हिमालय

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ne">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>newiki</dbname>
    <base>https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मीडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता वार्ता</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र वार्ता</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मीडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मीडियाविकि वार्ता</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा वार्ता</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत वार्ता</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी वार्ता</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">पोर्टल</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">पोर्टल वार्ता</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मस्यौदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मस्यौदा वार्ता</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>हिमालय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>838</id>
    <revision>
      <id>1369636</id>
      <parentid>1369304</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32911" sha1="aa3v8zt7eawmf3d2kr6c281u5zrv4nb" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|एसियाको हिमशृङ्खला}}
{{Infobox mountain
| name = हिमालय
| image = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg
| image_caption = हिमालयको चाप (हिन्दुकुश र काराकोरम सहित), आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू (रातो रङमा); [[सिन्धु गङ्गा मैदान]]; [[तिब्बती पठार]] र तारिम खाडी; नदीहरू: सिन्धु, गङ्गा, र यारलुङ त्साङ्पो-ब्रह्मपुत्र
| country_type = [[देश]]
| country = {{hlist||[[भुटान]]|[[चीन]]|[[भारत]]|[[नेपाल]]|[[पाकिस्तान]]}}{{efn|यस हिमशृङ्खलाको सार्वभौमिकता कतिपय स्थानमा, विशेष गरी [[कश्मीर क्षेत्र]]मा, विवादित छ।&lt;ref&gt;{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|date=14 August 2023 |publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=यद्यपि भारत, नेपाल र भुटानको अधिकांश हिमालय क्षेत्रमा सार्वभौमसत्ता रहेको छ, पाकिस्तान र चीनले पनि यसका केही भागहरूमा नियन्त्रण राखेका छन्। कश्मीर क्षेत्रमा, सन् १९७२ मा भारत र पाकिस्तानबीच कायम गरिएको &quot;नियन्त्रण रेखा&quot;को उत्तर र पश्चिममा पर्ने यस शृङ्खलाको करिब ३२,४०० वर्ग माइल (८३,९०७ वर्ग किलोमिटर) भूभागमा पाकिस्तानको प्रशासनिक नियन्त्रण रहेको छ। चीनले लद्दाख क्षेत्रमा करिब १४,००० वर्ग माइल (३६,००० वर्ग किलोमिटर) प्रशासन चलाएको छ र भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको सीमाभित्र पर्ने हिमालयको पूर्वी छेउको भूभागमा पनि दाबी गरेको छ। ती विवादहरूले हिमालय क्षेत्रमा भारत र उसका छिमेकीहरूले सामना गरेका सिमानासम्बन्धी समस्याहरूलाई थप चर्काएका छन्।}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=978-0-8131-7384-9|page=8,11,12}}&lt;/ref&gt;}}
| subdivision2_type = [[महाद्वीप]]
| subdivision2 = [[एसिया]]
| highest = [[सगरमाथा]]
| elevation_m = 8848.86
| highest_location = नेपाल / चीन
| coordinates = {{Coord|27|59|N|86|55|E|region:NP|format=dms|display=inline,title}}
| range_coordinates = 
| length_km = 2400
| geology = {{hlist|[[पत्रे चट्टान|पत्रे]]|[[परिवर्तित चट्टान|परिवर्तित]]}}
| age = [[खरीढुङ्गा युग]]देखि [[नत्रजीवक उपकल्प]]
| orogeny = 
| image_map = Himalaya annotated.jpg
| map_caption = उत्तर-उत्तरपश्चिमबाट तिब्बती पठारको माथिबाट देखिएको सगरमाथा र वरपरका चुचुराहरू। चारवटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू देख्न सकिन्छ: मकालु (८,४६२ मी), सगरमाथा (८,८४८ मी), चोयु (८,२०१ मी), र ल्होत्से (८,५१६ मी)।
}}

'''हिमालय''' [[एसिया]]मा अवस्थित एक [[हिमशृङ्खला]] हो, जसले [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का मैदानहरूलाई [[तिब्बती पठार]]बाट छुटाउँछ। यस शृङ्खलामा [[पृथ्वी]]का केही सर्वोच्च शिखरहरू अवस्थित छन्, जसमा विश्वको सर्वोच्च शिखर, [[सगरमाथा]] पनि पर्दछ। समुद्र सतहबाट {{Convert|7200|m|abbr=off}} भन्दा बढी उचाइ भएका [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|१०० भन्दा बढी चुचुराहरू]] हिमालयमा रहेका छन्।

हिमालयले [[नेपाल]], [[भारत]], [[चीन]], [[भुटान]] र [[पाकिस्तान]] गरी पाँच देशलाई समेटेको छ। [[कश्मीर]] क्षेत्रमा यस शृङ्खलाको सार्वभौमिकता भारत, पाकिस्तान र चीनबीच विवादित छ।&lt;ref name=&quot;bishop-britannica&quot;&gt;{{cite web|last=Bishop|first=Barry|author-link=Barry Bishop (mountaineer)|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/266037/Himalayas|access-date=30 July 2016}}&lt;/ref&gt; हिमालय हिमशृङ्खलाको उत्तरपश्चिममा [[काराकोरम]] र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरू, उत्तरमा तिब्बती पठार, र दक्षिणमा [[सिन्धु गङ्गा मैदान]] रहेका छन्। [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[गङ्गा नदी|गङ्गा]], र यारलुङ त्साङ्पो-[[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] जस्ता विश्वका केही प्रमुख नदीहरू हिमालयकै आसपासबाट उद्गम हुन्छन्, र तिनीहरूको संयुक्त जलसंभरण क्षेत्रमा करिब ६० करोड मानिसहरू बसोबास गर्छन्; साथै ५ करोड ३० लाख मानिसहरू हिमालय क्षेत्रमै बसोबास गर्छन्।&lt;ref name=&quot;DimriBookhagen2019&quot;&gt;{{cite book |author1=A.P. Dimri |author2=B. Bookhagen |author3=M. Stoffel |author4=T. Yasunari |year=2019 |title=Himalayan Weather and Climate and their Impact on the Environment |url=https://books.google.com/books?id=7Ea9DwAAQBAJ&amp;pg=PA380 |publisher=Springer Nature |page=380 |isbn=978-3-030-29684-1}}&lt;/ref&gt; हिमालयले [[दक्षिण एसिया]] र [[तिब्बत]]को संस्कृतिलाई गहिरो रूपमा आकार दिएको छ। धेरै हिमालयी चुचुराहरू [[हिन्दु धर्म]] र [[बौद्ध धर्म]]मा पवित्र मानिन्छन्। धेरै शिखरहरूमा आरोहण गर्न निषेध गरिएको छ; यस्ता हिमालहरूमा [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (भारतीय तर्फबाट), [[गङ्गखर पुनसुम]], [[माछापुच्छ्रे हिमाल|माछापुच्छ्रे]], र [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]]; तथा भूगर्भिक रूपमा भिन्न तर नजिकै रहेको तिब्बती [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला|हिमालपारी]]को [[कैलाश पर्वत]] पर्छन्।

[[भारतीय भूखण्ड]] र [[युरेसियाली भूखण्ड]] आपसमा ठोक्किएपछि हिमालयको [[पर्वत निर्माण|उत्थान]] भएको थियो। तल्लो तह तिब्बतभित्र धकेलिँदै यसको पठारको मोटाइ थप्दै गएको थियो; यद्यपि, अझै तल्लो क्रस्ट म्यान्टलसँगै युरेसियामुनि निम्नस्खलन भएको थियो। हिमालय हिमशृङ्खला पश्चिम-उत्तरपश्चिमबाट पूर्व-दक्षिणपूर्व तर्फ {{Convert|2400|km|abbr=on}} लामो चापको रूपमा फैलिएको छ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wadia |first=D. N. |year=1931 |title=The syntaxis of the northwest Himalaya: its rocks, tectonics and orogeny |journal=Record Geol. Survey of India |volume=65 |issue=2 |pages=189–220}}&lt;/ref&gt; यो शृङ्खला पश्चिममा {{Convert|350|km|abbr=off}} देखि पूर्वमा {{Convert|151|km|abbr=on}} सम्मको चौडाइमा भिन्न हुन्छ।&lt;ref name=&quot;books.google.pl&quot;&gt;{{cite book |last=Apollo |first=M. |year=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/313849476 |chapter=Chapter 9: The population of Himalayan regions – by the numbers: Past, present and future |editor1-first=R. |editor1-last=Efe |editor2-first=M. |editor2-last=Öztürk |title=Contemporary Studies in Environment and Tourism |pages=143–159 |publisher=Cambridge Scholars Publishing}}&lt;/ref&gt;

== नामाकरण ==
यस हिमशृङ्खलाको नाम संस्कृत शब्द ''हिमालय'' 'हिउँको बासस्थान'&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MW Cologne Scan |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;page=1299 |access-date=2022-03-27 |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) बाट आएको हो, जुन ''हिम'' 'तुसारो/चिसो'&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MW Cologne Scan |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;page=1298 |access-date=2022-03-27 |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) र ''आलय'' 'बासस्थान/घर'&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WIL Cologne Scan |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;page=121 |access-date=2022-03-27 |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) मिलेर बनेको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BEN Cologne Scan |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=BEN&amp;page=1115-a |access-date=2022-03-27 |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WIL Cologne Scan |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;page=976 |access-date=2022-03-27 |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; यसका अन्य शब्दहरूमा निम्न पर्छन्:

{{div col}}
* [[नेपाली भाषा|नेपाली]] तथा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा हिमालय,
* [[गढवाली भाषा|गढवाली]]मा हिंवाळ ,
* [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]]मा हिमाल ,
* [[मानक तिब्बती भाषा|तिब्बतीमा]]मा {{lang|bo|ཧི་མ་ལ་ཡ་}},
* [[सिंहली भाषा|सिंहलीमा]]मा {{lang|si|හිමාලය}},
* [[उर्दू भाषा|उर्दुमा]] {{lang|ur|{{Nastaliq|ہمالیہ}}}},
* [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]मा {{lang|bn|হিমালয়}},
* [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँमा]] {{lang|zh|喜马拉雅}} वा {{lang|zh|喜馬拉雅}}।
{{div col end}}

यो नाम यसअघि [[एम्लि डिकिन्सन]]को कविता&lt;ref&gt;{{citation |last=Dickinson |first=Emily |title=The Himmaleh was known to stoop |author-link=Emily Dickinson |title-link=:s:The Himmaleh was known to stoop}}.&lt;/ref&gt; र [[हेनरी डेभिड थोरो]]का निबन्धहरूमा जस्तै ''हिमालेह'' रूपमा पनि लिप्यन्तरण गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |last=Thoreau |first=Henry David |title=A Week on the Concord and Merrimack Rivers |date=1849 |author-link=Henry David Thoreau}}.&lt;/ref&gt;

संस्कृत महाकाव्य [[महाभारत]] लगायतका पुराना रचनाहरूमा यस शृङ्खलाको नाम कहिलेकाहीँ &quot;हिमिवान&quot; पनि दिइएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Roshen Dalal |author-link=Roshen Dalal |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ |publisher=Penguin Books |date=2014|isbn=978-81-8475-277-9 }} Entry: &quot;Himavan&quot;&lt;/ref&gt; हिमवत् वा ''हिमवान्'' एक हिन्दु देवता हुन् जो हिमालय हिमशृङ्खलाका मूर्त रूप हुन्। यसका अन्य विशेषणहरूमा ''हिमराज'' ({{lit|हिउँको राजा}}), मानक तिब्बतीमा 'हिउँको भूमि' ({{lang|bo|གངས་ཅན་ལྗོངས་}}), वा ''पर्वतेश्वर'' ({{lit|पर्वतहरूको मालिक}}) पर्दछन्।

== भूगोल र प्रमुख विशेषताहरू ==
[[File:Himalayas Map.png|thumb|हिमालयको नक्सा (काराकोरम र हिन्दुकुश सहित)]]
{{multiple image
|total_width = 400
|direction = vertical
|align = right
|image1 = Panorama from poonhill-2019-BJ.jpg
|caption1 = नेपालको पुन हिलबाट सूर्योदयका समय देखिएको हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा [[धवलागिरी हिमशृङ्खला]] (बायाँ) र [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]] (दायाँ, पछाडिबाट सूर्य उदाउँदै गरेको) देखिन्छन्। यी समूहका सर्वोच्च शिखरहरू धवलागिरी र अन्नपूर्ण विश्वका क्रमशः सातौं र दशौं [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|सर्वोच्च हिमालहरू]] हुन्, र यी विश्वका चौध वटा [[आठ हजारी|आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू]] मध्ये पर्दछन्।
|image2 = Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg
|caption2 = भारतको रानीखेतबाट देखिएको गढवाल र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा त्रिशूल, [[नन्दादेवी पर्वत]], नन्दा कोट र पञ्चचुली जस्ता चुचुराहरू देखिन्छन्। नन्दा देवी पूर्ण रूपमा भारतको सिमानाभित्र अवस्थित सर्वोच्च हिमाल हो, र [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (जो विश्वको तेस्रो सर्वोच्च हिमाल हो र भारत-नेपाल सीमामा अवस्थित छ) पछि भारतको दोस्रो सर्वोच्च हिमाल हो।
}}
{{multiple image
|total_width = 400
|align = right
|image1 = Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm
|caption1 = अग्रभूमिमा [[सिन्धु नदी]] र पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा तर बादलको तहभन्दा धेरै माथि उभिएको हिमालयको पश्चिमी एङ्कर [[नङ्गा पर्वत]] शिखर{{efn|पाकिस्तानको [[खैबर पख्तुनख्वा]]स्थित ऐतिहासिक [[सावल ढेर]] गाउँको लगभग माथिबाट विमानबाट देखिए अनुसार}}
}}

दक्षिणमा [[चुरे]]; [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]; सबैभन्दा अग्लो र केन्द्रीय शृङ्खला रहेको [[बृहत् हिमालय]]; र उत्तरमा [[तिब्बती हिमालय]] सहित हिमालय दक्षिणबाट उत्तरतर्फ चारवटा समानान्तर [[हिमशृङ्खला]]हरू मिलेर बनेको छ।&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |title=Himalayas|publisher=Encyclopedia Britannica|last1= Bishop|first1= Barry C. |last2= Chatterjee|first2= Shiba P.|date=14 August 2023 }}&lt;/ref&gt; [[काराकोरम]]लाई सामान्यतया हिमालयबाट छुट्टै मानिन्छ।

हिमालयको विशाल चापको बीचमा नेपालमा [[धवलागिरी]] र [[अन्नपूर्ण]]का {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=in}} चुचुराहरू अवस्थित छन्, जुन [[कालीगण्डकी खोच]]द्वारा छुट्टिएका छन्। यो खोचले हिमालयलाई पारिस्थितिकीय र हिम विज्ञानको रूपमा पश्चिमी र पूर्वी खण्डहरूमा विभाजन गर्दछ – कालीगण्डकीको शिरमा रहेको [[कोरला]], सगरमाथा र [[केटु]] (काराकोरम शृङ्खलाको सर्वोच्च शिखर) बीचको [[पर्वतश्रेणी]]मा सबैभन्दा कम उचाइ भएको बिन्दु हो। अन्नपूर्णको पूर्वमा [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] र सीमापारि तिब्बतमा [[शिशापाङ्मा]]का {{convert|8000|m|ft+mile|abbr=off|adj=on}} चुचुराहरू छन्। यी मध्ये दक्षिणमा नेपालको राजधानी र हिमालयको सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] अवस्थित छ। काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वमा भोटे/[[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] नदीको उपत्यका पर्दछ जो तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ र नेपाल र चीनबीचको मुख्य स्थलमार्ग – [[अरनिको राजमार्ग]]/[[चीन राष्ट्रिय राजमार्ग ३१८]] प्रदान गर्दछ। अझ पूर्वतर्फ [[महालङ्गुर हिमशृङ्खला]] छ जसमा विश्वका छ वटा सर्वोच्च हिमालहरूमध्ये चार वटा पर्छन्, जसमा सर्वोच्च शिखर [[चोयु]], [[सगरमाथा]], [[ल्होत्से]], र [[मकालु]] समावेश छन्। ट्रेकिङका लागि लोकप्रिय [[खुम्बु]] क्षेत्र सगरमाथाको दक्षिण-पश्चिमी काखमा यहीँ अवस्थित छ। मकालुको पूर्वतर्फको शृङ्खलामा बग्न अघि [[अरुण नदी]]ले यी हिमालहरूको उत्तरी ढालहरूलाई जल निकास गर्दछ।

नेपालको सुदूर पूर्वमा, हिमालय भारतको सिमानामा रहेको [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]]सम्म पुग्छ, जुन विश्वको तेस्रो-सर्वोच्च हिमाल, सबैभन्दा पूर्वी {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=off}} चुचुरो र भारतको सर्वोच्च बिन्दु हो। कञ्चनजङ्घाको पूर्वी भाग भारतीय राज्य [[सिक्किम]]मा पर्दछ। भारतबाट तिब्बतको [[ल्हासा]] जाने मुख्य मार्गमा पर्छ जुन [[नाथुला भन्ज्याङ]] भएर तिब्बत पुग्छ। सिक्किमको पूर्वमा प्राचीन बौद्ध राज्य [[भुटान]] अवस्थित छ। भूटानको सर्वोच्च हिमाल [[गङ्गखर पुनसुम]] हो, जो विश्वको सर्वोच्च आरोहण नगरिएको हिमाल पनि हो। यहाँ हिमालयहरू भारी वनले ढाकिएका ठाडा उपत्यकाहरूका साथ क्रमशः बढी दुर्गम बन्दै गएका छन्। हिमालयहरू अझै अगाडि बढेर, थोरै उत्तरपूर्वी दिशातर्फ मोडिंदै भारतीय राज्य [[अरुणाचल प्रदेश]] तथा तिब्बत हुँदै यारलुङ त्साङ्पो नदीको महान् मोडभित्र तिब्बतमा अवस्थित [[नाम्चा बरुवा]] चुचुरोमा पुगेर आफ्नो पूर्वी अन्त्यमा पुग्छन्। सोही नदीको अर्को छेउमा, पूर्वतर्फ, [[काङ्ग्री गार्पो]] पहाडहरू छन्। तथापि, [[ग्याला पेरी]] लगायत त्साङ्पोको उत्तरतर्फका उच्च हिमालहरूलाई पनि कहिलेकाहीँ हिमालयमै समावेश गरिन्छ।

धवलागिरीबाट पश्चिमतर्फ जाँदा, पश्चिमी नेपाल केही हदसम्म दुर्गम छ र यहाँ ठूला उच्च हिमालहरूको अभाव छ, तर यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल [[रारा ताल]] यहीँ पर्दछ। [[कर्णाली नदी]] तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ तर यस क्षेत्रको मध्य भागबाट बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, भारतसँगको सिमाना [[शारदा नदी]]ले निर्धारण गर्छ र चीनतर्फ व्यापारिक मार्ग प्रदान गर्दछ, जहाँ तिब्बती पठारमा उच्च शिखर [[गुर्ला मान्धाता]] अवस्थित छ। यसको ठीक [[मानसरोवर ताल]] पारि कैलाश शृङ्खलामा पवित्र [[कैलाश पर्वत]] अवस्थित छ, जुन हिमालयका चार प्रमुख नदीहरूको मुहान नजिकै उभिएको छ र हिन्दु धर्म, [[जैन धर्म]], बौद्ध धर्म, सुफी धर्म र बोनपोमा पूजनीय छ। [[उत्तराखण्ड]]मा, हिमालयहरू प्रादेशिक रूपमा [[कुमाउँ मण्डल|कुमाऊँ]] र [[गढवाल]] हिमालयमा [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]] र [[कामेत]] जस्ता उच्च चुचुराहरूसहित विभाजित छन्।&lt;ref name=britannica&gt;{{Cite web | url=https://www.britannica.com/place/Kumaun-Himalayas|title=Kumaun Himalayas|publisher = Encyclopedia Britannica|first1= Kenneth |last1= Pletcher |date =March 13, 2009 }}&lt;/ref&gt; यो राज्य [[छोटा चार धाम]]का महत्त्वपूर्ण तिर्थयात्रा गन्तव्यहरूको स्थान हो, जसमा पवित्र नदी [[गङ्गा]]को मुहान [[गङ्गोत्री]], नदी [[यमुना नदी|यमुना]]को मुहान [[यमुनोत्री]], र [[बद्रीनाथ]] तथा [[केदारनाथ]]का मन्दिरहरू समावेश छन्।

विशेष गरी [[ब्रिटिस राज]]को ग्रीष्मकालीन राजधानी [[सिमला]], र तिब्बती समुदाय तथा भारतमा रहेको [[केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन|निर्वासित सरकार]]को केन्द्र [[धर्मशाला, हिमाचल प्रदेश|धर्मशाला]] रहेको अर्को भारतीय हिमालयी राज्य, [[हिमाचल प्रदेश]], यसका हिल स्टेसनहरूका लागि प्रख्यात छ। यो क्षेत्र [[पश्चिमी हिमालय]]को सुरुवात मानिन्छ र [[सिन्धु नदी]]का पाँच सहायक नदीहरूमध्ये सबैभन्दा पूर्वतर्फको [[सतलज नदी]] यसै स्थानबाट शृङ्खलालाई चिर्दै बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]]को भाग ओगटेको छ जहाँ पर्वतीय [[जम्मू मण्डल|जम्मू क्षेत्र]] र सहर तथा तालहरू भएको प्रसिद्ध [[कश्मीर उपत्यका]] ([[श्रीनगर]]) अवस्थित छन्। हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[लद्दाख]]को दक्षिण-पश्चिम अधिकांश भाग ओगटेको छ। [[नुन कुन]] का जुम्ल्याहा चुचुराहरू हिमालयको यस भागमा ७,००० मिटरभन्दा माथिका एकमात्र हिमालहरू हुन्। अन्त्यमा, हिमालयहरू [[नङ्गा पर्वत]]को नाटकीय ८,०००-मिटर शिखरमा पुगेर आफ्नो पश्चिमी अन्त्यमा पुग्छन्, जुन सिन्धु उपत्यकाभन्दा {{convert|8000|m|abbr=on}} माथि उभिन्छ र ८,०००-मिटर शिखरहरूमध्ये सबैभन्दा पश्चिमी हो। पश्चिमी अन्त्य भाग नङ्गा पर्वत नजिकै एक भव्य बिन्दुमा समाप्त हुन्छ जहाँ हिमालयहरू काराकोरम र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरूसँग, विवादित पाकिस्तानी-प्रशासित क्षेत्र [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा आपसमा जोडिन्छन्।

== टिप्पणीहरू ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{sister project links|auto=1}}
* [https://web.archive.org/web/20130118002451/http://www.digitalhimalaya.com/ क्याम्ब्रिज र येल विश्वविद्यालयमा डिजिटल हिमालय अनुसन्धान परियोजना] (सङ्ग्रहित)
* [http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html हिमालय पर्वतको भूगर्भशास्त्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616162641/http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html |date=16 June 2010 }}
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/earth/birth.html हिमालयको जन्म]
* [https://web.archive.org/web/20130319033748/http://pulitzercenter.org/projects/asia/south-asias-troubled-waters दक्षिण एसियाका समस्याग्रस्त पानीहरू] पुलित्जर सेन्टर फर क्राइसिस रिपोर्टिङको पत्रकारिता परियोजना (सङ्ग्रहित)
* [https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Biological_diversity_in_the_Himalayas हिमालयमा जैविक विविधता] इन्साइक्लोपेडिया अफ अर्थ

{{नेपाल विषय}}

[[श्रेणी:हिमालय| ]]
[[श्रेणी:चीनका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भुटानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भारतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पूर्वी एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:तिब्बती पठार]]
[[श्रेणी:एसियाका हिमशृङ्खलाहरू]]</text>
      <sha1>aa3v8zt7eawmf3d2kr6c281u5zrv4nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369673</id>
      <parentid>1369636</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* नामाकरण */</comment>
      <origin>1369673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33661" sha1="6buhqyknsj4byehveu20mkbsdyv0ajj" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|एसियाको हिमशृङ्खला}}
{{Infobox mountain
| name = हिमालय
| image = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg
| image_caption = हिमालयको चाप (हिन्दुकुश र काराकोरम सहित), आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू (रातो रङमा); [[सिन्धु गङ्गा मैदान]]; [[तिब्बती पठार]] र तारिम खाडी; नदीहरू: सिन्धु, गङ्गा, र यारलुङ त्साङ्पो-ब्रह्मपुत्र
| country_type = [[देश]]
| country = {{hlist||[[भुटान]]|[[चीन]]|[[भारत]]|[[नेपाल]]|[[पाकिस्तान]]}}{{efn|यस हिमशृङ्खलाको सार्वभौमिकता कतिपय स्थानमा, विशेष गरी [[कश्मीर क्षेत्र]]मा, विवादित छ।&lt;ref&gt;{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|date=14 August 2023 |publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=यद्यपि भारत, नेपाल र भुटानको अधिकांश हिमालय क्षेत्रमा सार्वभौमसत्ता रहेको छ, पाकिस्तान र चीनले पनि यसका केही भागहरूमा नियन्त्रण राखेका छन्। कश्मीर क्षेत्रमा, सन् १९७२ मा भारत र पाकिस्तानबीच कायम गरिएको &quot;नियन्त्रण रेखा&quot;को उत्तर र पश्चिममा पर्ने यस शृङ्खलाको करिब ३२,४०० वर्ग माइल (८३,९०७ वर्ग किलोमिटर) भूभागमा पाकिस्तानको प्रशासनिक नियन्त्रण रहेको छ। चीनले लद्दाख क्षेत्रमा करिब १४,००० वर्ग माइल (३६,००० वर्ग किलोमिटर) प्रशासन चलाएको छ र भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको सीमाभित्र पर्ने हिमालयको पूर्वी छेउको भूभागमा पनि दाबी गरेको छ। ती विवादहरूले हिमालय क्षेत्रमा भारत र उसका छिमेकीहरूले सामना गरेका सिमानासम्बन्धी समस्याहरूलाई थप चर्काएका छन्।}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=978-0-8131-7384-9|page=8,11,12}}&lt;/ref&gt;}}
| subdivision2_type = [[महाद्वीप]]
| subdivision2 = [[एसिया]]
| highest = [[सगरमाथा]]
| elevation_m = 8848.86
| highest_location = नेपाल / चीन
| coordinates = {{Coord|27|59|N|86|55|E|region:NP|format=dms|display=inline,title}}
| range_coordinates = 
| length_km = 2400
| geology = {{hlist|[[पत्रे चट्टान|पत्रे]]|[[परिवर्तित चट्टान|परिवर्तित]]}}
| age = [[खरीढुङ्गा युग]]देखि [[नत्रजीवक उपकल्प]]
| orogeny = 
| image_map = Himalaya annotated.jpg
| map_caption = उत्तर-उत्तरपश्चिमबाट तिब्बती पठारको माथिबाट देखिएको सगरमाथा र वरपरका चुचुराहरू। चारवटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू देख्न सकिन्छ: मकालु (८,४६२ मी), सगरमाथा (८,८४८ मी), चोयु (८,२०१ मी), र ल्होत्से (८,५१६ मी)।
}}

'''हिमालय''' [[एसिया]]मा अवस्थित एक [[हिमशृङ्खला]] हो, जसले [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का मैदानहरूलाई [[तिब्बती पठार]]बाट छुटाउँछ। यस शृङ्खलामा [[पृथ्वी]]का केही सर्वोच्च शिखरहरू अवस्थित छन्, जसमा विश्वको सर्वोच्च शिखर, [[सगरमाथा]] पनि पर्दछ। समुद्र सतहबाट {{Convert|7200|m|abbr=off}} भन्दा बढी उचाइ भएका [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|१०० भन्दा बढी चुचुराहरू]] हिमालयमा रहेका छन्।

हिमालयले [[नेपाल]], [[भारत]], [[चीन]], [[भुटान]] र [[पाकिस्तान]] गरी पाँच देशलाई समेटेको छ। [[कश्मीर]] क्षेत्रमा यस शृङ्खलाको सार्वभौमिकता भारत, पाकिस्तान र चीनबीच विवादित छ।&lt;ref name=&quot;bishop-britannica&quot;&gt;{{cite web|last=Bishop|first=Barry|author-link=Barry Bishop (mountaineer)|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/266037/Himalayas|access-date=30 July 2016}}&lt;/ref&gt; हिमालय हिमशृङ्खलाको उत्तरपश्चिममा [[काराकोरम]] र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरू, उत्तरमा तिब्बती पठार, र दक्षिणमा [[सिन्धु गङ्गा मैदान]] रहेका छन्। [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[गङ्गा नदी|गङ्गा]], र यारलुङ त्साङ्पो-[[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] जस्ता विश्वका केही प्रमुख नदीहरू हिमालयकै आसपासबाट उद्गम हुन्छन्, र तिनीहरूको संयुक्त जलसंभरण क्षेत्रमा करिब ६० करोड मानिसहरू बसोबास गर्छन्; साथै ५ करोड ३० लाख मानिसहरू हिमालय क्षेत्रमै बसोबास गर्छन्।&lt;ref name=&quot;DimriBookhagen2019&quot;&gt;{{cite book |author1=A.P. Dimri |author2=B. Bookhagen |author3=M. Stoffel |author4=T. Yasunari |year=2019 |title=Himalayan Weather and Climate and their Impact on the Environment |url=https://books.google.com/books?id=7Ea9DwAAQBAJ&amp;pg=PA380 |publisher=Springer Nature |page=380 |isbn=978-3-030-29684-1}}&lt;/ref&gt; हिमालयले [[दक्षिण एसिया]] र [[तिब्बत]]को संस्कृतिलाई गहिरो रूपमा आकार दिएको छ। धेरै हिमालयी चुचुराहरू [[हिन्दु धर्म]] र [[बौद्ध धर्म]]मा पवित्र मानिन्छन्। धेरै शिखरहरूमा आरोहण गर्न निषेध गरिएको छ; यस्ता हिमालहरूमा [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (भारतीय तर्फबाट), [[गङ्गखर पुनसुम]], [[माछापुच्छ्रे हिमाल|माछापुच्छ्रे]], र [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]]; तथा भूगर्भिक रूपमा भिन्न तर नजिकै रहेको तिब्बती [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला|हिमालपारी]]को [[कैलाश पर्वत]] पर्छन्।

[[भारतीय भूखण्ड]] र [[युरेसियाली भूखण्ड]] आपसमा ठोक्किएपछि हिमालयको [[पर्वत निर्माण|उत्थान]] भएको थियो। तल्लो तह तिब्बतभित्र धकेलिँदै यसको पठारको मोटाइ थप्दै गएको थियो; यद्यपि, अझै तल्लो क्रस्ट म्यान्टलसँगै युरेसियामुनि निम्नस्खलन भएको थियो। हिमालय हिमशृङ्खला पश्चिम-उत्तरपश्चिमबाट पूर्व-दक्षिणपूर्व तर्फ {{Convert|2400|km|abbr=on}} लामो चापको रूपमा फैलिएको छ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wadia |first=D. N. |year=1931 |title=The syntaxis of the northwest Himalaya: its rocks, tectonics and orogeny |journal=Record Geol. Survey of India |volume=65 |issue=2 |pages=189–220}}&lt;/ref&gt; यो शृङ्खला पश्चिममा {{Convert|350|km|abbr=off}} देखि पूर्वमा {{Convert|151|km|abbr=on}} सम्मको चौडाइमा भिन्न हुन्छ।&lt;ref name=&quot;books.google.pl&quot;&gt;{{cite book |last=Apollo |first=M. |year=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/313849476 |chapter=Chapter 9: The population of Himalayan regions – by the numbers: Past, present and future |editor1-first=R. |editor1-last=Efe |editor2-first=M. |editor2-last=Öztürk |title=Contemporary Studies in Environment and Tourism |pages=143–159 |publisher=Cambridge Scholars Publishing}}&lt;/ref&gt;

== नामाकरण ==
यस हिमशृङ्खलाको नाम संस्कृत शब्द ''हिमालय'' 'हिउँको बासस्थान'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;page=1299 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) बाट आएको हो, जुन ''हिम'' 'तुसारो/चिसो'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;page=1298 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) र ''आलय'' 'बासस्थान/घर'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;page=121 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) मिलेर बनेको हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=BEN Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=BEN&amp;page=1115-a |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;page=976 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; यसका अन्य शब्दहरूमा निम्न पर्छन्:

{{div col}}
* [[नेपाली भाषा|नेपाली]] तथा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा हिमालय,
* [[गढवाली भाषा|गढवाली]]मा हिंवाळ ,
* [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]]मा हिमाल ,
* [[मानक तिब्बती भाषा|तिब्बतीमा]]मा {{lang|bo|ཧི་མ་ལ་ཡ་}},
* [[सिंहली भाषा|सिंहलीमा]]मा {{lang|si|හිමාලය}},
* [[उर्दू भाषा|उर्दुमा]] {{lang|ur|{{Nastaliq|ہمالیہ}}}},
* [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]मा {{lang|bn|হিমালয়}},
* [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँमा]] {{lang|zh|喜马拉雅}} वा {{lang|zh|喜馬拉雅}}।
{{div col end}}

यो नाम यसअघि [[एम्लि डिकिन्सन]]को कविता&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=डिकिन्सन |प्रथम=एम्लि |शीर्षक=The Himmaleh was known to stoop |लेखककडी=एम्लि डिकिन्सन |शीर्षककडी=:s:The Himmaleh was known to stoop}}.&lt;/ref&gt; र [[हेनरी डेभिड थोरो]]का निबन्धहरूमा जस्तै ''हिमालेह'' रूपमा पनि लिप्यन्तरण गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=थोरो|प्रथम=हेनरी डेभिड|शीर्षक=A Week on the Concord and Merrimack Rivers |मिति=1849 |लेखककडी=हेनरी डेभिड थोरो}}.&lt;/ref&gt;

संस्कृत महाकाव्य [[महाभारत]] लगायतका पुराना रचनाहरूमा यस शृङ्खलाको नाम कहिलेकाहीँ &quot;हिमिवान&quot; पनि दिइएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{पुस्तक स्रोत |लेखक=रोशन दलाल |लेखककडी=रोशन दलाल |शीर्षक=Hinduism: An Alphabetical Guide |युआरएल=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ |publisher=Penguin Books |मिति=2014|isbn=978-81-8475-277-9 }} Entry: &quot;Himavan&quot;&lt;/ref&gt; हिमवत् वा ''हिमवान्'' एक हिन्दु देवता हुन् जो हिमालय हिमशृङ्खलाका मूर्त रूप हुन्। यसका अन्य विशेषणहरूमा ''हिमराज'' ({{lit|हिउँको राजा}}), मानक तिब्बतीमा 'हिउँको भूमि' ({{lang|bo|གངས་ཅན་ལྗོངས་}}), वा ''पर्वतेश्वर'' ({{lit|पर्वतहरूको मालिक}}) पर्दछन्।

== भूगोल र प्रमुख विशेषताहरू ==
[[File:Himalayas Map.png|thumb|हिमालयको नक्सा (काराकोरम र हिन्दुकुश सहित)]]
{{multiple image
|total_width = 400
|direction = vertical
|align = right
|image1 = Panorama from poonhill-2019-BJ.jpg
|caption1 = नेपालको पुन हिलबाट सूर्योदयका समय देखिएको हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा [[धवलागिरी हिमशृङ्खला]] (बायाँ) र [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]] (दायाँ, पछाडिबाट सूर्य उदाउँदै गरेको) देखिन्छन्। यी समूहका सर्वोच्च शिखरहरू धवलागिरी र अन्नपूर्ण विश्वका क्रमशः सातौं र दशौं [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|सर्वोच्च हिमालहरू]] हुन्, र यी विश्वका चौध वटा [[आठ हजारी|आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू]] मध्ये पर्दछन्।
|image2 = Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg
|caption2 = भारतको रानीखेतबाट देखिएको गढवाल र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा त्रिशूल, [[नन्दादेवी पर्वत]], नन्दा कोट र पञ्चचुली जस्ता चुचुराहरू देखिन्छन्। नन्दा देवी पूर्ण रूपमा भारतको सिमानाभित्र अवस्थित सर्वोच्च हिमाल हो, र [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (जो विश्वको तेस्रो सर्वोच्च हिमाल हो र भारत-नेपाल सीमामा अवस्थित छ) पछि भारतको दोस्रो सर्वोच्च हिमाल हो।
}}
{{multiple image
|total_width = 400
|align = right
|image1 = Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm
|caption1 = अग्रभूमिमा [[सिन्धु नदी]] र पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा तर बादलको तहभन्दा धेरै माथि उभिएको हिमालयको पश्चिमी एङ्कर [[नङ्गा पर्वत]] शिखर{{efn|पाकिस्तानको [[खैबर पख्तुनख्वा]]स्थित ऐतिहासिक [[सावल ढेर]] गाउँको लगभग माथिबाट विमानबाट देखिए अनुसार}}
}}

दक्षिणमा [[चुरे]]; [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]; सबैभन्दा अग्लो र केन्द्रीय शृङ्खला रहेको [[बृहत् हिमालय]]; र उत्तरमा [[तिब्बती हिमालय]] सहित हिमालय दक्षिणबाट उत्तरतर्फ चारवटा समानान्तर [[हिमशृङ्खला]]हरू मिलेर बनेको छ।&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |title=Himalayas|publisher=Encyclopedia Britannica|last1= Bishop|first1= Barry C. |last2= Chatterjee|first2= Shiba P.|date=14 August 2023 }}&lt;/ref&gt; [[काराकोरम]]लाई सामान्यतया हिमालयबाट छुट्टै मानिन्छ।

हिमालयको विशाल चापको बीचमा नेपालमा [[धवलागिरी]] र [[अन्नपूर्ण]]का {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=in}} चुचुराहरू अवस्थित छन्, जुन [[कालीगण्डकी खोच]]द्वारा छुट्टिएका छन्। यो खोचले हिमालयलाई पारिस्थितिकीय र हिम विज्ञानको रूपमा पश्चिमी र पूर्वी खण्डहरूमा विभाजन गर्दछ – कालीगण्डकीको शिरमा रहेको [[कोरला]], सगरमाथा र [[केटु]] (काराकोरम शृङ्खलाको सर्वोच्च शिखर) बीचको [[पर्वतश्रेणी]]मा सबैभन्दा कम उचाइ भएको बिन्दु हो। अन्नपूर्णको पूर्वमा [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] र सीमापारि तिब्बतमा [[शिशापाङ्मा]]का {{convert|8000|m|ft+mile|abbr=off|adj=on}} चुचुराहरू छन्। यी मध्ये दक्षिणमा नेपालको राजधानी र हिमालयको सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] अवस्थित छ। काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वमा भोटे/[[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] नदीको उपत्यका पर्दछ जो तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ र नेपाल र चीनबीचको मुख्य स्थलमार्ग – [[अरनिको राजमार्ग]]/[[चीन राष्ट्रिय राजमार्ग ३१८]] प्रदान गर्दछ। अझ पूर्वतर्फ [[महालङ्गुर हिमशृङ्खला]] छ जसमा विश्वका छ वटा सर्वोच्च हिमालहरूमध्ये चार वटा पर्छन्, जसमा सर्वोच्च शिखर [[चोयु]], [[सगरमाथा]], [[ल्होत्से]], र [[मकालु]] समावेश छन्। ट्रेकिङका लागि लोकप्रिय [[खुम्बु]] क्षेत्र सगरमाथाको दक्षिण-पश्चिमी काखमा यहीँ अवस्थित छ। मकालुको पूर्वतर्फको शृङ्खलामा बग्न अघि [[अरुण नदी]]ले यी हिमालहरूको उत्तरी ढालहरूलाई जल निकास गर्दछ।

नेपालको सुदूर पूर्वमा, हिमालय भारतको सिमानामा रहेको [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]]सम्म पुग्छ, जुन विश्वको तेस्रो-सर्वोच्च हिमाल, सबैभन्दा पूर्वी {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=off}} चुचुरो र भारतको सर्वोच्च बिन्दु हो। कञ्चनजङ्घाको पूर्वी भाग भारतीय राज्य [[सिक्किम]]मा पर्दछ। भारतबाट तिब्बतको [[ल्हासा]] जाने मुख्य मार्गमा पर्छ जुन [[नाथुला भन्ज्याङ]] भएर तिब्बत पुग्छ। सिक्किमको पूर्वमा प्राचीन बौद्ध राज्य [[भुटान]] अवस्थित छ। भूटानको सर्वोच्च हिमाल [[गङ्गखर पुनसुम]] हो, जो विश्वको सर्वोच्च आरोहण नगरिएको हिमाल पनि हो। यहाँ हिमालयहरू भारी वनले ढाकिएका ठाडा उपत्यकाहरूका साथ क्रमशः बढी दुर्गम बन्दै गएका छन्। हिमालयहरू अझै अगाडि बढेर, थोरै उत्तरपूर्वी दिशातर्फ मोडिंदै भारतीय राज्य [[अरुणाचल प्रदेश]] तथा तिब्बत हुँदै यारलुङ त्साङ्पो नदीको महान् मोडभित्र तिब्बतमा अवस्थित [[नाम्चा बरुवा]] चुचुरोमा पुगेर आफ्नो पूर्वी अन्त्यमा पुग्छन्। सोही नदीको अर्को छेउमा, पूर्वतर्फ, [[काङ्ग्री गार्पो]] पहाडहरू छन्। तथापि, [[ग्याला पेरी]] लगायत त्साङ्पोको उत्तरतर्फका उच्च हिमालहरूलाई पनि कहिलेकाहीँ हिमालयमै समावेश गरिन्छ।

धवलागिरीबाट पश्चिमतर्फ जाँदा, पश्चिमी नेपाल केही हदसम्म दुर्गम छ र यहाँ ठूला उच्च हिमालहरूको अभाव छ, तर यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल [[रारा ताल]] यहीँ पर्दछ। [[कर्णाली नदी]] तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ तर यस क्षेत्रको मध्य भागबाट बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, भारतसँगको सिमाना [[शारदा नदी]]ले निर्धारण गर्छ र चीनतर्फ व्यापारिक मार्ग प्रदान गर्दछ, जहाँ तिब्बती पठारमा उच्च शिखर [[गुर्ला मान्धाता]] अवस्थित छ। यसको ठीक [[मानसरोवर ताल]] पारि कैलाश शृङ्खलामा पवित्र [[कैलाश पर्वत]] अवस्थित छ, जुन हिमालयका चार प्रमुख नदीहरूको मुहान नजिकै उभिएको छ र हिन्दु धर्म, [[जैन धर्म]], बौद्ध धर्म, सुफी धर्म र बोनपोमा पूजनीय छ। [[उत्तराखण्ड]]मा, हिमालयहरू प्रादेशिक रूपमा [[कुमाउँ मण्डल|कुमाऊँ]] र [[गढवाल]] हिमालयमा [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]] र [[कामेत]] जस्ता उच्च चुचुराहरूसहित विभाजित छन्।&lt;ref name=britannica&gt;{{Cite web | url=https://www.britannica.com/place/Kumaun-Himalayas|title=Kumaun Himalayas|publisher = Encyclopedia Britannica|first1= Kenneth |last1= Pletcher |date =March 13, 2009 }}&lt;/ref&gt; यो राज्य [[छोटा चार धाम]]का महत्त्वपूर्ण तिर्थयात्रा गन्तव्यहरूको स्थान हो, जसमा पवित्र नदी [[गङ्गा]]को मुहान [[गङ्गोत्री]], नदी [[यमुना नदी|यमुना]]को मुहान [[यमुनोत्री]], र [[बद्रीनाथ]] तथा [[केदारनाथ]]का मन्दिरहरू समावेश छन्।

विशेष गरी [[ब्रिटिस राज]]को ग्रीष्मकालीन राजधानी [[सिमला]], र तिब्बती समुदाय तथा भारतमा रहेको [[केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन|निर्वासित सरकार]]को केन्द्र [[धर्मशाला, हिमाचल प्रदेश|धर्मशाला]] रहेको अर्को भारतीय हिमालयी राज्य, [[हिमाचल प्रदेश]], यसका हिल स्टेसनहरूका लागि प्रख्यात छ। यो क्षेत्र [[पश्चिमी हिमालय]]को सुरुवात मानिन्छ र [[सिन्धु नदी]]का पाँच सहायक नदीहरूमध्ये सबैभन्दा पूर्वतर्फको [[सतलज नदी]] यसै स्थानबाट शृङ्खलालाई चिर्दै बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]]को भाग ओगटेको छ जहाँ पर्वतीय [[जम्मू मण्डल|जम्मू क्षेत्र]] र सहर तथा तालहरू भएको प्रसिद्ध [[कश्मीर उपत्यका]] ([[श्रीनगर]]) अवस्थित छन्। हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[लद्दाख]]को दक्षिण-पश्चिम अधिकांश भाग ओगटेको छ। [[नुन कुन]] का जुम्ल्याहा चुचुराहरू हिमालयको यस भागमा ७,००० मिटरभन्दा माथिका एकमात्र हिमालहरू हुन्। अन्त्यमा, हिमालयहरू [[नङ्गा पर्वत]]को नाटकीय ८,०००-मिटर शिखरमा पुगेर आफ्नो पश्चिमी अन्त्यमा पुग्छन्, जुन सिन्धु उपत्यकाभन्दा {{convert|8000|m|abbr=on}} माथि उभिन्छ र ८,०००-मिटर शिखरहरूमध्ये सबैभन्दा पश्चिमी हो। पश्चिमी अन्त्य भाग नङ्गा पर्वत नजिकै एक भव्य बिन्दुमा समाप्त हुन्छ जहाँ हिमालयहरू काराकोरम र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरूसँग, विवादित पाकिस्तानी-प्रशासित क्षेत्र [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा आपसमा जोडिन्छन्।

