2022}}</ref> | budget = {{INR|550|lk=on}} [[करोड]]<ref name="b2">{{Cite web |date=15 March 2022 |title=RRR Budget {{!}} అంత భారీ బడ్జెట్ తో RRR సినిమాను తెరకెక్కించారా? |trans-title=Was RRR movie made on such a huge budget? |url=https://www.ntnews.com/cinema/producer-danayya-spent-huge-budget-for-rrr-movie-494880 |website=[[Namasthe Telangana]] |language=te}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR|710}} करोड (७ दिन)<ref name="1w">{{cite web|last=Thanjavur|first=Kiran Kumar|url=https://telugu.news18.com/news/movies/rrr-rajamouli-ajay-devgn-jr-ntr-ram-charan-alia-bhatts-rrr-movie-1st-week-world-wide-box-office-collections-and-entry-to-700-crore-club-ta-1254594.html|title=RRR 1st Week WW Collections : ఆర్ఆర్ఆర్ మొదటి వారం కలెక్షన్స్.. ఏడు రోజుల్లో రూ. 700 కోట్ల క్లబ్‌లో సెన్సేషన్..|date=1 April 2022|lang=te|website=News 18}}</ref> }} '''''आरआरआर''''' {{Efn|यसको विस्तारित नाम '''रौद्रम् रणम् रुधिरम्''' हो तर '''आरआरआर'''को नामले प्रचलित छ। ''RRR''.|name=TitleTelugu}} ({{lang-te|రౌద్రం రణం రుధిరం}}) सन् २०२२ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] -भाषाको ऐतिहासिक एक्सन चलचित्र हो। यस चलचित्रमा निर्देशन [[एसएस राजामौली|एसएस राजामौलीले]] गरेका थिए भने कथा केवी विजयेन्द्र प्रसादले लेखेका हुन्। यसको निर्माण डिभिभि इन्टरटेनमेन्टको डिभिभि डनाय्याले गरेका हुन्। यश चलचित्रमा [[एनटी रामा राव जुनियर|एनटी रामाराव जुनियर]], [[राम चरण]], [[अजय देवगन]], [[आलिया भट्ट]], [[श्रिया सरन|श्रिया शरण]], समुथिराकनी, रे स्टिभेन्सन, एलिसन डुडी र ओलिभिया मोरिसको अभिनय रहेको छ। यो चलचित्र दुई भारतीय [[क्रान्तिकारी]]हरू: अल्लुरी सीताराम राजु (चरण) र कोमराम भीम (रामा राव)को [[ब्रिटिस राज]] विरुद्धको लडाइको काल्पनिक कथा हो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==टिप्पणी == {{notelist}} {{कमन्सश्रेणी|RRR (2022)}} [[श्रेणी:तेलगु भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२२ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेताहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 05qlyko867d1cckhnfvamkz46tml5gx 0 126896 1352277 1349623 2026-04-23T04:51:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352277 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रतिलिपि अधिकार कानुन}} {{Infobox legislation | short_title = प्रतिलिपि अधिकार ऐन, २०५९ | legislature = | image = | imagesize = 150 | imagealt = | caption = | long_title = प्रतिलिपि अधिकारको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको ऐन। | citation = [http://www.lawcommission.gov.np/ne/archives/953 २०५९ सालको ऐन नं. ८] | territorial_extent = | enacted_by = [[नेपालको संसद]] | date_enacted = २०५९ साउन ३० | datepassed = | date_assented = | royal_assent = २०५९ साउन ३० | date_signed = | date_commenced = २०५९ साउन ३० | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = | 1st_reading = | 2nd_reading = | 3rd_reading = | white_paper = | committee_report = | amended_by = निकासी पैठारी तथा बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०६३ | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = Current }} '''नेपालको प्रतिलिपि अधिकार कानुन'''ले [[नेपाल]]मा कलात्मक र सिर्जनात्मक कार्यहरूको प्रयोग र वितरणलाई नियन्त्रण गर्ने अधिकार अर्थात् [[प्रतिलिपि अधिकार]]लाई व्यवस्थित गर्दछ। यसले लेखक र कलाकारहरूलाई निश्चित विशेष अधिकारहरू प्रदान गरी कला र संस्कृतिको सिर्जनालाई प्रोत्साहन गर्दछ।<ref>{{cite web | url = http://ipnepal.com.np/copyright-protection-in-nepal/ | title = Copyright Protection in Nepal | publisher = Solar Law Associates | accessdate = February 18, 2013 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो कानुन मुख्यतया 'प्रतिलिपि अधिकार ऐन, २०५९', 'प्रतिलिपि अधिकार नियमावली, २०६१ र तिनका संशोधनहरूमा निहित छ। [[नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय]]ले प्रतिलिपि अधिकार दर्ता, स्वामित्व हस्तान्तरणको अभिलेख र अन्य प्रशासनिक पक्षहरू हेर्ने गर्दछ। नेपालमा, प्रतिलिपि अधिकार ऐन २०५९ ले "रचना" भन्नाले साहित्य, कला, विज्ञान वा अन्य क्षेत्रमा रहेको कुनै पनि मौलिक र बौद्धिक कार्यलाई परिभाषित गरेको छ। यस्तो रचनाको लेखकलाई प्रतिलिपि अधिकार धनी मानिन्छ र उनलाई आर्थिक अधिकार, नैतिक अधिकार र रोयल्टी अधिकार जस्ता विभिन्न अधिकारहरू प्राप्त हुन्छन्।<ref>{{Cite web |date=2024-12-11 |title=Intellectual Property Rights in Nepal |url=https://lawaxion.com/intellectual-property-rights-in-nepal/ |access-date=2024-12-17}}</ref> 'प्रतिलिपि अधिकार ऐन, २०५९' [[नेपालको संसद]]द्वारा जारी गरिएको हो र यो २०५९ साउन ३० देखि लागू भएको हो। यसले अघिल्लो 'प्रतिलिपि अधिकार ऐन, २०२२ लाई खारेज गरेको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-22390652_ITM/ | title = Nepal moves towards new copyright legislation | publisher = AccessMyLibrary | accessdate = February 18, 2013}}</ref> नेपालमा ट्रेडमार्क सम्बन्धी व्यवस्था 'एकश्व, डिजाइन र ट्रेडमार्क ऐन, २०२२ मा समेटिएको छ, जसअनुसार कुनै पनि व्यक्तिले ऐनको दफा १८ बमोजिम विभागमा दर्ता गरी आफ्नो व्यवसायको ट्रेडमार्कको स्वामित्व प्राप्त गर्न सक्दछ।<ref>{{Cite web |title=Trademark Registration Process In Nepal |url=https://companynp.com/trademark-registration-process-in-nepal/ |access-date=2024-12-17}}</ref> यद्यपि, उक्त व्यवसाय साना तथा घरेलु उद्योग विभाग वा उद्योग विभागमा दर्ता भएको हुनुपर्दछ। नेपालको पेटेण्ट कानुनले आविष्कार र नवीनतालाई कानुनी संरक्षण प्रदान गर्दछ। यसले आविष्कारकहरूलाई निश्चित अवधिका लागि उनीहरूको सिर्जनामा विशेष अधिकार प्रदान गर्दछ। 'एकश्व, डिजाइन र ट्रेडमार्क ऐन, २०२२' ले नै नेपालमा पेटेण्ट कानुनलाई निर्देशित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Patent Law in Nepal |url=https://lawaxion.com/patent-law-in-nepal-patent-lawyer-nepal/ |access-date=2024-12-17}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको कानुन]] kx3v2pcd7pmdk52jbsiknv8xuank05z 0 126997 1352196 1272105 2026-04-22T14:15:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352196 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = इजोरिया | image = चित्र:इजोरिया उपन्यास.jpg | image_caption = | cover_artist = | country = {{झण्डा|नेपाल}} | language = [[नेपाली]] | series = पहिलो | genre = प्रेम, जीवन र दर्शन | publisher2 = | pub_date = ९ सेप्टेम्बर २०२२ | english_pub_date = | media_type = | pages = | oclc = | dewey = | author = [[सुविन भट्टराई]] | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | subject = [[उपन्यास]] | publisher = [[फाइन् प्रिन्ट प्रकाशन]] | award = | isbn = 9789937746595 }} '''इजोरिया (उपन्यास)''' [[सुविन भट्टराई]]द्वारा लेखिएको र [[फाइन् प्रिन्ट प्रकाशन]]ले बजारमा ल्याएको एक [[नेपाली भाषा]]को [[उपन्यास]] हो<ref>{{Cite web|title=सुबिन भट्टराईको 'इजोरिया' केको कथा हो? (तस्बिरहरू)|url=https://www.setopati.com/art/book/281987|access-date=बिहीबार, भदौ २३, २०७९|website=setopati.com|language=नेपाली}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ==पुस्तकको बारेमा== उपन्यास ‘इजोरिया’ मा बहुआयामिक कथा रहेको छ । पारिवारका सदस्यबीच देखिएको प्रेम, घृणा र द्वन्द्वलाई लेखक भट्टराईले कथामा उतारेका छन् । यसअघिका सबै पुस्तकमा लगभग काठमाडौं केन्द्रित भएर कथा लेख्ने भट्टराईले यस पटक भने कथा टिप्न मधेश(तराई) पुगेका छन् । ‘इजोरिया’ मैथिली शब्द हो, यसको अर्थ चन्द्रमाको उज्यालो हो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] s6u6ipsix0xlohxu76a15inp4j2ccmk 0 127124 1352209 1319940 2026-04-22T14:50:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352209 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/janaknandani?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = दिपिनदेव यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = कमला सहगल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 27.62<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=12|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 27146 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.67|86.02|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[खजुरी चन्हा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.janaknandinimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[खजुरी चन्हा]], [[प्रखे महुवा]], [[पतनुका]], [[बल्हाकठाल]], [[बल्हागोठ]], [[इनर्वा, धनुषा|इनर्वा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २७,१४६ रहेको छ भने यहाँ ५,३७९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ जनकनन्दिनी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इनर्वा, धनुषा|इनर्वा]] || २,७२९ || ३.५६ || ७६६.५७ |- | २ || [[बल्हागोठ]] || ४,५१८ || ३.२५ || १३९०.१५ |- | ३ || [[प्रखे महुवा]] || ५,६५६ || ३.६२ || १५६२.४३ |- | ४ || [[खजुरी चन्हा]] || ६,५१९ || ४.५८ || १४२३.३६ |- | ५ || [[पतनुका]] || ३,७६३ || ५.४१ || ६९५.५६ |- | ६ || [[बल्हाकठाल]] || ३,९६१ || ७.२ || ५५०.१४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२७,१४६''' || '''२७.६२''' || '''९८२.८४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] icj5z0z60jfiyr88hw7s63fnhmh04w5 0 127128 1352211 1295838 2026-04-22T14:55:45Z पर्वत सुवेदी 31224 1352211 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/lakshminiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = भोगेन्द्र मिश्र <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = फुलकुमारी यादवनी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 30.66<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 31881 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.79|85.93|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://laxminiyamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा जनकपुर उपमहानगरपालिका (२५) अर्थात् [[लक्ष्मीपुरबगेवा]], [[सिनुरजोरा]], [[सपही]] र [[बनिनिया]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३१,८८१ रहेको छ भने यहाँ ६,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ लक्ष्मीनिया गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सिनुरजोरा]] (१–५) || ५,१८४ || ६.०९ || ८५१.२३ |- | २ || [[सिनुरजोरा]] (६–९) || ४,६५४ || ३.७५ || १२४१.०७ |- | ३ || [[सपही]] (१–४) || ४,९९७ || ९.९१ || ५०४.२४ |- | ४ || [[सपही]] (५–९) || ४,६०६ || १.२२ || ३७७५.४१ |- | ५ || [[बनिनिया]] (१–९) || ४,४१२ || ४.१२ || १०७०.८७ |- | ६ || [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] (१-५) || २,७९८ || २.६९ || १०४०.१५ |- | ७ || [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] (६-९) || ५,२३० || २.८८ || १८१५.९७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३१,८८१''' || '''३०.६६''' || '''१०३९.८२''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] p11w78w8asa5wo990d8qwxbbglwn94d 0 128639 1352188 1348760 2026-04-22T12:22:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352188 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[माननीय]] | name = अलका कुमारी झा | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = Alka Kumari Jha (cropped).jpg | imagesize = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | alt = | caption = अलका सन् २०१९ मा | order = | office = [[पहिलो मधेश प्रदेश सभा|मधेश प्रदेश सभा सदस्य]] | term_start = | term_end = | alongside = <!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.)--> | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | monarch = | president = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = | governor-general = | governor_general = | constituency = सामानुपातिक | majority = | succeeding = <!--For President-elect or equivalent--> | predecessor = पद सिर्जना | successor = | prior_term = | order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | office2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | term_start2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | term_end2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | alongside2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | vicepresident2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | viceprimeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | deputy2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | lieutenant2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | monarch2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | president2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | primeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | governor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | succeeding2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | successor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = | nationality = [[नेपाली]] | party = [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = राजनीतिज्ञ | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | termstart = वि.सं. २०७४ }} '''अलका कुमारी झा'''<ref>{{Cite web|url=https://provincialassembly.p2.gov.np/प्रदेश-सभा-सदस्यहरूको-ना/|title=नामावली - प्रदेश सभा सचिवालय, प्रदेश नं.२, जनकपुरधाम|website=provincialassembly.p2.gov.np}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204323/https://provincialassembly.p2.gov.np/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A8%E0%A4%BE/ |date=2021-06-24 }}</ref> एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी नेपालको [[मधेश प्रदेश]]को [[पहिलो मधेश प्रदेश सभा|पहिलो प्रदेश सभा]]की सदस्य हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/index.php/politics/248164|title=जितेन्द्र सोनलले सनाखत गरेसँगै प्रदेश २ मा लोसपा पक्षमा १६ सांसद|website=Setopati}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी तत्कालिन [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]]को तर्फबाट [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक सूची]]बाट प्रदेश सभा सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन्। ==राजनीतिक जीवन== वि.सं. २०७७ बैशाख १० गते तत्कालिन [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]] र [[समाजवादी पार्टी, नेपाल]] मिलेर [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] नामक राजनीतिक दल बनेपछि उनी जनता समाजवादी पार्टीकी सदस्य बन्न पुगेकी थिइन्।<ref name="जसपा">{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/124826|title=फुट्यो जसपा|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2022-11-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112080828/https://www.himalkhabar.com/news/124826 |date=2022-11-12 }}</ref>वि.सं. २०७८ असार २२ मा पार्टी विभाजित<ref>{{Cite web|url=https://annapurnapost.com/news/jspaa-phuttko-ddrle-juttyo-sttaako-khelle-phuttyo-183504|title=जसपा : फुटको डरले जुट्यो, सत्ताको खेलले फुट्यो|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=2022-11-11}}</ref> भएपछि अलकाले [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जनता समाजवादी पार्टी]]<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/pradesh-2/2021/09/01/163049412805724049.html|title=प्रदेश २ मा जसपाका १० सांसदले रोजे लोसपा|last=Singh|first=Santosh|date=2021-09-01|website=ekantipur.com|publisher=[[Kantipur (daily)|Kantipur Publications]]|language=ne}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.farakdhar.com/story/59448/|title=जसपा विभाजनपछि प्रदेश २ मा ठाकुर समूह कमजोर|website=Farakdhar}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्याग गरेर [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टीमा]] प्रवेश गरेकी थिइन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Alka Kumari Jha|अलका कुमारी झा}} [[श्रेणी:लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपालका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका मानिसहरू]] 9skcsyknmhtmo41gcrrsl59ry75fvn8 0 130922 1352274 1330560 2026-04-23T03:50:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352274 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|पाकिस्तानको संसदको तल्लो सदन}} {{Infobox legislature |background_color=#01411CFF| name = पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभा | native_name = {{Nastaliq|قومی اسمبلی}} |transcription_name = {{nobold|{{Nastaliq|ایوانِ زیریں}}<br/>''ऐवाने जरीँ''}} | legislature = [[पाकिस्तानको १६औँ राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूको सूची|पाकिस्तानको १६औँ राष्ट्रिय सभा]] | coa_pic = Emblem of National Assembly of Pakistan.png | coa_res = 106px | coa_alt = राष्ट्रिय सभाको प्रतीक | coa_caption = राष्ट्रिय सभाको प्रतीक | house_type = [[तल्लो सदन]] | body = पाकिस्तानको संसद | term_limits = ५ वर्ष | foundation = {{Start date and age|1973}} |leader1_type = [[पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभाको सभामुख|सभामुख]] |party1 = [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)]] | leader1 = [[आयज सदिक]] | election1 = १ मार्च २०२४ | leader2_type = [[पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभाको उपसभामुख|उपसभामुख]] |party2 = [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] | leader2 = [[सैयद गुलाम सुस्तफा शाह]] | election2 = १ मार्च २०२४ | leader3_type = [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री|सदनको नेता]] | leader3 = [[शहबाज सरिफ]] | party3 = [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)]] | election3 = ३ मार्च २०२४ | leader4_type = [[प्रतिपक्ष दलको नेता (पाकिस्तान)|प्रतिपक्ष दलको नेता]] | leader4 = ''रिक्त'' | party4 = | election4 = ५ अगस्ट २०२५<ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Pakistan watchdog disqualifies National Assembly opposition leader, other Imran Khan aides after riot convictions |url=https://arab.news/vxytg |access-date=2025-08-05 |website=Arab News |language=en}}</ref> | members = '''३३६''' | structure1 = [[File:Pakistan_National_Assembly_2025.svg |300px]] | structure1_res = 250px | structure1_alt = | seats1_title = | seats1 = | political_groups1 = '''[[दोस्रो शहबाज सरिफ मन्त्रिपरिषद्|सरकार]] (२२४)''' * {{color box|{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}|border=silver}} [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)]] (१३२) * {{color box|{{party color|Pakistan People's Party}}|border=silver}} [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] (७४) * {{color box|{{party color|Muttahida Qaumi Movement – Pakistan}}|border=silver}} [[मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट (पाकिस्तान)|मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट]] (22) * {{color box|{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}|border=silver}} [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (कायद)]] (५) * {{color box|{{party color|Istehkam-e-Pakistan Party}}|border=silver}} [[इस्तेहकामे पाकिस्तान पर्टी]] (४) * {{color box|{{party color|Balochistan Awami Party}}|border=silver}} [[बलुचिस्तान अवामी पार्टी]] (१) * {{color box|{{party color|National Party (Pakistan)}}|border=silver}} [[नेसनल पार्टी (पाकिस्तान)|नेसनल पार्टी]] (१) * {{color box|{{party color|Pakistan Muslim League (Z)}}|border=silver}} [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (जिया)]] (१) * {{color box|{{party color|Independent}}|border=black}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] (४) '''विपक्ष (८९)''' * {{color box|{{party color|Jamiat Ulema-e-Islam (F)}}|border=silver}} [[जमियत उलेमाये इस्लाम]] (१०) * {{color box|{{party color|Sunni Ittehad Council}}|border=silver}} [[सुन्नी इत्तेहाद काउन्सिल]] (१) * {{color box|{{party color|Balochistan National Party (Mengal)}}|border=silver}} [[बलुचिस्तान नेसनल पार्टी]] (१) * {{color box|{{party color|Majlis Wahdat-e-Muslimeen}}|border=silver}} [[मजलिस वहदते मुस्लिमिन]] (१) * {{color box|{{party color|Pashtunkhwa Milli Awami Party}}|border=silver}} [[पख्तुनख्वा मिल्ली अवामी पार्टी]] (१) * {{color box|{{party color|Independent}}|border=black}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] (७५)<ref>{{Cite web|url=https://www.na.gov.pk/en/members_listing.php?party=149|title=National Assembly of Pakistan|website=www.na.gov.pk}}</ref> | voting_system1 = [[मिश्रित सदस्य बहुमत प्रतिनिधित्व प्रणाली|मिश्रित सदस्य बहुमत प्रणाली]] *[[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] मार्फत २६६ सदस्यहरू निर्वाचित *[[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व]] मार्फत महिलाका लागि ६० सिट र गैर-मुस्लिम अल्पसङ्ख्यकहरूका लागि १० सिट | last_election1 = [[सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|८ फेब्रुअरी २०२४]] | next_election1 = [[सन् २०२९ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|सन् २०२९]] | session_room = चित्र:Pakistan National Assembly 2025.svg | session_res = | session_alt = | meeting_place = [[संसद भवन, इस्लामाबाद|राष्ट्रिय सभा सचिवालय]], [[इस्लामाबाद]] | website = {{official website|http://www.na.gov.pk}} }}{{Politics of Pakistan}} '''{{पृष्ठको नाम}}''' (लिप्यन्तरण:ऐवाने जरीँ) ({{Nastaliq|ایوانِ زیریں}}, [[पाकिस्तान]]को द्विसदनीय संसदको तल्लो विधायी सदन हो, जसमा [[पाकिस्तानको महासभा]] (माथिल्लो सदन) पनि समावेश छ। पाकिस्तानको राजधानी [[इस्लामाबाद]]स्थित [[संसद भवन (पाकिस्तान)|संसद भवन]]मा राष्ट्रिय सभा र महासभाको बैठक बस्दै आएको छ। राष्ट्रिय सभा एक लोकतान्त्रिक तरिकाले निर्वाचित निकाय हो जसमा कुल ३३६ सदस्यहरू छन् जसलाई राष्ट्रिय सभाको सदस्यको रूपमा चिनिन्छ, जसमध्ये २६६ प्रत्यक्ष निर्वाचित सदस्यहरू हुन् र देशभरिका महिला र धार्मिक अल्पसङ्ख्यकहरूका लागि ७० आरक्षित सीटहरू रहन्छन्। कुनै पनि राजनीतिक दल वा गठबन्धनले बहुमत प्राप्त गर्न र सुरक्षित राख्न १७२ सिट प्राप्त गर्नुपर्दछ।<ref>{{cite news|title=Pakistan PM loses vital coalition partner as MQM quits|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12105507|access-date=6 June 2013|newspaper=BBC News|date=3 January 2011}}</ref> सदस्यहरू सार्वभौमिक वयस्क मताधिकार अन्तर्गत [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली]]मार्फत निर्वाचित हुन्छन्, जसले राष्ट्रिय सभा निर्वाचन क्षेत्रको रूपमा चिनिने निर्वाचन जिल्लाहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछ। संविधान अनुसार महिला र धार्मिक अल्पसङ्ख्यकका लागि छुट्याइएको ७० सिट राजनीतिक दललाई [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व]]का आधारमा छुट्याइएको छ। प्रत्येक राष्ट्रिय सभा पाँच वर्षको कार्यकालको लागि गठन गरिन्छ, जुन पहिलो बैठकको मितिबाट सुरु हुन्छ, त्यसपछि यो स्वतः विघटन हुन्छ। राष्ट्रिय सभालाई पाकिस्तानको राष्ट्रपतिद्वारा पनि भङ्ग गर्न सकिन्छ। यसलाई [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]ले विघटन गर्न सक्दैनन्। १३औँ राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन १८ फेब्रुअरी २००८ मा सम्पन्न भएको थियो। राष्ट्रिय सभाको नयाँ अधिवेशन सन् २००८ को मार्चदेखि सुरु भएको थियो। संविधानको धारा ५२ बमोजिम पाँच वर्षे कार्यकाल पूरा गरी १३औँ राष्ट्रिय सभा १७ मार्च २०१३ गते विघटन भएको थियो।<ref>{{cite news |title=National Assembly Stands Dissolved |url=http://www.thenews.com.pk/article-92561-National-Assembly-stands-dissolved |access-date=6 June 2013 |newspaper=The News International |date=17 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606033120/http://www.thenews.com.pk/article-92561-National-Assembly-stands-dissolved |archive-date=6 June 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606033120/http://www.thenews.com.pk/article-92561-National-Assembly-stands-dissolved |date=6 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|first=Zahid|last=Gishkori|title=National Assembly Stands Dissolved|url=http://tribune.com.pk/story/521913/national-assembly-stands-dissolved|access-date=6 June 2013|newspaper=The Express Tribune|date=16 March 2013}}</ref> सन् २०१३ पाकिस्तानमा आम निर्वाचन (१४औँ राष्ट्रिय सभाको लागि) ११ मे २०१३ मा सम्पन्न भएको थियो। चौधौँ राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूले १ जुन २०१३ मा शपथ लिएका थिए।<ref>{{cite news |title=Newly elected Members of National Assembly take oath |url=http://www.thenews.com.pk/article-103372-Historic-Transition:-Newly-elected-MNAs-take-oath |access-date=6 June 2013 |newspaper=The Express Tribune |date=1 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605172427/http://www.thenews.com.pk/article-103372-Historic-Transition:-Newly-elected-MNAs-take-oath |archive-date=5 June 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605172427/http://www.thenews.com.pk/article-103372-Historic-Transition:-Newly-elected-MNAs-take-oath |date=5 June 2013 }}</ref> संविधानको धारा ५२ अन्तर्गत आफ्नो ५ वर्षे कार्यकाल पूरा गरेपछि १४औँ राष्ट्रिय सभा ३१ मे २०१८ मा विघटन भएको थियो। पाकिस्तानको १५ औँ राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूले १३ अगस्ट २०१८ मा शपथ लिएका थिए। ३ अप्रिल २०२२ मा,<ref>{{cite news|title=President Alvi Dissolved National Assembly of Pakistan|url=https://www.dawn.com/news/1683230|access-date=3 April 2022|newspaper=Dawn|date=3 April 2022}}</ref> पाकिस्तानका राष्ट्रपति आरिफ अल्वीले प्रधानमन्त्री [[इमरान खान]]को सल्लाहमा धारा ५८-१ र ४८-१ अन्तर्गत विधानसभा विघटन गरेका थिए।<ref>{{cite news|title=Imran Khan advises President to dissolve National Assembly |url=https://tribune.com.pk/story/2350820/president-advised-to-dissolve-assemblies-says-pm-imran?amp=1|access-date=3 April 2022|newspaper=The Express Tribune|date=3 April 2022}}</ref> ७ अप्रिलमा, [[पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालत]]ले विघटनको आदेशलाई खारेज गर्दै राष्ट्रिय सभाको पुनर्स्थापना गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1683857/supreme-court-restores-national-assembly-orders-no-confidence-vote-to-be-held-on-saturday|title=Supreme Court restores National Assembly, orders no-confidence vote to be held on Saturday|date=7 April 2022}}</ref> यी घटनाहरू पछि, २०२२ अप्रिल ११ मा, राष्ट्रिय सभाको कार्यवाही पछि, अयाज सादिकको अध्यक्षतामा पाकिस्तानको अर्को प्रधानमन्त्रीको निर्णय गर्न मतदान भएको थियो। [[पाकिस्तान तहरिके इन्साफ]]का शाह मोहम्मद कुरैशी र [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)]]का [[शहबाज सरिफ|शहबाज शरिफ]] गरी दुई जना मात्र चुनावी मैदानमा थिए। मतदान अघि [[पाकिस्तान तहरिके इन्साफ]]का १२३ सदस्यले राष्ट्रिय सभाबाट राजीनामा दिएर बहिर्गमन गरेका थिए भने राष्ट्रिय सभाका उपसभामुखले पनि बहिर्गमन गरेका थिए, जसले गर्दा अयाज सादिकको निगरानीमा हुने मतदानलाई छोडेर [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]का रूपमा शहबाज शरिफ निर्वाचित भएका थिए। [[इमरान खान]]ले नयाँ सरकारविरुद्ध विशाल र्‍याली निकालेका थिए। त्यसपछि, १६ अक्टोबर २०२२ मा, [[पाकिस्तानको निर्वाचन आयोग]]ले पाकिस्तान तहरिके इन्साफका कार्यकर्ताहरूले राजीनामा दिएका ८ राष्ट्रिय सभा सीटहरूको लागि चुनाव सार्ने सरकारको अनुरोधलाई बेवास्ता गरेको थियो। यी ८ सिटमध्ये दलका अध्यक्ष तथा अहिले पूर्वप्रधानमन्त्री इमरान खानले ७ सिटका लागि चुनाव लडेका थिए। [[इमरान खान]]ले सुरुमा पाकिस्तान तहरिके इन्साफ ([[कराची]])को स्वामित्वमा रहेको १ सिट गुमाएका थिए र अप्रिल २०२२ मा सत्ताच्युत भएपछि पहिलो पटक राष्ट्रिय सभामा फर्केका थिए। == इतिहास == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category-inline}} * {{Official|http://www.na.gov.pk/}} * [https://na.gov.pk/uploads/documents/1549886415_632.pdf पाकिस्तानको संविधान (अङ्ग्रेजी)] * [https://na.gov.pk/uploads/documents/1575018297_955.pdf पाकिस्तानको संविधान (उर्दू)] [[श्रेणी:पाकिस्तानको संसद| ]] [[श्रेणी:पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभा]] mqll0ttd4bffj4bmebotshrnfzceh89 0 131354 1352200 1320919 2026-04-22T14:28:57Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/nagarain?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = विनयकुमार यादव <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = राधादेवी यादव <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 39<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=17|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 38037 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|38|20|N|85|54|58|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नगराईन|नगराइन]] गाविसको कार्यालय | website = [https://nagrainmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[नगराईन|नगराइन]] (१-८), [[घोडघास]], [[लगमा गढागुठी]], [[देवडिहा]] र [[फुलगामा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३८,०३७ रहेको छ भने यहाँ ७,९२१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ नगराइन नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[फुलगामा]] (७, ८, ९) || ४,३३४ || ५.७६ || ७५२.४३ |- | २ || [[नगराईन|नगराइन]] (१–४, ६–९) || ४,६९३ || ६.६५ || ७०५.७१ |- | ३ || [[फुलगामा]] (२, ३, ६) || ५,१८३ || ३.०८ || १६८२.७९ |- | ४ || [[फुलगामा]] (१, ४, ५) || ४,४०८ || ४.६८ || ९४१.८८ |- | ५ || [[घोडघास]] (६–९) || २,७२७ || ५.३९ || ५०५.९४ |- | ६ || [[लगमा गढागुठी]] || ५,८१० || ३.५७ || १६२७.४५ |- | ७ || [[देवडिहा]] (४, ५, ७, ८, ९) || ३,२६८ || ३.४४ || ९५०.०० |- | ८ || [[देवडिहा]] (१, २, ३, ६) || ३,८३७ || २.८६ || १३४१.६१ |- | ९ || [[घोडघास]] (१–५) || ३,७७७ || ३.५८ || १०५५.०३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३८,०३७''' || '''३९.०१''' || '''९७५.०६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] swsiszfnnsgqepmjoseqxd137hwz0on 0 131355 1352206 1295852 2026-04-22T14:47:09Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352206 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/mithila-bihari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेन्‍द्रप्रसाद यादव <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = शोभादेवी साह <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 37.6<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 38273 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.78|85.99|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[तारापट्टी सिर्सिया]] गाविसको कार्यालय | website = [https://mithilabiharimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[भुतहीपटेर्वा]] (१-८), [[मिथिलेश्वर निकास]], [[अन्दुपट्टी]] (१-५), [[तारापट्टी सिर्सिया]], [[मिथिलेश्वर मौवाही]], [[कचुरी ठेरा]] र [[कजरा रमौल]] (१-५) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३८,२७३ रहेको छ भने यहाँ ७,६५४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मिथिला बिहारी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भुतहीपटेर्वा]] (१–८) || ४,८९० || ७.७२ || ६३३.४२ |- | २ || [[मिथिलेश्वर निकास]] (१–५) || ३,६५४ || ३.३ || ११०७.२७ |- | ३ || [[मिथिलेश्वर मौवाही]] || ४,२११ || ३.४१ || १२३४.९० |- | ४ || [[कजरा रमौल]] (१–५) || ३,५८७ || ३.४६ || १०३६.७१ |- | ५ || [[मिथिलेश्वर निकास]] (६–९) || ३,८०४ || ४.८५ || ७८४.३३ |- | ६ || [[तारापट्टी सिर्सिया]] (१–५) || ४,९६३ || ३.६५ || १३५९.७३ |- | ७ || [[तारापट्टी सिर्सिया]] (६–९) || ४,१४७ || २.०७ || २००३.३८ |- | ८ || [[कचुरी ठेरा]] (१–५) || ३,६३३ || ३.४६ || १०५०.०० |- | ९ || [[अन्दुपट्टी]] (१–५) || २,१४५ || २.३९ || ८९७.४९ |- | १० || [[कचुरी ठेरा]] (६–९) || ३,२३९ || ३.२९ || ९८४.५० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३८,२७३''' || '''३७.६''' || '''१०१७.९०''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] jciad2hu65i43bwv4bhedelga8ifyit 0 131357 1352203 1295845 2026-04-22T14:39:24Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/bideha?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = वेचन दास तत्मा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = आशादेवी झा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 39<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=13|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 37697 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.83|86.00|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[गिद्धा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://bidehamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[बफै]], [[गिद्धा]], [[दुहवी]], [[एकराही]], [[ठाढीझिझा]] र [[इटहर्वा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३७,६९७ रहेको छ भने यहाँ ७,६७१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदेह नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[ठाढीझिझा]] (४-७,९) || ४,७४२ || ६.३५ || ७४६.७७ |- | २ || [[दुहवी]] (१-४) || ३,५२७ || ३.२४ || १०८८.५८ |- | ३ || [[दुहवी]] (५-९) || ४,२१२ || ७.१४ || ५८९.९१ |- | ४ || [[ठाढीझिझा]] (१-३, ८) || ४,१९१ || ६.३६ || ६५८.९६ |- | ५ || [[एकराही]] (५-९) || ३,६२५ || २.९२ || १२४१.४४ |- | ६ || [[एकराही]] (१–४) र [[गिद्धा]] (१–३) || ४,००६ || ४.९७ || ८०६.०३ |- | ७ || [[गिद्धा]] (४–९) || ४,३८३ || ५.६१ || ७८१.२८ |- | ८ || [[बफै]] || ३,४७२ || २.५७ || १३५०.९७ |- | ९ || [[इटहर्वा]] || ५,५३९ || ६.३७ || ८६९.५४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३७,६९७''' || '''४५.५३''' || '''८२७.९६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] b5jyagtl3wayzz7ala1ufwv26sohe45 0 131359 1352204 1295848 2026-04-22T14:44:27Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352204 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/hansapur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = प्रदीपकुमार यादव <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = दुर्गादेवी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 48.71<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 44949 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.83|86.00|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बघचौडा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://hansapurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[मानसिंहपट्टी]] (६-९), [[बघचौडा]], [[हंसपुर कठपुल्ला]], [[सुगा निकास]], [[झटियाही]], [[नौवाखोर पर्साही]], [[सुगा मधुकरही]] र [[सोनिगामा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ४४,९४९ रहेको छ भने यहाँ ७,६७१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ हंसपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मानसिंहपट्टी]] (६–९) || १,९८८ || १.२५ || १५९०.४० |- | २ || [[बघचौडा]] (१–७) || ५,६५६ || ५.७२ || ९८८.८१ |- | ३ || [[हंसपुर कठपुल्ला]] || ५,९५३ || ७.२६ || ८२०.२४ |- | ४ || [[सुगा मधुकरही]] || ६,५२५ || ७.०५ || ९२५.५३ |- | ५ || [[सुगा निकास]] र [[बघचौडा]] (८-९) || ६,१११ || ९.२८ || ६५८.५१ |- | ६ || [[सोनिगामा]] (१,३,८-९) || ३,८२६ || ४.१२ || ९२८.६४ |- | ७ || [[नौवाखोर पर्साही]] || ४,७४३ || ६.०१ || ७८९.१८ |- | ८ || [[झटियाही]] || ६,५२३ || ५.२५ || १२४२.४७ |- | ९ || [[सोनिगामा]] (२,४-७) || ३,६२४ || २.७६ || १३१३.०४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''४४,९४९''' || '''-''' || '''-''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhanusa.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] hiw5em6zzcb05yrbf2ad76hlr6p6wh6 0 131926 1352217 1318970 2026-04-22T15:20:47Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352217 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/kalyanpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = रामपुकार साह तेली <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रेखाकुमारी यादव <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 76.81<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 58872 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.86|86.22|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कल्याणपुर जब्दी]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [https://kalyanpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''कल्याणपुर नगरपालिका''' [[सिराहा जिल्ला]]को ८ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक नगरपालिका हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कल्याणपुर जब्दी]], [[अर्नामा प्ररा]], [[चतरी]], [[इटरी परसाही]], [[डुमरी]], [[मझौलिया]], [[चिकना]], [[विष्णुपुर प्ररा]], [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्राहा]], [[बेल्हा]] र [[भेडिया]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,८७२ रहेको छ भने यहाँ ११,८३५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कल्याणपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[अर्नामा प्ररा]] || ४,१९४ || ५.६६ || ७४०.९८ |- | २ || [[चतरी]] || ३,२०७ || ३.३४ || ९६०.१८ |- | ३ || [[इटरी परसाही]] || ४,९६९ || ५.६ || ८८७.३२ |- | ४ || [[विष्णुपुर प्ररा]] || ६,११९ || ११.०२ || ५५५.२६ |- | ५ || [[चिकना]] || ४,५८७ || ५.७५ || ७९७.७४ |- | ६ || [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्राहा]] || २,१४१ || १.८२ || ११७६.३७ |- | ७ || [[भेडिया]] || ४,६९५ || ६.५५ || ७१६.७९ |- | ८ || [[मझौलिया]] || ५,५८२ || ८.४५ || ६६०.५९ |- | ९ || [[डुमरी]] || ४,४३० || ६.१२ || ७२३.८५ |- | १० || [[कल्याणपुर जब्दी]] (१-५) || ७,०३५ || ११.४३ || ६१५.४८ |- | ११ || [[कल्याणपुर जब्दी]] (६-९) || ४,८११ || २.४५ || १९६३.६७ |- | १२ || [[बेल्हा]] || ७,१०२ || ८.६२ || ८२३.८९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५८,८७२''' || '''७६.८१''' || '''७६६.४६''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://kalyanpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] 3lm8y0jnwa8nvx21ofe0q2tevqofb81 0 131927 1352216 1318938 2026-04-22T15:17:07Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1352216 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/karjanha?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = ‍भोलाप्रसाद पोखरेल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = लक्ष्मीकुमारी श्रेष्‍ठ <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 76.84<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 38557 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.86|86.22|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कर्जन्हा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://karjanhamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''कर्जन्हा नगरपालिका''' [[सिराहा जिल्ला]]को ८ [[नगरपालिका]] मध्येको एक नगरपालिका हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कर्जन्हा]], [[बडहरामाल]], [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] र [[गौताडी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३८,५५७ रहेको छ भने यहाँ ८,२८९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कर्जन्हा नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बडहरामाल]] (१) || २,७०९ || ८.७५ || ३०९.६० |- | २ || [[बडहरामाल]] (२) || ५,०४५ || १०.१८ || ४९५.५८ |- | ३ || [[बडहरामाल]] (३, ४) || ४,४२८ || ४.९८ || ८८९.१६ |- | ४ || [[बडहरामाल]] (५, ६) || २,८८१ || ८.८ || ३२७.३९ |- | ५ || [[बडहरामाल]] (८, ९) || २,६०३ || २.४४ || १०६६.८० |- | ६ || [[बडहरामाल]] (७) र [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] (१, २, ३) || ४,३२३ || ६.१९ || ६९८.३८ |- | ७ || [[गौताडी]] (६–९) र [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] (४–९) || ४,१५३ || ८.५३ || ४८६.८७ |- | ८ || [[गौताडी]] (१–५) || ३,०७० || ३.५२ || ८७२.१६ |- | ९ || [[कर्जन्हा]] (१, २, ३) || २,५७७ || ०.६६ || ३९०४.५५ |- | १० || [[कर्जन्हा]] (७, ८, ९) || ३,६७२ || ११.५७ || ३१७.३७ |- | ११ || [[कर्जन्हा]] (४, ५, ६) || ३,०९६ || ११.२१ || २७६.१८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३८,५५७''' || '''७६.८३''' || '''५०१.८५''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://karjanhamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] gbiramllca4tcykpsasygmg4oyj3es0 0 133399 1352298 1343088 2026-04-23T07:31:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352298 wikitext text/x-wiki {{Infobox country geography | name = भुटान | map = BhutanOMC.png | continent = [[एसिया]] | region = [[दक्षिण एसिया]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]] | coordinates = {{Coord|27|30|N|90|30|E|type:country}} | area ranking = १३७औँ | km area = ३८,३९४ | highest point = [[गङ्गखर पुएन्सम]] <br />{{convert|7570|m|ft|0|abbr=on}} | lowest point = [[मानस नदी]]<br />{{convert|97|m|ft|1|abbr=on}} }} [[भुटान]] [[पूर्वी एसिया]] र [[दक्षिण एसिया]]को दोबाटोमा अवस्थित एक [[सार्वभौम देश]] हो, जुन [[हिमालय पर्वत शृङ्खला|हिमालय पर्वत शृङ्खला]]को पूर्वी चरम सीमामा अवस्थित छ। यो दुई राष्ट्रहरूको सार्वभौम क्षेत्र बीच एकदम समान रूपमा अवस्थित छ: पहिलो, उत्तर र उत्तर-पश्चिममा [[जनवादी गणतन्त्र चीन]]। त्यहाँ लगभग ४७७ किलोमिटर (२९६ माइल) सीमा देशको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र|स्वशासित क्षेत्र तिब्बत]]सँग जोडिएको छ। दोस्रो राष्ट्र दक्षिण, दक्षिण-पश्चिम र पूर्वमा [[भारत|भारतीय गणराज्य]] हो; [[अरुणाचल प्रदेश]], [[असम]], [[पश्चिम बङ्गाल]] र [[सिक्किम राज्य|सिक्किम राज्यहरू]]सँग लगभग ६५९ किलोमिटर (४०९ माइल) लामो छ। भुटानको कुल सिमाना लगभग १,१३९ किलोमिटर (७०८ माइल) छ। पश्चिममा भारतको सिक्किम राज्य, दक्षिणमा भारत र दक्षिणपूर्वमा भारतको असम राज्य अन्य नजिकका छिमेकीहरू हुन्; पहिलेका दुई लाई भारतीय भू-भागको सानो भागले मात्र छुट्याएको छ। == भौतिक भूगोल == भुटानको [[हिमालय|हिमालय पर्वत]]हरू देशको उत्तरमा हावी छन्, जहाँ शिखरहरू सजिलै सँग ७,००० मिटर (२२,९६६ फिट) सम्म पुग्न सक्छन्; भुटानको सबैभन्दा अग्लो स्थान [[गङ्गखर पुएन्सम]] हो, जुन ७,५७० मिटर (२४,८४० फिट) अग्लो विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो। पहाडहरूमा मौसम चरम छ: अग्ला चुचुराहरूमा निरन्तर हिउँ पर्छ, र साना पहाडहरूमा वर्षभरि उच्च हावा हुन्छ, जसले गर्दा तिनीहरू गर्मीमा बाँझो खैरो हावा सुरुङहरू र जाडोमा जमेका बंजर भूमिहरू बनाउँदछन्। प्रत्येक हिउँदमा उत्तरमा उत्पन्न हुने हिमआँधी प्रायः दक्षिणतिर मध्य पहाडी भूभागमा जान्छ।