== टिप्पणीहरू ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{sister project links|auto=1}}
* [https://web.archive.org/web/20130118002451/http://www.digitalhimalaya.com/ क्याम्ब्रिज र येल विश्वविद्यालयमा डिजिटल हिमालय अनुसन्धान परियोजना] (सङ्ग्रहित)
* [http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html हिमालय पर्वतको भूगर्भशास्त्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616162641/http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html |date=16 June 2010 }}
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/earth/birth.html हिमालयको जन्म]
* [https://web.archive.org/web/20130319033748/http://pulitzercenter.org/projects/asia/south-asias-troubled-waters दक्षिण एसियाका समस्याग्रस्त पानीहरू] पुलित्जर सेन्टर फर क्राइसिस रिपोर्टिङको पत्रकारिता परियोजना (सङ्ग्रहित)
* [https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Biological_diversity_in_the_Himalayas हिमालयमा जैविक विविधता] इन्साइक्लोपेडिया अफ अर्थ

{{नेपाल विषय}}

[[श्रेणी:हिमालय| ]]
[[श्रेणी:चीनका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भुटानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भारतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पूर्वी एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:तिब्बती पठार]]
[[श्रेणी:एसियाका हिमशृङ्खलाहरू]]</text>
      <sha1>6buhqyknsj4byehveu20mkbsdyv0ajj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369693</id>
      <parentid>1369673</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34786" sha1="kyydpo8ajaggbu28bza4adq5jjo1gpd" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|एसियाको हिमशृङ्खला}}
{{Infobox mountain
| name = हिमालय
| image = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg
| image_caption = हिमालयको चाप (हिन्दुकुश र काराकोरम सहित), आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू (रातो रङमा); [[सिन्धु गङ्गा मैदान]]; [[तिब्बती पठार]] र तारिम खाडी; नदीहरू: सिन्धु, गङ्गा, र यारलुङ त्साङ्पो-ब्रह्मपुत्र
| country_type = [[देश]]
| country = {{hlist||[[भुटान]]|[[चीन]]|[[भारत]]|[[नेपाल]]|[[पाकिस्तान]]}}{{efn|यस हिमशृङ्खलाको सार्वभौमिकता कतिपय स्थानमा, विशेष गरी [[कश्मीर क्षेत्र]]मा, विवादित छ।&lt;ref&gt;{{विश्वकोश स्रोत|शीर्षक=Himalayas (mountains, Asia)|मिति=14 August 2023 |प्रकाशक=Encyclopaedia Britannica|युआरएल=https://www.britannica.com/place/Himalayas |कथन=यद्यपि भारत, नेपाल र भुटानको अधिकांश हिमालय क्षेत्रमा सार्वभौमसत्ता रहेको छ, पाकिस्तान र चीनले पनि यसका केही भागहरूमा नियन्त्रण राखेका छन्। कश्मीर क्षेत्रमा, सन् १९७२ मा भारत र पाकिस्तानबीच कायम गरिएको &quot;नियन्त्रण रेखा&quot;को उत्तर र पश्चिममा पर्ने यस शृङ्खलाको करिब ३२,४०० वर्ग माइल (८३,९०७ वर्ग किलोमिटर) भूभागमा पाकिस्तानको प्रशासनिक नियन्त्रण रहेको छ। चीनले लद्दाख क्षेत्रमा करिब १४,००० वर्ग माइल (३६,००० वर्ग किलोमिटर) प्रशासन चलाएको छ र भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको सीमाभित्र पर्ने हिमालयको पूर्वी छेउको भूभागमा पनि दाबी गरेको छ। ती विवादहरूले हिमालय क्षेत्रमा भारत र उसका छिमेकीहरूले सामना गरेका सिमानासम्बन्धी समस्याहरूलाई थप चर्काएका छन्।}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|शीर्षक=Illustrated Atlas of the Himalaya|प्रथम१=David|अन्तिम१=Zurick|प्रथम२=Julsun|अन्तिम२=Pocheco|प्रकाशक=University Press of Kentucky|मिति=2006|आइएसबिएन=978-0-8131-7384-9|पृष्ठ=8,11,12}}&lt;/ref&gt;}}
| subdivision2_type = [[महाद्वीप]]
| subdivision2 = [[एसिया]]
| highest = [[सगरमाथा]]
| elevation_m = 8848.86
| highest_location = नेपाल / चीन
| coordinates = {{Coord|27|59|N|86|55|E|region:NP|format=dms|display=inline,title}}
| range_coordinates = 
| length_km = 2400
| geology = {{hlist|[[पत्रे चट्टान|पत्रे]]|[[परिवर्तित चट्टान|परिवर्तित]]}}
| age = [[खरीढुङ्गा युग]]देखि [[नत्रजीवक उपकल्प]]
| orogeny = 
| image_map = Himalaya annotated.jpg
| map_caption = उत्तर-उत्तरपश्चिमबाट तिब्बती पठारको माथिबाट देखिएको सगरमाथा र वरपरका चुचुराहरू। चारवटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू देख्न सकिन्छ: मकालु (८,४६२ मी), सगरमाथा (८,८४८ मी), चोयु (८,२०१ मी), र ल्होत्से (८,५१६ मी)।
}}

'''हिमालय''' [[एसिया]]मा अवस्थित एक [[हिमशृङ्खला]] हो, जसले [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का मैदानहरूलाई [[तिब्बती पठार]]बाट छुटाउँछ। यस शृङ्खलामा [[पृथ्वी]]का केही सर्वोच्च शिखरहरू अवस्थित छन्, जसमा विश्वको सर्वोच्च शिखर, [[सगरमाथा]] पनि पर्दछ। समुद्र सतहबाट {{Convert|7200|m|abbr=off}} भन्दा बढी उचाइ भएका [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|१०० भन्दा बढी चुचुराहरू]] हिमालयमा रहेका छन्।

हिमालयले [[नेपाल]], [[भारत]], [[चीन]], [[भुटान]] र [[पाकिस्तान]] गरी पाँच देशलाई समेटेको छ। [[कश्मीर]] क्षेत्रमा यस शृङ्खलाको सार्वभौमिकता भारत, पाकिस्तान र चीनबीच विवादित छ।&lt;ref name=&quot;bishop-britannica&quot;&gt;{{वेब स्रोत|अन्तिम=विसोप|प्रथम=ब्यारी|लेखककडी=ब्यारी विसोप|शीर्षक=Himalayas (mountains, Asia)|प्रकाशक=Encyclopaedia Britannica|युआरएल=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/266037/Himalayas|पहुँचमिति=30 July 2016}}&lt;/ref&gt; हिमालय हिमशृङ्खलाको उत्तरपश्चिममा [[काराकोरम]] र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरू, उत्तरमा तिब्बती पठार, र दक्षिणमा [[सिन्धु गङ्गा मैदान]] रहेका छन्। [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[गङ्गा नदी|गङ्गा]], र यारलुङ त्साङ्पो-[[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] जस्ता विश्वका केही प्रमुख नदीहरू हिमालयकै आसपासबाट उद्गम हुन्छन्, र तिनीहरूको संयुक्त जलसंभरण क्षेत्रमा करिब ६० करोड मानिसहरू बसोबास गर्छन्; साथै ५ करोड ३० लाख मानिसहरू हिमालय क्षेत्रमै बसोबास गर्छन्।&lt;ref name=&quot;DimriBookhagen2019&quot;&gt;{{पुस्तक स्रोत |लेखक१=A.P. Dimri |लेखक२=B. Bookhagen |लेखक३=M. Stoffel |लेखक४=T. Yasunari |year=2019 |शीर्षक=Himalayan Weather and Climate and their Impact on the Environment |युआरएल=https://books.google.com/books?id=7Ea9DwAAQBAJ&amp;pg=PA380 |प्रकाशक=Springer Nature |पृष्ठ=380 |आइएसबिएन=978-3-030-29684-1}}&lt;/ref&gt; हिमालयले [[दक्षिण एसिया]] र [[तिब्बत]]को संस्कृतिलाई गहिरो रूपमा आकार दिएको छ। धेरै हिमालयी चुचुराहरू [[हिन्दु धर्म]] र [[बौद्ध धर्म]]मा पवित्र मानिन्छन्। धेरै शिखरहरूमा आरोहण गर्न निषेध गरिएको छ; यस्ता हिमालहरूमा [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (भारतीय तर्फबाट), [[गङ्गखर पुनसुम]], [[माछापुच्छ्रे हिमाल|माछापुच्छ्रे]], र [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]]; तथा भूगर्भिक रूपमा भिन्न तर नजिकै रहेको तिब्बती [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला|हिमालपारी]]को [[कैलाश पर्वत]] पर्छन्।

[[भारतीय भूखण्ड]] र [[युरेसियाली भूखण्ड]] आपसमा ठोक्किएपछि हिमालयको [[पर्वत निर्माण|उत्थान]] भएको थियो। तल्लो तह तिब्बतभित्र धकेलिँदै यसको पठारको मोटाइ थप्दै गएको थियो; यद्यपि, अझै तल्लो क्रस्ट म्यान्टलसँगै युरेसियामुनि निम्नस्खलन भएको थियो। हिमालय हिमशृङ्खला पश्चिम-उत्तरपश्चिमबाट पूर्व-दक्षिणपूर्व तर्फ {{Convert|2400|km|abbr=on}} लामो चापको रूपमा फैलिएको छ।&lt;ref&gt;{{शोधपत्र स्रोत |अन्तिम=Wadia |प्रथम=D. N. |year=1931 |शीर्षक=The syntaxis of the northwest Himalaya: its rocks, tectonics and orogeny |journal=Record Geol. Survey of India |संस्करण=65 |जारी=2 |पृष्ठ=189–220}}&lt;/ref&gt; यो शृङ्खला पश्चिममा {{Convert|350|km|abbr=off}} देखि पूर्वमा {{Convert|151|km|abbr=on}} सम्मको चौडाइमा भिन्न हुन्छ।&lt;ref name=&quot;books.google.pl&quot;&gt;{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=Apollo |प्रथम=M. |year=2017 |युआरएल=https://www.researchgate.net/publication/313849476 |अध्याय=Chapter 9: The population of Himalayan regions – by the numbers: Past, present and future |सम्पादक१-first=R. |सम्पादक१अन्तिम=Efe |सम्पादक२प्रथम=M. |सम्पादक२अन्तिम=Öztürk |शीर्षक=Contemporary Studies in Environment and Tourism |पृष्ठ=143–159 |प्रकाशक=Cambridge Scholars Publishing}}&lt;/ref&gt;

== नामाकरण ==
यस हिमशृङ्खलाको नाम संस्कृत शब्द ''हिमालय'' 'हिउँको बासस्थान'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;पृष्ठ=1299 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) बाट आएको हो, जुन ''हिम'' 'तुसारो/चिसो'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;पृष्ठ=1298 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) र ''आलय'' 'बासस्थान/घर'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;पृष्ठ=121 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) मिलेर बनेको हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=BEN Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=BEN&amp;पृष्ठ=1115-a |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;पृष्ठ=976 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; यसका अन्य शब्दहरूमा निम्न पर्छन्:

{{div col}}
* [[नेपाली भाषा|नेपाली]] तथा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा हिमालय,
* [[गढवाली भाषा|गढवाली]]मा हिंवाळ ,
* [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]]मा हिमाल ,
* [[मानक तिब्बती भाषा|तिब्बतीमा]]मा {{lang|bo|ཧི་མ་ལ་ཡ་}},
* [[सिंहली भाषा|सिंहलीमा]]मा {{lang|si|හිමාලය}},
* [[उर्दू भाषा|उर्दुमा]] {{lang|ur|{{Nastaliq|ہمالیہ}}}},
* [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]मा {{lang|bn|হিমালয়}},
* [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँमा]] {{lang|zh|喜马拉雅}} वा {{lang|zh|喜馬拉雅}}।
{{div col end}}

यो नाम यसअघि [[एम्लि डिकिन्सन]]को कविता&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=डिकिन्सन |प्रथम=एम्लि |शीर्षक=The Himmaleh was known to stoop |लेखककडी=एम्लि डिकिन्सन |शीर्षककडी=:s:The Himmaleh was known to stoop}}.&lt;/ref&gt; र [[हेनरी डेभिड थोरो]]का निबन्धहरूमा जस्तै ''हिमालेह'' रूपमा पनि लिप्यन्तरण गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=थोरो|प्रथम=हेनरी डेभिड|शीर्षक=A Week on the Concord and Merrimack Rivers |मिति=1849 |लेखककडी=हेनरी डेभिड थोरो}}.&lt;/ref&gt;

संस्कृत महाकाव्य [[महाभारत]] लगायतका पुराना रचनाहरूमा यस शृङ्खलाको नाम कहिलेकाहीँ &quot;हिमिवान&quot; पनि दिइएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{पुस्तक स्रोत |लेखक=रोशन दलाल |लेखककडी=रोशन दलाल |शीर्षक=Hinduism: An Alphabetical Guide |युआरएल=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ |प्रकाशक=Penguin Books |मिति=2014|आइएसबिएन=978-81-8475-277-9 }} Entry: &quot;Himavan&quot;&lt;/ref&gt; हिमवत् वा ''हिमवान्'' एक हिन्दु देवता हुन् जो हिमालय हिमशृङ्खलाका मूर्त रूप हुन्। यसका अन्य विशेषणहरूमा ''हिमराज'' ({{lit|हिउँको राजा}}), मानक तिब्बतीमा 'हिउँको भूमि' ({{lang|bo|གངས་ཅན་ལྗོངས་}}), वा ''पर्वतेश्वर'' ({{lit|पर्वतहरूको मालिक}}) पर्दछन्।

== भूगोल र प्रमुख विशेषताहरू ==
[[File:Himalayas Map.png|thumb|हिमालयको नक्सा (काराकोरम र हिन्दुकुश सहित)]]
{{multiple image
|total_width = 400
|direction = vertical
|align = right
|image1 = Panorama from poonhill-2019-BJ.jpg
|caption1 = नेपालको पुन हिलबाट सूर्योदयका समय देखिएको हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा [[धवलागिरी हिमशृङ्खला]] (बायाँ) र [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]] (दायाँ, पछाडिबाट सूर्य उदाउँदै गरेको) देखिन्छन्। यी समूहका सर्वोच्च शिखरहरू धवलागिरी र अन्नपूर्ण विश्वका क्रमशः सातौं र दशौं [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|सर्वोच्च हिमालहरू]] हुन्, र यी विश्वका चौध वटा [[आठ हजारी|आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू]] मध्ये पर्दछन्।
|image2 = Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg
|caption2 = भारतको रानीखेतबाट देखिएको गढवाल र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा त्रिशूल, [[नन्दादेवी पर्वत]], नन्दा कोट र पञ्चचुली जस्ता चुचुराहरू देखिन्छन्। नन्दा देवी पूर्ण रूपमा भारतको सिमानाभित्र अवस्थित सर्वोच्च हिमाल हो, र [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (जो विश्वको तेस्रो सर्वोच्च हिमाल हो र भारत-नेपाल सीमामा अवस्थित छ) पछि भारतको दोस्रो सर्वोच्च हिमाल हो।
}}
{{multiple image
|total_width = 400
|align = right
|image1 = Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm
|caption1 = अग्रभूमिमा [[सिन्धु नदी]] र पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा तर बादलको तहभन्दा धेरै माथि उभिएको हिमालयको पश्चिमी एङ्कर [[नङ्गा पर्वत]] शिखर{{efn|पाकिस्तानको [[खैबर पख्तुनख्वा]]स्थित ऐतिहासिक [[सावल ढेर]] गाउँको लगभग माथिबाट विमानबाट देखिए अनुसार}}
}}

दक्षिणमा [[चुरे]]; [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]; सबैभन्दा अग्लो र केन्द्रीय शृङ्खला रहेको [[बृहत् हिमालय]]; र उत्तरमा [[तिब्बती हिमालय]] सहित हिमालय दक्षिणबाट उत्तरतर्फ चारवटा समानान्तर [[हिमशृङ्खला]]हरू मिलेर बनेको छ।&lt;ref&gt;{{विश्वकोश स्रोत|युआरएल=https://www.britannica.com/place/Himalayas |शीर्षक=Himalayas|प्रकाशक=Encyclopedia Britannica|अन्तिम१= Bishop|प्रथम१= Barry C. |अन्तिम२= Chatterjee|प्रथम२= Shiba P.|मिति=14 August 2023 }}&lt;/ref&gt; [[काराकोरम]]लाई सामान्यतया हिमालयबाट छुट्टै मानिन्छ।

हिमालयको विशाल चापको बीचमा नेपालमा [[धवलागिरी]] र [[अन्नपूर्ण]]का {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=in}} चुचुराहरू अवस्थित छन्, जुन [[कालीगण्डकी खोच]]द्वारा छुट्टिएका छन्। यो खोचले हिमालयलाई पारिस्थितिकीय र हिम विज्ञानको रूपमा पश्चिमी र पूर्वी खण्डहरूमा विभाजन गर्दछ – कालीगण्डकीको शिरमा रहेको [[कोरला]], सगरमाथा र [[केटु]] (काराकोरम शृङ्खलाको सर्वोच्च शिखर) बीचको [[पर्वतश्रेणी]]मा सबैभन्दा कम उचाइ भएको बिन्दु हो। अन्नपूर्णको पूर्वमा [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] र सीमापारि तिब्बतमा [[शिशापाङ्मा]]का {{convert|8000|m|ft+mile|abbr=off|adj=on}} चुचुराहरू छन्। यी मध्ये दक्षिणमा नेपालको राजधानी र हिमालयको सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] अवस्थित छ। काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वमा भोटे/[[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] नदीको उपत्यका पर्दछ जो तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ र नेपाल र चीनबीचको मुख्य स्थलमार्ग – [[अरनिको राजमार्ग]]/[[चीन राष्ट्रिय राजमार्ग ३१८]] प्रदान गर्दछ। अझ पूर्वतर्फ [[महालङ्गुर हिमशृङ्खला]] छ जसमा विश्वका छ वटा सर्वोच्च हिमालहरूमध्ये चार वटा पर्छन्, जसमा सर्वोच्च शिखर [[चोयु]], [[सगरमाथा]], [[ल्होत्से]], र [[मकालु]] समावेश छन्। ट्रेकिङका लागि लोकप्रिय [[खुम्बु]] क्षेत्र सगरमाथाको दक्षिण-पश्चिमी काखमा यहीँ अवस्थित छ। मकालुको पूर्वतर्फको शृङ्खलामा बग्न अघि [[अरुण नदी]]ले यी हिमालहरूको उत्तरी ढालहरूलाई जल निकास गर्दछ।

नेपालको सुदूर पूर्वमा, हिमालय भारतको सिमानामा रहेको [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]]सम्म पुग्छ, जुन विश्वको तेस्रो-सर्वोच्च हिमाल, सबैभन्दा पूर्वी {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=off}} चुचुरो र भारतको सर्वोच्च बिन्दु हो। कञ्चनजङ्घाको पूर्वी भाग भारतीय राज्य [[सिक्किम]]मा पर्दछ। भारतबाट तिब्बतको [[ल्हासा]] जाने मुख्य मार्गमा पर्छ जुन [[नाथुला भन्ज्याङ]] भएर तिब्बत पुग्छ। सिक्किमको पूर्वमा प्राचीन बौद्ध राज्य [[भुटान]] अवस्थित छ। भूटानको सर्वोच्च हिमाल [[गङ्गखर पुनसुम]] हो, जो विश्वको सर्वोच्च आरोहण नगरिएको हिमाल पनि हो। यहाँ हिमालयहरू भारी वनले ढाकिएका ठाडा उपत्यकाहरूका साथ क्रमशः बढी दुर्गम बन्दै गएका छन्। हिमालयहरू अझै अगाडि बढेर, थोरै उत्तरपूर्वी दिशातर्फ मोडिंदै भारतीय राज्य [[अरुणाचल प्रदेश]] तथा तिब्बत हुँदै यारलुङ त्साङ्पो नदीको महान् मोडभित्र तिब्बतमा अवस्थित [[नाम्चा बरुवा]] चुचुरोमा पुगेर आफ्नो पूर्वी अन्त्यमा पुग्छन्। सोही नदीको अर्को छेउमा, पूर्वतर्फ, [[काङ्ग्री गार्पो]] पहाडहरू छन्। तथापि, [[ग्याला पेरी]] लगायत त्साङ्पोको उत्तरतर्फका उच्च हिमालहरूलाई पनि कहिलेकाहीँ हिमालयमै समावेश गरिन्छ।

धवलागिरीबाट पश्चिमतर्फ जाँदा, पश्चिमी नेपाल केही हदसम्म दुर्गम छ र यहाँ ठूला उच्च हिमालहरूको अभाव छ, तर यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल [[रारा ताल]] यहीँ पर्दछ। [[कर्णाली नदी]] तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ तर यस क्षेत्रको मध्य भागबाट बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, भारतसँगको सिमाना [[शारदा नदी]]ले निर्धारण गर्छ र चीनतर्फ व्यापारिक मार्ग प्रदान गर्दछ, जहाँ तिब्बती पठारमा उच्च शिखर [[गुर्ला मान्धाता]] अवस्थित छ। यसको ठीक [[मानसरोवर ताल]] पारि कैलाश शृङ्खलामा पवित्र [[कैलाश पर्वत]] अवस्थित छ, जुन हिमालयका चार प्रमुख नदीहरूको मुहान नजिकै उभिएको छ र हिन्दु धर्म, [[जैन धर्म]], बौद्ध धर्म, सुफी धर्म र बोनपोमा पूजनीय छ। [[उत्तराखण्ड]]मा, हिमालयहरू प्रादेशिक रूपमा [[कुमाउँ मण्डल|कुमाऊँ]] र [[गढवाल]] हिमालयमा [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]] र [[कामेत]] जस्ता उच्च चुचुराहरूसहित विभाजित छन्।&lt;ref name=britannica&gt;{{वेब स्रोत | युआरएल=https://www.britannica.com/place/Kumaun-Himalayas|शीर्षक=Kumaun Himalayas|प्रकाशक = Encyclopedia Britannica|प्रथम१= Kenneth |अन्तिम१= Pletcher |मिति =March 13, 2009 }}&lt;/ref&gt; यो राज्य [[छोटा चार धाम]]का महत्त्वपूर्ण तिर्थयात्रा गन्तव्यहरूको स्थान हो, जसमा पवित्र नदी [[गङ्गा]]को मुहान [[गङ्गोत्री]], नदी [[यमुना नदी|यमुना]]को मुहान [[यमुनोत्री]], र [[बद्रीनाथ]] तथा [[केदारनाथ]]का मन्दिरहरू समावेश छन्।

विशेष गरी [[ब्रिटिस राज]]को ग्रीष्मकालीन राजधानी [[सिमला]], र तिब्बती समुदाय तथा भारतमा रहेको [[केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन|निर्वासित सरकार]]को केन्द्र [[धर्मशाला, हिमाचल प्रदेश|धर्मशाला]] रहेको अर्को भारतीय हिमालयी राज्य, [[हिमाचल प्रदेश]], यसका हिल स्टेसनहरूका लागि प्रख्यात छ। यो क्षेत्र [[पश्चिमी हिमालय]]को सुरुवात मानिन्छ र [[सिन्धु नदी]]का पाँच सहायक नदीहरूमध्ये सबैभन्दा पूर्वतर्फको [[सतलज नदी]] यसै स्थानबाट शृङ्खलालाई चिर्दै बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]]को भाग ओगटेको छ जहाँ पर्वतीय [[जम्मू मण्डल|जम्मू क्षेत्र]] र सहर तथा तालहरू भएको प्रसिद्ध [[कश्मीर उपत्यका]] ([[श्रीनगर]]) अवस्थित छन्। हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[लद्दाख]]को दक्षिण-पश्चिम अधिकांश भाग ओगटेको छ। [[नुन कुन]] का जुम्ल्याहा चुचुराहरू हिमालयको यस भागमा ७,००० मिटरभन्दा माथिका एकमात्र हिमालहरू हुन्। अन्त्यमा, हिमालयहरू [[नङ्गा पर्वत]]को नाटकीय ८,०००-मिटर शिखरमा पुगेर आफ्नो पश्चिमी अन्त्यमा पुग्छन्, जुन सिन्धु उपत्यकाभन्दा {{convert|8000|m|abbr=on}} माथि उभिन्छ र ८,०००-मिटर शिखरहरूमध्ये सबैभन्दा पश्चिमी हो। पश्चिमी अन्त्य भाग नङ्गा पर्वत नजिकै एक भव्य बिन्दुमा समाप्त हुन्छ जहाँ हिमालयहरू काराकोरम र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरूसँग, विवादित पाकिस्तानी-प्रशासित क्षेत्र [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा आपसमा जोडिन्छन्।

== टिप्पणीहरू ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{sister project links|auto=1}}
* [https://web.archive.org/web/20130118002451/http://www.digitalhimalaya.com/ क्याम्ब्रिज र येल विश्वविद्यालयमा डिजिटल हिमालय अनुसन्धान परियोजना] (सङ्ग्रहित)
* [http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html हिमालय पर्वतको भूगर्भशास्त्र] {{Webarchive|युआरएल=https://web.archive.org/web/20100616162641/http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html |मिति=16 June 2010 }}
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/earth/birth.html हिमालयको जन्म]
* [https://web.archive.org/web/20130319033748/http://pulitzercenter.org/projects/asia/south-asias-troubled-waters दक्षिण एसियाका समस्याग्रस्त पानीहरू] पुलित्जर सेन्टर फर क्राइसिस रिपोर्टिङको पत्रकारिता परियोजना (सङ्ग्रहित)
* [https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Biological_diversity_in_the_Himalayas हिमालयमा जैविक विविधता] इन्साइक्लोपेडिया अफ अर्थ

{{नेपाल विषय}}

[[श्रेणी:हिमालय| ]]
[[श्रेणी:चीनका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भुटानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भारतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पूर्वी एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:तिब्बती पठार]]
[[श्रेणी:एसियाका हिमशृङ्खलाहरू]]</text>
      <sha1>kyydpo8ajaggbu28bza4adq5jjo1gpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369779</id>
      <parentid>1369693</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T08:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34766" sha1="hxtu8moxe401wna0wv1bin1digtsxhd" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|एसियाको हिमशृङ्खला}}
{{Infobox mountain
| name = हिमालय
| image = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg
| image_caption = हिमालयको चाप (हिन्दुकुश र काराकोरम सहित), आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू (रातो रङमा); [[सिन्धु गङ्गा मैदान]]; [[तिब्बती पठार]] र तारिम खाडी; नदीहरू: सिन्धु, गङ्गा, र यारलुङ त्साङ्पो-ब्रह्मपुत्र
| country_type = [[देश]]
| country = {{hlist||[[भुटान]]|[[चीन]]|[[भारत]]|[[नेपाल]]|[[पाकिस्तान]]}}{{efn|यस हिमशृङ्खलाको सार्वभौमिकता कतिपय स्थानमा, विशेष गरी [[कश्मीर क्षेत्र]]मा, विवादित छ।&lt;ref&gt;{{विश्वकोश स्रोत|शीर्षक=Himalayas (mountains, Asia)|मिति=14 August 2023 |प्रकाशक=Encyclopaedia Britannica|युआरएल=https://www.britannica.com/place/Himalayas |कथन=यद्यपि भारत, नेपाल र भुटानको अधिकांश हिमालय क्षेत्रमा सार्वभौमसत्ता रहेको छ, पाकिस्तान र चीनले पनि यसका केही भागहरूमा नियन्त्रण राखेका छन्। कश्मीर क्षेत्रमा, सन् १९७२ मा भारत र पाकिस्तानबीच कायम गरिएको &quot;नियन्त्रण रेखा&quot;को उत्तर र पश्चिममा पर्ने यस शृङ्खलाको करिब ३२,४०० वर्ग माइल (८३,९०७ वर्ग किलोमिटर) भूभागमा पाकिस्तानको प्रशासनिक नियन्त्रण रहेको छ। चीनले लद्दाख क्षेत्रमा करिब १४,००० वर्ग माइल (३६,००० वर्ग किलोमिटर) प्रशासन चलाएको छ र भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको सीमाभित्र पर्ने हिमालयको पूर्वी छेउको भूभागमा पनि दाबी गरेको छ। ती विवादहरूले हिमालय क्षेत्रमा भारत र उसका छिमेकीहरूले सामना गरेका सिमानासम्बन्धी समस्याहरूलाई थप चर्काएका छन्।}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|शीर्षक=Illustrated Atlas of the Himalaya|प्रथम१=David|अन्तिम१=Zurick|प्रथम२=Julsun|अन्तिम२=Pocheco|प्रकाशक=University Press of Kentucky|मिति=2006|आइएसबिएन=978-0-8131-7384-9|पृष्ठ=8,11,12}}&lt;/ref&gt;}}
| subdivision2_type = [[महाद्वीप]]
| subdivision2 = [[एसिया]]
| highest = [[सगरमाथा]]
| elevation_m = 8848.86
| highest_location = नेपाल / चीन
| coordinates = {{Coord|27|59|N|86|55|E|region:NP|format=dms|display=inline,title}}
| range_coordinates = 
| length_km = 2400
| geology = {{hlist|[[पत्रे चट्टान|पत्रे]]|[[परिवर्तित चट्टान|परिवर्तित]]}}
| age = [[खरीढुङ्गा युग]]देखि [[नत्रजीवक उपकल्प]]
| orogeny = 
| image_map = Himalaya annotated.jpg
| map_caption = उत्तर-उत्तरपश्चिमबाट तिब्बती पठारको माथिबाट देखिएको सगरमाथा र वरपरका चुचुराहरू। चारवटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू देख्न सकिन्छ: मकालु (८,४६२ मी), सगरमाथा (८,८४८ मी), चोयु (८,२०१ मी), र ल्होत्से (८,५१६ मी)।
}}

'''हिमालय''' [[एसिया]]मा अवस्थित एक [[हिमशृङ्खला]] हो, जसले [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का मैदानहरूलाई [[तिब्बती पठार]]बाट छुटाउँछ। यस शृङ्खलामा [[पृथ्वी]]का केही सर्वोच्च शिखरहरू अवस्थित छन्, जसमा विश्वको सर्वोच्च शिखर, [[सगरमाथा]] पनि पर्दछ। समुद्र सतहबाट {{Convert|7200|m|abbr=off}} भन्दा बढी उचाइ भएका [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|१०० भन्दा बढी चुचुराहरू]] हिमालयमा रहेका छन्।

हिमालयले [[नेपाल]], [[भारत]], [[चीन]], [[भुटान]] र [[पाकिस्तान]] गरी पाँच देशलाई समेटेको छ। [[कश्मीर]] क्षेत्रमा यस शृङ्खलाको सार्वभौमिकता भारत, पाकिस्तान र चीनबीच विवादित छ।&lt;ref name=&quot;bishop-britannica&quot;&gt;{{वेब स्रोत|अन्तिम=विसोप|प्रथम=ब्यारी|लेखककडी=ब्यारी विसोप|शीर्षक=Himalayas (mountains, Asia)|प्रकाशक=Encyclopaedia Britannica|युआरएल=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/266037/Himalayas|पहुँचमिति=30 July 2016}}&lt;/ref&gt; हिमालय हिमशृङ्खलाको उत्तरपश्चिममा [[काराकोरम]] र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरू, उत्तरमा तिब्बती पठार, र दक्षिणमा [[सिन्धु गङ्गा मैदान]] रहेका छन्। [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[गङ्गा नदी|गङ्गा]], र यारलुङ त्साङ्पो-[[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] जस्ता विश्वका केही प्रमुख नदीहरू हिमालयकै आसपासबाट उद्गम हुन्छन्, र तिनीहरूको संयुक्त जलसंभरण क्षेत्रमा करिब ६० करोड मानिसहरू बसोबास गर्छन्; साथै ५ करोड ३० लाख मानिसहरू हिमालय क्षेत्रमै बसोबास गर्छन्।&lt;ref name=&quot;DimriBookhagen2019&quot;&gt;{{पुस्तक स्रोत |लेखक१=A.P. Dimri |लेखक२=B. Bookhagen |लेखक३=M. Stoffel |लेखक४=T. Yasunari |year=2019 |शीर्षक=Himalayan Weather and Climate and their Impact on the Environment |युआरएल=https://books.google.com/books?id=7Ea9DwAAQBAJ&amp;pg=PA380 |प्रकाशक=Springer Nature |पृष्ठ=380 |आइएसबिएन=978-3-030-29684-1}}&lt;/ref&gt; हिमालयले [[दक्षिण एसिया]] र [[तिब्बत]]को संस्कृतिलाई गहिरो रूपमा आकार दिएको छ। धेरै हिमालयी चुचुराहरू [[हिन्दु धर्म]] र [[बौद्ध धर्म]]मा पवित्र मानिन्छन्। धेरै शिखरहरूमा आरोहण गर्न निषेध गरिएको छ; यस्ता हिमालहरूमा [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (भारतीय तर्फबाट), [[गङ्गखर पुनसुम]], [[माछापुच्छ्रे हिमाल|माछापुच्छ्रे]], र [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]]; तथा भूगर्भिक रूपमा भिन्न तर नजिकै रहेको तिब्बती [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला|हिमालपारी]]को [[कैलाश पर्वत]] पर्छन्।

[[भारतीय भूखण्ड]] र [[युरेसियाली भूखण्ड]] आपसमा ठोक्किएपछि हिमालयको [[पर्वत निर्माण|उत्थान]] भएको थियो। तल्लो तह तिब्बतभित्र धकेलिँदै यसको पठारको मोटाइ थप्दै गएको थियो; यद्यपि, अझै तल्लो क्रस्ट म्यान्टलसँगै युरेसियामुनि निम्नस्खलन भएको थियो। हिमालय हिमशृङ्खला पश्चिम-उत्तरपश्चिमबाट पूर्व-दक्षिणपूर्व तर्फ {{Convert|2400|km|abbr=on}} लामो चापको रूपमा फैलिएको छ।&lt;ref&gt;{{शोधपत्र स्रोत |अन्तिम=Wadia |प्रथम=D. N. |year=1931 |शीर्षक=The syntaxis of the northwest Himalaya: its rocks, tectonics and orogeny |journal=Record Geol. Survey of India |संस्करण=65 |जारी=2 |पृष्ठ=189–220}}&lt;/ref&gt; यो शृङ्खला पश्चिममा {{Convert|350|km|abbr=off}} देखि पूर्वमा {{Convert|151|km|abbr=on}} सम्मको चौडाइमा भिन्न हुन्छ।&lt;ref name=&quot;books.google.pl&quot;&gt;{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=Apollo |प्रथम=M. |year=2017 |युआरएल=https://www.researchgate.net/publication/313849476 |अध्याय=Chapter 9: The population of Himalayan regions – by the numbers: Past, present and future |सम्पादक१-first=R. |सम्पादक१अन्तिम=Efe |सम्पादक२प्रथम=M. |सम्पादक२अन्तिम=Öztürk |शीर्षक=Contemporary Studies in Environment and Tourism |पृष्ठ=143–159 |प्रकाशक=Cambridge Scholars Publishing}}&lt;/ref&gt;

== नामाकरण ==
यस हिमशृङ्खलाको नाम संस्कृत शब्द ''हिमालय'' 'हिउँको बासस्थान'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;पृष्ठ=1299 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) बाट आएको हो, जुन ''हिम'' 'तुसारो/चिसो'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=MW Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;पृष्ठ=1298 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) र ''आलय'' 'बासस्थान/घर'&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;पृष्ठ=121 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;) मिलेर बनेको हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=BEN Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=BEN&amp;पृष्ठ=1115-a |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=WIL Cologne Scan |युआरएल=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=WIL&amp;पृष्ठ=976 |पहुँचमिति=2022-03-27 |वेबसाइट=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de}}&lt;/ref&gt; यसका अन्य शब्दहरूमा निम्न पर्छन्:

{{div col}}
* [[नेपाली भाषा|नेपाली]] तथा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा हिमालय,
* [[गढवाली भाषा|गढवाली]]मा हिंवाळ ,
* [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]]मा हिमाल ,
* [[मानक तिब्बती भाषा|तिब्बतीमा]]मा {{lang|bo|ཧི་མ་ལ་ཡ་}},
* [[सिंहली भाषा|सिंहलीमा]]मा {{lang|si|හිමාලය}},
* [[उर्दू भाषा|उर्दुमा]] {{lang|ur|{{Nastaliq|ہمالیہ}}}},
* [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]मा {{lang|bn|হিমালয়}},
* [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँमा]] {{lang|zh|喜马拉雅}} वा {{lang|zh|喜馬拉雅}}।
{{div col end}}

यो नाम यसअघि [[एम्लि डिकिन्सन]]को कविता&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=डिकिन्सन |प्रथम=एम्लि |शीर्षक=The Himmaleh was known to stoop |लेखककडी=एम्लि डिकिन्सन |शीर्षककडी=:s:The Himmaleh was known to stoop}}.&lt;/ref&gt; र [[हेनरी डेभिड थोरो]]का निबन्धहरूमा जस्तै ''हिमालेह'' रूपमा पनि लिप्यन्तरण गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{सन्दर्भ स्रोत|अन्तिम=थोरो|प्रथम=हेनरी डेभिड|शीर्षक=A Week on the Concord and Merrimack Rivers |मिति=1849 |लेखककडी=हेनरी डेभिड थोरो}}.&lt;/ref&gt;

संस्कृत महाकाव्य [[महाभारत]] लगायतका पुराना रचनाहरूमा यस शृङ्खलाको नाम कहिलेकाहीँ &quot;हिमिवान&quot; पनि दिइएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{पुस्तक स्रोत |लेखक=रोशन दलाल |लेखककडी=रोशन दलाल |शीर्षक=Hinduism: An Alphabetical Guide |युआरएल=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ |प्रकाशक=Penguin Books |मिति=2014|आइएसबिएन=978-81-8475-277-9 }} Entry: &quot;Himavan&quot;&lt;/ref&gt; हिमवत् वा ''हिमवान्'' एक हिन्दु देवता हुन् जो हिमालय हिमशृङ्खलाका मूर्त रूप हुन्। यसका अन्य विशेषणहरूमा ''हिमराज'' ({{lit|हिउँको राजा}}), मानक तिब्बतीमा 'हिउँको भूमि' ({{lang|bo|གངས་ཅན་ལྗོངས་}}), वा ''पर्वतेश्वर'' ({{lit|पर्वतहरूको मालिक}}) पर्दछन्।

== भूगोल र प्रमुख विशेषताहरू ==
[[File:Himalayas Map.png|thumb|हिमालयको नक्सा (काराकोरम र हिन्दुकुश सहित)]]
{{multiple image
|total_width = 400
|direction = vertical
|align = right
|image1 = Panorama from poonhill-2019-BJ.jpg
|caption1 = नेपालको पुन हिलबाट सूर्योदयका समय देखिएको हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा [[धवलागिरी हिमशृङ्खला]] (बायाँ) र [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]] (दायाँ, पछाडिबाट सूर्य उदाउँदै गरेको) देखिन्छन्। यी समूहका सर्वोच्च शिखरहरू धवलागिरी र अन्नपूर्ण विश्वका क्रमशः सातौं र दशौं [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|सर्वोच्च हिमालहरू]] हुन्, र यी विश्वका चौध वटा [[आठ हजारी|आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू]] मध्ये पर्दछन्।
|image2 = Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg
|caption2 = भारतको रानीखेतबाट देखिएको गढवाल र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] हिमालयको पानोरामक दृश्य, जसमा त्रिशूल, [[नन्दादेवी पर्वत]], नन्दा कोट र पञ्चचुली जस्ता चुचुराहरू देखिन्छन्। नन्दा देवी पूर्ण रूपमा भारतको सिमानाभित्र अवस्थित सर्वोच्च हिमाल हो, र [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] (जो विश्वको तेस्रो सर्वोच्च हिमाल हो र भारत-नेपाल सीमामा अवस्थित छ) पछि भारतको दोस्रो सर्वोच्च हिमाल हो।
}}
{{multiple image
|total_width = 400
|align = right
|image1 = Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm
|caption1 = अग्रभूमिमा [[सिन्धु नदी]] र पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा तर बादलको तहभन्दा धेरै माथि उभिएको हिमालयको पश्चिमी एङ्कर [[नङ्गा पर्वत]] शिखर{{efn|पाकिस्तानको [[खैबर पख्तुनख्वा]]स्थित ऐतिहासिक [[सावल ढेर]] गाउँको लगभग माथिबाट विमानबाट देखिए अनुसार}}
}}

दक्षिणमा [[चुरे]]; [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]; सबैभन्दा अग्लो र केन्द्रीय शृङ्खला रहेको [[बृहत् हिमालय]]; र उत्तरमा [[तिब्बती हिमालय]] सहित हिमालय दक्षिणबाट उत्तरतर्फ चारवटा समानान्तर [[हिमशृङ्खला]]हरू मिलेर बनेको छ।&lt;ref&gt;{{विश्वकोश स्रोत|युआरएल=https://www.britannica.com/place/Himalayas |शीर्षक=Himalayas|प्रकाशक=Encyclopedia Britannica|अन्तिम१= Bishop|प्रथम१= Barry C. |अन्तिम२= Chatterjee|प्रथम२= Shiba P.|मिति=14 August 2023 }}&lt;/ref&gt; [[काराकोरम]]लाई सामान्यतया हिमालयबाट छुट्टै मानिन्छ।

हिमालयको विशाल चापको बीचमा नेपालमा [[धवलागिरी]] र [[अन्नपूर्ण]]का {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=in}} चुचुराहरू अवस्थित छन्, जुन [[कालीगण्डकी खोच]]द्वारा छुट्टिएका छन्। यो खोचले हिमालयलाई पारिस्थितिकीय र हिम विज्ञानको रूपमा पश्चिमी र पूर्वी खण्डहरूमा विभाजन गर्दछ – कालीगण्डकीको शिरमा रहेको [[कोरला]], सगरमाथा र [[केटु]] (काराकोरम शृङ्खलाको सर्वोच्च शिखर) बीचको [[पर्वतश्रेणी]]मा सबैभन्दा कम उचाइ भएको बिन्दु हो। अन्नपूर्णको पूर्वमा [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] र सीमापारि तिब्बतमा [[शिशापाङ्मा]]का {{convert|8000|m|ft+mile|abbr=off|adj=on}} चुचुराहरू छन्। यी मध्ये दक्षिणमा नेपालको राजधानी र हिमालयको सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] अवस्थित छ। काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वमा भोटे/[[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] नदीको उपत्यका पर्दछ जो तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ र नेपाल र चीनबीचको मुख्य स्थलमार्ग – [[अरनिको राजमार्ग]]/[[चीन राष्ट्रिय राजमार्ग ३१८]] प्रदान गर्दछ। अझ पूर्वतर्फ [[महालङ्गुर हिमशृङ्खला]] छ जसमा विश्वका छ वटा सर्वोच्च हिमालहरूमध्ये चार वटा पर्छन्, जसमा सर्वोच्च शिखर [[चोयु]], [[सगरमाथा]], [[ल्होत्से]], र [[मकालु]] समावेश छन्। ट्रेकिङका लागि लोकप्रिय [[खुम्बु]] क्षेत्र सगरमाथाको दक्षिण-पश्चिमी काखमा यहीँ अवस्थित छ। मकालुको पूर्वतर्फको शृङ्खलामा बग्न अघि [[अरुण नदी]]ले यी हिमालहरूको उत्तरी ढालहरूलाई जल निकास गर्दछ।

नेपालको सुदूर पूर्वमा, हिमालय भारतको सिमानामा रहेको [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]]सम्म पुग्छ, जुन विश्वको तेस्रो-सर्वोच्च हिमाल, सबैभन्दा पूर्वी {{convert|8000|m|ft|adj=on|abbr=off}} चुचुरो र भारतको सर्वोच्च बिन्दु हो। कञ्चनजङ्घाको पूर्वी भाग भारतीय राज्य [[सिक्किम]]मा पर्दछ। भारतबाट तिब्बतको [[ल्हासा]] जाने मुख्य मार्गमा पर्छ जुन [[नाथुला भन्ज्याङ]] भएर तिब्बत पुग्छ। सिक्किमको पूर्वमा प्राचीन बौद्ध राज्य [[भुटान]] अवस्थित छ। भूटानको सर्वोच्च हिमाल [[गङ्गखर पुनसुम]] हो, जो विश्वको सर्वोच्च आरोहण नगरिएको हिमाल पनि हो। यहाँ हिमालयहरू भारी वनले ढाकिएका ठाडा उपत्यकाहरूका साथ क्रमशः बढी दुर्गम बन्दै गएका छन्। हिमालयहरू अझै अगाडि बढेर, थोरै उत्तरपूर्वी दिशातर्फ मोडिंदै भारतीय राज्य [[अरुणाचल प्रदेश]] तथा तिब्बत हुँदै यारलुङ त्साङ्पो नदीको महान् मोडभित्र तिब्बतमा अवस्थित [[नाम्चा बरुवा]] चुचुरोमा पुगेर आफ्नो पूर्वी अन्त्यमा पुग्छन्। सोही नदीको अर्को छेउमा, पूर्वतर्फ, [[काङ्ग्री गार्पो]] पहाडहरू छन्। तथापि, [[ग्याला पेरी]] लगायत त्साङ्पोको उत्तरतर्फका उच्च हिमालहरूलाई पनि कहिलेकाहीँ हिमालयमै समावेश गरिन्छ।