<ref name="cia2">{{cite web |date=22 March 2011 |title=भुटान |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |access-date=3 April 2011 |work=[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]] |publisher=[[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220530134529/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |date=30 May 2022 }}</ref> सबैभन्दा अग्लो चुचुराहरूको चट्टान र हिउँको तल पूर्वी हिमालयी लेकाली झाडी र घाँसे मैदानहरूको एक विस्तृत चाप छ, जसमा घाँसे मैदानको अतिरिक्त, विभिन्न प्रकारका [[गुराँस]] र [[जडीबुटी|जडीबुटी बिरुवा]]हरू छन्। राष्ट्रको चरम दक्षिणी पट्टीमा प्रायः हिमालयी उपोष्णकटिबन्धीय चौडा पात जङ्गलहरू छन् जुन तराई-डुवर्स सवाना र घाँसे मैदानहरूको उष्णकटिबन्धीय मैदानहरूमा वर्गीकृत हुन्छन्, जुन भारतको अधिक विशिष्ट छ। यो मुख्यतया कृषि योग्य भूमि हो, जहाँ मुख्यतया धान उत्पादन हुन्छ। भुटानको केवल दुई प्रतिशत मात्र कृषियोग्य भूमि हो, यसको अधिकांश भाग यहाँ केन्द्रित छ। == रणनीतिक स्थान == भारत र चीनको बीचमा अवस्थित भुटान, एक सम्भावित चीन-भारत युद्धभूमि हो; भारतमा अहिले राजनीतिक प्रभाव बढी छ। यो दुई कुराबाट उत्पन्न हुन्छः बेलायतले आफ्नो दक्षिण एसियाली सम्पत्तिलाई सार्वभौमिकता प्रदान गरेपछि सन् १९४९ को भारत–भुटान सन्धिअन्तर्गत उसको विदेश सम्बन्ध नीतिबाहेक संरक्षित राज्य भुटानलाई कहिल्यै पनि भारतको प्रशासनमा राखिएन। [[भारतीय सेना]]ले [[भुटानको सिमाना]]मा गस्ती गर्छ र देशको सडक पूर्वाधारको विकासमा प्रमुख भूमिका खेलेको छ। यसबाहेक, [[भारत सरकार]]ले भुटानको सरकारी वित्तको लगभग ६०% प्रदान गर्न जारी राखेको छ। == जलवायु == भुटानको जलवायु यसको उचाइ जत्तिकै विविधतापूर्ण छ र भारतको जस्तै, मनसुनबाट प्रभावित छ। पश्चिमी भुटान विशेष गरी मनसुनबाट प्रभावित छ जसले यस क्षेत्रको ६० देखि ९० प्रतिशत वर्षा ल्याउँछ। यहाँको जलवायु दक्षिणी समतल भूमि र तलहटीमा आर्द्र र उपोष्णकटिबन्धीय, दक्षिणी र मध्य क्षेत्रका भित्री हिमालय उपत्यकाहरूमा समशीतोष्ण र उत्तरमा चिसो छ, मुख्य हिमालय शिखरहरूमा वर्षभरि हिउँ पर्छ।<ref name="Thorthormi">{{cite web |last=Pelden |first=Sonam |date=3 September 2010 |title=Thorthormi water level brought down 43&nbsp;cm |url=http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119113517/http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |archive-date=19 January 2011 |access-date=27 March 2011 |publisher=Bhutan Observer online }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119113517/http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |date=19 January 2011 }}</ref> उचाइ अनुसार तापक्रम फरक फरक हुन्छ। पश्चिम-मध्य भुटानमा समुद्र सतहबाट २,२०० मिटर (७,२१८ फिट) मा अवस्थित थिम्पुको तापक्रम जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्मको मनसुनको मौसममा लगभग १५ देखि २६ डिग्री सेल्सियस (५९.० देखि ७८.८ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ तर जनवरीमा लगभग -४ र १६ डिग्री सेल्सियस (२४.८ र ६०.८ डिग्री फारेनहाइट) को बीचमा झर्छ। देशको मध्य भागको अधिकांश भाग वर्षभरि शीतल, समशीतोष्ण जलवायुको अनुभव गर्दछ। दक्षिणमा, तातो, आर्द्र जलवायुले वर्षभरि १५ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (५९ र ८६ डिग्री फारेनहाइट) को बीचमा पर्याप्त समान तापमान दायरा कायम राख्न मद्दत गर्दछ, यद्यपि गर्मीको समयमा उपत्यकाहरूमा तापक्रम कहिलेकाहीँ ४० डिग्री सेल्सियस (१०४ डिग्री फारेनहाइट) सम्म पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Sikhim & Bhutan: Twenty-One Years on the North-East Frontier, 1887-1908|first=John Claude|last=White|publisher=E. Arnold|year=1909|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279230/page/n21 3]–6|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279230|access-date=15 October 2011}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{एसियाको भूगोल}} [[श्रेणी:भुटानको भूगोल| ]] [[श्रेणी:देश अनुसार एसियाको भूगोल]] 5s0j6dxk8340f3684v6h3mfobk44ckf 0 135460 1352201 1274309 2026-04-22T14:32:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352201 wikitext text/x-wiki '''इन्द्रायणी जात्रा''' काठमाडौंमा हुने वार्षिक जात्रा हो। यो जात्रा प्रत्येक वर्ष मार्ग कृष्ण एकादशी मा सुरु भइ आठ दिनसम्म मनाईन्छ। यो पर्व हिन्दु र बौद्ध समुदायले मिलेर मनाउने गर्दछन् । जात्राको उत्पत्ति [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी कालमा]] सुरु भएको मानिन्छ। <ref name="gp01">{{Cite web |title=Indrayani Jatra losing participation, charm |url=https://www.risingnepaldaily.com/news/19052 |access-date=2023-07-17 |website=GorakhaPatra }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230717082015/https://www.risingnepaldaily.com/news/19052 |date=2023-07-17 }}</ref> <ref name="seto01">{{Cite web |last=Setopati |first=सबिना श्रेष्ठ |title=दिदीहरूले सुनका गहनालाई नै सबथोक ठानेपछि रिसले अलग्गै बसिन् इन्द्रायणी |url=https://www.setopati.com/social/297567/ |access-date=2023-07-17 |website=Setopati }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पौराणिक कथा == पौराणिक कथन अनुसार इन्द्रायणी काठमाडौं उपत्यकाकी देवी वत्सला माजु (भुवनेश्वरी)की आठ छोरी मध्येकी एक थिइन्, तर उनी गरिब भएकोले परिवारले वास्ता गर्दैन थियो । एक पटक वत्सला माजुले आफ्ना सबै छोरीहरूलाई चिल्ला पर्वमा भोजको लागि आमन्त्रित गरे। सात छोरीहरूलाई सुनको थालमा खाना दिइयो, तर इन्द्रायणी र उनका छोराछोरीहरूलाई बेवास्ता गरी पातको थालमा कोदोको रोटी दिइयो। गरिब भएको कारणले उनलाई बेवास्ता गरिएको थियो। यो व्यवहारले इन्द्रायणीलाई दुःखी बनायो, र उनी खाना नखाई बाहिर गइन्। घर फर्कने क्रममा उनका छोराछोरी भोकले रोए । पिडाको कारण, उनले आफ्ना छोराछोरीलाई कहाँ छाडेर आए पनि सम्झन सकेनन्। घर पुग्दा उनी एक्लै थिइन् । एउटी बूढी महिलाले उसलाई देखे र उनलाई फर्सी दिए। इन्द्रायणीले त्यो फर्सी पकाउन थालिन्। तर खाना पकाउनमा ध्यान दिन नसकेर रातभर रोएर सुतिन् । भोलिपल्ट बिहान, भान्साकोठामा धुवाँ भरिएको थियो, त्यसैले उनी हतारमा जाँच गर्न गइन्। तर, उनले आगोको सट्टा सुनले भरिएको भाँडो भेटिन्। फर्सी सुनमा परिणत भएको थियो। तर त्यो सुन देख्दा पनि उनलाई लोभ लागेन । उनले सुनको केही टुक्रा लिए र बाँकीलाई अरूले देख्ने ठाँउमा [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती नदीको]] कनारमा राखिदिइन्। उनीसँग सुन भएकोले उनको नाम लुटी अजिमा राखिएको छ (नेवारीमा लु अर्थात् सुन)। आमाले पनि राम्रो व्यवहार गर्न थालिन् । तर भोजमा भएको दुर्व्यवहारलाई उनले भुलेकी थिइनन् । त्यसैले भोजमा सामेल हुनुको सट्टा, उनले आफ्ना गहनाहरू निकालिन् र सुनका गहनालाई खाना खुवाउन थालिन्। यो खाना सुनको सम्पत्तिलाई दिइएको हो मलाई होइन भनेर चिच्याइन्। उनी आफ्नो घर फर्किइन् र आफ्नी आमा वा दिदीबहिनीहरूलाई निमन्त्रणा नगरी भोज गर्ने निर्णय गरिन्। सोही पर्वको सम्झनामा यो जात्रा मनाइन्छ । == जात्रा == जात्रामा महर्जन, डोंगोल, महन्थ, ठकु जुजु, कसैस, मानन्धर जातिहरु सहभागी हुन्छन् । यो पर्व त्रयोदशीको दिनबाट सुरु हुन्छ । ट्योड बाट ढल्को मन्दिरमा इन्द्रायणीको मूर्तिलाई पालकीमा ल्याइन्छ । मन्दिर परिसरमा विशेष नाग अर्पण (सर्पहुती यज्ञ) गरिन्छ। यस क्रममा एक जोडी सर्प, दुईवटा माछा, भँगेरा र फट्याङ्ग्रा ज्वालामा चढाइन्छ। पूजाको समयमा, पुरुषहरू पा पि वोनेगु भनिने मन्दिरको ढोकामा पहरेदारको रूपमा खडा हुन्छन्। चाडपर्वमा ढल्कोस्थित इन्द्रायणी मन्दिरभित्र ''यान्सी'' नामक ४८ फिट अग्लो काठको खम्बा उठाइन्छ । थाहिटी, काठमाडौंका बज्राचार्यहरूले इन्द्रायणी मन्दिरमा आफ्ना पुर्खा अजु र अजी नामक देवताहरू ल्याईन्छ। <ref name="gp01"/> भोलिपल्ट इन्द्रायणीको मुर्तिलाई पालकीमा सवार गरी थाहिटीमा आफ्ना सन्तान छपु गणेश, भुडी गणेश, शोभा भगवती, मंखाछा र ज्वालामाईलाई भेट्ने गरिन्छ । मंखाचा र ज्वालामाई बाहेक उनका सबै सन्तान हुन् । <ref name="gp01"/> औसिको दिन इन्द्रायणीको डोलीलाई छेत्रपाटि स्थित श्वेतभैरवसहित नगर परिक्रमा गराइन्छ । विगतमा इन्द्रायणीसँगै श्वेतभैरव सहर घुम्ने गरेको भए पनि करिब ७० वर्षअघि यो चलन बन्द गरिएको थियो । <ref name="gp01"/> == कीर्तिपुरको इन्द्रायणी जात्रा == [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यकाको]] अर्को सहर [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुरमा]] पनि यस्तै नाम र समयको पर्व मनाइन्छ। सांगीतिक समुह सहितको रथयात्रा दिनभर विभिन्न स्थानमा निस्कन्छ । देवी र उनको रथलाई तेस्रो दिन [[बाघभैरव मन्दिर|बाग भैरव मन्दिर]] नजिकैको मुख्य मन्दिरमा ल्याइन्छ। <ref>{{Cite web |title=Indrayani Jatra – KTM Guide |url=https://ktmguide.com/events/indrayani-jatra/ |access-date=2023-07-17 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Republica |title=Kirtipur Jatra For Stronger Brotherhood |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31752/ |access-date=2023-07-17 |website=My City }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} laejsj1ibfhpuiz9qo15vp3niy207hz 0 138448 1352265 1320800 2026-04-22T23:44:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352265 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name=दोस्रो गण्डकी प्रदेश सभा |before=[[पहिलो गण्डकी प्रदेश सभा|पहिलो सभा]] |after= |membership2= |state=[[गण्डकी प्रदेश]] |country=[[नेपाल]] |meeting_place={{nowrap|नगर विकास तालिम केन्द्र}},<br/> [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला]] |body={{nowrap|[[गण्डकी प्रदेश सभा]]}} |membership1=६० |election=[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] |control1='''[[नेपाल सरकार|सरकार]] (३५)''' {{colorbox|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]]: २७ *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]]: ७ *{{colorbox|{{party color|Independent}}}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]: १ '''प्रतिपक्ष (२५)''' *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]: २२ *{{colorbox|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]: २ |term_start=१८ पुस २०७९ |term_end= |government=[[सुरेन्द्रराज पाण्डे मन्त्रिपरिषद्]] |chamber1=प्रदेश सभा |chamber1_leader1_type=सभामुख |chamber1_leader1=कृष्णप्रसाद धिताल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |chamber1_leader2_type={{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader2=बिनाकुमारी थापा ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |chamber1_leader3_type=[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] |chamber1_leader3=[[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])<ref>{{Cite web|author=|title=गण्डकी प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा पाण्डे नियुक्त|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/113139/2023-04-27|access-date=२५ माघ २०८०|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240402160611/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/113139/2023-04-27 |date=2024-04-02 }}</ref> |chamber1_leader4_type=[[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader4=खगराज अधिकारी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |website={{url|https://pradeshsabha.gandaki.gov.np}}}} '''दोस्रो गण्डकी प्रदेश सभा''' २०७९ मङ्सिर ४ गते भएको [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]]बाट निर्वाचित भएको थियो। ६० जना सदस्यहरू प्रदेश सभामा निर्वाचित भएका थिए, जसमध्ये ३६ जना [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष निर्वाचन]]द्वारा निर्वाचित भएका थिए र जसमध्ये २४ जना [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली]]मार्फत निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{cite web |date=5 August 2022 |title=Elections announced for November 20 |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/05/elections-announced-for-november-20 |access-date=2 December 2022 |website= |publisher=Kantipur Media Group}}</ref> सभाको पहिलो अधिवेशन २०७९ पुस १८ देखि सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=सुरू भए सातै प्रदेशसभा |url=https://ekantipur.com/news/2023/01/02/167266128058996661.html |access-date=2023-01-02 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> == नेतृत्व == === कार्यालय === * सभाको सभामुख: माननीय कृष्णप्रसाद धिताल<ref>{{Cite web |title=Maoist Centre's Krishna Dhital elected Gandaki Assembly speaker |url=https://kathmandupost.com/gandaki-province/2023/01/14/maoist-centre-s-krishna-dhital-elected-gandaki-assembly-speaker |access-date=2023-01-14 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) * सभाको उपसभामुख: माननीय बिनाकुमारी थापा<ref>{{Cite web |title=गण्डकीको उपसभामुखमा एमालेकी विना थापा निर्वाचित |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2023/01/16/167386159038917308.html |access-date=2023-01-16 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * सभाको अध्यक्ष ([[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]): माननीय [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]]([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिपक्ष दलको नेता: माननीय खगराज अधिकारी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) === संसदीय दल === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को संसदीय दलको नेता: सुरेन्द्रराज पाण्डे<ref>{{Cite web |title=Bahadur Singh Lama and Surendra Pandey elected leader of provincial assembly parties of Nepali Congress |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/28/bahadur-singh-lama-and-surendra-pandey-elected-leader-of-provincial-assembly-parties-of-nepali-congress |access-date=2022-12-28 |website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को संसदीय दलको नेता: [[खगराज अधिकारी]]<ref>{{Cite web |title=गण्डकीमा एमाले संसदीय दलको नेतामा अधिकारी |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2022/12/25/167196956680293243.html |access-date=2022-12-25 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> *[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को संसदीय दलको नेता: माननीय हरिबहादुर चुमान<ref>{{Cite web |title=माओवादी गण्डकी प्रदेश दलको नेतामा चुमान सर्वसम्मत |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2023/01/01/167254850887347493.html |access-date=2023-01-01 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> *[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को संसदीय दलको नेता: माननीय पञ्चराम गुरुङ<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गण्डकीमा ३२ सांसदको हस्ताक्षर संकलन, माओवादीका हरि चुमान भन्छन्– अब मेरो पालो हो |url=https://baahrakhari.com/detail/374657/ |access-date=2023-01-09 |website=12khari |language=ne}}</ref> === सचेतक === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को प्रमुख सचेतक: नन्दप्रसाद न्यौपाने<ref>{{Cite web |title=कांग्रेस गण्डकीको प्रमुख सचेतकमा न्यौपाने |url=https://www.makalukhabar.com/2023/05/99977285035/?mibextid=Zxz2cZ&fbclid=IwAR3z4g4YTeqzbQeD-BCfWAZn7zpi0uGZsKuvTOZP_rXLg_NjojcAkqWv0dE |access-date=2023-05-07 |website=मकालु खबर |language=नेपाली}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को प्रमुख सचेतक: माननीय गोविन्दबहादुर नेपाली * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को प्रमुख सचेतक: माननीय कुसुम बुढा पुन * [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को प्रमुख सचेतक माननीय बिन्दु पौडेल == सदस्यहरू == {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Nepali Congress}}; color: white;" |नेपाली काङ्ग्रेस (२७) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २ (ख)]] |[[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] | * मुख्यमन्त्री * संसदीय दलको नेता |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १ (ख)]] |नन्दप्रसाद न्यौपाने | *प्रमुख सचेतक |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (क)]] |मुनिन्द्रजङ्ग गौतम | |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १ (क)]] |टेकराज गुरुङ | |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १ (ख)]] |भेषबहादुर पौडेल | |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २ (ख)]] |विन्दुकुमारी थापा | |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३ (ख)]] |प्रकाश बराल | |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १ (क)]] |अशोककुमार श्रेष्ठ | |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २ (ख)]] |जीतप्रकाश आले मगर | |- |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २ (क)]] |भोजराज अर्याल | |- |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २ (ख)]] |महेश भट्टराई | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (क)]] |महेन्द्रध्वज जिसी | |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १ (क)]] |नन्दु गुरुङ | |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १ (ख)]] |विकल शेरचन | |- |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १ (क)]] |दीपेन्द्रबहादुर थापा | |- |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १ (ख)]] |डिल्लीराम सुवेदी | |- |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २ (क)]] |जीतबहादुर शेरचन | |- |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २ (ख)]] |द्रोणकुमार कुँवर | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]], [[थकाली जाति|थकाली]] |विमला गौचन | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |रेखा गुरुङ | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |सरस्वती गुरुङ | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |पार्वती तामाङ | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सरस्वती अर्याल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |चम्पादेवी खड्का | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |कल्पना तिवारी | |- |[[दलित]] |दिलमाया पौवै | |- |[[दलित]] |टीकाकुमारी बस्याल | |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}; color: white;" |नेकपा (एमाले) (२२) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |बिनाकुमारी थापा | * सभाको उपसभामुख |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १ (क)]] |[[खगराज अधिकारी]] | * प्रतिपक्ष दलको नेता * संसदीय दलको नेता |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १ (क)]] |सीताकुमारी सुन्दास | * आर्थिक मामिला मन्त्री |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (ख)]] |रोशनबहादुर गाहा मगर | * प्रमुख सचेतक |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १ (ख)]] |वेदबहादुर गुरुङ | |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २ (क)]] |भीमबहादुर कार्की | |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३ (क)]] |गणेशमान गुरुङ | |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २ (क)]] |श्यामराजा महत | |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १ (ख)]] |सुधीरकुमार पौडेल | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (क)]] |पद्मा जिसी श्रेष्ठ | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (ख)]] |लक्ष्मणबहादुर पाण्डे | |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १ (क)]] |भक्तबहादुर कुँवर | |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १ (ख)]] |मित्रलाल बस्याल | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |लिलाबहादुर थापा मगर | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |निर्मला थापा | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]], [[भुजेल]] |राजकुमारी भुजेल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |कृष्णप्रसाद पाठक | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |प्रकाशबहादुर केसी | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |यशोधा रिमाल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |देवका पहाडी | |- |[[दलित]] |गोविन्दबहादुर नेपाली | |- |[[दलित]] |नन्दकला दमाई नेपाली | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}; color: white;" |नेकपा (माओवादी केन्द्र) (८) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १ (क)]] |कृष्णप्रसाद धिताल | * सभाको सभामुख |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १ (ख)]] |हरिबहादुर चुमान | * संसदीय दलको नेता |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १ (ख)]] |रमेशबहादुर जुग्जाली | |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २ (क)]] |फणीन्द्र देवकोटा | * [[नेपाल समाजवादी पार्टी]]बाट निर्वाचित |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १ (क)]] |हरिबहादुर भण्डारी | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |कुसुम बुढा पुन | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सुशीला सिंखडा | |- |[[दलित]] |दमयन्ती रुचाल | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}; color: white;" |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (२) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |पञ्चराम गुरुङ | * संसदीय दलको नेता |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |विन्दु अधिकारी | |} {| class="wikitable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}; color: white;" |नेकपा (एकीकृत समाजवादी) (१) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (ख)]] |[[दीपक मनाङे|राजीव गुरुङ]] | |} === दल परिवर्तन === {| class="wikitable" ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य ! colspan="2" |बाट ! colspan="2" |देखि !मिति |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (ख)]] |[[दीपक मनाङे|राजीव गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |२०७९ मङ्सिर १९<ref>{{Cite web |title=Rajeev Gurung, alias Deepak Manange, joins CPN (Unified Socialist) |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/05/rajeev-gurung-alias-deepak-manange-joins-cpn-unified-socialist |access-date=2022-12-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[गण्डकी प्रदेश सभा]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://election.gov.np/admin/public//storage/PR/PR%20Elected/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AB%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3.pdf समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली तर्फको गण्डकी प्रदेश सभामा निर्वाचित सदस्यहरूको विवरण] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] oderdr4kbeycv9smn3mts07fyep63np 0 138477 1352266 1320815 2026-04-22T23:46:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352266 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name={{nowrap|दोस्रो सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा}} |website= |membership2= |chamber1_leader3=कमलबहादुर शाह ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |chamber1_leader4_type=[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] |chamber1_leader4=दीर्घबहादुर सोडारी <ref>{{Cite web |author=हिमाल जोशी|title=सुदूरपश्चिमको मुख्यमन्त्रीमा एकीकृत समाजवादीका सोडारी नियुक्त|url=सुदूरपश्चिमको मुख्यमन्त्रीमा एकीकृत समाजवादीका सोडारी नियुक्त|access-date=२ वैशाख २०८१ |website=देशसञ्चार|language=नेपाली}}</ref>([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) |chamber1_leader3_type=[[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader2=कोइलीदेवी चौधरी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |chamber1_leader2_type={{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader1=भीमबहादुर भण्डारी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |chamber1_leader1_type=सभामुख |control1= '''सरकार (२८)''' *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]: ११ *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]: १० *{{colorbox|{{party color|Nagrik Unmukti Party}}}} [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]: २ (रञ्जिता श्रेष्ठ समूह) *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एस)]]: ४ *{{colorbox|{{party color|Independent}}}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]: १ '''प्रतिपक्ष (२५)''' *{{colorbox|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]]: १८ *{{colorbox|{{party color|Nagrik Unmukti Party}}}} [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]: ६ (रेमश चौधरी समूह) *{{colorbox|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]: १ |membership1=५३ |chamber1=प्रदेश सभा |after= |image= |before=[[पहिलो सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा|प्रथम सभा]] |term_end= |term_start=१८ पुस २०७९ |government= |election=[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] |meeting_place=जिल्ला समन्वय समितिको भवन, [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]], [[कैलाली जिल्ला]] |state=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |country=[[नेपाल]] |body={{nowrap|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा]]}} |caption= |image_size=130px |control2=}} '''दोस्रो सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा''' २०७९ मङ्सिर ४ गते भएको [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]]बाट निर्वाचित भएको थियो। ५२ जना सदस्यहरू प्रदेश सभामा निर्वाचित भएका थिए, जसमध्ये ३२ जना [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष निर्वाचन]]द्वारा निर्वाचित भएका थिए र जसमध्ये २० जना [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली]]मार्फत निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{cite web |date=5 August 2022 |title=Elections announced for November 20 |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/05/elections-announced-for-november-20 |access-date=2 December 2022 |website= |publisher=Kantipur Media Group}}</ref> सभाको पहिलो अधिवेशन २०७९ पुस १८ देखि सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=सुरू भए सातै प्रदेशसभा |url=https://ekantipur.com/news/2023/01/02/167266128058996661.html |access-date=2023-01-02 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> == नेतृत्व == === कार्यकारी === * सभाको सभामुख: माननीय भीमबहादुर भण्डारी<ref>{{Cite web |title=Maoist Centre’s Bhandari elected Sudurpaschim Assembly Speaker |url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/17/maoist-centre-s-bhandari-elected-sudurpaschim-assembly-speaker |access-date=2023-01-17 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) * सभाको उपसभामुख: कोइलीदेवी चौधरी<ref>{{Cite web |title=सुदूरपश्चिमको उपसभामुखमा एमालेकी चौधरी निर्वाचित |url=https://ekantipur.com/pradesh-7/2023/01/17/16739621042084303.html |access-date=2023-01-17 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * सभाको अध्यक्ष ([[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]): ** माननीय कमलबहादुर शाह [[नेपाली काङ्ग्रेस]] * प्रतिपक्ष दलको नेता: ** माननीय राजेन्द्रसिंह रावल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) === संसदीय दल === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को संसदीय दलको नेता: माननीय कमलबहादुर शाह<ref>{{Cite web |title=सुदूरपश्चिम कांग्रेस संसदीय दलको नेतामा शाह |url=https://ekantipur.com/pradesh-7/2023/01/04/16728249446049721.html |access-date=2023-01-04 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को संसदीय दलको नेता: माननीय खगराज भट्ट<ref>{{Cite web |title=सुदूरपश्चिम माओवादी संसदीय दलको नेतामा भट्ट |url=https://ekantipur.com/pradesh-7/2023/01/01/167255327500621297.html |access-date=2023-01-01 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को संसदीय दलको नेता: माननीय राजेन्द्रसिंह रावल<ref name=":2">{{Cite web |title=सुदूरपश्चिममा एमाले संसदीय दलको नेतामा रावल |url=https://ekantipur.com/pradesh-7/2022/12/31/16724663964774938.html |access-date=2023-01-01 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> ** [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को संसदीय दलको उपनेता: माननीय सन्तोषकुमार शर्मा<ref name=":2" /> * [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]को संसदीय दलको नेता: माननीय रामेश्वर चौधरी<ref name=":0">{{Cite web |title=नागरिक उन्मुक्ति पार्टीको केन्द्रीय समिति बैठकका निर्णय सार्वजनिक (नामावलीसहित) |url=https://dhakiyakhabar.com/news/2022/12/25/1546 |access-date=2022-12-25 |website=ढकिया खबर |language=नेपाली}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]को संसदीय दलको नेता: माननीय दीर्धबहादुर सोडारी<ref name=":1">{{Cite web |title=सुदूरपश्चिम एकीकृत समाजवादीबाट सोडारी दलको नेता र रावल उपनेता चयन |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/103848/2022-12-30 |access-date=2022-12-30 |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221230123906/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/103848/2022-12-30 |date=2022-12-30 }}</ref> ** [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]को संसदीय दलको उपनेता: माननीय प्रकाश रावल<ref name=":1" /> === सचेतकहरू === * [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]को प्रमुख सचेतक: माननीय लक्ष्मणकिशोर चौधरी<ref name=":0" /> ** नागरिक उन्मुक्ति पार्टीको सचेतक: माननीय घनश्याम चौधरी<ref name=":0" /> *[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]को प्रमुख सचेतक: माननीय नरेशकुमार शाही<ref name=":1" /> **नेकपा (एकीकृत समाजवादी)को सचेतक: माननीय माया पन्त<ref name=":1" /> == संरचना == [[File:Nepal_Sudurpashchim_ProvincialAssembly_2022.svg|360x360px]] {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="3" |दल ! colspan="6" |सिट |- ! colspan="3" |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|निर्वाचन]] पश्चात् ! colspan="3" |हाल |- !प्रत्यक्ष !समानुपातिक<ref>{{Cite web |date=7 December 2022 |title=आयोगद्वारा समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत प्रतिनिधि सभा सदस्य तथा प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनमा दलहरुले प्राप्त गरेको मत र सिट संख्या निर्धारण |url=https://ebulletin.election.gov.np/2022/12/2095/ |access-date=12 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212161106/https://ebulletin.election.gov.np/2022/12/2095/ |date=12 December 2022 }}</ref> !जम्मा<ref>{{Cite web |title=सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १८ सिटसहित कांग्रेस पहिलो |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034069409287036.html |access-date=2022-12-06 |website=ekantipur.com |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206172213/https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034069409287036.html |date=2022-12-06 }}</ref> !प्रत्यक्ष !समानुपातिक !जम्मा |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |१२ |७ |१९ |१२ |७ |१९ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |८ |३ |११ |८ |३ |११ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३ |७ |१० |३ |७ |१० |- | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |५ |२ |७ |५ |२ |७ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |३ |१ |४ |३ |१ |४ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |० |१ |१ |० |१ |१ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |१ |— |१ |१ |— |१ |- ! colspan="2" |जम्मा !३२ !२१ !५३ !३२ !२१ !५३ |} == सदस्यहरू == {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Nepali Congress}}; color: white;" |नेपाली काङ्ग्रेस (१९) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २ (क)]] |[[कमलबहादुर शाह]] | * [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] * संसदीय दलको नेता |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १ (ख)]] |पदमबहादुर शाही | |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १ (क)]] |मेघराज खड्का | |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २ (ख)]] |मानबहादुर रावल | |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १ (क)]] |पृथ्वीबहादुर सिंह | |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४ (ख)]] |प्रकाशबहादुर बम | |- |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५ (ख)]] |प्रकाशबहादुर देउवा | |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १ (क)]] |विक्रमसिंह धामी | |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १ (ख)]] |शिवराज भट्ट | |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १ (ख)]] |देवानसिंह विष्ट | |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २ (ख)]] |बहादुरसिंह थापा | |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३ (ख)]] |वेलबहादुर राना मगर | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |मधुदेवी भारती | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सरस्वती खड्का | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |जानुकुमारी दानी | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |डम्मरी महरा | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |तुलसी देवकोटा | |- |[[दलित]] |ललिता सुनार | |- |[[थारू जाति|थारू]] |गीताकुमारी चौधरी | |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}; color: white;" |नेकपा (माओवादी केन्द्र) (११) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १ (ख)]] |भीमबहादुर भण्डारी | * सभाको सभामुख |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १ (क)]] |खगराज भट्ट | * संसदीय दलको नेता |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १ (ख)]] |झपटबहादुर साउद | |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २ (क)]] |अक्कलबहादुर रावल | |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १ (ख)]] |शिवसिंह ओली | |- |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५ (क)]] |रमेशसिंह धामी | |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १ (ख)]] |मानबहादुर धामी | |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २ (क)]] |ओमविक्रम भट्ट | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |गीतादेवी माल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |जानकीदेवी कुँवर | |- |[[दलित]] |लक्ष्मी विश्वकर्मा | |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}; color: white;" |नेकपा (एमाले) (१०) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |राजेन्द्रसिंह रावल | * [[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] * संसदीय दलको नेता |- |[[थारू जाति|थारू]] |कोइलीदेवी चौधरी | * सभाको उपसभामुख |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सन्तोषकुमार शर्मा | * संसदीय दलको उपनेता |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १ (क)]] |चक्रबहादुर मल्ल | |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १ (क)]] |सुरेन्द्रबहादुर पाल | |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १ (क)]] |बीरबहादुर थापा | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |घर्मराज पाठक | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |जानकी ऐरी | |- |[[खस जाति|खस आर्य]], पिछडिएको क्षेत्र |निर्मलादेवी साउद | |- |[[दलित]] |हीरा सार्की | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Nagrik Unmukti Party}}; color: white;" |नागरिक उन्मुक्ति पार्टी (७) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २ (ख)]] |रामेश्वर चौधरी | * संसदीय दलको नेता |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १ (ख)]] |लक्ष्मणकिशोर चौधरी | * प्रमुख सचेतक |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३ (क)]] |घनश्याम चौधरी | * सचेतक |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १ (क)]] |कैलाश चौधरी | |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३ (ख)]] |खुसीराम डगौरा थारू | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |टीका थापा | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |इन्दिरा गिरी | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}; color: white;" |नेकपा (एकीकृत समाजवादी) (४) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४ (क)]] |दीर्घबहादुर सोडारी | * संसदीय दलको नेता |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३ (क)]] |प्रकाश रावल | * संसदीय दलको उपनेता |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १ (क)]] |नरेशकुमार शाही | * प्रमुख सचेतक |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १ (ख)]] |ताराप्रसाद जोशी | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |माया पन्त | * सचेतक |} {| class="wikitable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}; color: white;" |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (१) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} समूह ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |खेमदेवी विष्ट | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://election.gov.np/admin/public//storage/PR/PR%20Elected/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AB%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3.pdf समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली तर्फको सुदुरपश्चिम प्रदेश सभामा निर्वाचित सदस्यहरूको विवरण] {{Legislatures of Nepal}}{{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] kw72maf9x1pjivcsnqvf3lr1fi9sm6x 0 139681 1352278 1345788 2026-04-23T04:57:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352278 wikitext text/x-wiki '''प्राकृतिक प्रकोप''' एक प्रकारको प्राकृतिक घटना हो जसले मानिसको सामाजिक-आर्थिक पक्षलाई क्षति पुर्‍याउँदछ। यद्यपि यो एक सामान्य प्राकृतिक घटनाको रूपमा भएतापनि धेरैजसो अवस्थामा यो मानव गतिविधिहरूको प्रभावको कारण प्राकृतिक सन्तुलनको ह्रासको कारणले हुन्छ।<ref name=":3">{{cite web |title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index |url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |publisher=Federal Emergency Management Agency |website=hazards.fema.gov |access-date=2022-06-08}}</ref> सामान्य भाषामा भन्नुपर्दा प्राकृतिक प्रकोप प्राकृतिक नियमको अपवाद हो। प्राकृतिक प्रकोपले विपत्तिपछि [[समाज]] वा समुदायमा अत्यधिक हानिकारक प्रभाव छाड्ने गर्दछ। [[बाढी]], [[पहिरो]], [[खडेरी]], [[भुईँचालो|भूकम्प]], उष्णकटिबन्धीय चक्रवात, [[आँधीबेहरी]] [[चट्याङ]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी गतिविधि]], [[डढेलो]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरू यसका केही उदाहरणहरू हुन्।<ref>{{cite book |editor=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst |year=2003 |title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People |publisher=Routledge |isbn=1-85383-964-7|date=December 2020}}</ref> प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति गर्न सक्ने भएकाले यसले सामान्यतया आर्थिक गतिविधिलाई समेत क्षति पुर्‍याउने गर्दछ। विद्वानहरूले प्राकृतिक प्रकोप भन्ने शब्द अनुपयुक्त रहेको र यसलाई त्याग्नुपर्ने बताउँदै यसको सट्टा, सरल शब्द ''विपद्'' प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। यस्तो प्रकोप, प्राकृतिक वा मानव निर्मित खतराको परिणामले हुनसक्छ जसले कमजोर समुदायलाई बढी प्रभाव पार्ने गर्दछ।<ref>Cannon, Terry. (1994). [https://researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment.</ref> [[चित्र:Elkton, Maryland 2009 Blizzard.jpg|thumb|सन् २००९ मा मेरिल्यान्डमा आएको हिमआँधी]] आधुनिक समयमा प्राकृतिक, मानव निर्मित र मानव-द्रुत विपत्तिहरू बीचको विभाजन कोर्न निकै कठीन छ।<ref name=":1">{{cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |website=openDemocracy |date=2020-11-26 |url=https://opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> वास्तुकला, [[आगो|अग्नि]], स्रोत व्यवस्थापन र [[जलवायु परिवर्तन]] जस्ता मानव निर्मित गतिविधिहरूले प्राकृतिक प्रकोपहरू निम्त्याउनमा भूमिका खेल्ने गर्दछन्।<ref name=":1"/><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> प्राकृतिक प्रकोप शब्दलाई सन् १९७६ देखिनै गलत नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite web | title=Wildfire Causes and Evaluations (U.S. National Park Service) | website=NPS.gov Homepage (U.S. National Park Service) | date=2018-11-27 | url=https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210101030717/https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web | last=DeWeerdt | first=Sarah | title=Humans cause 96% of wildfires that threaten homes in the U.S. | website=Anthropocene | date=2020-09-15 | url=https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210055715/https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | url-status=live }}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=Vaclav |title=China's great famine: 40 years later |journal=BMJ |date=18 December 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 }}</ref> अपर्याप्त भवन निर्माण मापदण्ड, मानिसहरूको सीमान्तीकरण, असमानता, स्रोतसाधनको अत्यधिक दोहन, चरम सहरी फैलावट र [[जलवायु परिवर्तन]]का कारण प्राकृतिक प्रकोपहरू बढ्न सक्छन्।<ref>{{cite book |last1=McGuire |first1=Bill |title=Waking the Giant: How a changing climate triggers earthquakes, tsunamis, and volcanoes |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-959226-5 |url=https://1lib.eu/book/2583950/77162a |access-date=2020-12-29 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 |url-status=live|date=December 2020}}</ref> विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा देखिने चरम जलवायु, अस्थिर भू-आकृति, वन विनाश, अनियोजित विकास प्रसार र भवन निर्माणहरूले गर्दा मानिसहरू यस्ता प्रकोपहरूको खतरामा परेका छन्। दीर्घकालीन प्राकृतिक प्रकोपबाट पीडित, [[अल्पविकसित देश|कम विकसित]] र [[विकासशील देश|विकासोन्मुख देशहरू]]मा प्रायः विपत्ति आएको खण्डमा अप्रभावकारी सञ्चार प्रणालीहरू रहने भएकाले विपद् रोकथाम र व्यवस्थापनका उनीहरू पूर्णरूपमा समर्थन हुँदैनन्। यदि कुनै प्रकारको प्राकृतिक विपद् कमजोर जनसमुदायमा नपर्ने हो भने विपद्को स्तरमा वृद्धि नहुने देखिन्छ।<ref>{{cite book| author=D. Alexander| year=2002| title=Principles of Emergency planning and Management| publisher=Harpended: Terra publishing| isbn= 1-903544-10-6}}</ref><ref>{{cite book|author1=B. Wisner |author2=P. Blaikie |author3=T. Cannon |author4=I. Davis | year=2004| title=At Risk – Natural hazards, people's vulnerability and disasters| publisher=Wiltshire: Routledge| isbn= 0-415-25216-4|date=December 2020}}</ref> यदि कमजोर जनसमुदायले विपत् अनुभव गर्नुपर्‍यो भने त्यसपछिको पुनर्निर्माण गर्न धेरै वर्ष लाग्न सक्ने र त्यो मर्मत अवधिले थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ। प्राकृतिक प्रकोपको विनाशकारी परिणामले प्रभावित समुदायहरूको मानसिक [[स्वास्थ्य]]मा पनि यसले असर पार्ने गर्दछ।<ref>{{cite journal|last1=Kieft|first1=J.