धवलागिरीबाट पश्चिमतर्फ जाँदा, पश्चिमी नेपाल केही हदसम्म दुर्गम छ र यहाँ ठूला उच्च हिमालहरूको अभाव छ, तर यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल [[रारा ताल]] यहीँ पर्दछ। [[कर्णाली नदी]] तिब्बतबाट उद्गम हुन्छ तर यस क्षेत्रको मध्य भागबाट बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, भारतसँगको सिमाना [[शारदा नदी]]ले निर्धारण गर्छ र चीनतर्फ व्यापारिक मार्ग प्रदान गर्दछ, जहाँ तिब्बती पठारमा उच्च शिखर [[गुर्ला मान्धाता]] अवस्थित छ। यसको ठीक [[मानसरोवर ताल]] पारि कैलाश शृङ्खलामा पवित्र [[कैलाश पर्वत]] अवस्थित छ, जुन हिमालयका चार प्रमुख नदीहरूको मुहान नजिकै उभिएको छ र हिन्दु धर्म, [[जैन धर्म]], बौद्ध धर्म, सुफी धर्म र बोनपोमा पूजनीय छ। [[उत्तराखण्ड]]मा, हिमालयहरू प्रादेशिक रूपमा [[कुमाउँ मण्डल|कुमाऊँ]] र [[गढवाल]] हिमालयमा [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी]] र [[कामेत]] जस्ता उच्च चुचुराहरूसहित विभाजित छन्।&lt;ref name=britannica&gt;{{वेब स्रोत | युआरएल=https://www.britannica.com/place/Kumaun-Himalayas|शीर्षक=Kumaun Himalayas|प्रकाशक = Encyclopedia Britannica|प्रथम१= Kenneth |अन्तिम१= Pletcher |मिति =March 13, 2009 }}&lt;/ref&gt; यो राज्य [[छोटा चार धाम]]का महत्त्वपूर्ण तिर्थयात्रा गन्तव्यहरूको स्थान हो, जसमा पवित्र नदी [[गङ्गा]]को मुहान [[गङ्गोत्री]], नदी [[यमुना नदी|यमुना]]को मुहान [[यमुनोत्री]], र [[बद्रीनाथ]] तथा [[केदारनाथ]]का मन्दिरहरू समावेश छन्।

विशेष गरी [[ब्रिटिस राज]]को ग्रीष्मकालीन राजधानी [[सिमला]], र तिब्बती समुदाय तथा भारतमा रहेको [[केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन|निर्वासित सरकार]]को केन्द्र [[धर्मशाला, हिमाचल प्रदेश|धर्मशाला]] रहेको अर्को भारतीय हिमालयी राज्य, [[हिमाचल प्रदेश]], यसका हिल स्टेसनहरूका लागि प्रख्यात छ। यो क्षेत्र [[पश्चिमी हिमालय]]को सुरुवात मानिन्छ र [[सिन्धु नदी]]का पाँच सहायक नदीहरूमध्ये सबैभन्दा पूर्वतर्फको [[सतलज नदी]] यसै स्थानबाट शृङ्खलालाई चिर्दै बग्छ। अझै पश्चिमतर्फ, हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]]को भाग ओगटेको छ जहाँ पर्वतीय [[जम्मू मण्डल|जम्मू क्षेत्र]] र सहर तथा तालहरू भएको प्रसिद्ध [[कश्मीर उपत्यका]] ([[श्रीनगर]]) अवस्थित छन्। हिमालयले विवादित भारतीय-प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश [[लद्दाख]]को दक्षिण-पश्चिम अधिकांश भाग ओगटेको छ। [[नुन कुन]] का जुम्ल्याहा चुचुराहरू हिमालयको यस भागमा ७,००० मिटरभन्दा माथिका एकमात्र हिमालहरू हुन्। अन्त्यमा, हिमालयहरू [[नङ्गा पर्वत]]को नाटकीय ८,०००-मिटर शिखरमा पुगेर आफ्नो पश्चिमी अन्त्यमा पुग्छन्, जुन सिन्धु उपत्यकाभन्दा {{convert|8000|m|abbr=on}} माथि उभिन्छ र ८,०००-मिटर शिखरहरूमध्ये सबैभन्दा पश्चिमी हो। पश्चिमी अन्त्य भाग नङ्गा पर्वत नजिकै एक भव्य बिन्दुमा समाप्त हुन्छ जहाँ हिमालयहरू काराकोरम र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरूसँग, विवादित पाकिस्तानी-प्रशासित क्षेत्र [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा आपसमा जोडिन्छन्।

== टिप्पणीहरू ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{sister project links|auto=1}}
* [https://web.archive.org/web/20130118002451/http://www.digitalhimalaya.com/ क्याम्ब्रिज र येल विश्वविद्यालयमा डिजिटल हिमालय अनुसन्धान परियोजना] (सङ्ग्रहित)
* [http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html हिमालय पर्वतको भूगर्भशास्त्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322220732/https://oak.ucc.nau.edu//wittke/Tibet/Himalaya.html |date=22 March 2023 }}
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/earth/birth.html हिमालयको जन्म]
* [https://web.archive.org/web/20130319033748/http://pulitzercenter.org/projects/asia/south-asias-troubled-waters दक्षिण एसियाका समस्याग्रस्त पानीहरू] पुलित्जर सेन्टर फर क्राइसिस रिपोर्टिङको पत्रकारिता परियोजना (सङ्ग्रहित)
* [https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Biological_diversity_in_the_Himalayas हिमालयमा जैविक विविधता] इन्साइक्लोपेडिया अफ अर्थ

{{नेपाल विषय}}

[[श्रेणी:हिमालय| ]]
[[श्रेणी:चीनका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भुटानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:भारतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]]
[[श्रेणी:पूर्वी एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:तिब्बती पठार]]
[[श्रेणी:एसियाका हिमशृङ्खलाहरू]]</text>
      <sha1>hxtu8moxe401wna0wv1bin1digtsxhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वीरगन्ज महानगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6366</id>
    <revision>
      <id>1369753</id>
      <parentid>1368369</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44552-85</username>
        <id>80323</id>
      </contributor>
      <comment>वीरगन्जको वर्णविन्यास सुधारेँ।</comment>
      <origin>1369753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32583" sha1="qxz8iyxk86394qb0dmxj1ks7f3gy15h" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name = वीरगन्ज
| other_name = नेपालको प्रवेशद्वार
| native_name = 
| nickname = 
| settlement_type = [[महानगरपालिका]]
| motto = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg
| image_caption = भारत-नेपाल सीमाद्वार
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_map = &lt;!-- NepalSunsariDistrictmap.png --&gt;
| mapsize = 300px
| map_caption = पर्सा जिल्लाको नक्सामा वीरगञ्ज महानगरपालिका
| pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption = नेपालमा रहेको वीरगञ्ज महानगरपालिका
| coordinates = {{coord|27|0|N|84|52|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}}
&lt;!-- Location --&gt;| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[पर्सा जिल्ला]]|&lt;!-- Politics --&gt;
| government_footnotes = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-parsa/birgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type = वीरगन्ज महानगरपालिका
| leader_title = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name = राजेशमान सिंह &lt;small&gt; ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]])
| leader_title1 = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1 = इम्तियाज आलम &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])
| established_title = महानगरपालिका घोषित
| established_date = वि.स. २०७४/२/१७
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 132.07&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=22&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total = 272382
| population_density_km2 = auto
| population_blank2_title = धर्मावलम्बी
| population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset = +५:४५
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| latd = 27
| latm = 40
| latNS = N
| longd = 84
| longm = 17
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_type = type:city(41210)_region:NP
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type = पोस्टल कोड
| postal_code = ४४३००,४४३०१
| area_code = ०५१
| blank_name = 
| blank_info = 
| website = [http://birgunjmun.gov.np birgunjmun.gov.np]
| footnotes = 
| official_name = वीरगन्ज महानगरपालिका
}}
'''वीरगञ्ज महानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] स्थित [[पर्सा जिल्ला]]को एक प्रमुख सहर तथा महानगरपालिका हो। यस महानगरपालिकालाई ‘नेपालको प्रवेशद्वार’ भनेर पनि चिनिन्छ। यो एउटा व्यापारिक सहर हो। यसलाई कतिपयले आर्थिक राजधानी भन्ने गरेका छन्। वीरगन्ज व्यापार तथा वाणिज्यको प्रमुख केन्द्र पनि हो। वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[अलौ]], [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]], [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]], [[हरपतगन्ज]], [[लिपनी बिर्ता]], [[मनियारी]], [[रामगढवा]], [[पर्सौनी बिर्ता]], [[ सिर्सिया दा.पु.|सिर्सिया दापु]], [[सुगौली बिर्ता]] र [[उदयपुर घुर्मी]] गरी ११ वट‍ा पूर्व [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन वीरगन्ज उपमहानगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसलाई महानगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चोर्नी]], [[बगही, पर्सा|बगही]], [[बसडिलवा]], [[लाल पर्सा]] र [[बेलवा पर्सौनी]] गरि ५ वटा गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए।

वीरगन्ज सबैभन्दा बढी भन्सार राजश्व दिने नाका हो। यहाँबाट नेपालले [[भारत]] लगायत अन्य मुलुकहरूसँग आयात निर्यातको काम गर्ने गर्दछ। चितवन, काठमाडौँ तथा पोखराका लागि सामान आयात निर्यात गरिन्छ। 

श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को प्रधानमन्त्रीत्वकालमा वि.सं. १९४२-१९५८ [[पर्सा जिल्ला]]को अलौ भन्ने स्थानबाट गहवा गाँउमा सदरमुकाम सारिएपछि गहवा गाँउलाई उनैको नाममा वीरगन्ज नामाकरण गरिएको हो। त्यहाँ गहवामाई मन्दिर पनि रहेको छ।

ठाकुरराम क्याम्पस का साथै केही अरू कलेज तथा विद्यालय तथा नारायणी अञ्चल अस्पतालका साथै केही नर्सीङ होम समेत रहेको वीरगन्जमा अञ्चल स्तरीय तथा जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यलयहरू पनि छन्। वीरगन्जको एरिया कोड ०५१ हो।

==इतिहास==
===अलौ पर्व===
वि.सं. १९०४ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]लाई गद्दिच्युत गरेपछि, जङ्गबहादुर विरुद्ध फौज खडा गरी राजेन्द्र [[अलौ]]मा शिविर बनाएर बसेका थिए। जङ्गबहादुरको सेना सामु राजा राजेन्द्रको सेनाको केही लागेन र राजा राजेन्द्रलाई बन्दी बनाइयो। यस घटनालाई [[अलौ पर्व]] भनिन्छ।

===वीर शमशेर===
तत्कालीन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ वीर शम्शेर]]ले वि.सं. १९४५ देखि १९५० को बीचमा वीरगन्ज बजार स्थापना गरेको अनुमान छ। वीर शम्शेरले स्थापना गरेको हुनाले यसको नाम वीरगन्ज रहन भएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ। वीरगन्ज स्थापनाभन्दा अगाडि पर्सा जिल्लाको मुख्य केन्द्र अलौं थियो।

वीरगन्ज बजारको स्थापनाभन्दा अगाडि यस आसपासका गाउँहरू बगही, अलौं, बरेवा, कलैया, प्रसौनी, इनरुवा, छपकैया, अस्तित्वमा आइसकेका थिए। कलैयाबाट प्रसौनी, इनरवा गाउँ हुँदै छपकैया भएर अलौं जाने सानो बाटो थियो, उक्त बाटोलाई रजैया सडक भनिन्थ्यो। &lt;Ref&gt;&quot;वीरगन्जको नालीबेली&quot; जयविक्रम शाह जयारानी शाह प्रकाशन २०६१ बैशाख &lt;/ref&gt;

जङ्गलले ढाकेको स्थानमा वीरगन्ज बजार स्थापना गर्न श्री ३ वीर शम्शेरले आफ्ना विश्वासपात्र द्वय सिद्धवीर माथेमा र ध्वजवीर माथेमा (दुई दाजुभाइ) लाई क्रमशः माल अड्डा तथा काठ माल अड्डाको हाकिम बनाई वीरगन्जमा खटाएका थिए। त्यसै सिलसिलामा सिद्धवीर माथेमाले निःशुल्क जग्गा तथा काठ वितरण गर्नुका साथै वीरगन्जमा घर बनाउनेहरूलाई नगदको व्यवस्था गरी सहयोग पुर्याएका थिए। उक्त कार्यले पछि चन्द्र शमशेरको पालामा सिद्धवीर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजाय समेत भुक्तान गर्नु पर्ने अवस्था आइसकेको थियो।

===चन्द्र शम्शेर===
वीर शम्शेरको वि.सं. १९५७ मा मृत्यु भए पछि श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशम्शेर]] महाराज भए। तर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]ले षडयन्त्र गरी तीन महिना भित्रै देवशम्शेरलाई अपदस्त गरी आफैं श्री ३ महाराजा बने। स्व. वीरशम्शेर र देवशम्शेरका मान्छेहरूलाई चन्द्र शम्शेर देखी सहँदैनथे। वीर शम्शेरका खास मान्छे सिद्धवीर माथेमामाथि रिसइवी साँधी उनले सम्हालेको माल अड्डा जाँच गराउन लगाई माथेमामाथि तीन लाख अनियमितता गरेको आरोप लगाइयो। 

सिद्धवीरले वीरगन्ज बजार बसाल्नमा खर्च गरिएको हिसाब देखाउँदा त्यसलाई अमान्य ठहर गरियो र तत्काल रकम तिर्न आदेश जारी भयो। माथेमाले आफूले नखाएकाले रकम तिर्न नसक्ने जवाफ दिएपछि सजाय स्वरूप छातीमा साइनबोर्ड टाँसेर बाजागाजा सहित बजार परिक्रमा गराउँदै मच्छाखुशीमा लगेर काटी मारीदिनु भन्ने [[मृत्युदण्ड]]को मौखिक फैसला भयो। खाइ नखाई अहोरात्र खटेर वीरगन्ज बजार स्थापनामा वीर शम्शेरलाई सहयोग पुर्याउने माथेमा माथि मृत्युदण्डको फैसला भएको खबर सुनेपछि स्व. श्री ३ वीरशम्शेरकी महारानीले आफ्नो तर्फबाट रु. तीन लाख रकम तिरिदिएर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजायबाट छुटकारा दिलाइन्।

चन्द्र शम्शेरले आफ्ना दाइले स्थापना गरेको वीरगन्ज बजारलाई समेत विस्थापित गर्न चाहेका  थिए। उनी वीरगन्जको बजारलाई त्यहाँबाट हटाएर [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को हजमिनियामा बसाल्न चाहन्थे। बजार विस्थापित गर्ने चाल अनुसार वि.सं. १९८० मा [[रक्सौल]]देखि वीरगन्जको मुख्य बजार अतिक्रमण गर्दै [[अमलेखगञ्ज|अमलेखगंज]]सम्म [[नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे|रेल लाइन सेवा]] विस्तार गरे। लिंकबाट रेल कुद्दा आसपासका घरहरू चर्कने, फुट्ने र बासिन्दाहरू आतंकित हुने गर्थे तर वीरगन्जबासीहरू अनेक विन्ती भाउ गर्दै रेललाइन बजार बाहिर सार्न अनुरोध गर्नतर्फ लागे तर उनी हजमिनिया जान तयार भएनन्। पछि रेल्वे लिंक बजारको पूर्वतर्फ (बजार बाहिर) सारिएको थियो।&lt;ref&gt;[http://birgunjmun.gov.np/ne/node/193 वीरगन्ज महानगरपालिका &quot;औद्योगिक तथा व्यापारिक शहर सुसंस्कृत, सभ्य हाम्रो वीरगन्ज महानगर&quot; » परिचय » सङ्क्षिप्त परिचय]&lt;/ref&gt;

== वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या ==
नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार वीरगन्ज महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २,७२,३८२ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ वीरगन्ज महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८)
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || वीरगन्ज (१) || ८,८४१ || ०.८६ || १०,२८०.२३
|-
| २ || वीरगन्ज (२) || ९,२८१ || २.०५ || ४,५२७.३२
|-
| ३ || वीरगन्ज (३) || ७,६०४ || ०.५७ || १३,३४०.३५
|-
| ४ || वीरगन्ज (४-५) || ३,२८५ || ०.२५ || १३,१४०.००
|-
| ५ || वीरगन्ज (६) || ४,४४० || ०.१८ || २४,६६६.६७
|-
| ६ || वीरगन्ज (७-८,११) || ३,५६४ || ०.२६ || १३,७०७.६९
|-
| ७ || वीरगन्ज (९) || ४,१४१ || ०.१५ || २७,६०६.६७
|-
| ८ || वीरगन्ज (१०) || ५,००८ || ०.३८ || १३,१७८.९५
|-
| ९ || वीरगन्ज (१२) || ४,१३३ || ०.२६ || १५,८९६.१५
|-
| १० || वीरगन्ज (१३) || १४,९४३ || १.३ || ११,४९४.६२
|-
| ११ || वीरगन्ज (१४) || १४,७१८ || ०.९८ || १५,०१८.३७
|-
| १२ || वीरगन्ज (१५) || ९,४९९ || ०.६१ || १५,५७२.१३
|-
| १३ || वीरगन्ज (१६) || १२,१९३ || १.०२ || ११,९५३.९२
|-
| १४ || वीरगन्ज (१७) || १२,६६७ || २.६५ || ४,७८०.००
|-
| १५ || वीरगन्ज (१८) || १५,७७१ || ४.७५ || ३,३२०.२१
|-
| १६ || वीरगन्ज (१९) || २१,३७५ || ४.९३ || ४,३३५.७०
|-
| १७ || [[अलौ]]  || ९,७६५ || ५.०९ || १,९१८.४७
|-
| १८ || [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]]  || ८,१९८ || ५.३४ || १,५३५.२०
|-
| १९ || [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] || ५,९७१ || ३.५९ || १,६६३.२३
|-
| २० || [[हरपतगन्ज]] || ७,६४८ || ४.४ || १,७३८.१८
|-
| २१ || [[लिपनी बिर्ता]] || ८,४२६ || ५.७४ || १,४६७.९४
|-
| २२ || [[मनियारी]] || ४,७९७ || ५.०८ || ९४४.२९
|-
| २३ || [[पर्सौनी बिर्ता]] || ५,३४३ || ३.०१ || १,७७५.०८
|-
| २४ || [[रामगढवा]] || १०,२७७ || ४.६७ || २,२००.६४
|-
| २५ || [[सिर्सिया दा.पु.]] || ४,३६२ || २.८३ || १,५४१.३४
|-
| २६ || [[सुगौली बिर्ता]] || ६,५०९ || ४.८८ || १,३३३.८१
|-
| २७ || [[उदयपुर घुर्मी]] || ७,४०० || ९.४४ || ७८३.९०
|-
| २८ || [[बगही, पर्सा|बगही]] || ७,३८० || ७.३५ || १,००४.०८
|-
| २९ || [[बसडिलवा]]  || ७,८५८ || ६.८८ || १,१४२.१५
|-
| ३० || [[लाल पर्सा|लालपर्सा]] || ५,१३८ || ४.८६ || १,०५७.२०
|-
| ३१ || [[बेलवा पर्सौनी]] || १०,४४४ || २८.३४ || ३६८.५३
|-
| ३२ || [[चोर्नी]] || ११,४०३ || ९.४ || १,२१३.०९
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! २,७२,३८२ !! १३२.१ !! २,०६१.९४
|}

== भौगोलिक अवस्थिति ==

मुलुकको आर्थिक राजधानी र प्रवेशद्वारको रूपमा परिचित औद्योगिक एवं व्यापारिक सहर वीरगन्जको स्थापना राणा प्रधानमन्त्री वीरशम्शेरले सन् १८९७ (वि.सं.१९५४)मा गरेको हुनाले उनकै नाउँमा उक्त सहरको नाम रहेको हो। भारत [[चम्पारण जिल्ला]]को सीमावर्ती बजार रक्सौलबाट करिब तीन कि.मी. को दूरीमा र नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित उक्त सहर समुद्री सतहदेखि सरदर ९१ मीटर उचाइमा छ। पूर्व र उत्तरमा [[बारा जिल्ला]], पश्चिममा रामगठवा, पर्सैनीविर्ता र सिर्सिया खतवाटोल गाविस र दक्षिणमा छिमेकी मुलुक भारत रहेको उक्त सहर पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। [[त्रिभुवन राजपथ]] र [[महेन्द्र राजमार्ग]] जोड्ने पथलैयाबाट २८ कि.मी. उत्तर र काठमाडौँ हवाइमार्गबाट १५ मिनेटको दूरीमा अवस्थित तथा [[सिमरा विमानस्थल]]बाट अत्यन्त नजीकै वीरगन्जमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मुसलमान]], [[थारू जाति|थारू]], कुर्मी, [[यादव]], कानु, [[तेली]], [[कलवार]], [[कोइरी]], [[चमार]], [[दुसाध]],  मल्लाह, [[मारवाडी]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] आदि जाति पारस्परिक सद्भावका साथ बसोवास गर्दै आएका छन्। वीरगन्ज पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम हो। पर्सा जिल्लाको नामकरण यहाको महुवन् मथवलमा रहेको पारसनाथको मन्दिरको नामबाट गरिएको हो।

== रितिथिति ==
वि.सं. २०१० मा नगरपालिका घोषणा भएको वीरगन्जमा विशेषगरी [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[वार्तालाप:माघे सङ्क्रान्ति|मकर संक्रान्ति]], [[राम नवमी|रामनवमी]], [[होली|फागु]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]], भीमसेन जात्रा, [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] र [[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] आदि चाडपर्व मनाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[जैन धर्म|जैन]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]] धर्मावलम्वी छन्। धार्मिक सहिष्णुता रहेको उक्त महानगरपालिकामा हिन्दुधर्म र दर्शनको दिग्दर्शन हुने शंकराचार्य द्वार (वीरगन्ज), वौद्ध चैत्य-विहार, सङ्गीतमय फोहरासहित [[घडिअर्वा पोखरी]], गहवामाई मन्दिर, नैतले काली मन्दिर,घण्टाघर (वीरगन्ज), भारतीय रेल्वे सञ्जालसँग जोडिएको नेपालको एक मात्र सुख्खा बन्दरगाह ([[वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह|वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह]] ), तरण ताल (स्वीमिंग पुल), महावीर मन्दिर, विर्तामाई मन्दिर,हनुमान मन्दिर (वीरगन्ज) र अलखिया लगायत विविध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल छन् भने काठमाडौँ बाहिर भारतीय महावाणिज्य दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालयको सम्पर्क कार्यालय वीरगन्जमा मात्र स्थापना भएको छ। विशेषगरी [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[नेपाली]], [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र [[मारवाडी भाषा]] भाषी बसोबास गरेको वीरगन्ज महानगरपालिका ३५ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको र १९ वडामा विभाजित छ। राष्ट्रिय जनगणना २०५८ अनुसार ६० हजार ९ सय ५६ पुरूष र ५१ हजार ५ सय २८ महिला गरी कुल एक लाख १२ हजार ४ सय ८४ जना जनसङ्ख्या भएको उक्त महानगरपालिकामा कुल १९ हजार ९ सय १० घरपरिवार सङ्ख्या छ भने ४ दशमलव ८९ प्रतिशत जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ।

== नगर ==
[[चित्र:Ghantaghar Birgunj.JPG|thumb|घण्टाघर वीरगन्ज]]
नगरपालिकाको घोषणा भएपछि नगरप्रमुखमा क्रमशः केशरबहादुर मानन्धर (२०१०-२०१८), स्व. पशुपति घोष (२०१९-२०२५), गणेशबहादुर रावल (२०२५-२०३०), स्व. गोपालप्रसाद प्रधान (२०३०-२०३८) र विमलप्रसाद श्रीवास्तव (२०३९-२०४६) कार्यरत रहनु भएको थियो। बहुदलीय प्रजातन्त्र पुन:स्थापना पछि २०४९ सालमा नगर प्रमुखमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का स्व. माधवलाल श्रेष्ठ र उपप्रमुखमा अजय द्विवेद्वी निर्वाचित हुनु भएको थियो भने २०५४ को दोस्रो निर्वाचनमा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का विमलप्रसाद श्रीवास्तव नगरप्रमुख र नेपाली काङ्ग्रेसका कृष्णमुरारी रौनियार उपप्रमुखमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। वि.सं. २०६० पछि करिव एक वर्ष श्री ५ को सरकारले राप्रपाका गोपाल गिरीलाई प्रमुख र कृष्णमुरारी रौनियारलाई उपप्रमुख पदमा मनोनयन गरेकोमा २०६० माघ १ गते नगर प्रमुख गिरीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेपछि सरकारले राप्रपाका प्रदीपकुमार सुवेदीलाई नगरप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानिय निर्वाचनमा महानगरपालिकाको प्रमुखमा बिजय सरावगी र
उपप्रमुखमा शान्ति कार्की निर्वाचित हुनु भएको थियाे भने २०७९ मा सम्पन्न निर्वाचनमा महानगरपालिकाकाे प्रमुखमा राजेशमान सिंह र उपप्रमुखमा इम्तियाज आलम निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सिंह ४६२१५ मत ल्याउँदै प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएकाे हाे भने आलमले २३६७१ मत ल्याएर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका हुन् ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोस==
{{पर्सा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>qxz8iyxk86394qb0dmxj1ks7f3gy15h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369754</id>
      <parentid>1369753</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44552-85</username>
        <id>80323</id>
      </contributor>
      <origin>1369754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32583" sha1="awsvl3u0bt493gnmmcozgu0fkrp626i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name = वीरगञ्ज
| other_name = नेपालको प्रवेशद्वार
| native_name = 
| nickname = 
| settlement_type = [[महानगरपालिका]]
| motto = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg
| image_caption = भारत-नेपाल सीमाद्वार
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_map = &lt;!-- NepalSunsariDistrictmap.png --&gt;
| mapsize = 300px
| map_caption = पर्सा जिल्लाको नक्सामा वीरगञ्ज महानगरपालिका
| pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption = नेपालमा रहेको वीरगञ्ज महानगरपालिका
| coordinates = {{coord|27|0|N|84|52|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}}
&lt;!-- Location --&gt;| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[पर्सा जिल्ला]]|&lt;!-- Politics --&gt;
| government_footnotes = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-parsa/birgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type = वीरगञ्ज महानगरपालिका
| leader_title = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name = राजेशमान सिंह &lt;small&gt; ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]])
| leader_title1 = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1 = इम्तियाज आलम &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])
| established_title = महानगरपालिका घोषित
| established_date = वि.स. २०७४/२/१७
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 132.07&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=22&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total = 272382
| population_density_km2 = auto
| population_blank2_title = धर्मावलम्बी
| population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset = +५:४५
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| latd = 27
| latm = 40
| latNS = N
| longd = 84
| longm = 17
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_type = type:city(41210)_region:NP
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type = पोस्टल कोड
| postal_code = ४४३००,४४३०१
| area_code = ०५१
| blank_name = 
| blank_info = 
| website = [http://birgunjmun.gov.np birgunjmun.gov.np]
| footnotes = 
| official_name = वीरगञ्ज महानगरपालिका
}}
'''वीरगञ्ज महानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] स्थित [[पर्सा जिल्ला]]को एक प्रमुख सहर तथा महानगरपालिका हो। यस महानगरपालिकालाई ‘नेपालको प्रवेशद्वार’ भनेर पनि चिनिन्छ। यो एउटा व्यापारिक सहर हो। यसलाई कतिपयले आर्थिक राजधानी भन्ने गरेका छन्। वीरगञ्ज व्यापार तथा वाणिज्यको प्रमुख केन्द्र पनि हो। वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[अलौ]], [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]], [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]], [[हरपतगन्ज]], [[लिपनी बिर्ता]], [[मनियारी]], [[रामगढवा]], [[पर्सौनी बिर्ता]], [[ सिर्सिया दा.पु.|सिर्सिया दापु]], [[सुगौली बिर्ता]] र [[उदयपुर घुर्मी]] गरी ११ वट‍ा पूर्व [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन वीरगञ्ज उपमहानगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसलाई महानगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चोर्नी]], [[बगही, पर्सा|बगही]], [[बसडिलवा]], [[लाल पर्सा]] र [[बेलवा पर्सौनी]] गरि ५ वटा गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए।

वीरगञ्ज सबैभन्दा बढी भन्सार राजश्व दिने नाका हो। यहाँबाट नेपालले [[भारत]] लगायत अन्य मुलुकहरूसँग आयात निर्यातको काम गर्ने गर्दछ। चितवन, काठमाडौँ तथा पोखराका लागि सामान आयात निर्यात गरिन्छ। 

श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को प्रधानमन्त्रीत्वकालमा वि.सं. १९४२-१९५८ [[पर्सा जिल्ला]]को अलौ भन्ने स्थानबाट गहवा गाँउमा सदरमुकाम सारिएपछि गहवा गाँउलाई उनैको नाममा वीरगञ्ज नामाकरण गरिएको हो। त्यहाँ गहवामाई मन्दिर पनि रहेको छ।

ठाकुरराम क्याम्पस का साथै केही अरू कलेज तथा विद्यालय तथा नारायणी अञ्चल अस्पतालका साथै केही नर्सीङ होम समेत रहेको वीरगञ्जमा अञ्चल स्तरीय तथा जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यलयहरू पनि छन्। वीरगञ्जको एरिया कोड ०५१ हो।

==इतिहास==
===अलौ पर्व===
वि.सं. १९०४ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]लाई गद्दिच्युत गरेपछि, जङ्गबहादुर विरुद्ध फौज खडा गरी राजेन्द्र [[अलौ]]मा शिविर बनाएर बसेका थिए। जङ्गबहादुरको सेना सामु राजा राजेन्द्रको सेनाको केही लागेन र राजा राजेन्द्रलाई बन्दी बनाइयो। यस घटनालाई [[अलौ पर्व]] भनिन्छ।

===वीर शमशेर===
तत्कालीन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ वीर शम्शेर]]ले वि.सं. १९४५ देखि १९५० को बीचमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गरेको अनुमान छ। वीर शम्शेरले स्थापना गरेको हुनाले यसको नाम वीरगञ्ज रहन भएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ। वीरगञ्ज स्थापनाभन्दा अगाडि पर्सा जिल्लाको मुख्य केन्द्र अलौं थियो।

वीरगञ्ज बजारको स्थापनाभन्दा अगाडि यस आसपासका गाउँहरू बगही, अलौं, बरेवा, कलैया, प्रसौनी, इनरुवा, छपकैया, अस्तित्वमा आइसकेका थिए। कलैयाबाट प्रसौनी, इनरवा गाउँ हुँदै छपकैया भएर अलौं जाने सानो बाटो थियो, उक्त बाटोलाई रजैया सडक भनिन्थ्यो। &lt;Ref&gt;&quot;वीरगञ्जको नालीबेली&quot; जयविक्रम शाह जयारानी शाह प्रकाशन २०६१ बैशाख &lt;/ref&gt;

जङ्गलले ढाकेको स्थानमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गर्न श्री ३ वीर शम्शेरले आफ्ना विश्वासपात्र द्वय सिद्धवीर माथेमा र ध्वजवीर माथेमा (दुई दाजुभाइ) लाई क्रमशः माल अड्डा तथा काठ माल अड्डाको हाकिम बनाई वीरगञ्जमा खटाएका थिए। त्यसै सिलसिलामा सिद्धवीर माथेमाले निःशुल्क जग्गा तथा काठ वितरण गर्नुका साथै वीरगञ्जमा घर बनाउनेहरूलाई नगदको व्यवस्था गरी सहयोग पुर्याएका थिए। उक्त कार्यले पछि चन्द्र शमशेरको पालामा सिद्धवीर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजाय समेत भुक्तान गर्नु पर्ने अवस्था आइसकेको थियो।

===चन्द्र शम्शेर===
वीर शम्शेरको वि.सं. १९५७ मा मृत्यु भए पछि श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशम्शेर]] महाराज भए। तर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]ले षडयन्त्र गरी तीन महिना भित्रै देवशम्शेरलाई अपदस्त गरी आफैं श्री ३ महाराजा बने। स्व. वीरशम्शेर र देवशम्शेरका मान्छेहरूलाई चन्द्र शम्शेर देखी सहँदैनथे। वीर शम्शेरका खास मान्छे सिद्धवीर माथेमामाथि रिसइवी साँधी उनले सम्हालेको माल अड्डा जाँच गराउन लगाई माथेमामाथि तीन लाख अनियमितता गरेको आरोप लगाइयो। 

सिद्धवीरले वीरगञ्ज बजार बसाल्नमा खर्च गरिएको हिसाब देखाउँदा त्यसलाई अमान्य ठहर गरियो र तत्काल रकम तिर्न आदेश जारी भयो। माथेमाले आफूले नखाएकाले रकम तिर्न नसक्ने जवाफ दिएपछि सजाय स्वरूप छातीमा साइनबोर्ड टाँसेर बाजागाजा सहित बजार परिक्रमा गराउँदै मच्छाखुशीमा लगेर काटी मारीदिनु भन्ने [[मृत्युदण्ड]]को मौखिक फैसला भयो। खाइ नखाई अहोरात्र खटेर वीरगञ्ज बजार स्थापनामा वीर शम्शेरलाई सहयोग पुर्याउने माथेमा माथि मृत्युदण्डको फैसला भएको खबर सुनेपछि स्व. श्री ३ वीरशम्शेरकी महारानीले आफ्नो तर्फबाट रु. तीन लाख रकम तिरिदिएर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजायबाट छुटकारा दिलाइन्।

चन्द्र शम्शेरले आफ्ना दाइले स्थापना गरेको वीरगञ्ज बजारलाई समेत विस्थापित गर्न चाहेका  थिए। उनी वीरगञ्जको बजारलाई त्यहाँबाट हटाएर [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को हजमिनियामा बसाल्न चाहन्थे। बजार विस्थापित गर्ने चाल अनुसार वि.सं. १९८० मा [[रक्सौल]]देखि वीरगञ्जको मुख्य बजार अतिक्रमण गर्दै [[अमलेखगञ्ज|अमलेखगंज]]सम्म [[नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे|रेल लाइन सेवा]] विस्तार गरे। लिंकबाट रेल कुद्दा आसपासका घरहरू चर्कने, फुट्ने र बासिन्दाहरू आतंकित हुने गर्थे तर वीरगञ्जबासीहरू अनेक विन्ती भाउ गर्दै रेललाइन बजार बाहिर सार्न अनुरोध गर्नतर्फ लागे तर उनी हजमिनिया जान तयार भएनन्। पछि रेल्वे लिंक बजारको पूर्वतर्फ (बजार बाहिर) सारिएको थियो।&lt;ref&gt;[http://birgunjmun.gov.np/ne/node/193 वीरगञ्ज महानगरपालिका &quot;औद्योगिक तथा व्यापारिक शहर सुसंस्कृत, सभ्य हाम्रो वीरगञ्ज महानगर&quot; » परिचय » सङ्क्षिप्त परिचय]&lt;/ref&gt;

== वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या ==
नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार वीरगञ्ज महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २,७२,३८२ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ वीरगञ्ज महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८)
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || वीरगञ्ज (१) || ८,८४१ || ०.८६ || १०,२८०.२३
|-
| २ || वीरगञ्ज (२) || ९,२८१ || २.०५ || ४,५२७.३२
|-
| ३ || वीरगञ्ज (३) || ७,६०४ || ०.५७ || १३,३४०.३५
|-
| ४ || वीरगञ्ज (४-५) || ३,२८५ || ०.२५ || १३,१४०.००
|-
| ५ || वीरगञ्ज (६) || ४,४४० || ०.१८ || २४,६६६.६७
|-
| ६ || वीरगञ्ज (७-८,११) || ३,५६४ || ०.२६ || १३,७०७.६९
|-
| ७ || वीरगञ्ज (९) || ४,१४१ || ०.१५ || २७,६०६.६७
|-
| ८ || वीरगञ्ज (१०) || ५,००८ || ०.३८ || १३,१७८.९५
|-
| ९ || वीरगञ्ज (१२) || ४,१३३ || ०.२६ || १५,८९६.१५
|-
| १० || वीरगञ्ज (१३) || १४,९४३ || १.३ || ११,४९४.६२
|-
| ११ || वीरगञ्ज (१४) || १४,७१८ || ०.९८ || १५,०१८.३७
|-
| १२ || वीरगञ्ज (१५) || ९,४९९ || ०.६१ || १५,५७२.१३
|-
| १३ || वीरगञ्ज (१६) || १२,१९३ || १.०२ || ११,९५३.९२
|-
| १४ || वीरगञ्ज (१७) || १२,६६७ || २.६५ || ४,७८०.००
|-
| १५ || वीरगञ्ज (१८) || १५,७७१ || ४.७५ || ३,३२०.२१
|-
| १६ || वीरगञ्ज (१९) || २१,३७५ || ४.९३ || ४,३३५.७०
|-
| १७ || [[अलौ]]  || ९,७६५ || ५.०९ || १,९१८.४७
|-
| १८ || [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]]  || ८,१९८ || ५.३४ || १,५३५.२०
|-
| १९ || [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] || ५,९७१ || ३.५९ || १,६६३.२३
|-
| २० || [[हरपतगन्ज]] || ७,६४८ || ४.४ || १,७३८.१८
|-
| २१ || [[लिपनी बिर्ता]] || ८,४२६ || ५.७४ || १,४६७.९४
|-
| २२ || [[मनियारी]] || ४,७९७ || ५.०८ || ९४४.२९
|-
| २३ || [[पर्सौनी बिर्ता]] || ५,३४३ || ३.०१ || १,७७५.०८
|-
| २४ || [[रामगढवा]] || १०,२७७ || ४.६७ || २,२००.६४
|-
| २५ || [[सिर्सिया दा.पु.]] || ४,३६२ || २.८३ || १,५४१.३४
|-
| २६ || [[सुगौली बिर्ता]] || ६,५०९ || ४.८८ || १,३३३.८१
|-
| २७ || [[उदयपुर घुर्मी]] || ७,४०० || ९.४४ || ७८३.९०
|-
| २८ || [[बगही, पर्सा|बगही]] || ७,३८० || ७.३५ || १,००४.०८
|-
| २९ || [[बसडिलवा]]  || ७,८५८ || ६.८८ || १,१४२.१५
|-
| ३० || [[लाल पर्सा|लालपर्सा]] || ५,१३८ || ४.८६ || १,०५७.२०
|-
| ३१ || [[बेलवा पर्सौनी]] || १०,४४४ || २८.३४ || ३६८.५३
|-
| ३२ || [[चोर्नी]] || ११,४०३ || ९.४ || १,२१३.०९
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! २,७२,३८२ !! १३२.१ !! २,०६१.९४
|}

== भौगोलिक अवस्थिति ==

मुलुकको आर्थिक राजधानी र प्रवेशद्वारको रूपमा परिचित औद्योगिक एवं व्यापारिक सहर वीरगञ्जको स्थापना राणा प्रधानमन्त्री वीरशम्शेरले सन् १८९७ (वि.सं.१९५४)मा गरेको हुनाले उनकै नाउँमा उक्त सहरको नाम रहेको हो। भारत [[चम्पारण जिल्ला]]को सीमावर्ती बजार रक्सौलबाट करिब तीन कि.मी. को दूरीमा र नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित उक्त सहर समुद्री सतहदेखि सरदर ९१ मीटर उचाइमा छ। पूर्व र उत्तरमा [[बारा जिल्ला]], पश्चिममा रामगठवा, पर्सैनीविर्ता र सिर्सिया खतवाटोल गाविस र दक्षिणमा छिमेकी मुलुक भारत रहेको उक्त सहर पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। [[त्रिभुवन राजपथ]] र [[महेन्द्र राजमार्ग]] जोड्ने पथलैयाबाट २८ कि.मी. उत्तर र काठमाडौँ हवाइमार्गबाट १५ मिनेटको दूरीमा अवस्थित तथा [[सिमरा विमानस्थल]]बाट अत्यन्त नजीकै वीरगञ्जमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मुसलमान]], [[थारू जाति|थारू]], कुर्मी, [[यादव]], कानु, [[तेली]], [[कलवार]], [[कोइरी]], [[चमार]], [[दुसाध]],  मल्लाह, [[मारवाडी]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] आदि जाति पारस्परिक सद्भावका साथ बसोवास गर्दै आएका छन्। वीरगञ्ज पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम हो। पर्सा जिल्लाको नामकरण यहाको महुवन् मथवलमा रहेको पारसनाथको मन्दिरको नामबाट गरिएको हो।

== रितिथिति ==
वि.सं. २०१० मा नगरपालिका घोषणा भएको वीरगञ्जमा विशेषगरी [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[वार्तालाप:माघे सङ्क्रान्ति|मकर संक्रान्ति]], [[राम नवमी|रामनवमी]], [[होली|फागु]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]], भीमसेन जात्रा, [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] र [[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] आदि चाडपर्व मनाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[जैन धर्म|जैन]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]] धर्मावलम्वी छन्। धार्मिक सहिष्णुता रहेको उक्त महानगरपालिकामा हिन्दुधर्म र दर्शनको दिग्दर्शन हुने शंकराचार्य द्वार (वीरगञ्ज), वौद्ध चैत्य-विहार, सङ्गीतमय फोहरासहित [[घडिअर्वा पोखरी]], गहवामाई मन्दिर, नैतले काली मन्दिर,घण्टाघर (वीरगञ्ज), भारतीय रेल्वे सञ्जालसँग जोडिएको नेपालको एक मात्र सुख्खा बन्दरगाह ([[वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह|वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह]] ), तरण ताल (स्वीमिंग पुल), महावीर मन्दिर, विर्तामाई मन्दिर,हनुमान मन्दिर (वीरगञ्ज) र अलखिया लगायत विविध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल छन् भने काठमाडौँ बाहिर भारतीय महावाणिज्य दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालयको सम्पर्क कार्यालय वीरगञ्जमा मात्र स्थापना भएको छ। विशेषगरी [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[नेपाली]], [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र [[मारवाडी भाषा]] भाषी बसोबास गरेको वीरगञ्ज महानगरपालिका ३५ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको र १९ वडामा विभाजित छ। राष्ट्रिय जनगणना २०५८ अनुसार ६० हजार ९ सय ५६ पुरूष र ५१ हजार ५ सय २८ महिला गरी कुल एक लाख १२ हजार ४ सय ८४ जना जनसङ्ख्या भएको उक्त महानगरपालिकामा कुल १९ हजार ९ सय १० घरपरिवार सङ्ख्या छ भने ४ दशमलव ८९ प्रतिशत जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ।

== नगर ==
[[चित्र:Ghantaghar Birgunj.JPG|thumb|घण्टाघर वीरगञ्ज]]
नगरपालिकाको घोषणा भएपछि नगरप्रमुखमा क्रमशः केशरबहादुर मानन्धर (२०१०-२०१८), स्व. पशुपति घोष (२०१९-२०२५), गणेशबहादुर रावल (२०२५-२०३०), स्व. गोपालप्रसाद प्रधान (२०३०-२०३८) र विमलप्रसाद श्रीवास्तव (२०३९-२०४६) कार्यरत रहनु भएको थियो। बहुदलीय प्रजातन्त्र पुन:स्थापना पछि २०४९ सालमा नगर प्रमुखमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का स्व. माधवलाल श्रेष्ठ र उपप्रमुखमा अजय द्विवेद्वी निर्वाचित हुनु भएको थियो भने २०५४ को दोस्रो निर्वाचनमा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का विमलप्रसाद श्रीवास्तव नगरप्रमुख र नेपाली काङ्ग्रेसका कृष्णमुरारी रौनियार उपप्रमुखमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। वि.सं. २०६० पछि करिव एक वर्ष श्री ५ को सरकारले राप्रपाका गोपाल गिरीलाई प्रमुख र कृष्णमुरारी रौनियारलाई उपप्रमुख पदमा मनोनयन गरेकोमा २०६० माघ १ गते नगर प्रमुख गिरीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेपछि सरकारले राप्रपाका प्रदीपकुमार सुवेदीलाई नगरप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानिय निर्वाचनमा महानगरपालिकाको प्रमुखमा बिजय सरावगी र
उपप्रमुखमा शान्ति कार्की निर्वाचित हुनु भएको थियाे भने २०७९ मा सम्पन्न निर्वाचनमा महानगरपालिकाकाे प्रमुखमा राजेशमान सिंह र उपप्रमुखमा इम्तियाज आलम निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सिंह ४६२१५ मत ल्याउँदै प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएकाे हाे भने आलमले २३६७१ मत ल्याएर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका हुन् ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोस==
{{पर्सा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>awsvl3u0bt493gnmmcozgu0fkrp626i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजेन्द्र वीरविक्रम शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6409</id>
    <revision>
      <id>1369798</id>
      <parentid>1366761</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* काशीयात्रा */</comment>
      <origin>1369798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29287" sha1="2seo6qq4tmxjrbrspmi619xzo6kbcgn" xml:space="preserve">{{Infobox Monarch
| name           = राजेन्द्र विक्रम शाह
| image          = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg
| caption        = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह
| succession     = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor    = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
| successor      = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]]
| spouse          = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]&lt;br /&gt;[[राज्यलक्ष्मी देवी]]
| father         = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
| mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह
| house    = [[शाह वंश]]
| house-type =वंश
|reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &amp;ndash; १९०४ बैशाख ३१ 
| birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २०
| birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
|death_date =विसं १९३८ साउन ३०&lt;ref&gt;{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}&lt;/ref&gt;
|death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
|coronation=
|religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
}}
[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ता प्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]]  र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्ता सङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी  बस्दा  जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते।

राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}&lt;/ref&gt; करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवार भित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो ।
[[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]]