|last2=Bendell|first2=J|year=2021|title=The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research|url=https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950|journal=Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers|volume=7|pages=1–39|access-date=2021-04-03|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310074519/https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950/|url-status=live}}</ref> == भौगर्भिक खतराका कारण उत्पन्न प्रकोप == === पहिरो === [[चित्र:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|right|पेरूको कुस्को सहरमा आएको पहिरो, सन् २०१८]] [[File:NASA Model Finds Landslide Threats in Near Real-Time During Heavy Rains.webm|thumb|नासाको एउटा नमुना विश्वभरि सम्भावित पहिरो गतिविधिहरू कसरी परिवर्तन भइरहेको छ भनेर हेर्नको लागि विकास गरिएको छ।]] [[चित्र:Landslide_animation_San_Matteo_County.gif|thumb|सन् १९९७ मा क्यालिफोर्नियाको एउटा गाउँमा जाँदै गरेको पहिरो]] भूस्खलन वा [[पहिरो]] जमीनको उच्च भागबाट जमीन भत्केर तल खस्ने प्राकृतिक भूवैज्ञानिक क्रिया हो। भूस्खलनमा जमिनको गतिको विस्तृत शृङ्खला समावेश हुन्छ जसमा चट्टान खस्नु, माटोको बहाव, ढलान तर्फ झर्दै गरेको माटोको थुप्रो आदि।<ref>{{cite web|url=http://www.thesaurus.com/browse/landslide|title=Landslide synonyms|year=2013|series=Roget's 21st Century Thesaurus|website=thesaurus.com|access-date=16 March 2018|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234434/https://www.thesaurus.com/browse/landslide|url-status=live}}</ref><ref>McGraw-Hill Encyclopedia of Science & Technology, 11th Edition, {{ISBN|9780071778343}}, 2012</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|title=USGS factsheet, Landslide Types and Processes, 2004.|access-date=2020-08-28|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004122221/https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|url-status=live}}</ref> पहाडको शृङ्खलादेखि तटीय भीर वा पानीमुनिसमेत ठाडो र कोमल ढलानमा पहिरो जान सक्छ। ढलानले केही प्रक्रियाहरू पार गर्दा पहिरो जाने गर्दछ जसले यसको अवस्थालाई स्थिरबाट अस्थिरमा परिवर्तन गर्दछ।<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Hungr|first1=Oldrich|last2=Leroueil|first2=Serge|last3=Picarelli|first3=Luciano|date=2014-04-01|title=The Varnes classification of landslide types, an update|url=https://doi.org/10.1007/s10346-013-0436-y|journal=Landslides|language=en|volume=11|issue=2|pages=167–194|doi=10.1007/s10346-013-0436-y|bibcode=2014Lands..11..167H |s2cid=38328696|issn=1612-5118}}</ref> पहिरो जानुका कारणहरू धेरै हुन्छन् [[रूख|रुखबिरुवा]]को अन्धाधुन्ध फँडानी, भौगर्भिक अध्यन बिना [[पहाड]]मा [[सडक]] तथा अन्य संरचना आदिको निर्माण, आदि मानवद्वारा निर्मित कारणहरू हुन् भने प्राकृतिक कारणहरू जस्तै अतिवृष्टि, [[भुईँचालो|भूकम्प]] आदिको कारणले पनि पहिरो जाने गर्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Haflidason|first1=Haflidi|last2=Sejrup|first2=Hans Petter|last3=Nygård|first3=Atle|last4=Mienert|first4=Jurgen|last5=Bryn|first5=Petter|last6=Lien|first6=Reidar|last7=Forsberg|first7=Carl Fredrik|last8=Berg|first8=Kjell|last9=Masson|first9=Doug|date=2004-12-15|title=The Storegga Slide: architecture, geometry and slide development|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025322704002713|journal=Marine Geology|series=COSTA - Continental Slope Stability|language=en|volume=213|issue=1|pages=201–234|doi=10.1016/j.margeo.2004.10.007|bibcode=2004MGeol.213..201H|issn=0025-3227}}</ref> [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]]ले भूस्खलनका लागि प्राथमिक बल प्रदान गर्ने भएतापनि ढलानको स्थिरतालाई प्रभावित पार्ने अन्य विभिन्न कारक तत्वहरू हुन्छन्। सहरी फैलावट जस्ता मानव विकास र खानी र वन फँडानी जस्ता स्रोत दोहनले गर्दा पहिरोको जोखिम बढ्न जान्छ। यसको अतिरिक्त, जलवायु परिवर्तन र वातावरणमा मानव प्रभावले विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको तापक्रमले चरम [[मौसम]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरूको आवृत्ति बढाउन सक्ने भएकाले यसले पहिरोको जोखिमलाई पनि बढाउन सक्छ।<ref>{{Cite web |last=Merzdorf |first=Jessica |title=Climate Change Could Trigger More Landslides in High Mountain Asia |url=https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia |access-date=2023-02-04 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA's Goddard Space Flight Center |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204130959/https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia/ |url-status=live }}</ref> === हिमपहिरो === [[चित्र:Avalanche on Everest.JPG|thumb|upright=1.25|[[सगरमाथा]] नजिकै भएको हिमस्खलन पछि देखिएको हिउँको धूलो]] [[चित्र:Ligne Saint-Gervais - Vallorcine - avalanche 2006 - 08.jpg|thumb|फ्रान्सको उत्-सभ्वामा हिमस्खलन पछिको अवरोधलाई हटाउन भारी उपकरणहरूले परिचालन गरिँदै (सन् २००६)]] [[चित्र:AvalancheToe.jpg|thumb|अलास्काको केनाई फजर्ड्स राष्ट्रिय निकुञ्जमा हिमस्खलन]] [[चित्र:Alaska - Miscellaneous (Airscapes) - NARA - 23933547.jpg|thumb|right|हिमस्खलनका कारण अवरुद्ध बनेको अलास्का रेलमार्ग]] [[हिमपहिरो]] वा हिमस्खलन [[हिउँ]]ले ढाकिएको ढलान वा सतहमा तीव्र गतिमा हिउँको मोटो पत्र तल खस्ने प्राकृतिक क्रिया हो। यो सामान्यतया कुनैपनि उच्च क्षेत्रमा उपस्थित हिउँको बाक्लो पत्रमा अचानक अस्थिरता आएपछि सुरु हुन्छ। हिउँमा पहिरो गएपछि ढलान तर्फ हिउँ खस्दा यसले तीव्रता बनाउँदै बरफका अन्य भागहरूलाई समेत यसले तल ल्याइपुर्‍याउने गर्दछ।<ref>{{cite web|title=Snow Avalanches {{!}} National Snow and Ice Data Center|url=https://nsidc.org/cryosphere/snow/science/avalanches.html|access-date=23 March 2021|website=nsidc.org}}</ref> हिउँले ढाकिएको बाक्लो पत्रमा अस्थिरता आउनुको विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्। उच्च हिमाल तथा पहाडी भेगमा हिमपात हुँदा उच्च स्थानमा हिउँको बाक्लो पत्र निर्माण हुन सक्छ भने हिउँको मात्रामा वृद्धि हुँदै जाँदा अस्थिरता उत्पन्न भई तल खस्न सक्छ। मानव क्रियाकलापहरू जस्तै, हिउँले ढाकिएको ठाउँमा मानिसहरूको चहलपहल, स्कि खेल तथा हिउँमा चल्ने मोटरगाडीहरू चलाउँदा कम्पन हुने हुँदा हिमस्खलन हुन सक्छ। उच्च [[हिमाली प्रदेश|हिमाली]] तथा पहाडी भेगहरूमा सडक निर्माणका लागि गरिने [[बम|बम बिस्फोट]] र भूकम्पले पनि हिमस्खलन निम्त्याउन सक्छ। साधारणतया मानिसहरूको चिच्याहाटका कारणले पनि हिमस्खल हुनसक्ने भनिएता पनि हिमस्खलन गराउन सक्ने दबाब [[ध्वनि]]मा नहुने हुँदा यस धारणलाई [[वैज्ञानिक]]हरूद्वारा अस्वीकार गरिएको छ।<ref>{{Cite book|last=Louchet|first=Francois|title=Snow Avalanches|publisher=Oxford University Press|year=2021|isbn=978-0-19-886693-0|pages=1–2|doi=10.1093/oso/9780198866930.001.0001}}</ref> === भूकम्प === [[Image:Sanfranciscoearthquake1906.jpg|thumb|right|सन् १९०६ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[सान फ्रान्सिस्को]]मा आएको भूकम्प]] [[चित्र:durbarsquare after earthquake 3.JPG|thumb|विसं २०७२ सालमा नेपालमा आएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|महाभूकम्प]]का कारण [[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा भएको क्षति]][[चित्र:Earthquake-deaths.png|thumb|भूकम्पका कारण विश्वमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या (सन् १९६०–२०१७)]] [[चित्र:Number of recorded earthquake disaster events from 1901, OWID.png|thumb|सन् १९०१–२०१९ सम्मका भूकम्पका घटनाहरूको विश्वव्यापी सङ्ख्या]] पृथ्वीको भित्री भागमा निरन्तर भइरहने हलचलका कारण बाहिरी भागमा रहेका भौगर्भिक चट्टानका पत्रहरू एकआपसमा ठोक्किने, टाढिने वा च्यातिँदा पैदा हुने पृथ्वीको कम्पनलाई [[भुईँचालो|भूकम्प]] वा भुइचालो भनिन्छ। यो पृथ्वीको माथिल्लो भागमा कारणवस [[पृथ्वी]]को आन्तरिक ऊर्जा मिश्रित भएर हुन कम्पनको प्रक्रिया हो। यस क्रममा पृथ्वीको भित्री भागमा जम्मा हुँदै गएको शक्ति एक्कासि बाहिर फैलिँदा पृथ्वीको सतहमा कम्पन आउने गर्दछ। भूकम्पसँगै तरङ्ग पैदा हुने र टाढा टाढासम्म फैलिने गर्दछ। पृथ्वीको सतहमा कम्पन कहिलेकाहीँ जमिनको विस्थापनद्वारा प्रकट हुन जान्छ। भौगर्भिक त्रुटिहरूका कारण पृथ्वीको भित्री भागमा अवस्थित चट्टानहरू चिप्लिँदा पनि भूकम्प जाने गर्दछ।<ref name="nayapatrika.com">[http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-१९९०-पछिको-ठूलो-भूकम्प.html १९९० पछिको ठूलो भुईंचालो, नयापत्रिका, १९ सेप्टम्बर २०११] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064004/http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%AF%E0%A5%A6-%E0%A4%AA%E0%A4%9B%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A0%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A5%8B-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA.html |date=2011-10-26 }}</ref> भूकम्पको उद्गमस्थललाई भूकम्पीय केन्द्रबिन्दु भनिन्छ भने सतहमा भूकम्पको विन्दुको सीधा रहने माथिल्लो विन्दुलाई उपकेन्द्र भनिन्छ। भूकम्पले मानव वा वन्यजन्तुमा सामान्य असर देखाएतापनि भूकम्पका कारण अग्ला भवनहरू भत्किने, चर्कने, आगो लाग्ने, [[सुनामी]] तथा [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]] हुनेहुँदा यो मृत्युको कारण पनि बन्न सक्छ। यीमध्ये धेरै खतराहरूलाई भवन निर्माण गर्दा भूकम्प प्रतिरोधी बनाउने, सुरक्षा प्रणाली, प्रारम्भिक चेतावनी र आधुनिक योजनाद्वारा यसको प्रभावलाई कम गर्न सकिन्छ। === भ्वाङ पर्नु वा भासिनु === भ्वाङ जमीनको माथिल्लो तहको पतन वा अन्य कारणले जमीनमा पर्ने प्वाल वा चून क्षेत्रमा हुने भू-धरातलीय स्वरूप हो। जमीनको सतहमुनी रहेको चुन पानीसँगको सम्पर्कमा आएपछि पग्लेर यो स्थलरूप बन्दछ। प्राकृतिक कटान, मानव उत्खनन वा भूमिगत उत्खननले जमीनमा निर्माण गरिएका संरचनाहरूलाई धेरै कमजोर बनाउँछ जसकारण त्यसको भार खेप्न नसक्दा जमीनमा भ्वाङ पर्ने गर्दछ। उदाहरणका लागि, सन् २०१० को ग्वाटेमाला सहरको भ्वाङले एक जनाको ज्यान लिएको थियो भने उष्णकटिबन्धीय आँधीले निम्त्याएको भारी वर्षाका कारण भ्वाङ पर्दा भवन अचानक ढलेको थियो। भ्वाङले बगिरहेको वा स्थिर पानीबाट सतहको निकास कब्जा गर्न सक्छ भएतापनि यो उच्च र सुख्खा स्थानहरूमा पनि गठन हुन सक्छ। भ्वाङ पर्दा गुफाको छाना खस्ने गर्दछ भने यसमा थोरै घुलनशील आधारलाई क्रमिक रूपमा हटाउने प्राकृतिक प्रक्रियाहरू समावेश हुन्छ। यस्ता भ्वाङ विभिन्न आकारमा पाइएको भएतापनि धेरैजसो भ्वाङ गोलो आकारका पाइन्छन्। भ्वाङ सुरुमा पर्दाको आकार भन्दा विस्तार विस्तार बढ्दै जाने गरेको पाइन्छ। कुनै भ्वाङ खाली टोड्को मात्र हुन्छन् भने कुनै भ्वाङमा पानी भरिएको हुन्छ।<ref>{{Cite news |last=Tuckman |first=Jo |date=2010-06-03 |title=Guatemala City residents fearful after factory disappears into sinkhole |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/03/guatemala-city-sinkhole |access-date=2024-01-07 |work=The Guardian |language=en|issn=0261-3077}}</ref> === ज्वालामुखी विस्फोट === [[चित्र:Puu Oo cropped.jpg|thumb|right|सक्रिय ज्वालामुखी]] ज्वालामुखीले विभिन्न तरिकाबाट विपत्ति निम्त्याउन सक्छ। [[ज्वालामुखी]]ले निम्त्याउने सबैभन्दा ठूलो विपत्ति यसको विस्फोटनबाट हुन्छ। ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा तरल अवस्थाका रहेको म्याग्मा जमीनको सतहमा आउँदा चट्टानहरू बाहिर निस्किँदा यसले क्षति पुर्‍याउन सक्छ। पृथ्वीको सतहमा आउँदा अत्याधिक तापका कारण यसले भवन, [[रूख|बोटबिरूवा]], जनावर तथा मानिसहरूलाई पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। यसबाहेक, ज्वालामुखीको खरानी चिसो हुँदै जाँदा बादलमा परिणाम हुँदा यस्तो बादल नजिकैको स्थानहरूमा बाक्लो रूपमा थिग्रिन सक्छ। ज्वालामुखीय खरानीले गतिशील यन्त्रहरूको इन्जिनमा घर्षण बढाउन सक्छ। == पानीको जोखिमले निम्त्याउने प्रकोप == === बाढी === [[चित्र:Die erschreckliche Wasser-Fluth (Burchardiflut 1634, Stich).jpg|thumb|जर्मनी र स्पेनमा गएको बाढीको चित्र]] [[File:A Flood on Java 1865-1876 Raden Saleh.jpg|thumb|जाभा द्वीपमा मानिसहरू बाढीबाट राहत पर्खिरहेका सन् १८६५–१८७६]] [[File:Rapid Creek flooding 1.jpg|thumb|अस्ट्रेलियाको डार्बिनमा बाढीको विनास]] [[चित्र:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|thumb|अकस्मात परेको पानीबाट आएको आकस्मिक बाढी]] [[पानी]]को बहाव उच्च हुँदा जमीनको भाग डुब्न सक्छ। [[नदी]]मा पानी बहाव उच्च हुँदा बाढी आउने गर्दछ। बाढी आउँदा अधिक मात्रामा पानी एकत्र हुन्छ र सामान्यतयाः वर्षा याममा अत्याधिक पानी परेपछि नदीमा [[बाढी]] आउने गर्दछ।<ref>MSN Encarta Dictionary. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }} Retrieved on 2006-12-28. 2009-10-31.</ref> [[युरोपेली सङ्घ]]को बाढी निर्देशनले बाढीलाई सुख्खा भूमिमा पानीको बहाव उच्च हुँदा आउने अस्थायी आवरणको रूपमा परिभाषित गरेको छ। तीव्रताका साथ बगेको पानीको अर्थमा यो शब्द ज्वारभाटाको प्रवाहमा पनि लागू हुन सक्छ।<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|title=Directive 2007/60/EC Chapter 1 Article2|access-date=2011-11-14|archive-date=2015-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106094442/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|url-status=live}}</ref> नदी वा तालजस्ता पानीको मुहानको मात्रा सामान्यभन्दा बढी हुँदा नदिले थेग्न नसकेको पानी सीमाबाट उम्कन सक्छ। मौसमी परिवर्तनसँगै हुने वर्षा र हिउँ पग्लने जस्ता कार्यहरूले बाढी निम्त्याउने गर्दछ। सामान्य प्रकृतिको पानीको बहावले गाउँ, सहर वा अन्य बसोबास क्षेत्र, सडक वा मानिसहरूले प्रयोग गर्ने भूमि वा खेतबारीलाई नडुबाएसम्म बाढीलाई महत्त्वपूर्ण मानिँदैन।कृषि, भवन निर्माण र जनस्वास्थ्यमा बाढीको ठूलो मात्राका क्षति पुर्‍याउन सक्छ। वातावरणमा हुने मानवीय परिवर्तनले प्रायः बाढीको तीव्रता र आवृत्तिलाई बढाउँदछ।<ref>Glossary of Meteorology (June 2000). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 Flood.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824054504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 |date=2007-08-24 }} Retrieved on 2009-01-09.</ref> वन फँडानी गरी गरिने भूमि अतिक्रमण, सिमसार क्षेत्रहरू घट्नु, मानिसहरूद्वारा जलमार्गको परिवर्तन गराउनु जस्ता मानव क्रियाकलापले पनि बाढीलाई टेवा पुग्ने देखिन्छ। जलवायु परिवर्तनले चरम मौसमी घटनाहरूको आवृत्तिलाई बलियो बनाउँदा यसले भीषण बाढी निम्त्याई बाढीको जोखिमलाई थप उच्च बढाउँदछ। === सुनामी === [[चित्र:2004-tsunami.jpg|thumb|upright=1.4|सन् २००४ हिन्द महासागर आएको सुनामीबाट प्रभावित थाइल्यान्डको क्राबी प्रदेश]] [[चित्र:NOAA Tsunami Animation-2016.webm|thumb|upright=1.4|सुनमीको थ्रिडी चित्रण]] समुद्री बन्दरगाह क्षेत्र वरिपरि आउने समुद्री लहरलाई [[सुनामी]] भनिन्छ। यस्ता समुद्री लहरहरू सयौँ किलोमिटर चौडाइमा फैलिने गर्दछन् भने लहरहरूको माथिल्लोदेखि तल्लो भागसम्मको दूरी सयौँ किलोमिटरसम्म पनि पुग्न सक्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/tsunami|title=tsunami|work=Longman Dictionary of Contemporary English|publisher=Longman|access-date=19 August 2019}}</ref> यस्ता समुद्री लहरहरू बन्दरगाह नजिक आउँदा तल्लो भागले जमीन नजिक आउँछ भने यसको बहाव गतिमा कम हुँदै उचाइ बढ्दै जान्छ। यस्तो स्थितिमा जब यी लहरहरू किनारामा ठोकिन्छन् तब यसले विनाश निम्त्याउ सक्छ। यस्ता समुद्री लहरहरूको गति ४०० किलोमिटर प्रति घण्टा र उचाइ १० देखि १७ मिटरसम्म पुग्न सक्छ। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यस्ता विशाल लहरहरू उत्पन्न हुन जान्छ।<ref>{{cite journal|title=When icebergs capsize, tsunamis may ensue|url=http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|author=Barbara Ferreira|date=April 17, 2011|journal=Nature journal|access-date=2011-04-27|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104140755/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225171808/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize |date=2018-12-25 }}</ref> == चरम मौसमी अवस्थाका कारणले निम्त्याउने प्रकोपहरू == === तातो र सुख्खा अवस्था === ==== ग्रीष्मलहर ==== [[ग्रीष्मलहर]] एक मौसम शब्द हो जुन हावाको अत्यधिक तातो अवस्थाको वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यदि कुनै ठाउँमा तापक्रम लामो समयसम्म बढ्दै जान्छ र त्यसको साथमा आर्द्रता पनि वृद्धि हुन्छ भने त्यसलाई ग्रीष्मलहर भनिन्छ। यसको अर्थ तातो मौसममा हुने भिन्नतामा मात्र सिमित नभई यसले छोटो समयावधिमा हुने असामान्य ताप वृद्धिलाई बुझाउँछ।<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/heatwave |title=Heatwave – noun – Definition |publisher=gcunoxfohoarnersdictionaries.com}}</ref> सन् २००३ को युरोपेली गृष्मलहर इतिहासकै सबैभन्दा खराब गृष्मलहर थियो। [[अस्ट्रेलिया]]को भिक्टोरियामा यस्तो लहरले सन् २००९ मा भीषण [[डढेलो]] निम्त्याएको थियो। मेलबोर्नमा लगातार तीन दिनसम्म ४० डिग्री सेल्सियस भन्दा बढी तापक्रमको अनुभव गरिँदा यस वरपरका क्षेत्रहरू उच्च तापमानबाट गुज्रिरहेका थिए। सन् २०१० को [[उत्तरी गोलार्ध]]को [[ग्रीष्म ऋतु]]मा भीषण ग्रीष्मलहर चल्दा यसले दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरू ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite journal |doi=10.1175/1520-0450(2001)040<0762:OTDOAH>2.0.CO;2 |year=2001 |volume=40 |issue=4 |pages=762–775 |title=On the Definition of a Heat Wave |journal=Journal of Applied Meteorology |last1=Robinson |first1=Peter J |bibcode=2001JApMe..40..762R |doi-access=free }}</ref> उच्च तापक्रमका कारण डढेलोका सयौँ घटनाहरू घटेका थिए जसले व्यापक वायु प्रदूषण निम्त्याउँदै हजारौँ वर्ग किलोमिटरसम्म डढेलो लागेको थियो। भीषण ग्रीष्मलहरले बालीनालीमा व्यापक क्षति पुर्‍याउँदछ भने हाइपरथर्मियाका कारण कयौँ मानिसहरूको पनि मृत्यु हुनसक्छ। खडेरीग्रस्त क्षेत्रमा डढेलोको जोखिम बढ्नुका साथै वातानुकूलन प्रणालीको उच्चतक प्रयोगले विद्युत् कटौती हुनसक्छ। यस्ता खाले लहरहरूबाट बच्न पूर्वानुमान प्रयोग गरी सावधानी अपनाउन सकिन्छ।<ref name="IPCC6AR_ExtremeEvents">{{cite book |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |year=2021 |pages=8–10 }}</ref><ref>Thompson, Andrea, [https://www.scientificamerican.com/article/this-summers-record-breaking-heat-waves-would-not-have-happened-without-climate-change/ "This Summer’s Record-Breaking Heat Waves Would Not Have Happened without Climate Change"], ''Scientific American'' 25 July 2023</ref> ==== खडेरी ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 350 | image1 = Lac de l'Entonnoir - img 49473.jpg | alt1 = xxx | image2 = Oxfam East Africa - SomalilandDrought016.jpg | alt2 = xxx | image3 = Corn shows the affect of drought.jpg | alt3 = xxx | image4 = Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg | alt4 = xxx | footer = खडेरीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ भने यो प्रायः जलचक्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभावले झन् खराब हुँदै जान्झ: फ्रान्समा सुक्खा नदीको किनार; खडेरीको कारण सोमालील्यान्डमा बालुवाको आँधी; खडेरीले टेक्ससमा कृषिमा नकारात्मक प्रभाव पारेको दृश्य; खडेरी र उच्च तापक्रमका कारण सन् २०२० मा अस्ट्रेलियामा लागेको डढेलो। }} [[खडेरी]] शब्दले सामान्यभन्दा सुख्खा अवस्थालाई जनाउँछ।  खडेरी [[दिन]], [[महिना]] वा [[वर्ष|वर्षौँ]]सम्म पनि चलिरहन सक्छ। खडेरीले प्रायः प्रभावित क्षेत्रको [[पारिस्थितिक प्रणाली]] र [[कृषि]]मा ठूलो प्रभाव पार्दै स्थानीय अर्थव्यवस्थामा पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा [[वर्षा ऋतु]] अघिको सुख्खा मौसमले खडेरीको सम्भावनामा उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि गर्दा यसले डढेलोको जोखिम पनि बढाउन सक्छ। ग्रीष्मलहरले [[वाष्पीकरण]] बढाएर खडेरीको अवधिलाई बढाउँछ यसले वन तथा अन्य वनस्पतिहरूलाई पनि सुकाउँदा [[डढेलो]] निम्तिन सक्छ।<ref>{{cite web |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Events &#124; National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401025100/http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |archive-date=2014-04-01 |access-date=2015-03-20 |website=www.ncdc.noaa.gov}}</ref> सन् १९९७ देखि २००९ सम्म [[अस्ट्रेलिया]]मा चलेको खडेरीले देशको अधिकांश भागमा पानी आपूर्तिको सङ्कट निम्त्याएको थियो। सन् २०११ मा [[टेक्सस|टेक्सस राज्य]] पूरै वर्ष भरी खडेरी आपतकालीन घोषणाको अधीनमा रहँदा उक्त राज्यले गम्भीर [[आर्थिक सङ्कटहरूको सूची|आर्थिक क्षति]] बेहोर्नुपरेको थियो। खडेरीको आर्थिक प्रभावहरूमा मानिसहरूका लागि [[पानी]]को आपूर्तिमा अवरोध, कम कृषि उत्पादकत्व र अधिक महँगो खाद्य उत्पादन समावेश छ। यसको अर्को असर भनेको सिँचाइ वा [[जलविद्युत]]का लागि पानीको अभाव हो। अत्याधिक ग्रीष्मलहरमा सामाजिक र [[स्वास्थ्य]] लागत बढ्नु, उच्च खाद्य लागत, कृषिमा कम उत्पादकत्वका कारण हुने तनाव, पानीको अभाव र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका मानिसहरूको स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव समावेश छ। लामो समयको खडेरीका कारण ठूलो सङ्ख्यामा [[बसाइँ सराई|बसाइँसराइ]] र मानवीय सङ्कट उत्पन्न हुनसक्छ।<ref name="Stanke">{{cite journal |last1=Stanke |first1=C |last2=Kerac |first2=M |last3=Prudhomme |first3=C |last4=Medlock |first4=J |last5=Murray |first5=V |title=Health effects of drought: a systematic review of the evidence. |journal=PLOS Currents |date=5 June 2013 |volume=5 |doi=10.1371/currents.dis.7a2cee9e980f91ad7697b570bcc4b004 |pmid=23787891 |pmc=3682759 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bellizzi |first1=Saverio |last2=Lane |first2=Chris |last3=Elhakim |first3=Mohamed |last4=Nabeth |first4=Pierre |title=Health consequences of drought in the WHO Eastern Mediterranean Region: hotspot areas and needed actions |journal=Environmental Health |date=12 November 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=114 |doi=10.1186/s12940-020-00665-z |issn=1476-069X |doi-access=free |pmid=33183302 |pmc=7659048 |bibcode=2020EnvHe..19..114B }}</ref> ==== डढेलो ==== [[चित्र:The Rim Fire in the Stanislaus National Forest near in California began on Aug. 17, 2013-0004.jpg |thumb|right|250px|[[क्यालिफोर्निया]]को योसेमाइट राष्ट्रिय निकुञ्ज नजिकै लागेको डढेलो।]] [[डढेलो]] वा वन जङ्गलका लाग्ने आगो जङ्गलको दहनशील वनस्पति भएको एक क्षेत्रबाट सुरु हुने अनियोजित, अनावश्यक, अनियन्त्रित [[आगो]] हो। मुख्यरूपमा ग्रीष्मकालीन तातो हावाको लहर, सतहको [[माटो]]मा [[पानी]]को कमी र आद्रता न्यून भएको समयमा डढेलो लाग्ने सम्भवाना अत्यधिक हुन्छ।<ref name="CIFFC Glossary2">{{cite web |title=CIFFC Canadian Wildland Fire Management Glossary |url=https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |access-date=16 August 2019 |website=Canadian Interagency Forest Fire Centre }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610215038/https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |date=10 June 2023 }}</ref> [[जङ्गल]] क्षेत्रभित्र रहेका रुखविरुवा तथा पातपतिङ्गर सुकेको अवस्थामा रहनुले डढेलोको जोखिमलाई बढाउने गर्दछ। डढेलो प्राकृतिक कारणहरू जस्तै आकाशीय [[चट्याङ]] खसेर वा प्राकृतिक रूपले वनजङ्गलमा उत्पन्न घर्षणको कारणले लाग्न सक्छ। प्राकृतिक कारणका साथै यो मानव निर्मित समेत हुन सक्छ। डढेलो लाग्ने कारणको सर्वेक्षणको तथ्याङ्क अनुसार ५० प्रतिशत भन्दा बढी डढेलो मानिसको लापरवाही, असावधानी तथा नियतवश गरिने गरिएको पाइएको छ। एक पटक आगोको झिल्का वनक्षेत्र भित्र रहेको सुकेको झाङमा लागेपछि उग्र भएर आगो हावाको प्रभावमा तीव्र गतिले फैल्ने गर्छ।<ref name="Cbbcco.uk2">{{Cite web |title=Forest fire videos – See how fire started on Earth |url=https://www.bbc.co.uk/fire/earth/natural_disasters/forest_fire |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016185535/http://www.bbc.co.uk/science/earth/natural_disasters/forest_fire |archive-date=16 October 2015 |access-date=2016-02-13 |work=BBC Earth}}</ref> डढेलो अन्य आगलागीभन्दा भिन्न प्रकृतिको हुने गर्दछ, जसको कारण यसको विशाल आकार, यसको उद्गम स्थानदेखि आगो फैलिने गति र यसको दिशा परिवर्तन वा खाली ठाउँ जस्तै सडक, नदी आदिलाई उछिनेर अगाडि बढ्न सक्ने क्षमता हो।<ref name="Fire Tree Mortality2222">{{cite web |title=Drought, Tree Mortality, and Wildfire in Forests Adapted to Frequent Fire |url=https://nature.berkeley.edu/stephenslab/wp-content/uploads/2018/01/Stephens-et-al.-Fire-Tree-Mortality-BioSci-2018.pdf |access-date=15 March 2022 |website=UC Berkeley College of Natural Resources}}</ref> ==== आँधीबेहरी ==== ==== उष्णकटिबन्धीय चक्रवात ==== तुफान, उष्णकटिबन्धीय आँधी, समुद्री लहर, चक्रवात एउटै घटनाका लागि फरक-फरक नामहरू हुन्। ती मध्ये एक उष्णकटिबन्धीय आँधी हो जुन समुद्रमा विकास हुन्छ। यो समुद्रबाट निस्कने वाष्पीकृत पानीका कारण विकसित हुँदै आँधीबेहरीमा परिणत हुन्छ। यसलाई तीव्र हावा, भारी वर्षा र आँधी रूपमा व्याख्या गरिन्छ। यस प्रकारका आँधीहरूका लागि प्रयोग गरिने शब्द आँधी कहाँबाट उत्पन्न भएको हो भन्ने कुराले निर्धारण गर्दछ। आन्ध्र र पूर्वोत्तर प्रशान्तमा ''आँधीबेहरी'', उत्तर पश्चिमी प्रशान्तमा ''प्रचण्ड तुफान'' र दक्षिण प्रशान्त र हिन्द महासागरमा ''चक्रवात''को रूपमा परिचित छ। सन् १९७० को भोला चक्रवात अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक चक्रवात थियो। सन् १७८० को प्रचण्ड आँधीबेहरीले मार्तिनिक, सेन्ट एस्तारसियस र [[बार्बाडोस]]लाई तहसनहस पारेको थियो। सन् २००५ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गल्फ कोस्टलाई तहसनहस पार्ने अर्को उल्लेखनीय तुफान क्याटरिना हो। मानव-प्रेरित जलवायु परिवर्तनको परिणामको रूपमा आँधीबेहरी अझ तीव्र हुन सक्छ भने यसले भारी वर्षा उत्पन्न गराउन सक्छ। ==== चट्याङ ==== [[चित्र:Thunderstorm over Corfu.jpg|250px|thumb|right|बिजुलीयुक्त चट्याङको एक दृश्य]] [[चट्याङ]], विद्युतीय तुफान वा चट्याङको आँधीको नामले पनि चिनिने यो प्रकोप विद्युतको उपस्थिति र पृथ्वीको वायुमण्डलमा यसको ध्वनिक प्रभाव र मेघगर्जनका साथ आउने एकप्रकारको आँधी हो। तुलनात्मक रूपमा कमजोर चट्याङहरूलाई कहिलेकाहीँ मेघगर्जन पनि भन्ने गरिन्छ। मेघगर्जनकपास जस्तो देखिने बादलको कारणले हुन्छ। यस्ता [[बादल]]हरू सामान्यतया तीव्र बतासले उडाउने खाले, [[वर्षा|भारी वर्षा]] र कहिलेकाहीँ [[हिउँ]], वा असिना उत्पन्न गराउनु गर्दछन् भने तर केही चट्याङले थोरै वर्षा गराउनु गर्दछन्। शक्तिशाली [[चट्याङ]]ले ठूलो [[असिना]], तीव्र बतास र भूमरी लगायतका सबैभन्दा खतरनाक मौसमी घटनाहरू निम्त्याउने गर्दछन्। भीषण आँधीबेहरी, धूलोको बादल र [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोटन]]ले पनि चट्याङ उत्पन्न गराउन सक्छ। हावाहुरी, असिना र [[बाढी]]जस्ता [[आँधीबेहरी]]बाट हुने क्षतिबाहेक चट्याङले [[भवन]]हरूलाई क्षति पुऱ्याउने लगायत [[आगो]] सल्काउने र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेकाहरूको ज्यान लिन पनि सक्छ। विशेषगरी सन् २००७ मा [[पाकिस्तान]]को उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रको एक दुर्गम पहाडी गाउँ उसारी दारामा खसेको चट्याङ ३० जनाको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite news |date=20 July 2007 |title=Lightning kills 30 people in Pakistan's north |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |url-status=live |access-date=29 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404010831/https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |archive-date=4 April 2020}}</ref> यसैगरी चट्याङका कारण लान्साको उडान ५०८ दुर्घटना हुँदा ९१ जनाको मृत्यु भएको थियो। सन् १९९४ मा इजिप्टको द्रोन्कामा चट्याङलागेर ४६९ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web |title=An appraisal of underground gas storage technologies |url=https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |archive-date=2020-10-25 |access-date=2020-12-29 |website=Health and Safety Executive }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |date=2020-10-25 }}</ref> चट्याङबाट हुने अधिकांश मृत्यु [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[एसिया]]का गरिब देशहरूमा हुने गर्दछ।<ref>{{cite news |date=31 July 2015 |title=Deadly lightning strike in Mexico reveals plight of poorest citizens |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |url-status=live |access-date=17 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110244/https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |archive-date=6 January 2017}}</ref> ==== भूमरी ==== [[चित्र:Union City Oklahoma Tornado (mature).jpg|thumb|upright|right|300px|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[ओक्लाहोमा]] राज्यमा आएको भूमरीको एक दृश्य]] [[भूमरी]] जमीनको सतह र आँधी सहितको [[बादल]]लाई जोडेर घुम्दै बनेको सोली आकारको वा खम्बा आकारको [[हावा]]को हिंस्रक आकृति हो। भूमरी वायुको उच्च चाप तथा निम्न [[चाप]]को कारण सृजना हुने गर्छ। दुई फरक चाप क्षेत्रका सन्तृप्त वायुहरू आपसमा सङ्कुचन हुँदा वायु जोडसँग वृत्त आकारमा घुम्दछ। यसरी घुम्दै वायु पृथ्वीको सतहबाट माथितिर उठ्छ जसले ठूलो विनास पनि गर्दछ। कतिपय क्षेत्रमा भूमरीले ठूलो वर्षा पनि गराउँछ। ठूलो भूमरीमा हावाको गति १७७ किलोमिटर प्रतिघण्टा र चौडाइ ७५ मिटर हुन्छ। यस्ता खतरनाक भूमरीहरू तीव्र गतिमा फैलनुअघि धेरै [[किलोमिटर]] यात्रा गर्न सक्छन्। अधिक शक्तिशाली भूमरीमा हावाको गति ४८० किलोमिटर भन्दा बढी हुन्छ र १.६ किलोमिटर भन्दा अग्लो हुन्छ सक्छ। यस्ता भूमरीहरूले १०० किलोमिटरभन्दा बढीको दूरीसम्म फैलिन सक्छ।<ref name="fastest wind">{{cite web |author=Wurman, Joshua |date=2008-08-29 |title=Doppler on Wheels |url=http://cswr.org/dow/DOW.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |archive-date=2007-02-05 |access-date=2009-12-13 |publisher=Center for Severe Weather Research}}</ref><ref name="widest tornado">{{cite web |date=2005-10-02 |title=Hallam Nebraska Tornado |url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820095200/http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |archive-date=2014-08-20 |access-date=2009-11-15 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{cite web |author=Roger Edwards |date=2006-04-04 |title=The Online Tornado FAQ |url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |archive-date=2006-09-29 |access-date=2006-09-08 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |date=2006-09-29 }}</ref> == असरहरू == [[चित्र:Number-of-deaths-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी मृत्युदर (सन् १९००–२०२२)]] [[चित्र:Damage-costs-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी क्षति (सन् १९८०–२०२२)]] प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति, चोटपटक वा अन्य स्वास्थ्य प्रभाव, सम्पत्ति क्षति, जीविकोपार्जन र सेवाहरूमा अवरोध, सामाजिक र आर्थिक व्यवधान तथा वातावरणीय क्षति पुर्‍याउन सक्छ। [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[पहिरो]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]], [[बाढी]], चक्रवात, [[आँधीबेहरी]], हिमआँधी, [[सुनामी]], [[शीतलहर]], [[डढेलो]] र [[महामारी]] जस्ता विभिन्न प्राकृतिक घटनाहरूले प्रत्येक वर्ष हजारौँ मानिसहरूको ज्यान लिने र अरबौँको सम्पत्ति नष्ट तथा बासस्थानमा क्षति पुर्‍याउन गर्दछ।<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Cueto |first1=Lavinia Javier |last2=Agaton |first2=Casper Boongaling |year=2021 |title=Pandemic and Typhoon: Positive Impacts of a Double Disaster on Mental Health of Female Students in the Philippines |journal=Behavioral Sciences |language=en |volume=11 |issue=5 |pages=64 |doi=10.3390/bs11050064 |pmc=8147095 |pmid=33946801 |doi-access=free}}</ref> तथापि, विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। भवन निर्माण, [[पूर्वाधार]] र [[चिकित्सा शास्त्र|चिकित्सा सुविधा]]को गुणस्तरमा कमीका कारण कमजोर र [[अल्पविकसित देश]]हरूमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने [[मृत्युदर]] अन्यको तुलनामा सबैभन्दा बढी छ। विश्वव्यापी रूपमा [[देश]]हरूको बढ्दो विकास, प्राकृतिक प्रकोपको पूर्पतयारी, गुणस्तरीय [[शिक्षा]] र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहयोगका कारण विगत १०० वर्षमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने मृत्युको कुल सङ्ख्या मा ७५ प्रतिशतले कमी आएको छ। यही समयावधिमा विश्वको [[जनसङ्ख्या वृद्धि]] भई प्रतिव्यक्ति मृत्युदरमा पनि ठूलो कमी आएको छ।<ref name="Rosling2018">{{cite book | last1=Rosling | first1=H. | last2=Rosling | first2=O. | last3=Rönnlund | first3=A.R. | title=Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think | publisher=Flatiron Books | year=2018 | isbn=978-1-250-10781-7 | url=https://books.google.com/books?id=fpZNDwAAQBAJ | pages=107–109, 299–325}}</ref> === वातावरणमा असर === प्राकृतिक प्रकोप र सशस्त्र द्वन्द्वजस्ता आपतकालीन अवस्थामा बढी फोहर उत्पादन हुन सक्ने भएकाले यस्तो अवस्थामा अन्य सेवाको तुलनामा फोहरमैला व्यवस्थापनलाई कम प्राथमिकता दिइन्छ। विद्यमान फोहरमैला व्यवस्थापन सेवा र पूर्वाधारहरू अवरुद्ध हुनसक्ने भएकाले समुदायहरू अव्यवस्थित फोहर र बढ्दो फोहरको चपेटामा पर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा प्रायः नकारात्मक असर पर्न जान्छ।<ref name="UNEP">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321122658/https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |archive-date=2022-03-21 |access-date=2022-03-23 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[सुनामी]] र [[आँधीबेहरी]] जस्ता प्राकृतिक प्रकोपहरूले छोटो अवधिमा ठूलो मात्रामा फोहोर उत्पन्न गर्ने क्षमता राख्दछ। आपतकालीन अवस्थामा फोहोरमैला व्यवस्थापन प्रणालीहरू कार्यबाट बाहिर हुन सक्ने वा कटौती गर्न सकिने भएकाले यस प्रणालीलाई पुनर्स्थापना गर्न पर्याप्त समय र धनको आवश्यकता पर्न जान्छ। उदाहरणका लागि, सन् २०११ मा जापानमा आएको सुनामीले ठूलो मात्रामा भग्नावशेष र फोहोरहरू उत्पन्न गराएको थियो। यस अवधिमा जापानी वातावरण मन्त्रालयले ५० लाख टन फोहोर जम्मा भएको अनुमान गरेको थियो। सोही वर्षको अन्त्यतिर बाँकी रहेका प्लास्टिकजन्य फोहोरहरू [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को तटीय क्षेत्रमा बगाएर ल्याएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको पश्चिमी तटमा यसले फोहोरको मात्रा तीव्र रूपमा बढाउँदै विदेशी प्रजातिहरूलाई समेत त्यहाँ ल्याइ पुर्‍याएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको थियो। सन् २०२० मा लोएटअलद्वारा गरिएको एक अध्ययनले सन् २०१८ मा [[हङकङ]]मा आएको [[आँधी]]पछि गरिएको सर्वेक्षणमा [[तट|समुद्र तट]]मा माइक्रोप्लास्टिक्सको मात्रा १०० प्रतिशतले वृद्धि भएको जनाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोप पछिको राहत कार्यको क्रममा ठूलो मात्रामा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहर उत्पादन हुन सक्छ। [[हाइटी]]मा सन् २०१० मा गएको भूकम्पपछि राहत कार्यबाट निस्कने फोहोरलाई "दोस्रो विपत्ति" भनिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाले लाखौँ पानीका बोतलहरू र खाद्य प्याकेजहरू वितरण गरेको तथ्याङ्क आएको भएतापनि त्यहाँ फोहोरमैला व्यवस्थापनका पहल भएको थिएन। विस्थापित मानिसहरूका लागि आपतकालीन आश्रयस्थलका लागि सात लाखभन्दा बढी प्लास्टिक त्रिपाल र एक लाख टेन्ट आवश्यक पर्न गएको थियो। यस अवधिमा प्लास्टिकजन्य फोहोरको मात्रामा वृद्धि हुँदासम्म पनि फोहोरमैला व्यवस्थापनमा पनि खासै ध्यान दिइएको थिएन जसकारण ढलहरू अवरुद्ध हुँदा यसले रोगको जोखिमलाई बढाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोपपछि द्वन्द्वका कारण समुदायहरू ठूलो मात्रामा विस्थापन हुन सक्छन्। यस्तो अवस्थाबाट गुज्रिरहेका मानिसहरूलाई प्रायः न्यूनतम फोहोर व्यवस्थापन सुविधाहरू प्रदान गरिन्छ। प्लास्टिक लगायत अन्य मिश्रित फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि फोहोरहरूलाई आगो लगाउने गरेको पाइन्छ जसकारण वायु प्रदूषणले श्वासप्रश्वास र अन्य रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, सहरावी शरणार्थीहरू [[अल्जेरिया]]को टिन्डाउफ नजिकैका पाँच शरणार्थी शिविरमा लगभग ५० वर्षदेखि बसिरहेका छन्। फोहोरमैला सङ्कलन गर्ने सेवाको अभाव र पुनःप्रयोग सुविधा नहुँदा शिविरका सडक र वरपरका क्षेत्रमा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहोरको थुप्रो जताततै देखिएको थियो। यसको विपरीत, [[सिरिया]]बाट आएका [[शरणार्थी]]हरूका लागि [[जोर्डन]]को अजराक शिविरमा फोहोर व्यवस्थापन सेवाहरू मध्ये दैनिक उत्पादन हुने २०.७ टन फोहोरमध्ये १५ प्रतिशत पुनःप्रयोग गर्न योग्य छन्।<ref name="UNEP" /> === कमजोर समूहहरूमा असर === संसारका धेरै ठाउँको सामाजिक, राजनीतिक र साँस्कृतिक अवस्थाका कारण महिलाहरू प्रायः विपत्तिबाट असमान रूपमा प्रभावित हुन्छन्। सन् २००४ को हिन्द महासागरमा आएको सुनामीमा पुरुषको तुलनामा महिलाको मृत्यु धेरै भएको थियो।<ref name="pmid21629495">{{cite journal |last1=Nour |first1=Nawal N |date=2011 |title=Maternal Health Considerations During Disaster Relief |journal=Reviews in Obstetrics and Gynecology |volume=4 |issue=1 |pages=22–27 |pmc=3100103 |pmid=21629495}}</ref> प्रायः महिलाहरूले पौडी खेल्न नजान्ने भएकाले पुरुषको तुलनामा महिलाहरूको मृत्यु बढी भएको तथ्य उजागर भएको थियो।<ref name="pmid21629495" /> प्राकृतिक प्रकोपको समयमा र त्यसपछिको पुनर्स्थापना प्रक्रियामा महिलाहरू लैङ्गिक हिंसाबाट प्रभावित हुने र यौन हिंसाको चपेटामा पर्ने खतरा बढी हुन्छ। प्रहरी परिचालन र कार्यान्वयनमा बाधा, फितलो नियम र विस्थापनले लैङ्गिक हिंसा र यौन दुर्ववहारको जोखिम बढाउँदछ।<ref name="pmid21629495" /> यौन हिंसाबाट प्रभावित महिलाहरूमा यौन संचारित सङ्क्रमण, शारीरिक चोटपटक र दीर्घकालीन मनोवैज्ञानिक असरको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यी सबै दीर्घकालीन स्वास्थ्य परिणामहरूले पुनर्प्राप्ति अवधि पछि सामाजिक पुनर्मिलनमा बाधा पुर्‍याउन सक्छ।<ref name="pmid21629495" /> == बहु-खतरा विश्लेषण == माथि उल्लिखित प्रत्येक प्राकृतिक प्रकोपहरूले प्रभाव पार्ने क्षेत्र, खतराको आवृत्ति, दोहोरिनसक्ने अवधि, तीव्रता र प्रभावको सन्दर्भमा छुट्टाछुट्टै विशेषताहरू रहेका छन्। यी जटिलताहरूको परिणामस्वरूप "एकल-खतरा" आँकलन सामान्य बन्दछन् जहाँ एक विशेष खतरा प्रकारबाट खतरा क्षमता सीमित हुन्छ। यी उदाहरणहरूमा खतराहरूलाई प्रायः पृथक वा स्वतन्त्र रूपमा मापन र अध्ययन गर्ने गरिन्छ। ती मध्ये बहु खतरा विश्लेषण एक दृष्टिकोण हो जसले सबै सम्भावित प्राकृतिक प्रकोप र ती प्रकोपहरू बीचको अन्तरक्रिया वा अन्तरसम्बन्धहरू पहिचान गर्न खोज्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Kappes |first1=Melanie S. |last2=Keiler |first2=Margreth |last3=von Elverfeldt |first3=Kirsten |last4=Glade |first4=Thomas |year=2012 |title=Challenges of analyzing multi-hazard risk: a review |url=https://boris.unibe.ch/17542/1/Kappes2012_Article_ChallengesOfAnalyzingMulti-haz.pdf |journal=Natural Hazards |volume=64 |issue=2 |pages=1925–1958 |doi=10.1007/s11069-012-0294-2 |bibcode=2012NatHa..64.1925K |s2cid=108636952}}</ref><ref name="Gilletal2014">{{cite journal |last1=Gill |first1=Joel C. |last2=Malamud |first2=Bruce D. |date=December 2014 |title=Reviewing and visualizing the interactions of natural hazards |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |journal=[[Reviews of Geophysics]] |volume=52 |issue=4 |pages=680–722 |bibcode=2014RvGeo..52..680G |doi=10.1002/2013RG000445 |doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote|Natural disasters|प्राकृतिक प्रकोप}} {{कमन्सश्रेणी}} * {{cite web | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status= | archive-date=2010-04-09 | title= विश्व बैङ्कको जोखिम व्यवस्थापन | publisher= [[विश्व बैङ्क]] | access-date=2007-06-30 }} * {{cite web | url=http://site.ebrary.com/lib/disaster/home.action | title= प्राकृतिक प्रकोप र चरम मौसम। खोजी योग्य सूचना केन्द्र | publisher= इब्रेरी }} [[श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू]] eohm1og0xlkdjp7ti1ls624rd5e4g5p 0 141460 1352280 1321845 2026-04-23T05:15:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352280 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name= फुसुलुन फि अदिआनिल हिन्द, अल-हिन्दुसियातु वलबुजियातु, वलजिनियातु, वलसेखयतु व इलाकतु अल तसव्वुफ बिहा| title_orig = فصول في أديان الهند الهندوسية والبوذية والجينية والسيخية وعلاقة التصوف بها|author=[[जियाउर रहमान आजमी]]|country={{झण्डा|साउदी अरब}} |language=[[अरबी भाषा|अरबी]]|genre=[[धर्म]]<br />[[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]<br />[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]<br />[[इतिहास]]|publisher=दारुल बुखारी<br />मक्तबुर रुसद|isbn=|published=सन् १९९७|pages=२१६ (दारुल बुखारी, पहिलो संस्करण)}} '''फुसुलुन फि अदिआनिल हिन्द, अल-हिन्दुसियातु वलबुजियातु, वलजिनियातु, वलसेखयतु व इलाकतु अल तसव्वुफ बिहा''' (अर्थ: भारतीय धर्महरूको अध्याय: हिन्दू, बौद्ध, जैन, सिख धर्म र सूफीवादसँग तिनीहरूको सम्बन्ध) मुस्लिम विद्वान [[जियाउर रहमान आजमी]]द्वारा इस्लामिक दृष्टिकोणबाट हिन्दू धर्ममा लेखिएको एक पुस्तक हो।<ref>{{cite book |last1=غازي ،الدكتور |first1=محمود أحمد |title=محاضرات في علوم القرآن الكريم |date=1 January 2019 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-9409-1 |page=222 |url=https://books.google.com/books?id=x46wDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT221 |access-date=24 December 2023 |lang=अरबी}}</ref> यो पुस्तक सन् १९९७ मा दारुल बुखारी मदिना मुनावाराबाट र पछि सन् २००२ मा मक्ताबुर रुसद, साउदी अरबबाट प्रकाशित भएको थियो।<ref>{{cite book |last1=ابراهيم |first1=د سفيان ياسين |title=( الهند في المصادر البلدانية (3 -7 ه ، 9-13 ه |date = 7 February 2018 |publisher=دار المعتز للنشر والتوزيع |isbn=978-9957-65-009-4 |page=63 |url=https://books.google.com/books?id=cO1KDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PA59 |access-date=24 December 2023 |lang=अरबी}}</ref> ==इतिहास== यो पुस्तक वास्तवमा लेखकका लेखहरूको संग्रह हो, जुन मदिना इस्लामिक विश्वविद्यालयको "मगाजलात अल जमियत अल-इस्लामिया बिल मदीना अल मुनावारा (मदीना इस्लामिक विश्वविद्यालय पत्रिका)" मा प्रकाशित भएको थियो।<ref name='AHWT'/> र त्यसपछि जब उनी मदिना विश्वविद्यालयमा प्रोफेसरको रूपमा नियुक्त भए, उनी "अदियान अल-आलम (विश्व धर्म)" पढाउने जिम्मेवारी पनि थिए। अन्य कुराहरू बाहेक, यो जिम्मेवारी सुम्पिँदा, उनले लेखहरूबाट "धर्म" को पाठ तयार गरे र त्यसपछि ती लेखहरूलाई सार्वजनिक प्रयोगको लागि पुनर्व्यवस्थित गरी पुस्तक रूपमा प्रकाशित गरे।<ref name="AHWT"/><ref>{{cite book |last1=الهاشمي |first1=الإمام القاضي أبي البقاء صالح بن الحسين الجعفري |title=تخجيل من حرّف التوراة والإنجيل: الجزء الأول |date = 20 February 1998 |publisher=العبيكان للنشر |isbn=978-9960-02-028-0 |page=7|url=https://books.google.com/books?id=6C6LDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT10 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref> अब यी दुई पुस्तकहरू "धर्म"सँग सम्बन्धित छन्, अर्थात् "यहूदी र ईसाई धर्म" (دراست في اليهودية و عديان النسرانية) र "भारतको धर्म", दिरासात फिल येहुदियत वाल मसिहियत वाल अद्यानिल हिन्द (در) शीर्षकमा प्रकाशित। است في اليهودية و الكشرينية و عديان الحند, यहूदी धर्म, ईसाई धर्म र भारतीय धर्महरूमा अध्ययन), 784 पृष्ठहरू,<ref name='AHWT'/> यो समानताका कारण साउदी अरेबियाको प्रसिद्ध छापाखाना मक्ताबात अल-रुश्दले प्रकाशित गरिरहेको छ सामग्री को<ref name='AHWT'/> र अहिलेसम्म सात संस्करण भइसकेका छन्।<ref>{{cite book |last1=الفرّاك |first1=أحمد |title=المسلمون والغرب: والتأسيس القرآني للمشترك الإنساني |date=1 June 2021 |publisher=International Institute of Islamic Thought (IIIT) |isbn=978-1-64205-563-4 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=YqoxEAAAQBAJ&dq=%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF&pg=PT45 |access-date= 23 December 2023 |lang=ar}}</ref> स्थानीय इस्लामिक विश्वविद्यालयका शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूमाझ निकै लोकप्रिय भएकाले संस्थाले हरेक वर्ष यो पुस्तक प्रकाशित गर्छ।<ref>{{cite book |title=مانع بن حماد الجهنى - الموسوعه الميسره فى الاديان و المذاهب و الاحزاب المعاصره - 2 |publisher=IslamKotob |page=943 |url=https://books.google.com/books?id=BUVICwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT374 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref><ref name="AHWT"/> ==सामग्री== ===हिन्दू धर्म=== हिन्दू धर्मको बारेमा आजमीले पुस्तकमा भनेका छन्, ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीमा भारतको मोहनजोदारोमा [[कोल मानिसहरू]] सिन्धमा मोहनजोदारो सभ्यताको निर्माण। तिनीहरू [[हड़प्पा]] सहरमा बसोबास गरे र त्यसपछि दक्षिण भारतमा फैलिए, र तिनीहरू आफ्नो भाषा, कन्नड, मलयालम, तमिल र तेलुगु अनुसार चार समूहमा विभाजित भए।<ref name="AHWT">{{cite book |title=الهندوسية وتأثر بعض الفرق الاسلامية بها |date=2016|last1=Zakaria|first1=abu Bakar Muhammad|author-link1=Abubakar Muhammad Zakaria |publisher=Dār al-Awrāq al-Thaqāfīyah |isbn=978-603-90755-6-1 |pages=17, 63, 95-96, 102, 156, 188-189, 554-558, 698-99, 825, 990-991, 1067-1068, 1071, 1159 |url=https://books.google.com/books?id=zLGztAEACAAJ&q=%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9+%D9%88%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1+%D8%A8%D8%B9%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82+%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9+%D8%A8%D9%87%D8%A7 |access-date=28 July 2023 |language=ar}}</ref> यस अवधिमा, तिनीहरूले धेरै शताब्दीसम्म सिन्धुको पूर्वमा [[आर्यहरू]] संग संघर्ष जारी राखे र यो शब्द सिन्धु (सिन्ध) लाई ग्रीक र इरानीहरूले हिन्दू नाम दिए। त्यहाँका बासिन्दाहरूले उनीहरूको निष्ठा स्वीकार गरे र त्यसपछि आर्यहरूले सामाजिक व्यवस्थालाई ढाल्न थाले र भारतका बासिन्दाहरू [[वैदिक]] समाजमा प्रवेश गरे। आर्यहरू युरोपेली [[फारसी]] मूलका थिए भनी सुझाव दिन आजमीले पुरातात्विक समानताका साथै संस्कृत र फारसीबीच भाषिक समानताहरू उद्धृत गरे र संस्कृत बोल्ने आर्यहरू र फारसी-भाषी एउटै बासिन्दा थिए भनी सुझाव दिन भाषाविज्ञानलाई उद्धृत गर्छन्। क्षेत्र, र तिनीहरू फारसबाट आएका थिए।<ref name="AHWT"/> त्यसपछि आर्यहरूले भारतका मूल निवासीहरूलाई [[वर्णाश्रम धर्म|चार वर्ग]] मा विभाजन गरे, तिनीहरू [[ब्राह्मण]] (आर्य पुजारी वा पादरी), [[क्षत्रिय]] ([[राजपुत|राजपूत]] योद्धा वा मराठा थिए। ), [[वैश्य]] (तुरानी द्रविड व्यापारी वा व्यापारी र किसान) र [[शूद्र|शुद्र]] (तुरानी द्रविड मजदुर वा मजदुर), पहिलेका दुई आर्य उच्च जात र पछिका दुई द्रविड तल्लो जात। आजमीका अनुसार, तीमध्ये शूद्रहरू आर्यहरूद्वारा उत्पीडित र अपमानित भएका थिए र 20 औं शताब्दीमा उनीहरूले सामूहिक रूपमा धर्म परिवर्तन गरे, र तमिलनाडु लगायतका विभिन्न स्थानहरूमा विशेष गरी दलित समुदायहरूले ठूलो संख्यामा धर्म परिवर्तन गरे स्वैच्छिक इस्लाम धर्म परिवर्तनलाई भारतीय प्रेसबाट कभरेज प्राप्त भयो, आजमीले बाबासाहब अम्बेडकरलगायतका उद्धरणहरू सहित धेरै स्रोतहरू उद्धृत गरे। पाँच युगमा। क्रमशः<ref name=A/> # चारै वेद पहिलो युगमा रचिएका थिए। आजमीका अनुसार वैदिक संस्कृति आर्य र स्थानीय द्रविडीय संस्कृतिको मिश्रणबाट बनेको थियो। यसबाहेक, उनले वेदहरूलाई अब्राहमिक सहिफा पुस्तकको रूपमा दाबी गर्ने परम्परागत विचारलाई आफ्ना तर्कहरूद्वारा अस्वीकार गर्छन्।<ref name='AHWT'/> # दोस्रो अवधिमा, हिन्दू दार्शनिकहरूले उपनिषदहरू लेखे, जसले [[सूफीवाद]] वा तसवुफको मूल अवधारणाहरू समावेश गरेको थियो, तिनीहरूसँग सम्बन्धित थिए मन्सुर हलाज, [[इब्न अरबी]] र सरमद काशानी, जसले मिलेर [[निर्बान]] लेखेका थिए। र [[ૐ|ओम]] वाहदत अल-ओजुद, इब्न अधात, अहमद इब्न नमुस, अबू मुस्लिम खोरासानी र मुहम्मद इब्न जकारिया राजी द्वारा रचित। हिन्दू धर्ममा वर्णन गरिएको पुनर्जन्मको विचार इस्लामको नाममा प्रचार गरिएको थियो। साथै, उही समयमा अल्लाह उपनिषद नामक उपनिषद उनको शासनकालमा लेखिएको थियो। जलालुद्दीन अकबर, भारतका सम्राट, जहाँ इस्लाममा ईश्वरको अवधारणाको चर्चा गरिएको छ। # तेस्रो अवधिमा, धार्मिक अभ्यासहरूको एक संग्रह तयार भयो। [[स्मृति]] पुस्तकहरू यस अवधिमा लेखिएका थिए, जसमध्ये [[मनुस्मृति]] सबैभन्दा उल्लेखनीय छ। # चौथो कालमा भारतका बासिन्दाहरूसँग आर्यहरूको विलयका कारण आर्य देवताहरू लोप हुन थाले। आर्यहरूले [[इन्द्र]] लाई गर्जनको देवता, अग्निलाई अग्निको देवता, अरुणलाई आकाशको देवता र [[[उषा]] लाई बिहानको देवताको रूपमा पूजा गर्थे। तर पछि [[विष्णु]] पालनपोषणको देवताको रूपमा र [[शिव]] विनाशको देवताको रूपमा उहाँको स्थान लिनुभयो र यी देवताहरूको प्रशंसा गर्दै [[पुराण|पौराणिक]] पुस्तकहरू लेखिए। ग्रन्थहरूमा विभिन्न ठाउँमा सृष्टि, पुनरुत्थान र दुई मानुबीचको समय र ब्रह्माण्डको दुई विनाशको कथा दिइएको छ। हिन्दू मान्यता अनुसार यो ब्रह्माण्ड अविनाशी छ । यो धेरै पटक नष्ट हुन्छ र नयाँ बनाइन्छ। आजमीले यो पनि दाबी गरे कि, आर्यहरू इजिप्ट र सिरिया मार्फत ईसाई [[सेन्ट पल]] को समयमा भएको थियो, आर्यहरूले पछि क्रिश्चियन सेन्ट पलद्वारा विकसित विष्णुको एक त्रिएक दैवी अवधारणाको विकास गरे त्रिएकवाद द्वारा ब्रह्मा र महादेव (शिव)।<ref name='AHWT'/> # पाँचौं युगमा, [[महाभारत]], [[श्रीमद्भगवद गीता|गीता]] र [[रामायण]] रचना गरिएको थियो, जसले आर्य नेताहरूको युद्ध र युद्धमा उनीहरूको विजयको वर्णन गर्दछ।<ref name=A/> थप रूपमा, हिन्दू धर्मग्रन्थहरूमा इस्लामिक अगमवक्ता मुहम्मद, मुहम्मद इब्राहिम मीर सियालकोटी र [[सनाउल्लाह अमृतसरी| सनाउल्लाह अमृतसरी]] र २० औं शताब्दीमा अन्य धेरैको आगमन सहित विभिन्न इस्लामिक सुसमाचार विवरणहरू समावेश गरिएको भनिन्छ।<ref name="AHWT"/> पुस्तकको सुरुमा आजमीले भनेका छन् कि मुस्लिमहरूको सहमति अनुसार हिन्दू धर्मग्रन्थ अस्मानी किताबले आर्यहरूले आफ्नो जन्मस्थान छोड्दा [[इब्राहिम]] इराकमा थिए भनी उल्लेख गरेको हुन सक्छ। आजमीले दोस्रो दृष्टिकोणको लागि थप समर्थनको दाबी गर्छन् कि धर्मको उदय भयो र या त अब्राहमिक टोरा र सहिहहरूबाट उनीहरूले यस क्षेत्रबाट गुजरेका थिए, वा हिन्दूहरूले, जब उनीहरूले आफ्नो पाठहरू परिमार्जन गरे, उनीहरूलाई सन्तुष्ट पार्न समावेश गरे शासकहरु नियम।<ref name ="AHWT"/><ref name=A/><ref name=Ab>{{cite journal |last1=الحافي |first1=د عمر |last2=البصول |first2=السيد علي |title=البشارات بنبؤة محمد في الكتب الهندوسية المقدسة |journal=The Jordanian Journal of Islamic Studies |date=24 June 2010 |volume=9 |issue=1 |pages=2, 12 |url=http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |access-date=2 September 2022 |publisher=[[Al al-Bayt University]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230711120515/http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |date=11 July 2023 }}</ref> हिन्दू धर्मको बारेमा आजमी भन्छन्, {{quote|संसारका हरेक आधुनिक र प्राचीन जाति र धर्मका केही आधारभूत विश्वास र दर्शनहरू छन् जुन त्यस धर्मका अनुयायीहरूले विश्वास गर्छन्। यस आधारमा उनीहरूले आफ्ना समस्याहरू समाधान गर्छन्। उनीहरूको व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनमा सुधार गर्नुहोस्। शोधकर्ताहरूले यी सिद्धान्तहरू अध्ययन गरेर संगठन वा धर्मको वास्तविकताको राम्रोसँग बुझ्न सक्छन्। यदि कुनै संस्था वा धर्मले यस्ता आधारभूत सिद्धान्त वा आस्थाको संरक्षण गर्दैन भने त्यसलाई निर्जीव शरीरसँग तुलना गर्न सकिन्छ। यस पक्षलाई ध्यानमा राखेर हिन्दू धर्मको बारेमा भन्न सकिन्छ कि यस धर्मको आफ्नो कुनै मूल सिद्धान्त वा धार्मिक मान्यता छैन। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले पनि आफ्नो धर्ममा आधारभूत सिद्धान्तहरू नभएको महसुस गर्छन्। यसमा उनीहरु गर्व पनि गर्छन् । हिन्दू गुरु [[गान्धी]] ले भन्नुभयो, "हिन्दू धर्मका आधारभूत सिद्धान्तहरूको अनुपस्थिति यसको महानताको प्रमाण हो। यदि मलाई यस सम्बन्धमा सोधियो भने, म भन्छु- कट्टरताबाट स्वतन्त्रता र सत्यको खोजी यो धर्मको मूल सिद्धान्त हो। यस्तो अवस्थामा भगवानको अस्तित्वमा विश्वास गर्नु वा नमान्नु एउटै कुरा हो। उनले आफ्नो पुस्तक हिन्दुधर्ममा भनेका छन्, ‘हिन्दू धर्मको विशेषता यो हो कि यसले कुनै विशेष धर्मको कदर गर्दैन। तर यसमा अन्य धर्महरूको विश्वास र आधारभूत अवधारणाहरू समावेश छन्।<ref name='AHWT'/> त्यसैले हिन्दू विद्वानहरूले सबै नयाँ चीजहरूलाई पवित्र मान्छन्। उनीहरूलाई लाग्छ कि यो उनीहरूको लक्ष्य र उद्देश्य हो। तिनीहरू सबै सन्तहरूलाई भगवानले पठाएको मानव स्वरूपमा सृष्टिकर्ता मान्छन्। उसले हिन्दू धर्मको दावी गरेको र कतिपय विश्वासमा उनीहरुको विरोध गरे पनि हिन्दू धर्म त्यागेर मुस्लिम वा क्रिश्चियन भएको दाबी नगरेसम्म उहाँलाई अवतार मान्न हिचकिचाउँदैनन्। यसको मुख्य कारण यो हो कि हिन्दू धर्मका अनुयायीहरूको धार्मिक आस्थाको कुनै अलग मापन छैन - हिन्दू धर्मको अनुयायीलाई सदाको लागि हिन्दू धर्मको धारक मानिन्छ, चाहे उसले मानोस् वा नगरोस्, उसलाई हिन्दू मानिन्छ। उनले आफ्नो पुस्तक हिन्दुधर्ममा भनेका छन्, ‘हिन्दू धर्मको विशेषता यो हो कि यसले कुनै विशेष धर्मको कदर गर्दैन। तर यसमा अन्य धर्महरूको विश्वास र आधारभूत अवधारणाहरू समावेश छन्।<ref name='AHWT'/> त्यसैले हिन्दू विद्वानहरूले सबै नयाँ चीजहरूलाई पवित्र मान्छन्। उनीहरूलाई लाग्छ कि यो उनीहरूको लक्ष्य र उद्देश्य हो। तिनीहरू सबै सन्तहरूलाई भगवानले पठाएको मानव स्वरूपमा सृष्टिकर्ता मान्छन्। उसले हिन्दू धर्मको दावी गरेको र कतिपय विश्वासमा उनीहरुको विरोध गरे पनि हिन्दू धर्म त्यागेर मुस्लिम वा क्रिश्चियन भएको दाबी नगरेसम्म उहाँलाई अवतार मान्न हिचकिचाउँदैनन्। यसको मुख्य कारण हिन्दू धर्मका अनुयायीहरूको धार्मिक आस्थाको कुनै छुट्टै मापन छैन - हिन्दू धर्मको अनुयायीलाई सदाको लागि हिन्दू धर्मको धारक मानिन्छ।<ref name=A/> <ref name=A/>}} आजमी भन्छन् कि इस्लाम प्रति हिन्दूहरूको नकारात्मक धारणाको कारण हो, {{quote|मेरो विचारमा, हिन्दूहरूले रिसालाको वास्तविकता र तौहीदको सार बुझ्दैनन्, जुन उनीहरूको मुस्लिमहरूसँगको द्वन्द्व र घृणाको मुख्य कारण हो। किनभने, हिन्दू धर्मबाट प्रभावित [[सूफीवाद]] अपनाएका मुस्लिमहरूले इस्लामको साँचो पंथलाई विकृत गरेका छन् - कुरान र सुन्नतको प्रकाशमा सहबाह र तबिसहरूले पालना गरेका पंथहरू। र इमाम अहमद इब्न हनबल जसले अकिदाहको स्थापनाको लागि संघर्ष गरे र शेखुल इस्लाम इब्न तैमियाहले उनको बाटो पछ्याए र अहलुस सुन्नत वाल जमातका इमामहरूले उनको अनुसरण गरे। यसबाहेक, यी सुफीहरूले इस्लामी [[अकिदा]] लाई [[पगन]] विश्वाससँग मिसाए। यसको सबैभन्दा ठूलो प्रमाण भारतभरि धेरै [[चिहानहरू]] मा निर्मित मकबरेहरू हुन् र तिनीहरूको वरिपरि तवाफ, सिज्दा र प्रार्थना जस्ता कुफ्र गतिविधिहरू गरिन्छ। यी गतिविधिहरू मुख्यतया हिन्दूहरूले आफ्नो मन्दिरको वरिपरि गर्छन्, यसका अलावा हिन्दू लेखकहरूले इस्लाम र इस्लाम धर्मको बारेमा गरेका झूट र प्रचारहरू पनि उत्तिकै जिम्मेवार छन्। तिनीहरूले हाम्रो इतिहास र पैगम्बरको जीवनको बारेमा ठूलो मात्रामा झूट फैलाए। तिनीहरूले हाम्रो इतिहास र पैगम्बरको जीवनको बारेमा ठूलो मात्रामा झूट फैलाए। हिन्दू धर्मशास्त्रको प्राथमिक विद्यार्थीले इस्लाम र मुस्लिमहरूप्रति नकारात्मक दृष्टिकोण राखेर आफ्नो अध्ययन सुरु गर्छ। तसर्थ, भारतका मुस्लिमहरूका लागि उनीहरूको धार्मिक ग्रन्थहरूलाई स्थानीय भाषाहरूमा अनुवाद गर्ने प्रयास ठूलो मात्रामा गरिनुपर्छ। अर्कोतर्फ, मुस्लिमहरूले लगभग आठ शताब्दीसम्म भारतमा शासन गरे। तर सामान्यतया तिनीहरूमध्ये अल्लाहको विशेष अनुग्रह पाएकाहरू बाहेक धेरै शासकहरू थिएनन्, जसले आफ्नो अधीनमा हिन्दू जनतामा इस्लामको प्रकाश फैलाउन कुनै पहल गरे। वास्तवमा, स्थिति झनै खतरनाक भयो जब उनको पहलमा वेद, गीता र रामायण जस्ता हिन्दू धर्मग्रन्थहरू अरबी र फारसीमा अनुवाद गरियो; जहाँ उनीहरूले कुरान, हदीस, सीरत र इस्लाम धर्मको विवरणसहितको मौलिक र शुद्ध पुस्तकहरू संस्कृतलगायत अन्य स्थानीय भाषामा अनुवाद गर्न उदासीनता देखाएका छन्। आज पनि कुरानको कुनै भरपर्दो सही अनुवाद [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] भाषामा लेखिएको छैन।<ref name='AHWT'/> मैले केही पुस्तकालयहरूमा कुरानको केही हिन्दी अनुवादहरू पढेको छु, जसलाई त्यति सही अनुवाद गरिएको छैन। त्यसैले तिनीहरूको पुन: जाँच हुनुपर्छ। अकिदा र आत्मशुद्धिको क्षेत्रमा प्रख्यात विद्वानको पर्यवेक्षणमा यसलाई नयाँ अनुवाद गर्नु राम्रो हुनेछ।<ref name='AHWT'/><ref name=A>{{cite book |last1=আজমি |first1=জিয়াউর রহমান |author2=মহিউদ্দিন কাসেমী (অনুবাদক) |title=হিন্দু, বৌদ্ধ, জৈন, শিখ ধর্মের ইতিহাস |date = 5 June 2021 |publisher=কালান্তর প্রকাশনী |isbn=978-984-95932-8-7 |pages = 20, 21-30, 36-39, 101-102, 105-106, 173-174 |lang=bn}}</ref>}} ==स्वागत छ== [[अबुबकर मुहम्मद जकारिया]] आफ्नो पुस्तक "[[मस्यौदा:हिन्दू धर्म र यसबाट प्रभावित इस्लामिक समूहहरू|हिन्दुसियात वा तसूर बाद अल-फिराक अल-इस्लामियत बिहा]]" ({{lang-ar|الهندوسية وتحرف بعد الفرک السلامية بها}}) (हिन्दू धर्म र इस्लामी जनजातिहरू), जुन उनले सुरुमा लेखेका थिए। थीसिसको रूपमा, यसका लागि उनले आफ्ना शिक्षक [[जियाउर रहमान आजमी]] को प्रत्यक्ष सहयोग लिए र आजमीको पुस्तक "फुसुलुन फि आदियानिल हिन्द" लाई पनि नजिकबाट पछ्याए। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://d1.islamhouse.com/data/ar/ih_books/single_010/ar-adyan-alhind.pdf इस्लाम हाउस डटकममा फुसुलुन फि अदिआनिल हिन्द] अरबी भाषामा {{मुहम्मदको तस्विर}} [[श्रेणी:इस्लामिक साहित्य]] [[श्रेणी:मुहम्मदको साँस्कृतिक चित्रण]] [[श्रेणी:पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:अरबी भाषाका पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका कार्यहरू]] kl0eq5yn13k4yp9r7k55tn1gxis9dn7 0 145171 1352261 1342997 2026-04-22T21:16:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352261 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = | border = | alt = | caption = पुस्तक जीवन्त सम्बन्धको कभर फोटो | author = ओम मूर्ति अनिल | country = नेपाल | language = नेपाली | genre = संस्मरण | set_in = | publisher = डा ओम फाउन्डेसन | pub_date = | media_type = | pages = 240 | isbn = 978-9-937-14551-0 | preceded_by = <!-- for books in a series --> | followed_by = <!-- for books in a series --> | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = https://dromfoundation.com/article/16 | published = २०२३ }} '''जीवन्त सम्बन्ध''' नेपाली मुटुरोग विशेषज्ञ डा. ओम मूर्ति अनिलद्वारा लिखिएको एक संस्मरण हो। यस पुस्तकमा उनले आधुनिक जीवनमा मानव सम्बन्धको महत्व र व्यक्तिको सामाजिक उत्तरदायित्वलाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। पुस्तक उनको बुबाको निधनपछिका व्यक्तिगत अनुभव र व्यावसायिक यात्राबाट प्रेरित छ, जसले सम्बन्ध, संवेदना र जीवनका मूल्यहरूलाई उजागर गर्छ। पुस्तकले आफ्नो भावनात्मक कथा र सम्बन्धको संवेदनशील प्रस्तुतीका कारण पाठकहरूको विशेष ध्यान आकर्षित गरेको छ। यस पुस्तकबाट प्राप्त सम्पूर्ण आम्दानी डा. ओम फाउन्डेसनमार्फत सामाजिक कार्यहरूमा खर्च गरिन्छ, जसमा आर्थिक रूपले कमजोर वृद्धवृद्धाहरूको सहयोग, स्वास्थ्य शिविरहरूको सञ्चालन, तथा सुविधाविहीन विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति प्रदान गर्नु समावेश छन्। <ref name=":0">{{Cite web |title=Nurturing relationships in a changing world |url=http://kathmandupost.com/books/2023/09/30/nurturing-relationships-in-a-changing-world |access-date=2023-10-18 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=आत्मीयहरूको मिलन–बिछोड |url=http://ekantipur.com/koseli/2023/09/23/reunion-separation-of-loved-ones-36-22.html |access-date=2023-10-18 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=रासस |title=पुस्तक समीक्षा : 'जीवन्त सम्बन्ध' को गहिराइमा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1304771-1695724263.html |access-date=2023-10-18 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarships Across the Country from Proceeds of Book Sales |url=https://edusanjal.com/news/scholarships-across-the-country-from-proceeds-of-book-sales/ |access-date=2025-07-23 |website=Edusanjal |language=en}}</ref> == पृष्ठभूमि == "जीवन्त सम्बन्ध" डा. ओम मूर्ति अनिलले आफ्ना पिता तेज नारायण सिंहप्रति समर्पणस्वरूप लेखिएको संस्मरण हो। प्रोस्टेट क्यान्सरबाट पीडित पिताको अन्तिम दिनहरूको भावनात्मक अनुभवले पुस्तकको मूल प्रेरणा दिएको हो। सामाजिक कार्यकर्ता रहेका सिंहले अनिलको जीवनमा गहिरो प्रभाव पारेका थिए। डाक्टर हुँदाहुँदै पिताको पीडा कम गर्न नसकेको अनुभवले अनिललाई जीवन, सम्बन्ध र कर्तव्यको महत्व गहिरो रूपमा अनुभूत गरायो। पुस्तक केवल श्रद्धाञ्जलि नभई, सम्बन्ध र जीवनका पक्षहरूमा चिन्तनको माध्यम बनेको छ। यसको आवरण फोटो सेप्टेम्बर २०२३ मा एक सार्वजनिक कार्यक्रममा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=मुटुरोग विशेषज्ञ डा. ओम मुर्ति अनिलको पुस्तक 'जीवन्त सम्बन्ध' सार्वजनिक |url=https://ekantipur.com/literature/2023/09/22/cardiologist-dr-ommurthy-anils-book-jevant-sambhat-released-41-46.html |access-date=2025-07-22 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last=सार्वजनिक |first=स्वास्थ्यखबर :: डा ओममूर्ति अनिलद्वारा लिखित पुस्तक ‘जीवन्त सम्बन्ध’को कभर |title=डा ओममूर्ति अनिलद्वारा लिखित पुस्तक 'जीवन्त सम्बन्ध'को कभर सार्वजनिक |url=https://swasthyakhabar.com/story/53319/ |access-date=2025-07-22 |website=डा ओममूर्ति अनिलद्वारा लिखित पुस्तक ‘जीवन्त सम्बन्ध’को कभर सार्वजनिक}}</ref> == कथानक र विषयवस्तुहरू == '''जीवन्त सम्बन्ध''' ५३ अध्याय र २४० पृष्ठमा आधारित नेपाली भाषाको संस्मरण हो, जुन हार्डकभर र पेपरब्याक संस्करणमा प्रकाशित छ। पुस्तकमा पिताको निधनपछिको लेखकको भावनात्मक यात्रा, पारिवारिक सम्बन्धप्रतिको चिन्तन, र समकालीन नेपाली समाजप्रति उनका अवलोकनहरू समेटिएका छन्। लेखकले आमाबाबुप्रतिको जिम्मेवारीलाई बोझ होइन, आत्मीय सम्बन्धका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। चिकित्सकका रूपमा आफ्ना अनुभवहरू साझा गर्दै उनले नैतिक द्विविधा, दुःख, करुणा र समग्र उपचार दृष्टिकोणको वकालत गरेका छन्। पुस्तकमा हिन्दू धर्मग्रन्थहरूका आध्यात्मिक सन्दर्भहरूमार्फत सामाजिक र सांस्कृतिक मूल्यहरूलाई पनि समेटिएको छ।<ref>{{Cite web |last=लाठ |first=गणेश |date=2023-10-18 |title='जीवन्त सम्बन्ध'को सिटी स्क्यान |url=https://sahityapost.com/gair-aakhyan/gair-aakhyan-samicha/126003/ |access-date=2024-01-20 |website=साहित्यपोस्ट}}</ref><ref>{{Cite web |title="जीवन्त सम्बन्ध" काे समीक्षा |url=https://tulsipurkhabar.com/archives/106922 |access-date=2025-07-23}}</ref><ref>{{Cite web |title=युवालाई अभिभावक पुज्न प्रेरित गर्ने पुस्तक 'जीवन्त सम्बन्ध' - टक्सार न्युज |url=https://taksarnews.com/2023/10/18923/ |access-date=2024-01-20}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 26, 2023 |title='जीवन्त सम्बन्ध'मा के छ? |url=https://www.nepalclicks.com/details/26931 |access-date=2025-07-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-09-16 |title='जीवन्त सम्बन्ध' लिएर आउँदैछन् डा. ओम मूर्ति अनिल |url=https://www.nepalihealth.com/2023/09/15/80105/ |access-date=2025-07-22}}</ref> == प्रकाशन र उद्घाटन == डा. ओम फाउन्डेसनद्वारा ''जीवन्त सम्बन्ध'' प्रकाशित गरिएको थियो। यो 22 सेप्टेम्बर 2023 मा काठमाडौँमा सुरु भएको थियो र यस कार्यक्रममा साहित्यिक, चिकित्सा र सांस्कृतिक क्षेत्रका व्यक्तिहरूले भाग लिएका थिए। पुस्तकको विमोचन लेखककी आमा राजकुमारी देवी सिंहले गरेकी थिइन्। आमाबाबु र सन्तानको सम्बन्धको महत्त्वलाई जोड दिने ''जीवन्त सम्बन्ध'' केन्द्रीय विषयवस्तुलाई सम्मान गर्न पुस्तकको उद्घाटन गर्न डा अनिलले आफ्नी आमालाई रोजे।<ref>{{Cite web |title=आफ्नै आमाको हातबाट विमोचन भयो डा.ओम मूर्ति अनिलको 'जीवन्त सम्बन्ध' |url=https://www.kalakarmi.com/life-style/117876/ |access-date=2025-07-22 |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[चित्र:Jiwanta_Sambandha_Book_Launching_Ceremony.jpg|अङ्गुठाकार|काठमाडौँमा जीवनन्त सम्बन्धको पुस्तक विमोचन समारोह।]] लोकप्रिय कलाकार जोडी [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]] र [[हरिवंश आचार्य|हरि बंशा आचार्य]] ([[महजोडी|महा जोडी]]) मुख्य अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए। श्रेष्ठले भने, "पुस्तक पढ्दा मलाई यस्तो लाग्यो कि ओम मूर्ति अनिलले म र [[हरिवंश आचार्य|हरि बंशा आचार्य]] सम्बन्ध वर्णन गर्ने पुस्तक लेखेका थिए।" त्यस्तै गरी, हरि बंशा आचारियाले उल्लेख गरे, "पाठकहरूले पुस्तक पढ्दा आफ्ना आमाबाबुको कल्पना गर्नेछन्, किनकि यसले जानाजानी आमाबाबुको विशेष नाम र छविहरू समावेश गर्दैन।"<ref name="healthtodaynepal.com">{{Cite web |date=2023-09-23 |title=डा.ओम मूर्तिको 'जीवन्त सम्बन्ध' लाई कोर्षमा राख्नु पर्ने हरिवंशको सुझाव |url=https://healthtodaynepal.com/2023/09/15267/ |access-date=2025-07-22 |website=Health Today Nepal |language=en-US}}</ref> [[चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान|चिकित्सा संस्थान]] पूर्व डिन प्रोफेसर जगदीश प्रसाद अग्रवालले पुस्तकको आध्यात्मिक अन्तर्दृष्टिमा टिप्पणी गरे। [[नेपाल मेडिकल काउन्सिल]] अध्यक्ष डा [[भगवान कोइराला]] पनि समर्थनको सन्देश दिए। <ref>{{Cite web |date=2023-09-22 |title=मुटु रोग विशेषज्ञ डा. ओममूर्तिको 'जीवन्त सम्बन्ध' लोकार्पण |url=https://www.healthaawaj.com/others/57016/ |access-date=2025-07-22}}</ref><ref>{{Cite web |title=डा ओममूर्ति अनिलद्वारा लिखित पुस्तक 'जीवन्त सम्बन्ध' लोकार्पण |url=https://swasthyakhabar.com/story/53384/ |access-date=2025-07-22}}</ref> डा अनिलले वर्तमान क्षणमा बाँच्ने महत्त्वलाई जोड दिए। उनले भने, "परिवारभित्र आफ्नो उद्देश्य र सामाजिक सम्बन्धबिच सन्तुलन प्राप्त गर्न जीवनले अर्थ फेला पार्छ। उद्देश्य जीवनको एउटा अंश मात्र हो, जीवन पूर्ण रूपमा होइन, र धेरै मानिसहरूले यो भिन्नता हराउँछन्।"<ref name=":5">{{Cite web |title=Curriculum Evolution : 'Jiwanta Sambandha' in High Demand" |url=https://newsofnepal.com/2023/10/16/603211/ |access-date=2025-07-22 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> == स्लोकप्रियता == धेरै व्यक्तिहरूले राष्ट्रिय मिडियामा विभिन्न दृष्टिकोणबाट यस पुस्तकको समीक्षा गरेका छन् । विश्वम्भर प्याकुरेल, एक अर्थशास्त्री, द राइजिङ नेपालमा उल्लेख गरे कि पुस्तकले आमाबाबु र बच्चाहरू बीचको सम्बन्ध, विशेष गरी वयस्क बच्चाहरूको जिम्मेवारीहरू अन्वेषण गर्दछ।<ref>{{Cite web |title="Jiwanta Sambandha: Bridging Generations, Fostering Love" |url=https://risingnepaldaily.com/news/33729 |access-date=2025-07-22 |website=GorakhaPatra}}</ref> एकजना साहित्यिक व्यक्ति डा. रवीन्द्र समीरले पुस्तकलाई जीवन, संस्कृति, पारिवारिक सङ्घर्ष र आमाबाबुप्रति बालबालिकाको कर्तव्यको अन्वेषणको रूपमा वर्णन गरे। त्यस्तै, [[द काठमान्डू पोस्ट|द काठमाडौँ पोस्ट]] लेखक सुमित शर्मा समीरले आजको नेपाली समाजमा पारिवारिक बन्धन कमजोर भएको विषयमा छलफल गरे र पुस्तौँबिचको सम्बन्धलाई सुदृढ पार्ने वकालत गरे। <ref name=":0"/> [[गोरखापत्र|गोरखपात्र]] राष्ट्रिय बनिज्या ब्याङ्कका सिइओ किरण कुमार श्रेष्ठले लेखेका छन् कि यस पुस्तकले युवा पाठकहरूलाई परिवारमा परिवर्तन हुँदै जाँदा आमाबाबुप्रति आफ्नो कर्तव्यबारे सोच्न प्रोत्साहित गर्दछ। सीआईएएका पूर्व प्रमुख नवीन कुमार जिमिरेले पुस्तकलाई विज्ञान र आध्यात्मिकताको मिश्रणको रूपमा हेरे र लेखकले व्यक्तिगत अनुभव र दार्शनिक पाठहरूबाट कसरी कर्तव्य र हेरचाहमा आफ्नो विचार प्रस्तुत गरे भनेर टिप्पणी गरे।<ref>{{Cite web |last=सम्बन्ध’ |first=बाह्रखरी :: जीवनका आयाम र ‘जीवन्त |title=जीवनका आयाम र 'जीवन्त सम्बन्ध' |url=https://baahrakhari.com/detail/402539/ |access-date=2025-07-22 |website=जीवनका आयाम र ‘जीवन्त सम्बन्ध’}}</ref> अन्य समीक्षकहरूले पनि पुस्तकको सामग्रीलाई सामाजिक विषयवस्तुहरूसँग जोडेका छन्। उदाहरणका लागि, खबरहबकी सभ्याता झा, एकजना डेटा वैज्ञानिकले सुझाव दिए कि यस पुस्तकले कसरी देश नछोडी अर्थपूर्ण करियर बनाउन सकिन्छ भनेर देखाएर ब्रेन ड्रेनको विकल्प प्रस्तुत गर्दछ। [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] पूर्व सदस्य मिना ग्यावलीले अभिभावकको बारेमा पुस्तकको छलफलमाथि ध्यान केन्द्रित गरिन् र मृत्युको अनुष्ठान जस्ता परम्परागत चलनहरूमाथि प्रश्न उठाए।<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/09/1372531|title='जीवन्त सम्बन्ध' पढेपछि …}}</ref> मेडिकल विद्यार्थी सुबोध आचार्यले बाहिरी सफलतामाथि समानुभूति र सेवामा जोड दिँदै यो पुस्तक युवा डाक्टरहरूका लागि सान्दर्भिक पाए। [[राष्ट्रिय समाचार समिति]] कृष्ण अधिकारीले पुस्तकले कर्तव्य र भावनात्मक सम्बन्धलाई प्रतिबिम्बित गरेको लेखे। <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=रासस |title=पुस्तक समीक्षा : 'जीवन्त सम्बन्ध' को गहिराइमा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1304771-1695724263.html |access-date=2025-07-22 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> '''आलोचना''' केही समीक्षकहरूले पुस्तकको संरचना र सामग्रीको स्थिरताबारे चिन्ता व्यक्त गरे। कान्तिपुर दैनिकमा निर्मल आर्यालले 'निस्वार्थ सल्लाह' जस्ता केही अध्यायहरू धेरै छोटो थिए र अचानक समाप्त भएको उल्लेख गरे। उनले लेखकका बुबाको फोटोको अभाव र आमाको सीमित छलफललाई पनि औंल्याए, जसलाई उनले परिवारमा केन्द्रित पुस्तकमा महत्त्वपूर्ण चूक भएको महसुस गरे।<ref name=":1"/> पुस्तकको विमोचनमा [[हरिवंश आचार्य|हरि बंश आचार्य]] परिवारका सदस्यहरूको नाम नराख्न वा फोटोहरू समावेश नगर्नाले केही पाठकहरूलाई कथा कम व्यक्तिगत महसुस गराउन सक्छ भनी टिप्पणी गरे। [[अनलाइन खबर]] मिना ग्यावलीले केही विचारहरू अध्यायहरूमा दोहोरिएको अवलोकन गरे, जसले कथात्मक प्रवाहलाई असर गऱ्यो।<ref name=":4"/> == परोपकार र सामाजिक प्रभाव == स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक रूपान्तरणसँग सम्बन्धित गतिविधिहरूलाई सहयोग गर्न डा ओम मूर्ति अनिलद्वारा स्थापित गैर नाफामूलक संस्था डा ओम फाउन्डेसनको जीवन्ता सम्बन्ध कोष पहलको बिक्रीबाट राजस्व। सन् 2025 मा, फाउन्डेसनले पुस्तक बिक्रीको प्रयोग गरी 2 मिलियन मूल्यका सुविधाविहीन सरकारी विद्यालयका विद्यार्थीहरूलाई राष्ट्रव्यापी छात्रवृत्ति प्रदान गर्यो। त्यसै गरी पुस्तकबाट प्राप्त रकम स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्न प्रयोग गरिएको छ, धुम्रपान गर्नेहरू स्वार्थी सुर्तीजन्य विरोधी अभियानहरू होइनन् र गरिबहरूलाई लुगा र खाना वितरण गर्छन्। <ref>{{Cite web |title="Jiwanta Sambandha": Where literature and philanthropy converge |url=https://www.nepallivetoday.com/2023/10/19/jiwanta-sambandha-where-literature-and-philanthropy-converge/ |access-date=2025-07-22 |website=Nepal Live Today |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219123920/https://www.nepallivetoday.com/2023/10/19/jiwanta-sambandha-where-literature-and-philanthropy-converge/ |date=2024-12-19 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr. Om Foundation orchestrates campaign to address challenges of smoking cessation |url=https://english.khabarhub.com/2024/15/340951/ |access-date=2025-07-22 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> == विरासत र प्रभाव == ''जीवन्त सम्बन्ध'' पाठकहरूलाई पारिवारिक सम्बन्ध र व्यक्तिगत जिम्मेवारीहरूको महत्त्वका बारेमा कुराकानी गर्न प्रेरित गऱ्यो। पाठकहरूले चाडपर्वहरूमा उपहारको रूपमा पुस्तक उपहार दिए। अभिनेता [[हरिवंश आचार्य|हरि बंशा आचार्य]] युवा पाठकहरूका लागि यसको सान्दर्भिकता बताउँदै यस पुस्तकलाई विद्यालय पाठ्यक्रममा समावेश गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिए। केही व्यक्तिहरूले व्यक्तिगत मूल्य र पारिवारिक भूमिका सिक्नका लागि बालबालिका र किशोर किशोरीहरूलाई यो पुस्तक पढ्न प्रोत्साहित गरेका छन्।<ref>{{Cite web |title=युवालाई अभिभावक पुज्न प्रेरित गर्ने पुस्तक 'जीवन्त सम्बन्ध' - टक्सार न्युज |url=https://taksarnews.com/2023/10/18923/ |access-date=2025-07-22 |website=Taksar News |language=en}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} ca2ldfkh97qtp8esbejvx3jt8b9t33m 0 146662 1352276 1349293 2026-04-23T04:47:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352276 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ | country = नेपाल | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९ | previous_year = २०७९ | outgoing_members = नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद#प्रतिनिधि सभा सदस्यहरू | election_date = २०८२ फागुन २१ | elected_members = नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद | next_election = | next_year = ''अर्को'' | seats_for_election = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सबै २७५ सिटहरू | majority_seats = १३८ | opinion_polls = #सर्वेक्षण र मत सर्वेक्षणहरू | registered = १,८९,०३,६८९<ref>{{Cite web |title=देशभर १ करोड ८९ लाख ३ हजार ६८९ मतदाता, कुन क्षेत्रमा कति ? (सूची)|url=https://nepalpress.com/2026/02/03/690038/18-9-million-3689-voters-across-the-country-how-many-in-which-polling-station-list/ |access-date=२०८२ माघ २० |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली}}</ref> ({{increase}} ५.०९%) | turnout = ५८.०७% ({{decrease}} ३.३४ प्रतिशत अङ्क; [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक]] मतहरू)<ref>{{Cite web |title=६ दलले पाए राष्ट्रिय दलको मान्यता |url=https://nepallive.com/story/344944 |access-date=२०८२ फागुन २६ |website=नेपाल लाइभ}}</ref> | image_size = 130x130px | 1blank = समानुपातिक&nbsp;मत | 2blank = % र मतदान | 3blank = समानुपातिक मत | 4blank = % र मतदान <!-- RSP --> | image1 = Balendra Shah, official portrait (cropped).jpg | leader1 = [[बालेन शाह]] | party1 = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | leader_since1 = लागू हुँदैन{{efn|[[रवि लामिछाने]] राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्व गर्छन्, भने बलेन शाह पार्टीका [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] पद का उम्मेदवार हुन् र २०८२ पुष १३ गते वरिष्ठ नेता भएर पार्टीमा सामेल भएका थिए।}} | leaders_seat1 = [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]<br>[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] | last_election1 = १०.७०%, २० सिट | seats1 = '''१८२''' | seat_change1 = {{increase}} १६२ | 1data1 = '''४६,५०,६९७''' | 2data1 = '''४४.१७%'''<br>({{increase}} ३६.४० प्रतिशत अङ्क) | 3data1 = '''५१,८३,४९३''' | 4data1 = '''४७.८४%'''<br>({{increase}} ३७.१४ प्रतिशत अङ्क) <!-- काङ्ग्रेस--> | image2 = Gagan_Kumar_Thapa.jpg | leader2 = [[गगन थापा]] | party2 = नेपाली काङ्ग्रेस | leader_since2 = २०८२ माघ २ | leaders_seat2 = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]<br>(''पराजित'') | last_election2 = २५.७१%, ८९ सिट | seats2 = ३८ | seat_change2 = {{decrease}} ५१ | 1data2 = २०,०८,६३९ | 2data2 = १९.०८%<br>({{decrease}} ४.११ प्रतिशत अङ्क) | 3data2 = १७,५९,१७२ | 4data2 = १६.२४%<br>({{decrease}} ९.४७ प्रतिशत अङ्क) <!-- नेकपा (एमाले) --> | image3 = The Prime Minister of Nepal, Shri KP Sharma Oli at Bangkok, in Thailand on April 04, 2025.jpg | leader3 = [[केपी शर्मा ओली]] | party3 = नेकपा (एमाले) | leader_since3 = फागुन २०७७ | leaders_seat3 = [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]]<br>(''पराजित'') | last_election3 = २६.९५%, ७८ सिट | seats3 = २५ | seat_change3 = {{decrease}} ५३ | 1data3 = १६,२३,१५९ | 2data3 = १५.४२%<br>({{decrease}} १५.४१ प्रतिशत अङ्क) | 3data3 = १४,५५,८८५ | 4data3 = १३.४४%<br>({{decrease}} १३.५१ प्रतिशत अङ्क) <!-- NCP --> | image4 = Prime Minister of Nepal Pushpa Kamal Dahal "Prachanda".jpg | leader4 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | party4 = नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी | leader_since4 = २०८२ कात्तिक १९ | leaders_seat4 = [[पूर्वी रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पूर्वी रुकुम १]] | last_election4 = १६.५३%, ४५ सिट{{efn|११.१३%, ३२ सिट [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]<br>२.८३%, १० सिट [[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]<br>२.५७%, ३ सिट [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]}} | seats4 = १७ | seat_change4 = {{decrease}} २८ | 1data4 = ९,७६,०१६ | 2data4 = ९.२७%<br>(''नयाँ'') | 3data4 = ८,११,५७७ | 4data4 = ७.४९%<br>(''नयाँ'') <!-- श्रसंपा--> | image5 = Harka Sampang (cropped).png | leader5 = [[हर्कराज राई]] | party5 = [[श्रम संस्कृति पार्टी]] | leader_since5 = कात्तिक २०८२ | leaders_seat5 = [[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]]<br/> | last_election5 = ''अस्तित्वमा थिएन'' | seats5 = ७ | seat_change5 = ''नयाँ'' | 1data5 = ३,०३,९०२ | 2data5 = २.८९%<br>(''नयाँ'') | 3data5 = ३,८५,८५६ | 4data5 = ३.५६%<br>(''नयाँ'') <!--राप्रपा--> | image6 = Rajendra lingden.png | leader6 = [[राजेन्द्र लिङ्देन]] | party6 = राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी | leader_since6 = मङ्सिर २०७८ | leaders_seat6 = [[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]]<br>(''पराजित'') | last_election6 = ५.५८%, १४ सिट | seats6 = ‍५ | seat_change6 = {{decrease}} ९ | 1data6 = २,०७,२७० | 2data6 = १.९७%<br>({{decrease}} ३.२७ प्रतिशत अङ्क) | 3data6 = ३,३०,६८४ | 4data6 = ३.०५%<br>({{decrease}} २.५३ प्रतिशत अङ्क) <!-- map --> | map_image = [[File:निर्वाचन क्षेत्रहरू अनुसार प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ को नतिजा.svg|400px]] | map_caption = निर्वाचन क्षेत्र अनुसारको नतिजा <!-- bottom --> | title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | posttitle = चुनाव पछि प्रधानमन्त्री | before_election = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) | before_party = स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ | after_election = [[बालेन शाह]] | after_party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] }} {{नेपालको राजनीति}} '''प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन, २०८२''' [[नेपाल सरकार]]को सिफारिसमा [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]ले २८ भदौ २०८२ का दिन घोषणा गरेअनुसार [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का २७५ सदस्यहरूलाई निर्वाचित गर्नका लागि २०८२ फागुन २१ का दिन सम्पन्न गरिएको एक आम निर्वाचन थियो।<ref>{{Cite web |title=राष्ट्रपतिबाट प्रतिनिधि सभा विघटन, नयाँ निर्वाचन २०८२ फागुन २१ गते |url=https://www.prasashan.com/2025/09/13/700674/ |access-date=2025-09-13 |website=प्रशासन |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=६ महिनाभित्र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन हुने |url=https://www.setopati.com/politics/369178/ |access-date=2025-09-13 |website=सेतोपाटी |language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभा विघटन, फागुन २१ गते चुनाव घोषणा |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763532/dissolution-of-the-house-of-representatives-elections-announced-for-falgun-21 |access-date=2025-09-13 |website=अनलाइनखबर |language=}}</ref> निर्वाचनमा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली]] मार्फत एकल सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्रबाट १६५ सदस्यहरू चयन गर्न र अर्को ११० सदस्यहरूलाई एउटै राष्ट्रव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट राजनीतिक दलको [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व]] सूची मार्फत चयन गर्नका लागि दुईवटा मतपत्र रहेका थिए। २०८२ भदौको [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]] पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]ले राजीनामा दिएपछि [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा बनेको [[नेपालको अन्तरिम सरकार|अन्तरिम सरकार]]ले निर्वाचनको मिति घोषणा गरेको थियो। <ref>{{Cite web |date=भदौ २०८२ |title=फागुन २१ गते प्रतिनिधिसभा निर्वाचन घोषणा |url=https://www.bbc.com/nepali/live/cn5q2w9gg1et |access-date=2026-03-02 |website=बीबीसी नेपाली |language=नेपाली}}</ref> यस निर्वाचनमा [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा अघि सारेको '''[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]'''ले ऐतिहासिक विजय हासिल गर्दै बहुमत सिट प्राप्त गरेको थियो। [[आम निर्वाचन २०१५]]पछि पहिलो पटक कुनै एक दलले प्रतिनिधि सभामा स्पष्ट बहुमत प्राप्त गरेको यो पहिलो निर्वाचन हो। यस निर्वाचनमा १ करोड ८९ लाखभन्दा बढी मतदाता दर्ता भएका थिए भने ६८ दलका ३,४०० भन्दा बढी उम्मेदवारहरू चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए थिए।<ref>{{Cite web |date=२०८२ फागुन १५ |title=यी हुन् प्रतिनिधिसभाका ३४९० उम्मेदवार (सूचीसहित) |url=https://www.ratopati.com/story/539061/house-of-representatives-election-these-are-the-3490-candidates|access-date=२०८२ फागुन १३|website=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]ले १८२ सिटसहित झण्डै दुई-तिहाइ बहुमत प्राप्त गरेको थियो,<ref>{{Cite web |date=२०८२ फागुन १५ |title=दुई तिहाइको भार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1889882/two-thirds-load|access-date=२०८२ फागुन २६ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> जुन २०१५ सालको निर्वाचनपछिकै [[नेपालमा निर्वाचन|नेपालको निर्वाचन इतिहास]]मा दोस्रो ठूलो विजय हो। यस पार्टीले ४७.८% समानुपातिक मत प्राप्त गरेको थियो, जुन २०६४ मा समानुपातिक प्रणाली लागू भएयताकै उच्च हो। [[नेपाली काङ्ग्रेस]]ले ३८ सिट र १९.१% समानुपातिक मतका साथ इतिहासकै सबैभन्दा खराब पराजय बेहोरेको थियो। पार्टी सभापति [[गगन थापा]]ले समेत रास्पाका उम्मेदवार [[अमरेशकुमार सिंह]]सँग पराजित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२०८२ फागुन १५ |title=गगन थापा पराजित, अमरेश निर्वाचित|url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/08/gagan-thapa-defeated-amresh-elected-31-00.html#:~:text=%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C%E0%A4%81%20%E2%80%94%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BF%20%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%20%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%E2%80%93%E0%A5%AA%20%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9F%20%E0%A4%89%E0%A4%A0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%BE,%28%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AA%E0%A4%BE%29%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9F%20%E0%A4%89%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9%E0%A4%B2%E0%A5%87%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A5%A4|access-date=२०८२ फागुन २५ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> दुई प्रमुख वामपन्थी दलहरू [[नेकपा एमाले]] र [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] क्रमशः तेस्रो र चौथो स्थानमा रहेका थिए। एमालेले २५ सिट र १३.४% समानुपातिक मतका साथ इतिहासकै खराब नतिजा सामना गरेको थियो, जहाँ पार्टी अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]ले भारी मतान्तर सहित पराजित भएका थिए। [[पुष्पकमल दाहाल]]को नेतृत्वमा रहेको [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]ले १७ सिट र ७.५% मत प्राप्त गरेको थियो, तर पार्टी सह-संयोजक तथा पूर्व प्रधानमन्त्री [[माधवकुमार नेपाल]] पराजित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२०८२ फागुन १५ |title=०६४ को भन्दा कमजोर बन्यो एमाले, के गर्छन् ओली ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1889975/uml-has-become-weaker-than-in-064-what-will-oli-do|access-date=२०८२ फागुन २६ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> [[हर्क साम्पाङ]]को नेतृत्वमा रहेको [[श्रम संस्कृति पार्टी]]ले ७ सिट र ३.५६% मत प्राप्त गर्दै राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउन सफल भएको थियो। [[राजेन्द्र लिङ्देन]]को नेतृत्वमा रहेको [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]ले ५ सिट र ३.०५% मत प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२०८२ फागुन १५ |title=श्रम संस्कृति बन्यो राष्ट्रिय पार्टी|url=https://gorkhapatraonline.com/news/195840|access-date=२०८२ फागुन २६ |website=गोरखापत्र|language=नेपाली}}</ref> == पृष्ठभूमि == {{Further|नेपालमा जेनजी आन्दोलन}} २०८२ भदौ २३ मा, नेपालभरि ठुला स्तरका विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए, जसको आयोजना मुख्यतया विद्यार्थी र युवा अर्थात् [[जेन जी]] पुस्ताहरूबाट गरिएको थियो। २०८२ भदौ २७ मा, [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] विघटन गरिएको थियो<ref>{{cite web|title=राष्ट्रपतिबाट प्रतिनिधि सभा विघटन, नयाँ निर्वाचन २०८२ फागुन २१ गते |date=|url=https://www.prasashan.com/2025/09/13/700674/|accessdate=९ असोज २०८२|work=प्रशासन|language=नेपाली}}</ref> र [[सुशीला कार्की]]ले अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=नवनियुक्त प्रधानमन्त्री कार्कीले लिइन् शपथ|date=|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763468/newly-appointed-prime-minister-karki-takes-oath|accessdate=२६ भदौ २०८२|work=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]ले २०८२ फागुन २१ मा चुनाव हुने घोषणा गरेका थिए। २३-२४ भदौ २०८२ मा भएको ७६ जनाको मृत्यु हुने गरि भएको जेनजी आन्दोलनको जगमा यो निर्वाचनको मिति घोषणा गरिएको थियो। == समयतालिका == यो निर्वाचनका लागि चुनावी समयसीमा [[सुशीला कार्की]]को अन्तरिम प्रशासनबाट पूर्ण रूपमा निर्वाचित नागरिक सरकारमा परिवर्तन गर्न संक्षिप्त "द्रुत" तालिका अन्तर्गत स्थापित गरिएको थियो। २०८२ भदौ २७ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] औपचारिक रूपमा विघटन भएपछि, [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]लाई १५० दिनको समयावधिभित्र राष्ट्रव्यापी मतदानका लागि सबै तार्किक र कानुनी आवश्यकताहरू कार्यान्वयन गर्न आदेश दिइएको थियो। यो अवधिमा मतदाता सूची अद्यावधिक गर्ने कार्य गरिएको थियो। प्रारम्भिक चरण मतदाता र पार्टी दर्तामा केन्द्रित थियो, जसले गतिविधिमा अभूतपूर्व वृद्धि देखिएको थियो। कुनै पनि नागरिक मताधिकारबाट बञ्चित नभएको सुनिश्चित गर्न अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको धेरै अनुरोधपछि, निर्वाचन आयोगले पञ्जीकरणको समयसीमा २०८२ मङ्सिर ५ सम्म विस्तार गरेको थियो। ८ लाख भन्दा बढी नयाँ मतदाता थपिएका थिए। २०८२ मङ्सिर १० मा पार्टी दर्ता गर्ने समयसीमा सम्म, १४३ राजनीतिक दलहरूले मान्यताका लागि आवेदन दिएका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://nepalsamaya.com/detail/139877|title=राष्ट्रिय परिचयपत्रमार्फत अनलाइन मतदाता नामावलीमा नाम दर्ता हुने|date=कात्तिक २७, २०८२|work=नेपाल समय|access-date=२०८२ फागनु २८}}</ref> [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व ]] प्रक्रिया पुस २०८२ को अन्त्यमा सुरु भएको थियो, जसमा दलहरूले लिङ्ग, जातीयता र क्षेत्रीय प्रतिनिधित्वका लागि संवैधानिक आरक्षणको पालना गरि बन्द सूचीहरू पेस गरेका थिए। २०८२ माघ ६ मा, निर्वाचन आयोगले एक निर्वाचन आचार संहिता लागू गरेको थियो। भोलिपल्ट, राष्ट्रव्यापी रूपमा १६५ प्रत्यक्ष सिटहरूका लागि उम्मेदवार नामाङ्कनहरू दर्ता गरिएको थियो जसमा, जसमा ३,४०० भन्दा बढी उम्मेदवारहरू चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.ratopati.com/story/539061/house-of-representatives-election-these-are-the-3490-candidates|title=यी हुन् प्रतिनिधिसभाका ३४९० उम्मेदवार (सूचीसहित)|date=७ माघ २०८२|work=रातोपाटी|access-date=२०८२ फागनु २८}}</ref> प्रमुख मितिहरू तल सूचीबद्ध छन्ः {| class="wikitable" !