== वाल्यकाल ==
वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए।

== राजकाज ==
वि.सं.  १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए।
==शासनकाल ==
===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन===
गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। 

वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो।

भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

=== माथवर सिंह थापा ===
मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]]

=== कोतपर्व ===
मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]]

कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो।

===भण्डारखाल पर्व ===
{{main|भण्डारखाल पर्व}}
[[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले &quot;युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने &quot; व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्।

[[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए।

भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन 

। तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो।

=== काशीयात्रा र पदच्युत ===
राजा राजेन्द्र काशी जाने भएपछी जङ्गबहादुरका विरोधीहरू राजेन्द्रविक्रमको संपर्कमा आउन थालिसकेका थिए। राजेन्द्रविक्रम शाहको निर्वासित भारदारहरूसँग भेट्ने क्रममा अरू तीव्रता आउन थाल्यो । राजा राजेन्द्रको समुहमा चौतरिया गुरुप्रसाद शाह, काजी जगतराम पाँडे र रघुनाथ पण्डित आदि थिए । उनीहरूले जङ्गबहादुरलाई हटाएर शासन आफूले चलाउने योजना बनाएका थिए। यो योजना सफल भएमा गुरुप्रसाद शाहलाई प्रधानमन्त्री, जगतराम पाँडेलाई कम्यांडर इन्चीफ र रघुनाथ पण्डितलाई बडागुरुजुको पदमा आसीन गराउन राजेन्द्रविक्रम तयार थिए। 
यसै कुरालाई दृष्टिगत गरी आफ्ना विश्वस्त तीन सैनिकलाई भरिएको पिस्तोल सहित जङ्गबहादुरलाई जहां भेटे पनि मार्ने भन्ने लालमोहर गरी गोप्य रूपले काठमाडौँ पठाइयो। जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने उद्देश्यले गुप्त भेषमा आएको उक्त सैनिकहरू किलागल स्थित एकजना उदासको घरमा लुकेर बसी अनुकुल समयको प्रतीक्षा गर्दै थिए। परन्तु जङ्गबहादुरका गुप्तचरहरूले शंकाका लागि उनीहरूको जीउ खानतलासी गर्दा लालमोहरसहित पिस्तोल बरामद भयो। तत्पश्चात् तिनीहरूलाई श्री ५ सुरेन्द्रविक्रमसमक्ष उपस्थित गराई केरकार गर्दा षड्यन्त्रको सारा भेद खुल्यो। षडयन्त्रको पर्दाफास भएपछि जङ्गबहादुरले बिगुल फुक्न लगाई भाइ–भारादार लगायत संपूर्ण कर्मचारीलाई टुडिखेलमा सामेल हुने आदेश दिए। उपस्थित भद्रभलाद्मी सहित जङ्गी तथा निजामती कर्मचारीका समक्ष राजेन्द्रविक्रमलाई अयोग्य घोषित गरी वर्तमान युवराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रमशाह आजदेखि नेपाल अधिराज्यको श्री ५ महाराजाधिराज भएको घोषणा गरे। सेनाले जङ्गबहादुरको घोषणालाई सहर्ष स्वीकार गरी श्री ५ सुरेन्द्रको जय जयकार गर्यो। अतः तत्कालै राज्याभिषेकको तयारी भयो र सोही दिन अर्थात् संवत् १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधबार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ-मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको राज्याभिषेक गरियो। जङ्गी, निजामती र भाइ भारदारहरूले दाम राखी श्री ५ को दर्शन गरे। भारदारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरुले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए। यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवार का दिन ३७० जना भाइ–भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो। त्यसपछि अघिल्लो दिन पक्रिएका बागीहरूलाई सहर घुमाई विष्णुमती पारी खरीको रूखमा लगी दुईजनालाई झुण्ड्याउनाको साथै एकजना ब्राह्मणलाई जात पतित गर्दा किलागल स्थित उदासले पनि घर सर्वस्वको दण्ड भोग्नु परेको थियो।

=== अलौ पर्व ===
मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]]

आफू छँदाछँदै आफ्ना छोरा सुरेन्द्रलाई राजा घोषित गरेको खबरले त राजा निकै क्रोधित भए। उनले एउटा सानो फौजको निर्माण गरे र केही भारदारहरूसहित नेपालको [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] [[अलौ]] सीमाभित्र प्रवेश गरे। फौजसहित राजेन्द्र नेपालतर्फ आएको थाहा पाउनेबित्तिकै जङ्गबहादुरले बडाकप्तान सनकदिंह टन्डन लाहुरीक्षेत्रीलाई ठुलो फौज सहित त्यसतर्फ पठाए। नेपालको सीमा नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा दुई फौजबीच मामुली भिडन्त भयो जसमा राजेन्द्रको फौज सजिलै पराजित भयो र राजा राजेन्द्र स्वयं कैदीको रूपमा काठमाडौँ ल्याइए।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८&lt;/ref&gt;

अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। कोतपर्व तथा अन्य विभिन्न समयमा नेपालबाट भागेर गएका भारदारहरूसँग राजाको भेट भयो। यसवेला सम्ममा श्री ५ राजेन्द्र र प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरका बिचको खाडल झन्झन् गहिरो र चौडा हुँदै गइरहेको थियो। यस्तो सथितिमा जङ्गबहादुरले राजालाई नेपाल फर्कन बारम्बार अनुरोध पत्र पठाइरहे। तसर्थ राजेन्द्रविक्रम शाह महारानी राज्यलक्ष्मी र चौतरीया गुरुप्रसाद शाह आदि निर्वासित भारदारहरूको सल्लाह बमोजिम अन्य पुराना बागीहरूलाई समेत प्रभावमा पारी जङ्गबहादुरलाई सिध्याउने योजनामा संलग्न हुन पुगे।

===नजरबन्द ===
१८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो।

पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे।

==मृत्यु ==
पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो।

== चलचित्र ==
[[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्।
{{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
*[[नेपालको इतिहास]]

{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>2seo6qq4tmxjrbrspmi619xzo6kbcgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369799</id>
      <parentid>1369798</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T11:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अलौ पर्व */</comment>
      <origin>1369799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30773" sha1="55v1zmybrhvg3utdmhwfqqr8wzjosjp" xml:space="preserve">{{Infobox Monarch
| name           = राजेन्द्र विक्रम शाह
| image          = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg
| caption        = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह
| succession     = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor    = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
| successor      = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]]
| spouse          = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]&lt;br /&gt;[[राज्यलक्ष्मी देवी]]
| father         = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
| mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह
| house    = [[शाह वंश]]
| house-type =वंश
|reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &amp;ndash; १९०४ बैशाख ३१ 
| birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २०
| birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
|death_date =विसं १९३८ साउन ३०&lt;ref&gt;{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}&lt;/ref&gt;
|death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
|coronation=
|religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
}}
[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ता प्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]]  र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्ता सङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी  बस्दा  जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते।

राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}&lt;/ref&gt; करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवार भित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो ।
[[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]]

== वाल्यकाल ==
वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए।

== राजकाज ==
वि.सं.  १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए।
==शासनकाल ==
===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन===
गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। 

वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो।

भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

=== माथवर सिंह थापा ===
मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]]

=== कोतपर्व ===
मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]]

कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो।

===भण्डारखाल पर्व ===
{{main|भण्डारखाल पर्व}}
[[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले &quot;युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने &quot; व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्।

[[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए।

भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन 

। तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो।

=== काशीयात्रा र पदच्युत ===
राजा राजेन्द्र काशी जाने भएपछी जङ्गबहादुरका विरोधीहरू राजेन्द्रविक्रमको संपर्कमा आउन थालिसकेका थिए। राजेन्द्रविक्रम शाहको निर्वासित भारदारहरूसँग भेट्ने क्रममा अरू तीव्रता आउन थाल्यो । राजा राजेन्द्रको समुहमा चौतरिया गुरुप्रसाद शाह, काजी जगतराम पाँडे र रघुनाथ पण्डित आदि थिए । उनीहरूले जङ्गबहादुरलाई हटाएर शासन आफूले चलाउने योजना बनाएका थिए। यो योजना सफल भएमा गुरुप्रसाद शाहलाई प्रधानमन्त्री, जगतराम पाँडेलाई कम्यांडर इन्चीफ र रघुनाथ पण्डितलाई बडागुरुजुको पदमा आसीन गराउन राजेन्द्रविक्रम तयार थिए। 
यसै कुरालाई दृष्टिगत गरी आफ्ना विश्वस्त तीन सैनिकलाई भरिएको पिस्तोल सहित जङ्गबहादुरलाई जहां भेटे पनि मार्ने भन्ने लालमोहर गरी गोप्य रूपले काठमाडौँ पठाइयो। जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने उद्देश्यले गुप्त भेषमा आएको उक्त सैनिकहरू किलागल स्थित एकजना उदासको घरमा लुकेर बसी अनुकुल समयको प्रतीक्षा गर्दै थिए। परन्तु जङ्गबहादुरका गुप्तचरहरूले शंकाका लागि उनीहरूको जीउ खानतलासी गर्दा लालमोहरसहित पिस्तोल बरामद भयो। तत्पश्चात् तिनीहरूलाई श्री ५ सुरेन्द्रविक्रमसमक्ष उपस्थित गराई केरकार गर्दा षड्यन्त्रको सारा भेद खुल्यो। षडयन्त्रको पर्दाफास भएपछि जङ्गबहादुरले बिगुल फुक्न लगाई भाइ–भारादार लगायत संपूर्ण कर्मचारीलाई टुडिखेलमा सामेल हुने आदेश दिए। उपस्थित भद्रभलाद्मी सहित जङ्गी तथा निजामती कर्मचारीका समक्ष राजेन्द्रविक्रमलाई अयोग्य घोषित गरी वर्तमान युवराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रमशाह आजदेखि नेपाल अधिराज्यको श्री ५ महाराजाधिराज भएको घोषणा गरे। सेनाले जङ्गबहादुरको घोषणालाई सहर्ष स्वीकार गरी श्री ५ सुरेन्द्रको जय जयकार गर्यो। अतः तत्कालै राज्याभिषेकको तयारी भयो र सोही दिन अर्थात् संवत् १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधबार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ-मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको राज्याभिषेक गरियो। जङ्गी, निजामती र भाइ भारदारहरूले दाम राखी श्री ५ को दर्शन गरे। भारदारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरुले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए। यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवार का दिन ३७० जना भाइ–भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो। त्यसपछि अघिल्लो दिन पक्रिएका बागीहरूलाई सहर घुमाई विष्णुमती पारी खरीको रूखमा लगी दुईजनालाई झुण्ड्याउनाको साथै एकजना ब्राह्मणलाई जात पतित गर्दा किलागल स्थित उदासले पनि घर सर्वस्वको दण्ड भोग्नु परेको थियो।

=== अलौ पर्व ===
मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]]

आफू छँदाछँदै आफ्ना छोरा सुरेन्द्रलाई राजा घोषित गरेको खबरले त राजा निकै क्रोधित भए। उनले एउटा सानो फौजको निर्माण गरे र केही भारदारहरूसहित नेपालको [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] [[अलौ]] सीमाभित्र प्रवेश गरे। केही दिनभित्रमा नै लगभग तीन हजार विद्रोही सेना सङ्गठित भैसके भन्ने खवर पाउनासाथै जङ्गबहादुरले शाहज्यादा [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र विक्रम]]को नेतृत्वमा कप्तान सनकसिंहले हाँकेको गोरखनाथ पल्टन र जनरल बमबहादुरका मातहतमा पाँच [[रेजिमेन्ट|रेजिमेण्ट]] सेना त्यसतर्फ पठाए । मकवानपुर हुँदै विसौलिया पुगेर पहिले देखि नै अलौमा धावा वोल्ने तयारीमा बसेका सनकसिंह उपयुक्त समयको प्रतीक्षामा थिए । बमबहादुरको आगमनको सूचना पाउना साथै संवत् १९०४ साल आषाढ शुक्ल पूर्णिमा अर्थात् श्रावण १४ गते बिहान चारवजे तिर सनकसिंहको मातहतमा आएका गोरखनाथ पल्टनले अलौ स्थित राजेन्द्रविक्रमको किल्लामा एक्कासि आक्रमण गर्यो । सुतिरहेको अवस्थामा अकस्मात् आक्रमण हुँदा शिविरमा हाहाकार भई भागदौड मच्चियो । तर पनि आक्रमणकारीहरूसँग राजेन्द्रका सेनाले एकछिन भए पनि डटेर युद्ध गरे । आखिर केही शीप नलागेपछि चौतरीया गुरुप्रसाद शाह, पण्डित रघुनाथ आदि केही भारादारहरू आ-आफ्नो ज्यान जोगाउन कुलेलम ठोकी सीमापार पुग्दा अलौस्थित शिविर पूरै ध्वस्त भयो । अब आफ्‌नो फौजले नभ्याउने देखेपछि हात्तीमा चढी भाग्ने तरखरमा लागेका राजेन्द्रविक्रमलाई पनि सेनाले पक्रेर आफ्नो कब्जामा लियो तत्पश्चात् बन्दी बनाईएका राजेन्द्रविक्रम शाहलाई मियानामा राखी सेना सहित कप्तान सनकसिंह काठमाडौँका लागि प्रस्थान भए । यसरी यो आक्रमणमा सैनिक र गैह्र सैनिक समेत गरी लगभग तीनसय मानिसको ज्यान जानुका साथै नाटकीय ढङ्गवाट राजेन्द्रविक्रमको पतन भयो ।

राजा राजेन्द्र स्वयं कैदीको रूपमा काठमाडौँ ल्याइए।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८&lt;/ref&gt;

अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। 

===नजरबन्द ===
१८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो।

पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे।

==मृत्यु ==
पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो।

== चलचित्र ==
[[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्।
{{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
*[[नेपालको इतिहास]]

{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>55v1zmybrhvg3utdmhwfqqr8wzjosjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6410</id>
    <revision>
      <id>1369793</id>
      <parentid>1342882</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राज्याविषेक */</comment>
      <origin>1369793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13100" sha1="12owqv7a696a1fsn0wnih6zqeqfjvbg" xml:space="preserve">{{Infobox Monarch
| name           = सुरेन्द्र विक्रम शाह
| image          = Surendra Bikram Shah.jpg
| caption        =  राजा सुरेन्द्र
| succession     = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor    = [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
| successor      = [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
| father         = [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
| mother = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्य लक्ष्मी देवी शाह]]
| house    = [[शाह वंश]]
| house-type =वंश
|reign = वि.सं. १९०४ बैशाख ३१ &amp;ndash; १९३८ जेठ ०६ 
|birth_date =वि.सं. १८८६ कार्तिक ०६
|primeministers =[[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग]]
|death_date =वि.सं. १९३८ जेठ ०६ (५१ वर्ष)
|coronation =वि.सं. १९०४ बैशाख ३१&lt;ref&gt;[http://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm Royal Ark]&lt;/ref&gt;
| birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
| death_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
| religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
}}
श्री ५ सुरेन्द्रको जन्म वि.सं. १८८३ आश्विन २० गते श्री ५ [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र]]का पुत्रका रूपमा भएको थियो । यिनलाई सानै उमेरमा राजप्रतिनिधिको रूपमा राजगद्दीमा राखेर उनका पिता श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह काशी गए । भनिन्छ एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । श्री ५ राजेन्द्र काशीमा बस्दा षड्यन्त्र गरेको अभियोमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले श्री ५ राजेन्द्रलाई सत्ताच्युत गरी वि.सं. १९०४ वैशाख ३ गतेका दिन जबर्जस्ती यिनलाई [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]ले राजसिंहानसमा बसाए । पञ्जापत्र बनाई सम्पूर्ण अधिकार श्री ५ बाट श्री ३ मा सारी शुरूका दिनमा बेलायती र [[राणा शासन|राणा]]हरू विरूद्ध रहेका यी राजापछि असहाय भए र वि.सं. १९३८ मा यिनको निधन भयो ।

== प्रारम्भिक वर्ष ==
[[युवराज]] सुरेन्द्र सन्की स्वभावका थिए । आमा [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्य लक्ष्मी देवी शाह]]को मृत्युपछी  एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग बहादुर कुँवर]]  उनको अङरक्षक रहदा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग]] ले साहसिक र खतरनाक आदेशहरू पालना गर्नु पर्यो । उनले त्रिसुलि नदिमा घोडा सहित कुद्ने, धरहराबाट हाम फाल्ने, बाह्र वर्षे इनारमा हामफाल्ने जस्ता आदेश मान्नु परेको थियो ।

[[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी राज्यलक्ष्मीदेवी]] युवराज सुरेन्द्रलाई हटाएर आफ्ना छोरा राजकुमार रणेन्द्रलाई राजा बनाउन चाहन्थिन् । [[माथवरसिंह थापा|प्रधानमन्त्री माथवर सिंह थापा]]ले युवराज सुरेन्द्रको हत्या गर्न अस्विकार गरे पछि उनकै भान्जा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]द्वारा उनको हत्या गराइन् ।

उनलाई राजा बन्नबाट रोक्ने रानीको प्रयासकै कारणले माथवर सिंह थाप मुख्तियार बन्नु, माथवरसिंहको हत्या हुनु, [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]] र रानीको सम्बन्ध नजिकिनु, गगनसिंह हत्या, [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]] जस्ता घटनाहरू घटे ।

== नानी महाराज ==
जेठी महारानी साम्राज्यलक्ष्मीको मृत्युपछि युवराजधिराजको उग्र स्वभाव बढ्दै गएकोमा राजा श्री ५ राजेन्द्रबाट वि.सं. १८९९ मा &quot;नानी महाराजधिराज&quot; पदवी दिई उनको चित्त बुझाउन शासनमा सरिक गराए। त्यो कार्यबाट भारदारहरूलाई कसको आज्ञा पालन गर्ने श्री ५ को, श्री ५ नानी महारजको वा श्री ५ कान्छी महारानीको ? भन्ने जटिल समस्या प्रशासनमा आइपर्यो। त्यही वर्षको पौषमा महिनामा भारदारहरूले सल्लाह गरी श्री ५ युवराजधिराजको अत्याचारको सिकायत श्री ५ राजेन्द्र सामु गरे। त्यतिले पनि केही असर नपरेकाले भारदारहरूले जुलुस गरी हनुमानढोका राजदरबारमा पुगी राज्यको अधिकार एकै जनाका हातमा राख्नुपर्ने लिखित विन्तिपत्र चढाए। तदनुसार श्री ५ राजेन्द्रले वि सं १८९९ (५ जनवरी) का दिन आफूले समेत श्री ५ महारानी राज्यलक्ष्मीदेवीको आज्ञा पालन गर्ने गरी सम्पूर्ण राजकीय अधिकार कान्छी रानीलाई समर्पण गरे। त्यसमा महारानीलाई पूर्ण अधिकार दिँदै केवल राजपरिवारलाई सजाय गर्न नपाउने कुरा थियो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life of Jang Bahadur|author=Padma Jang|page=36|date=1980|publisher=Ratna Pustak Bhandar|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

== राज प्रतिनिधि ==

== राज्याविषेक ==
वि.सं. १९०४ वैशाख ३१ गते [[जङ्गबहादुर राणा|जङबहादुर]]ले श्री ५ राजेन्द्रलाई पदच्युत गरी श्री ५ सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे (ई. १२ मे १८४७)। १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधवार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको [[राज्याभिषेक]] गरियो । जङ्गी, निजामती र भाइ भारादारहरूले दाम राखी [[श्री ५]] को दर्शन गरे । भारादारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए । यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेष्ठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवारका दिन ३७० जना भाइ भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो ।


वि.सं. १९०४ आश्विनमा श्री ५ सुरेन्द्रको पदलाई इष्ट इन्डिया कम्पनीले मान्यता गर्यो (ई. अक्टोबर १, १८४७)&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

== अलौ पर्व ==
{{main|अलौ पर्व}}

== मृत्यु ==
[[File: King Surendra Bikram Shah 1.jpg|thumb|आफ्ना अङ्गरक्षकहरूको साथमा राजा सुरेन्द्र]]
वि.सं. १९३८मा जेठ ६ मा यिनको निधन भयो । यिनका नाति बालक युवराज श्री ५ पृथीवीरविक्रम शाह नेपाल अधिराज्यको राजसिंहासनमा राखिए। यसको करिब दुई महिना पछि नजरबन्दमा राखिएका उनका पिता राजा राजेन्द्रको १९३८ श्रावण ३० मा मृत्यु भयो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}&lt;/ref&gt;
{{नेपालको शाह राजवंश}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>12owqv7a696a1fsn0wnih6zqeqfjvbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369795</id>
      <parentid>1369793</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राज प्रतिनिधि */</comment>
      <origin>1369795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16852" sha1="esyskgw6992dv35vdsrtbx95987diul" xml:space="preserve">{{Infobox Monarch
| name           = सुरेन्द्र विक्रम शाह
| image          = Surendra Bikram Shah.jpg
| caption        =  राजा सुरेन्द्र
| succession     = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor    = [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
| successor      = [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
| father         = [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
| mother = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्य लक्ष्मी देवी शाह]]
| house    = [[शाह वंश]]
| house-type =वंश
|reign = वि.सं. १९०४ बैशाख ३१ &amp;ndash; १९३८ जेठ ०६ 
|birth_date =वि.सं. १८८६ कार्तिक ०६
|primeministers =[[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग]]
|death_date =वि.सं. १९३८ जेठ ०६ (५१ वर्ष)
|coronation =वि.सं. १९०४ बैशाख ३१&lt;ref&gt;[http://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm Royal Ark]&lt;/ref&gt;
| birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
| death_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
| religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
}}
श्री ५ सुरेन्द्रको जन्म वि.सं. १८८३ आश्विन २० गते श्री ५ [[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र]]का पुत्रका रूपमा भएको थियो । यिनलाई सानै उमेरमा राजप्रतिनिधिको रूपमा राजगद्दीमा राखेर उनका पिता श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह काशी गए । भनिन्छ एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । श्री ५ राजेन्द्र काशीमा बस्दा षड्यन्त्र गरेको अभियोमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले श्री ५ राजेन्द्रलाई सत्ताच्युत गरी वि.सं. १९०४ वैशाख ३ गतेका दिन जबर्जस्ती यिनलाई [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]ले राजसिंहानसमा बसाए । पञ्जापत्र बनाई सम्पूर्ण अधिकार श्री ५ बाट श्री ३ मा सारी शुरूका दिनमा बेलायती र [[राणा शासन|राणा]]हरू विरूद्ध रहेका यी राजापछि असहाय भए र वि.सं. १९३८ मा यिनको निधन भयो ।

== प्रारम्भिक वर्ष ==
[[युवराज]] सुरेन्द्र सन्की स्वभावका थिए । आमा [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्य लक्ष्मी देवी शाह]]को मृत्युपछी  एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दिएका थिए । [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग बहादुर कुँवर]]  उनको अङरक्षक रहदा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्ग]] ले साहसिक र खतरनाक आदेशहरू पालना गर्नु पर्यो । उनले त्रिसुलि नदिमा घोडा सहित कुद्ने, धरहराबाट हाम फाल्ने, बाह्र वर्षे इनारमा हामफाल्ने जस्ता आदेश मान्नु परेको थियो ।

[[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी राज्यलक्ष्मीदेवी]] युवराज सुरेन्द्रलाई हटाएर आफ्ना छोरा राजकुमार रणेन्द्रलाई राजा बनाउन चाहन्थिन् । [[माथवरसिंह थापा|प्रधानमन्त्री माथवर सिंह थापा]]ले युवराज सुरेन्द्रको हत्या गर्न अस्विकार गरे पछि उनकै भान्जा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]द्वारा उनको हत्या गराइन् ।

उनलाई राजा बन्नबाट रोक्ने रानीको प्रयासकै कारणले माथवर सिंह थाप मुख्तियार बन्नु, माथवरसिंहको हत्या हुनु, [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]] र रानीको सम्बन्ध नजिकिनु, गगनसिंह हत्या, [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]] जस्ता घटनाहरू घटे ।

== नानी महाराज ==
जेठी महारानी साम्राज्यलक्ष्मीको मृत्युपछि युवराजधिराजको उग्र स्वभाव बढ्दै गएकोमा राजा श्री ५ राजेन्द्रबाट वि.सं. १८९९ मा &quot;नानी महाराजधिराज&quot; पदवी दिई उनको चित्त बुझाउन शासनमा सरिक गराए। त्यो कार्यबाट भारदारहरूलाई कसको आज्ञा पालन गर्ने श्री ५ को, श्री ५ नानी महारजको वा श्री ५ कान्छी महारानीको ? भन्ने जटिल समस्या प्रशासनमा आइपर्यो। त्यही वर्षको पौषमा महिनामा भारदारहरूले सल्लाह गरी श्री ५ युवराजधिराजको अत्याचारको सिकायत श्री ५ राजेन्द्र सामु गरे। त्यतिले पनि केही असर नपरेकाले भारदारहरूले जुलुस गरी हनुमानढोका राजदरबारमा पुगी राज्यको अधिकार एकै जनाका हातमा राख्नुपर्ने लिखित विन्तिपत्र चढाए। तदनुसार श्री ५ राजेन्द्रले वि सं १८९९ (५ जनवरी) का दिन आफूले समेत श्री ५ महारानी राज्यलक्ष्मीदेवीको आज्ञा पालन गर्ने गरी सम्पूर्ण राजकीय अधिकार कान्छी रानीलाई समर्पण गरे। त्यसमा महारानीलाई पूर्ण अधिकार दिँदै केवल राजपरिवारलाई सजाय गर्न नपाउने कुरा थियो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life of Jang Bahadur|author=Padma Jang|page=36|date=1980|publisher=Ratna Pustak Bhandar|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

== राज प्रतिनिधि ==
भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले [[हनुमान ढोका|हनूमान्ढोका दरवार]]मा भारादारी गराए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=खनाल |first=मोहनप्रसाद |title=श्री ५ राजेन्द्रको काशी पलायन र अलौ पर्व |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_29_02_05.pdf |journal=CNAS |volume=29 |issue=2 |pages=328 |via=यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरबहादुर पाँडेलाई,माथवरसिंह थापा लगायतका भादारसहित &quot;तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थम मुडको वदला मुड बक्सौला&quot;}}&lt;/ref&gt; जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो । [[कोत पर्व|कोत]] र [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखालको हत्याकाण्ड]] गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्‌ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]] सबै कुरावाट दोषी सावित भइन् । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गर्यो । तत्पश्चात् १९०३ साल मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतवारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो ।&lt;ref&gt;लक्ष्मीनारायण खनालको तात्कालिक टिपोट बाट&lt;/ref&gt;

राज्याधिकार युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई सुम्पेको भोलिपल्ट अर्थात् १९०३ साल मार्ग कृष्ण षष्ठी सोमवार राजा राजेन्द्रविक्रम राज्यलक्ष्मीसँगै काशी जाने उद्देश्यले दरबार छाडी मखनटोलस्थित एकदेव वैद्यको घरमा बस्नपुगे।

== राज्याविषेक ==
वि.सं. १९०४ वैशाख ३१ गते [[जङ्गबहादुर राणा|जङबहादुर]]ले श्री ५ राजेन्द्रलाई पदच्युत गरी श्री ५ सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे (ई. १२ मे १८४७)। १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधवार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको [[राज्याभिषेक]] गरियो । जङ्गी, निजामती र भाइ भारादारहरूले दाम राखी [[श्री ५]] को दर्शन गरे । भारादारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए । यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेष्ठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवारका दिन ३७० जना भाइ भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो ।


वि.सं. १९०४ आश्विनमा श्री ५ सुरेन्द्रको पदलाई इष्ट इन्डिया कम्पनीले मान्यता गर्यो (ई. अक्टोबर १, १८४७)&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

== अलौ पर्व ==
{{main|अलौ पर्व}}

== मृत्यु ==
[[File: King Surendra Bikram Shah 1.jpg|thumb|आफ्ना अङ्गरक्षकहरूको साथमा राजा सुरेन्द्र]]
वि.सं. १९३८मा जेठ ६ मा यिनको निधन भयो । यिनका नाति बालक युवराज श्री ५ पृथीवीरविक्रम शाह नेपाल अधिराज्यको राजसिंहासनमा राखिए। यसको करिब दुई महिना पछि नजरबन्दमा राखिएका उनका पिता राजा राजेन्द्रको १९३८ श्रावण ३० मा मृत्यु भयो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}&lt;/ref&gt;
{{नेपालको शाह राजवंश}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>esyskgw6992dv35vdsrtbx95987diul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अलौ पर्व</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>1369797</id>
      <parentid>1357533</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राजा तथा निर्वासित भारदारको भेट */</comment>
      <origin>1369797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24869" sha1="r53poiij6qg8vpf4a8z44r4381m4jb5" xml:space="preserve">{{Infobox Military Conflict
|conflict=अलौ पर्व
|image=Jung Bahadur Rana.jpg
|caption=श्री श्री श्री ३ महाराज जङ्गबहादुर राणाजी
|date=१९०४ साउन
|place=[[नेपाल]] [[अलौ]]|result=जंग बहादुरको विजय
|combatant1='''[[नेपाली सेना]]'''
|combatant2=राजेन्द्रको जङ्गबहादुर बिरोधी सेना
|commander1=''' [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर कुँवर]]'''
|commander2=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]&lt;br&gt; ''गुरूप्रसाद शाह '' 
|casualties1=0
|casualties2=300
}}
'''अलौ पर्व''' राजा राजेन्द्र र जङ्गबहादुरको सेना बीच हालको पर्सा, अलौमा भएको लडाइँ हो। त्यस युद्धमा जङ्गबहादुरको सेनाले राजा राजेन्द्रको सेनालाई पराजित गरि राजालाई कैद गरियो।

[[भण्डारखाल पर्व]]पछि  राजा राजेन्द्र विक्रम शाह पनि रानीसँगै केही समयका लागि काशी गए।  तर राजा नफर्केर षड्यन्त्रमा व्यस्त रहेकाले प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरले वि. सं. १९०४ मा राजालाई पदच्युत गरी युवराज सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे। राजा राजेन्द्र केही समयका लागि मात्र काशी गएका भए पनि त्यहाँ जम्मा भएका भारदारहरूको उक्साहटमा लागेर जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने षड्यन्त्र गर्न लागे। जङ्गबहादुरले राजासंगै पठाएका आफ्ना गुप्तचरहरू द्वारा काशीमा भएका सबै षड्यन्त्र एवम् योजनाको बारम्बार जानकारी पाईरहन्थे। जसको परिणाम स्वरुप राजा राजेन्द्र विक्रम शाहका सैनिक टोलीलाई बिरगन्ज नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा बाटो ढुकी सबैको हत्या गरियो र राजा राजेन्द्र शाहलाई गिरफ्तार गरी जरबन्दमा राखियो। यस पर्वलाई नेपालको इतिहासमा &quot;अलौ पर्व&quot; को नामले उल्लेखित छ।

&quot;अलौ पर्व&quot; वि. सं. १९०४ साउन महिनामा राजा राजेन्द्रको समयमा उनी बनारसबाट फर्केर नेपाल आउँदा वीरगन्ज नजीकै [[अलौ]] भन्ने ठाउँमा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर राणाा]]को हातबाट सत्ता फर्काउन गरिएको सैनिक विद्रोहको प्रयासको उपज हो।

==पृष्ठभूमि ==
===भण्डारखाल पर्व===
===रानीको निर्वासन तथा राजाको तीर्थयात्रा ===
[[भण्डारखाल पर्व]]पछि रानी लक्ष्मीदेवी राज्यबाट निकाला भै दुई छोराहरू सहित काशी गइन्। राजा राजेन्द्र विक्रम शाह पनि रानीसँगै तीर्थयात्राका निम्ति काशी वा बनारस जान भनी अग्रसर भए। यिनलाई काशीतर्फ जान बाट रोक्न नवनियुक्त मुख्तियार वा प्राइम मिनिस्टर जनरल जङ्गबहादुर कुँवरले आफ्नो तर्फबाट सक्दो प्रयास गरे। तर राजाको दृढ निश्चयका अगाडि यिनको केही चलेन। आखिर तीर्थयात्रमा जान अनुमति प्रदान गर्न यिनलाई पनि करै लाग्यो।

फलस्वरुप, प्राइम मिनिस्टर जनरल जङ्गबहादुर को निर्देशन अनुसार, &quot;म तीर्थयात्राबाट फर्किएर नआएसम्म मेरो प्रतिनिधि भई देशको राजकाज तिमीले नै चलाउनू, कथंकदाचित म त्यहाँ पक्रिएमा तिमीले गद्दीमा बसे हुन्छ। म नआएमा मेरो उमेर ४० वर्ष पूरा भएपछि तिमीले गद्दीमा बसे पनि हुन्छ&quot;&lt;ref name=&quot;अब यस्तो कहिल्यै नहोस्&quot;&gt;{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=१९५|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}&lt;/ref&gt;  भन्ने अधिकारपत्रका साथ युवराज सुरेन्द्र विक्रम शाहलाई आफ्नो प्रतिनिधि नियुक्त गरेर १९०३ साल पुषकृष्ण पञ्चमी मङ्गलबारका दिन ८ घडि ३२ पलाको साइतमा (१९०३ मङ्सिर १० गते) नेपालसरहद पार गरी भारत प्रवेश गरे। राजेन्द्रविक्रमको काशी आगमनको सूचना पहिले नै प्राप्त भएको हुँदा इष्टइण्डिया कंपनीका तर्फबाट कुवाडिमा डेरा दण्डाको राम्रो प्रबन्ध गरी दिएको थियो।
===राजा तथा निर्वासित भारदारको भेट ===
कुवाडिदेखि नै जङ्गबहादुरका विरोधीहरू राजेन्द्रविक्रमको संपर्कमा आउन थालिसकेका थिए। राजेन्द्रविक्रम शाहको निर्वासित भारदारहरूसँग भेट्ने क्रममा अरू तीव्रता आउन थाल्यो। कोतपर्व तथा अन्य विभिन्न समयमा नेपालबाट भागेर गएका भारदारहरूसँग राजाको भेट भयो। यसै क्रममा गोरखपुरमा बसेका प्रभु शाहलाई पनि वनारसमा भेटगर्न आऊ भनी बोलावटको पत्र गएको थियो।|

संवत् १९०३ साल पुष शुक्लषष्ठी बृहस्पतिवार का दिन छपरावाट राजेन्द्रविक्रमले वनारसका लागि प्रस्थान गरे। यसवेला सम्ममा श्री ५ राजेन्द्र र प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरका बिचको खाडल झन्झन् गहिरो र चौडा हुँदै गइरहेको थियो। यस्तो सथितिमा जङ्गबहादुरले राजालाई नेपाल फर्कन बारम्बार अनुरोध पत्र पठाइरहे। तसर्थ राजेन्द्रविक्रम शाह महारानी राज्यलक्ष्मी र चौतरीया गुरुप्रसाद शाह आदि निर्वासित भारदारहरूको सल्लाह बमोजिम अन्य पुराना बागीहरूलाई समेत प्रभावमा पारी जङ्गबहादुरलाई सिध्याउने योजनामा संलग्न हुन पुगे। यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरवहादुर पाँडेलाई, माथवरसिंह थापा लगायतका भारादारसहित &quot;तेरा बाबु [[वीरकेशर पाँडे|वीरकेशर पांडे]]लाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थ म मुडको वदला मुड बक्सौला&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; तं डराउनुपर्दैन भनी राजेन्द्रविक्रमले खातिरदारीको पंजा-पत्र गरी आफ्नो पक्षमा मिलाएका थिए।

लगभग तीन महिनाको वनारस बसाइपछि आफ्ना विशेष सहयोगीहरूको परामर्शमा श्री ५ राजेन्द्रविक्रम महारानी राज्यलक्ष्मीलाई पनि पुनः दरबारमा भित्र्याउने उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कने तरखरमा लागे। संवत् १९०३ साल चैत७ गते बृहस्पतिवार दिनको १६ घडि १५ पलाको साईतमा वनारसबाट प्रस्थान गरी चैतशुक्ल नवमी अर्थात् रामनवमीका दिन दरवार प्रवेश गर्नेछु तसर्थ कान्छा बडामहारानीलाई जसरी हुन्छ त्यही साईतमा नेपाल फर्काउने काम गर भनी जीवनाथ शर्मालाई राजेन्द्रविक्रमले पत्र लेखेथे२२। परन्तु राजेन्द्रविक्रमको यो अभियान पनि सफल हुन सकेन। निर्वासित भारादार र श्री ५ राजेन्द्रका बीच भएको सरसल्लाह र योजनाका एक एक सूचना खड्गबहादुरहरू द्वारा प्राप्त भैरहेकाले राजेन्द्रविक्रम कुन उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कदैछन् भन्ने कुरा पनि जङ्गबहादुरवाट छिपेको थिएन। तसर्थ रामनवमीका दिन हनूमान्ढोका प्रवेश गर्ने श्री ५ राजेन्द्रको यो योजना पनि असफल रह्यो र उनी सुगौलीमै रोकिन बाध्य भए।। आफ्ना सारा कार्यक्रम र योजना विफल भएपछि राजेन्द्रविक्रम निकै आत्तिए। स्थितिलाई सामान्य पार्ने विचारले &quot;हामी दुईका बीचमा फाटो ल्याउने उद्देश्यले कसैले केही कुरा सुनाए पनि नपत्याउनू। मैले तँलाई केही भनेको छैन र भन्ने पनि छैन। तर भगुवाहरूले र श्री ५ कान्छा बडामहारानीले तेरा विरुद्धमा जतिकुरा मसँग गरेका छन् ती सवै म त्यहाँ आएपछि तेरा सामुन्यमा निरूपण गर्नेछु&quot; भनी सुगौलीवाट राजेन्द्रविक्रमले चैतशुक्ल पूर्णिमाका दिन जङ्गबहादुरलाई पत्र लेखेथे।

राजेन्द्रविक्रम नेपाल नपुग्दै वीचैमा रोकिएको खवरले बागी भारादारहरू सुगौलीमा जम्माहुन थाले। यी विद्रोहीहरूमध्ये विशेष गरेर शाह, पांडे, थापा एवम् वस्नेतहरू नै मुख्य थिए र पुराना दरवारिया हुँदा यिनीहरू प्रति राजेन्द्रविक्रम विशेष आशावादी पनि थिए। अव जङ्गबहादुरलाई सिध्याउनु सिवाय अर्को विकल्प नभएको ठहर गरी यसको उचित व्यवस्था गर्न चौतरिया गुरुप्रसाद शाह, काजी जगतराम पाँडे र रघुनाथ पण्डित आदि नियुक्त गरिए। यसमा राजेन्द्रविक्रमलाई गोपालपुरका राजाको पनि नैतिक समर्थन प्राप्त थियो। यो योजना सफल भएमा गुरुप्रसाद शाहलाई प्रधानमन्त्री, जगतराम पाँडेलाई कम्यांडर इन्चीफ र रघुनाथ पण्डितलाई बडागुरुजुको पदमा आसीन गराउन राजेन्द्रविक्रम तयार थिए। तर जङ्गबहादुरलाई नपन्छाई कुनै पनि कार्य फत्य गर्न नसकिने भएकाले उसको वध गर्नु नितान्त आवश्यक थियो। यसै कुरालाई दृष्टिगत गरी आफ्ना विश्वस्त तीन सैनिकलाई भरिएको पिस्तोल सहित जङ्गबहादुरलाई जहां भेटे पनि मार्ने भन्ने लालमोहर गरी गोप्य रूपले काठमाडौँ पठाइयो। जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने उद्देश्यले गुप्त भेषमा आएको उक्त सैनिकहरू किलागल स्थित एकजना उदासको घरमा लुकेर बसी अनुकुल समयको प्रतीक्षा गर्दै थिए। परन्तु जङ्गबहादुरका गुप्तचरहरूले शंकाका लागि उनीहरूको जीउ खानतलासी गर्दा लालमोहरसहित पिस्तोल बरामद भयो। तत्पश्चात् तिनीहरूलाई श्री ५ सुरेन्द्रविक्रमसमक्ष उपस्थित गराई केरकार गर्दा षड्यन्त्रको सारा भेद खुल्यो। षडयन्त्रको पर्दाफास भएपछि जङ्गबहादुरले बिगुल फुक्न लगाई भाइ–भारादार लगायत संपूर्ण कर्मचारीलाई टुडिखेलमा सामेल हुने आदेश दिए।

==राजालाई पदच्युत==
उपस्थित भद्रभलाद्मी सहित जङ्गी तथा निजामती कर्मचारीका समक्ष राजेन्द्रविक्रमलाई अयोग्य घोषित गरी वर्तमान युवराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रमशाह आजदेखि नेपाल अधिराज्यको श्री ५ महाराजाधिराज भएको घोषणा गरे। सेनाले जङ्गबहादुरको घोषणालाई सहर्ष स्वीकार गरी श्री ५ सुरेन्द्रको जय जयकार गर्यो। अतः तत्कालै राज्याभिषेकको तयारी भयो र सोही दिन अर्थात् संवत् १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधबार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ-मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको राज्याभिषेक गरियो। जङ्गी, निजामती र भाइ भारदारहरूले दाम राखी श्री ५ को दर्शन गरे। भारदारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरुले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए। यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवार का दिन ३७० जना भाइ–भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो। त्यसपछि अघिल्लो दिन पक्रिएका बागीहरूलाई सहर घुमाई विष्णुमती पारी खरीको रूखमा लगी दुईजनालाई झुण्ड्याउनाको साथै एकजना ब्राह्मणलाई जात पतित गर्दा किलागल स्थित उदासले पनि घर सर्वस्वको दण्ड भोग्नु परेको थियो।

रानी लक्ष्मीदेवीसँगै [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]] पनि बनारस गएपछि जङ्गबहादुर झन् शक्तिशाली भए र उनले अनुकूल स्थितिको सिर्जना गरी [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]]लाई विधिवत् रूपमा नेपालको नयाँ राजा घोषित गरे। उता बनारसमा जङ्गबहादुरद्वारा धपाइएका वा भाग्न सफल भएका भारदारहरूले राजेन्द्रलाई नेपाल फर्की शासन पुनः कब्जा गर्न दबाब दिइरहेका थिए।

==फौज निर्माण ==
आफू छँदाछँदै आफ्ना छोरा सुरेन्द्रलाई राजा घोषित गरेको खबरले त राजा निकै क्रोधित भए। उनले एउटा सानो फौजको निर्माण गरे र केही भारदारहरूसहित नेपालको [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] [[अलौ]] सीमाभित्र प्रवेश गरे। 
==विद्रोह दमन==
फौजसहित राजेन्द्र नेपालतर्फ आएको थाहा पाउनेबित्तिकै जङ्गबहादुरले बडाकप्तान सनकदिंह टन्डन लाहुरीक्षेत्रीलाई ठुलो फौज सहित त्यसतर्फ पठाए। नेपालको सीमा नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा दुई फौजबीच मामुली भिडन्त भयो जसमा राजेन्द्रको फौज सजिलै पराजित भयो र राजा राजेन्द्र स्वयं कैदीको रूपमा काठमाडौँ ल्याइए।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८&lt;/ref&gt; उनलाई उकास्ने भारदारहरू जङ्गबहादुरले ठुलो फौज पठाएको थाहा पाउनेबित्तिकै राजेन्द्रको साथ छाडी सीमापारि भागिसकेका थिए।

यस पर्वमा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र]]लाई बन्दी बनाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा नजरबन्दमा राखे र [[सुरेन्द्र]]को शासन यथावत् राख्न उनी सफल भए। यस घटनामा अङ्ग्रेजले  [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]लाई र [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजङ्ग]]का भाइ- गुरूप्रसाद, काजी जगतबम पाण्डे, [[रङ्गनाथ पौडेल|रङनाथ पौडेल]] आदिले श्री ५ राजेन्द्रलाई सहयोग गरेका थिए जो मारिए।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]]
* [[जनकपुर बम काण्ड]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
&lt;references/&gt;

==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा]]
[[श्रेणी:राणा वंश]]
[[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]]</text>
      <sha1>r53poiij6qg8vpf4a8z44r4381m4jb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कालिन्चोक गाँउपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29211</id>
    <revision>
      <id>1369708</id>
      <parentid>1352695</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T02:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10140" sha1="g9i9wfw9t1g69h6svmhczuh180un0k4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = दोलखा जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dolakha/kalinchok?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
अर्जुनप्रसाद शिवाकोटी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) 
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
कुलबहादुर बुढाथोकी &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) 
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 132.49&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=23&amp;municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 21097
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.79|86.06|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४९
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[सुनखानी]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://kalinchowkmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[दोलखा जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[लापिलाङ]], [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]], [[बाबरे]], [[कालिन्चोक गाँउपालिका|कालिन्चोक]], [[सुनखानी]] र [[सुन्द्रावती]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