मिति !घटना |- | rowspan="2" |२०८२ असोज २० |प्रतिनिधि सभा विघटन |- |मन्त्रिपरिषद्बाट निर्वाचन मिति घोषणा |- |२०८२ मङ्सिर ५ |मतदाता सूचीमा दर्ता गर्ने अन्तिम मिति <ref name="TKP_Voter">{{Cite news|url=https://kathmandupost.com/national/2025/11/15/voter-registration-extended-till-nov-21|title=Voter registration extended till Nov 21|last=Ghimire|first=Binod|date=2025-11-15|work=[[The Kathmandu Post]]|access-date=2026-03-02}}</ref> |- |२०८२ मङ्सिर १० |निर्वाचन आयोगसमक्ष पार्टी दर्ता गर्ने अन्तिम दिन <ref name="Hindu_Parties">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/17-new-political-parties-apply-for-registration-at-nepals-election-commission/article70227160.ece|title=17 new political parties apply for registration at Nepal's Election Commission|date=2025-10-31|work=[[The Hindu]]|access-date=2026-03-02}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thehindu.com/news/international/17-new-political-parties-apply-for-registration-at-nepals-election-commission/article70227160.ece "17 new political parties apply for registration at Nepal's Election Commission"]. </cite></ref> |- |१८-२०८२ पुस १९ |दलहरूले आनुपातिक प्रतिनिधित्वका लागि प्रारम्भिक बन्द सूची पेश गर्छन् <ref name="DRCN_Timeline">{{Cite web |date=2026-02-15 |title=House of Representative (HoR) Election Timeline 2026 |url=https://www.democracyresource.org/wp-content/uploads/2026/02/DRCN_Factsheet-Parliamentary-Elections-of-Nepal-2026-February-2026.pdf |access-date=2026-03-02 |publisher=Democracy Resource Center Nepal }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |२०८२ माघ ५ |निर्वाचन आचार संहिता सुरु <ref name="TKP_Code">{{Cite news|url=https://kathmandupost.com/national/2026/01/19/election-code-of-conduct-comes-into-effect|title=Election code of conduct comes into effect|date=2026-01-19|work=[[The Kathmandu Post]]|access-date=2026-03-02}}</ref> |- |२०८२ माघ ६ |पहिलो पटक पदका लागि उम्मेदवार नामाङ्कन <ref name="DRCN_Timeline" /> |- |२०८२ माघ ९ |पहिलो विगतका लागि उम्मेदवारको सूची पद अन्तिम र प्रकाशित गरियो |- |२०८२ माघ ९ |आनुपातिक प्रतिनिधित्वका लागि बन्द सूची अन्तिम र प्रकाशित <ref name="DRCN_Timeline" /> |- |२०८२ फागुन २१ |'''निर्वाचन मिति'''<ref name="LiveMint_Guide">{{Cite web |date=2026-03-02 |title=Nepal Elections 2026: When is voting, who are key PM candidates, and when will results be out |url=https://www.livemint.com/elections/nepal-elections-2026-when-is-voting-who-are-the-key-pm-candidates-and-when-will-results-be-out-all-you-need-to-know-11772421272428.html |access-date=2026-03-02 |website=LiveMint}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.livemint.com/elections/nepal-elections-2026-when-is-voting-who-are-the-key-pm-candidates-and-when-will-results-be-out-all-you-need-to-know-11772421272428.html "Nepal Elections 2026: When is voting, who are key PM candidates, and when will results be out"]. </cite></ref> |} == निर्वाचन प्रणाली == व्यवस्थापिकाका २७५ सदस्यहरू दुई विधिद्वारा निर्वाचित हुन्छन् जसमा १६५ जना एकल-सदस्य निर्वाचन क्षेत्रबाट [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] मतदानद्वारा निर्वाचित हुन्छन् र ११० वटा सिटहरू एकल राष्ट्रव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट बन्द सूची [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व]]मार्फत निर्वाचित हुन्छन्। मतदाताहरूले दुई विधिहरूका लागि छुट्टै मतपत्रहरू प्राप्त गर्दछन्। एउटा पार्टी वा चुनावी गठबन्धनले समानुपातिक मतमा सिट प्राप्त गर्न समग्र सदर मतको ३% को चुनावी सीमा पार गर्नुपर्ने हुन्छ। नेपालले समानुपातिक सिटहरू छुट्याउन वेबस्टर विधि प्रयोग गर्दछ।<ref>{{Cite act|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन ऐन, २०७४}}</ref> मतदान १८ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका स्वस्थ दिमाग भएका र सङ्घीय निर्वाचन सजाय कानुनअन्तर्गत अयोग्य घोषित नगरिएका नेपाली नागरिकहरूमा सीमित छ। २०८२ पुस १२ मा निर्वाचन आयोगले १,८९,०३,६८९ मतदाताहरूको अन्तिम मतदाता सूची प्रकाशित गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=निर्वाचन आयोग|url=https://election.gov.np/static/media/ecn.voter_poush_2082.jpg |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> === मतदान गर्ने योग्यता === आम चुनावमा मतदान गर्न, निम्न हुनुपर्दछः <ref name=":3">{{Cite act|title=Electoral Roll Act, 2017|type=Act|number=23|article=6 & 23|articletype=section}}</ref> * अन्तिम मतदाता नामावलीमा सूचीकृत * १८ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका व्यक्तिहरू * नेपाली नागरिक * स्वस्थ दिमागको * सङ्घीय निर्वाचन धाँधली र सजाय कानुनअनुसार अयोग्य == राजनीतिक दलहरू == {{seealso|नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची}} {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" rowspan="2" | दल ! rowspan="2" | संसदीय दल नेता ! colspan="2" | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] नतिजा ! rowspan="2" | विघटनको समयमा |- ! समानुपातिक मत (%) ! सिट |- | {{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full = y}} | [[शेरबहादुर देउवा]] | २५.७१ | {{Composition bar|८९|२७५|{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}}} | {{Composition bar|८८|२७५|{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}}} |- | {{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} | [[केपी शर्मा ओली]] | २६.९५ | {{Composition bar|७८|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}}} | {{Composition bar|७९|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}}} |- | {{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}} | [[पुष्पकमल दाहाल]] | ११.१३ | {{Composition bar|३२|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}}} | {{Composition bar|३२|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}}} |- | {{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|full=y}} | [[रवि लामिछाने]] | १०.७० | {{Composition bar|२०|२७५|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | {{Composition bar|२१|२७५|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} |- | {{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=y}} | [[राजेन्द्र लिङ्देन]] | ५.५८ | {{Composition bar|१४|२७५|{{party color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}}} | {{Composition bar|१३|२७५|{{party color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}}} |- | {{party name with color|जनता समाजवादी पार्टी|shortname=जनता समाजवादी पार्टी}} | [[अशोक राई]] | {{NA}} | {{NA}} | {{Composition bar|७|२७५|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल)}}}} |- | {{party name with color|जनमत पार्टी|full=y}} | [[सिके राउत]] | ३.७४ | {{Composition bar|६|२७५|{{party color|जनमत पार्टी}}}} | {{Composition bar|६|२७५|{{party color|जनमत पार्टी}}}} |- | {{party name with color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|shortname=जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} | [[उपेन्द्र यादव]] | ३.९९ | {{Composition bar|१२|२७५|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} | {{Composition bar|५|२७५|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} |- | {{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}} | [[माधवकुमार नेपाल]] | २.८३ | {{Composition bar|१०|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}}} | {{Composition bar|१०|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}}} |- | bgcolor="crimson"| | [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] | [[रन्जिता श्रेष्ठ]] | २.५७ | {{Composition bar|३|२७५|crimson}} | {{Composition bar|४|२७५|crimson}} |- | {{party name with color|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}} | [[महन्थ ठाकुर]] | १.५८ | {{Composition bar|४|२७५|{{party color|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} | {{Composition bar|४|२७५|{{party color|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} |- | {{party name with color|नेपाल मजदुर किसान पार्टी|full=y}} | [[प्रेम सुवाल]] | ०.७१ | {{Composition bar|१|२७५|{{party color|नेपाल मजदुर किसान पार्टी}}}} | {{Composition bar|१|२७५|{{party color|नेपाल मजदुर किसान पार्टी}}}} |- | {{party name with color|राष्ट्रिय जनमोर्चा|full=y}} | {{nowrap|[[चित्रबहादुर केसी]]}} | ०.४४ | {{Composition bar|१|२७५|{{party color|राष्ट्रिय जनमोर्चा}}}} | {{Composition bar|१|२७५|{{party color|राष्ट्रिय जनमोर्चा}}}} |- | bgcolor={{party color|आम जनता पार्टी}}| | [[आम जनता पार्टी]] | [[प्रभु साह]] | {{NA}} | {{NA}} | {{Composition bar|१|२७५|{{party color|आम जनता पार्टी}}}} |- | {{party name with color|स्वतन्त्र}} | | {{NA}} | {{NA}} | {{Composition bar|२|२७५|{{party color|Independent}}}} |} == अभियान == === नेपाली काङ्ग्रेस === निर्वाचनअघि नयाँ नेतृत्व चयनमा महिनौँको असहमतिपछि पार्टीका अधिकांश प्रतिनिधिहरूले विशेष महाधिवेशन सम्पन्न गरेका थिए जसमा [[गगन थापा]] पार्टी सभापतिको रूपमा चुनिएका थिए। थापा पार्टीबाट प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वार घोषित भएका थिए। पार्टीले सबै १६५ [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]]मा उम्मेदवार उठाएको थियो भने गत तीन चुनावमा जितेका [[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] को सट्टा [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]बाट उम्मेदवारी दिने निर्णय गरेका थिए। पार्टीका पूर्व सभापति तथा पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेरबहादुर देउवा]], कार्यवाहक सभापति [[पूर्णबहादुर खड्का]] र जेन जीको विरोध प्रदर्शनका क्रममा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] रहेका [[रमेश लेखक]]ले चुनाव लडेनन्।<ref>{{Cite web |title=Deuba opts out of elections, marking unexpected political pause |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/01/20/deuba-opts-out-of-elections-marking-unexpected-political-pause |access-date=2026-01-27 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> पार्टीको अभियान नयाँ पुस्ताले पार्टीको नेतृत्व र "नवीकरण" पार्टीको रूपमा उनीहरूको छवि लिनमा केन्द्रित थियो। पार्टीले २०८२ फागुन मा [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] आफ्नो अभियान र्याली सुरु गरेको थियो। काङ्ग्रेसले [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत ]], बाँके, [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवाल]], पोखरा, [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] र [[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] लगायत सहरहरूमा प्रमुख अभियान र्यालीहरू सञ्चालन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=मधेसका चार जिल्लामा आज कांग्रेसको चुनावी सभा |url=https://www.setopati.com/politics/382956/ |access-date=२०८२ फागुन ८ |website=सेतोपाटी|language=नेपाली}}</ref> पार्टीको घोषणापत्रमा सुशासन, प्रशासनिक दक्षता र कडा कार्यकाल सीमामा केन्द्रित संरचनात्मक सुधारको आह्वान गरिएको छ। यसले [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] एक कार्यकाल, [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र मुख्यमन्त्रीको दुई कार्यकाल, [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रीहरू]] लागि तीन कार्यकाल र पार्टी सूची सांसदहरूका लागि एक कार्यकालको सीमा प्रस्ताव गरेको छ। यसले अस्वीकार गर्ने अधिकार र फिर्ता लिने अधिकारका प्रावधानहरू पेस गर्न पनि आह्वान गरेको छ। आर्थिक मञ्चले उदार, बजार समर्थक नीतिहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ जसमा स्थिर कर प्रणाली, निजी क्षेत्रको लगानीका लागि प्रोत्साहन, १० लाख सम्मको आयका लागि कर छुट, र कृषिको व्यावसायीकरण समावेश छ। घोषणापत्रमा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा प्रणाली, विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा र माध्यमिक स्तरसम्म निःशुल्क शिक्षाका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ। पार्टीले अधिक पारदर्शिता, जलविद्युतको विस्तार र राष्ट्रिय विद्युतीकरणको प्राथमिकताका लागि सार्वजनिक कार्यको उदीयमान प्रक्रियामा सुधार गर्ने योजनाहरूको रूपरेखा पनि प्रस्तुत गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=२०० पेज लामो कांग्रेसको प्रतिज्ञापत्रमा के छ ? (पूर्णपाठ) |url=https://www.ratopati.com/story/545143/what-is-in-the-200-page-long-congress-manifesto-full-text |access-date=२०८२ फागुन ८ |website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> === नेकपा (एमाले) === पार्टीले २०८२ पुस ३ मा आफ्नो ११औँ महाधिवेशन सम्पन्न गरी [[केपी शर्मा ओली]]लाई पार्टी अध्यक्षको रूपमा पुनः निर्वाचित गरेको थियो। ओलीलाई पार्टीबाट प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वारको रूपमा पनि घोषणा गरिएको थियो। पार्टीले सबै १६५ वटा निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाएको थियो, तर पछि अभियानको क्रममा हिंसा रोक्न स्थानीयरूले हस्तक्षेप गरेपछि नेपाली काङ्ग्रेसका उम्मेदवार टेकबहादुर गुरुङको पक्षमा [[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] बाट पछि हटेको थियो। यसको बदलामा नेपाली काङ्ग्रेसले आगामी प्रदेश सभा निर्वाचनमा नेकपा (एमाले)का उम्मेदवारलाई समर्थन गर्नुपर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=मनाङमा एमाले र राप्रपाको उमेदवारी फिर्ता लिन निवेदन |url=https://baahrakhari.com/detail/475607/ |access-date=2026-02-12 |website=बाह्रखरी}}</ref> पार्टीले [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]का अधिकांश निर्वाचन क्षेत्रमा समर्थनको बदलामा पश्चिम रुकुममा [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]का उम्मेदवार [[जनार्दन शर्मा]] अनौपचारिक रूपमा समर्थन गर्न सहमत भएता पनि एमालेका आफ्नै उम्मेदवारहरू उम्मेद्वारी फिर्ता नलिएपछि पुन: सहमति भङ्ग भएको थियो।<ref name=":2">{{Cite web |title=एमाले र प्रलोपाबिच नयाँ सहमति, रुकुम पूर्वमा एमालेको उम्मेदवार कायम रहने |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/187842/2026-02-04 |access-date=२०८१ फागुन ८ |website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली}}</ref> [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]को समयमा [[केपी शर्मा ओली]] प्रधानमन्त्री थिए र उनले चुनावलाई राष्ट्र-निर्माणकर्ता र राष्ट्र-विध्वंसकहरू बीचको जनमत सङ्ग्रह भनेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title='A Referendum Between Nation-Builders and Nation-Destroyers': Oli |url=https://eng.dragonmedia.com.np/a-referendum-between-nation-builders-and-nation-destroyers-oli/ |access-date=2026-02-20 |website=Dragon Media |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पार्टीको घोषणापत्रमा व्यापक सामाजिक सुरक्षा जालसहित कल्याणकारी प्रणालीको वाचा गरिएको थियो। पार्टीले १८–२८ उमेर समूहका लागि १० जिबी निःशुल्क मासिक इन्टरनेट डाटा, विदेशी व्यापारलाई सहज बनाउन १० हजार डलरको कार्ड र २० लाख सम्मको ब्याज रहित उच्च शिक्षा ऋण दिने प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा मासिक न्यूनतम ज्याला बढाएर २५ हजार पुऱ्याउने, रेमिट्यान्स फिर्ता गर्ने प्रवासी श्रमिकलाई मासिक ५ हजार प्रोत्साहन दिने र प्रवासी श्रमिकहरूलाई योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा एकीकृत गर्ने प्रस्ताव पनि गरिएको थियो। यसले गर्भवती महिलाका लागि निःशुल्क जीवन बीमामा ५ लाख सँगसँगै २० हजारको मातृ भत्ता दिने प्रस्ताव गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=एमालेले सार्वजनिक गर्‍यो चुनावी घोषणापत्र [पूर्णपाठ] |url=https://ekantipur.com/politics/2026/02/19/uml-releases-election-manifesto-full-text-52-06.html |access-date=२०८१ फागुन ८ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> === नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी === यो पार्टी [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]], [[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] सहित अन्य आठ वामपन्थी समूहहरूको विलयबाट गठन भएको थियो। पूर्व उपप्रधानमन्त्री [[भीमबहादुर रावल|भीम रावल]], [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] र [[नेपाल समाजवादी पार्टी]]को एउटा गुट पनि पार्टीमा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nine parties, including Maoist Centre, merge to form "Nepali Communist Party" |url=https://english.nepalnews.com/s/politics/nine-parties-including-maoist-centre-merge-to-form-nepali-communist-party/ |access-date=2025-11-05 |website=Nepal News |language=en}}</ref> [[बागलुङ जिल्ला]]का लागि पार्टी र [[राष्ट्रिय जनमोर्चा]]ले चुनावी गठबन्धन गरेको थियो। गठबन्धनको रूपमा, पार्टीले बाग्लुङ १ मा जनमोर्चाका उम्मेदवार कृष्ण अधिकारीलाई समर्थन गरेको थियो, र बदलामा, जनमोर्चाले [[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ २]] मा नेकपाका उम्मेदवार ज्ञामनाथ गैरेलाई समर्थन गरेको थियो। पार्टीका वरिष्ठ नेता, पूर्व प्रधानमन्त्री [[झलनाथ खनाल]] र पूर्व उपप्रधानमन्त्री [[वामदेव गौतम]]ले चुनाव नलड्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Jhala Nath Khanal and Bamdev Gautam not to contest election |url=https://en.setopati.com/political/165824/ |access-date=2026-01-27 |website=Setopati}}</ref> पार्टीले २०८२ माघ २७ मा आफ्नो घोषणापत्र सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा सुशासन, रोजगारी सिर्जना, समाज कल्याण र संस्थागत सुधारमा केन्द्रित थियो। घोषणापत्रमा कृषि र [[जलविद्युत]] लगानी, सीमान्तकृत समुदायका लागि आनुपातिक प्रतिनिधित्व र लक्षित कार्यक्रमहरूलाई बढावा दिने नीतिहरू, सङ्घीय नागरिक सेवा ऐन र प्रहरी ऐनसहित सङ्घीयता सम्बन्धी कानुनहरू लागु गरेर सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र प्रणालीलाई सुदृढ पार्ने र राष्ट्रिय बजेटको ६० प्रतिशत [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|प्रादेश]] र स्थानीय सरकारलाई छुट दिने कुरामा जोड दिइएको थियो। यसले विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवाको कार्यान्वयन, बेरोजगारी बिमा प्रणाली सुरु गर्ने, योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा अनिवार्य भर्ना र दुई बच्चासम्मका लागि गर्भवती महिलाका लागि छ महिनाको प्रसूति बिदा प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा सबै सार्वजनिक पदधारीको सम्पत्ति अनुसन्धान गर्न उच्चस्तरीय आयोग गठन गर्न पनि आह्वान गरिएको थियो भने शान्ति प्रक्रिया सम्पन्न गर्न प्रतिबद्ध जाहेर गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=CPN-UML Unveils Detailed Manifesto for House of Representatives Election, Focusing on Governance and Employment |url=http://english.ratopati.com/story/47856/ncps-election-commitment-read-the-milestones-and-plans-in-highlights |access-date=2026-02-10 |website=Ratopati |language=en}}</ref> === राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी === पार्टीले स्वतन्त्र [[काठमाडौँ]] नगरप्रमुख [[बालेन शाह]] ल्याउने सम्झौतामा हस्ताक्षर गरी उनलाई प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वार घोषणा गरेको थियो। [[उज्यालो नेपाल पार्टी]]लाई पार्टीमा विलय गर्ने सम्झौतामा पनि हस्ताक्षर भएको थियो, तर पछि सम्झौता तोडिएको थियो। [[विवेकशील साझा पार्टी]] चुनावअघि नै पार्टीमा गाभिएको भएको थियो। शाहले [[नेकपा (एमाले)]]का अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]ले जित्दै आएको क्षेत्र झापा ५ बाट चुनाव लड्ने निर्णय गरेका थिउ।<ref>{{Cite web |title=Balen Shah files candidacy from Jhapa-5 |url=https://kathmandupost.com/province-no-1/2026/01/20/balen-shah-files-candidacy-from-jhapa-5 |access-date=2026-01-27 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> २०८२ माघ ६ मा जनकपुरमा भएको भेलामा बालेन शाह औपचारिक रूपमा पार्टीमा सामेल भएर समर्थकहरूलाई अभिवादन गर्दै पार्टीको अभियान सुरु भएको थियो। शाहलाई मधेशबाट बन्ने पहिलो प्रधानमन्त्रीको रूपमा अगाडि राखिएको थियो। अर्को दिन पार्टीले [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] एउटा र्यालीमा आफ्नो घोषणापत्र जारी गरेको थियो। धनुषा १ का उम्मेदवार किशोरी साह कमल कालो सूचीमा फेला परेपछि चुनावको दुई दिन अघि पार्टीको उम्मेद्वारलाई निर्वाचन आयोगले खारेज गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=धनुषा-१ का रास्वपा उम्मेदवार किशोरी साहको उम्मेदवारी खारेज |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1882190/candidacy-of-rsvp-candidate-kishori-sah-from-dhanusha-1-rejected |access-date=२०८२ फागुन १८ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> पार्टीको वाचापत्रमा प्रशासनलाई सुव्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले संवैधानिक संशोधन र संस्थागत सुधारको वकालत गरिएको थियो। पार्टीले विधायकहरूलाई मन्त्रीमण्डल सदस्यका रूपमा सेवा गर्नबाट रोक्ने शक्तिहरूको विभाजनसँगै प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी र पूर्ण [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक]] संसदमा सङ्क्रमणको प्रस्ताव गरेको थियो। पार्टीले पार्टी सम्बद्ध विद्यार्थी सङ्घ, ट्रेड युनियन र निजामती कर्मचारी सङ्घहरू विघटन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। यसले प्रदेश सरकारहरूको पुनर्गठन र गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय सरकारहरू सिर्जना गर्ने पनि लक्ष्य राखेको थियो। पार्टीको उदार आर्थिक नीतिले प्रतिस्पर्धा नियामक निर्माणको वकालत गरेको थियो। घोषणापत्रमा जलविद्युतको विस्तार, राष्ट्रिय इन्जिनियरिङ र भवन मापदण्डको कार्यान्वयन र एकीकृत स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको कार्यान्वयन गर्ने प्रतिबद्धता पनि रहेको छ। पार्टीले २०४६ देखि विभिन्न पदमा रहेका सबै सार्वजनिक अधिकारीहरूको सम्पत्ति अनुसन्धानलाई गर्ने जनाएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यस्तो छ रास्वपाको बाचापत्र (पूर्णपाठसहित) |url=https://nepallive.com/story/344411/ |access-date=२०८२ माघ ६ |website=नेपाल लाइभ}}</ref> === राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी === कमल थापा नेतृत्वको [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]] यसमा एकीकरण भएको थियो र चुनावअघि राजतन्त्र समर्थक मतलाई बलियो बनाएको थियो। पार्टीले सबै १६५ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाएको थियो, तर यसले [[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] र [[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] बाट आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RPP candidate Karvika Thapa withdraws candidacy from Rupandehi-2 over US PR issue |url=https://english.khabarhub.com/2026/23/517458/ |access-date=2026-02-14 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> पार्टीको घोषणापत्रमा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] पुनर्वाहल गर्ने, धार्मिक स्वतन्त्रता साथ सनातन हिन्दु राज्यको पुनर्स्थापना, केन्द्रीय सरकार र बलियो, गैर-पक्षपाती स्थानीय सरकारहरू मिलेर बनेको दुई-स्तरीय शासन संरचनाको पक्षमा सङ्घीय प्रणालीलाई खारेज गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६]] पछि सार्वजनिक पदधारी र निजामती कर्मचारीहरूको सम्पत्तिको अनुसन्धान गर्न नागरिक आयोग गठन गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रको "सुधार ३.०" आर्थिक नीतिले पार्टी-सम्बद्ध ट्रेड युनियनहरू विघटन गर्ने, प्रशासनिक प्रक्रियालाई सुव्यवस्थित गर्ने, र विदेशी लगानीलाई प्रोत्साहित गर्न कर प्रणाली र कानुनहरूमा सुधार गर्ने लगायतका निजी-समर्थक व्यापार सुधारहरूमा जोड दिएको थियो। घोषणापत्रमा जलविद्युत उत्पादन विस्तार, सरकारी विद्यालयमा निःशुल्क आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र प्राथमिक तथा माध्यमिक शिक्षा, र पाहाडी तथा पर्वतीय क्षेत्रमा उच्च मूल्यको कृषि तथा जडिबुटी औषधि उद्योगका लागि अनुदानको माग गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=राप्रपाको संकल्प-पत्र : प्रदेश खारेजी, बन्दहडताल नगर्ने [पूर्णपाठ] |url=https://ekantipur.com/politics/2026/02/14/rpps-resolution-no-province-abolition-no-strike-24-32.html |access-date=२०८२ फागुन २ |website=कान्तिपुर|language=ne}}</ref> === जनता समाजवादी पार्टी नेपाल === [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]], [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मादेश लोकतान्त्रिक पार्टी]] र [[जनता प्रगतिशील पार्टी (नेपाल)|जनता प्रगतिशील पार्टी]] मनोनयनको समयसीमा अघि नै पार्टीमा विलय भएको थियो। पार्टीले २०८२ माघ १२ मा सङ्घीय संरचनालाई सुदृढ पार्ने कुरामा केन्द्रित २७-बुँदे घोषणापत्र जारी गरेको थियो। यसले जातीय पहिचान सुनिश्चित गर्न उच्च-स्तरीय राज्य पुनर्गठन आयोगको प्रतिवेदनको आधारमा "१०+१" सङ्घीय मोडेल कार्यान्वयन गर्ने वकालत गरेको थियो। घोषणापत्रमा माधेश र जनजाति आन्दोलनहरूको माग, साथै जेनजी विरोधलाई समावेश गर्दै संवैधानिक संशोधनको आह्वान गरिएको थियो। यसले प्रत्यक्ष निर्वाचित [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपति प्रणाली]], गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय चुनाव, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] समानुपातिक प्रतिनिधित्व, र [[दलित]] र महिलाका लागि आरक्षित निर्वाचन क्षेत्रमा परिवर्तन गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रमा युवा बेरोजगारी बीमाको कार्यान्वयन, जनसङ्ख्या र मानव विकास सूचकहरूमा आधारित विकेन्द्रीकृत बजेट विनियोजन, र नेपालका सबै भाषाहरूको आधिकारिक प्रयोगको प्रस्ताव पनि गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जसपा नेपालले सार्वजनिक गर्‍याे २७ बुँदे घाेषणापत्र |url=https://www.ratopati.com/story/539925/janata-samajwadi-party-nepal-releases-27-point-manifesto |access-date=२०८२ माघ १३ |website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> === प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी === यो पार्टी [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]का नेताहरूद्वारा गठन गरिएको थियो जसले पूर्व प्रधानमन्त्री [[बाबुराम भट्टराई]] र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का पूर्व प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारको नेतृत्वमा रहेको नेपाल समाजवादी पार्टी (नयाँ शक्ति) सँगसँगै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको गठनमा असहमति जनाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Maoists and other groups merge, launch Pragatisheel Loktantrik Party |url=https://kathmandupost.com/politics/2025/11/23/pragatisheel-loktantrik-party-formally-announced |access-date=2026-02-14 |website=The Kathmandu Post |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> पार्टी पश्चिमी रुकुममा [[जनार्दन शर्मा]] समर्थनको बदलामा [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]] अधिकांश निर्वाचन क्षेत्रमा [[नेकपा (एमाले)]] उम्मेद्वारहरूलाई अनौपचारिक रूपमा समर्थन गर्न सहमत भएको थियो। पार्टीले [[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालीकोट १]] आफ्नो उम्मेदवार फिर्ता लिने र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)]] उम्मेदवार [[खड्गबहादुर विश्वकर्मा]]लाई समर्थन गर्ने निर्णय पनि गरेको छ। बाबुराम भट्टाराईले पनि गोर्खा २ बाट आफ्नो उम्मेद्वार फिर्ता लिएका थिए। पार्टीले पछि [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] दुई निर्वाचन क्षेत्रमा नेपाली काङ्ग्रेसलाई समर्थन गर्ने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=गोरखामा बाबुराम आबद्ध प्रलोपाले कांग्रेसलाई सघाउने |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/02/1880392/baburam-affiliated-pralopa-to-support-congress-in-gorkha |access-date=२०८२ फागुन १६ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> पार्टीको घोषणापत्रमा प्रत्यक्ष निर्वाचित [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपति प्रणाली]], प्रदेश प्रमुखहरूका लागि प्रत्यक्ष चुनाव र पूर्ण [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली]] परिवर्तनको आह्वान गरिएको थियो। पार्टीले सङ्घीय संसदलाई विधायी कर्तव्यहरूमा सीमित गर्ने र कार्यकारी प्रमुखद्वारा छनोट गरिएको मन्त्रिपरिषद् गठन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा कार्यपालिकाको नेतृत्वमा राष्ट्रिय विकास प्राधिकरण गठन गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले माध्यमिक तहसम्म निःशुल्क शिक्षा, निःशुल्क आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र एकीकृत सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पनि प्रस्ताव गरेको छ। पार्टीले २१ देखि ३० वर्षका व्यक्तिहरूलाई १०० दिनको रोजगारी वा बेरोजगारी लाभमा बराबर प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा विदेशमा रहेका नेपालीहरूलाई अस्वीकार गर्ने अधिकार र फिर्ता बोलाउने अधिकार र मतदान गर्ने अधिकार पेस गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले प्रगतिशील करलाई समर्थन गर्दै प्रवासी नेपालीहरू र कृषि बिमा लगायत विदेशी लगानीलाई प्रोत्साहित गरेको थियो। यसले तीन पुस्तासम्मका नेपाली आप्रवासीका सन्तानलाई वंशद्वारा नागरिकता प्रदान गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=प्रलोपाद्वारा घोषणापत्र सार्वजनिक, प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति र पूर्ण समानुपातिक प्रणालीमा जोड (पूर्णपाठसहित) |url=https://www.ratopati.com/story/544195/pralopa-releases-manifesto-emphasizes-directly-elected-president-and-fully-proportional-system-with-full-text |access-date=२०८२ फागुन ७ |website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> === उज्यालो नेपाल पार्टी === पार्टी चुनावको घोषणा पछि गठन भएको थियो। [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]का मन्त्रीका रूपमा कार्यरत रहेका [[कुलमान घिसिङ]] २०८२ पुस २३ मा राजीनामा दिएर पार्टीमा सामेल भएका थिए। पार्टीले [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विलय गर्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो, तर सम्झौता पछि तोडिएको थियो। पार्टीले दुई दललाई एकताबद्ध गर्न [[उज्यालो नेपाल पार्टी|राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टी]]सँग सम्झौता गरेको छ। पार्टीको सूची पेस गर्न मनोनयनको समयसीमा सकिएपछि उज्जयालो नेपालका सदस्यहरू समावेस गर्न परिवर्तनको पार्टी सूची परिमार्जन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Ujyalo Nepal Party submits updated PR list under Rastriya Pariwartan Party |url=https://en.setopati.com/political/165774/ |access-date=2026-02-19 |website=सेतोपाटी}}</ref> २०८२ फागुन ३ मा पार्टीले आफ्नो चुनावी घोषणापत्र जारी गरेको थियो, जसको उद्देश्य "विकास दशक" हो। पार्टीले प्रत्यक्ष निर्वाचित [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] र गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय चुनावहरूसँगै सङ्घीय विधायकहरूलाई २०१ र प्रदेश सभा सदस्यहरूलाई ३३० मा घटाउने वकालत गर्दै प्रशासनको आकार घटाउने प्रस्ताव गरेको थियो। यसले मतपत्र अस्वीकार गर्ने र अनुपस्थित हुने अधिकारको परिचय गराउने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रमा विश्वविद्यालयको निःशुल्क शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा, गाँजा र स्थानीय रक्सीको व्यापारिक ब्रान्डिङ गरी जैविक खेतीको निर्यात र प्रवर्द्धन गर्ने प्रस्ताव पनि गरिएको थियो। पार्टीले प्राथमिक बजार मूल्यमा प्रत्येक घरलाई जलविद्युत स्टकको १,००० सेयरको ग्यारेन्टी दिँदै नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारमा पनि ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। यसले राजनीतिक रूपमा सम्बद्ध ट्रेड युनियनहरूको उन्मूलन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=उज्यालो नेपाल पार्टीको घोषणापत्र सार्वजनिक, प्रदेशमा प्रत्यक्ष निर्वाचित मुख्यमन्त्रीदेखि ९ लाख रोजगारीको बाचासम्म (पूर्णपाठसहित) |url=https://www.ratopati.com/story/544187/ujjaya-nepal-partys-manifesto-made-public-from-directly-elected-chief-minister-in-the-province-to-the-promise-of-900000-jobs-with-full-text |access-date=२०८२ फागुन ७ |website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> == उम्मेदवारहरू == === दलहरू === [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] ले २१ फागुन २०८२ का लागि हुने चुनाव लड्न चाहने राजनीतिक दलहरूलाई १० मङ्सिर २०८२ भित्र दर्ता गर्न आह्वान गरेको थियो। निर्वाचन लड्नका लागि आयोगसँग १२० राजनीतिक दल दर्ता भएका थिए भने ६८ दलले मात्रै उम्मेदवार मैदानमा उतारेका थिए। ६४ दलहरूले समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अन्तर्गत बन्द सूचीहरू पेश गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=A total of 120 parties seek to contest March 5 elections |url=https://kathmandupost.com/politics/2025/12/01/a-total-of-120-parties-seek-to-contest-march-5-elections |access-date=2026-01-18 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> {{col-begin}} {| class="wikitable" |+ एउटै निर्वाचन चिन्ह अन्तर्गत कम्तीमा ५० क्षेत्रमा उम्मेदवारी दिएका दलहरू ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |चिन्ह ! rowspan="2" |विचारधारा ! rowspan="2" |नेता ! rowspan="2" |नेताको निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" |प्रतिस्पर्धा गरिएका सिटहरू ! rowspan="2" |पुरुष उम्मेदवार ! rowspan="2" |महिला उम्मेदवार |- !प्रत्यक्ष !समानुपातिक |- | {{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese_Election_Symbol_Tree.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br>[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<br>[[तेस्रो मार्ग]] |[[गगन थापा]] |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |१६५ |१५४ |११ |- | {{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|shortname=नेकपा (एमाले)}} | colspan="2" |[[File:Nepalese_Election_Symbol_Sun.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[मार्क्सवाद–लेनिनवाद]]<br>[[जनताको बहुदलीय जनवाद]] |[[केपी शर्मा ओली]] |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |१६४ |१५४ |१० |- | {{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese Election Symbol Star.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[मार्क्सवाद–लेनिनवाद]] |[[पुष्प कमल दाहाल]] |[[पूर्वी रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पूर्वी रुकुम १]] |१६४ |१५२ |१२ |- | {{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[प्रगतिशील उदारवाद]] |[[रवि लामिछाने]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |१६३ |१४८ |१६ |- | {{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese_Election_Symbol_Plow.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[संवैधानिक राजतन्त्रवाद]]<br>[[आर्थिक उदारवाद]]<br>[[हिन्दु राष्ट्रवाद]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |१६३ |१५५ |८ |- | {{party name with color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} | colspan="2" |[[File:Nepalese Election Symbol Umbrella full.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<br>[[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br>[[क्षेत्रीयता]] |[[उपेन्द्र यादव]] |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |९४ |८६ |८ |- | {{party name with color|जनमत पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese_Election_Symbol_Horn.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br>[[क्षेत्रीयता]]<br>[[मधेशी]] हित |[[सिके राउत]] |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |६१ |५७ |४ |- | {{party name with color|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese_Election_Symbol_Eye.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<br>[[प्रगतिशील समाजवाद]] |[[दुर्गा सोब]] |पार्टी सूची |८२ |८० |२ |- |{{party name with color|नेपाल मजदुर किसान पार्टी}} | colspan="2" |[[File:Nepal Majdoor Kisan Party.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[जुचे]]<br>[[माओवाद]] |[[नारायणमान बिजुक्छे]] |''प्रतिस्पर्धा गरेनन्'' |१२० |६६ |५४ |- |{{party name with color|राष्ट्रिय जनमोर्चा|full=y}} | colspan="2" |[[File:RaJaMo.png|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[मार्क्सवाद–लेनिनवाद]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |पार्टी सूची |७० |६१ |९ |- | {{party color cell|उज्यालो नेपाल पार्टी|rowspan=2}} | [[उज्यालो नेपाल पार्टी]] |[[File:Simple light bulb graphic.png|class=skin-invert|center|45x45px]] |[[File:Nepalese election symbol flute.jpg|class=skin-invert|center|45x45px]] |[[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br>[[प्रगतिवाद]] |[[कुलमान घिसिङ]] |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |१०५ |९९ |६ |- |[[राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टी]] | colspan="2" |[[File:Nepalese election symbol flute.jpg|class=skin-invert|center|45x45px]] | |राजेश पोर्तेल |पार्टी सूची |१७ |१५ |२ |- |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)}} | colspan="2" |[[File:Nepalese Election Symbol Rose.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[मार्क्सवाद–लेनिनवाद–माओवाद]] |[[नेत्रविक्रम चन्द]] |''प्रतिस्पर्धा गरेनन्'' |१३० |१२६ |४ |- |{{party name with color|श्रम संस्कृति पार्टी|full=y}} | colspan="2" |[[File:Nepalese Election Symbol Soil in Hands.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[हरित राजनीति]]<br>[[स्थानीयतावाद]]<br>[[कृषि केन्द्रित राजनीति]] |[[हर्कराज राई]] |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |१०९ |१०२ |७ |- |{{party name with color|मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन|full=y}} | colspan="2" |[[File:Mongol National Organisation.svg|class=skin-invert|center|60x60px]] |[[धर्मनिरपेक्षता]]<br>[[क्षेत्रीयता]]<br>[[जनजाति]] हित |बुद्धलाल मेचे |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |११३ |९८ |१५ |} {{col-end}} === २०७९-८२ विभिन्न राजनीतिक सम्बद्धता अन्तर्गत चुनाव लड्ने सांसदहरू === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !निर्गमन सांसद ! colspan="2" |२०७९ को दल !२०७९ को निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="2" |२०८२ को दल !