यो गाउँपालिकामा प्रसिद्ध हिन्दू धार्मिक स्थल [[कालिञ्चोक भगवती]] मन्दिर रहेको छ। यसै धार्मिकस्थलको नामबाट यो गाउँपालिकाको नाम रहेको हो।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २१,०९७ रहेको छ भने यहाँ ६,१५१ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ कालिञ्चोक गाउँपालिकाको अद्यावधिक वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[कालिञ्चोक]] || २,८०७ || ३८.१९ || ७३.५०
|-
| २ || [[बाबरे]] || ३,११३ || १६.६७ || १८६.७४
|-
| ३ || [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]] (६–९) || २,१११ || ५.८२ || ३६२.७१
|-
| ४ || [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]] (१–५) || १,९३६ || ७.९३ || २४४.१४
|-
| ५ || [[लापिलाङ]] (१–४) || २,१६४ || ८.९६ || २४१.५२
|-
| ६ || [[लापिलाङ]] (५–९) || २,५२० || २४.३६ || १०३.४५
|-
| ७ || [[सुनखानी, दोलखा|सुनखानी]] (४, ५, ८, ९) || १,८७५ || ९.९३ || १८८.८२
|-
| ८ || [[सुनखानी, दोलखा|सुनखानी]] (१–३, ६, ७) || १,९९० || ८.२३ || २४१.८०
|-
| ९ || [[सुन्द्रावती]] || २,५८१ || १२.४० || २०८.१५
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''२१,०९७''' || '''१३२.४९''' || १५९.२३
|}

==चित्र दिर्घा==
&lt;gallery&gt;
File:Mountain view from kalinchowk.jpg|कालिञ्चोकबाट देखिने हिमालको दृष्य
File:Kalinchowk Cable Car pylons Nepal 2017-12-01.jpg| कालिञ्चोक भगवती मन्दिर जाने केवल कार
File:Kalinchowk 111.jpg|कालिञ्चोकबाट देखिने दृष्य
File:कालिन्चोक मन्दिरको केबलकारबाट देखिने कुरी बजारको दृश्य.jpg|कालिन्चोक मन्दिरको केबलकारबाट देखिने कुरी बजारको दृश्य
File:Kalinchowk Bhagawati temple9.jpg|कालिञ्चोक भगवती मन्दिर(बि.सं. २०७९ मा)
File:Kalinchowk Bhagawati temple4.jpg|घण्ट र कालिञ्चोकबाट देखिने हिमालको दृष्य
File:Kalinchowk112.jpg|thumb|कालिञ्चोकबाट देखिने हिमालको दृष्य
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{दोलखा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcdolakha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दोलखा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920214522/http://ddcdolakha.gov.np/ |date=2020-09-20 }}

[[श्रेणी:दोलखा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>g9i9wfw9t1g69h6svmhczuh180un0k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देवचुली नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29715</id>
    <revision>
      <id>1369762</id>
      <parentid>1357162</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10729" sha1="ns055xhk8mpi9e9ccn80pzkgq1gu9fy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            = 
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = देवचुली नगरपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/devchuli?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name              = 
हरिप्रसाद न्यौपाने &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1             = 
पार्वता तिवारी &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २५ वैशाख २०७१
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 112.72&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&amp;district=43&amp;municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 58003
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
|coordinates            = {{coord|27.68|84.18|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-७८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[प्रगतीनगर]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://devchulimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २५ वैशाख २०७१ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका देवचुली, [[प्रगतीनगर]] र [[दिव्यपुरी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[रजहर]] गाविस यसमा गाभिएको थियो।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ भने यहाँ १४,४९३ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

== वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या ==
नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार देवचुली नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १७ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ देवचुली नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८)
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविस (वडाहरू) !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[दिव्यपुरी]] (१-३) || ३,८१२ || २.६४ || १,४४३.९४
|-
| २ || [[दिव्यपुरी]] (७) || २,७१९ || ०.९६ || २,८३२.२९
|-
| ३ || [[दिव्यपुरी]] (४-५) || १,९९६ || ०.८१ || २,४६४.२०
|-
| ४ || [[दिव्यपुरी]] (६) || ३,१९९ || १.९१ || १,६७४.८७
|-
| ५ || [[दिव्यपुरी]] (८-९) || २,२५२ || २३.८१ || ९४.५८
|-
| ६ || [[देवचुली]] (२-५) || १,८१७ || १९.३२ || ९४.०५
|-
| ७ || [[देवचुली]] (६, ८) || २,४११ || १.७६ || १,३६९.८९
|-
| ८ || [[देवचुली]] (७, ९) || १,५३५ || २.२१ || ६९४.५७
|-
| ९ || [[देवचुली]] (१) || ३,६६९ || ४.९३ || ७४४.२२
|-
| १० || [[प्रगतीनगर]] (४, ६) || ३,६१६ || ३.६८ || ९८२.६१
|-
| ११ || [[प्रगतीनगर]] (८-९) || ३,८४५ || २.४४ || १,५७५.८२
|-
| १२ || [[प्रगतीनगर]] (७) || २,६७२ || २.१ || १,२७२.३८
|-
| १३ || [[प्रगतीनगर]] (१) || ३,६९७ || २.२६ || १,६३५.८४
|-
| १४ || [[प्रगतीनगर]] (२, ५) || ३,८३२ || ३.०३ || १,२६४.६९
|-
| १५ || [[प्रगतीनगर]] (३) || ३,६५५ || १.६६ || २,२०१.८१
|-
| १६ || [[रजहर]] (१, ७, ९) || ५,८५५ || ३०.६६ || १९०.९७
|-
| १७ || [[रजहर]] (२-६, ८) || ७,४२१ || ८.५४ || ८६८.९७
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! ५८,००३ !! ११२.७२ !! ५१४.५८
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>ns055xhk8mpi9e9ccn80pzkgq1gu9fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गलकोट राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53977</id>
    <revision>
      <id>1369774</id>
      <parentid>1354280</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* रजौटा राज्य */</comment>
      <origin>1369774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6793" sha1="rfill2aktqo4wwsbza26b383yb3lzk6" xml:space="preserve">'''गलकोट''' मध्यकालीन [[चौबीसी राज्य]] थियो। बि.सं १६३१ मा स्थापना भएको यो राज्य १८४२ मा नेपालमा विलय भएको थियो। &lt;ref name=&quot;:सुवेदी&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=126-130|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; [[बागलुङ जिल्ला]]को ऐतिहासिक स्थल हो । यहाँ एक हजार १०० फिट अग्लो स्थानमा [[घुम्टेको लेक]] छ । यो लेकबाहेक ऐतिहासिक [[गलकोट दरबार|गलकोटे राजाको दरबार]], [[गाजाको दह]], [[गाइघाटको झरना]], [[हटियाको कोतदरबार]], दर्जनौं ठाउँमा रहेका [[गुफा]], [[दरमखोला]]लगायत यहाँका आकर्षण हुन् । बागलुङ सदरमुकामदेखि १० कोष पश्चिममा रहेको गलकोट क्षेत्रभित्र १६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] छन् । [[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]] हुँदा गलकोटे राजाले शासन गरेको स्थान भएकाले पनि उक्त स्थान ऐतिहासिक हिसाबले महत्त्वपूर्ण छ । [[प्राकृतिक सम्पदा]], [[भूबनोट]], [[संस्कृति]], [[रीतिरिवाज]] र [[जैविक]] हिसाबले पनि गलकोट जिल्लाको महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ ।

गलकोट राज्यको सीमाना पूर्वमा बिहुँको काठेखोला, पश्चिममा पाण्डवखानीको काभ्रेखोला, उत्तरमा म्याग्दी रुमको देउराली र दक्षिणमा गुल्मी मुसिकोटको निबुवा खोलासम्म फैलिएको थियो ।

== इतिहास ==
बि.सं १६३१ मा स्थापना भएको थियो । यसको राजधानी हिउँदमा स्याँलाको धुरीमा अवस्थित ठूलो कोट भनिने स्थान र बर्सादमा रजराथियो । गोरखाली सेनाले वि.सं. १८४४ जेठ महिनाको अन्तिम साता (कतै अश्विन महिना) मा गलकोट राज्यलाई कब्जामा लियो । अन्य राज्य सरह गलकोट राज्य २१३ वर्षपछि वि.सं. १८४४ मा खोसियो ।

=== रजौटा राज्य ===
स्वायत्त गलकोट राज्य केन्द्र सरकारबाट खोसिएपछि उनै जगतप्रतापका छोरा राज्यप्रतापको समयदेखि राजा भरतबम मल्लको समयसम्म गलकोट एउटा [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा राज्य]]का रुपमा कायमै रह्यो । जगतप्रतापका जेठा छोरा राज्यप्रताप र कान्छा ज्योतिप्रताप दुबै भाइको विवाह काठमाडौं राजदरबारका कन्या (चौतारा पुत्री) सँग भएको थियो । राजदरबारसँगको सम्बन्धका कारण उनै राज्यप्रतापले रु. दुई सय नगद र तीन मुरी बिउको अनाज उब्जिने जमिन बिर्ता स्वरुप प्राप्त गर्न सफल भए ।

राज्यप्रतापपछि पृथ्वीबमले [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==राजाको वंशावली ==
# जितारी मल्ल
# पार्थिव मल्ल
# विभू मल्ल
# श्रीपति मल्ल
# श्रीदत्त मल्ल
# पृथ्वीपति मल्ल
# विभू मल्ल
# श्रीनिवाश मल्ल
# जगतवम मल्ल
# जगतप्रकाश मल्ल
# राज्यप्रताप मल्ल
# ज्योतीप्रकाश मल्ल
==अर्थतन्त्र ==
राज्यमा २००० घरकुरी थियो। प्रत्येक घरबाट घुरीकर २००० र अन्य स्रोतबाट ३००० गरी वार्षिक आम्दानी ५००० थियो।&lt;ref name=&quot;:सुवेदी&quot; /&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{ठुटो}}

[[श्रेणी:बागलुङ जिल्लाका ठाउँहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>rfill2aktqo4wwsbza26b383yb3lzk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जिउस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58581</id>
    <revision>
      <id>1369703</id>
      <parentid>1366354</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T21:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlightson</username>
        <id>66105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="qtospbzwr43vhb9404gv3cq14bayxif" xml:space="preserve">[[File:Jupiter Smyrna Louvre Ma13.jpg|right|200px|जिउसको मूर्ति]]
'''जिउस''' ( ल्याटिन : Iuppiter वा जौव; पुरातन ग्रीक : Ζεύς) परमेश्वरको राजा, ग्रीक पौराणिक कथाहरूमा माउन्ट [[ओलम्पिया|ओलम्पियाका]] शासक हुन् , र बाह्र ओलिम्पियन मध्ये एक ।. 

प्राचीन रोममा, जिउसलाई [[जुपिटर|जुपिटर देवता]] मानिन्छ। 
== पौराणिक कथा ==
=== जन्म ===
हेसिओड'को ''थियोगोनी'' (सन् {{circa|730}} – 700 ईसा पूर्व) मा, क्रोनस ले आफ्ना बुबा युरानस लाई नपुंसक बनाएपछि,ref&gt;See Gantz, pp. 10&amp;ndash;11; Hesiod, ''Theogony'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg001.perseus-eng1:139-172 159&amp;ndash;83].&lt;/ref&gt; ब्रह्माण्डको सर्वोच्च शासक बन्छ, र आफ्नी बहिनी रिया (पौराणिक कथा) सँग विवाह गर्दछ।रिया, जसबाट उनले तीन छोरी र तीन छोराहरू जन्माए: हेस्टिया, डेमेटर, हरा, हेड्स, पोसिडोन, र अन्तमा, &quot;बुद्धिमान&quot; ज्यूस, छ मध्ये कान्छो।&lt;ref&gt;Hard 2004, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&amp;pg=PA67 p. 67]; Hansen, [https://archive.org/details/handbookofclassi0000hans/page/66/mode/2up?view=theater p. 67]; Tripp, [https://archive.org/details/crowellshandbook00trip/page/604/mode/2up?view=theater s.v. Zeus, p. 605]; Caldwell, [https://archive.org/details/hesiodstheogony00hesi/page/8/mode/2up?view=theater p. 9, table 12]; [[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg001.perseus-eng1:453-491 453&amp;ndash;8]. So too [[Bibliotheca (Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-eng1:1.1.5 1.1.5]; [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5D*.html#68.1 68.1].&lt;/ref&gt;उहाँ जन्मिएर आएका प्रत्येक बच्चालाई तुरुन्तै गिल्नुहुन्छ, किनभने उहाँलाई आफ्ना आमाबाबु, [[गाइया (पौराणिक)] र युरेनसबाट भविष्यवाणी प्राप्त भएको थियो कि उहाँका आफ्नै बच्चाहरू मध्ये एक दिन उहाँलाई ढाल्ने भाग्यमा छन् जस्तो कि उनले आफ्ना पितालाई ढालेको थिए।&lt;ref&gt;Gantz, p. 41; Hard 2004, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&amp;pg=PA67 p. 67&amp;ndash;8]; Grimal, [https://archive.org/details/dictionaryofclas0000grim/page/466/mode/2up?view=theater s.v. Zeus, p. 467]; [[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg001.perseus-eng1:453-491 459&amp;ndash;67]. Compare with [[Bibliotheca (Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-eng1:1.1.5 1.1.5], who gives a similar account, and [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5D*.html#70.1 70.1&amp;ndash;2], who does not mention Cronus's parents, but rather says that it was an oracle who gave the prophecy.&lt;/ref&gt; 
{{stub}}
{{Commonscat|Zeus}}</text>
      <sha1>qtospbzwr43vhb9404gv3cq14bayxif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दीपिका पादुकोण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61709</id>
    <revision>
      <id>1369706</id>
      <parentid>1369387</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T02:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52447" sha1="45k0xdxe5n7659gfdekrmtq11ry61e8" xml:space="preserve">{{विशेष लेख|व्यक्तित्व}}
{{Infobox person
| name = दीपिका पादुकोण&lt;br&gt;({{en|Deepika Padukone}})
| image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg
| imagesize = 
| caption = सन् २०१८ मा पादुकोण
| birth_date = {{birth date|1986|1|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]]
| occupation = अभिनेत्री
| years_active = २००४–वर्तमान&lt;ref name=&quot;summer&quot;&gt;{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}&lt;/ref&gt;
| spouse = रणवीर सिंह&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}&lt;/ref&gt;
| height = {{height|ft=5|in=8}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}&lt;/ref&gt;
}}
'''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्।

पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]]  ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो।

सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्।

अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्।

== व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर==
दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।&lt;ref name=&quot;bio1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}&lt;/ref&gt; उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}&lt;/ref&gt; उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}&lt;/ref&gt; पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;&gt;{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}&lt;/ref&gt; उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt; उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]]
पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;/&gt; उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् &quot;म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।&quot;&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;/&gt; पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}&lt;/ref&gt; शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}&lt;/ref&gt; १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। &lt;ref name=&quot;model&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}&lt;/ref&gt; सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।&lt;ref name=&quot;model&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}&lt;br&gt;{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}&lt;/ref&gt;

करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}&lt;/ref&gt; सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz &amp; grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}&lt;/ref&gt; पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।&lt;ref name=&quot;meet&quot;/&gt; क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए &quot;[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt; रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&amp;pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}&lt;/ref&gt; २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;/&gt; त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}&lt;/ref&gt;

पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt;  आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।&lt;ref&gt;{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt; रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।&lt;ref name=&quot;toi interview&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;meet&quot;/&gt;

==अभिनय करियर==

===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)===
पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। &lt;ref name=&quot;meet&quot;&gt;{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt; उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}&lt;/ref&gt; [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}&lt;/ref&gt;

सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। &lt;ref&gt;{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt; [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, &quot;म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&amp;nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}&lt;/ref&gt; आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}&lt;/ref&gt; तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।&lt;ref name=&quot;mona dub&quot;&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}&lt;/ref&gt; चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&amp;pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}&lt;/ref&gt; ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।&lt;ref name=&quot;top&quot;&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat= |date=5 February 2012 }}&lt;/ref&gt; [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt; [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;heroine&quot;&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;

[[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]]

बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&amp;nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt; उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;

सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt; पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}&lt;/ref&gt; तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&amp;catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}&lt;/ref&gt; चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}&lt;/ref&gt;

त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&amp;page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&amp;page=4 |date=14 March 2012 }}&lt;/ref&gt; त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;top&quot;/&gt; ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ  [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}&lt;/ref&gt; यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}&lt;/ref&gt;

===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)===
सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &amp;nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: &quot;Karthik Calling Karthik&quot;|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}&lt;/ref&gt; व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।&lt;ref name=&quot;bo2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}&lt;/ref&gt;

सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।&lt;ref name=&quot;top&quot;/&gt; [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई &quot;खराब अभिनयको चाड&quot; र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}&lt;/ref&gt;
[[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]]
{{-}}

== प्रमुख चलचित्रहरू==
{{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}}
* [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६)
* [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७)
* [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८)
* [[लभ आज कल]] (सन् २००९)
* [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०)
* [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२)
* [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३)
* [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३)
* [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३)
* [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४)
* [[पीकू]] (सन् २०१५)
* [[बाजीराव मस्तानी]]

== प्रसिद्धि ==

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
* {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}}
* {{IMDb name|id=2138653}}
* {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==

{{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}}
{{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}}
{{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}}
{{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}}
{{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --&gt;
| NAME              = Padukone, Deepika
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = Indian actor
| DATE OF BIRTH     = 5 January 1986
| PLACE OF BIRTH    = [[Copenhagen]], Denmark
| DATE OF DEATH     =
| PLACE OF DEATH    =
}}
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]]
[[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]]
[[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]]
[[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]]</text>
      <sha1>45k0xdxe5n7659gfdekrmtq11ry61e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिर्चैया नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64293</id>
    <revision>
      <id>1369724</id>
      <parentid>1352220</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <origin>1369724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16116" sha1="2nurmsxfkwsv7xo0cuabtip0hfo3f0c" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            =
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = सिराहा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/mirchaiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगर प्रमुख]]
| leader_name              = श्रवणकुमार यादव &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = जिवछी देवी &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date         = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 91.97&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=16&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 59425
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|26.80|86.18|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-३३
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रामनगर मिर्चैया]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://www.mirchaiyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''मिर्चैया नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[रामपुर बिर्ता]], [[मल्हनिया खोरी]], [[राधोपुर]], [[रामनगर मिर्चैया]], [[फुलबरिया]], [[महेशपुर गम्हरिया]] तथा [[सीतापुर प्ररा]] गरी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मिर्चैया नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिक्रोन]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ असोज १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; मिर्चैया नगरपालिकाको केन्द्र रामनगर मिर्चैया बजारमा रहेको छ।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;/&gt;{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            =
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/mirchaiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगर प्रमुख]]
| leader_name              = श्रवणकुमार यादव &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = जिवछी देवी &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date         = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 91.97&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=16&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 59425
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|26.84|86.25|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-३३
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रामनगर मिर्चैया]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://www.mirchaiyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''मिर्चैया नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[रामपुर बिर्ता]], [[मल्हनिया खोरी]], [[राधोपुर]], [[रामनगर मिर्चैया]], [[फुलबरिया]], [[महेशपुर गम्हरिया]] तथा [[सीतापुर प्ररा]] गरी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मिर्चैया नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिक्रोन]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ आस्विन १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; मिर्चैया नगरपालिकाको केन्द्र रामनगर मिर्चैया बजारमा रहेको छ।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;/&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,४२५ रहेको छ भने यहाँ १२,२५० घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

== वडागत विवरण ==
[[मिर्चैया नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ मिर्चैया नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[रामपुर बिर्ता]] || ५,३५० || ७.१४ || ७४९.३०
|-
| २ || [[मल्हनिया खोरी]] || ४,४२६ || ३.४४ || १२८६.६३
|-
| ३ || [[राधोपुर]] || ५,०३४ || ७.२४ || ६९५.३०
|-
| ४ || [[रामनगर मिर्चैया]] (७-९) || ४,१५६ || २.७८ || १४९४.९६
|-
| ५ || [[रामनगर मिर्चैया]] (१-३) || ७,०२७ || ८.७२ || ८०५.८५
|-
| ६ || [[रामनगर मिर्चैया]] (४-६) || ७,२८२ || २.४८ || २९३६.२९
|-
| ७ || [[फुलबरिया]] (७-९) || ३,९२० || १६.७ || २३४.७३
|-
| ८ || [[फुलबरिया]] (४-६) || २,९८७ || २.८२ || १०५९.२२
|-
| ९ || [[फुलबरिया]] (१-३) || ४,४११ || १९.८३ || २२२.४४
|-
| १० || [[महेशपुर गम्हरिया]] || ५,५३९ || ६.१७ || ८९७.७३
|-
| ११ || [[सीतापुर प्ररा]] || ५,४२४ || ६.६५ || ८१५.६४
|-
| १२ || [[सिक्रोन]] || ३,८६९ || ७.९९ || ४८४.२३
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''५९,४२५''' || '''९१.९६''' || '''६४६.२१'''
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }}
{{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>2nurmsxfkwsv7xo0cuabtip0hfo3f0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369725</id>
      <parentid>1369724</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9823" sha1="7yh7a8pb97fdbl8n1w1wg905urbw68h" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            =
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = सिराहा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/mirchaiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगर प्रमुख]]
| leader_name              = श्रवणकुमार यादव &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = जिवछी देवी &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date         = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 91.97&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=16&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 59425
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|26.80|86.18|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-३३
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रामनगर मिर्चैया]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://www.mirchaiyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''मिर्चैया नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[रामपुर बिर्ता]], [[मल्हनिया खोरी]], [[राधोपुर]], [[रामनगर मिर्चैया]], [[फुलबरिया]], [[महेशपुर गम्हरिया]] तथा [[सीतापुर प्ररा]] गरी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मिर्चैया नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिक्रोन]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ असोज १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; मिर्चैया नगरपालिकाको केन्द्र रामनगर मिर्चैया बजारमा रहेको छ।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;/&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,४२५ रहेको छ भने यहाँ १२,२५० घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

== वडागत विवरण ==
[[मिर्चैया नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ मिर्चैया नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[रामपुर बिर्ता]] || ५,३५० || ७.१४ || ७४९.३०
|-
| २ || [[मल्हनिया खोरी]] || ४,४२६ || ३.४४ || १२८६.६३
|-
| ३ || [[राधोपुर]] || ५,०३४ || ७.२४ || ६९५.३०
|-
| ४ || [[रामनगर मिर्चैया]] (७-९) || ४,१५६ || २.७८ || १४९४.९६
|-
| ५ || [[रामनगर मिर्चैया]] (१-३) || ७,०२७ || ८.७२ || ८०५.८५
|-
| ६ || [[रामनगर मिर्चैया]] (४-६) || ७,२८२ || २.४८ || २९३६.२९
|-
| ७ || [[फुलबरिया]] (७-९) || ३,९२० || १६.७ || २३४.७३
|-
| ८ || [[फुलबरिया]] (४-६) || २,९८७ || २.८२ || १०५९.२२
|-
| ९ || [[फुलबरिया]] (१-३) || ४,४११ || १९.८३ || २२२.४४
|-
| १० || [[महेशपुर गम्हरिया]] || ५,५३९ || ६.१७ || ८९७.७३
|-
| ११ || [[सीतापुर प्ररा]] || ५,४२४ || ६.६५ || ८१५.६४
|-
| १२ || [[सिक्रोन]] || ३,८६९ || ७.९९ || ४८४.२३
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''५९,४२५''' || '''९१.९६''' || '''६४६.२१'''
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }}
{{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>7yh7a8pb97fdbl8n1w1wg905urbw68h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369726</id>
      <parentid>1369725</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9696" sha1="th8z8h8qhds59qtpbz33anpb9tei51l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            =
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption =
| pushpin_map = सिराहा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/mirchaiya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगर प्रमुख]]
| leader_name              = श्रवणकुमार यादव &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = जिवछी देवी &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date         = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 91.97&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&amp;district=16&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 59425
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|26.80|86.18|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-३३
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रामनगर मिर्चैया]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://www.mirchaiyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''मिर्चैया नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[सिराहा जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका हो। [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सिराहा जिल्ला]]मा [[रामपुर बिर्ता]], [[मल्हनिया खोरी]], [[राधोपुर]], [[रामनगर मिर्चैया]], [[फुलबरिया]], [[महेशपुर गम्हरिया]] तथा [[सीतापुर प्ररा]] गरी ६ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मिर्चैया नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिक्रोन]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ असोज १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; मिर्चैया नगरपालिकाको केन्द्र रामनगर मिर्चैया बजारमा रहेको छ।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;/&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,४२५ रहेको छ भने यहाँ १२,२५० घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

== वडागत विवरण ==
[[मिर्चैया नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ मिर्चैया नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[रामपुर बिर्ता]] || ५,३५० || ७.१४ || ७४९.३०
|-
| २ || [[मल्हनिया खोरी]] || ४,४२६ || ३.४४ || १२८६.६३
|-
| ३ || [[राधोपुर]] || ५,०३४ || ७.२४ || ६९५.३०
|-
| ४ || [[रामनगर मिर्चैया]] (७-९) || ४,१५६ || २.७८ || १४९४.९६
|-
| ५ || [[रामनगर मिर्चैया]] (१-३) || ७,०२७ || ८.७२ || ८०५.८५
|-
| ६ || [[रामनगर मिर्चैया]] (४-६) || ७,२८२ || २.४८ || २९३६.२९
|-
| ७ || [[फुलबरिया]] (७-९) || ३,९२० || १६.७ || २३४.७३
|-
| ८ || [[फुलबरिया]] (४-६) || २,९८७ || २.८२ || १०५९.२२
|-
| ९ || [[फुलबरिया]] (१-३) || ४,४११ || १९.८३ || २२२.४४
|-
| १० || [[महेशपुर गम्हरिया]] || ५,५३९ || ६.१७ || ८९७.७३
|-
| ११ || [[सीतापुर प्ररा]] || ५,४२४ || ६.६५ || ८१५.६४
|-
| १२ || [[सिक्रोन]] || ३,८६९ || ७.९९ || ४८४.२३
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''५९,४२५''' || '''९१.९६''' || '''६४६.२१'''
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcsiraha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सिराहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }}
{{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>th8z8h8qhds59qtpbz33anpb9tei51l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चैनपुर नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64344</id>
    <revision>
      <id>1369801</id>
      <parentid>1352382</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T11:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14615" sha1="ik3tn71l0p4xf4cpu7427i0quqywndm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map =Nepal Province1#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/chainpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = नगरप्रमुख
| leader_name              = 
कृष्णकुमार तामाङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) 
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = 
एलिना श्रेष्‍ठ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २०७१ वैशाख २५
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 223.69&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&amp;district=2&amp;municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 26799
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.30|87.32|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०२९
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] गाविसको कर्यालय
| website                  = [http://www.chainpurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]], [[सिद्धकाली]], [[सिद्धपोखरी]], [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] र [[खराङ]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[नुनढाकी]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो।

== इतिहास ==
सेन राजाका पालामा चैनपुरलाई पूर्वको किराँत प्रदेशको चयनपुर भनिन्थ्यो । यस प्रदेशमाथि सिक्किमको प्रभाव रहेका वखत पूर्वको सुखिम चयनपुर भनेर पनि उल्लेख भएको पाइन्छ । त्यस वेला दक्षिण तराईतर्फ मोरङ्गको शासन केन्द्रको रूपमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] (धरानको) र उत्तर अरूण प्रदेशकै उत्तर पहाड तर्फको केन्द्रको रूपमा चयनपुर रहेका थिए । त्यसैले एकीकरणताकादेखि राणाकाल शुरू नहुञ्जेलसम्म पनि सुदूर पूर्वमा विजयपुरपछि एकैचोटि चैनपुर मात्र सरकारी केन्द्रको रूपमा रहेको थियो ।

यो प्रदेश किराँतहरूले बसोबास गरेको इलाका हो। [[किराँत जाति|किराँत]]हरू झण्डै २००० वर्ष जति पहिलेदेखि नै पूर्वको कोशी प्रदेशमा बसोबास गर्दै रहेको तथ्य इतिहासमा पाइएको छ । नेपालको केन्द्र ([[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यका]]) मा [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]]हरूको प्रवेश भएपछि उपत्यकामा शासनरत किराँत राजाहरूले हारेर पूर्वतर्फ लागे नेपालमा लिच्छविहरूको अवसानपछि अर्थात् नवौं शताब्दीताका देखि नेपाल विखण्डन हुने स्थिति देखा पर्न थाल्यो । विस्तार विस्तार मध्यकालको पूर्वाद्ध देखि नै विखण्डनको युग शुरू भयो । विजयपुरमाथि गोरखाली सेनाले वि सं.१८३१ श्रावणमा दखल जमाउनासाथ दस लिम्बूवानका लिम्बूहरू मुख्य केन्द्र चयनपुर (चैनपुर) मा भेला भई गोरखाका पूर्व विजय अभियानमा खटिएका चौदण्डी जित्दै अगाडि बढेका सेनापति रामकृष्ण कुवरलाई निम्त्याई नेपालको अधिकार स्वीकार गरे । विजयपुर जितेपछि त्यहाँ रहेका नेपाली सैनिकलाई लिएर अर्का सेनापति अभिमान सिंह बस्नेत पनि पल्लो किराँत पुगे । लिम्बू हाङहरूलाई पहिलेदेखि नै हैरान लगाइरहेका र विजयपुर समेत गोरखालीको हातमा गइसकेको हुनाले पल्लो किराँतका यी १० हाङ अर्थात् लिम्बू सरदारहरूले विना युद्ध नै चयनपुरको अधिकार गोरखालीलाई सुम्पिएको देखिन्छ चयनपुर सजिलै दखल भएपछि तमोर नदीसम्म नेपालको सिमाना कायम हुन पुग्यो । 

वि. सं. १८३२ तिर सिक्किमका जनरल तिपुताका (यिनलाई देव छाङ रिग्-जिन् वा देव ताकार-पो पनि भनिन्थ्यो) ले नेतृत्व गरेको फौज गोरखालीको चयनपुरको सिद्धिपुर किल्लातर्फ आक्रमण गर्न खटिए । यस फौजले चैनपुरमा एकजना सुवेदार अन्तर्गत चैनपुर र सिद्धिपुरको किल्लाको रक्षा गर्न राखिएको सानो गोरखाली फौजमाथि आक्रमण गरेर सजिलै चैनपुर दखल गयो । गोरखाली सैनिकहरू सिक्किमेको कब्जामा परे । यसरी केही समयका निम्ति चैनपुर केन्द्र सिक्किमेको हातमा फेरि पुग्यो । तर तुरुन्तै हातहतियारले सुसज्जित थप गोरखाली फौज गएर स्थानीय गोरखा समर्थक मानिसहरू समेत पठाई सिक्किमेहरूमाथि आक्रमण गरेर चैनपुर सहित सिद्धिपुर किल्ला फिर्ता लिए । सिक्कि मे फौजका नायक सहित सबै किल्लाबाट भागे ।  ।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २६,७९९ रहेको छ भने यहाँ ६,६४८ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ चैनपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[नुनढाकी]] || १,९९५ || ५१.८३ || ३८.४९
|-
| २ || [[सिद्धकाली]] (५–९) || २,२७३ || १८.०६ || १२५.८६
|-
| ३ || [[सिद्धकाली]] (१–४) || २,९९२ || १०.२१ || २९३.०५
|-
| ४ || [[सिद्धपोखरी]] (१–७) || २,२५७ || ४३.९२ || ५१.३९
|-
| ५ || [[सिद्धपोखरी]] (८–९) || १,६५८ || ७.६९ || २१५.६०
|-
| ६ || [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] (२-४,८-९) || ३,६३८ || ८.१९ || ४४४.२०
|-
| ७ || [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] (१,५-७) || २,७२७ || १२.५२ || २१७.८१
|-
| ८ || [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] (१-२,७-९) || १,५२१ || १२.७ || ११९.७६
|-
| ९ || [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] (३-६) || २,३६३ || ९.२८ || २५४.६३
|-
| १० || [[खराङ]] (१-४) || २,७६३ || १४.२६ || १९३.७६
|-
| ११ || [[खराङ]] (५-९) || २,६१२ || ३५.०५ || ७४.५२
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''२६,७९९''' || '''२२३.७१''' || '''११९.७९'''
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा]

{{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>ik3tn71l0p4xf4cpu7427i0quqywndm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369802</id>
      <parentid>1369801</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T11:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>1369802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14672" sha1="c6kq3amqchto58vjgdho2re7n6s8g86" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map =Nepal Province1#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/chainpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = नगरप्रमुख
| leader_name              = 
कृष्णकुमार तामाङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) 
| leader_title1            = उपप्रमुख
| leader_name1             = 
एलिना श्रेष्‍ठ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २०७१ वैशाख २५
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 223.69&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&amp;district=2&amp;municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 26799
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.30|87.32|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०२९
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] गाविसको कर्यालय
| website                  = [http://www.chainpurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]], [[सिद्धकाली]], [[सिद्धपोखरी]], [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] र [[खराङ]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[नुनढाकी]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो।

== इतिहास ==
सेन राजाका पालामा चैनपुरलाई पूर्वको किराँत प्रदेशको चयनपुर भनिन्थ्यो । यस प्रदेशमाथि सिक्किमको प्रभाव रहेका वखत पूर्वको सुखिम चयनपुर भनेर पनि उल्लेख भएको पाइन्छ । त्यस वेला दक्षिण तराईतर्फ मोरङ्गको शासन केन्द्रको रूपमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] (धरानको) र उत्तर अरूण प्रदेशकै उत्तर पहाड तर्फको केन्द्रको रूपमा चयनपुर रहेका थिए । त्यसैले एकीकरणताकादेखि राणाकाल शुरू नहुञ्जेलसम्म पनि सुदूर पूर्वमा विजयपुरपछि एकैचोटि चैनपुर मात्र सरकारी केन्द्रको रूपमा रहेको थियो ।

यो प्रदेश किराँतहरूले बसोबास गरेको इलाका हो। [[किराँत जाति|किराँत]]हरू झण्डै २००० वर्ष जति पहिलेदेखि नै पूर्वको कोशी प्रदेशमा बसोबास गर्दै रहेको तथ्य इतिहासमा पाइएको छ । नेपालको केन्द्र ([[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यका]]) मा [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]]हरूको प्रवेश भएपछि उपत्यकामा शासनरत किराँत राजाहरूले हारेर पूर्वतर्फ लागे नेपालमा लिच्छविहरूको अवसानपछि अर्थात् नवौं शताब्दीताका देखि नेपाल विखण्डन हुने स्थिति देखा पर्न थाल्यो । विस्तार विस्तार मध्यकालको पूर्वाद्ध देखि नै विखण्डनको युग शुरू भयो । विजयपुरमाथि गोरखाली सेनाले वि सं.१८३१ श्रावणमा दखल जमाउनासाथ दस लिम्बूवानका लिम्बूहरू मुख्य केन्द्र चयनपुर (चैनपुर) मा भेला भई गोरखाका पूर्व विजय अभियानमा खटिएका चौदण्डी जित्दै अगाडि बढेका सेनापति रामकृष्ण कुवरलाई निम्त्याई नेपालको अधिकार स्वीकार गरे । विजयपुर जितेपछि त्यहाँ रहेका नेपाली सैनिकलाई लिएर अर्का सेनापति अभिमान सिंह बस्नेत पनि पल्लो किराँत पुगे । लिम्बू हाङहरूलाई पहिलेदेखि नै हैरान लगाइरहेका र विजयपुर समेत गोरखालीको हातमा गइसकेको हुनाले पल्लो किराँतका यी १० हाङ अर्थात् लिम्बू सरदारहरूले विना युद्ध नै चयनपुरको अधिकार गोरखालीलाई सुम्पिएको देखिन्छ चयनपुर सजिलै दखल भएपछि तमोर नदीसम्म नेपालको सिमाना कायम हुन पुग्यो । 

वि. सं. १८३२ तिर सिक्किमका जनरल तिपुताका (यिनलाई देव छाङ रिग्-जिन् वा देव ताकार-पो पनि भनिन्थ्यो) ले नेतृत्व गरेको फौज गोरखालीको चयनपुरको सिद्धिपुर किल्लातर्फ आक्रमण गर्न खटिए । यस फौजले चैनपुरमा एकजना सुवेदार अन्तर्गत चैनपुर र सिद्धिपुरको किल्लाको रक्षा गर्न राखिएको सानो गोरखाली फौजमाथि आक्रमण गरेर सजिलै चैनपुर दखल गयो । गोरखाली सैनिकहरू सिक्किमेको कब्जामा परे । यसरी केही समयका निम्ति चैनपुर केन्द्र सिक्किमेको हातमा फेरि पुग्यो । तर तुरुन्तै हातहतियारले सुसज्जित थप गोरखाली फौज गएर स्थानीय गोरखा समर्थक मानिसहरू समेत पठाई सिक्किमेहरूमाथि आक्रमण गरेर चैनपुर सहित सिद्धिपुर किल्ला फिर्ता लिए । सिक्कि मे फौजका नायक सहित सबै किल्लाबाट भागे ।  ।

=== वि. सं.१८४८ को युद् ===

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २६,७९९ रहेको छ भने यहाँ ६,६४८ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ चैनपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[नुनढाकी]] || १,९९५ || ५१.८३ || ३८.४९
|-
| २ || [[सिद्धकाली]] (५–९) || २,२७३ || १८.०६ || १२५.८६
|-
| ३ || [[सिद्धकाली]] (१–४) || २,९९२ || १०.२१ || २९३.०५
|-
| ४ || [[सिद्धपोखरी]] (१–७) || २,२५७ || ४३.९२ || ५१.३९
|-
| ५ || [[सिद्धपोखरी]] (८–९) || १,६५८ || ७.६९ || २१५.६०
|-
| ६ || [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] (२-४,८-९) || ३,६३८ || ८.१९ || ४४४.२०
|-
| ७ || [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] (१,५-७) || २,७२७ || १२.५२ || २१७.८१
|-
| ८ || [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] (१-२,७-९) || १,५२१ || १२.७ || ११९.७६
|-
| ९ || [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] (३-६) || २,३६३ || ९.२८ || २५४.६३
|-
| १० || [[खराङ]] (१-४) || २,७६३ || १४.२६ || १९३.७६
|-
| ११ || [[खराङ]] (५-९) || २,६१२ || ३५.०५ || ७४.५२
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''२६,७९९''' || '''२२३.७१''' || '''११९.७९'''
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा]

{{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>c6kq3amqchto58vjgdho2re7n6s8g86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दुल्लु दरबार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65086</id>
    <revision>
      <id>1369775</id>
      <parentid>1134104</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* दुल्लु दरबारको इतिहास */</comment>
      <origin>1369775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8920" sha1="73h4p0p5922m5ebvu4z9jmdewch2b46" xml:space="preserve">{{Infobox historic building
| name         = दुल्लु दरबार
| native_name         = 
| native_name_lang    = 
| former_names        =
| alternate_names     =
| status              =
| image               = भगनावशेष.jpg
| image_alt           =
| caption             =  दुल्लु दरबारको भग्नावशेष
| map_caption         = 
| altitude            =
| building_type       =दरबार
| architectural_style =
| structural_system   =
| cost                =
| client              =दुल्लुका राजा जङ्गबगादुर शाह
| owner               =
| current_tenants     =
| landlord            =
| location            = [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]], [[नेपाल]]
| address             =
| iso_region          = NP
| coordinates_display = inline, title
| latitude            = 28.86
| longitude           = 81.62
| groundbreaking_date =
| start_date          =
| completion_date     =
| completed_date      =विक्रम सम्वत  १९८१ 
| opened_date         =
| height              =
| floor_count         =
| floor_area          = 
| url                 = 
| references          =
}}

'''दुल्लु दरबार''' [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] जिल्लाको [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]] नगरपालिका स्थित पटाङ्गिनी भन्ने ठाउँको पश्चिम दक्षिण भागमा अवस्थित छ । हाल भग्नावशेषमा परिणत भएको यो दरबारलाई नेपाल एकिकरणपछिको दरबार मानिएको छ । पकाएको इँटद्वारा निर्माण गरिएको यो दरबार विक्रम सम्वत  १९८१ मा तत्कालिन दुल्लुका राजा जङ्गबगादुर शाहले निर्माण गरेका थिए ।&lt;ref name= &quot;किताब&quot;/&gt; त्यो भन्दा पहिले दुल्लु दरबार [[धर्मगद्दी]] भन्दा दक्षिण तर्फ रहेको थियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा उन्मुलन ऐन]]बमोजिम राज्य खारेज भएपछि  हाल यस दरबारले चर्चेको सम्पूर्ण लिगलकापातहरू उदयरत्न शाह र जङ्गबगादुर शाह दुई पक्षका ११ जना अंशियारका बीच बाँडफाँड भएको थियो । 

==दुल्लु दरबारको इतिहास==
[[चित्र:बाघढुङ्गा.jpg|thumb|250px|दुल्लु दरबार प्राङगणमा रहेको बाघढुङ्गा]]
संसारी वर्माद्वारा विक्रम सम्वत  १४५३ मा स्थापना गरिएको दुल्लु राज्य उत्तिम शाहीको पालामा विक्रम सम्वत  १८४६ [[कात्तिक|कार्तिक]] २१ गतेका दिन [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वमा दुल्लु विजय गर्न गएको गोर्खाली सेना देखेपछि  दुल्लुका सम्पूर्ण जनताहरू घर छोडेर भागेका थिए ।&lt;ref name= &quot;किताब&quot;/&gt; यसरी जनताहरू डराएर भागेपछि  दुई पक्षबीच लडाईँ हुन सकेन। त्यसैले उत्तिम शाहीले गोर्खाली सेनासँग [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गरी सहयोग गर्ने कबुल गरे । त्यसपछि  गोर्खा राज्यको अधिनस्थ भएर पनि दुल्लु राज्यले रजौटाको सम्मान पाएकै थियो । आफ्नो कबुल अनुसार उत्तिम शाहीले गोर्खाली सेनाहरूसँग लागेर नेपाल एकिकरणको पश्चिम विजय अभियानमा कोठागढीको युद्वमा [[वीरगति]] प्राप्त गरे । युवा राजा उत्तिम शाहीकी रानी गर्भवती रहेकी र उत्तिम शाही निसन्तान नै परलोक भएकाले [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट रानीको मासिक खान्गीको व्यवस्था गरियो । केही समय पछि  उत्तिम शाहीको रानीबाट छोरा रुद्र शाह जन्म भएर उमेर पुगेपछि  उनका बाबु उत्तिम शाहीले नेपाल सरकारलाई लगाएको गुन सम्झेर रुद्र शाहीलाई दुल्लुको [[रजौटा राज्य (नेपाल)|राजा]] बनाइयो। यिनले दुल्लुका जनताको मुद्दामामिला हेर्ने र राजस्व सङ्कलन गर्नेसमेत अधिकार पाए । 
[[चित्र:दुल्लु मन्दिर.jpg|thumb|250px|दुल्लु दरबार अघाडीको मन्दिर]]
नेपाल एकिकरणपछि  दुल्लुमा रुद्र शाह, श्रीभक्त शाह, भक्त बहादुर शाह, पृथ्वीनारायण शाह र जङ्गबगादुर शाह क्रमैसँग दुल्लुका राजा भए । विक्रम सम्वत  २०१८ सम्म यो व्यवस्था कायम रह्यो । &lt;ref name= &quot;किताब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित कीर्तिखम्ब नामक पुस्तक पृ.सं. १३९&lt;/ref&gt; त्यसपछि  भने नेपाललाई १४ [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चल]] ७५ [[जिल्ला]]मा विभाजन गरेर आधुनिक नेपालको ढाँचा बने पछि  दैलेख जिल्लाको आकार पनि खुम्चियो। [[नारायण नगरपालिका|दैलेख बजार]]लाई दैलेख जिल्लाको सदरमुकाम कायम गरिएपछि  दुल्लु दुल्लुमा रहेका अड्डा अदालतहरू दैलेख बजारमा सारिए । दुल्लु दरबार दिन प्रतिदिन उजाड हुँदै गयो। दुल्लु दरबारमा बस्ने परिवार पनि दुल्लु छोडेर [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] र [[काठमाडौँ|काठमाडौँ ]] बस्न थाले। अन्ततः विक्रम सम्वत  २०५९ [[वैशाख|बैशाख]] ८ गतेका राती [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी]]हरूले जनयुद्धको नाममा यो दरबारमा बम बिस्फोट गराए । हाल सम्म यो दरबारको जिर्णोद्धार हुन सकेको छैन ।

==यि पनि हेर्नुहोला==
{{दैलेख जिल्लाका धार्मिक स्थलहरू}}

==सन्दर्भ समाग्री==
{{श्रोत}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==

[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]</text>
      <sha1>73h4p0p5922m5ebvu4z9jmdewch2b46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कालिका नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80034</id>
    <revision>
      <id>1369763</id>
      <parentid>1354256</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12506" sha1="dxckdxw112er2dx260jzz9uiehcd8nk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
| name                            = कालिका नगरपालिका
| other_name                      = 
| native_name                     = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[नगरपालिका]]
| motto                           = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = &lt;!-- NepalChitawanDistrictmap.png --&gt;
| mapsize                         = 300px
| map_caption                     = Map of the village development committees in Chitwan District
| pushpin_map = कालिका नगरपालिका#चितवन जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_mapsize                 = 300
| pushpin_map_caption             = नेपालको नक्सामा कालिका नगरपालिकाको अवस्थिति
&lt;!-- Location --&gt;| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[चितवन जिल्ला]]|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes            = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/kalika?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type                 = 
| leader_title                    = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name                     = विनोद रेग्मी &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1                   = [[उपप्रमुख]]&lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = विमला तामाङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title2      = 
| leader_name2       = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 149.08&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=35&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 52164
| population_density_km2          = auto
| population_blank1_title         = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                        = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +५:४५
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = {{coord|27.75|84.53|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = +९७७-५६
| blank_name                      = केन्द्र
| blank_info                      = साविक [[जुटपानी]] गाविसको कार्यालय
| website                         = [http://kalikamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                       = 
}}

'''कालिका नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।&lt;ref name=&quot;चितवनमा थप दुई नगरपालिका&quot;&gt;{{cite news|title=चितवनमा थप दुई नगरपालिका|url=http://www.abhiyan.com.np/new/Articles/view/66527|accessdate=असोज ३|publisher=आर्थिक अभियान|date=२०७२ असोज ४}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप|url=http://nagariknews.com/society/nation/story/45639.html|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=[[नागरिक दैनिक]]|date=१ असोज २०७२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=छब्बिस नयाँ नगरपालिका थप|url=http://gorkhapatraonline.com/news/13171|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=[[गोरखापत्र]]|date=१ असोज २०७२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप, धनगढी उपमहानगरपालिका बन्यो|url=http://www.himalkhabar.com/?p=111218|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१ असोज २०७२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920025650/http://www.himalkhabar.com/?p=111218 |date=2015-09-20 }}&lt;/ref&gt; [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[चितवन जिल्ला|चितवन]]का [[पदमपुर]], [[जुटपानी]] र [[शक्तिखोर]] गरि तीनवटा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर कालिका नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिद्दी]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ आस्विन १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; कालिका नगरपालिकाको केन्द्र साबिकको '''[[जुटपानी]]''' [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]को '''रेडक्रसग्राम'''मा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22714|शीर्षक=नगरपालिका घोषणा गरी क्षेत्र तोकेको| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''नेपाल राजपत्र'''|प्रारूप=पिडिएफ |भाषा=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५२,१६४ रहेको छ भने यहाँ १२,२५८ घरधुरी रहेका छन्।

== वडागत विवरण ==
कालिका नगरपालिकाको वडा विभाजन र साविकका [[गाविस|गाउँ विकास समिति]]हरूको विवरण तलको तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ कालिका नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू!! जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]]) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[जुटपानी]] (७-९) || ३,९४६ || ४.०५ || ९७४.३२
|-
| २ || [[पदमपुर]] (१-३) || ५,१८९ || ८.१२ || ६३९.०४
|-
| ३ || [[पदमपुर]] (८) || ६,३८० || २.५९ || २,४६३.३२
|-
| ४ || [[पदमपुर]] (४,९) || २,९२२ || ७.५३ || ३८८.०५
|-
| ५ || [[पदमपुर]] (५-७) || ५,२८९ || ९.९७ || ५३०.४९
|-
| ६ || [[जुटपानी]] (१-२,५-६) || ७,०९४ || ५.५३ || १,२८२.८२
|-
| ७ || [[जुटपानी]] (३-४) || ५,९०२ || ८.४३ || ७००.१२
|-
| ८ || [[शक्तिखोर]] (४,७,८-९) || ६,२०४ || ३०.७३ || २०२.२१
|-
| ९ || [[शक्तिखोर]] (१-३,५-६) || ४,६२३ || २१.९० || २११.०९
|-
| १० || [[सिद्दी]] (२, ७-९) || २,५२१ || २७.९१ || ९०.३३
|-
| ११ || [[सिद्दी]] (१, ३-६) || २,०९४ || २२.३२ || ९३.८२
|-
! जम्मा !! !! ५२,१६४ !! १४९.०८ !! ३४९.९१
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }}

{{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू‎}}

[[श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:चितवन जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>dxckdxw112er2dx260jzz9uiehcd8nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369764</id>
      <parentid>1369763</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12323" sha1="k96jyzm1ydbw1tq4629zzogh9ahcb2l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
| name                            = कालिका नगरपालिका
| other_name                      = 
| native_name                     = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[नगरपालिका]]
| motto                           = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = &lt;!-- NepalChitawanDistrictmap.png --&gt;
| mapsize                         = 300px
| map_caption                     = 
| pushpin_map = कालिका नगरपालिका#चितवन जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_mapsize                 = 300
| pushpin_map_caption             =
&lt;!-- Location --&gt;| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[चितवन जिल्ला]]|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes            = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/kalika?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type                 = 
| leader_title                    = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name                     = विनोद रेग्मी &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1                   = [[उपप्रमुख]]&lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = विमला तामाङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title2      = 
| leader_name2       = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    --&gt;
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 149.08&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=35&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 52164
| population_density_km2          = auto
| population_blank1_title         = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone                        = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +५:४५
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = {{coord|27.75|84.53|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = +९७७-५६
| blank_name                      = केन्द्र
| blank_info                      = साविक [[जुटपानी]] गाविसको कार्यालय
| website                         = [http://kalikamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                       = 
}}

'''कालिका नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।&lt;ref name=&quot;चितवनमा थप दुई नगरपालिका&quot;&gt;{{cite news|title=चितवनमा थप दुई नगरपालिका|url=http://www.abhiyan.com.np/new/Articles/view/66527|accessdate=असोज ३|publisher=आर्थिक अभियान|date=२०७२ असोज ४}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप|url=http://nagariknews.com/society/nation/story/45639.html|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=[[नागरिक दैनिक]]|date=१ असोज २०७२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=छब्बिस नयाँ नगरपालिका थप|url=http://gorkhapatraonline.com/news/13171|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=[[गोरखापत्र]]|date=१ असोज २०७२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप, धनगढी उपमहानगरपालिका बन्यो|url=http://www.himalkhabar.com/?p=111218|accessdate=१ असोज २०७२|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१ असोज २०७२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920025650/http://www.himalkhabar.com/?p=111218 |date=2015-09-20 }}&lt;/ref&gt; [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[चितवन जिल्ला|चितवन]]का [[पदमपुर]], [[जुटपानी]] र [[शक्तिखोर]] गरि तीनवटा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर कालिका नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[सिद्दी]] गाविस पनि यसमा गाभिएको थियो।&lt;ref name=&quot;२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ आस्विन १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ आस्विन १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}&lt;/ref&gt; कालिका नगरपालिकाको केन्द्र साबिकको '''[[जुटपानी]]''' [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]को '''रेडक्रसग्राम'''मा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22714|शीर्षक=नगरपालिका घोषणा गरी क्षेत्र तोकेको| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''नेपाल राजपत्र'''|प्रारूप=पिडिएफ |भाषा=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५२,१६४ रहेको छ भने यहाँ १२,२५८ घरधुरी रहेका छन्।

== वडागत विवरण ==
कालिका नगरपालिकाको वडा विभाजन र साविकका [[गाविस|गाउँ विकास समिति]]हरूको विवरण तलको तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ कालिका नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू!! जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]]) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[जुटपानी]] (७-९) || ३,९४६ || ४.०५ || ९७४.३२
|-
| २ || [[पदमपुर]] (१-३) || ५,१८९ || ८.१२ || ६३९.०४
|-
| ३ || [[पदमपुर]] (८) || ६,३८० || २.५९ || २,४६३.३२
|-
| ४ || [[पदमपुर]] (४,९) || २,९२२ || ७.५३ || ३८८.०५
|-
| ५ || [[पदमपुर]] (५-७) || ५,२८९ || ९.९७ || ५३०.४९
|-
| ६ || [[जुटपानी]] (१-२,५-६) || ७,०९४ || ५.५३ || १,२८२.८२
|-
| ७ || [[जुटपानी]] (३-४) || ५,९०२ || ८.४३ || ७००.१२
|-
| ८ || [[शक्तिखोर]] (४,७,८-९) || ६,२०४ || ३०.७३ || २०२.२१
|-
| ९ || [[शक्तिखोर]] (१-३,५-६) || ४,६२३ || २१.९० || २११.०९
|-
| १० || [[सिद्दी]] (२, ७-९) || २,५२१ || २७.९१ || ९०.३३
|-
| ११ || [[सिद्दी]] (१, ३-६) || २,०९४ || २२.३२ || ९३.८२
|-
! जम्मा !! !! ५२,१६४ !! १४९.०८ !! ३४९.९१
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }}

{{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू‎}}

[[श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:चितवन जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>k96jyzm1ydbw1tq4629zzogh9ahcb2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयुश रिजाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81045</id>
    <revision>
      <id>1369704</id>
      <parentid>1369339</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T00:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7650" sha1="hbnhdjk4rvzrf0l0zviz1pp720d6i9x" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = आयुश रिजाल
| image        =
| caption      = 
| image_size   = 200px
| birth_date   = {{birth date|1980|02|06}}
| birth_place  = [[धादिङ]], [[नेपाल]]
| occupation   = [[अभिनेता]]
| years_active = २००५ - वर्तमान
| spouse       = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| children     = 
| parents      = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother       = रुक्मणी रिजाल &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father       = लाल कुमार रिजाल &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| awards       = डी सिने अवार्ड, नेपाल फिल्म डान्सर सिने अवार्ड, २०१३, ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड 
}}

'''आयुश रिजाल''', जसलाई गोपाल रिजाल नामले पनि चिनिन्छ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thahakhabar.com/news/44902|title='ढलेँ म ढलेँ'बाट उठेका आयुष 'हिफाजत'मा आइपुग्दा चम्किए|website=Thaha Khabar|accessdate=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.enayapatrika.com/2018/01/13/14616/|title=डेढ वर्षका लागि प्याक छु : आयुष रिजाल - Naya Patrika|date=13 January 2018|website=Enayapatrika.com|accessdate=2 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083006/http://www.enayapatrika.com/2018/01/13/14616/|archive-date=22 June 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (जन्म: ६ फेब्रुअरी १९८०) एक नेपाली चलचित्र अभिनेता, सिर्जनात्मक निर्देशक तथा वाचक हुन्। उनका कामहरूमा म्युजिक भिडियो, टेलिभिजन विज्ञापन, वृत्तचित्र तथा ३० भन्दा बढी फिचर चलचित्र समावेश छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.osnepal.com/481187|title=Interview Actor Aayus Rijal With Saroj Pyakurel|website=Osenepal.com|accessdate=2 August 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180801121527/http://www.osnepal.com/481187 |date=1 August 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.madhyanhadaily.com/2018/04/18/2075-01-05-wednesday/|title=2075-01-05 Wednesday|website=Madhyanhadaily.com|accessdate=2 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801094322/http://www.madhyanhadaily.com/2018/04/18/2075-01-05-wednesday/|archive-date=1 August 2018|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180801094322/http://www.madhyanhadaily.com/2018/04/18/2075-01-05-wednesday/ |date=2018-08-01 }}&lt;/ref&gt; रिजालले आफ्नो चलचित्र यात्रा छायाकारको रूपमा सुरु गरेका थिए।

==राजनीतिक जीवन==
[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]]का क्रममा रिजाल [[नेपाली कांग्रेस]]निकट रहेको बताइएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=राजनीतिमा कलाकार : पार्टीका 'गहना' मात्रै?|url=https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/3365|access-date=2021-12-01|website=Shukrabar|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808154807/https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/3365 |date=2020-08-08 }}&lt;/ref&gt;

==चलचित्र सूची==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका
|-
| २०१० || ''हिफाजत'' || अभिनेता
|-
| २०१० || ''खुसी'' || अभिनेता
|-
| २०११ || ''म बिर्सु कसरी'' || अभिनेता
|-
| २०११ || ''म माया गर्छु तिमीलाई'' || अभिनेता
|-
| २०११ || ''सौभाग्य'' || अभिनेता
|-
| २०११ || ''म छु नि तिम्रो'' || अभिनेता
|-
| २०१२ || ''सडक'' || अभिनेता
|-
| २०१२ || ''दिलमा सजाएँ तिमीलाई'' || अभिनेता
|-
| २०१२ || ''लभ इज लाइफ'' || अभिनेता
|-
| २०१२ || ''चन्द्रावती'' || अभिनेता
|-
| २०१३ || ''जलजला'' || अभिनेता
|-
| २०१३ || ''मेरो मनको साथी'' || अभिनेता
|-
| २०१४ || ''लावारिस'' || अभिनेता&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=s_EOwR0aQOc|title=New Nepali Movie 2017 - &quot;LAWARISH&quot; Full Movie -- Aayush Rijal, Yuna -- Latest Nepali Movie 2017|date=३१ जनवरी २०१७|accessdate=२ अगस्ट २०१८|publisher=[[युट्युब]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१५ || ''पाप'' || अभिनेता&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uC_IRvnQLmk|title=PAAP - New Nepali Full Movie 2073 Ft. Sushma Karki, Aayush Rijal (Full HD)|date=२२ जुलाई २०१६|accessdate=२ अगस्ट २०१८|publisher=[[युट्युब]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१६ || ''तिमी बिना'' || अभिनेता
|-
| २०१७ || ''मेरो देश'' || अभिनेता
|-
| २०१८ || ''अफिसर'' || अभिनेता
|-
| २०१८ || ''ब्ल्याक'' || अभिनेता
|-
| २०१९ || ''तुलसी'' || अभिनेता
|}

==म्युजिक भिडियो==
* ''नबिर्से तिमीलाई''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UqAbCOcGRII|title=Na birse timilai Na Paya Timilai.|first=|last=Ashishcone13|date=३१ जनवरी २०१०|accessdate=२ अगस्ट २०१८|publisher=[[युट्युब]]}}&lt;/ref&gt;

==पुरस्कार==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! पुरस्कार !! विधा !! चलचित्र !! नतिजा
|-
| २०११ || डी सिने अवार्ड २०६७ || उत्कृष्ट नवोदित अभिनेता || ''हिफाजत'' || {{Won}}
|-
| २०१७ || ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड || योगदान पुरस्कार || || {{Won}}
|-
| २०२१ || नेफ्टा फिल्म अवार्ड २०७५ || नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनेता || ''ब्ल्याक'' || {{Nominated}}
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]]
[[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>hbnhdjk4rvzrf0l0zviz1pp720d6i9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92332</id>
    <revision>
      <id>1369633</id>
      <parentid>1206189</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prahlad Nepal</username>
        <id>72094</id>
      </contributor>
      <origin>1369633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="qv4dujqwl2j656nhv0png08znboqbie" xml:space="preserve">{{Infobox university
|name              = रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस
| other_name            = आर आर क्याम्पस
|image_name        = Ratna Rajya Laxmi Campus.jpg
|image_size        = 300px
|caption           = रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस प्रवेश द्वार
|motto             =
|established       = २०१८
|type              = [[सहशिक्षा]]
|endowment         = -
|chancellor        = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]
|chairman          = -
| head_label            = क्याम्पस प्रमुख
| head                  =  प्रा. डा. [[निर्मला कुमारी सुवाल]]
|faculty           = [[मानविकी]] 
|students          = ५०००+ 
|city              = [[काठमाडौँ]]
|country           = [[नेपाल]] 
|campus            = [[काठमाडौँ]]
|coor              = {{Coord|27.7025688|85.3198414|type:edu|display=inline,title}}
|website           =http://ratnarajyalaxmicampus.edu.np/
| logo                  = Tribhuwan_University_logo.jpg
}}[[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]को प्रदर्शनी मार्गमा अवस्थित यो क्याम्पस २०१८ सालमा स्थापना भएको हो । यसलाई आर आर क्याम्पस भनेर चिनिन्छ ।

यो मानविकी र समाज शास्त्र पढाई हुने देशकै ठुलो क्यम्पस हो । यहाँ स्नातक र स्नातकोत्तर तहको बिहान , दिउसो ,र बेलुका गरी तीन शिफ्टमा पढाई हुन्छ । पत्रकारिता पढाइ हुने नेपाल कै सबैभन्दा लोकप्रिय र चर्चित विद्यालय मानिन्छ ।

== उल्लेखनीय व्यक्तिहरू ==

* [[रवि लामिछाने]] रास्वपा सभापति, पूर्व उपप्रधानमन्त्री 
* [[आर्यन सिग्देल]] चर्चित अभिनेता
* [[जगदीश खरेल|जगदिश खरेल]], रास्वपा सांसद, पूर्वमन्त्री, पूर्वपत्रकार 
* [[अष्टलक्ष्मी शाक्य]], नेपाली राजनीतिज्ञ
* [[विपिन कार्की]], नेपाली अभिनेता &lt;ref&gt;{{Cite web |last=SJB Rana |first=Pranaya |date=4 August 2019 |title=Bipin Karki: You need to be a good person to be a good actor |url=https://kathmandupost.com/brunch-with-the-post/2019/08/03/bipin-karki-you-need-to-be-a-good-person-to-be-a-good-actor |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101031638/https://kathmandupost.com/brunch-with-the-post/2019/08/03/bipin-karki-you-need-to-be-a-good-person-to-be-a-good-actor |archive-date=1 November 2021 |access-date=7 November 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}&lt;/ref&gt;
* [[भुवन ढुंगाना]], नेपाली कवि तथा लेखक &lt;ref&gt;{{Cite web |title=व्यक्तिवृत्त: अक्षरमा वरिष्ठ लेखिका भुवन ढुङ्गाना |url=https://www.newsofnepal.com/2019/05/18/211945/ |access-date=2021-11-12 |website=News of Nepal |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[बुद्धिसागर]], नेपाली लेखक तथा कवि हुन्
* [[नीता ढुङ्गाना|नीता ढुंगाना]], नेपाली अभिनेत्री
* [[मालाराज्य लक्ष्मी शाह]], भारतीय राजनीतिज्ञ
* [[सुलोचना मानन्धर]], नेपाली कवि, लेखिका
* [[स्वप्निल स्मृति]], नेपाली लेखक
* लोकप्रिय गायक [[उदित नारायण झा|उदित नारायण]]

== Gallery ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Bhushan_Award_to_Shri_Udit_Narayan_Jha,_at_a_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_April_12,_2016.jpg|[[Udit Narayan]], an alumni received [[Padma Bhushan|Padma Bhushan award]] from the president of India, [[Pranab Mukherjee]]
चित्र:Ratna_Rajya_Laxmi_Campus.jpg|Entrance of the campus
चित्र:Tribhuvan_University,Arts_Faculty..JPG|[[Tribhuvan University]], parent university of the campus
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालका प्रमुख क्याम्पसहरू]]</text>
      <sha1>qv4dujqwl2j656nhv0png08znboqbie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाँडे वंश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92422</id>
    <revision>
      <id>1369787</id>
      <parentid>1307016</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* पाँडे दरबार */</comment>
      <origin>1369787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13347" sha1="l4lw8ls7rbo7b4i3kj607qtlf5y4y83" xml:space="preserve">{{About|ऐतिहासिक पाँडे शासकहरू|नेपाली थर|पाँडे}}
{{Infobox noble house
|native_name= पाँडे काजी खलक/पाँडे काजी वंश
|other_name= पाँडे भारदार परिवार
|coat_of_arms= 
|caption=
|type=  [[भारदार परिवार]]
|country= [[नेपाल]]
|estates =[[लाजिम्पाट दरबार]]
|titles = [[काजी]], [[मुख्तियार]]
|styles= काजी साहेब, [[पाँडे काजी]]
|founder= [[गणेश पाँडे]]
|founded= वि.सं. १६१६ (द्रव्य शाहसँगै)
|final ruler= [[रणजङ्ग पाँडे]]
|deposition = वि.सं. १९००
|current_head= 
|ethnicity = [[खस जाति|खस]] [[क्षेत्री]]
|cadet branches= काला पाँडे खलक, गोरा पाँडे खलक
|religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
|clan= कुलघरान: &lt;br&gt; गोत्र:
}}
[[File:Kalu Pande.jpg|thumb|काजी [[कालु पाँडे]], पाँडे वंशका महानायक]]
'''पाँडे काजी खलक''' वा '''पाँडे काजी वंश''' वा '''पाँडे भारदार परिवार''' नेपाली राजनीतिक पृष्ठभूमिको एक वंश हो । यो वंश [[क्षत्रिय]] वर्णको नेपाली [[क्षेत्री]] जातिहरूको परिवार थियो र यिनीहरूको दुश्मनी [[थापा वंश]]सँग लामो समयसम्म रह्यो । कालु पाँडेका सन्तानहरू काला पाँडे र [[तुलाराम पाँडे]]का सन्तानहरू गोरा पाँडे भनी [[माथवरसिंह थापा]]ले यस वंशमा सामान्य विभाजन गरेका थिए। यस वंशका पुरुष व्यक्तित्वहरूलाई '''[[पाँडे काजी]]''' भनी सम्बोधन गरिन्छ। पाँडे वंशको उदय गोरखाका राजा [[द्रव्य शाह]]को राज्यारोहणबाट सुरू भएको थियो । पछि [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]को परिवारसँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को पालामा यस परिवारको जोडदार सम्बन्ध बन्यो ।

[[गणेश पाँडे]] यस भारदार परिवारका पहिलो भारदार देखिन्छन् । उनी राजा [[द्रव्य शाह]]लाई गोरखाको गद्दीमा बसाउन सफल भएका थिए । काजी वीरुदत्त पाण्डे गोरखाका काजी हुन् ।&lt;ref&gt;https://knownepalshistory.blogspot.com/2016/09/prime-ministers-of-nepal-before-bhimsen.html?showComment=1489935927353&amp;m=1#c8178148443274477370&lt;/ref&gt; उनी गणेश पाँडेकै पछिल्ला वंशज हुन्। वीरुदत्तका छोरा काजी भीमराज पाँडे राजा [[नरभूपाल शाह]]लाई राज्यारोहण गराउने भारदारी समुहमा थिए । भीमराजका छोरा काजी [[कालु पाँडे|वंशीधर कालु पाण्डे]] गोरखाको सेनापति भए । यस परिवारको सर्वोच्च प्रतिनिधि कालु पाँडे नै थिए । काजी कालु पाण्डेले लमजुङसँग सन्धि गराइ नेपाल एकीकरणमा चातुर्य भूमिका खेलेका थिए ।&lt;ref name=&quot;knownepalshistory&quot;&gt;http://knownepalshistory.blogspot.com/2015/10/kaji-kalu-pandey-great-warrior.html?m=1&lt;/ref&gt; उनको देहान्त कीर्तिपुरको युद्धमा तयारी नपुग्दा भएको थियो । उनका तीन छोरा थिए; [[वंशराज पाँडे]], रणशूर पाँडे र [[दामोदर पाँडे]]। उनका जेठा छोरा देवान काजी वंशराज पाँडे पनि नेपाली जनरल थिए ।&lt;ref name=&quot;knownepalshistory&quot;/&gt; वंशराजले नेपाल एकीकरण युद्धहरूमा नेतृत्व गरेका थिए । त्यस्तै कान्छा छोरा मूलकाजी दामोदर पाँडे [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री]] हुन् । उनले नेपाल-तिब्बत युद्धमा कुत्ती इलाकाको नेतृत्व लिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;nepalarmy&quot;&gt;http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=three&lt;/ref&gt; उनले मूलकाजी भै शासन चलाउँदा राजा [[रणबहादुर शाह]]को फिर्ता सवारीमा [[भीमसेन थापा]]को आदेशमा यिनको अप्रिय मृत्युदण्ड भयो ।
[[File:Damodar Pande.jpg|thumb|मूलकाजी [[दामोदर पाँडे]], पाँडे वंशका प्रधानमन्त्री]]

दामोदरका छोरा मुख्तियार [[रणजङ्ग पाँडे]] [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको तेस्रो प्रधानमन्त्री]] हुन् । मुख्तियार भीमसेन थापाको पतनमा यिनको ठूलो भूमिका थियो । वि.सं. १९०० मा [[माथवरसिंह थापा]]को उदय हुँदा पाँडे वंशमाथि भीमसेन हत्याको कारबाही भयो । त्यस घटनाले रणजङ्ग पाँडेको मृत्यु भयो । [[जङ्गबहादुर राणा]]द्वारा मच्चाइएको [[कोत पर्व]]मा [[दलभञ्जन पाँडे]] मारिँदा पाँडेहरू सम्पूर्ण शक्तिविहिन भए ।
[[File:Ranajang Pande.jpg|thumb|मुख्तियार [[रणजङ्ग पाँडे]], पाँडे वंशका प्रधानमन्त्री]]
काजी वीरुदत्तका नाति र काजी भीमराजका भतिजा काजी [[तुलाराम पाँडे]] थिए । तुलारामका छोरा काजी [[भोटु पाँडे]], काजी [[रणजीत पाँडे]] र काजी जगजीत पाँडे थिए ।&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com.np/books?id=7PP1yElRzIUC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=थापा पोलिटिक्स:विथ इस्फेसल रिफरेन्स टु भीमसेन थापा|author=के.एल. प्रधान|page=१९८}}&lt;/ref&gt; काजी भोटु पाण्डे र काजी रणजीत पाण्डेले [[नेपाल तिब्बत युद्ध]] लडेका थिए ।&lt;ref name=&quot;nepalarmy&quot;/&gt; काजी रणजीत पाँडे [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]का ससुरा हुन् । त्यसैले तिनै प्रधानमन्त्री [[माथवरसिंह थापा]] रणजीत पाँडेका नाति हुन् । यद्यपि माथवरसिंहले मावली वंशजमाथि बडाबाको हत्याको बदला लिए । काजी भोटुका छोरा बलभञ्जन र जगजीतका छोरा दलभञ्जन अस्ताउँदो पाँडे वंशका अन्तिम दिग्गज थिए । जङ्गबहादुर राणाको उदय अघि बलभञ्जन सरदार थिए र दलभञ्जन काजी थिए ।&lt;ref name=&quot;google&quot;/&gt;

==पाँडे दरबार==
[[File:Hotel Shanker in the 1970, post refurbishment.jpg|thumb|लाजिम्पाट दरबार (राणा शासनमा अग्नि भवन भनियो)]]
'''[[लाजिम्पाट दरबार]]''', वा '''अग्नि भवन''' काठमाडौंमा स्थित एक पाँडे दरबार थियो जसलाई राणावंशले हत्यायो । यो दरबार काजी [[वीरकेशर पाँडे]]को निज निवास थियो । जुन पछि वीर शम्शेर र त्यसपछि अग्नि शम्शेरले लिए ।

[[File:Agni Bhawan (Hotel Shanker, Kathmandu after 1964).jpg|thumb|लाजिम्पाट दरबार (अग्निभवन पनि भनिन्छ) १९६४ पश्चात]]
जसरी थापाथली [[थापा वंश]]को थलो थियो त्यसरी नै  लाजिम्पाट [[पाँडे वंश]]को थलो थियो । [[कोत पर्व]]पश्चात राणावंशी शासकहरूका मामा काजी कर्णेल त्रिविक्रम सिंह थापाले यस दरबार कब्जा गरे र २८ वर्ष सन् १८७५ सम्म बसोबास गरे ।&lt;ref name=&quot;PurushottamShamsher2007&quot;&gt;{{cite book |last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=2007 |title=Ranakalin Pramukh Atihasik Darbarharu|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|url=http://www.amazon.com/Ranakalin-Pramukh-Atihasik-Darbarharu-Historical/dp/B00CWSP1U2/ref=asap_bc?ie=UTF8|language=Nepali|location= |publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=978-9994611027|access-date=2015 }}&lt;/ref&gt;
===होटल शङ्कर===
[[File:Shanker.jpg|thumb|होटल शङ्कर जुन पहिले लाजिम्पाट दरबार थियो]]
होटल शङ्कर जुन पहिले लाजिम्पाट दरबार थियो ।

==सदस्यहरू==
*१[[गणेश पाँडे]]
*_१ वीरुदत्त पाँडे
*_*२ भीमराज पाँडे
'''काला पाँडे वंश'''
*_**३ [[कालु पाँडे]]
*_***४ [[वंशराज पाँडे]]
*_***४ रणशूर पाँडे
*_***४ [[दामोदर पाँडे]]
*_****५ [[रणजङ्ग पाँडे]]
*_****५ [[रणदल पाँडे]]

'''गोरा पाँडे वंश'''
*_**३[[तुलाराम पाँडे]]
*_***४ [[भोटु पाँडे]]
*_****५ बलभञ्जन पाँडे
*_***४ [[रणजीत पाँडे]]
*_***४ जगजीत पाँडे
*_****५ [[दलभञ्जन पाँडे]]

_को अर्थ अज्ञात पुस्ता सङ्ख्या

==वर्तमान् वंशजको अवश्था ==
भारतका लागि राजदूत भएका सरदार [[भीमबहादुर पाँडे]] कालु पाँडेका सातौँ पुस्ताका वंशज थिए। उनका ५ पुत्रहरू सैनिक तथा बैङ्किङ्ग क्षेत्रमा अगाडि छन्। भीमका छोरा [[पृथ्वीबहादुर पाँडे]] [[नेपाल ईन्भेस्टमेन्ट बैङ्क]]का वर्तमान् अध्यक्ष हुन्। अन्य थुप्रै पाँडे सन्ततिहरू सैनिक क्षेत्रमा छन्।

==स्रोत==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:भारदारी खलक]]
[[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]]</text>
      <sha1>l4lw8ls7rbo7b4i3kj607qtlf5y4y83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुस्ता गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92628</id>
    <revision>
      <id>1369731</id>
      <parentid>1364634</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9939" sha1="af8yb5lk1cgnuqk9p8o2fev1yy4t0si" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                   = 
|native_name            = 
|settlement_type        = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिका]]
|motto                  =

&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline          =
|image_caption          =
|image_map              =
|mapsize                =
|map_caption            =
|pushpin_map            = सुस्ता गाउँपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position = 
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = 

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|subdivision_type3      = वडा सङ्ख्या
|subdivision_name3      = ५

&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        = 
|leader_title           =  अध्यक्ष
|leader_name            = टेकनारायण उपाध्याय &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|leader_title1          = उपाध्यक्ष
|leader_name1           = गीता चौधरी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|established_title      = स्थापना
|established_date       = २०७३ फागुन २७

&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref              =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes         =
|area_total_km2         = 96.51 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi       = 
|elevation_footnotes    =
|elevation_m            = 
|elevation_min_m        = 
|elevation_max_m        =

&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of       = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_footnotes   =
|population_note        =
|population_total       = 40655
|population_density_km2 = auto

&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
|utc_offset             = +०५:४५
|coordinates            =
{{coord|27.45|83.86|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             = केन्द्र
|blank_info             = साविक [[कुडिया]] गाविसको कार्यालय
|website                = {{URL|sustamun.gov.np}}
|footnotes              = 
}}

'''सुस्ता गाउँपालिका''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित छ।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७५३ [[स्थानीय तह]] लागू गर्दा [[नवलपरासी जिल्ला]]मा साविकका [[कुडिया]], [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४), [[रुपौलिया]] (३-९), [[नस्रही]] र [[पकलीहवा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर सुस्ता गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=अनलाइनखबर|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=अन्नपूर्ण पोष्ट|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
सुस्ता गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ९६.५१ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ । यसको सीमाना [[पूर्व]]मा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[भारत]] पश्चिममा [[बर्दघाट नगरपालिका|बर्दघाट]] र [[प्रतापपुर गाउँपालिका|प्रतापपुर नगरपालिका]] उत्तरमा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[बर्दघाट नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ सुस्ता गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[रुपौलिया]] (३-७) || ६,८३४ || २१.२२ || ३२२.०५
|-
| २ || [[रुपौलिया]] (८-९) र [[कुडिया]] (१, ५-८) || ७,१४३ || ११.५० || ६२१.१३
|-
| ३ || [[कुडिया]] (२-४, ९) || ६,३०२ || १०.५५ || ५९७.३५
|-
| ४ || [[नस्रही]] || ६,७९७ || १७.०२ || ३९९.३५
|-
| ५ || [[पकलीहवा]] र [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४) || १३,५७९ || ३६.२३ || ३७४.८०
|-
! कुल !! !! ४०,६५५ !! ९६.५१ || ४२१.२५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>af8yb5lk1cgnuqk9p8o2fev1yy4t0si</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369732</id>
      <parentid>1369731</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9939" sha1="s6v61fapdnx2bpb0sv35a0eicvc5tod" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                   = 
|native_name            = 
|settlement_type        = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिका]]
|motto                  =

&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline          =
|image_caption          =
|image_map              =
|mapsize                =
|map_caption            =
|pushpin_map            = सुस्ता गाउँपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position = 
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = 

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|subdivision_type3      = वडा सङ्ख्या
|subdivision_name3      = ५

&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        = 
|leader_title           =  अध्यक्ष
|leader_name            = टेकनारायण उपाध्याय &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|leader_title1          = उपाध्यक्ष
|leader_name1           = गीता चौधरी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|established_title      = स्थापना
|established_date       = २०७३ फागुन २७

&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref              =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes         =
|area_total_km2         = 96.51 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi       = 
|elevation_footnotes    =
|elevation_m            = 
|elevation_min_m        = 
|elevation_max_m        =

&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of       = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_footnotes   =
|population_note        =
|population_total       = 40655
|population_density_km2 = auto

&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
|utc_offset             = +०५:४५
|coordinates            =
{{coord|27.42|83.82|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             = केन्द्र
|blank_info             = साविक [[कुडिया]] गाविसको कार्यालय
|website                = {{URL|sustamun.gov.np}}
|footnotes              = 
}}

'''सुस्ता गाउँपालिका''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित छ।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७५३ [[स्थानीय तह]] लागू गर्दा [[नवलपरासी जिल्ला]]मा साविकका [[कुडिया]], [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४), [[रुपौलिया]] (३-९), [[नस्रही]] र [[पकलीहवा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर सुस्ता गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=अनलाइनखबर|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=अन्नपूर्ण पोष्ट|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
सुस्ता गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ९६.५१ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ । यसको सीमाना [[पूर्व]]मा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[भारत]] पश्चिममा [[बर्दघाट नगरपालिका|बर्दघाट]] र [[प्रतापपुर गाउँपालिका|प्रतापपुर नगरपालिका]] उत्तरमा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[बर्दघाट नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ सुस्ता गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[रुपौलिया]] (३-७) || ६,८३४ || २१.२२ || ३२२.०५
|-
| २ || [[रुपौलिया]] (८-९) र [[कुडिया]] (१, ५-८) || ७,१४३ || ११.५० || ६२१.१३
|-
| ३ || [[कुडिया]] (२-४, ९) || ६,३०२ || १०.५५ || ५९७.३५
|-
| ४ || [[नस्रही]] || ६,७९७ || १७.०२ || ३९९.३५
|-
| ५ || [[पकलीहवा]] र [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४) || १३,५७९ || ३६.२३ || ३७४.८०
|-
! कुल !! !! ४०,६५५ !! ९६.५१ || ४२१.२५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>s6v61fapdnx2bpb0sv35a0eicvc5tod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369746</id>
      <parentid>1369732</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9939" sha1="fkxrc5f7xnn4g3fu6p23vc1qdbdo37s" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                   = 
|native_name            = 
|settlement_type        = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिका]]
|motto                  =

&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline          =
|image_caption          =
|image_map              =
|mapsize                =
|map_caption            =
|pushpin_map            = सुस्ता गाउँपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position = 
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = 

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|subdivision_type3      = वडा सङ्ख्या
|subdivision_name3      = ५

&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        = 
|leader_title           =  अध्यक्ष
|leader_name            = टेकनारायण उपाध्याय &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|leader_title1          = उपाध्यक्ष
|leader_name1           = गीता चौधरी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|established_title      = स्थापना
|established_date       = २०७३ फागुन २७

&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref              =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes         =
|area_total_km2         = 96.51 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi       = 
|elevation_footnotes    =
|elevation_m            = 
|elevation_min_m        = 
|elevation_max_m        =

&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of       = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_footnotes   =
|population_note        =
|population_total       = 40655
|population_density_km2 = auto

&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
|utc_offset             = +०५:४५
|coordinates            =
{{coord|27.47|83.82|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             = केन्द्र
|blank_info             = साविक [[कुडिया]] गाविसको कार्यालय
|website                = {{URL|sustamun.gov.np}}
|footnotes              = 
}}

'''सुस्ता गाउँपालिका''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित छ।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७५३ [[स्थानीय तह]] लागू गर्दा [[नवलपरासी जिल्ला]]मा साविकका [[कुडिया]], [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४), [[रुपौलिया]] (३-९), [[नस्रही]] र [[पकलीहवा]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर सुस्ता गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=अनलाइनखबर|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=अन्नपूर्ण पोष्ट|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
सुस्ता गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ९६.५१ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ५ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ । यसको सीमाना [[पूर्व]]मा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[भारत]] पश्चिममा [[बर्दघाट नगरपालिका|बर्दघाट]] र [[प्रतापपुर गाउँपालिका|प्रतापपुर नगरपालिका]] उत्तरमा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[बर्दघाट नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ सुस्ता गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[रुपौलिया]] (३-७) || ६,८३४ || २१.२२ || ३२२.०५
|-
| २ || [[रुपौलिया]] (८-९) र [[कुडिया]] (१, ५-८) || ७,१४३ || ११.५० || ६२१.१३
|-
| ३ || [[कुडिया]] (२-४, ९) || ६,३०२ || १०.५५ || ५९७.३५
|-
| ४ || [[नस्रही]] || ६,७९७ || १७.०२ || ३९९.३५
|-
| ५ || [[पकलीहवा]] र [[त्रिवेणी सुस्ता]] (४) || १३,५७९ || ३६.२३ || ३७४.८०
|-
! कुल !! !! ४०,६५५ !! ९६.५१ || ४२१.२५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>fkxrc5f7xnn4g3fu6p23vc1qdbdo37s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाल्हीनन्दन गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92632</id>
    <revision>
      <id>1369741</id>
      <parentid>1353046</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12479" sha1="oh1nax63doszsqcu0rn2d8wqzalffew" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                            = पाल्हीनन्दन गाउँपालिका
| other_name                      = 
| native_name                     = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[गाउँपालिका]]
| motto                           = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = 
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
|pushpin_map            = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_mapsize                 = 300px
| pushpin_map_caption             = नक्सामा पाल्हीनन्दन गाउँपालिका
| coordinates                     = {{coord|27.48|83.66|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}

| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]|&lt;!-- Politics --&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = अध्यक्ष
| leader_name                     = वैजुप्रसाद गुप्ता &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1                   = उपाध्यक्ष
| leader_name1                    = फातुमा खातुन अनुसारी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| established_title               = गाउँपालिका
| established_date                = वि.सं. २०७३ फागुन २७
&lt;!-- Area    --&gt;| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 44.67&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;| population_as_of                = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_note                 = 
| population_total                = 38186
| population_density_km2          = auto
| population_blank1_title         = 
| population_blank1               = &lt;!-- General information  --&gt;
| timezone                        = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +५:४५
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = +९७७-७८
| blank_name                      = केन्द्र
| blank_info                      = साविक [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] गाविसको कार्यालय
| website                         = {{URL|palhinandanmun.gov.np}}
| footnotes                       = 
}}
 
'''पाल्हीनन्दन गाउँपालिका''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा रहेको [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित एक गाउँपालिका हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र गाउँपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र गाउँपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा गाउँपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा गाउँपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालको पुनसंरचना गर्ने क्रममा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले नेपालमा ७५३ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तहहरू]] बनाउने निर्णय पारित गरेपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते यो गाउँपालिकाको गठन भएको थियो। तत्कालिन [[नवलपरासी जिल्ला]]का [[रामपुरुवा]], [[सनई]] (१-३,६-९), [[हरपुर]], [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] [[पाल्ही]] र [[गेरमी]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर यो गाउँपालिकाको घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=अब ७६६ स्थानीय तह|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html|accessdate=जेष्ठ १२, २०७४|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=जेष्ठ १२, २०७४|ref=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115749/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html |date=2017-09-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=[[अनलाइन खबर]]|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt; पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३८,१८६ रहेको छ ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=गाउँ र गाउँपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ४४.६७ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिकालाई ६ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[सरावल गाउँपालिका]] पश्चिममा [[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]] उत्तरमा [[रामग्राम नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र गाउँपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[रामपुरुवा]] || ३,७४६ || ६.३४ || ५९०.८५
|-
| २ || [[हरपुर]] || ६,९२४ || ८.१४ || ८५०.६१
|-
| ३ || [[कुस्मा, नवलपरासी|कुश्मा]] || ७,५९८ || ९.२५ || ८२१.४१
|-
| ४ || [[पाल्ही]] || ६,२९४ || ६.३९ || ९८४.९८
|-
| ५ || [[गेरमी]] || ६,९७६ || ५.०८ || १,३७३.२३
|-
| ६ || [[सनई]] (१-३, ६-९) || ६,६४८ || ९.४७ || ७०२.००
|-
! कुल !! !! ३८,१८६ !! ४४.६७ !! ८५४.८५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>oh1nax63doszsqcu0rn2d8wqzalffew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369745</id>
      <parentid>1369741</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12479" sha1="33qo7j8jirzsi66ef6vnncv4jjvrwpa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name                            = पाल्हीनन्दन गाउँपालिका
| other_name                      = 
| native_name                     = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[गाउँपालिका]]
| motto                           = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = 
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
|pushpin_map            = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_mapsize                 = 300px
| pushpin_map_caption             = नक्सामा पाल्हीनन्दन गाउँपालिका
| coordinates                     = {{coord|27.48|83.69|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}

| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]|&lt;!-- Politics --&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = अध्यक्ष
| leader_name                     = वैजुप्रसाद गुप्ता &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1                   = उपाध्यक्ष
| leader_name1                    = फातुमा खातुन अनुसारी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| established_title               = गाउँपालिका
| established_date                = वि.सं. २०७३ फागुन २७
&lt;!-- Area    --&gt;| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 44.67&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;| population_as_of                = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_note                 = 
| population_total                = 38186
| population_density_km2          = auto
| population_blank1_title         = 
| population_blank1               = &lt;!-- General information  --&gt;
| timezone                        = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +५:४५
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = +९७७-७८
| blank_name                      = केन्द्र
| blank_info                      = साविक [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] गाविसको कार्यालय
| website                         = {{URL|palhinandanmun.gov.np}}
| footnotes                       = 
}}
 
'''पाल्हीनन्दन गाउँपालिका''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा रहेको [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित एक गाउँपालिका हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र गाउँपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र गाउँपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा गाउँपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा गाउँपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालको पुनसंरचना गर्ने क्रममा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले नेपालमा ७५३ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तहहरू]] बनाउने निर्णय पारित गरेपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते यो गाउँपालिकाको गठन भएको थियो। तत्कालिन [[नवलपरासी जिल्ला]]का [[रामपुरुवा]], [[सनई]] (१-३,६-९), [[हरपुर]], [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] [[पाल्ही]] र [[गेरमी]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर यो गाउँपालिकाको घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=अब ७६६ स्थानीय तह|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html|accessdate=जेष्ठ १२, २०७४|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=जेष्ठ १२, २०७४|ref=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115749/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html |date=2017-09-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=[[अनलाइन खबर]]|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt; पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३८,१८६ रहेको छ ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=गाउँ र गाउँपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ४४.६७ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिकालाई ६ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[सरावल गाउँपालिका]] पश्चिममा [[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]] उत्तरमा [[रामग्राम नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र गाउँपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ पाल्हीनन्दन गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[रामपुरुवा]] || ३,७४६ || ६.३४ || ५९०.८५
|-
| २ || [[हरपुर]] || ६,९२४ || ८.१४ || ८५०.६१
|-
| ३ || [[कुस्मा, नवलपरासी|कुश्मा]] || ७,५९८ || ९.२५ || ८२१.४१
|-
| ४ || [[पाल्ही]] || ६,२९४ || ६.३९ || ९८४.९८
|-
| ५ || [[गेरमी]] || ६,९७६ || ५.०८ || १,३७३.२३
|-
| ६ || [[सनई]] (१-३, ६-९) || ६,६४८ || ९.४७ || ७०२.००
|-
! कुल !! !! ३८,१८६ !! ४४.६७ !! ८५४.८५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>33qo7j8jirzsi66ef6vnncv4jjvrwpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रतापपुर गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92634</id>
    <revision>
      <id>1369747</id>
      <parentid>1353039</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12524" sha1="rgr8mhpj78gfubizydg2fydml24eg7r" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;
|name                     = प्रतापपुर गाउँपालिका
|other_name               = 
|native_name              = 
|nickname                 = 
|settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
|motto                    =
&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline            = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               = 
|image_map                =
|mapsize                  = 
|map_caption              =
|pushpin_map              = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position   = bottom
|pushpin_mapsize          = 300px
|pushpin_map_caption      = 
&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = देश
|subdivision_name         = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1        = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1        = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2        = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2        = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|coordinates              = {{coord|27.45|83.77|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
|&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes     =
|government_type          =
|leader_title             =अध्यक्ष
|leader_name              =उमेशचन्द्र यादव &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|leader_title1            = उपाध्यक्ष
|leader_name1             =मानकुमारी चौधरी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|established_title        = स्थापना
|established_date         = वि.सं. २०७३ फागुन २७
&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 87.55&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_note          =
|population_total         = 49897
|population_density_km2   = auto
|population_blank1_title  = 
|population_blank1        = 
&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] 
|utc_offset               = +५:४५
|timezone_DST             = 
|elevation_footnotes      =  &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m              = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type         =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code              =
|area_code                = +९७७-७८
|blank_name               = केन्द्र
|blank_info               = साविक [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] गाविसको कार्यालय
|website                  = {{URL|pratappurmun.gov.np}}
|footnotes                =
}} 