२०८२ को निर्वाचन क्षेत्र |- |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |- |[[प्रदीप यादव]] |{{party name with color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |- |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |{{party name with color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |{{party name with color|जनमत पार्टी}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |- |[[अब्दुल खान]] |{{party name with color|जनमत पार्टी}} |पार्टी सूची |{{party name with color|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी, नेपाल}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |- |[[किरणकुमार साह]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |- |[[सन्तोष परियार]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |पार्टी सूची |{{party name with color|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी}} |पार्टी सूची |- |[[जनार्दन शर्मा]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}} |[[पश्चिम रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पश्चिम रुकुम १]] |{{party name with color|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी}} |[[पश्चिम रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पश्चिम रुकुम १]] |- |[[अमरेश कुमार सिंह]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |- |[[योगेन्द्र मण्डल]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |{{party name with color|राष्ट्रिय ऊर्जाशील पार्टी नेपाल|shortname=ऊर्जाशील}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |} == २०७९–८२ का पुनःनिर्वाचनमा नउत्रने सांसदहरू == ;नेपाली काङ्ग्रेस {{div col|colwidth=16em}} * [[रामनाथ अधिकारी]]<ref name=":02">{{Cite web |title=कांग्रेसका १० नेताद्वारा निर्वाचन नलड्ने घोषणा|url=https://www.ratopati.com/story/538244/10-nepali-congress-leaders-announce-they-will-not-contest-the-election|access-date=2026-01-19|website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> * [[दिलेन्द्रप्रसाद बडू]]<ref>{{Cite web |title=दिलेन्द्रप्रसाद बडूद्वारा चुनावी मैदान छाड्ने घोषणा|url=https://www.ratopati.com/story/536822/dilendra-prasad-badu-announces-withdrawal-from-the-election-fray|access-date=2026-01-18|website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> * [[राजेन्द्र बजगाईं]]<ref>{{Cite web |title=गोरखा–१ बाट उम्मेदवारी नदिने बजगाईंको घोषणा|url=https://www.ratopati.com/story/538121/bajgain-announces-not-to-contest-from-gorkha-1|access-date=2026-01-18|website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> * [[वीरबहादुर बलायर]] * [[मोहनबहादुर बस्नेत]] * [[सन्तोष चालिसे]] * [[शेरबहादुर देउवा]]<ref>{{Cite web |title=शेरबहादुर देउवा आगामी प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उम्मेदवार नहुने|url=https://www.ratopati.com/story/538435/sher-bahadur-deuba-will-not-be-a-candidate-in-the-upcoming-house-of-representatives-elections|access-date=2026-01-19|website=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> * [[श्यामकुमार घिमिरे]] * [[धनराज गुरुङ]] * [[सीता गुरुङ]] * [[विष्णुकुमार कार्की]] * [[राजेन्द्रकुमार केसी]]<ref name=":02" /> * [[दीपक खड्का]] * [[नारायण खड्का]]<ref>{{Cite web |title=Narayan Khadka asks Nepali Congress to withdraw his name from House candidate recommendation|url=https://english.khabarhub.com/2026/17/516453/|access-date=2026-01-17|website=Khabarhub|language=en}}</ref> * [[पूर्णबहादुर खड्का]] * [[रामहरी खतिवडा]] * [[शशाङ्क कोइराला]] * [[डिगबहादुर लिम्बू]] * [[बद्री पाण्डे]]<ref name=":02" /> * [[दिल्लीराज पन्त]] * [[विश्वप्रकाश शर्मा]]<ref>{{Cite web |title=कांग्रेस उपसभापति शर्मा उम्मेदवार नबन्ने भएपछि झापा-१ मा नयाँ नाम सिफारिस|url=https://ekantipur.com/koshi-pradesh/2026/01/17/new-name-recommended-in-jhapa-1-after-congress-vice-president-sharma-not-to-run-58-40.html|access-date=2026-01-17|website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> * [[प्रकाशमान सिंह]] * [[पूर्णबहादुर तामाङ]] * [[ऐनबहादुर शाही ठाकुरी]] * [[राजु थापा]] * [[हृदयराम थानी]]<ref>{{Cite web |title=२१ फागुनको चुनाव नलड्ने पूर्वमन्त्री हृदयराम थानीको घोषणा|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/01/1849269/former-minister-hridayram-thani-announces-he-will-not-contest-the-february-21-election|access-date=2026-01-17|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> * [[रामकृष्ण यादव]] {{div col end}} ;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) {{div col|colwidth=16em}} * [[भीम आचार्य]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-17|title=भीम आचार्यले गरे उम्मेदवार नबन्ने घोषणा|url=https://www.nepalpress.com/2026/01/17/684453/bhim-acharya-announces-he-will-not-run-for-office/|access-date=2026-01-18|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली}}</ref> * [[बलराम अधिकारी]] * [[गोकुल बास्कोटा]] * [[महेश बस्नेत]] * [[छविलाल विश्वकर्मा]] * [[विद्या भट्टराई]] * [[योगेश भट्टराई]] * [[वासुदेव घिमिरे]] * [[मङ्गलप्रसाद गुप्ता]] * [[राजकुमार गुप्ता]] * [[मनबहादुर गुरुङ]] * [[वसन्तकुमार नेम्वाङ]] * [[ऋषिकेश पोखरेल]] * [[मनवीर राई]] * [[टोपबहादुर रायमाझी]] * [[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] * [[हरिप्रसाद उप्रेती]] * [[रामशङ्कर यादव]] {{div col end}} ;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) * [[सूर्यमान दोङ]] * [[सुदन किराती]] * छिरिङ दाम्दुल लामा * [[पूर्णबहादुर घर्ती मगर]] * [[रेखा शर्मा]] {{col-begin}} {{col-3}} ;राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी * [[विक्रम पाण्डे]] * [[धवल शमशेर राणा]] ;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी) * [[भानुभक्त जोशी]] * [[प्रकाश ज्वाला]] * [[शेरबहादुर कुँवर]] {{col-3}} ;जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल * [[नवलकिशोर साह सुडी]] ;जनता समाजवादी पार्टी * [[अशोक राई]] ;लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी * [[महन्थ ठाकुर]] {{col-3}} ;नागरिक उन्मुक्ति पार्टी * [[अरुणकुमार चौधरी]] * [[गङ्गा राम चौधरी]] * [[लालवीर चौधरी]] * [[रञ्जिता श्रेष्ठ]] {{col-end}} == नतिजा == {{Election results |image=[[File:House_of_Representatives_Nepal_2026.svg]] | firstround = [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक]] | secondround = [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | electorate = 18903689 | electorate2 = 18903689 | party1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | votes1 = 5183493 | seats1 = 57 | votes1_2 = 4650697 | seats1_2 = 125 | totseats1 = 182 | sc1 = +१६२ | party2 = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | votes2 = 1759172 | seats2 = 20 | votes2_2 = 2008639 | seats2_2 = 18 | totseats2 = 38 | sc2 = -५१ | party3 = [[नेकपा (एमाले)]] | votes3 = 1455885 | seats3 = 16 | votes3_2 = 1623159 | seats3_2 = 9 | totseats3 = 25 | sc3 = -५३ | party4 = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | votes4 = 811577 | seats4 = 9 | votes4_2 = 976016 | seats4_2 = 8 | totseats4 = 17 | sc4 = -२८ | party5 = [[श्रम संस्कृति पार्टी]] | votes5 = 385856 | seats5 = 4 | votes5_2 = 303902 | seats5_2 = 3 | totseats5 = 7 | sc5 = ''नयाँ'' | party6 = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | votes6 = 330684 | seats6 = 4 | votes6_2 = 207270 | seats6_2 = 1 | totseats6 = 5 | sc6 = -९ | party7 = [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] | votes7 = 182285 | seats7 = 0 | votes7_2 = 193303 | seats7_2 = 0 | totseats7 = 0 | sc7 = -१२ | party8 = [[राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टी]] | votes8 = 172493 | seats8 = 0 | votes8_2 = 10006 | seats8_2 = 0 | totseats8 = 0 | sc8 = ''नयाँ'' | party9 = [[जनमत पार्टी]] | votes9 = 79435 | seats9 = 0 | votes9_2 = 63764 | seats9_2 = 0 | totseats9 = 0 | sc9 = -६ | party10 = [[राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी नेपाल]] – [[जनता समाजवादी पार्टी]] – [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी, नेपाल]] | votes10 = 62069 | seats10 = 0 | votes10_2 = 50049 | seats10_2 = 0 | totseats10 = 0 | sc10 = ''नयाँ'' | party11 = [[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] | votes11 = 42301 | seats11 = 0 | votes11_2 = 41018 | seats11_2 = 0 | totseats11 = 0 | sc11 = -१ | party12 = राष्ट्र निर्माण दल नेपाल | votes12 = 39577 | seats12 = 0 | votes12_2 = 5030 | seats12_2 = 0 | totseats12 = 0 | sc12 = ''नयाँ'' | party13 = [[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] | votes13 = 29455 | seats13 = 0 | votes13_2 = 24793 | seats13_2 = 0 | totseats13 = 0 | sc13 = -१ | party14 = [[नेपाल सङ्घीय समाजवादी पार्टी]] – बहुजन एकता पार्टी नेपाल – नेपाल जनजागृति पार्टी | votes14 = 29436 | seats14 = 0 | votes14_2 = 10160 | seats14_2 = 0 | totseats14 = 0 | party15 = नेपाल जनता संरक्षण पार्टी | votes15 = 28424 | seats15 = 0 | votes15_2 = 588 | seats15_2 = 0 | totseats15 = 0 | party16 = [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]] | votes16 = 24675 | seats16 = 0 | votes16_2 = 24939 | seats16_2 = 0 | totseats16 = 0 | sc16 = ''नयाँ'' | party17 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)]] | votes17 = 23864 | seats17 = 0 | votes17_2 = 32099 | seats17_2 = 0 | totseats17 = 0 | party18 = [[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] | votes18 = 20829 | seats18 = 0 | votes18_2 = 17898 | seats18_2 = 0 | totseats18 = 0 | party19 = [[आम जनता पार्टी]] – [[जनादेश पार्टी]] | votes19 = 19832 | seats19 = 0 | votes19_2 = 19918 | seats19_2 = 0 | totseats19 = 0 | sc19 = ''नयाँ'' | party20 = सर्वभूम नागरिक पार्टी | votes20 = 14887 | seats20 = 0 | votes20_2 = 1716 | seats20_2 = 0 | totseats20 = 0 | party21 = राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलन, नेपाल | votes21 = 10726 | seats21 = 0 | votes21_2 = 569 | seats21_2 = 0 | totseats21 = 0 | party22 = संयुक्त नागरिक पार्टी | votes22 = 9142 | seats22 = 0 | votes22_2 = 1866 | seats22_2 = 0 | totseats22 = 0 | party23 = स्वाभिमान पार्टी | votes23 = 8156 | seats23 = 0 | votes23_2 = 11404 | seats23_2 = 0 | totseats23 = 0 | party24 = [[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] | votes24 = 7210 | seats24 = 0 | votes24_2 = 3599 | seats24_2 = 0 | totseats24 = 0 | party25 = [[नेपाल जनता पार्टी]] | votes25 = 7164 | seats25 = 0 | votes25_2 = 2537 | seats25_2 = 0 | totseats25 = 0 | party26 = राष्ट्रिय एकता दल | votes26 = 7071 | seats26 = 0 | votes26_2 = 1455 | seats26_2 = 0 | totseats26 = 0 | party27 = [[नेकपा (माले)]] | votes27 = 6172 | seats27 = 0 | votes27_2 = | seats27_2 = 0 | totseats27 = 0 | party28 = राष्ट्रिय गौरव पार्टी | votes28 = 5250 | seats28 = 0 | votes28_2 = | seats28_2 = 0 | totseats28 = 0 | party29 = नेसनल रिपब्लिक नेपाल | votes29 = 5161 | seats29 = 0 | votes29_2 = 4862 | seats29_2 = 0 | totseats29 = 0 | sc29 = ''नयाँ'' | party30 = [[गतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]] | votes30 = 5101 | seats30 = 0 | votes30_2 = 229 | seats30_2 = 0 | totseats30 = ''नयाँ'' | party31 = नेपालका लागि नेपाली पार्टी | votes31 = 5019 | seats31 = 0 | votes31_2 = 2881 | seats31_2 = 0 | totseats31 = 0 | party32 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी (पुष्पलाल) | votes32 = 4832 | seats32 = 0 | votes32_2 = 408 | seats32_2 = 0 | totseats32 = 0 | party33 = [[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] | votes33 = 4681 | seats33 = 0 | votes33_2 = 2129 | seats33_2 = 0 | totseats33 = 0 | party34 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (संयुक्त)]] | votes34 = 4515 | seats34 = 0 | votes34_2 = 1680 | seats34_2 = 0 | totseats34 = 0 | party35 = राष्ट्रिय उर्जाशील पार्टी, नेपाल | votes35 = 4321 | seats35 = 0 | votes35_2 = 4304 | seats35_2 = 0 | totseats35 = 0 | party36 = समवेशी समाजवादी पार्टी नेपाल | votes36 = 4284 | seats36 = 0 | votes36_2 = 393 | seats36_2 = 0 | totseats36 = 0 | party37 = नेपाल लोकतान्त्रिक पार्टी | votes37 = 4123 | seats37 = 0 | votes37_2 = 320 | seats37_2 = 0 | totseats37 = 0 | party38 = नेपाल मातृभूमि पार्टी | votes38 = 3228 | seats38 = 0 | votes38_2 = 23 | seats38_2 = 0 | totseats38 = 0 | party39 = जय मातृभूमि पार्टी | votes39 = 2981 | seats39 = 0 | votes39_2 = 707 | seats39_2 = 0 | totseats39 = 0 | party40 = राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल | votes40 = 2936 | seats40 = 0 | votes40_2 = 13 | seats40_2 = 0 | totseats40 = 0 | party41 = [[बहुजन शक्ति पार्टी]] | votes41 = 2775 | seats41 = 0 | votes41_2 = 354 | seats41_2 = 0 | totseats41 = 0 | party42 = प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाल | votes42 = 2246 | seats42 = 0 | votes42_2 = 37 | seats42_2 = 0 | totseats42 = 0 | party43 = नेपाल जनमुक्ति पार्टी | votes43 = 2172 | seats43 = 0 | votes43_2 = 835 | seats43_2 = 0 | totseats43 = 0 | party44 = जनअधिकार पार्टी | votes44 = 2117 | seats44 = 0 | votes44_2 = 544 | seats44_2 = 0 | totseats44 = 0 | party45 = [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] | votes45 = 2018 | seats45 = 0 | votes45_2 = 109 | seats45_2 = 0 | totseats45 = 0 | party46 = पिपुल्स फर्स्ट पार्टी | votes46 = 1800 | seats46 = 0 | votes46_2 = 369 | seats46_2 = 0 | totseats46 = 0 | party47 = नेपाली काङ्ग्रेस (वि.पी.) | votes47 = 1788 | seats47 = 0 | votes47_2 = | seats47_2 = 0 | totseats47 = 0 | party48 = नागरिक शक्ति, नेपाल | votes48 = 1733 | seats48 = 0 | votes48_2 = | seats48_2 = 0 | totseats48 = 0 | party49 = नेपाली जनश्रमदान संस्कृति पार्टी | votes49 = 1639 | seats49 = 0 | votes49_2 = 172 | seats49_2 = 0 | totseats49 = 0 | party50 = [[नेपाली जनता दल]] | votes50 = 1454 | seats50 = 0 | votes50_2 = 256 | seats50_2 = 0 | totseats50 = 0 | party51 = समवेशी समाजवादी पार्टी | votes51 = 1397 | seats51 = 0 | votes51_2 = 234 | seats51_2 = 0 | totseats51 = 0 | party52 = जनता लोकतान्त्रिक पार्टी, नेपाल | votes52 = 1303 | seats52 = 0 | votes52_2 = 77 | seats52_2 = 0 | totseats52 = 0 | party53 = सचेत नेपाली पार्टी–नागरिक सर्वोत्कृष्ट पार्टी नेपाल | votes53 = 1132 | seats53 = 0 | votes53_2 = 120 | seats53_2 = 0 | totseats53 = 0 | party54 = जनप्रिय लोकतान्त्रिक पार्टी | votes54 = 955 | seats54 = 0 | votes54_2 = | seats54_2 = 0 | totseats54 = 0 | party55 = मितेरी पार्टी नेपाल | votes55 = 772 | seats55 = 0 | votes55_2 = 383 | seats55_2 = 0 | totseats55 = 0 | party56 = उन्नत लोकतन्त्र पार्टी | votes56 = 730 | seats56 = 0 | votes56_2 = | seats56_2 = 0 | totseats56 = 0 | party57 = त्रिमूल नेपाल | votes57 = 694 | seats57 = 0 | votes57_2 = 16 | seats57_2 = 0 | totseats57 = 0 | party58 = [[उज्यालो नेपाल पार्टी]] | votes58 = | seats58 = 0 | votes58_2 = 115975 | seats58_2 = 0 | totseats58 = 0 | sc58 = ''नयाँ'' | party59 = राष्ट्रिय जनमत पार्टी | votes59 = | seats59 = 0 | votes59_2 = 953 | seats59_2 = 0 | totseats59 = 0 | sc59 = | party60 = नेपाल मानवतावादी पार्टी | votes60 = | seats60 = 0 | votes60_2 = 949 | seats60_2 = 0 | totseats60 = 0 | sc60 = | party61 = राष्ट्रिय साझा पार्टी | votes61 = | seats61 = 0 | votes61_2 = 191 | seats61_2 = 0 | totseats61 = 0 | sc61 = | party62 = नेपाल जनसेवा पार्टी | votes62 = | seats62 = 0 | votes62_2 = 159 | seats62_2 = 0 | totseats62 = 0 | sc62 = | party63 = संयुक्त नेपाल प्रजातान्त्रिक पार्टी | votes63 = | seats63 = 0 | votes63_2 = 32 | seats63_2 = 0 | totseats63 = 0 | sc63 = | party64 = ऐतिहासिक जनता पार्टी | votes64 = | seats64 = 0 | votes64_2 = 18 | seats64_2 = 0 | totseats64 = 0 | sc64 = | party65 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) | votes65 = | seats65 = 0 | votes65_2 = 16 | seats65_2 = 0 | totseats65 = 0 | sc65 = | party66 = राष्ट्रिय नागरिक पार्टी | votes66 = | seats66 = 0 | votes66_2 = 12 | seats66_2 = 0 | totseats66 = 0 | sc66 = | party67 = गान्धीवादी पार्टी नेपाल | votes67 = | seats67 = 0 | votes67_2 = 4 | seats67_2 = 0 | totseats67 = 0 | sc67 = | party68 = स्वतन्त्र | votes68 = | seats68 = 0 | votes68_2 = 102996 | seats68_2 = 1 | totseats68 = 1 | sc68 = -२ | total_votes = 10781714 | total_votes2 = 10781714 | total_seats = 110 | total_seats2 = 165 | source = निर्वाचन आयोग [https://result.election.gov.np/PRVoteChartResult2082.aspx प्रत्यक्ष] [https://result.election.gov.np/FPTPWLChartResult2082.aspx समानुपातिक] }} {| class="wikitable sortable" |{{Switcher | [[File:Nepal PR District 2026.svg|780px]] | जिल्ला अनुसार दलको सूचीको मत परिणाम | [[File:Nepal PR Constituency 2026.svg|780px]] | निर्वाचन क्षेत्र अनुसार दलको सूचीको मत परिणाम }} |} === निर्वाचन क्षेत्र अनुसारको नतिजा === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" style="line-height:14px; font-size: 0.9em;" ![[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]] !निर्वाचित सांसदहरू !colspan="2"|दल |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] |[[भरतकुमार स्वाँर]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २]] |[[यज्ञबहादुर बोगटी]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[हरिप्रसाद भुसाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[सुशील खड्का]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[सोम शर्मा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बैतडी १]] |[[हरिमोहन भण्डारी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] |[[ऐनबहादुर महर]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १]] |[[जनकराज गिरी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सुरेशकुमार चौधरी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] |[[मोहम्मद इश्तियाक राई]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[खगेन्द्र सुनार]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[गणेश धिमाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[चन्दनकुमार सिंह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[अरविन्द साह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[रहवर अन्सारी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[ठाकुर सिंह थारु]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[श्रीधर पोखरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[रुकेश रञ्जित]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[राजीव खत्री]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १]] |[[ध्रुवराज राई]] |{{party name with color|श्रम संस्कृति पार्टी}} |- |[[चितवन १]] |[[हरि ढकाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[चितवन २]] |[[रवि लामिछाने]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[चितवन ३]] |[[सोविता गौतम]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[ताराप्रसाद जोशी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] |[[बासना थापा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] |[[लक्ष्मीप्रसाद पोखरेल]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[दाङ १]] |[[देवराज पाठक]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[दाङ २]] |[[विपिनकुमार आचार्य]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[दाङ ३]] |[[कमल सुवेदी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] |[[गणेश सिंह ठगुन्ना]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[धादिङ १]] |[[आसिका तामाङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[धादिङ २]] |[[बोधनारायण श्रेष्ठ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[धनकुटा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनकुटा १]] |[[राजेन्द्रकुमार राई]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[धनुषा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा १]] |[[मातृकाप्रसाद यादव]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामविनोद शाह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[मनिष झा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[राजकिशोर महतो]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[दोलखा १]] |[[जगदीश खरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[डोल्पा १]] |[[धन बहादुर बुढा]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[डोटी १]] |[[भरतबहादुर खड्का]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[सधन गुरुङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[सागर ढकाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोविन्द पन्थी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] |[[जयपति रोकाया]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |[[निश्चल राई]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]] |[[सुहाङ नेम्वाङ]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] |[[खड्कबहादुर बुढा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[निशा डाँगी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] |[[इन्दिरा राना मगर]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |[[प्रकाश पाठक]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] |[[शम्भुप्रसाद ढकाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |[[बालेन शाह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[जुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जुम्ला १]] |[[ज्ञानेन्द्र शाही]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}} |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[कोमल ज्ञवाली]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[केपी खनाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[जगतप्रसाद जोशी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[खेमराज कोइराला]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[आनन्दबहादुर चन्द]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालिकोट १]] |[[महेन्द्रबहादुर शाही]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[जनक सिंह धामी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[दीपकराज बोहरा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[ज्ञानेन्द्र सिंह महता]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कपिलवस्तु १]] |[[मोहनलाल आचार्य]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कपिलवस्तु २]] |[[विक्रम थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कपिलवस्तु ३]] |[[अभिषेक प्रताप शाह]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[खड्कराज पौडेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[उत्तम पौडेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |[[विना गुरुङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[रञ्जु दर्शना]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सुनिल केसी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[राजुनाथ पाण्डे]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[पुकार बम]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[सस्मित पोखरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[शिशिर खनाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[गणेश पराजुली]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[प्रदीप विष्ट]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[मधुकुमार चौलागाई]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[बदनकुमार भण्डारी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] |[[आरेन राई]] |{{party name with color|श्रम संस्कृति पार्टी}} |- |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[बुद्धरत्न महर्जन]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[जगदीश खरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[तोसिमा कार्की]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[धर्मराज केसी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[प्रमोदकुमार महतो]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[दीपककुमार साह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[उज्ज्वलकुमार झा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[गौरी कुमारी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[प्रकाश गौतम]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[प्रशान्त उप्रेती]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] |[[टेकबहादुर गुरुङ]] |{{party name with color |नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[यज्ञमणि न्यौपाने]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[कृष्णकुमार कार्की]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[गणेश कार्की]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[सन्तोष राजवंशी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[आशा झा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[रुविना आचार्य]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[मुगु १]] |[[खड्ग शाही]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १]] |[[योगेश गौचन थकाली]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] |[[महावीर पुन]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १]] |[[राजन गौतम]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २]] |[[मनिष खनाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[नुवाकोट १]] |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[नुवाकोट २]] |[[अच्युतम लामिछाने]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[विश्वरोज पोखरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पाल्पा १]] |[[सन्दीप राना]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[पाल्पा २]] |[[माधवबहादुर थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर १]] |[[नरेन्द्र केरुङ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १]] |[[विक्रम खनाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २]] |[[नरेन्द्रकुमार गुप्ता]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पर्वत १]] |[[सागर भुसाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[बुद्धिप्रसाद पन्त]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[सुशीलकुमार कानु]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[रमाकान्त चौरासिया]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[टेकबहादुर शाक्य]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सुशान्त वैदिक]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रामेछाप १]] |[[कृष्णहरि बुढाथोकी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |[[मोहन आचार्य]] |{{party name with color |नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[राजेशकुमार चौधरी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |[[मोहम्मद फिरदोश आलम]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[रविन्द्र पटेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[गणेश पौडेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रोल्पा १]] |[[वर्षमान पुन]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[पूर्वी रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुकुम पूर्व १]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[पश्चिम रुकुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुकुम पश्चिम १]] |[[गोपाल शर्मा]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[सुनिल लम्साल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[सुलभ खरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[लेखजङ्ग थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[कन्हैया बनिया]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[तौफिक अहमद खान]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सल्यान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सल्यान १]] |[[रमेशकुमार मल्ल]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[सङ्खुवासभा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सङ्खुवासभा १]] |[[अर्जुनकुमार कार्की]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[पुष्पाकुमारी चौधरी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[रामजी यादव]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[अमरकान्त चौधरी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[सिताराम साह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[नीतिमा भण्डारी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[रविन महतो]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[नरेन्द्र साह कलवार]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |[[अमरेशकुमार सिंह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[धनेन्द्र कार्की]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[आशिष गजुरेल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[भारतप्रसाद पराजुली]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिन्धुपाल्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक २]] |[[युवराज दुलाल]] |{{party name with color|नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी}} |- |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[बब्लु गुप्ता]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[शिवशङ्कर यादव]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[शम्भुकुमार यादव]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[तापेश्वर यादव]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु १]] |[[प्रकाश सिंह कार्की]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |[[हर्कराज राई]] |{{party name with color|श्रम संस्कृति पार्टी}} |- |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[लालविक्रम थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[अशोककुमार चौधरी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[दीपककुमार साह]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[सुर्खेत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत १]] |[[विष्णुबहादुर खड्का]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[रमेशकुमार सापकोटा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[स्याङ्जा १]] |[[धनञ्जय रेग्मी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[स्याङ्जा २]] |[[छविलाल डुम्रे]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[श्रीराम न्यौपाने]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १]] |[[क्षितिज थेवे]] |{{party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[तेह्रथुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तेह्रथुम १]] |[[सन्तोष सुब्बा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस}} |- |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[परशमणि गेलाल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[सूर्यबहादुर तामाङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- !colspan="4"|स्रोत:निर्वाचन आयोग<ref name="NepalElectionCommissionFPTP">{{Cite web |title=निर्वाचन आयोग |url=https://result.election.gov.np/FPTPWLChartResult2082.aspx |date=6 March 2026 |access-date=6 March 2026 |work=[[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] |url-status=live |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/MjEls}}</ref> |} == उल्लेखनीय हारहरू == ;निर्वाचनमा पराजित पूर्व प्रधानमन्त्रीहरू * [[माधवकुमार नेपाल]] – [[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] ([[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी|नेकपा]]) * [[केपी शर्मा ओली]] – [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) '''निर्वाचनमा पराजित पूर्व उपप्रधानमन्त्रीहरू''' *[[ईश्वर पोखरेल]] - [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) *[[कमल थापा]] - [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]) '''निर्वाचनमा पराजित पूर्व मन्त्रीहरू''' *[[गगन कुमार थापा]] - [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) *[[प्रदीप पौडेल]] - [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) *[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] - [[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) ;निर्वाचनमा पराजित पूर्व मुख्यमन्त्रीहरू * [[कुलप्रसाद केसी]] – [[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] ([[स्वतन्त्र (राजनीतिज्ञ)|स्वतन्त्र]]) * [[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] – [[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] – [[धादिङ १]] ([[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी|नेकपा]]) * [[सतिशकुमार सिंह]] – [[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] (स्वाभिमान पार्टी) * [[शङ्कर पोखरेल]] – [[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * [[त्रिलोचन भट्ट]] – [[डोटी १]] ([[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी|नेकपा]]) == सिट परिवर्तन भएका क्षेत्रहरू == {{col-begin}} {{col-4}} ;काङ्ग्रेसबाट रास्वपामा (३८) * [[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] * [[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] * [[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] * [[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] * [[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] * [[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] * [[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] * [[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] * [[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] * [[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] * [[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] * [[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] * [[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] * [[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] * [[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] * [[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] * [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] * [[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] * [[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] * [[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] * [[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] * [[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] * [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १|नवलपुर १]] * [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २|नवलपुर २]] * [[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] * [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १]] * [[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] * [[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] * [[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] * [[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] * [[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] * [[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] * [[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] * [[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] * [[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] * [[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] * [[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] * [[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] ;काङ्ग्रेसबाट एमालेमा (२) * [[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] * [[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] ;काङ्ग्रेसबाट स्वतन्त्रमा (१) * [[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] {{col-4}} ;एमालेबाट रास्वपामा (३३) * [[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] * [[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] * [[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] * [[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] * [[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] * [[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] * [[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] * [[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] * [[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] * [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] * [[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] * [[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] * [[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] * [[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] * [[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] * [[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] * [[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] * [[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] * [[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] * [[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] * [[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] * [[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] * [[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] * [[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] * [[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] * [[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] * [[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] * [[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] * [[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] * [[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] * [[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] * [[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] * [[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] ;एमालेबाट काङ्ग्रेसमा (४) * [[कपिलवस्तु ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु ३]] * [[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर]] * [[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] * [[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु]] {{col-4}} ;माओवादी केन्द्रबाट रास्वपामा (८) * [[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] * [[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] * [[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] * [[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] * [[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] * [[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] * [[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] * [[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] ;माओवादी केन्द्रबाट काङ्ग्रेसमा (२) * [[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] * [[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] ;माओवादी केन्द्रबाट श्रसंपामा (१) * [[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] ;एकीकृत समाजवादीबाट काङ्ग्रेसमा (३) * [[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] * [[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] * [[डोटी १]] ;एकिकृत समाजवादीबाट रास्वपामा (४) * [[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] * [[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] * [[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] * [[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] ;एकिकृत समाजवादीबाट एमालेमा (१) * [[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] ;नागरिक उन्मुक्तिबाट रास्वपामा (४) * [[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] * [[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] * [[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] * [[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] {{col-4}} ;राप्रपाबाट रास्वपामा (४) * [[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] * [[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] * [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २|नवलपरासी २]] * [[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] ;राप्रपाबाट एमालेमा (१) * [[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] ;लोकतान्त्रिक समाजवादीबाट रास्वपामा (४) * [[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] * [[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] * [[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] * [[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] ;जसपा-नेपालबाट रास्वपामा (२) * [[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] * [[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] * [[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] ;जसपाबाट रास्वपामा (१) * [[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] ;जसपाबाट श्रसंपामा (१) * [[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] ;नेपाल मजदुर किसान पार्टीबाट रास्वपामा (१) * [[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] ;जनमोर्चाबाट रास्वपामा (१) * [[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] ;आम जनता पार्टीबाट रास्वपामा (१) * [[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] ;स्वतन्त्रबाट रास्वपामा (२) * [[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] * [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] {{col-end}} ‍‍ == अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया == *{{झण्डा|भुटान}}: प्रधानमन्त्री [[छिरिङ तोब्गे]]ले सामाजिक सञ्जालमार्फत लामिछाने र शाहलाई बधाई दिएका थिए। उनले नेपाल र भुटानबीचको प्रगाढ मित्रतालाई अझ सुदृढ बनाउने इच्छा व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite tweet |number=2031203990424396101 |user=tsheringtobgay |title=Congratulations to Mr. Balen Shah and Mr. Rabi Lamichhane on your landslide victory in Nepal’s general elections. |first=Tshering |last=Tobgay |author-link=छिरिङ तोब्गे |date=10 March 2026 |access-date=12 March 2026 |archive-url= |archive-date= |url-status=live |quote=I look forward to deepening the warm friendship between our two countries.}}</ref> *{{झण्डा|भारत}}: भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले पार्टीको विजयमा रवि लामिछाने र बालेन शाहलाई बधाई दिँदै भारत र नेपालबीचको बलियो सम्बन्धमा जोड दिएका थिए। उनले नयाँ सरकारसँग आपसी समृद्धि, प्रगति र दुवै देशको हितका लागि मिलेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए।<ref>{{cite tweet |number=2031028703917166950 |user=narendramodi |title=Congratulated both leaders on their electoral victories and RSP’s resounding success in the Nepal elections. Conveyed my best wishes for their forthcoming new Government and India's commitment to work with them for mutual prosperity, progress and well-being of our two countries. |first=Narendra |last=Modi |author= |author-link=नरेन्द्र मोदी |date=9 March 2026 |access-date=12 March 2026 |archive-url= |archive-date= |url-status=live |quote=I am confident that with our joint endeavours, India and Nepal relations will scale new heights in the years ahead.}}</ref> *{{झण्डा|पाकिस्तान}}: प्रधानमन्त्री [[शहबाज सरिफ]]ले सामाजिक सञ्जालमार्फत लामिछाने र शाहलाई बधाई दिएका थिए। उनले ऐतिहासिक मित्रता र सहयोगलाई थप सुदृढ पार्न नेपालको नवनिर्वाचित सरकारसँग मिलेर काम गर्न चाहेको उल्लेख गरेका थिए।<ref>{{cite tweet |number=2031659899013488916 |user=CMShehbaz |title=My heartiest congratulations to Rabi Lamichhane and Balendra Shah of the Rastriya Swatantra Party on their remarkable victory in the 2026 elections in Nepal. |first=Shehbaz |last=Sharif |author-link=शहबाज सरिफ |date=11 March 2026 |access-date=12 March 2026 |archive-url= |archive-date= |url-status=live |quote=Pakistan looks forward to working closely with the newly elected Government of Nepal to further strengthen our historic friendship and cooperation.}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची]] * [[नेपालको राजनीति]] * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] == टिप्पणीहरू == {{notelist}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू]] 1ik1d6svauni9yj235chm0pmd6rc25v 0 147197 1352297 1343087 2026-04-23T07:31:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352297 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भुटानको उच्च पहाडी क्षेत्रहरू}} {{Annotated image |caption=[[भुटान]]को नक्सा जसले [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] देखाउँछ। |image-width=300 |width=300 |float=right |imagemap= <imagemap> Image:Bhutan relief location map.jpg|320px default [[Image:Bhutan relief location map.jpg]] desc none # </imagemap> |annotations= {{Annotation|160|65|<small>[[बुमथाङ जिल्ला|बुमथाङ]]</small>}} {{Annotation|63|145|<small>[[चुख्खा जिल्ला|चुख्खा]]</small>}} {{Annotation|90|130|<small>[[डगाना जिल्ला|डगाना]]</small>}} {{Annotation|95|45|<small>[[गासा जिल्ला|गासा]]</small>}} {{Annotation|40|110|<small>[[हा जिल्ला|हा]]</small>}} {{Annotation|200|55|<small>[[लुन्टसे जिल्ला|लुन्टसे]]</small>}} {{Annotation|207|120|<small>[[मोङ्गर जिल्ला|मोङ्गर]]</small>}} {{Annotation|50|82|<small>[[पारो जिल्ला|पारो]]</small>}} {{Annotation|209|147|<small>[[पेमागत्सेल जिल्ला|पेमागत्सेल]]</small>}} {{Annotation|87|75|<small>[[पुनाखा जिल्ला|पुनाखा]]</small>}} {{Annotation|260|145|<small>[[साम्द्रुप जोङ्खार जिल्ला|साम्द्रुप जोङ्खार]]</small>}} {{Annotation|15|140|<small>[[साम्ची जिल्ला|साम्ची]]</small>}} {{Annotation|135|155|<small>[[सर्भाङ जिल्ला|सर्भाङ]]</small>}} {{Annotation|40|60|<small>[[थिम्पु जिल्ला|थिम्पु]]</small>}} {{Annotation|250|110|<small>[[ट्रसिगाङ जिल्ला|ट्रसिगाङ]]</small>}} {{Annotation|240|80|<small>[[त्रासियाङत्से जिल्ला|त्रासियाङत्से]]</small>}} {{Annotation|151|103|<small>[[ट्रोङ्सा जिल्ला|ट्रोङ्सा]]</small>}} {{Annotation|125|140|<small>[[चिराङ जिल्ला|चिराङ]]</small>}} {{Annotation|112|88|<small>[[वाङ्डु फोड्रङ जिल्ला|वाङ्डु<br>फोड्रङ]]</small>}} {{Annotation|160|130|<small>[[झेमगाङ जिल्ला|झेमगाङ]]</small>}} }} [[File:Gangkhar puensum summit.JPG|thumb|[[गङ्गखर पुनसुम]]को शिखर]] '''भुटानका हिमालहरू''' राज्यका केही प्रमुख प्राकृतिक भौगोलिक विशेषताहरू हुन्। == अवलोकन == पूर्वी हिमालयको दक्षिणी छेउमा अवस्थित, भुटानमा संसारको सबैभन्दा कठिन पहाडी भूभागहरू भएको देशहरू मध्ये एक हो, जसको उचाइ समुद्र सतहबाट १६० मिटर (५२० फिट) देखि ७,००० मिटर (२३,००० फिट) भन्दा बढी छ, केही अवस्थामा एकअर्काबाट १०० किलोमिटर (६२ माइल) भन्दा कमको दूरीमा छन्। भुटानको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो, समुद्र सतहबाट ७,५७० मिटर (२४,८४० फिट) मा, उचाइ भएको [[गङ्गखर पुनसुम]] हो।<ref>"Bhutan". World Factbook. CIA. 2011-03-22. Retrieved 2011-04-03.