'''प्रतापपुर गाउँपालिका''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा रहेको [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालको पुनसंरचना गर्ने क्रममा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले नेपालमा ७५३ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तहहरू]] बनाउने निर्णय पारित गरेपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते यो गाउँपालिकाको गठन भएको थियो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; साविकका [[नवलपरासी जिल्ला]]का [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (२-७,९), [[सोमानी]], [[ठूलोखैरटवा]], [[बैदौली]], [[गुठीप्रसौनी]], [[गुठीसुर्यपुरा]] र [[प्रतापपुर, नवलपरासी |प्रतापपुर]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर प्रतापपुर गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=अब ७६६ स्थानीय तह|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html|accessdate=जेष्ठ १२, २०७४|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=जेष्ठ १२, २०७४|ref=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115749/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html |date=2017-09-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=[[अनलाइन खबर]]|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt; प्रतापपुर गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ४९,८९७ रहेको छ ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=गाउँ र नगरपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
प्रतापपुर गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ८७.५५ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिकामा ९ वटा [[वडा]] रहेको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[सुस्ता गाउँपालिका]] पश्चिममा [[सरावल गाउँपालिका]] उत्तरमा [[बर्दघाट नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायम गर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ प्रतापपुर गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (३, ५-७, ९) || ४,८०४ || ७.१५ || ६७१.८९
|-
| २ || [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (२, ४) र [[सोमानी]] (१, ३) || ५,१२९ || ८.०६ || ६३६.३५
|-
| ३ || [[सोमानी]] (२, ४-९) || ५,६६२ || ६.५३ || ८६७.०८
|-
| ४ || [[ठूलोखैरटवा]] (१-९) || ५,४९७ || ८.१६ || ६७३.६५
|-
| ५ || [[बैदौली]] || ६,५०८ || ८.३१ || ७८३.१५
|-
| ६ || [[गुठीप्रसौनी]] (१-५, ८) || ५,०८५ || ७.०२ || ७२४.३६
|-
| ७ || [[गुठीसुर्यपुरा]] || ५,७७० || ११.८७ || ४८६.१०
|-
| ८ || [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] (५, ६) र [[गुठीप्रसौनी]] (६, ७, ९) || ५,३३७ || २.०६ || २,५९०.७८
|-
| ९ || [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] (१-४, ७-९) || ६,१०५ || १०.३३ || ५९०.९९
|-
! कुल !! !! ४९,८९७ !! ६९.४९ !! ७१८.०४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>rgr8mhpj78gfubizydg2fydml24eg7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369749</id>
      <parentid>1369747</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* भौगोलिक अवस्थिति */</comment>
      <origin>1369749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12512" sha1="ommjju4kkyr0jg6adf4uxjpz66iysqd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;
|name                     = प्रतापपुर गाउँपालिका
|other_name               = 
|native_name              = 
|nickname                 = 
|settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
|motto                    =
&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline            = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               = 
|image_map                =
|mapsize                  = 
|map_caption              =
|pushpin_map              = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position   = bottom
|pushpin_mapsize          = 300px
|pushpin_map_caption      = 
&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = देश
|subdivision_name         = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1        = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1        = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2        = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2        = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|coordinates              = {{coord|27.45|83.77|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
|&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes     =
|government_type          =
|leader_title             =अध्यक्ष
|leader_name              =उमेशचन्द्र यादव &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|leader_title1            = उपाध्यक्ष
|leader_name1             =मानकुमारी चौधरी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
|established_title        = स्थापना
|established_date         = वि.सं. २०७३ फागुन २७
&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 87.55&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_note          =
|population_total         = 49897
|population_density_km2   = auto
|population_blank1_title  = 
|population_blank1        = 
&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] 
|utc_offset               = +५:४५
|timezone_DST             = 
|elevation_footnotes      =  &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m              = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type         =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code              =
|area_code                = +९७७-७८
|blank_name               = केन्द्र
|blank_info               = साविक [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] गाविसको कार्यालय
|website                  = {{URL|pratappurmun.gov.np}}
|footnotes                =
}} 

'''प्रतापपुर गाउँपालिका''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा रहेको [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]मा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालको पुनसंरचना गर्ने क्रममा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले नेपालमा ७५३ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तहहरू]] बनाउने निर्णय पारित गरेपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते यो गाउँपालिकाको गठन भएको थियो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; साविकका [[नवलपरासी जिल्ला]]का [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (२-७,९), [[सोमानी]], [[ठूलोखैरटवा]], [[बैदौली]], [[गुठीप्रसौनी]], [[गुठीसुर्यपुरा]] र [[प्रतापपुर, नवलपरासी |प्रतापपुर]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर प्रतापपुर गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=अब ७६६ स्थानीय तह|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html|accessdate=जेष्ठ १२, २०७४|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=जेष्ठ १२, २०७४|ref=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115749/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html |date=2017-09-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=[[अनलाइन खबर]]|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt; प्रतापपुर गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ४९,८९७ रहेको छ ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=गाउँ र नगरपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
प्रतापपुर गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ८७.५५ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिकामा ९ वटा [[वडा]] रहेको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[सुस्ता गाउँपालिका]] पश्चिममा [[सरावल गाउँपालिका]] उत्तरमा [[बर्दघाट नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[भारत]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायम गर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ प्रतापपुर गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (३, ५-७, ९) || ४,८०४ || ७.१५ || ६७१.८९
|-
| २ || [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] (२, ४) र [[सोमानी]] (१, ३) || ५,१२९ || ८.०६ || ६३६.३५
|-
| ३ || [[सोमानी]] (२, ४-९) || ५,६६२ || ६.५३ || ८६७.०८
|-
| ४ || [[ठूलोखैरटवा]] || ५,४९७ || ८.१६ || ६७३.६५
|-
| ५ || [[बैदौली]] || ६,५०८ || ८.३१ || ७८३.१५
|-
| ६ || [[गुठीप्रसौनी]] (१-५, ८) || ५,०८५ || ७.०२ || ७२४.३६
|-
| ७ || [[गुठीसुर्यपुरा]] || ५,७७० || ११.८७ || ४८६.१०
|-
| ८ || [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] (५-६) र [[गुठीप्रसौनी]] (६-७, ९) || ५,३३७ || २.०६ || २,५९०.७८
|-
| ९ || [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] (१-४, ७-९) || ६,१०५ || १०.३३ || ५९०.९९
|-
! कुल !! !! ४९,८९७ !! ६९.४९ !! ७१८.०४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>ommjju4kkyr0jg6adf4uxjpz66iysqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बौदीकाली गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92635</id>
    <revision>
      <id>1369761</id>
      <parentid>1355659</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9957" sha1="i6klkc6k45hrhz2wn6a82x2ohnxegkv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/baudikali?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
प्रकाश ओझा &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
डिलकुमारी केसी सारु &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 91.78&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&amp;district=43&amp;municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 11338
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              ={{coord|27.80|84.08|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} 
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-७८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[डेढगाउँ]] गाविसको [[कार्यालय]]
| website                  = [http://www.bungdikalimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] (१-३), [[मिथुकरम]], [[डेढगाउँ]], [[रकुवा]], [[रुचाङ]] र [[नरम, नवलपरासी|नरम]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ११,३३८ रहेको छ भने यहाँ २,९१३ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ बौदीकाली गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[मिथुकरम]] || १,४६८ || १०.४७ || १४०.२१
|-
| २ || [[डेढगाउँ]] || ३,२८४ || ८.८१ || ३७२.७५
|-
| ३ || [[रकुवा]] || १,६७० || १२.४५ || १३४.१३
|-
| ४ || [[रुचाङ]] || २,००२ || २७.६४ || ७२.४३
|-
| ५ || [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] (१-३) || ८९३ || ५.५९ || १५९.७४
|-
| ६ || [[नरम, नवलपरासी|नरम]] || २,०२१ || २६.९२ || ७५.०७
|-
! कुल !! !! ११,३३८ !! ९१.८८ || १२३.४०
|}

==भौगोलिक अवस्थिति==
बौदीकाली गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ९१.८७ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ६ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[बुलिङटार गाउँपालिका]] पश्चिममा [[पाल्पा जिल्ला]] उत्तरमा [[तनहुँ जिल्ला]] तथा दक्षिणमा [[हुप्सेकोट गाउँपालिका]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>i6klkc6k45hrhz2wn6a82x2ohnxegkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बुलिङटार गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92636</id>
    <revision>
      <id>1369759</id>
      <parentid>1361009</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9917" sha1="koa2e4sf64q5gvmtym94n0e3xsqgbvw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption =
| pushpin_map = बुलिङटार गाउँपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/bulingtar?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
दीपेन्‍द्र सुनारी &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
दिलमाया राना &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 147.68&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&amp;district=43&amp;municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 14637
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.80|84.20|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-७८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[बुलिङटार]] गाविसको [[कार्यालय]]
| website                  = [http://www.bulingtarmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कोटथर]], [[डाडाझेरी टाडी]], [[बुलिङटार]], [[उपल्लो अर्खला]], [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] (४-९) र [[भारतीपुर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,६३७ रहेको छ भने यहाँ ३,४०२ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ बुलिङटार गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[कोटथर]] || २,०६६ || ३१.०४ || ६६.५५
|-
| २ || [[डाडाझेरी टाडी]]  || १,७६२ || २८.७७ || ६१.२४
|-
| ३ || [[बुलिङटार]] || ३,४५५ || १९.३९ || १७८.१८
|-
| ४ || [[उपल्लो अर्खला]] || ३,११३ || ३७.०१ || ८४.११
|-
| ५ || [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] (४-९) || १,५११ || १४.६२ || १०३.३५
|-
| ६ || [[भारतीपुर]] || २,७३० || १६.८४ || १६२.११
|-
! कुल !! !! १४,६३७ !! १४७.६७ !! ९९.११
|}

==भौगोलिक अवस्थिति==
बुलिङटार गाउँपालिकाको क्षेत्रफल १४७.६८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ६ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ । यसको सीमाना पूर्वमा [[गैँडाकोट नगरपालिका]] र [[तनहुँ जिल्ला]] पश्चिममा [[बौदीकाली गाउँपालिका]] उत्तरमा [[तनहुँ जिल्ला]] तथा दक्षिणमा [[हुप्सेकोट गाउँपालिका]] र [[देवचुली नगरपालिका]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>koa2e4sf64q5gvmtym94n0e3xsqgbvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92638</id>
    <revision>
      <id>1369760</id>
      <parentid>1355672</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10126" sha1="cgfyqjvjb0hady9lr21nw44j94xij8k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/binayee-tribeni?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
घनश्याम गिरी &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
भगवती वैदवार क्षेत्री &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = २८८.०६&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&amp;district=43&amp;municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 38370
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              =  {{coord|27.59|N|83.87|E}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-७८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[दुम्किबास]] गाविसको [[कार्यालय]]
| website                  = [http://www.binayitribenimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[त्रिवेणी सुस्ता]] (१-३,५-९), [[दुम्किबास]], [[राकाचुली]] (६-९), [[बेणिमणिपुर]] र [[धुर्कोट]] (१-५,९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३८,३७० रहेको छ भने यहाँ ९,०७६ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ विनयी त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश गाविस / नगरपालिका !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[दुम्किबास]] (१, ६–९) || ६,२५४ || ४७.९६ || १३०.४०
|-
| २ || [[दुम्किबास]] (२–५) || ७,२६२ || ४६.०९ || १५७.५६
|-
| ३ || [[बेणिमणिपुर]] (२, ७, ८) र [[राकाचुली]] (६–९) || ४,७९७ || ७३.०२ || ६५.६९
|-
| ४ || [[बेणिमणिपुर]] (१, ३–६, ९) || ७,९२१ || ३०.८४ || २५६.८४
|-
| ५ || [[धुर्कोट]] (१–५, ९) || ३,४७९ || ६९.२१ || ५०.२७
|-
| ६ || [[त्रिवेणी सुस्ता]] (१–३) || ४,३५३ || १५.४१ || २८२.४८
|-
| ७ || [[त्रिवेणी सुस्ता]] (५–७, ९) || ४,३०४ || ५.५२ || ७७९.७१
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''३८,३७०''' || '''२८८.०५''' || '''१३३.२१'''
|}

==भौगोलिक अवस्थिति==
विनयी त्रिवेणी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल २६७.१३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ७ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[मध्यविन्दु नगरपालिका]], पश्चिममा [[बर्दघाट नगरपालिका]] र [[पाल्पा जिल्ला]], उत्तरमा [[पाल्पा जिल्ला]], दक्षिणमा [[बर्दघाट नगरपालिका]] र [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }}
[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>cgfyqjvjb0hady9lr21nw44j94xij8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सरावल गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92639</id>
    <revision>
      <id>1369751</id>
      <parentid>1353043</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11098" sha1="jbz6xpu792cnywlf9ttlzglhtcz85o6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;
|name                     = सरावल गाउँपालिका
|other_name               = 
|native_name              = 
|nickname                 = 
|settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
|motto                    =
&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline            = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               = 
|image_map                =
|mapsize                  = 
|map_caption              =
|pushpin_map              = नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला#लुम्बिनी प्रदेश#नेपाल
|pushpin_label_position   = bottom
|pushpin_mapsize          = 300px
|pushpin_map_caption      = 
&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = देश
|subdivision_name         = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1        = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1        = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2        = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2        = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]]
|&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes     =
|government_type          =
|leader_title             =अध्यक्ष
|leader_name              =सुखाडीप्रसाद चौधरी थारु &lt;small&gt;  ([[नेकपा (एमाले)]])
|leader_title1            = उपाध्यक्ष
|leader_name1             =
वासमती चमार  &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
|established_title        = स्थापना
|established_title        = स्थापना
|established_date         = २७ फागुन २०७३
&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 73.19&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=53&amp;municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_note          =
|population_total         = 42207
|population_density_km2   = auto
|population_blank1_title  = 
|population_blank1        = 
&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] 
|utc_offset               = +५:४५
|timezone_DST             = 
|coordinates              = {{coord|27.50|83.73|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
|postal_code_type         =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code              =
|area_code                = +९७७-७८
|blank_name               = केन्द्र
|blank_info               = साविक [[सरावल]] गाविसको कार्यालय
|website                  = {{URL|sarawalmun.gov.np
}}
|footnotes                =
}} 
'''सरावल गाउँपालिका''' [[नवलपरासी जिल्ला]]मा अवस्थित छ ।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७५३ [[स्थानीय तह]] लागू गर्दा [[नवलपरासी जिल्ला]]मा साविकका [[मनरी]]को (१,४-८) वडाहरू [[बडहरा दुबौलिया]], [[तिलकपुर]], [[रामपुरखडौना]] र [[सरावल]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर सरावल गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name =&quot;नयाँ नेपाल&quot;&gt;{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=[[अनलाइन खबर]]|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}&lt;/ref&gt; सरावल गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या ४२,२०७ रहेको छ ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=गाउँ र नगरपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt; यहाँ ८,७४५ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

==भौगोलिक अवस्थिति==
सरावल गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ७३.१९ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ७ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[प्रतापपुर गाउँपालिका|प्रतापपुर]] र [[बर्दघाट नगरपालिका]], पश्चिममा [[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]], [[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] र [[पाल्हीनन्दन गाउँपालिका]], दक्षिणमा [[भारत]], उत्तरमा [[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]]
र [[बर्दघाट नगरपालिका]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ सरावल गाउँपालिकाको वडा विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.)
|-
| १ || [[तिलकपुर]] (१-६, ९) || ६,७२७ || १६.७९ || ४००.६५
|-
| २ || [[तिलकपुर]] (७, ८) र [[मनरी]] (१, ५-८) || ६,४४४ || १०.९९ || ५८६.३५
|-
| ३ || [[मनरी]] (२-४, ९) र [[सरावल]] (१-६) || ६,१०२ || ११.९१ || ५१२.३४
|-
| ४ || [[सरावल]] (७-९) र [[बडहरा दुबौलिया]] (१, ३, ४) || ५,८९६ || ९.७७ || ६०३.४८
|-
| ५ || [[बडहरा दुबौलिया]] (५-९) || ४,४४४ || ५.६१ || ७९२.१६
|-
| ६ || [[रामपुर खडौना]], [[बडहरा दुबौलिया]] (२) र [[भुजहवा]] (२) || ६,६७७ || ११.३५ || ५८८.२८
|-
| ७ || [[भुजहवा]] (१, ३-९) || ५,९१७ || ६.७८ || ८७२.७१
|-
! कुल !! !! ४२,२०७ !! ७३.२० !! ५७६.६०
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://ddcnawalparasi.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604040132/http://ddcnawalparasi.gov.np/ |date=2017-06-04 }}

{{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]]</text>
      <sha1>jbz6xpu792cnywlf9ttlzglhtcz85o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इरान राष्ट्रिय फुटबल टोली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99753</id>
    <revision>
      <id>1369705</id>
      <parentid>1329613</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T00:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="8eazs5zlxfle1nhb9o9ntu0nz6yu0qg" xml:space="preserve">'''इरान राष्ट्रिय फुटबल टिम''' अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा [[इरान]]को प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो इरान फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ ।
{{Infobox national football team
| Name               = इरान
| Nickname           = ''Team Melli'' {{lang|fa|تیم ملی}}&lt;br&gt;''[[Iran national football team#Nicknames|other nicknames]]''
| Badge              = &lt;!--Please see [[:Wikipedia:Files for discussion/2016 February 17#File:Football Federation Islamic Republic of Iran.png]] before adding any non-free files for the team badge--&gt;
| Badge_size         = 150px
| Association        = {{nowrap|{{lang|en|[[Football Federation Islamic Republic of Iran|Football Federation of Iran]]}} (FFIRI)}}&lt;br /&gt;''Fedrāsion-e Futbāll-e Irān''
| FIFA Trigramme     = IRN
| FIFA Rank          = {{Nft rank|३२|up|५|date=१६ अगस्ट २०१८}}
| FIFA max           = १५
| FIFA max date      = अगस्ट २००५
| FIFA min           = १२२
| FIFA min date      = मे १९६६
| Elo Rank           = {{Nft rank|१८|up|७|date=१२ सेप्टेम्बर २०१८}}
| Elo max            = १५
| Elo max date       = मे २००५
| Elo min            = ७३
| Elo min date       = १९६४ जनवरी
| Confederation      = [[एसियाली फुटबल महासङ्घ|एएफसी]] (एसिया)
| Sub-confederation  = [[मध्य एसिया फुटबल सङ्घ|सिएएफएफ]] (मध्य एसिया)
| Coach              = [[कार्लोस क्यूइजोज]]
| Captain            = [[Masoud Shojaei]]
| Most caps          = [[Javad Nekounam]] (१५१)
| Top scorer         = [[अली दाई]] (१०९)
| Home Stadium       = [[आजाद स्टेडियम]] (७८,११६)
| pattern_la1        = _irn18home |pattern_b1 = _irn18home|pattern_ra1 =_irn18home|pattern_sh1 =_irn18home|pattern_so1 =_irn18home
| leftarm1           = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF
| pattern_la2        = _irn1819a|pattern_b2 =_irn1819a|pattern_ra2 =_irn1819a|pattern_sh2 =_irn18away |pattern_so2 =_3_stripes_white
| leftarm2           = EC0000 |body2 = EC0000 |rightarm2 = EC0000 |shorts2 = EC0000 |socks2 = EC0000
| First game         = {{fb|AFG|}} ०–० {{fb-rt|IRN|}}&lt;br&gt;([[काबुल]], [[अफगानिस्तान]]; २५ अगस्ट १९५२)
| Largest win        = {{fb|IRN}} [[2002 FIFA World Cup qualification – AFC First Round#Group 2|१९–०]] {{झण्डा|ग्वाम}}&lt;br&gt;([[ताबरेज]], [[इरान]]; २४ नेभेम्बर २०००| Largest loss       = {{fb|TUR}} ६–१ {{fb-rt|IRN|}}&lt;br&gt;([[इस्तानबुल]], [[टर्की]]; २८ मे १९५०&lt;ref name=&quot;Iran: Fixtures and Results&quot;/&gt;)&lt;br /&gt;{{fb|KOR|}} ५–० {{fb-rt|IRN|}}&lt;br/&gt;([[टोकियो]], [[जापान]]; २८ मे १९५८
| World cup apps     = ५
| World cup first    = १९७८
| World cup best     = १४ औँ (पहिलो चरण), [[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]]
| Regional name      = [[एएफसी एसिया कप|एसियन कप]]
| Regional cup apps  = १४
| Regional cup first = [[१९६८ एएफसी एसिया कप|१९६८]]
| Regional cup best  = बिजेता ([[१९६८ एएफसी एसियन कप|१९६८]], [[१९८६ एएफसी एसियन कप|१९७६]])
| 2ndRegional name   = [[Summer Olympics|ओलम्पिक खेल]]
| 2ndRegional cup apps  = ४
| 2ndRegional cup first = [[Football at the 1968 Summer Olympics|१९६८]]
| 2ndRegional cup best  = क्वाटर-फाइनल ([[Football at the 1976 Summer Olympics|१९७६]])&lt;br&gt;[[Football at the 1980 Summer Olympics|१९८०]]
}}

==बाह्य कडीहरू==
{{commons category|इरान राष्ट्रिय फुटबल टिम}}
*[http://www.ffiri.ir/ इरान राष्ट्रिय फुटबल संघको आधिकारिक वेबसाइट]
*[https://www.fifa.com/associations/association=irn/ फिफा प्रोफाईल]
*[http://www.persianleague.com इरानी फुटबल समाचार,इरान फुटबल लिग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014135326/http://www.persianleague.com/ |date=2015-10-14 }}
*[http://www.IranSoccer.इरान फुटबल समाचार]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.PersianFootball.com १९९७ देखिको इरानी फुटबल समाचारहरू]
*[http://www.parstimes.com/soccer/राष्ट्रिय टिमको जानाकारी]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{कमन्सश्रेणी|Iran national football team}}

[[श्रेणी:राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]]</text>
      <sha1>8eazs5zlxfle1nhb9o9ntu0nz6yu0qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100538</id>
    <revision>
      <id>1369780</id>
      <parentid>1369477</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T08:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7355" sha1="sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5" xml:space="preserve">{{Infobox football match
| title              = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग
| image              = 
| image_size = 200
| caption            = Match programme cover
| event              = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]
| team1              = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]]
| team1association   = {{flagicon|GER|size=30px}}
| team1score         = १
| team2              = [[रियल म्याड्रिड]]
| team2association   = {{flagicon|ESP|size=30px}}
| team2score         = २
| date               = १५ मे २००२
| stadium            = हाम्प्डेन पार्क
| city               = ग्लाज्गो&lt;ref name=&quot;hampdenpark&quot;&gt;{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}&lt;/ref&gt;
| man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)&lt;ref name=&quot;attendance&quot;/&gt;
| referee            = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])&lt;ref name=&quot;ursmeier&quot;&gt;{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+13,+2002&amp;author=Matthew;+Lindsay&amp;pub=Evening+Times&amp;desc=Meier+the+man+for+job&amp;pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;
| attendance         = ५०,४९९&lt;ref name=&quot;attendance&quot;&gt;{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| weather            = हल्का बादल, &lt;br /&gt;{{convert|15|°C|°F}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&amp;req_state=NA&amp;req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}&lt;/ref&gt;
| previous           = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]]
| next               = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]]
}}
'''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो ।
==खेलको तथ्याङ्क==
{{col-begin}}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+पहिलो हाप&lt;ref name=&quot;half time report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}&lt;/ref&gt;
|-पहिलो
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर लिभरकुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेका गोलहरू || १ || २
|-
|जम्मा सट || ५ || ६
|-
|लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३
|-
|बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८%
|-
|कर्नक किक || ३ || १
|-
|फल || ८ ||१९
|-
|अफसाइड || ३ || २
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || १
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+दोश्रो हाप&lt;ref name=&quot;full time report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}&lt;/ref&gt;
|- दोस्रो हाप
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर लिभरकुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेका गोल || ० || ०
|-
|जम्मा सट || ८ || ६
|-
|लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४
|-
|बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६%
|-
|कर्नर किक || ३ || ४
|-
|फल || ९ || २५
|-
|अफसाइड || ० || ०
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || १
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
|+सबै
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेको गोल ||१ || २
|-
|जम्मा सट || १३ || १२
|-
|लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९
|-
|Ball possession || ४८% || ५२%
|-
|कर्नर किक || ६ || ५
|-
|फल || १७ || ४४
|-
|अफसाइड || ३ || ३
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || २
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-end}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
*[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा

[[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]]</text>
      <sha1>sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बझाङ राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103598</id>
    <revision>
      <id>1369756</id>
      <parentid>1369589</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजाको वंश */</comment>
      <origin>1369756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19884" sha1="8z8m6v3nesdwuhim7bpidajjc2vw7rl" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name            =बझाङ राज्य &lt;!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English
                               Separate with line breaks&lt;br/&gt; or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --&gt;
|conventional_long_name = &lt;!-- Full name in English --&gt;
|common_name            = बझाङ &lt;!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --&gt;
|continent              = एसिया&lt;!-- Generates categories of the type &quot;Former countries in Europe&quot; --&gt;
|region                 = हिन्दु &lt;!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --&gt;
|era                    = &lt;!-- Use: &quot;Napoleonic Wars&quot;, &quot;Cold War&quot;, etc. --&gt;
|status                 = &lt;!-- Status: see Category list on template page --&gt;
|status_text            = &lt;!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --&gt;
|empire                 = &lt;!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --&gt;
|government_type        = राजतन्त्र&lt;!-- To generate categories: &quot;Monarchy&quot;, &quot;Republic&quot;, etc. to generate categories --&gt;
&lt;!-- Rise and fall, events, years and dates --&gt;
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;
|event_start            = स्थापना &lt;!-- Default: &quot;Established&quot; --&gt;
|date_start             = वि.सं. १५०३ &lt;!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --&gt;
|year_start             = वि.सं. १५०३&lt;!-- Year of establishment --&gt;
|event_end              = विलयकाल&lt;!-- Default: &quot;Disestablished&quot; --&gt;
|date_end               = वि.सं. १८४८&lt;!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --&gt;
|year_end               = वि.सं. १८४८&lt;!-- Year of disestablishment --&gt;
|year_exile_start       = &lt;!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status=&quot;Exile&quot;) --&gt;
|year_exile_end         = &lt;!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --&gt;
|event1                 = &lt;!-- Optional: other events between &quot;start&quot; and &quot;end&quot; --&gt;
|date_event1            = 
|event2                 = 
|date_event2            = 
|event3                 = 
|date_event3            = 
|event4                 = 
|date_event4            = 
|event5                 = 
|date_event5            = 
|event_pre              = &lt;!-- Optional: A crucial event that took place before &quot;event_start&quot; --&gt;
|date_pre               = 
|event_post             = &lt;!-- Optional: A crucial event that took place after &quot;event_end&quot; --&gt;
|date_post              = 
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;
|p1                     = &lt;!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --&gt;
|flag_p1                = &lt;!-- Default: &quot;Flag of {{{p1}}}.svg&quot; (size 30) --&gt;
|image_p1               = &lt;!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --&gt;
|p2                     = 
|flag_p2                = 
|p3                     = 
|flag_p3                = 
|p4                     = 
|flag_p4                = 
|p5                     = 
|flag_p5                = 
|s1                     = &lt;!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --&gt;
|flag_s1                = &lt;!-- Default: &quot;Flag of {{{s1}}}.svg&quot; (size 30) --&gt;
|image_s1               = &lt;!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --&gt;
|s2                     = 
|flag_s2                = 
|s3                     = 
|flag_s3                = 
|s4                     = 
|flag_s4                = 
|s5                     = 
|flag_s5                = 
|image_flag             = &lt;!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --&gt;
|flag_alt               = &lt;!-- Alt text for flag --&gt;
|image_flag2            = &lt;!-- Second flag --&gt;
|flag_alt2              = &lt;!-- Alt text for second flag --&gt;
|flag                   = &lt;!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --&gt;
|flag2                  = &lt;!-- Link target undr flag2. Default &quot;Flag&quot; --&gt;
|image_coat             = &lt;!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --&gt;
|coa_size               = &lt;!-- Size of coat of arms --&gt;
|coat_alt               = &lt;!-- Alt text for coat of arms --&gt;
|symbol_type            = &lt;!-- Displayed text for link under symbol. Default &quot;Coat of arms&quot; --&gt;
|symbol_type_article    = &lt;!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --&gt;
|image_map              = Bajhang district location.png
|image_map_alt          = 
|image_map_caption      = 
|image_map2             = &lt;!-- If second map is needed; does not appear by default --&gt;
|image_map2_alt         = 
|image_map2_caption     = 
|capital                = [[व्यासीकोट दरबार]]
|capital_exile          = &lt;!-- If status=&quot;Exile&quot; --&gt;
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|common_languages       = 
|religion               = 
|demonym                = 
|currency               = 
&lt;!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --&gt;
|leader1                = शक्तिसिंह&lt;!-- Name of king or president --&gt;
|leader2                = सुजानसिंह
|leader3                = भाउसिंह
|leader4                = भीमसिंह
|year_leader1           = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_leader2           = 
|year_leader3           = 
|year_leader4           = 
|title_leader           = राजा&lt;!-- Default: &quot;King&quot; for monarchy, otherwise &quot;President&quot; --&gt;
|representative1        = &lt;!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --&gt;
|representative2        = 
|representative3        = 
|representative4        = 
|year_representative1   = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_representative2   = 
|year_representative3   = 
|year_representative4   = 
|title_representative   = &lt;!-- Default: &quot;Governor&quot; --&gt;
|deputy1                = &lt;!-- Name of prime minister --&gt;
|deputy2                = 
|deputy3                = 
|deputy4                = 
|year_deputy1           = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_deputy2           = 
|year_deputy3           = 
|year_deputy4           = 
|title_deputy           = &lt;!-- Default: &quot;Prime minister&quot; --&gt;
&lt;!-- Legislature --&gt;
|legislature            = &lt;!-- Name of legislature --&gt;
|house1                 = &lt;!-- Name of first chamber --&gt;
|type_house1            = &lt;!-- Default: &quot;Upper house&quot; --&gt;
|house2                 = &lt;!-- Name of second chamber --&gt;
|type_house2            = &lt;!-- Default: &quot;Lower house&quot; --&gt;
&lt;!-- Area and population of a given year --&gt;
|stat_year1             = &lt;!-- year of the statistic, specify either area, population or both --&gt;
|stat_area1             = &lt;!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --&gt;
|stat_pop1              = &lt;!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --&gt;
|stat_year2             = 
|stat_area2             = 
|stat_pop2              = 
|stat_year3             = 
|stat_area3             = 
|stat_pop3              = 
|stat_year4             = 
|stat_area4             = 
|stat_pop4              = 
|stat_year5             = 
|stat_area5             = 
|stat_pop5              = 
|today                  = [[बझाङ जिल्ला]] &lt;!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --&gt;&lt;!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --&gt;
|footnote_a             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
|footnote_b             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
...
|footnote_h             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
|footnotes              = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
}}'''बझाङ''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसी राज्य]] थियो। [[खस राज्य]] खण्डित भएर १५०३ मा निर्माण भएको यस राज्य [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा नेपालमा विलय भएको थियो। बझाङका राज्यलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]को मान्यता दिइएको थियो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित बझाङी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो।

== नामाकरण ==
==इतिहास==
बझाङ राज्यको स्थापना १५०३ मा भएको थियो ।

वि.सं.१८४८ मा नेपालसँग आश्रय सन्धी गरेको हुँदा वार्षिक रू ५०१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटा थमौती भएको थियो ।

[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७]] र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताग, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt;

=== बझाङ काण्ड ===
बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए ।

==राज्यको चौकिल्ला==
पूर्व तर्फ बाजुरा, सान्नी, [[जुम्ला राज्य]]

पश्चिम तर्फ [[डोटी राज्य]]

दक्षिण तर्फ [[थलहरा राज्य]]

उत्तरतर्फ तिब्बतको खोजरनाथ पुस्तक्याढुङ्गा र [[मानसरोवर]]

==राजाको वंश==

* वंश : [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]]

* गोत्र :[[कश्यप गोत्र]]

===राजाको वंशावली===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''चित्र'''
|'''राजा'''
|'''राज्यकाल सुरु'''
|'''राज्यकाल अन्त्य'''
|'''कैफियत'''
|-
|१
|
|शक्तिसिंह
|सस्थापक

वि.सं. १५०३
|
|
|-
|२
|
|सुजानसिंह
|
|
|
|-
|३
|
|भाउसिंह
|
|
|
|-
|४
|
|भीमसिंह
|
|
|
|-
|५
|
|पृथ्वीसिंह
|
|
|
|-
|६
|
|जितारीसिंह
|
|
|
|-
|७
|
|इन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|८
|
|दिलीपसिंह
|
|
|
|-
|९
|
|महेन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|१०
|
|रतनीसिंह
|
|
|
|-
|११
|
|कल्याणसिंह
|
|
|
|-
|१२
|
|अमरसिंह
|
|
|
|-
|१३
|
|समुद्रसिंह
|
|
|
|-
|१४
|
|रघुनाथसिंह
|
|
|
|-
|१५
|
|गजराजसिंह
|
|
|
|-
|१६
|
|भूपेन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|१७
|
|विक्रमबहादुरसिंह
|
|
|
|-
|१८
|[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_1.png|फ्रेमहीन|106x106पिक्सेल]]
|[[जयपृथ्वीबहादुर  सिंह]]
|१९४४ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गोविन्द न्यौपाने |first=प्रा डा वीणा पौड्याल |date=५ भाद्र २०७७ |title=बिर्सिएका नायक जयपृथ्वीबहादुर सिंह |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/313361-1598066076.html |access-date= |website=nagariknews |language=ne}}&lt;/ref&gt;
|
|राजिनामा 
|-
|१९
|
|देवीजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|
|-
|२०
|
|रामजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|खोसिए 
|-
|२१
|
|ओमजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|मारिए 
|-
|२२
|
|ईश्वरीजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|माननीय न्यायाधीश
|-
|२३
|
|दीपकजङ्गबहादुरसिंह
|२०३० वैशाख २५ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=ईश्वरीमान |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट कुमार दीपक जङ्गबहादुर सिंहलाई बजाङ्गी राजाको उपाधी प्रदान गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=6161 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|२४
|
|विनोदविक्रमसिंह
|
|२०६५ जेठ १५ सम्म
|[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ ज्ञानेन्द्र]]का भान्जा
|}

*

==अर्थतन्त्र ==
धुरीकर ६००० का अतिरिक्त ३६ कर, तिब्बतको व्यापार र खनिजको कर गर्दा वार्षिक २५००० भन्दा बढी आय थियो 

बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिासी–बत्तिासी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तार–बहत्तार’ लाग्थ्यो। बझाङ राज्यको आफ्नै मुद्रा भने थिएन। मुग्लानतिरका ‘फर्कवादी’, ‘लसकरी’, ‘हाली–बरेली’, ‘दिल्ली महमदशाही’, पटना–लषनौ ‘नजीमावादी’ चाँदीका मुद्रा बझाङमा प्रचलित थिए। 

राज्यको अर्थतन्त्र जनताबाट लिइने कर र दण्डकुण्डबाट असुलिने रैरकममा निर्भर थियो। सोही रकमबाट राज परिवारको भत्ता, खान्गीका साथै राज्यका कर्मचारीको तलब बेहोरिन्थ्यो। बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिसी–बत्तिसी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तर–बहत्तर’ लाग्थ्यो।

==प्रशासन==
बझाङ राज्यको सर्वोच्च पदमा राजा थिए। राजालाई राजकाजमा राजकुमार, साहेबज्यू, चौतारिया, काजी, देवान, धर्माधिकारी, सरदार, हितहितान, रजबार, विन्त्यारु, नेव, देवान, छापदार, जिम्मुवाल–मुखियाले सघाउँथे। राजाका परामर्शदातामा चौतरियाको भूमिका हुन्थ्यो।

मुख्तियार र चौतरियामा राजाका भाइभैयार्द नियुक्त हुन्थे। बझाङ राज्यका मन्त्रीलाई ‘अमात्य’ र सल्लाहकारलाई ‘हितान’ भनिन्थ्यो। दरा–गर्खाहरूको रखबारी भारदारहरूलाई दिइन्थ्यो। काजी (मन्त्री) सरहको अर्को पद ‘देवान’ हुन्थ्यो। देवानमा राजपरिवार निकटका व्यक्ति नियुक्त हुन्थे। रोकाया, कार्की, अधिकारी, अडै, खड्गा, बुढा, बुढथापा, थापा (क्षेत्री), राना (क्षेत्री), महतारा,  भण्डारी विभिन्न पदमा हुन्थे। राजाको सेरा फाँट हेर्नेलाई ‘अडै’ भनिन्थ्यो। ‘अधिकारी’ले दरागर्खाको प्रशासन चलाउँथे। कर–राजस्व ‘कार्की’ले असुल्थे। राज्यस्तरका पदाधिकारी  ' रोकाया ' र ‘महतारा’   हुन्थे। खड्का, राना, थापा, बुढा, बुढथापा सैन्यसेवामा हुन्थे। पछि यी पदहरू थरमा परिणत भएका थिए। दरा गर्खामा मालपोत असुली मुखिया र जिम्मुवालले गर्थे। सूचना आदानप्रदानमा ओखेडा (कटुवाल)लाई खटाइन्थ्यो। बिहे–व्रतबन्ध, दसैं–तिहारजस्ता उत्सवमा नगर्ची, औजी र भेरवालहरूले बढाइँ गर्थे।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]]</text>
      <sha1>8z8m6v3nesdwuhim7bpidajjc2vw7rl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369757</id>
      <parentid>1369756</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राजाको वंशावली */</comment>
      <origin>1369757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19896" sha1="o1uxn2ahu78sdt9gk4cwtxb2086lwgp" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name            =बझाङ राज्य &lt;!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English
                               Separate with line breaks&lt;br/&gt; or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --&gt;
|conventional_long_name = &lt;!-- Full name in English --&gt;
|common_name            = बझाङ &lt;!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --&gt;
|continent              = एसिया&lt;!-- Generates categories of the type &quot;Former countries in Europe&quot; --&gt;
|region                 = हिन्दु &lt;!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --&gt;
|era                    = &lt;!-- Use: &quot;Napoleonic Wars&quot;, &quot;Cold War&quot;, etc. --&gt;
|status                 = &lt;!-- Status: see Category list on template page --&gt;
|status_text            = &lt;!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --&gt;
|empire                 = &lt;!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --&gt;
|government_type        = राजतन्त्र&lt;!-- To generate categories: &quot;Monarchy&quot;, &quot;Republic&quot;, etc. to generate categories --&gt;
&lt;!-- Rise and fall, events, years and dates --&gt;
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;
|event_start            = स्थापना &lt;!-- Default: &quot;Established&quot; --&gt;
|date_start             = वि.सं. १५०३ &lt;!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --&gt;
|year_start             = वि.सं. १५०३&lt;!-- Year of establishment --&gt;
|event_end              = विलयकाल&lt;!-- Default: &quot;Disestablished&quot; --&gt;
|date_end               = वि.सं. १८४८&lt;!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --&gt;
|year_end               = वि.सं. १८४८&lt;!-- Year of disestablishment --&gt;
|year_exile_start       = &lt;!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status=&quot;Exile&quot;) --&gt;
|year_exile_end         = &lt;!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --&gt;
|event1                 = &lt;!-- Optional: other events between &quot;start&quot; and &quot;end&quot; --&gt;
|date_event1            = 
|event2                 = 
|date_event2            = 
|event3                 = 
|date_event3            = 
|event4                 = 
|date_event4            = 
|event5                 = 
|date_event5            = 
|event_pre              = &lt;!-- Optional: A crucial event that took place before &quot;event_start&quot; --&gt;
|date_pre               = 
|event_post             = &lt;!-- Optional: A crucial event that took place after &quot;event_end&quot; --&gt;
|date_post              = 
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;
|p1                     = &lt;!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --&gt;
|flag_p1                = &lt;!-- Default: &quot;Flag of {{{p1}}}.svg&quot; (size 30) --&gt;
|image_p1               = &lt;!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --&gt;
|p2                     = 
|flag_p2                = 
|p3                     = 
|flag_p3                = 
|p4                     = 
|flag_p4                = 
|p5                     = 
|flag_p5                = 
|s1                     = &lt;!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --&gt;
|flag_s1                = &lt;!-- Default: &quot;Flag of {{{s1}}}.svg&quot; (size 30) --&gt;
|image_s1               = &lt;!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --&gt;
|s2                     = 
|flag_s2                = 
|s3                     = 
|flag_s3                = 
|s4                     = 
|flag_s4                = 
|s5                     = 
|flag_s5                = 
|image_flag             = &lt;!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --&gt;
|flag_alt               = &lt;!-- Alt text for flag --&gt;
|image_flag2            = &lt;!-- Second flag --&gt;
|flag_alt2              = &lt;!-- Alt text for second flag --&gt;
|flag                   = &lt;!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --&gt;
|flag2                  = &lt;!-- Link target undr flag2. Default &quot;Flag&quot; --&gt;
|image_coat             = &lt;!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --&gt;
|coa_size               = &lt;!-- Size of coat of arms --&gt;
|coat_alt               = &lt;!-- Alt text for coat of arms --&gt;
|symbol_type            = &lt;!-- Displayed text for link under symbol. Default &quot;Coat of arms&quot; --&gt;
|symbol_type_article    = &lt;!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --&gt;
|image_map              = Bajhang district location.png
|image_map_alt          = 
|image_map_caption      = 
|image_map2             = &lt;!-- If second map is needed; does not appear by default --&gt;
|image_map2_alt         = 
|image_map2_caption     = 
|capital                = [[व्यासीकोट दरबार]]
|capital_exile          = &lt;!-- If status=&quot;Exile&quot; --&gt;
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|common_languages       = 
|religion               = 
|demonym                = 
|currency               = 
&lt;!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --&gt;
|leader1                = शक्तिसिंह&lt;!-- Name of king or president --&gt;
|leader2                = सुजानसिंह
|leader3                = भाउसिंह
|leader4                = भीमसिंह
|year_leader1           = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_leader2           = 
|year_leader3           = 
|year_leader4           = 
|title_leader           = राजा&lt;!-- Default: &quot;King&quot; for monarchy, otherwise &quot;President&quot; --&gt;
|representative1        = &lt;!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --&gt;
|representative2        = 
|representative3        = 
|representative4        = 
|year_representative1   = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_representative2   = 
|year_representative3   = 
|year_representative4   = 
|title_representative   = &lt;!-- Default: &quot;Governor&quot; --&gt;
|deputy1                = &lt;!-- Name of prime minister --&gt;
|deputy2                = 
|deputy3                = 
|deputy4                = 
|year_deputy1           = &lt;!-- Years served --&gt;
|year_deputy2           = 
|year_deputy3           = 
|year_deputy4           = 
|title_deputy           = &lt;!-- Default: &quot;Prime minister&quot; --&gt;
&lt;!-- Legislature --&gt;
|legislature            = &lt;!-- Name of legislature --&gt;
|house1                 = &lt;!-- Name of first chamber --&gt;
|type_house1            = &lt;!-- Default: &quot;Upper house&quot; --&gt;
|house2                 = &lt;!-- Name of second chamber --&gt;
|type_house2            = &lt;!-- Default: &quot;Lower house&quot; --&gt;
&lt;!-- Area and population of a given year --&gt;
|stat_year1             = &lt;!-- year of the statistic, specify either area, population or both --&gt;
|stat_area1             = &lt;!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --&gt;
|stat_pop1              = &lt;!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --&gt;
|stat_year2             = 
|stat_area2             = 
|stat_pop2              = 
|stat_year3             = 
|stat_area3             = 
|stat_pop3              = 
|stat_year4             = 
|stat_area4             = 
|stat_pop4              = 
|stat_year5             = 
|stat_area5             = 
|stat_pop5              = 
|today                  = [[बझाङ जिल्ला]] &lt;!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --&gt;&lt;!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --&gt;
|footnote_a             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
|footnote_b             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
...
|footnote_h             = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
|footnotes              = &lt;!-- Accepts wikilinks --&gt;
}}'''बझाङ''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसी राज्य]] थियो। [[खस राज्य]] खण्डित भएर १५०३ मा निर्माण भएको यस राज्य [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा नेपालमा विलय भएको थियो। बझाङका राज्यलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]को मान्यता दिइएको थियो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित बझाङी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो।

== नामाकरण ==
==इतिहास==
बझाङ राज्यको स्थापना १५०३ मा भएको थियो ।

वि.सं.१८४८ मा नेपालसँग आश्रय सन्धी गरेको हुँदा वार्षिक रू ५०१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटा थमौती भएको थियो ।

[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७]] र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताग, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt;

=== बझाङ काण्ड ===
बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए ।

==राज्यको चौकिल्ला==
पूर्व तर्फ बाजुरा, सान्नी, [[जुम्ला राज्य]]

पश्चिम तर्फ [[डोटी राज्य]]

दक्षिण तर्फ [[थलहरा राज्य]]

उत्तरतर्फ तिब्बतको खोजरनाथ पुस्तक्याढुङ्गा र [[मानसरोवर]]

==राजाको वंश==

* वंश : [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]]

* गोत्र :[[कश्यप गोत्र]]

===राजाको वंशावली===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''चित्र'''
|'''राजा'''
|'''राज्यकाल सुरु'''
|'''राज्यकाल अन्त्य'''
|'''कैफियत'''
|-
|१
|
|शक्तिसिंह
|सस्थापक