</ref> [[तिब्बत]]को सिमानाको नजिक; तेस्रो अग्लो चुचुरो, जोमोल्हारी हो जसको उचाइ समुद्र सतहबाट ७,३१४ मिटर (२३,९९६ फिट) रहेको छ। १९ अन्य चुचुराहरू ७,००० मिटर (२३,००० फिट) भन्दा बढी उचाइमा छन्। हिमालहरूमा मौसम अत्यन्तै चरम हुन्छ।<ref name=CS-land/> उच्च चुचुराहरूमा निरन्तर हिउँ पर्छ, र साना पहाडहरू र काटिएका खोँचहरूमा वर्षभरि नै उच्च हावा चल्छ, जसले गर्दा गर्मीमा हावाको सुरुङ जस्तो बन्छ भने जाडोमा जमिन उजाड बन्दछ। प्रत्येक हिउँदमा देशको उत्तरमा उत्पन्न हुने हिमपात प्रायः दक्षिणतिर केन्द्रीय उच्च पहाडी भूभागमा बग्दछ। [[File:Cloud covering green mountain in Bhutan 13.jpg|thumb|भुटानको बादलले ढाकिएको हरियो पहाड]] हिमाद्रि, महाभारत पर्वत शृङ्खला (वा भित्री हिमालय), र उप-हिमालय पर्वत शृङ्खला गरि भुटानका हिमालहरूले यसको तीन मुख्य भौगोलिक क्षेत्रहरूलाई परिभाषित गर्छन्।<ref name=HKB/><ref name=Pratap2011/> उत्तरमा हिउँले ढाकिएको हिमाद्रि समुद्र सतहबाट लगभग ५,५०० मिटर (१८,००० फिट) देखि ७,५०० मिटर (२४,६०० फिट) भन्दा बढीका चुचुराहरू सम्म फैलिएको छ, जुन भुटान-तिब्बत सीमामा फैलिएको छ। उत्तरी क्षेत्रमा उच्चतम उचाइमा आर्कटिक हावापानी भएको हिमनदीयुक्त हिमालहरूको उपस्थिति बढी छ।<ref name=CS-land/> हिउँले पोषित नदीहरूले सिँचाइ हुने यस क्षेत्रका अल्पाइन उपत्यकाहरूमा पशुपालनका लागि चरनभूमि उपलब्ध गराउँछन्। तल्लो हिमालयको शृङ्खलाहरू, १,५०० मिटर (४,९०० फिट) र ५,५०० मिटर (१८,००० फिट) बीच, पश्चिमी भुटानमा उत्तरपश्चिमदेखि दक्षिणपूर्व र पूर्वी भुटानमा उत्तरपूर्वदेखि दक्षिणपश्चिमसम्म फैलिएका छन्। यी हिमालहरू विशेष गरी तिनीहरूका पश्चिमी उपत्यकाहरूले, राज्यको आर्थिक र सांस्कृतिक मुटु बनाउँछन्, जसमा यसका अधिकांश जोङ वास्तुकलाहरू पनि समावेश छन्।<ref name=Imperial/> भुटानका उपत्यकाहरू हिमालयमा हिमनदी पग्लने र मनसुनी वर्षाले भरिएका नदीहरूले कुँदिएका छन्। धेरैजसो भुटानी जनसङ्ख्या भित्री हिमालयको असहज दक्षिणतिरको खण्डले छुट्याएका उपत्यका र तल्लो भूभागमा केन्द्रित छन्।<ref name=CS-land>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |date=1991 |section=The Land |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref><ref name=CS-pop>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |date=1991 |section=Population – Size, Structure, and Settlement Patterns |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikhim & Bhutan: Twenty-One Years on the North-East Frontier, 1887-1908 |first=John Claude |last=White |publisher=E. Arnold |year=1909 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279230/page/n21 3]–6 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279230 |access-date=2011-10-15}}</ref><ref name=BWK>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sHAnAtNrUQoC |title=Bhutan: Ways of Knowing |first1=Frank |last1=Rennie |first2=Robin |last2=Mason |publisher=IAP |page=58 |year=2008 |isbn=1-59311-734-5 |access-date=2011-08-10}}</ref><ref name=LP>{{cite book|title=Bhutan |first1=Lindsay |last1=Brown |first2=Stan |last2=Armington |edition=3 |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2007 |isbn=1-74059-529-7 |pages=62, 105, 108, 113 |url=https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC |access-date=2011-11-25}}</ref>{{rp|72, 84, 91}} भुटानमा राष्ट्रिय राजमार्ग प्रणाली सहित यातायातको आधुनिकीकरण र विकासको बावजुद, एक उपत्यकाबाट अर्को उपत्यकामा यात्रा गर्न गाह्रो छ।<ref name=CS-trans>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |date=1991 |section=Transportation and Communications – Roads |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref> पश्चिमी उपत्यकाहरू पूर्वमा मध्य भुटानमा काला हिमालहरूले बाँधिएका छन्, जसले दुई प्रमुख नदी प्रणालीहरू, [[सोनकोश]] र [[मानस नदी]] बीचको जलाधार बनाउँछ।<ref name=CS-land/><ref name=CS-river>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |date=1991 |section=River Systems |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Women in South Asia: Bhutan |volume=7 |series=Encyclopaedia of Women in South Asia |first=Bachchan |last=Kumar |publisher=Gyan |year=2004 |isbn=81-7835-194-3 |page=20 |url=https://books.google.com/books?id=89gPZeNyFyIC |access-date=2011-10-15}}</ref> मध्य उपत्यकाहरू पूर्वबाट डोङ्गा हिमश्रृङ्खलाले अलग गरिएका छन्। थप पृथक पहाडी उपत्यकाहरूले धेरै साना, विशिष्ट सांस्कृतिक र [[भुटानमा बोलिने भाषाहरू|भाषिक समूह]]हरूलाई सुरक्षित गर्छन्।<ref name=LP2>{{cite book |title=Bhutan |series=Country Guides |publisher=Lonely Planet |first1=Lindsay |last1=Brown |first2=Stan |last2=Armington |edition=3 |year=2007 |isbn=1-74059-529-7 |url=http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf |format=PDF |pages=182–183 |access-date=2011-10-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607073544/http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf |archive-date=2011-06-07 }}</ref> भुटानले [[तिब्बत]] र [[असम]] बीचको मार्गहरू सहित धेरै रणनीतिक हिमालय पर्वतीय मार्गहरू नियन्त्रण गर्दछ। यी मार्गहरू, राज्यमा प्रवेश गर्ने एक मात्र मार्ग भएकोले, शताब्दीयौँ पुरानो अलगवादको नीतिहरूसँगै, भुटानलाई "देवताहरूको पर्वतीय किल्ला" उपनाम प्राप्त भएको छ। यद्यपि बेलायतीहरूले भुटानमा एक संरक्षित राज्य स्थापना गर्दै यसको तराई क्षेत्रहरू कब्जा गरेका थिए। भुटानको पहाडी भित्री भाग कहिल्यै पनि सफलतापूर्वक आक्रमण गरिएको छैन।<ref name=Bisht>{{cite book|last=Chandra Bisht |first=Ramesh |title=International Encyclopaedia of Himalayas |year=2008 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-8324-265-3 |page=28}}</ref> == हिमाद्रि == {{Css Image Crop|Image=Bhutan topo en.jpg |bSize=700 |cWidth=300 |cHeight=250 |oTop=150 |oLeft=185 |Location=right |Description=[[भुटान]]का पहाड र उपत्यकाहरू।}} {{further|हिमाद्रि|भुटानका हिमनदीहरू}} भूटानको उत्तरमा हिमाद्रिहरू छन्, जहाँ हिमालहरू सजिलै ७,००० मिटर (२३,००० फिट) सम्म पुग्न सक्छन्। देशका सबैभन्दा अग्ला चुचुराहरू पश्चिमदेखि पूर्वसम्म उत्तरी हा, पारो र थिम्पु, गासा जिल्लाको ठुलो भाग; उत्तरी [[वाङ्डु फोड्रङ जिल्ला]], उत्तरी [[बुमथाङ जिल्ला|बुमथाङ]] र [[लुन्टसे जिल्ला]]हरूसँगै फैलिएका छन्। ७,५७० मिटर (२४,८४० फिट) उचाइ सहित भुटानको सबैभन्दा अग्लो बिन्दु [[गङ्गखर पुनसुम]] हो जुन विश्वको सबैभन्दा अग्लो आरोहण नभएको हिमाल हो।<ref name=cia>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |work=[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]] |publisher=[[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]] |title=Bhutan |date=2011-03-22 |access-date=2011-04-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220530134529/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |date=2022-05-30 }}</ref> गङ्खर पुनसुम, कुला काङ्ग्री र तोङसानजिआबु जस्ता केही विशाल चुचुराहरू भुटान र चीन बीच विवादित क्षेत्रमा अवस्थित छन्। भुटानी दाबी अनुसार, यी विशाल चुचुराहरू गासा जिल्लाको भाग हुनुपर्छ। हिमाद्रिका अन्य चुचुराहरू, जस्तै जिचु ड्रेक हिमाल, [[गासा जिल्ला]] भित्रै पर्छन्। हिमाद्रिमा [[भुटान]]का अधिकांश हिमनदीहरू छन्। यस क्षेत्रमा भुटानका ६७७ हिमनदीहरू र २,६७४ हिमनदी तालहरू र सहायक तालहरू छन्, जसमध्ये २५ ले हिमताल फुटेर आएउने बाढीको जोखिम निम्त्याउँछन्।<ref name=BO1>{{cite web |url=http://www.bhutanobserver.bt/managing-health-disaster/ |title=Managing health disaster |date=2008-01-19 |first=Badan |last=Tirwa |publisher=Bhutan Observer online |location=[[Thimphu]] |access-date=2011-03-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120120112/http://www.bhutanobserver.bt/managing-health-disaster/ |archive-date=2011-01-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120120112/http://www.bhutanobserver.bt/managing-health-disaster/ |date=2011-01-20 }}</ref><ref name=Thorthormi>{{cite web |url=http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |title=Thorthormi water level brought down 43 cm |first=Sonam |last=Pelden |publisher=Bhutan Observer online |date=2010-09-03 |access-date=2011-03-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119113517/http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |archive-date=2011-01-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119113517/http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |date=2011-01-19 }}</ref> भुटानमा विशाल सङ्ख्यामा हिमनदीहरूलाई "उपत्यका" र "पहाडी हिमनदीहरू" को रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ।<ref name=USGS>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/pp/p1386f/pdf/F7_Bhutan.pdf |title=Glaciers of Bhutan — An Overview |format=PDF |first=Shuji |last=Iwata |editor=Richard S. Williams, Jr |editor2=Jane G. Ferrigno |work=Glaciers of Asia: U.S. Geological Survey Professional Paper 1386–F |publisher=United States Geological Survey |year=2010}}</ref> == महाभारत पर्वत शृङ्खला == {{main|महाभारत पर्वत शृङ्खला}} महाभारत पर्वत शृङ्खलाहरू, जसलाई भित्री हिमालय पनि भनिन्छ, भुटानको मध्य भागमा प्रभुत्व जमाउने हिमाद्रिको दक्षिणतिरको खण्डहरू हुन्। डोङ्क्या हिमश्रृङ्खलाले भुटान-सिक्किम-तिब्बत सीमाको त्रिकोण बनाउँछ,<ref name=Imperial/> जसले सिक्किमलाई चुम्बी उपत्यकाबाट अलग गर्दछ र मध्य भुटानमा कालो हिमालहरूले दुई प्रमुख नदी प्रणालीहरू, सोनकोश र मानस नदी बीचको जलधार बनाउँछ। कालो हिमश्रृङ्खलाका चुचुराहरू समुद्र सतहबाट १,५०० मिटर (४,९०० फिट) र २,७०० मिटर (८,९०० फिट) को बीचमा छन्।<ref name=CS-land/> पूर्वी भुटान अर्को दक्षिणतिरको खण्ड, डोङ्गा हिमश्रृङ्खलाद्वारा विभाजित छ, जसका उपत्यकाहरूमा ठाडो खोँचहरू अवस्थित छन्।<ref name=HKB/><ref name=LP/>{{rp|181}}<ref name=BoB/> यसको विपरीत, भित्री हिमालय पर्वतश्रृङ्खलाहरूमा कुनै हिमनदीहरू छैनन्, यद्यपि केही शिखरहरू र माथिल्लो ढलानहरू हिमोढहरूले ढाकिएका छन्।<ref name=Karan/> == हिमालहरूको सूची == {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" border=0 cellspacing=3 cellpadding=1 style="border:1px solid #e7dcc3" |- style="background-color:#ccc" ! हिमाल ! मिटर ! फिट ! जिल्ला {{Mountain elev row| [[गङ्गखर पुनसुम]] | ७५७०| [[गासा जिल्ला|गासा]]<ref group=note name=disputed>यी क्षेत्रहरू विवादित छन्।</ref> }} {{Mountain elev row| [[तेरी काङ]] | ७१२५ | }} {{Mountain elev row| [[चोमोल्हारी काङ]] | ७०४६| [[थिम्पु जिल्ला|थिम्पु]]<ref group=note name=disputed/> }} {{Mountain elev row| [[जिचु ड्रेक हिमाल|जिचु ड्रेक]] | ६७१४| [[थिम्पु जिल्ला|थिम्पु]] }} {{Mountain elev row| [[तोङसानजिआबु]] | ७२०२| [[गासा जिल्ला|गासा]]<ref group=note name=disputed/> }} {{Mountain elev row| [[कुला काङ्ग्री]] | ७५३८| [[गासा जिल्ला|गासा]]<ref group=note name=disputed/> }} {{Mountain elev row| [[जोमोल्हारी]] | ७३२६| [[थिम्पु जिल्ला|थिम्पु]] }} {{Mountain elev row| [[काङ्फु काङ]] | ७२०४| [[गासा जिल्ला|गासा]] }} {{Mountain elev row| [[लियानकाङ काङ्ग्री]] | ७५३५| [[गासा जिल्ला|गासा]]<ref group=note name=disputed/> }} {{Mountain elev row| [[मसाङ काङ]] | ७१९४| [[गासा जिल्ला|गासा]]<ref group=note name=disputed/> }} {{Mountain elev row| [[गङ्गचेन्टा]] | ६६७८| [[गासा जिल्ला|गासा]] }} {{Mountain elev row| [[सेरिम काङ]] | ६५३२| [[थिम्पु जिल्ला|थिम्पु]] }} {{Mountain elev row| [[सेन्डा काङ]] | ६४८१| [[गासा जिल्ला|गासा]] }} |- ! colspan=4 | {{reflist|group=note}} |- |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|2|refs= <ref name=BoB> {{cite book|title=The Blessings of Bhutan |first1=Russell B. |last1=Carpenter |first2=Blyth C. |last2=Carpenter | publisher=University of Hawaii Press |year=2002 |pages=7–8, 27, 123 |isbn=0-8248-2679-5 | url=https://books.google.com/books?id=Liipc-cZpkkC |access-date=2011-10-15}}</ref> <ref name=HKB> {{cite book|title=Himalayan Kingdom Bhutan: Tradition, Transition, and Transformation | first=Awadhesh Coomar |last=Sinha |publisher=Indus |year=2001 |isbn=81-7387-119-1 |pages=19–22 | url=https://books.google.com/books?id=rDxx_ibIwZ0C |access-date=2011-10-15}}</ref> <ref name=Imperial> {{cite book|series=Imperial Gazetteer of India |volume=8 |title=Gazetteers of British India, 1833–1962 | first=William Wilson |last=Hunter |editor=James Sutherland Cotton |editor2=Sir Richard Burn |editor3=Sir William Stevenson Meyer | publisher=Clarendon Press |year=1908 |page=154 | url=https://books.google.com/books?id=IgG2AAAAIAAJ | access-date=2011-12-05}}</ref> <ref name=Karan> {{cite book|title=Bhutan: Development amid Environmental and Cultural Preservation |page=ii |issue=17 |series=Monumenta Serindica | first1=Pradyumna Prasad |last1=Karan |first2=Shigeru |last2=Iijima |first3=Gyula |last3=Pauer | publisher=Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa |year=1987 | url=https://books.google.com/books?id=VubsAAAAMAAJ |access-date=2011-12-05}}</ref> <ref name=Pratap2011> {{cite book|title=Encyclopedia of Snow, Ice and Glaciers | first1=Pratap |last1=Singh |first2=Umesh Kumar |last2=Haritashya |publisher=Springer |year=2011 |isbn=90-481-2641-X |page=518 | url=https://books.google.com/books?id=mKKtQR4T-1MC |access-date=2011-12-06}}</ref> }} {{भुटान विषय}} [[श्रेणी:भुटानका हिमालहरू| ]] [[श्रेणी:देश अनुसार हिमालहरूको सूची|भुटान]] ovi5vxamsovkbuuqrg0e6if6xe5e07a 0 147551 1352246 1328784 2026-04-22T17:18:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352246 wikitext text/x-wiki '''कानागावा प्रान्त'''(神奈川県, कानागाौवा केन) जापानको होन्शु टापुमा रहेको कांटो क्षेत्रको एक प्रान्त हो। कानागावा जापानको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको प्रान्त हो। यहाँ १ अप्रिल २०२२ अनुसार जनसंख्या ९,२२१,१२९ छ <ref>{{Cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/index.html|title=Statistics Bureau Home Page|website=www.stat.go.jp}}</ref>र जनघनत्व करिब ३,८०० जना प्रति वर्ग किलोमिटर (९,८००/वर्ग माइल) रहेको छ। <ref>{{Cite web |title=Kanagawa Prefecture Resident Economic Accounts for Fiscal Year 2021 |url=https://www.pref.kanagawa.jp/docs/x6z/prs/r0725691.html |access-date=2024-10-18 |website=Kanagawa Prefecture Government |language=ja }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसको भौगोलिक क्षेत्रफल २,४१५ वर्ग किलोमिटर (९३२ वर्ग माइल) छ, जसले यसलाई जापानको पाँचौं सानो प्रान्त बनाउँछ। कानागावा प्रान्तको उत्तरमा [[टोकियो]], उत्तर-पश्चिममा [[यामानाशी]] प्रान्तर पश्चिममा [[सिजुओका]] प्रान्तसँग सिमाना जोड्छ। यो प्रान्तको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो शहर [[योकोहामा]] हो, जुन जापानको दोस्रो ठूलो शहर पनि हो। अन्य प्रमुख शहरहरूमा कावासाकी, सगामीहारा, र फुजिसावा समावेश छन्। कानागावा प्रान्त जापानको पूर्वी प्रशान्त महासागर किनारमा टोकियो र सगामी मा अवस्थित छ, जुन मियुरा प्रायद्वीप द्वारा छुट्याइएको छ र बोसो प्रायद्वीपको [[चिबा]] प्रान्तको अगाडी पर्छ। कानागावा प्रान्त ग्रेटर टोकियो एरिया को हिस्सा हो, जुन विश्वकै सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको महानगरीय क्षेत्र हो। यो क्षेत्रको योकोहामा र अन्य केही शहरहरू प्रमुख व्यावसायिक केन्द्र र टोकियोका दक्षिणी उपनगरहरूका रूपमा परिचित छन्। कानागावा प्रान्त [[कामाकुरा काल]] (११८५–१३३३) मा जापानको राजनीतिक र आर्थिक केन्द्रको रूपमा परिचित थियो, जब कामाकुरा जापानको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो शहर थियो र कामाकुरा शोगुनातको मुख्यालय पनि त्यहीँ रहेको थियो।<ref>{{Cite book|title=NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> अहिले कानागावा प्रान्त टोकियो क्षेत्रको लोकप्रिय पर्यटन स्थल हो, जहाँ कामाकुरा र हाकोने दुई लोकप्रिय गन्तव्य रहेका छन्न्। == भूगोल == कानागावा प्रान्तअपेक्षाकृत सानो प्रान्त हो, जुन कांटो मैदानको दक्षिणपूर्वी कुनामा स्थित छ। यसलाई उत्तरमा टोकियो, उत्तरपश्चिममा माउन्ट फुजीको तलाउ, र दक्षिण तथा पूर्वमा सगामी बे र टोकियो बे ले घेरिएको छ। पूर्वी भाग अपेक्षाकृत समतल र बढी सहरीकरण भएको छ, जसमा योकोहामा र कावासाकी जस्ता ठूलो बन्दरगाह शहरहरू समावेश छन्। दक्षिणपूर्वी क्षेत्र, मियुरा प्रायद्वीप नजिक, कम सहरीकरण छ र प्राचीन शहर कामाकुरा मन्दिर र देवालयहरूको लागि पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। पश्चिमी भागको सिमा यामानाशी र शिजुओका प्रान्तसँग छ, यहाँ बढी पहाड छन् र ओदावारा र हाकोने जस्ता रिसोर्ट क्षेत्रहरू समावेश छन्। यो क्षेत्रको विस्तार पश्चिमदेखि पूर्वसम्म ८० किलोमिटर र उत्तरदेखि दक्षिणसम्म ६० किलोमिटर छ, कुल क्षेत्रफल २,४०० वर्ग किलोमिटर छ, जुन जापानको कुल भूमि क्षेत्रफलको ०.६४% हो। === प्राकृतिक पार्क === १ अप्रिल २०१२ सम्म, कुल भूमिको २३% प्राकृतिक पार्कका रहेको छ, जसमा फुजी-हाकोने-इज़ु नेशनल पार्क, तन्जावा-ओयामा क्वासी-नेशनल पार्क, र जिन्बा सगामीको, मनाजुरु हान्तो, ओकुयुगावारा, तन्जावा-ओयामा प्रिफेक्चरल नेचर पार्कहरू छन्। कानागावा प्रान्ततीन भिन्न क्षेत्रहरूमा विभाजित छन्:     • '''पश्चिमी क्षेत्र:''' पहाडी, जसमा तन्जावा पर्वत श्रृंखला र माउन्ट हाकोने ज्वालामुखी छ।     • '''पूर्वी क्षेत्र:''' टीलयुक्त, जसमा तामा हिल्स र मियुरा प्रायद्वीप छन्।     • '''केन्द्रीय क्षेत्र:''' समतल, मुख्य नदिहरू जस्तै सगामी नदी, साकाई नदी, त्सुरुमी नदी, र तामा नदी वरिपरि फैलिएको छ। [[तामा नदी]] कानागावा र टोकियोबीचको धेरै सीमा बनाउँछ। सगामी नदी प्रान्तको बीच भाग हुँदै बग्छ। पश्चिमी क्षेत्रमा, सकावा नदी सानो तराई क्षेत्र सकावा लोवल्याण्ड हुँदै बग्छ र सगामी बे मा मिसिन्छ। तन्जावा पर्वत श्रृंखला, कांटो पर्वत श्रृंखलाको हिस्सा, मा सबैभन्दा उच्च शिखर माउन्ट हिरु (१६७३ m) छ। अन्य पहाडहरूको उचाई १,४००–१,६०० मिटर आसपास छ, जस्तै हिनोकिबोराम हिमाल, तन्जावा हिमाल, ओमुर्तो हिमाल, हिमेत्सुगी हिमाल, र उसु हिमाल। दक्षिणमा पर्वत श्रृंखला होचो हुन्छ र हदानो बेसिन तर्फ विस्तार हुन्छ। == इतिहास == कानागावा प्रान्तमाका पुरातात्विक स्थलहरू [[जोमोन काल]] (करिब ४०० ई.पू.) सम्मका पाईन्छ। करिब ३,००० वर्षअघि, हाकोने ज्वालामुखी विस्फोट भयो जसले प्रान्तको पश्चिमी क्षेत्रमा असी भनिने पोखरी निर्माण भयो।<ref>{{cite web | title = Jomon Prehistoric Sites in Northern Japan | url = https://whc.unesco.org/en/list/1632/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250901141933/https://whc.unesco.org/en/list/1632/ |archive-date= 2025-09-01 }} </ref> ५ औँ शताब्दीदेखि सम्राट वंशले यस क्षेत्रमा शासन गरेको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ। प्राचीन कालमा, यस क्षेत्रका मैदानहरू कम जनसंख्या) बसोबास गर्थे। मध्यकालीन जापानमा कानागावा सगामी र मुसाशी प्रान्त को भाग थियो। सगामीको मध्य भागमा रहेको सहर कामाकुरा काल (११८५–१३३३) मा जापानको राजधानी थियो। [[एडो काल]]मा, सगामी प्रान्तको पश्चिमी भाग ओदावारा किल्ला का दाइम्योले शासन गर्थे भने पूर्वी भाग टोकुगावा शोगुनात द्वारा सिधा शासित गर्थे। म्याथ्यु पेरी १८५३ र १८५४ मा कानागावामा आए र जापानी बन्दरगाहहरू अमेरिकाका लागि खोल्न "कन्वेन्सन अफ कानागावा" मा हस्ताक्षर गरे। योकोहामा, टोकियोको सबैभन्दा ठूलो गहिरो-पानी बन्दरगाह भयो र १८५९ मा विदेशी व्यापारीहरूको लागि खोलियो र पछि जापानको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक बन्दरगाहमा विकसित भयो। योकोसुका, टोकियो को मुख नजिकै, एक नौसेनाको बन्दरगाहको रूपमा विकसित भयो र अहिले अमेरीकी र जापानी समुद्री आत्म-रक्षा बलको अपरेशनहरूको मुख्यालयको रूपमा काम गर्छ। मेइजी कालपछि, धेरै विदेशीहरू योकोहामा शहर मा बसोबास गर्न थाले। मेइजी सरकारले जापानमा पहिलो रेलवे १८७२ मा शिनबाशी (टोकियो) देखि योकोहामा सम्म विकास गर्‍यो। १९२३ को ग्रेट कान्टो भूकम्प को केन्द्र बिन्दु सगामी बेको इज़ु ओशिमा टापु मुनि थियो। यसले टोकियो, योकोहामा, चिबा, कानागावा र शिजुओका प्रान्तहरूमा व्यापक विनाश ल्यायो। समुद्र ४०० मिटर सम्म पछाडि हट्यो र त्यसपछि ठूलो तटीय तरंगको रूपमा फर्केर मित्सुइशी-शिमा डुबायो। कामाकुरामा भूकम्प, सुनामी र आगोबाट मृत्यु हुनेहरूको संख्या २,००० भन्दा बढी भयो। ओदावारामा, ९०% भवनहरू तुरुन्तै भत्किए र त्यसपछि आगोले बाँकी रहेका संरचनाहरूलाई नष्ट गर्‍यो। १९४५ मा यू.एस. बमबारी ले योकोहामा, कावासाकी र अन्य प्रमुख शहरहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍यायो। कुल मृत्यु दर केही हजारभन्दा बढी थियो। युद्धपछि, जनरल डगलस म्याकआर्थर, जापानको कब्जा गर्ने गठबन्धन सेनाहरूका सुप्रीम कमाण्डर, कानागावामा उत्रिए। हाल पनि कानागावामा अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू छन्। == यो पनि हेर्नुहोस == * [[जापानका प्रदेशहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जापानका प्रान्तहरू]] qfqs9e2jdu84y1kw4a4fse3tuulj67g 0 148270 1352193 1338328 2026-04-22T13:42:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352193 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = | native_name = आम जनता पार्टी | logo = | logo_size = 200px | colorcode = #FF4500 | chairperson = [[प्रभु साह]] | foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|12|29}} | ideology = [[समाजवाद]] | headquarters = [[काठमाडौँ]] | student_wing = आम विद्यार्थी मोर्चा | womens_wing = आम महिला मोर्चा | position = [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] | wing1_title = किसान सङ्गठन | wing1 = आम किसान मोर्चा | website = {{URL|https://www.ajp.org.np/}} | country = नेपाल | founder = [[प्रभु साह]] | native_name_lang = ne | split = [[नेकपा (एमाले)]] | slogan = विश्वभरका आम जनता एक होऔँ! | symbol = [[File:Nepal_election_symbol_mobile_phone.svg|70px]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | seats2 = {{composition bar|1|275|hex=#FF4500}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]] | seats5 = {{composition bar|1|753|hex=#FF4500}}<small>प्रमुख/अध्यक्ष</small> }} '''आम जनता पार्टी''' नेपालको एक [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राजनीतिक दल]] हो।<ref name=":0">{{Cite web |last=सेतोपाटी संवाददाता |title=प्रभु साहले गठन गरे आम जनता पार्टी |url=https://www.setopati.com/politics/290772/ |access-date=2023-04-05 |website=सेतोपाटी |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241113010152/https://www.setopati.com/politics/290772 |date=2024-11-13 }}</ref> यस दलले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] देखि [[नेपालको सङ्घीय संसद]]मा प्रतिनिधित्व गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web |title=प्रभु साहलाई पूर्वमन्त्री रामवीर मानन्धरको साथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1241948 |access-date=2023-04-05 |website=अनलाइन खबर |language=ne}}</ref> पूर्व मन्त्री प्रभु साह यस दलको अध्यक्ष हुन्।<ref name=":1">{{Cite web |title=प्रभु साहले बनाए आम जनता पार्टी, ५१ सदस्यीय तदर्थ समिति घोषणा |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1239833 |access-date=2023-04-05 |website=अनलाइन खबर |language=ne}}</ref> === गठन === यस दलको गठन २०७९ पुस १४ मा पूर्व मन्त्री [[प्रभु साह]]द्वारा गरिएको थियो। २०७९ को प्रनितिधि सभा निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएपछि, [[नेकपा (एमाले)]]ले आम जनताका समस्याहरू समाधान गर्न नसक्ने घोषणा गर्दै साहले यस नयाँ दलको स्थापना गरेका थिए।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=एमाले छाड्दै प्रभु साह! |url=http://nepallive.com/story/258780 |access-date=2023-04-05 |website=नेपाल लाइभ |language=ne}}</ref> साहलाई पूर्व मन्त्री [[रामवीर मानन्धर]] र बद्री न्यौपानेले समर्थन गरेका थिए, जो पहिले नेकपा (एमाले)को पृष्ठभूमिबाट आएका थिए।<ref>{{Cite web |title=प्रभु साहले गठन गरे आम जनता पार्टी, ५१ सदस्यीय तदर्थ समिति गठन |url=http://nepallive.com/story/298380 |access-date=2023-04-05 |website=नेपाल लाइभ |language=ne}}</ref> == नेतृत्व == === अध्यक्ष === * [[प्रभु साह]] (वि.सं २०७९–हाल) == भ्रातृ सङ्गठनहरू == * आइटी आर्मी * आम दलित मोर्चा * आम महिला मोर्चा * आम विद्यार्थी मोर्चा * आम किसान मोर्चा<ref name=":1" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] gxv3vq0sjo81c0ezozza98d7je541qh 0 149021 1352258 1352154 2026-04-22T19:37:51Z CommonsDelinker 144 Balendra_Shah’s_Cabinet_Meeting,_2026.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Túrelio|Túrelio]]ले [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.google.com/search?sca_esv=62d5690ced025e5a&lns_surface=26&sxsrf=ANbL-n6Wl7lgsiTLDgZeQAAXGvSP743smg:1776861470823&udm=48&v 1352258 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_name = बालेन शाह मन्त्रिपरिषद् | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (वि.सं २०७९-२०८२) | former_members_number = | former_members_resigned = | total_number = १७ | political_party = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_cabinet = | opposition_leader = | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद]] | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | political_parties = | current_number = १६ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_dismissed = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको शपथ ग्रहण गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय !colspan = "2"|मन्त्री !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू''' |- !१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]''' | [[File:The official portrait of Balendra Shah, the Prime Minister of Federal Democratic Republic of Nepal.png|center|133x133px]] | [[बालेन शाह]] | २०८२ चैत १३<ref>{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=बालेन्द्र शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त, नयाँ सरकारका तीन प्रमुख चुनौती |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cy417gn9nd7o |website=[[बीबीसी नेपाली]]|language=नेपाली}}</ref> | बहालवाला |- ! २ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[File:Swarnim-wagle.png|center|100px]] | [[स्वर्णिम वाग्ले]] | २०८२ चैत १३<ref name="मन्त्रिपरिषद्">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> | बहालवाला |- ! ३ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[File:Sudhan Gurung, official portrait (2026).jpg|center|frameless|100px]] | [[सुधन गुरुङ]] | २०८२ चैत १३ | २०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite web |date=२०८३ वैशाख ९ |title=चौतर्फी आलोचनापछि गृहमन्त्री गुरुङले दिए राजीनामा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/04/1916005/home-minister-gurung-resigns-after-widespread-criticism |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> |- ! ४ | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[File:ShishirKhanal.png|center|100px]] | [[शिशिर खनाल]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! rowspan="2" | ५ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय (नेपाल)|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री | rowspan="2" |[[File:Sunil Lamsal, official portrait (2026).jpg|center|100px]] | rowspan="2" | [[सुनिल लम्साल]] | rowspan="2" | २०८२ चैत १३ | rowspan="2" | बहालवाला |- | [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |- ! rowspan="2" | ६ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री | rowspan="2" |[[file:Sasmitportrait1.jpg|100px]] | rowspan="2" | [[सस्मित पोखरेल]] | rowspan="2" | २०८२ चैत १३ | rowspan="2" | बहालवाला |- | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |- ! ७ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री | | [[खडकराज पौडेल]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! rowspan="2" | ८ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] मन्त्री | rowspan="2" | | rowspan="2" | [[निशा मेहता]] | rowspan="2" | २०८२ चैत १३ | rowspan="2" | बहालवाला |- | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |- ! ९ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री ||[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] | [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! १० | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री | | [[विक्रम तिमिल्सिना]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! rowspan="2" | ११ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री | rowspan="2" | | rowspan="2" | [[प्रतिभा रावल]] | rowspan="2" | २०८२ चैत १३ | rowspan="2" | बहालवाला |- | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |- ! १२ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[File:Dipak Kumar Sah, official portrait (2026).jpg|center|100px]] | [[दीपककुमार साह]] | २०८२ चैत १३ | २६ चैत २०८२ <ref name="Dipak2">{{Cite web |title=Prime Minister Balendra Shah dismisses Labor Minister Deepak Kumar Sah |url=http://english.ratopati.com/story/58187/labor-minister-deepak-kumar-sah-relieved-of-his-post |access-date=2026-04-09 |website=english.ratopati.com |language=Nepali}}</ref><ref name="Dipak3">{{Cite web |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> |- ! १३ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री ||[[File:Sobita Gautam, official portrait (2025).jpg|center|100px]] | [[सोविता गौतम]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! rowspan="2" | १४ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपन्छी विकास]] मन्त्री | rowspan="2" | [[File:Gita Chaudhary, portrait (2026).jpg|100px]] | rowspan="2" | [[गीता चौधरी]] | rowspan="2" | २०८२ चैत १३ | rowspan="2" | बहालवाला |- | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |- ! १५ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री || | [[सीता वादी]] | २०८२ चैत १३ | बहालवाला |- ! १६ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री || | [[रामजी यादव]] | २०८२ चैत २७ <ref name="Ramjee Gauri">{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers|url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers|access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post|language=en}}</ref> | बहालवाला |- ! १७ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री || | [[गौरी कुमारी यादव]] | २०८२ चैत २७ <ref name="Ramjee Gauri" /> | बहालवाला |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] mnmznf87io5p64u2sjeqymfacugm0d8 0 149473 1352309 1351962 2026-04-23T11:39:07Z Pustam.EGR 46924 1352309 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = रुबी कुमारी ठाकुर | native_name = | native_name_lang = ne | image = Ruby Kumari Thakur, official portrait (2026).jpg | caption = आधिकारिक तस्विर, २०८२ | office = [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | vice_president = [[राम सहाय यादव]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | 1blankname = [[सभामुख]] | 1namedata = [[डोलप्रसाद अर्याल]] | predecessor = [[इन्दिरा राना मगर]] | term_start = २७ चैत २०८२ | term_end = | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start1 = १२ चैत २०८२ | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | constituency1 = [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक सूची]] ([[श्रम संस्कृति पार्टी|श्रसपा]]) | birth_date = {{birth date and age|2000|01|01|df=y}} | birth_place = मुजेलिया, [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[नेपाल]] | father = सोग्रथ ठाकुर | mother = रेणु देवी | party = {{color box|{{party color|श्रम संस्कृति पार्टी}}}} [[श्रम संस्कृति पार्टी]] | other_party = | spouse = | children = }} '''रुबी कुमारी ठाकुर'''{{efn|{{langx|en|Ruby Kumari Thakur}}; {{langx|mai|𑒩𑒳𑒥𑒲 𑒏𑒳𑒧𑒰𑒩𑒲 𑒚𑒰𑒏𑒳𑒩 ([[तिरहुता लिपि|तिरहुता]]), 𑂩𑂳𑂥𑂲 𑂍𑂳𑂧𑂰𑂩𑂲 𑂘𑂰𑂍𑂳𑂩 ([[कैथी लिपि|कैथी]]), रुबी कुमारी ठाकुर ([[देवनागरी लिपि|देवनागरी]])}}}} (जन्म २०५७) २७ चैत २०८२ देखि [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] उपसभामुखको रूपमा सेवा गरिरहेकी नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् । उनी १२ चैत २०८२ देखि [[श्रम संस्कृति पार्टी]] [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य छिन् ।<ref>{{Cite news|url=https://english.ratopati.com/story/53827/these-are-the-4-people-who-will-become-proportional-representatives-from-the-labor-culture-party|title=Harka Sampang's Labor Culture Party Finalizes Proportional Representation Candidates|date=15 March 2026|work=Ratopati|access-date=10 April 2026}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == ठाकुरको जन्म मुजेलिया, धनुषा, नेपालमा सोग्रत ठाकुर र रेणु देवी ठाकुरको घरमा भएको थियो । राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रवेश गर्दा उनी अपेक्षाकृत कम उमेरमा सार्वजनिक ध्यानमा पुगेकी थिइन् ।<ref name="onlinekhabar-ruby">{{Cite web |title=२५ वर्षकी रुबीलाई हर्क साम्पाङको सरप्राइज |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1891886/25-year-old-ruby-gets-a-surprise-from-hark-sampang |access-date=10 April 2026 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref> == राजनीतिक यात्रा == ठाकुर [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२ को आम निर्वाचन]]मा [[श्रम संस्कृति पार्टी]] प्रतिनिधित्व गर्ने मधेसी महिला समूहअन्तर्गत समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीमार्फत [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित भएकी थिइन् ।<ref>{{Cite news|url=https://english.ratopati.com/story/54525/father-goes-to-saudi-arabia-to-work-daughter-becomes-mp-in-nepal|title=Father Goes To Saudi Arabia To Work, Daughter Becomes MP In Nepal|date=19 March 2026|work=Ratopati|access-date=10 April 2026}}</ref> २०८२ चैतको अन्त्यमा, उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] समर्थनसहित धेरै राजनीतिक दलहरूको समर्थनमा उपाध्यक्ष पदका लागि उम्मेद्वारको रूपमा देखा परिन् ।<ref name="ht-rsp">{{Cite web |title=RSP decides to back Shram Sanskriti Party for Deputy Speaker |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/rsp-decides-to-back-shram-sanskriti-party-for-deputy-speaker |access-date=10 April 2026 |website=The Himalayan Times}}</ref> उनको उम्मेद्वार चयन प्रक्रियाको समयमा व्यापक संसदीय संरेखण र गठबन्धन गतिशीलताको भागको रूपमा रिपोर्ट गरिएको थियो ।<ref name="khoj-support">{{Cite web |title=Ruby Thakur gains political backing for Deputy Speaker |url=https://khojsamachar.com/nepal-deputy-speaker-ruby-thakur-support/ |access-date=10 April 2026 |website=Khoj Samachar}}</ref> २७ चैत २०८२ मा, ठाकुर प्रतिनिधि सभाको उपाध्यक्षका रूपमा निर्वाचित भइन् । उनी नेपालको संसदको इतिहासमा उपसभामुखको पद सम्हाल्ने सबैभन्दा कान्छी हुन् ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newkerala.com/news/a/26-year-old-rubi-kumari-thakur-elected-as-nepals-youngest-ever-491.htm|title=Nepal Elects 26-Year-Old Rubi Kumari Thakur as Youngest-Ever Deputy Speaker|date=9 April 2026|work=New Kerala|access-date=10 April 2026}}</ref> उनको उदय राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय मिडिया कभरेजमा नेपालको सङ्घीय राजनीतिक संस्थाहरूमा युवा नेताहरू र मधेसी महिलाहरूको बढ्दो प्रतिनिधित्वलाई प्रतिबिम्बित गर्ने रूपमा उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.latestly.com/world/rubi-kumari-thakur-becomes-nepals-youngest-deputy-speaker-wins-hor-post-with-rsp-backing-7388475.html|title=Rubi Kumari Thakur Becomes Nepal’s Youngest Deputy Speaker, Wins HoR Post with RSP Backing|work=Latestly|access-date=10 April 2026}}</ref> == सन्दर्भहरू == === नोटहरू === {{Reflist|50em|group=lower-alpha}} === उद्धरणहरू === <references /> [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकिडाटामा जन्म मिति नभएका पृष्ठहरू]] fq2cxf13o46ozs6de8gq0ta9tnb882n 0 149477 1352268 1351101 2026-04-22T23:49:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1352268 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = धनगढी उपमहानगरपालिका निर्वाचन, २०७९ | country = नेपाल | type = parliamentary | ongoing = no | party_colour = yes | previous_election = धनगढी उपमहानगरपालिका निर्वाचन, २०७४ | previous_year = २०७४ | next_election = धनगढी उपमहानगरपालिका निर्वाचन, २०८४ | next_year = २०८४ | election_date = ३० वैशाख २०७९ | seats_for_election = धनगढी उपमहानगरपालिका नगर सभाका ९७ सिटहरू | majority_seats = ४९ | image_size = 150x150px | image1 = | candidate1 = '''[[गोपाल हमाल]]''' | party1 = स्वतन्त्र | popular_vote1 = '''२६,८६५''' | percentage1 = '''५१.८%''' | swing1 = | image2 = [[file:Nepalese Election Symbol Tree.svg|80px]] | candidate2 = नृपबहादुर वड | party2 = नेपाली काङ्ग्रेस | popular_vote2 = १४,८१७ | percentage2 = २८.६% | swing2 = | image3 = [[file:Nepalese Election Symbol Sun.svg|80px]] | candidate3 = रणबहादुर चन्द | party3 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | popular_vote3 = ९,११५ | percentage3 = १७.६% | swing3 = | map_image = Dhangadhi 2022LocalElection Ward.svg | map_size = 150px | map_caption = दल अनुसार वडा अध्यक्षको नतिजा | title = प्रमुख | posttitle = निर्वाचित प्रमुख | before_election = नृपबहादुर वड | before_party = नेपाली काङ्ग्रेस | after_election = [[गोपाल हमाल]] | after_party = स्वतन्त्र }} '''[[धनगढी उपमहानगरपालिका]]को निर्वाचन''' ३० वैशाख २०७९ मा सम्पन्न भएको थियो, जसमा १९ वटा वडाहरूका सबै ९७ पदहरूका लागि मतदान भएको थियो।<ref name=":02">{{cite constitution|article=२१५(६)|section=|country=नेपाल|language=नेपाली|ratified=२० सेप्टेम्बर २०१५|url=}}</ref><ref>{{cite web |title=Government announces local level elections for May 13 |url=https://kathmandupost.com/national/2022/02/07/government-announces-local-level-elections-for-may-13 |access-date=२०२२-०५-२३ |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> मतदाताहरूले एक प्रमुख (मेयर), एक उपप्रमुख (उपमेयर), १९ वडा अध्यक्ष र ७६ वडा सदस्यहरू निर्वाचित गरेका थिए। [[नेपालमा स्थानीय सरकार|नगर कार्यपालिका]]मा पाँच महिला सदस्य र दलित वा अल्पसङ्ख्यक समुदायबाट थप तीन महिला सदस्य निर्वाचित गर्नका लागि अप्रत्यक्ष निर्वाचन समेत आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{cite constitution|article=२१६(४)|section=|country=नेपाल|language=नेपाली|ratified=२० सेप्टेम्बर २०१५|url=}}</ref><ref>{{cite web |title=यसरी चुनिँदै छन् स्थानीय प्रतिनिधि, कार्यपालिकाभन्दा व्यवस्थापिका ठूलो |url=http://setopati.com/chapa-bata/65858/ |access-date=२ जुन २०१७ |website=सेतोपाटी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509104905/http://setopati.com/chapa-bata/65858 |date=2017-05-09 }}</ref> स्वतन्त्र उम्मेदवार '''[[गोपाल हमाल]]''' नेपाली काङ्ग्रेसका बहालवाला प्रमुख नृपबहादुर वडलाई पराजित गर्दै उपमहानगरपालिकाको प्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। यद्यपि, नगरसभामा भने नेपाली काङ्ग्रेसले आफ्नो पकड कायम राखेको छ।<ref>{{cite web |title=Independent candidate Gopal Hamal wins in Dhangadhi Sub-Metropolitan City |url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/22/independent-candidate-gopal-hamal-wins-in-dhangadhi-sub-metropolitan-city |access-date=२०२२-०५-२३ |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == पृष्ठभूमि == धनगढीको स्थापना वि.सं. २०३३ मा नगरपालिकाको रूपमा भएको थियो। वि.सं. २०७२ मा [[उर्मा]] र [[फूलबारी, कैलाली|फूलबारी]] गरी दुईवटा छिमेकी [[गाविस|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई धनगढी नगरपालिकामा गाभेर यसलाई उपमहानगरपालिका बनाइएको थियो।<ref>{{cite web |title=Govt declares 26 new municipalities |url=https://kathmandupost.com/national/2015/09/19/govt-declares-26-new-municipalities |access-date=२०२२-०५-२३ |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> प्रत्येक वडाका मतदाताहरूले एक वडा अध्यक्ष र चार जना वडा सदस्यहरू निर्वाचित गर्दछन्, जसमध्ये दुई जना महिला हुनुपर्ने र ती दुई मध्ये एक जना [[दलित]] समुदायको हुनुपर्ने प्रावधान छ।<ref>{{cite constitution|article=२२३(२)|section=|country=नेपाल|language=नेपाली|ratified=२० सेप्टेम्बर २०१५|url=}}</ref> अघिल्लो निर्वाचनमा [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का नृपबहादुर वड प्रमुख (मेयर) पदमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{cite web |title=Dalit candidate elected Dhangadi mayor |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/07/09/dalit-candidate-elected-dhangadi-mayor |access-date=२०२२-०५-२३ |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == उम्मेदवारहरू == {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल ! style="width: 200pt;" |प्रमुख (मेयर) पदका उम्मेदवार ! style="width: 200pt;" |उपप्रमुख (उपमेयर) पदका उम्मेदवार |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}};" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नृपबहादुर वड<ref name=":0">{{cite web |title=यी हुन् ६ महानगर र ११ उपमहानगरमा सत्ता गठबन्धन र एमालेका मेयर/उपमेयर उम्मेदवार |url=https://www.setopati.com/election/localelection/268833/ |access-date=२०२२-०४-२५ |website=सेतोपाटी|language=ne}}</ref> | |- | style="background-color:{{party color|Independent}};" | |स्वतन्त्र |[[गोपाल हमाल]]<ref name=":1">{{cite web |last=|first=दिलबहादुर छत्याल |title=धनगढीमा तीनजनाको मेयरमा उम्मेदवारी |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/803581-1650853379.html |access-date=२०२२-०४-२५ |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> | |- | style="background-color:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}};" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | |दुर्गादत्त पन्त<ref name=":2">{{cite web |title=धनगढी उपमहानगरपालिकाको प्रमुखमा १० र उपप्रमुखमा ७ जनाको उम्मेदवारी |url=https://shilapatra.com/detail/83279/ |access-date=२०२२-०४-२५ |website=शिलापत्र}}</ref> |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |रणबहादुर चन्द<ref name=":0" /> |कन्दकला राना थारू<ref name=":0" /> |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | |शान्ति अधिकारी<ref name=":0" /> |- | style="background-color:{{party color|People's Socialist Party, Nepal}};" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |कलेन्द्र ऐरी<ref name=":2" /> | |- | style="background-color:olivedrab;" | |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |बसन्तबहादुर विश्वकर्मा<ref name=":1" /> | |- |style="background-color:{{party color|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}};" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |निर्मकुमार चौधरी<ref name=":2" /> |सावित्रा चौधरी<ref name=":2" /> |} == नतिजा == === प्रमुख (मेयर) निर्वाचन === {{Election box begin|title=प्रमुख निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link|party=स्वतन्त्र|candidate=[[गोपाल हमाल]]|votes=२६,८६५|percentage=५१.८%|change=+२७.७%}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=नृपबहादुर वड|votes=१४,८१७|percentage=२८.६%|change=-१.४%}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|candidate=रणबहादुर चन्द|votes=९,११५|percentage=१७.६%|change=-३.२%}} {{Election box candidate with party link|party=नागरिक उन्मुक्ति पार्टी|candidate=निर्मकुमार चौधरी|votes=८०५|percentage=१.६%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate|party=अन्य|candidate=|votes=२७६|percentage=०.५%|change=}} {{Election box total||votes=५१,८७८|percentage=१००.०%}} {{Election box gain with party link|winner=स्वतन्त्र|loser=नेपाली काङ्ग्रेस|swing=+१४.६%}} {{Election box end}} === उपप्रमुख (उपमेयर) निर्वाचन === {{Election box begin|title=उपप्रमुख निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link|party=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|candidate=कन्दकला कुमारी राना|votes=१५,४७९|percentage=३९.०%|change=+१०.४%}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|candidate=शान्तिकुमारी अधिकारी|votes=१२,६७०|percentage=३२.०%|change=+९.०%}} {{Election box candidate with party link|party=स्वतन्त्र|candidate=प्रभाकर भण्डारी|votes=६,६०९|percentage=१६.७%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|candidate=दुर्गादत्त पन्त|votes=३,३०१|percentage=८.३%|change=+३.९%}} {{Election box candidate with party link|party=नागरिक उन्मुक्ति पार्टी|candidate=सावित्री देवी चौधरी|votes=१,१३३|percentage=२.९%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=विवेकशील साझा पार्टी|candidate=विमला पन्त|votes=४६१|percentage=१.२%|change=''नयाँ''}} {{Election box total||votes=३९,६५३|percentage=१००.०%}} {{Election box gain with party link|winner=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|loser=नेपाली काङ्ग्रेस|swing=+२४.८%}} {{Election box end}} === वडा नतिजा === {{election table|title=दलगत वडा अध्यक्ष र वडा सदस्य सिट सङ्ख्याको सारांश, २०७९}} |- ! colspan="2" style="text-align:centre;" | दल ! वडा अध्यक्ष ! वडा सदस्य |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="text-align:left;" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] | style="text-align:center;" | ११ | style="text-align:center;" | ४८ |- | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="text-align:left;" |[[नेकपा (एमाले)]] | style="text-align:center;" | ६ | style="text-align:center;" | २४ |- | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | | style="text-align:left;" |[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | style="text-align:center;" | २ | style="text-align:center;" | ४ |- ! colspan="2" style="text-align:right;" | जम्मा ! १९ ! ७६ |} ==== वडा अनुसार नतिजाको सारांश ==== {| class="wikitable" !पद ! width="20px" |१ ! width="20px" |२ ! width="20px" |३ ! width="20px" |४ ! width="20px" |५ ! width="20px" |६ ! width="20px" |७ ! width="20px" |८ ! width="20px" |९ ! width="20px" |१० ! width="20px" |११ ! width="20px" |१२ ! width="20px" |१३ ! width="20px" |१४ ! width="20px" |१५ ! width="20px" |१६ ! width="20px" |१७ ! width="20px" |१८ ! width="20px" |१९ |- !वडा अध्यक्ष | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |- !खुल्ला सदस्य १ | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |- !खुल्ला सदस्य २ | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |- !महिला सदस्य | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |- !दलित महिला सदस्य | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};"| | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)}};" | | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}};" | |- ! colspan="20" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/LocalElectionResult2079.aspx#election-chart-result निर्वाचन आयोग] |} == नगरसभा गठन == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" style="text-align:centre;" |दल !प्रमुख !उपप्रमुख !वडा अध्यक्ष !वडा सदस्य !कुल सिट !कैफियत |- | style="background-color:{{party color|Independent politician}};"| | style="text-align:left;" |स्वतन्त्र | style="text-align:center;" |१ | | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}};" | | style="text-align:left;" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |११ | style="text-align:center;" |४८ | style="text-align:center;" |५९ |'''बहुमत''' |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |६ | style="text-align:center;" |२४ | style="text-align:center;" |३१ | |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}};" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |६ | |- ! colspan="2" style="text-align:right;" |जम्मा !१ !१ !१९ !७६ !९७ !बहुमतका लागि ४९ सिट |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय तह निर्वाचन]] [[श्रेणी:स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]] 6jivk3x5hssz2m4hwvxrapdb97ov4ob 0 149862 1352205 2026-04-22T14:46:51Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|आँखाको एक भाग}} {{Infobox anatomy | Name = दृष्टिपटल<br> रेटिना | pronunciation = {{IPAc-en|UK|ˈ|r|ɛ|t|ɪ|n|ə}},<br />{{IPAc-en|US|ˈ|r|ɛ|t|ən|ə}},<br />[[plural|pl.]] retinae {{IPAc-en|-|n|i}} | Latin = rēte, tunica interna bulbi | Image = Human eye cross-sectional view grayscale.png | Caption = मानव आँखाको काटिएको... 1352205 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|आँखाको एक भाग}} {{Infobox anatomy | Name = दृष्टिपटल<br> रेटिना | pronunciation = {{IPAc-en|UK|ˈ|r|ɛ|t|ɪ|n|ə}},<br />{{IPAc-en|US|ˈ|r|ɛ|t|ən|ə}},<br />[[plural|pl.]] retinae {{IPAc-en|-|n|i}} | Latin = rēte, tunica interna bulbi | Image = Human eye cross-sectional view grayscale.png | Caption = मानव आँखाको काटिएको दृश्य; विभिन्न जनावरहरूमा आँखाको संरचना फरक हुन्छ। | Width = | Image2 = | Caption2 = | Precursor = | part_of = [[आँखा]] | System = [[दृष्टि प्रणाली]] | Artery = [[सेन्ट्रल रेटिनल शिरा]] | Vein = | Nerve = | Lymph = }} '''दृष्टिपटल''' वा सामान्यतः '''रेटिना''' प्रायः सबै हाड भएका जीव र केही [[मोलस्का]] प्राणीहरूको [[आँखा]]को सबैभन्दा भित्री, प्रकाश-संवेदनशील तन्तुको तह हो। आँखाको प्रकाशिकीले दृश्य संसारको एक केन्द्रित द्वि-आयामी प्रतिबिम्ब दृष्टिपटलमा बनाउँछ। दृष्टिपटल उक्त प्रतिबिम्बलाई प्रशोधन गरी [[अप्टिक नर्भ]] मार्फत [[भिजुअल कोर्टेक्स]]मा स्नायु आवेगहरू पठाउँछ, जसले [[दृष्टि अनुभूति]] पैदा गर्दछ। दृष्टिपटलको कार्य धेरै हदसम्म [[क्यामेरा]]मा हुने [[फोटोग्राफिक फिल्म]] वा [[इमेज सेन्सर]]सँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। न्युरल दृष्टिपटलमा [[साइन्याप्स]]द्वारा एकअर्कासँग जोडिएका [[न्युरोन]]हरूका विभिन्न तहहरू हुन्छन् र यसलाई रञ्जित उपकला कोशिकाहरूको बाहिरी तहले सहारा दिएको हुन्छ। दृष्टिपटलका मुख्य प्रकाश-संवेदनशील कोशिकामा फोटोरिसेप्टर सेलहरू हुन्छन् जुन [[रड सेल]] र [[कोन सेल]] गरि दुई प्रकारका हुन्छन्। रडले मुख्यतया धमिलो प्रकाशमा काम गर्छ र रङ्गहीन दृष्टि प्रदान गर्दछ। कोनले उज्यालो अवस्थामा काम गर्छ र विभिन्न प्रकारका [[अप्सिन]]को प्रयोग गरेर रङको पहिचान गर्नुका साथै पढ्ने जस्ता सूक्ष्म कार्यका लागि उच्च-स्पष्टता दृष्टि प्रदान गर्छ। तेस्रो प्रकारको प्रकाश-संवेदनशील कोशिका, फोटोसेन्सिटिभ ग्याङ्लियन सेल, सर्काडियन रिदमको सन्तुलन र प्युपिलरी लाइट रिफ्लेक्स जस्ता अनैच्छिक प्रतिक्रियाका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। दृष्टिपटलमन प्रकाश परेपछि रासायनिक र विद्युतीय घटनाहरूको शृङ्खला सुरु हुन्छ, जसले अन्ततः स्नायु आवेगहरू पैदा गर्दछ। यी आवेगहरू [[अप्टिक नर्भ]]का तन्तुहरू मार्फत मस्तिष्कका विभिन्न दृश्य केन्द्रहरूमा पठाइन्छ। रड र कोनबाट आउने न्युरल सङ्केतहरू अन्य न्युरोनहरूद्वारा प्रशोधन गरिन्छ, जसको आउटपुट [[रेटिनल ग्याङ्लियन सेल]]हरूमा [[एक्सन पोटेन्सियल]]को रूपमा हुन्छ र यिनैका एक्जनहरूले अप्टिक नर्भ बनाउँछन्।<ref>{{Cite book |title = Krause's Essential Human Histology for Medical Students |last = J |first = Krause William |year=2005 |publisher = Universal Publishers |isbn = 978-1-58112-468-2 |location = Boca Raton, FL|language = en }}</ref> हाड भएका जीवको [[भ्रूण विकास]]मा, दृष्टिपटल र अप्टिक नर्भ विकासोन्मुख मस्तिष्कको (विशेष गरी भ्रूणको [[डाइन्सेफालोन]]) विस्तारको रूपमा उत्पत्ति हुन्छन्; त्यसैले दृष्टिपटललाई [[केन्द्रीय स्नायु प्रणाली]]को एक अंश मानिन्छ र यो वास्तवमा मस्तिष्ककै तन्तु हो।<ref name="eb">"Sensory Reception: Human Vision: Structure and function of the Human Eye" vol. 27, Encyclopædia Britannica, 1987</ref><ref>{{cite press release |title=Penn Researchers Calculate How Much the Eye Tells the Brain |url=http://www.uphs.upenn.edu/news/News_Releases/jul06/retinput.htm |date=26 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311163145/http://www.uphs.upenn.edu/news/News_Releases/jul06/retinput.htm |archive-date=11 March 2013 |publisher=University of Pennsylvania Health System |access-date=22 April 2022}}</ref> यो केन्द्रीय स्नायु प्रणालीको एक मात्र यस्तो भाग हो जसलाई गैर-आक्रामक रूपमा बाहिरबाटै हेर्न सकिन्छ। मस्तिष्कको धेरैजसो भाग जस्तै, दृष्टिपटल पनि ब्लड-ब्रेन ब्यारियरद्वारा रक्त प्रणालीबाट अलग गरिएको हुन्छ। दृष्टिपटल शरीरको सबैभन्दा बढी निरन्तर ऊर्जा माग गर्ने भाग हो।<ref name="Viegas Neuhauss">{{cite journal | last1=Viegas | first1=Filipe O. | last2=Neuhauss | first2=Stephan C. f. | title=A Metabolic Landscape for Maintaining Retina Integrity and Function | journal=Frontiers in Molecular Neuroscience | volume=14 | date=2021 | issn=1662-5099 | doi=10.3389/fnmol.2021.656000 | pmid=33935647 | pmc=8081888 | doi-access=free }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 0q1ypezyjg1mq3urwu2yscjl5nngdp7 1352208 1352205 2026-04-22T14:50:47Z हिमाल सुवेदी 30817 1352208 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|आँखाको एक भाग}} {{Infobox anatomy | Name = दृष्टिपटल<br> रेटिना | pronunciation = {{IPAc-en|UK|ˈ|r|ɛ|t|ɪ|n|ə}},<br />{{IPAc-en|US|ˈ|r|ɛ|t|ən|ə}},<br />[[plural|pl.]] retinae {{IPAc-en|-|n|i}} | Latin = rēte, tunica interna bulbi | Image = Human eye cross-sectional view grayscale.png | Caption = मानव आँखाको काटिएको दृश्य; विभिन्न जनावरहरूमा आँखाको संरचना फरक हुन्छ। | Width = | Image2 = | Caption2 = | Precursor = | part_of = [[आँखा]] | System = [[दृष्टि प्रणाली]] | Artery = [[सेन्ट्रल रेटिनल शिरा]] | Vein = | Nerve = | Lymph = }} '''दृष्टिपटल''' वा सामान्यतः '''रेटिना''' प्रायः सबै हाड भएका जीव र केही [[मोलस्का]] प्राणीहरूको [[आँखा]]को सबैभन्दा भित्री, प्रकाश-संवेदनशील तन्तुको तह हो। आँखाको प्रकाशिकीले दृश्य संसारको एक केन्द्रित द्वि-आयामी प्रतिबिम्ब दृष्टिपटलमा बनाउँछ। दृष्टिपटल उक्त प्रतिबिम्बलाई प्रशोधन गरी [[अप्टिक नर्भ]] मार्फत [[भिजुअल कोर्टेक्स]]मा स्नायु आवेगहरू पठाउँछ, जसले [[दृष्टि अनुभूति]] पैदा गर्दछ। दृष्टिपटलको कार्य धेरै हदसम्म [[क्यामेरा]]मा हुने [[फोटोग्राफिक फिल्म]] वा [[इमेज सेन्सर]]सँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। न्युरल दृष्टिपटलमा [[साइन्याप्स]]द्वारा एकअर्कासँग जोडिएका [[न्युरोन]]हरूका विभिन्न तहहरू हुन्छन् र यसलाई रञ्जित उपकला कोशिकाहरूको बाहिरी तहले सहारा दिएको हुन्छ। दृष्टिपटलका मुख्य प्रकाश-संवेदनशील कोशिकामा फोटोरिसेप्टर सेलहरू हुन्छन् जुन [[रड सेल]] र [[कोन सेल]] गरि दुई प्रकारका हुन्छन्। रडले मुख्यतया धमिलो प्रकाशमा काम गर्छ र रङ्गहीन दृष्टि प्रदान गर्दछ। कोनले उज्यालो अवस्थामा काम गर्छ र विभिन्न प्रकारका [[अप्सिन]]को प्रयोग गरेर रङको पहिचान गर्नुका साथै पढ्ने जस्ता सूक्ष्म कार्यका लागि उच्च-स्पष्टता दृष्टि प्रदान गर्छ। तेस्रो प्रकारको प्रकाश-संवेदनशील कोशिका, फोटोसेन्सिटिभ ग्याङ्लियन सेल, सर्काडियन रिदमको सन्तुलन र प्युपिलरी लाइट रिफ्लेक्स जस्ता अनैच्छिक प्रतिक्रियाका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। दृष्टिपटलमन प्रकाश परेपछि रासायनिक र विद्युतीय घटनाहरूको शृङ्खला सुरु हुन्छ, जसले अन्ततः स्नायु आवेगहरू पैदा गर्दछ। यी आवेगहरू [[अप्टिक नर्भ]]का तन्तुहरू मार्फत मस्तिष्कका विभिन्न दृश्य केन्द्रहरूमा पठाइन्छ। रड र कोनबाट आउने न्युरल सङ्केतहरू अन्य न्युरोनहरूद्वारा प्रशोधन गरिन्छ, जसको आउटपुट [[रेटिनल ग्याङ्लियन सेल]]हरूमा [[एक्सन पोटेन्सियल]]को रूपमा हुन्छ र यिनैका एक्जनहरूले अप्टिक नर्भ बनाउँछन्।<ref>{{Cite book |title = Krause's Essential Human Histology for Medical Students |last = J |first = Krause William |year=2005 |publisher = Universal Publishers |isbn = 978-1-58112-468-2 |location = Boca Raton, FL|language = en }}</ref> हाड भएका जीवको [[भ्रूण विकास]]मा, दृष्टिपटल र अप्टिक नर्भ विकासोन्मुख मस्तिष्कको (विशेष गरी भ्रूणको [[डाइन्सेफालोन]]) विस्तारको रूपमा उत्पत्ति हुन्छन्; त्यसैले दृष्टिपटललाई [[केन्द्रीय स्नायु प्रणाली]]को एक अंश मानिन्छ र यो वास्तवमा मस्तिष्ककै तन्तु हो।<ref name="eb">"Sensory Reception: Human Vision: Structure and function of the Human Eye" vol. 27, Encyclopædia Britannica, 1987</ref><ref>{{cite press release |title=Penn Researchers Calculate How Much the Eye Tells the Brain |url=http://www.uphs.upenn.edu/news/News_Releases/jul06/retinput.htm |date=26 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311163145/http://www.uphs.upenn.edu/news/News_Releases/jul06/retinput.htm |archive-date=11 March 2013 |publisher=University of Pennsylvania Health System |access-date=22 April 2022}}</ref> यो केन्द्रीय स्नायु प्रणालीको एक मात्र यस्तो भाग हो जसलाई गैर-आक्रामक रूपमा बाहिरबाटै हेर्न सकिन्छ। मस्तिष्कको धेरैजसो भाग जस्तै, दृष्टिपटल पनि ब्लड-ब्रेन ब्यारियरद्वारा रक्त प्रणालीबाट अलग गरिएको हुन्छ। दृष्टिपटल शरीरको सबैभन्दा बढी निरन्तर ऊर्जा माग गर्ने भाग हो।<ref name="Viegas Neuhauss">{{cite journal | last1=Viegas | first1=Filipe O. | last2=Neuhauss | first2=Stephan C. f. | title=A Metabolic Landscape for Maintaining Retina Integrity and Function | journal=Frontiers in Molecular Neuroscience | volume=14 | date=2021 | issn=1662-5099 | doi=10.3389/fnmol.2021.656000 | pmid=33935647 | pmc=8081888 | doi-access=free }}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery class="center"> File:Three Main Layers of the Eye.png|आँखाका संरचनाहरूको नामकरण गरिएको चित्र File:Three Internal chambers of the Eye.svg|आँखाको अर्को दृश्य र यसका संरचनाहरूको नामकरण File:Retinal Image.png|अप्टिक नर्भ र स्ट्रिएट कोर्टेक्सको प्रशोधन बिना, दृष्टिपटलले मात्र 'देख्ने' प्रतिबिम्बको चित्रण </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} orsep127pcng47c4c9lgy3kpjxbdavx 0 149863 1352221 2026-04-22T15:55:08Z पर्वत सुवेदी 31224 [[सुखीपुर नगरपालिका]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1352221 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सुखीपुर नगरपालिका]] hr66a3kqwls5sed8a3smgekq5bjwnrf 0 149864 1352241 2026-04-22T17:09:07Z Aabhishekraii 68540 यहाँ दन्त चिकित्सा (Dentistry) को बारेमा तयार पारिएको एउटा जानकारीमूलक लेख प्रस्तुत छ 1352241 wikitext text/x-wiki दन्त चिकित्सा, जसलाई दन्त चिकित्सा विज्ञान (dental medicine) र मुख चिकित्सा (oral medicine) पनि भनिन्छ, दाँत, गिजा र मुखमा केन्द्रित चिकित्सा विज्ञानको एउटा शाखा हो। यसले मुखका रोगहरू, विकारहरू र अवस्थाहरूको अध्ययन, निदान, रोकथाम, व्यवस्थापन र उपचारलाई समेट्छ। यो मुख्यतया '''दन्त-विन्यास''' (दाँतको विकास र व्यवस्थापन) का साथै मुखको भित्री तह (oral mucosa) मा केन्द्रित हुन्छ। दन्त चिकित्साले टेम्पोरोम्यान्डिबुलर जोइन्ट (temporomandibular joint) सहित क्रेनियोफेसियल (टाउको र अनुहार) संरचनाका अन्य पक्षहरूलाई पनि समावेश गर्न सक्छ। यसको अभ्यास गर्ने विशेषज्ञलाई [https://advancedentalcares.com/ दन्त चिकित्सक] (Dentist) भनिन्छ। दन्त चिकित्साको इतिहास मानवता र सभ्यताको इतिहास जत्तिकै पुरानो छ, जसको प्रारम्भिक प्रमाण ७००० ईसापूर्वदेखि ५५०० ईसापूर्वसम्म फेला परेको छ। दन्त चिकित्सालाई चिकित्सा क्षेत्रको '''पहिलो विशेषज्ञता''' मानिन्छ, जसले पछि आफ्नै विशेष विधाहरूसहितको मान्यता प्राप्त शैक्षिक उपाधि (degree) विकास गरेको छ। दन्त चिकित्साले प्रायः अहिले धेरै हदसम्म अप्रचलित भइसकेको 'स्टोमेटोलोजी' (मुख र यसका रोग तथा विकारहरूको अध्ययन) नामक चिकित्सा विशेषज्ञतालाई पनि समेटेको बुझिन्छ, जसका कारण कतिपय क्षेत्रहरूमा यी दुई शब्दहरूलाई एकअर्काको सट्टामा प्रयोग गरिन्छ। यद्यपि, केही विशेषज्ञताहरू जस्तै ओरल एण्ड म्याक्सिलोफेसियल सर्जरी (अनुहारको पुनर्निर्माण/OMFS) पूरा गर्न मेडिकल र डेन्टल दुवै डिग्री आवश्यक पर्न सक्छ।<ref>{{Citation |title=Dentistry |date=2026-04-08 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dentistry&oldid=1347732393 |work=Wikipedia |access-date=2026-04-22 |language=en}}</ref> दन्त उपचार एक '''दन्त टोली'''द्वारा गरिन्छ, जसमा प्रायः एक दन्त चिकित्सक र दन्त सहयोगीहरू (जस्तै डेन्टल असिस्टेन्ट, डेन्टल हाइजिनिस्ट, डेन्टल टेक्निसियन, र डेन्टल थेरापिस्ट) समावेश हुन्छन्। धेरैजसो दन्त चिकित्सकहरू कि त निजी क्लिनिकहरू (प्राथमिक हेरचाह), दन्त अस्पतालहरू, वा अन्य संस्थाहरू (माध्यमिक हेरचाह जस्तै जेल, सशस्त्र बलका आधार शिविरहरू, आदि) मा काम गर्छन्। '''प्रमाण-आधारित दन्त चिकित्सा''' (evidence-based dentistry) को आधुनिक अभियानले निर्णय प्रक्रियालाई मार्गदर्शन गर्न उच्च गुणस्तरको वैज्ञानिक अनुसन्धान र प्रमाणहरूको प्रयोगमा जोड दिन्छ। यस अन्तर्गत म्यानुअल दाँतको संरक्षण, फ्लोराइडयुक्त पानी र फ्लोराइड टुथपेस्टको प्रयोग, दाँत कीराले खाने र गिजाको रोग (periodontitis) जस्ता मुखका रोगहरूको उपचार पर्दछन्। यसका साथै अस्टियोपोरोसिस, मधुमेह, सिलियाक रोग, क्यान्सर, अटोइम्यून रोगहरू र एचआईभी/एड्स (HIV/AIDS) जस्ता प्रणालीगत रोगहरू (जसले मुखको गुहालाई पनि असर गर्न सक्छ) को व्यवस्थापन पनि यसैमा पर्दछ। b241r1bw3mgy57vlrbx0ut4roucvnqm 0 149865 1352244 2026-04-22T17:14:58Z KKaarki10 78233 नयाँ पृष्ठ: {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौ... 1352244 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} h2xtsi94qvg8iudawzd0k05tqevmyw7 1352247 1352244 2026-04-22T17:20:32Z KKaarki10 78233 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]]; +[[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]]; +[[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]]; +[[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 1352247 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] ptxcv71ulngknn88zeg0d65jn787znt 1352253 1352247 2026-04-22T17:35:54Z KKaarki10 78233 introduction added 1352253 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] ruho7xum5w9z1x1zi6f1hlfa86fapbb 1352254 1352253 2026-04-22T17:38:26Z KKaarki10 78233 बाह्य कडी जोडियो 1352254 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1447500|मगधीरा}} * {{Rotten Tomatoes|m/magadheera_2009|मगधीरा}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 58xx2v0lglk28ynaap1dpcrro34ts0i 1352255 1352254 2026-04-22T17:50:21Z KKaarki10 78233 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1352255 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। == कलाकार== {{Cast listing| * [[राम चरण]] - काल भैरव/हर्ष * [[काजल अग्रवाल]] - राजकुमारी मित्रा/इन्दु * [[देव गिल]] - राजा रणदेव बिल्ला/रघुवी * [[श्रीहरि]] - सम्राट शेर खान/सोलोमन * [[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] - हर्षको साथी * [[सूर्य (तेलुगु अभिनेता)|सूर्य]] - भूपति वर्मा, इन्दुका पिता * [[समिर हसन]] - मान सिंह, शेर खानका नजिकका विश्वासपात्र, र काल भैरवका प्रशंसक * [[सुब्बाराय सरमा]] - गुरुदेवुलु, उदयगढ राज्यका मुख्य पुजारी * [[राव रमेश]] - घोरा, रघुवीरको परिवारका पुजारी * [[सरथ बाबु]] - राजा विक्रम सिंह, मित्राका बुबा * [[छत्रपति शेखर]] - रघुवीरका विश्वासपात्र सहयोगी (गुण्डा/दाहिने हात) * [[ब्रह्मानन्दम]] - किट्टु, इन्दुको छिमेकी * [[हेमा (अभिनेत्री)|हेमा]] - शशिकला, किट्टुको शंका गर्ने पत्नी }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1447500|मगधीरा}} * {{Rotten Tomatoes|m/magadheera_2009|मगधीरा}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] khn94ypkub7e4kn3cxqpg06cpd2ei1r 1352256 1352255 2026-04-22T17:50:45Z KKaarki10 78233 1352256 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। == कलाकार== {{Cast listing| * [[राम चरण]] - काल भैरव/हर्ष * [[काजल अग्रवाल]] - राजकुमारी मित्रा/इन्दु * [[देव गिल]] - राजा रणदेव बिल्ला/रघुवी * [[श्रीहरि]] - सम्राट शेर खान/सोलोमन * [[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] - हर्षको साथी * [[सूर्य (तेलुगु अभिनेता)|सूर्य]] - भूपति वर्मा, इन्दुका पिता * [[समिर हसन]] - मान सिंह, शेर खानका नजिकका विश्वासपात्र, र काल भैरवका प्रशंसक * [[सुब्बाराय सरमा]] - गुरुदेवुलु, उदयगढ राज्यका मुख्य पुजारी * [[राव रमेश]] - घोरा, रघुवीरको परिवारका पुजारी * [[सरथ बाबु]] - राजा विक्रम सिंह, मित्राका बुबा * [[छत्रपति शेखर]] - रघुवीरका विश्वासपात्र सहयोगी (गुण्डा/दाहिने हात) * [[ब्रह्मानन्दम]] - किट्टु, इन्दुको छिमेकी * [[हेमा (अभिनेत्री)|हेमा]] - शशिकला, किट्टुको शंका गर्ने पत्नी }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1447500|मगधीरा}} * {{Rotten Tomatoes|m/magadheera_2009|मगधीरा}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] 9mgxkld96t21hxhyfj3clu4xf2rtq9g 1352279 1352256 2026-04-23T05:06:21Z ~2026-24877-22 78268 1352279 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। {{INRConvert|45|c}} को बजेटमा बनेको, ''मगधीरा'' प्रकाशनको समयमा सबैभन्दा महँगो तेलुगु फिल्म थियो। फिल्मको [[[[प्रिन्सिपल फोटोग्राफी]]]] १९ मार्च २००८ मा सुरु भएको थियो। फिल्मको साउन्डट्र्याक र ब्याकग्राउन्ड स्कोर [[एम. एम. किरावनी]], छायांकन [[के. के. सेन्थिल कुमार]]। एक्सन सिक्वेन्सहरू [[पीटर हेन]] र जोडी [[राम लक्ष्मण (स्टन्ट कोरियोग्राफरहरू)|राम-लक्ष्मण]] द्वारा नृत्य निर्देशन गरिएको थियो। == कलाकार== {{Cast listing| * [[राम चरण]] - काल भैरव/हर्ष * [[काजल अग्रवाल]] - राजकुमारी मित्रा/इन्दु * [[देव गिल]] - राजा रणदेव बिल्ला/रघुवी * [[श्रीहरि]] - सम्राट शेर खान/सोलोमन * [[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] - हर्षको साथी * [[सूर्य (तेलुगु अभिनेता)|सूर्य]] - भूपति वर्मा, इन्दुका पिता * [[समिर हसन]] - मान सिंह, शेर खानका नजिकका विश्वासपात्र, र काल भैरवका प्रशंसक * [[सुब्बाराय सरमा]] - गुरुदेवुलु, उदयगढ राज्यका मुख्य पुजारी * [[राव रमेश]] - घोरा, रघुवीरको परिवारका पुजारी * [[सरथ बाबु]] - राजा विक्रम सिंह, मित्राका बुबा * [[छत्रपति शेखर]] - रघुवीरका विश्वासपात्र सहयोगी (गुण्डा/दाहिने हात) * [[ब्रह्मानन्दम]] - किट्टु, इन्दुको छिमेकी * [[हेमा (अभिनेत्री)|हेमा]] - शशिकला, किट्टुको शंका गर्ने पत्नी }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1447500|मगधीरा}} * {{Rotten Tomatoes|m/magadheera_2009|मगधीरा}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] bzzzaihpxr0swdlyfhzoyy176ax9e3n 1352282 1352279 2026-04-23T06:31:38Z Saroj 31493 सुधार गरियो 1352282 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मगधीरा | image = Magadheera Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एसएस राजामौली]] | producer = [[अल्लु अरविन्द]]<br>[[बि. भि. एस. एन. प्रसाद]]<br/>{{small|(सह-निर्माता)}} | screenplay = एसएस राजामौली {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl | एम. रत्नम}} }} | story = [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]] | starring = [[राम चरण]]<br/>[[काजल अग्रवाल]]<br />[[देव गिल]]<br />[[श्रीहरि]] <br/>[[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] | music = [[एम. एम. किरावनी]] | cinematography = [[के. के. सेन्थिल कुमार]] | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]]<br>[[श्री वेङ्कटेश्वर सिने चित्र]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2009|7|31}} | country = भारत | language = तेलुगु | runtime = १५८ मिनेट<br />१६७ मिनेट (विस्तारित रङ्गमञ्च संस्करण) | budget = {{INRConvert|35|c}}{{Refn|Budget estimates of ''Magadheera'' vary. Independent estimates include {{INR|35}} crore by ''[[The Times of India]]'',<ref name="toifinal">{{Cite web |date=6 September 2018 |title=Rajamouli's 'Magadheera' rocking in Japan after 'Baahubali' and 'Muthu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rajamoulis-magadheera-rocking-in-japan-after-baahubali-and-muthu/articleshow/65699126.cms |access-date=5 June 2022 |website=The Times of India |ref={{sfnref|The Times of India|2018}}}}</ref> {{INR|42}} crore by ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'',<ref name="Mintbudget">{{Cite web |last=Pulla |first=Priyanka |date=26 May 2010 |title=Tollywood tightens belt as rising costs hit production |url=https://www.livemint.com/Consumer/B5NkPI1KMtQV1221PLk6YI/Tollywood-tightens-belt-as-rising-costs-hit-production.html |access-date=5 June 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> and {{INR|44}} crore by News18.<ref name="News18budget">{{Cite web |date=28 September 2021 |title=Bahubali Director SS Rajamouli Completes 20 Years in Industry: A Look At His Journey |url=https://www.news18.com/news/movies/bahubali-director-ss-rajamouli-completes-20-years-in-industry-a-look-at-his-journey-4257230.html |access-date=5 June 2022 |website=News18}}</ref>|name=Budget}} | gross = {{INRConvert|150|c}}<ref name="bo">{{cite web | title=ఇండస్ట్రీ హిట్‌ మగధీరకు 14ఏళ్లు.. తొలి వంద కోట్ల సినిమా ఇదే..! |trans-title=Industry hit Magadheera turns 14 years old. It was the first film to cross 100 crores!|url=https://www.ntnews.com/cinema/magadheera-movie-completes-14years-1190351 |website=[[Namasthe Telangana]] |lang=te|date=23 July 2023}}</ref> }} '''''मगधीरा''''' ({{Literal translation|महान योद्धा}})<ref>{{Cite book |last=Chitty |first=Naren |url=https://books.google.com/books?id=vTVuDQAAQBAJ&dq=magadheera&pg=PT512 |title=The Routledge Handbook of Soft Power |last2=Ji |first2=Li |last3=Rawnsley |first3=Gary D. |last4=Hayden |first4=Craig |date=2016-11-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36936-3 |language=en}}</ref> २००९ को भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]-भाषाको महाकाव्य रोमान्टिक काल्पनिक एक्सन चलचित्र हो जसलाई [[एसएस राजामौली]]ले सह-लेखन र निर्देशन गरेका थिए, जुन [[भि. विजयेन्द्र प्रसाद]]को कथामा आधारित छ। [[गीता आर्ट्स]] अन्तर्गत [[अल्लु अरविन्द]]द्वारा निर्मित, यस चलचित्रमा [[राम चरण]], [[काजल अग्रवाल]], [[देव गिल]] र [[श्रीहरी]]ले अभिनय गरेका छन्। {{INRConvert|45|c}} को बजेटमा बनेको, ''मगधीरा'' प्रदर्शनको समयमा सबैभन्दा महँगो तेलुगु चलचित्र थियो। चलचित्रको [[प्रिन्सिपल फोटोग्राफी]] १९ मार्च २००८ मा सुरु भएको थियो। चलचित्रको साउन्डट्र्याक र पृष्ठभूमि स्कोर [[एम. एम. किरावनी]]द्वारा रचना गरिएको थियो भने छायाङ्कन [[के. के. सेन्थिल कुमार]]ले गरेका थिए। एक्सन दृश्यहरू पिटर हेन र राम-लक्ष्मण जोडीद्वारा कोरियोग्राफ गरिएको थियो। == कलाकार== {{Cast listing| * [[राम चरण]] - काल भैरव/हर्ष * [[काजल अग्रवाल]] - राजकुमारी मित्रा/इन्दु * [[देव गिल]] - राजा रणदेव बिल्ला/रघुवी * [[श्रीहरि]] - सम्राट शेर खान/सोलोमन * [[सुनिल (अभिनेता)|सुनिल]] - हर्षको साथी * [[सूर्य (तेलुगु अभिनेता)|सूर्य]] - भूपति वर्मा, इन्दुका पिता * [[समिर हसन]] - मान सिंह, शेर खानका नजिकका विश्वासपात्र, र काल भैरवका प्रशंसक * [[सुब्बाराय सरमा]] - गुरुदेवुलु, उदयगढ राज्यका मुख्य पुजारी * [[राव रमेश]] - घोरा, रघुवीरको परिवारका पुजारी * [[सरथ बाबु]] - राजा विक्रम सिंह, मित्राका बुबा * [[छत्रपति शेखर]] - रघुवीरका विश्वासपात्र सहयोगी (गुण्डा/दाहिने हात) * [[ब्रह्मानन्दम]] - किट्टु, इन्दुको छिमेकी * [[हेमा (अभिनेत्री)|हेमा]] - शशिकला, किट्टुको शंका गर्ने पत्नी }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1447500|मगधीरा}} * {{Rotten Tomatoes|m/magadheera_2009|मगधीरा}} [[श्रेणी:सन् २००९ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एसएस राजामौलीद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] ocet7p6zyfwkmnsopnf2808vf3m6vqq 14 149866 1352248 2026-04-22T17:21:40Z KKaarki10 78233 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:एसएस राजामौली]] 1352248 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:एसएस राजामौली]] gx9u6jr1a3ssgqwoz2sefh69goleu3i 6 149867 1352283 2025-08-01T14:01:19Z en>Nthep 0 Previous version(s) deleted per [[WP:F5|F5]]) 1352283 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Magadheera | Use = Infobox <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = Magadheera | Distributor = | Publisher = [[Geetha Arts]] | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = [http://www.idlebrain.com/download/magadheera/20magadheera1280.html] | Portion = | Low_resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section / Artist --> | Replaceability = | other_information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2000s Indian film posters}} kgng8t4dpp35pxqjg7k2gjdy02801s1 1352284 1352283 2026-04-23T06:35:33Z Saroj 31493 [[:en:File:Magadheera_Poster.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1352283 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Magadheera | Use = Infobox <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = Magadheera | Distributor = | Publisher = [[Geetha Arts]] | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = [http://www.idlebrain.com/download/magadheera/20magadheera1280.html] | Portion = | Low_resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section / Artist --> | Replaceability = | other_information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2000s Indian film posters}} kgng8t4dpp35pxqjg7k2gjdy02801s1 1352285 1352284 2026-04-23T06:35:53Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Magadheera Poster.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1352283 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Magadheera | Use = Infobox <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = Magadheera | Distributor = | Publisher = [[Geetha Arts]] | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = [http://www.idlebrain.com/download/magadheera/20magadheera1280.html] | Portion = | Low_resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section / Artist --> | Replaceability = | other_information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2000s Indian film posters}} kgng8t4dpp35pxqjg7k2gjdy02801s1 1352294 1352285 2026-04-23T06:48:13Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1352294 wikitext text/x-wiki == सारांश == {{Non-free use rationale poster | Article = मगधीरा | Use = Infobox <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = मगधीरा | Distributor = | Publisher = [[गीता आर्ट्स]] | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = [http://www.idlebrain.com/download/magadheera/20magadheera1280.html] | Portion = | Low_resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section / Artist --> | Replaceability = | other_information = }} == इजाजतपत्र == {{Non-free film poster|image has rationale=yes}} fd1d6bii55t6371j9w2d7jvvzn30q9q 10 149868 1352286 2021-03-29T18:23:59Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Resolve category redirect]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]] ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1352286 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Resolve category redirect|main}}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> hdz1ak62u8mcppclpl87p1pa2riksio 1352287 1352286 2026-04-23T06:36:39Z Saroj 31493 [[:en:Template:Resolve_category_redirect]] बाट १ संशोधन(हरू) 1352286 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Resolve category redirect|main}}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> hdz1ak62u8mcppclpl87p1pa2riksio 10 149869 1352288 2025-11-08T12:02:38Z en>Llew Mawr 0 Undid revision [[Special:Diff/1321061687|1321061687]] by [[Special:Contributions/~2025-32108-54|~2025-32108-54]] ([[User talk:~2025-32108-54|talk]]) Rvv 1352288 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Used in system|in [[MediaWiki:Babel-category-override]]}} {{Lua|Module:Resolve category redirect|Module:Template redirect regex}} {{Lua sidebar}} == About == This template resolves [[Template:Category redirect|soft category redirects]]. It takes one parameter, which is the name of a category. If successful, it will return the target of {{tlx|category redirect|&lt;target&gt;}} on that category. If unsuccessful, it will return its own original parameter. == Usage == <code><nowiki>{{Resolve category redirect|</nowiki>''categoryname''<nowiki>}}</nowiki></code> == Examples == === Category exists and is not redirected: [[:Category:1970s]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1970s}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1970s}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Mosques completed in the 19th century]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Organisations]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Organisations}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Organisations}} === Non-existent category: [[:Category:Colourless green things]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Colourless green things}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}} === {{tl|Title year}} in category: [[:Category:1781 in Mexico]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1781 in Mexico}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}} == Templates == {{tl|Title year}} and other templates without parameters are now allowed in the {{tl|Category redirect}} target name, as well as basic [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|parser functions]], and are evaluated accordingly. Multiple templates are not evaluated, but such functionality can be requested with an appropriate working example. The character <code>!</code> is also now allowed (see [[Template:Resolve category redirect/testcases#Exclamation mark in category name|testcases]]). ==Avoiding deletion of the redirected page== It is helpful to also add {{t|R from category navigation}} or {{t|R from template-generated category}} (as appropriate) to indicate that the redirect is required for navigation between category pages. See those template page for full syntax. This also hides a speedy deletion button that is otherwise displayed to administrators. == Tracking categories == * {{clc|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly}} == See also == * [[Template:Category redirect]] * [[Template:Category if exists]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Category namespace templates]] [[Category:Soft redirect templates]] [[Category:Redirect templates]] }}</includeonly> fv54c35pu82gtrstfa3cui2iy0lb7rq 1352289 1352288 2026-04-23T06:37:16Z Saroj 31493 [[:en:Template:Resolve_category_redirect/doc]] बाट १ संशोधन(हरू) 1352288 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Used in system|in [[MediaWiki:Babel-category-override]]}} {{Lua|Module:Resolve category redirect|Module:Template redirect regex}} {{Lua sidebar}} == About == This template resolves [[Template:Category redirect|soft category redirects]]. It takes one parameter, which is the name of a category. If successful, it will return the target of {{tlx|category redirect|&lt;target&gt;}} on that category. If unsuccessful, it will return its own original parameter. == Usage == <code><nowiki>{{Resolve category redirect|</nowiki>''categoryname''<nowiki>}}</nowiki></code> == Examples == === Category exists and is not redirected: [[:Category:1970s]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1970s}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1970s}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Mosques completed in the 19th century]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Organisations]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Organisations}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Organisations}} === Non-existent category: [[:Category:Colourless green things]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Colourless green things}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}} === {{tl|Title year}} in category: [[:Category:1781 in Mexico]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1781 in Mexico}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}} == Templates == {{tl|Title year}} and other templates without parameters are now allowed in the {{tl|Category redirect}} target name, as well as basic [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|parser functions]], and are evaluated accordingly. Multiple templates are not evaluated, but such functionality can be requested with an appropriate working example. The character <code>!</code> is also now allowed (see [[Template:Resolve category redirect/testcases#Exclamation mark in category name|testcases]]). ==Avoiding deletion of the redirected page== It is helpful to also add {{t|R from category navigation}} or {{t|R from template-generated category}} (as appropriate) to indicate that the redirect is required for navigation between category pages. See those template page for full syntax. This also hides a speedy deletion button that is otherwise displayed to administrators. == Tracking categories == * {{clc|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly}} == See also == * [[Template:Category redirect]] * [[Template:Category if exists]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Category namespace templates]] [[Category:Soft redirect templates]] [[Category:Redirect templates]] }}</includeonly> fv54c35pu82gtrstfa3cui2iy0lb7rq 1352290 1352289 2026-04-23T06:37:37Z Saroj 31493 Saroj ले [[ढाँचा:Resolve category redirect/doc]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[ढाँचा:Resolve category redirect/कागजात]] मा सारेको हो 1352288 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Used in system|in [[MediaWiki:Babel-category-override]]}} {{Lua|Module:Resolve category redirect|Module:Template redirect regex}} {{Lua sidebar}} == About == This template resolves [[Template:Category redirect|soft category redirects]]. It takes one parameter, which is the name of a category. If successful, it will return the target of {{tlx|category redirect|&lt;target&gt;}} on that category. If unsuccessful, it will return its own original parameter. == Usage == <code><nowiki>{{Resolve category redirect|</nowiki>''categoryname''<nowiki>}}</nowiki></code> == Examples == === Category exists and is not redirected: [[:Category:1970s]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1970s}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1970s}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1970s}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Mosques completed in the 19th century]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Mosques completed in the 19th century}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Mosques completed in the 19th century}} === Category exists and is a soft redirect: [[:Category:Organisations]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Organisations}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Organisations}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Organisations}} === Non-existent category: [[:Category:Colourless green things]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Colourless green things}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:Colourless green things}} === {{tl|Title year}} in category: [[:Category:1781 in Mexico]] === * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|1781 in Mexico}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}}</syntaxhighlight> → {{Resolve category redirect|Category:1781 in Mexico}} == Templates == {{tl|Title year}} and other templates without parameters are now allowed in the {{tl|Category redirect}} target name, as well as basic [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|parser functions]], and are evaluated accordingly. Multiple templates are not evaluated, but such functionality can be requested with an appropriate working example. The character <code>!</code> is also now allowed (see [[Template:Resolve category redirect/testcases#Exclamation mark in category name|testcases]]). ==Avoiding deletion of the redirected page== It is helpful to also add {{t|R from category navigation}} or {{t|R from template-generated category}} (as appropriate) to indicate that the redirect is required for navigation between category pages. See those template page for full syntax. This also hides a speedy deletion button that is otherwise displayed to administrators. == Tracking categories == * {{clc|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly}} == See also == * [[Template:Category redirect]] * [[Template:Category if exists]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Category namespace templates]] [[Category:Soft redirect templates]] [[Category:Redirect templates]] }}</includeonly> fv54c35pu82gtrstfa3cui2iy0lb7rq