वि.सं. १५०३
|
|
|-
|२
|
|सुजानसिंह
|
|
|
|-
|३
|
|भाउसिंह
|
|
|
|-
|४
|
|भीमसिंह
|
|
|
|-
|५
|
|पृथ्वीसिंह
|
|
|
|-
|६
|
|जितारीसिंह
|
|
|
|-
|७
|
|इन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|८
|
|दिलीपसिंह
|
|
|
|-
|९
|
|महेन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|१०
|
|रतनीसिंह
|
|
|
|-
|११
|
|कल्याणसिंह
|
|
|
|-
|१२
|
|अमरसिंह
|
|
|
|-
|१३
|
|समुद्रसिंह
|
|
|
|-
|१४
|
|रघुनाथसिंह
|
|
|
|-
|१५
|
|गजराजसिंह
|
|
|
|-
|१६
|
|भूपेन्द्रसिंह
|
|
|
|-
|१७
|
|विक्रमबहादुरसिंह
|
|
|
|-
|१८
|[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_1.png|फ्रेमहीन|106x106पिक्सेल]]
|[[जयपृथ्वीबहादुर  सिंह]]
|१९४४ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गोविन्द न्यौपाने |first=प्रा डा वीणा पौड्याल |date=५ भाद्र २०७७ |title=बिर्सिएका नायक जयपृथ्वीबहादुर सिंह |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/313361-1598066076.html |access-date= |website=nagariknews |language=ne}}&lt;/ref&gt;
|१९८२
|राजिनामा 
|-
|१९
|
|देवीजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|
|-
|२०
|
|रामजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|खोसिए 
|-
|२१
|
|ओमजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|मारिए 
|-
|२२
|
|ईश्वरीजङ्गबहादुरसिंह
|
|
|माननीय न्यायाधीश
|-
|२३
|
|दीपकजङ्गबहादुरसिंह
|२०३० वैशाख २५ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=ईश्वरीमान |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट कुमार दीपक जङ्गबहादुर सिंहलाई बजाङ्गी राजाको उपाधी प्रदान गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=6161 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|२४
|
|विनोदविक्रमसिंह
|
|२०६५ जेठ १५ सम्म
|[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ ज्ञानेन्द्र]]का भान्जा
|}

*

==अर्थतन्त्र ==
धुरीकर ६००० का अतिरिक्त ३६ कर, तिब्बतको व्यापार र खनिजको कर गर्दा वार्षिक २५००० भन्दा बढी आय थियो 

बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिासी–बत्तिासी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तार–बहत्तार’ लाग्थ्यो। बझाङ राज्यको आफ्नै मुद्रा भने थिएन। मुग्लानतिरका ‘फर्कवादी’, ‘लसकरी’, ‘हाली–बरेली’, ‘दिल्ली महमदशाही’, पटना–लषनौ ‘नजीमावादी’ चाँदीका मुद्रा बझाङमा प्रचलित थिए। 

राज्यको अर्थतन्त्र जनताबाट लिइने कर र दण्डकुण्डबाट असुलिने रैरकममा निर्भर थियो। सोही रकमबाट राज परिवारको भत्ता, खान्गीका साथै राज्यका कर्मचारीको तलब बेहोरिन्थ्यो। बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिसी–बत्तिसी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तर–बहत्तर’ लाग्थ्यो।

==प्रशासन==
बझाङ राज्यको सर्वोच्च पदमा राजा थिए। राजालाई राजकाजमा राजकुमार, साहेबज्यू, चौतारिया, काजी, देवान, धर्माधिकारी, सरदार, हितहितान, रजबार, विन्त्यारु, नेव, देवान, छापदार, जिम्मुवाल–मुखियाले सघाउँथे। राजाका परामर्शदातामा चौतरियाको भूमिका हुन्थ्यो।

मुख्तियार र चौतरियामा राजाका भाइभैयार्द नियुक्त हुन्थे। बझाङ राज्यका मन्त्रीलाई ‘अमात्य’ र सल्लाहकारलाई ‘हितान’ भनिन्थ्यो। दरा–गर्खाहरूको रखबारी भारदारहरूलाई दिइन्थ्यो। काजी (मन्त्री) सरहको अर्को पद ‘देवान’ हुन्थ्यो। देवानमा राजपरिवार निकटका व्यक्ति नियुक्त हुन्थे। रोकाया, कार्की, अधिकारी, अडै, खड्गा, बुढा, बुढथापा, थापा (क्षेत्री), राना (क्षेत्री), महतारा,  भण्डारी विभिन्न पदमा हुन्थे। राजाको सेरा फाँट हेर्नेलाई ‘अडै’ भनिन्थ्यो। ‘अधिकारी’ले दरागर्खाको प्रशासन चलाउँथे। कर–राजस्व ‘कार्की’ले असुल्थे। राज्यस्तरका पदाधिकारी  ' रोकाया ' र ‘महतारा’   हुन्थे। खड्का, राना, थापा, बुढा, बुढथापा सैन्यसेवामा हुन्थे। पछि यी पदहरू थरमा परिणत भएका थिए। दरा गर्खामा मालपोत असुली मुखिया र जिम्मुवालले गर्थे। सूचना आदानप्रदानमा ओखेडा (कटुवाल)लाई खटाइन्थ्यो। बिहे–व्रतबन्ध, दसैं–तिहारजस्ता उत्सवमा नगर्ची, औजी र भेरवालहरूले बढाइँ गर्थे।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]]</text>
      <sha1>o1uxn2ahu78sdt9gk4cwtxb2086lwgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वीरकेशर पाँडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103887</id>
    <revision>
      <id>1369789</id>
      <parentid>1363667</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="l66r4h53yqui3no7jsohihrif9lccb9" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[काजी]]
| branch              = [[नेपाली सेना]]
| children            = उदय बहादुर&lt;br&gt; कर्नल शमशेर बहादुर
| mother              = 
| father              = ''काजी'' [[रणजीत पाँडे]]
| battles             = [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल अंग्रेज युद्ध]]&lt;br&gt;[[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]]
| commands            = 
| unit                = 
| serviceyears        = 
| nickname            = 
| name                = वीर केशर पाँडे
| allegiance          = [[नेपाल]] {{flag|Nepal}}
| rank                = ''श्री कपर्दार''
| death_place         = कोत, बसन्तपुर दरबार
| death_date          = 14 September 1846
| birth_place         = 
| birth_date          = 
| native_name         = &lt;br/&gt;
| relatives           = [[वंशराज पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[दामोदर पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[माथवरसिंह थापा]] (nephew)&lt;br&gt;[[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पाँडे]] (second-cousin)
}}
'''वीरकिशोर पाँडे''' (वा '''वीरकेशर पाँडे''') [[रणजङ्ग पाँडे]]का भैयाद कपर्दार काजी थिए । [[लाजिम्पाट दरबार]] यिनको थियो । [[कोत पर्व]] पाँडेको हत्या भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=खनाल |first=मोहनप्रसाद |title=श्री ५ राजेन्द्रको काशी पलायन र अलौ पर्व |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_29_02_05.pdf |journal=CNAS |volume=29 |issue=2 |pages=328 |via=यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरबहादुर पाँडेलाई,माथवरसिंह थापा लगायतका भादारसहित &quot;तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थम मुडको वदला मुड बक्सौला&quot;}}&lt;/ref&gt; यिनको हत्या भएपछि यिनको दरबार मामा कर्णेलले पाएका थिए ।&lt;ref&gt;[http://nepalihimal.com/article/4103 मजलिसको आँखा–१० लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल]&lt;/ref&gt; 

== नेपाल अंग्रेज युद्ध ==
अक्टरलोनीले काठमाडौँ हान्ने भनेको दोश्रो युद्ध मा अक्टरलोनीलाई चुरे पार गरेर आउन कदापि दिने छैनौ भनी [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]], शमशेर राना र वीरकेशर पाँडेले संकल्प गरेका थिए&lt;ref&gt;{{cite book|title=पूर्णिमा वर्ष २१, अंक ४|author=[[महेशराज पन्त]]; [[दिनेशराज पन्त]]|page=४५|date=२०५० बैशाख|publisher=[[संशोधन मण्डल]]|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_04.pdf}}&lt;/ref&gt;

== कोत पर्व ==
{{main|कोतपर्व}}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]]</text>
      <sha1>l66r4h53yqui3no7jsohihrif9lccb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369790</id>
      <parentid>1369789</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="i7ujb1lrzc99r9y61dp4m8oqrp032xn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[काजी]]
| branch              = [[नेपाली सेना]]
| children            = उदय बहादुर&lt;br&gt; कर्नल शमशेर बहादुर&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=खनाल |first=मोहनप्रसाद |title=श्री ५ राजेन्द्रको काशी पलायन र अलौ पर्व |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_29_02_05.pdf |journal=CNAS |volume=29 |issue=2 |pages=328 |via=यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरबहादुर पाँडेलाई,माथवरसिंह थापा लगायतका भादारसहित &quot;तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थम मुडको वदला मुड बक्सौला&quot;}}&lt;/ref&gt;
| mother              = 
| father              = ''काजी'' [[रणजीत पाँडे]]
| battles             = [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल अंग्रेज युद्ध]]&lt;br&gt;[[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]]
| commands            = 
| unit                = 
| serviceyears        = 
| nickname            = 
| name                = वीर केशर पाँडे
| allegiance          = [[नेपाल]] {{flag|Nepal}}
| rank                = ''श्री कपर्दार''
| death_place         = कोत, बसन्तपुर दरबार
| death_date          = 14 September 1846
| birth_place         = 
| birth_date          = 
| native_name         = &lt;br/&gt;
| relatives           = [[वंशराज पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[दामोदर पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[माथवरसिंह थापा]] (nephew)&lt;br&gt;[[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पाँडे]] (second-cousin)
}}
'''वीरकिशोर पाँडे''' (वा '''वीरकेशर पाँडे''') [[रणजङ्ग पाँडे]]का भैयाद कपर्दार काजी थिए । [[लाजिम्पाट दरबार]] यिनको थियो । [[कोत पर्व]] पाँडेको हत्या भएको थियो । यिनको हत्या भएपछि यिनको दरबार मामा कर्णेलले पाएका थिए ।&lt;ref&gt;[http://nepalihimal.com/article/4103 मजलिसको आँखा–१० लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल]&lt;/ref&gt; 

== नेपाल अंग्रेज युद्ध ==
अक्टरलोनीले काठमाडौँ हान्ने भनेको दोश्रो युद्ध मा अक्टरलोनीलाई चुरे पार गरेर आउन कदापि दिने छैनौ भनी [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]], शमशेर राना र वीरकेशर पाँडेले संकल्प गरेका थिए&lt;ref&gt;{{cite book|title=पूर्णिमा वर्ष २१, अंक ४|author=[[महेशराज पन्त]]; [[दिनेशराज पन्त]]|page=४५|date=२०५० बैशाख|publisher=[[संशोधन मण्डल]]|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_04.pdf}}&lt;/ref&gt;

== कोत पर्व ==
{{main|कोतपर्व}}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]]</text>
      <sha1>i7ujb1lrzc99r9y61dp4m8oqrp032xn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369800</id>
      <parentid>1369790</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T11:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* नेपाल अंग्रेज युद्ध */</comment>
      <origin>1369800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="sjcf91m7vw217pfop2s5qkgohuib3qz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[काजी]]
| branch              = [[नेपाली सेना]]
| children            = उदय बहादुर&lt;br&gt; कर्नल शमशेर बहादुर&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=खनाल |first=मोहनप्रसाद |title=श्री ५ राजेन्द्रको काशी पलायन र अलौ पर्व |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_29_02_05.pdf |journal=CNAS |volume=29 |issue=2 |pages=328 |via=यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरबहादुर पाँडेलाई,माथवरसिंह थापा लगायतका भादारसहित &quot;तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थम मुडको वदला मुड बक्सौला&quot;}}&lt;/ref&gt;
| mother              = 
| father              = ''काजी'' [[रणजीत पाँडे]]
| battles             = [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल अंग्रेज युद्ध]]&lt;br&gt;[[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]]
| commands            = 
| unit                = 
| serviceyears        = 
| nickname            = 
| name                = वीर केशर पाँडे
| allegiance          = [[नेपाल]] {{flag|Nepal}}
| rank                = ''श्री कपर्दार''
| death_place         = कोत, बसन्तपुर दरबार
| death_date          = 14 September 1846
| birth_place         = 
| birth_date          = 
| native_name         = &lt;br/&gt;
| relatives           = [[वंशराज पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[दामोदर पाँडे]] (cousin-uncle)&lt;br&gt;[[माथवरसिंह थापा]] (nephew)&lt;br&gt;[[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पाँडे]] (second-cousin)
}}
'''वीरकिशोर पाँडे''' (वा '''वीरकेशर पाँडे''') [[रणजङ्ग पाँडे]]का भैयाद कपर्दार काजी थिए । [[लाजिम्पाट दरबार]] यिनको थियो । [[कोत पर्व]] पाँडेको हत्या भएको थियो । यिनको हत्या भएपछि यिनको दरबार मामा कर्णेलले पाएका थिए ।&lt;ref&gt;[http://nepalihimal.com/article/4103 मजलिसको आँखा–१० लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल]&lt;/ref&gt; 

== नेपाल अंग्रेज युद्ध ==
{{मुख्य|मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)}}
अक्टरलोनीले काठमाडौँ हान्ने भनेको दोश्रो युद्ध मा अक्टरलोनीलाई चुरे पार गरेर आउन कदापि दिने छैनौ भनी [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]], शमशेर राना र वीरकेशर पाँडेले संकल्प गरेका थिए&lt;ref&gt;{{cite book|title=पूर्णिमा वर्ष २१, अंक ४|author=[[महेशराज पन्त]]; [[दिनेशराज पन्त]]|page=४५|date=२०५० बैशाख|publisher=[[संशोधन मण्डल]]|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_04.pdf}}&lt;/ref&gt;

== कोत पर्व ==
{{main|कोतपर्व}}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]]</text>
      <sha1>sjcf91m7vw217pfop2s5qkgohuib3qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राज्य रजौटा ऐन, २०१७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105221</id>
    <revision>
      <id>1369743</id>
      <parentid>1369468</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21630" sha1="15y6pr4lrchhi6oyvaqazx5i60ft1hc" xml:space="preserve">{{Infobox legislation
|short_title         = राज्य रजौटा ऐन
|legislature         = राज्य रजौटा ऐन, २०१७
|image               = 
|imagesize           = 
|imagealt            = 
|caption             = 
|long_title          = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन
|citation            = &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|enacted_by          = 
|date_enacted        = 
|date_passed         = 
|enacted_by2         = 
|date_enacted2       = 
|date_passed2        = २०१७ जेठ
|date_assented       = 
|royal_assent        =२०१७ चैत्र २७  
|date_commenced      = 
|bill                = 
|bill_citation       = 
|bill_date           = 
|introduced_by       =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]
|1st_reading         = 
|2nd_reading         = 
|3rd_reading         = 
|committee_report    = 
|bill2               = 
|bill_citation2      = 
|bill_date2          = 
|introduced_by2      = 
|1st_reading2        = 
|2nd_reading2        = 
|3rd_reading2        = 
|committee_report2   = 
|white_paper         = 
|amendments          = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ 
|repeals             = 
|related_legislation = 
|summary             = 
|keywords            = 
|status              = 
}}

[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]लाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राजा महेन्द्रबाट पहिलो जननिर्वाचित संसदमा २०१६ श्रावण ९ गतेका दिन सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत थियो, जसमा &quot;विशेषज्ञहरूको राय सल्लाहसमेत प्राप्त गरी बिर्ता व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने मेरो सरकारको नीति भएकाले बिर्ता उन्मूलन विधेयक संसदको सामुन्ने प्रस्तुत गरिनेछ । राज्य रजौटा प्रथालाई उन्मूलन गर्ने विधेयक पनि संसदमा पेस हुनेछ&quot; भनि उल्लेख भएको थियो। यो ऐन लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज हुने भएपनि सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ्ग, माल्नेटा, दर्ना, भीरकोट, बाजुरा, थलाहारी, गल्कोट, गुल्मी, गह्रौकोट, पर्वत, नुवाकोट, प्यूठान खुम्रिकोट, प्यूठान उदयपुर र दैलेख दुल्लु गरी १७ रजौटालाई भने मान्यता दिएको थियो । मान्यता दिइएका त्यस्ता १७ राजाहरूमध्ये सन्तान दरसन्तान उपाधि हस्तान्तरण हुने स्थायी हैसियतमा भने सल्यानी, बझङ्गी, जाजरकोटे र मुस्ताङ्गी गरी चार जनालाई मात्र राखियो । बाकी भने आफ्नो जीवनभर मात्र राजाको उपाधि पाउने वर्गमा पारिए । 

==पृष्ठभुमि ==
चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt; 
===रजौटा राज्यहरूको सूची===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा 
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] 
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना 
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] 
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी 
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|गुल्मी
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट 
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा 
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

===आम निर्वाचन २०१५===
[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

==प्रतिक्रिया ==
===बझाङ काण्ड===
बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए ।

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[सल्यान राज्य]]
* [[बझाङ राज्य]]
* [[पर्वत राज्य]]

==सन्दर्भ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]]</text>
      <sha1>15y6pr4lrchhi6oyvaqazx5i60ft1hc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369748</id>
      <parentid>1369743</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21738" sha1="aw5ewoyl43ncpo6pqmqd2jsnc3dcjec" xml:space="preserve">{{Infobox legislation
|short_title         = राज्य रजौटा ऐन
|legislature         = राज्य रजौटा ऐन, २०१७
|image               = 
|imagesize           = 
|imagealt            = 
|caption             = 
|long_title          = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन
|citation            = &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|enacted_by          = 
|date_enacted        = 
|date_passed         = 
|enacted_by2         = 
|date_enacted2       = 
|date_passed2        = २०१७ जेठ
|date_assented       = 
|royal_assent        =२०१७ चैत्र २७  
|date_commenced      = 
|bill                = 
|bill_citation       = 
|bill_date           = 
|introduced_by       =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]
|1st_reading         = 
|2nd_reading         = 
|3rd_reading         = 
|committee_report    = 
|bill2               = 
|bill_citation2      = 
|bill_date2          = 
|introduced_by2      = 
|1st_reading2        = 
|2nd_reading2        = 
|3rd_reading2        = 
|committee_report2   = 
|white_paper         = 
|amendments          = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ 
|repeals             = 
|related_legislation = 
|summary             = 
|keywords            = 
|status              = 
}}

[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]लाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=प्रसाद |first=उदय |date=२६ फागुन, २०१७ |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264}}&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राजा महेन्द्रबाट पहिलो जननिर्वाचित संसदमा २०१६ श्रावण ९ गतेका दिन सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत थियो, जसमा &quot;विशेषज्ञहरूको राय सल्लाहसमेत प्राप्त गरी बिर्ता व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने मेरो सरकारको नीति भएकाले बिर्ता उन्मूलन विधेयक संसदको सामुन्ने प्रस्तुत गरिनेछ । राज्य रजौटा प्रथालाई उन्मूलन गर्ने विधेयक पनि संसदमा पेस हुनेछ&quot; भनि उल्लेख भएको थियो। यो ऐन लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज हुने भएपनि सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ्ग, माल्नेटा, दर्ना, भीरकोट, बाजुरा, थलाहारी, गल्कोट, गुल्मी, गह्रौकोट, पर्वत, नुवाकोट, प्यूठान खुम्रिकोट, प्यूठान उदयपुर र दैलेख दुल्लु गरी १७ रजौटालाई भने मान्यता दिएको थियो । मान्यता दिइएका त्यस्ता १७ राजाहरूमध्ये सन्तान दरसन्तान उपाधि हस्तान्तरण हुने स्थायी हैसियतमा भने सल्यानी, बझङ्गी, जाजरकोटे र मुस्ताङ्गी गरी चार जनालाई मात्र राखियो । बाकी भने आफ्नो जीवनभर मात्र राजाको उपाधि पाउने वर्गमा पारिए । 

==पृष्ठभुमि ==
चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt; 
===रजौटा राज्यहरूको सूची===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा 
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] 
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना 
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] 
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी 
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|गुल्मी
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट 
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा 
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

===आम निर्वाचन २०१५===
[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

==प्रतिक्रिया ==
===बझाङ काण्ड===
बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए ।

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[सल्यान राज्य]]
* [[बझाङ राज्य]]
* [[पर्वत राज्य]]

==सन्दर्भ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]]</text>
      <sha1>aw5ewoyl43ncpo6pqmqd2jsnc3dcjec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भीरकोट राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105953</id>
    <revision>
      <id>1369769</id>
      <parentid>1369456</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14364" sha1="f96wsmisacmqr9gopc8zbax2mlswiz6" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name     = भीरकोट राज्य
|conventional_long_name = 
|common_name     = भीरकोट राज्य
|status          = राजतन्त्र
|era             = 
|event_start     = 
|date_start      = 
|year_start      = इ.सं. १४९५
|event_end       = वि.सं. २०१७ को रजौटाको उन्मूलन
|date_end        = 
|year_end        = वि.सं. २०१७
|event_post      = 
|date_post       = 
|p1      = 
|flag_p1 = 
|p2      = 
|flag_p2 = 
|p3      = 
|flag_p3 = 
|p4      = 
|flag_p4 = 
|p5      = 
|flag_p5 = 
|p6      = 
|flag_p6 = 
|s1 = 
|s2 = 
|s3 = 
|s4 = 
|s5 = 
|s6 = 
|s7 = 
|s8 = 
|s9 = 
|flag_s1 = 
|flag_s2 = 
|flag_s3 = 
|flag_s4 = 
|flag_s5 = 
|flag_s6 = 
|flag_s7 = 
|flag_s8 = 
|flag_s9 = 
|image_flag  = 
|flag_alt    = 
|flag_caption  = 
|image_coat  = 
|symbol_type = 
|coat_alt    = 
|image_map         = 
|image_map_alt     = 
|image_map_caption = 
|national_motto    = 
|national_anthem   = 
|capital           = [[भीरकोट]]
|common_languages  = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]]
|government_type   = {{plainlist|
* स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १४९५ – इ. सं. १७८५)&lt;/small&gt;
* रजौटा&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १७८५ – वि.सं. २०१७)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = [[राजा]]
|leader1      = मिन्चा खाँड
|year_leader1 =  इ. सं. १४९५ - 
|leader2      = चक्रपत्ति खाँड
|year_leader2 = -  इ. सं. १७८५
|leader3      = ताम्रध्वज खाँड
|year_leader3 = 
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 = 
|legislature  = 
|house1       = 
|type_house1  = 
|stat_year1   = 
|religion     = {{plainlist|
* [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] 
* [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}}
|stat_pop1    = 
|stat_area1    = 
|stat_year2   = 
|stat_pop2    =
|stat_area2   = 
|stat_year4   = 
|stat_pop4    = 
|stat_area4   = 
|currency     = 
|footnotes    = 
|today        = {{NEP}}
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}

'''भीरकोट राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[खाँड]] [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा मिन्चा खाँड हुन् जो [[गोरखा राज्य]]का राजाहरूको पूर्वज खान्चा खाँडका भाइ हुन् । इ.स. १७८५ मा गोरखा राज्यमा गाभिएपछि वि.सं. [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७ मा रजौटा उन्मूलन]] नहुन्जेल सम्म यो [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]को रूपमा रह्यो । 

यस राजपरिवारका वर्तमान नाम मात्रका अग्रज राजा प्रकाश शाह हुन् ।

== राजा सूर्यखान: ( बि.सं. १५०० वि.सं.) ==
वर्तमान स्याङ्जा जिल्ला अन्तर्गत पर्ने चारकोट मध्ये( नुवाकोट, सतहूँ, गह्रौं र भीरकोट) को भीरकोट प्राचीन ऐतिहासिक कोट मानिन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सुवेदी |first=डा. राजाराम |date=March 2003 |title=स्याङ्जास्थित चौबिसी राज्यहरूको इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_152_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=152 |pages=27 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; पहिले स्याङ्जामा पर्ने पैयूँकोट हाल पर्वत जिल्लामा पर्न गएको छ । [[राणा शासन|राणाकाल]]मा स्याङ्जालाई पश्चिम ४ नं. इलाका भनी चिनिन्थ्यो । स्याङ्जा अन्तर्गतपर्ने सर्दीखोला, सेतीखोला, बाडखोला, दरौं खोला, लुब्दीखोला,अर्मादीखोला, मिर्दीखोला, च्याङ्दीखोला, बाँगखोला, कराँदीखोलार फौदीखोला अनि स-साना खहरे पूर्वपश्चिमबाट [[आँधिखोला]]मा आएर मिसिन्छन् । त्यसकारण स्याङ्जाको मध्यकालीनसभ्यतालाई आँधीखोले सभ्यता पनि भनिन्छ । आँधीखोला लोकसंस्कृतिको भण्डार पनि मानिन्छ । उत्तरमध्यकालको आरम्भमा राजा सूर्यखानले भीरकोटमा राज्यको स्थापना गरेका थिए । भीरकोटमा वरपर कोटाकोट, कारीकोट,बतासकोट, उमाकोट, बझाको, कुवाकोट, चापाकोट, धुर्कोट, दिसिङकोट, मिनाङकोट, मल्याङकोट, वलिकोट, गृहेकोट, किहुँ हुक्का, भीम्बाँध, पेलाकोट, सिर्सेकोट, बहाकोट, झापाकोट, सिंगारकोट,माझकोट, बूढाकोट आदि पर्दछन् । स्याङ्जा जिल्लामा उर्वरफाँटहरूले धनधान्य बनाएकोले यहाँ कहिल्यै अनिकाल पर्दैन जस्तै: चिलाउनेबाँस, रंगेठाँटी, लामागे, सतौं, झापाकोट,जोगीफाँट, लामाचौर, सिमलचौर, दार्सिङ एक्लेपिप्पल,झारखाम, उमधेवा, सराखोला, वगुवा, डौवा, पकान, अमले,छवीसे, सुर्कौदी, खोजा, बाह्रविसे चापाकोट, न्वाघर, सर्केटारी,फर्केटारी, त्रिवेणी आदिलाई फाँट या वेंशी भनिन्छ । त्यस्तै ज्याग्दीखोला भेकमा विरुवा, चिन्ने, गैह्री, खादीखोला, दार्सिङ,काम्ती, धुर्कोट वेंशी, टार जस्ता फाँट पनि कम उर्वर मानिदैनन् । तत्कालीन अवस्थामा भीरकोट राज्य विभिन्न इलाकामा  वर्गीकरण गरी राज्य सञ्चालन गर्ने गरेका थिए । उनीहरू समय समयमा इलाकामा पुगी केही समय त्यहीँ बसी राज्य सञ्चालन गर्ने गर्दथे । भिरकोट राज्यअन्तर्गतको इलाका नं. ४ को  हुक्का सतीकोट डाँडामा बसी शासन गर्दथे ।  

स्याङ्जाका ठकुराईहरूमध्ये भीरकोट सबैभन्दा पुरानो थियो । विक्रमको पन्धौ शताब्दिको मध्यान्तरमा यसको स्थापना हुने पूर्वाधार तयार भइसकेको पाइन्छ । स्याङ्जामा प्रचलित लोकइतिहास अनुसार राजा सूर्यखानले आफ्नी इष्टदेवी आलमदेवी कुलदेवीको स्थापना गरीलसर्घामा चौपाट्टी झैँ निर्माण गरी भीमसेनपाते (धूर्सेलीको) सिम्हारा बिरुवा लगाएका थिए । ती आलमदेवीले चितौरगढमा महाराजालाई &quot;मलाई जमीनमा नछुवाई उत्तर खण्ड नेपाल देशतिर लैजाउ र राज्य गर” भनिन् । तद्नुसार रिडिघाटमा पुगेपछि प्यास लागेकोले बाटाका घरमा पानी मागे । त्यस घरमा रक्सी बनाएकोले रक्सीको घ्याम्पामाथि राखेको तातोपानी खाएँछन् । राती सपनामा “तातो पानी पिउनेले अब देखि मलाई नछुनु, तर पूजा गर्न नछोड्नु” भनेकीले कारीकोटमा आए । ती जनै नलगाउने तातोपानी खाने भाइलाई मगर र नखाने भाइलाई ठाकुर भनियो । ती कुलदेवीलाई लसर्घामा स्थापना गरी ब्राह्मणको वाक्य, ठकुरीकर्ता, मगर पुजारी भए 

आलमदेवीलाई भीमसेनपातीको बोटमा राख्न खोज्दा अचानक हातबाट देवी जमीनमा खसिन् र झटपट समात्न खोज्दा देवी अलप भएकीले राजा सूर्यखानलाई अत्यन्तै चिन्ता पर्न गयो । रातमा राजालाई “पिर मान्नु पर्दैन, म यही बस्दछु चोखीनीतिसँग मगर कुमार केटा ४, पण्डित १, राजाकर्ता १भई मेरो भक्ति गर्नु र राज्य बढला &quot; भनी सपना वाणि भयो ।

जागा भएपछि राजाले त्यसै ठाउँमा चौपाटी (चौतारी चौडिलो ) बनाए । देवी अलप भएको ठाउँलाई अलपदेवी भन्दाभन्दै आलमदेवी हुन गयो । आलमदेवीलाई वंशावलीमा आलम खडका कालिका भनिएको छ ।  राजा सूर्यखानका विषयमा अन्य जानकारी पाउन सकिएको छैन ।

==राजाहरू==
भीरकोट राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) :
* राजा मिन्चा खाँड (१४९५ - ??)
* राजा चक्रपत्ति खाँड ( ??- १७८५); उनको पालामा भीरकोट राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा
* राजा इन्द्र भूपाल खाँड (१७८५ - १७९२)
* राजा हरिकृष्ण खाँड (१७९२ -  ??)
* राजा ताम्रध्वज खाँड ( ?? - १९१२)
* राजा तारक बहादुर शाह (१९१२ - २००१); भीरकोट राज्यका अन्तिम राजा
* राजा [[ऋषिकेश शाह]] (२००१ - २००२); [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|वि.सं. २०१७ को रजौटा उन्मूलन]] पश्चात नाम मात्रको राजा, (राजा तारक बहादुर शाहका पुत्र ) संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थायी प्रतिनिधि, [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत|अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत]] अर्थमन्त्री, राजसभा स्थायी समितिको सभापति
* राजा प्रकाश शाह (२००२ - वर्तमान)
==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू==
*[[अनिल शाह|अनिल केशरी शाह]], [[नबिल बैंक|नबिल बैङ्क]]का [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|सिइओ]]; राजा तारक बहादुर शाह (१९१२ - २००१) का नाति

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

==बाह्य लिंक==
* [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/bhirkot.html भीरकोट राज्य]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]

[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>f96wsmisacmqr9gopc8zbax2mlswiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पर्वत राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105955</id>
    <revision>
      <id>1369628</id>
      <parentid>1369626</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* शासन व्यवस्था */</comment>
      <origin>1369628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24406" sha1="78gsm3qvtc355ydz3350mnhusa6kz4f" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name     = पर्वत राज्य
|conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य
|common_name     = पर्वत राज्य
|status          = राजतन्त्र
|era             = 
|event_start     = 
|date_start      = 
|year_start      = इ.सं. १४३६
|event_end       = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको 
|date_end        = 
|year_end        = इ.सं. १९२९
|event_post      = 
|date_post       = 
|p1      = ताकम राज्य
|flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg
|p2      = पुला राज्य
|flag_p2 = 
|p3      = ज्यामरूककोट राज्य
|flag_p3 = 
|p4      = राँखु राज्य
|flag_p4 = 
|p5      = 
|flag_p5 = 
|p6      = 
|flag_p6 = 
|s1 = 
|s2 = 
|s3 = 
|s4 = 
|s5 = 
|s6 = 
|s7 = 
|s8 = 
|s9 = 
|flag_s1 = 
|flag_s2 = 
|flag_s3 = 
|flag_s4 = 
|flag_s5 = 
|flag_s6 = 
|flag_s7 = 
|flag_s8 = 
|flag_s9 = 
|image_flag  = 
|flag_alt    = 
|flag_caption  = 
|image_coat  = 
|symbol_type = 
|coat_alt    = 
|image_map         = 
|image_map_alt     = 
|image_map_caption = 
|national_motto    = 
|national_anthem   = 
|capital           = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]&lt;br&gt;[[धोरल थाना]]&lt;br&gt; [[ताकम]] (पछिल्लो)
|common_languages  = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]]
|government_type   = {{plainlist|
* स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)&lt;/small&gt;
* रजौटा&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = [[राजा]]
|leader1      = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम)
|year_leader1 =  इ. सं. १४३६ - ??
|leader2      = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो)
|year_leader2 = ?? -  ??
|leader3      = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो)
|year_leader3 = ??
|leader4      = कीर्ति बम मल्ल 
|year_leader4 =  ??
|leader5      = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम)
|year_leader5 =  - इ.सं.१९२९
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 = 
|legislature  = 
|house1       = 
|type_house1  = 
|stat_year1   = 
|religion     = {{plainlist|
* [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] 
* [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}}
|stat_pop1    = 
|stat_area1    = 
|stat_year2   = 
|stat_pop2    =
|stat_area2   = 
|stat_year4   = 
|stat_pop4    = 
|stat_area4   = 
|currency     = 
|footnotes    = 
|today        = {{NEP}}
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}

'''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो। १८९४ मा राजा राजेन्द्रले लालमोहर गर्दा सल्यान सहित पर्वतका राजा सन्तानले पनि [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता पाए। वि.सं. २०१७ मा पर्वत राज्य [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो ।

[[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;

कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}&lt;/ref&gt; चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए।  वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो ।

==इतिहास ==
बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। 

युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250805120442/https://nepalpatranews.com/posts/8873 |date=2025-08-05 }}&lt;/ref&gt; त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । 

कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए।

१८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। 

गोरखाली फौजले वि.सं. १८४३ आश्विन ४ गते दक्षिण र पूर्वबाट पर्वतमाथि आक्रमण गरे । कीर्तिवम मल्लले केही दिनसम्म त प्रतिरक्षात्मक युद्ध वहादुरीका साथ लडे । तर आश्विन १४ गते पर्वतको राजधानी वेणी दखल भयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=८ माघ, २०२२ |title=दैवज्ञ शिरोमणि लक्ष्मीपति पाण्डे |journal=पूर्णिमा, |pages=पू. ३७ ।}}&lt;/ref&gt; । यस लडाईमा पर्वतका राजवंशका धेरैले ज्यान गुमाए। स्वयं कीर्तिबमका ५ भाइमा जंजाल, जामुनि र बौद्ध ३ भाइले वीरगति पाए । बाँकी बनयारी र वीरनारायण राजाकै सथमा गए । यिनी राज्य छोडी नवाव वजीरको राज्य क्लीरामपुरमा शरण लिन पुगे, जहां उनको मृत्यु भयो । यसरी पर्वत राज्य एकीकृत नेपाल अधिराज्यमा विलीन भयो । १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो।

== शासन व्यवस्था ==
राज्यमा राजा प्रशासनको दृष्टिले सर्वोपरि थिए । प्रशस्तिमा श्रीमहाराजाधिराज मात्र भनिएको पाइन्छ । प्रशस्तिमा कहीं [[श्री]], [[श्री ५]] छन् त कहीं श्री ६ लेखिएको पनि पाइन्छ । कहीं श्रीमहाराजाधिराज नभनी 'श्रीमहाराजा मात्र भनिएको पनि पाइन्छ । राजा युद्ध संचालन गर्न वा अरु कुनै काम विशेषले एक स्थानबाट अर्को स्थानमा [[दौडाहा]] गर्दथे । उक्त कुरा विभिन्न स्थानलाई मुकाम बनाई जारी गरिएका अभिलेखबाट थाहा पाइन्छ।

[[काजी]] भनेका मंत्री हुन्। राजालाई शासन चलाउनाका लागि चौतारा र मंत्रीहरूको मंत्रिपरिषद् रहन्थ्यो । पर्वत राज्यमा काजी पद हुन्थ्यो। यो पद राजपरिवारमा मात्र सीमित रहेको देखिन्छ । ताम्रपत्रमा ६ जनासम्म काजीको नाम पाइन्छ। तर जेठा काजी भनी उल्लेख परेकोले काजीको पनि विभिन्न तह थियो भन्ने थाहा हुन्छ । 

सैनिक गतिविधिको जिम्मेवारी सरदारलाई रहन्थ्यो। सरदारको मातहतमा उमरा, द्वारेहरू रहन्थे।

टक्सारीले छापी सकेका मुद्रा आदि खजांचीको जिम्मामा रहन्थ्यो । राजस्वमा आएका रकम खर्च गर्ने अधिकार खजांचीलाई हुन्थ्यो । पर्वतका राजाले गरि दिएका अभिलेखहरूमा विभिन्न समयमा विभिन्न व्यक्ति खजांची पदमा रही साक्षी वसेको देखिएकोले यस पदको [[पँजनी|पजनी]] हुन्थ्यो भन्ने देखिन्छ ।

तात्कालिक न्याय प्रशासनमा विचारीले न्यायाधीशको काम गर्दयो । विचारीलाई मुद्दा छिन्ने अधिकार हुन्थ्यो । पर्वत राज्यका विभिन्न प्रादेशिक एकाइमा विचारी नियुक्त हुन्थे। यसबाट विचारीलाई भूमि सम्बन्धी अधिकार पनि दिइएको थियो।

==राजाहरू==
पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) :
* राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??)
* राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा)
* राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन]]ले डिम्ब भनी लेखेका थिए
* राजा नागबममल्ल ( -  ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए 
* राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - )
* शाह मल्ल
* घनश्याम मल्ल
* मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९)
* राजा कीर्ति बम मल्ल ( वि.सं. १८१५&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67}}&lt;/ref&gt;- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा
===रजौटा राजा===
* राजा विजय बहादुर मल्ल (?? )
* राजा चन्द्रबहादुर मल्ल
* राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९)
* राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल

==अर्थतन्त्र ==
धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।&lt;ref name=&quot;सुवेदी&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

=== कृषि ===
तराई नहुनु र अधिकांश भू-भाग पर्वत पर्वतले ढाकिनु जस्तो भौगोलिक कारणले पर्वत राज्यमा कृषि योग्य जमीनको कमी रहेको थियो । कालीगण्डकी, म्याग्दी, मोदी, वडीगार्ड आदि नदीले बनाएको उपत्यका कृषि योग्य थियो भने पहाडमा केही पासा जमीन मात्र । यस कारणले पर्वतका बासिन्दाले राज्य बाहिरवाट कर तिरी साधान्न वैसाउनु पर्ने अवस्था आउथ्यो ।  जनसंख्याको अनुपातमा कृषि उत्पादन न्यून रहने हुँदा आवश्यक साधान्नको पूर्ति गर्न आवश्यक हुन्थ्यो भने कृषि उत्पादनका लागि वन पालन गर्न पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्थ्यो ।

=== व्यापार ===
पर्वत राज्यताका कुश्माचौर र वागलुङ० व्यापारको दृष्टिले केन्द्र बनेका थिए । यी ठाउँमा नेवार व्यापारीहरू थिए । भारतबाट पर्वतको वेणी शहर मई शक्यामठ र त्यहावाट [[भोट]] पस्ने चल्तीको बाटो थियो । वेणीबाट कुश्माचौर, रिडी, पाल्पा, मोठ्याक, नुवाकोट हुँदै वुटवल पुग्ने बाटो चल्तीको थियो ।

पर्वत राज्यका चट्टानदार पहाडहरूमा तामा, फलाम, गन्धक, सिशा आदि विभिन्न प्रकारका खनिज पदार्थ रहेको हुँदा यी पदार्थको निकासा व्यापारबाट राज्यलाई निकै लाभ हुन्थ्यो । तामाको विक्री त राणाकालसम्म पनि हुँदै गरेको कुरो केही पत्रहरूबाट थाहा भएको छ । उत्पादन गरिएका खनिज पदार्थबाट राज्यलाई आवश्यक पर्ने कुटो, कोदालो आदि कृषि औजार र युद्धका लागि माला, खुकुरी आदि हतियार तयार गरिन्थे । पर्वतमा उत्पादन हुने घ्यू, फलाम, तामा, उनी कपडा आदि भारततर्फ र तामा चरेश आदि भोटतर्फ निकासा हुन्थ्यो । भारतवाट ल्याइने लत्ता कपडा मसला आदि वस्तु भोटतर्फ पठाइने हुँदा पर्वत राज्यको राजस्वमा वृद्धि भएको थियो । भेंडाबाख्रा आदि जन्तुको पशु व्यापार हुन्थ्यो । यस भेकका व्यापारी भारतको गोरखपुरसम्म पनि व्यापार गर्न पुग्दर्थे । ढुवानीको साधन नमएको त्यसवेला मानिस र खच्चड आदिद्वारा नै काम चलाइन्थ्यो । यसरी पर्वत राज्य व्यापारिक मार्गमा परेको हुँदा मन्सारबाट राज्यलाई निकै आर्थिक लाभ हुन्थ्यो । 

=== मुद्रा ===
राजा मले बमका पालामा तामाका पैसा प्रचलनमा आएको वि.सं. १७६५ को ताम्रपत्रवाट थाहा भएको छ । तात्कालिक पर्वत राज्यको राजधानी वेणी स्थित कोटमण्डारसँगै पश्चिमपट्टि टक्सार रहेको थियो ।

==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू==
* [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}
==बाह्य लिंक==
* [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>78gsm3qvtc355ydz3350mnhusa6kz4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369776</id>
      <parentid>1369628</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23074" sha1="si7ka5y70rblccepdjzh2zuciaunclg" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name     = पर्वत राज्य
|conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य
|common_name     = पर्वत राज्य
|status          = राजतन्त्र
|era             = 
|event_start     = 
|date_start      = 
|year_start      = इ.सं. १४३६
|event_end       = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको 
|date_end        = 
|year_end        = इ.सं. १९२९
|event_post      = 
|date_post       = 
|p1      = ताकम राज्य
|flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg
|p2      = पुला राज्य
|flag_p2 = 
|p3      = ज्यामरूककोट राज्य
|flag_p3 = 
|p4      = राँखु राज्य
|flag_p4 = 
|p5      = 
|flag_p5 = 
|p6      = 
|flag_p6 = 
|s1 = 
|s2 = 
|s3 = 
|s4 = 
|s5 = 
|s6 = 
|s7 = 
|s8 = 
|s9 = 
|flag_s1 = 
|flag_s2 = 
|flag_s3 = 
|flag_s4 = 
|flag_s5 = 
|flag_s6 = 
|flag_s7 = 
|flag_s8 = 
|flag_s9 = 
|image_flag  = 
|flag_alt    = 
|flag_caption  = 
|image_coat  = 
|symbol_type = 
|coat_alt    = 
|image_map         = 
|image_map_alt     = 
|image_map_caption = 
|national_motto    = 
|national_anthem   = 
|capital           = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]&lt;br&gt;[[धोरल थाना]]&lt;br&gt; [[ताकम]] (पछिल्लो)
|common_languages  = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]]
|government_type   = {{plainlist|
* स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)&lt;/small&gt;
* रजौटा&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = [[राजा]]
|leader1      = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम)
|year_leader1 =  इ. सं. १४३६ - ??
|leader2      = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो)
|year_leader2 = ?? -  ??
|leader3      = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो)
|year_leader3 = ??
|leader4      = कीर्ति बम मल्ल 
|year_leader4 =  ??
|leader5      = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम)
|year_leader5 =  - इ.सं.१९२९
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 = 
|legislature  = 
|house1       = 
|type_house1  = 
|stat_year1   = 
|religion     = {{plainlist|
* [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] 
* [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}}
|stat_pop1    = 
|stat_area1    = 
|stat_year2   = 
|stat_pop2    =
|stat_area2   = 
|stat_year4   = 
|stat_pop4    = 
|stat_area4   = 
|currency     = 
|footnotes    = 
|today        = {{NEP}}
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}

'''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो। १८९४ मा राजा राजेन्द्रले लालमोहर गर्दा सल्यान सहित पर्वतका राजा सन्तानले पनि [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता पाए। वि.सं. २०१७ मा पर्वत राज्य [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो ।

[[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास ==
बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। 

युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250805120442/https://nepalpatranews.com/posts/8873 |date=2025-08-05 }}&lt;/ref&gt; त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । 

कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए।

१८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। 

गोरखाली फौजले वि.सं. १८४३ आश्विन ४ गते दक्षिण र पूर्वबाट पर्वतमाथि आक्रमण गरे । कीर्तिवम मल्लले केही दिनसम्म त प्रतिरक्षात्मक युद्ध वहादुरीका साथ लडे । तर आश्विन १४ गते पर्वतको राजधानी वेणी दखल भयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=८ माघ, २०२२ |title=दैवज्ञ शिरोमणि लक्ष्मीपति पाण्डे |journal=पूर्णिमा, |pages=पू. ३७ ।}}&lt;/ref&gt; । यस लडाईमा पर्वतका राजवंशका धेरैले ज्यान गुमाए। स्वयं कीर्तिबमका ५ भाइमा जंजाल, जामुनि र बौद्ध ३ भाइले वीरगति पाए । बाँकी बनयारी र वीरनारायण राजाकै सथमा गए । यिनी राज्य छोडी नवाव वजीरको राज्य क्लीरामपुरमा शरण लिन पुगे, जहां उनको मृत्यु भयो । यसरी पर्वत राज्य एकीकृत नेपाल अधिराज्यमा विलीन भयो । १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो।

== शासन व्यवस्था ==
राज्यमा राजा प्रशासनको दृष्टिले सर्वोपरि थिए । प्रशस्तिमा श्रीमहाराजाधिराज मात्र भनिएको पाइन्छ । प्रशस्तिमा कहीं [[श्री]], [[श्री ५]] छन् त कहीं श्री ६ लेखिएको पनि पाइन्छ । कहीं श्रीमहाराजाधिराज नभनी 'श्रीमहाराजा मात्र भनिएको पनि पाइन्छ । राजा युद्ध संचालन गर्न वा अरु कुनै काम विशेषले एक स्थानबाट अर्को स्थानमा [[दौडाहा]] गर्दथे । उक्त कुरा विभिन्न स्थानलाई मुकाम बनाई जारी गरिएका अभिलेखबाट थाहा पाइन्छ।

[[काजी]] भनेका मंत्री हुन्। राजालाई शासन चलाउनाका लागि चौतारा र मंत्रीहरूको मंत्रिपरिषद् रहन्थ्यो । पर्वत राज्यमा काजी पद हुन्थ्यो। यो पद राजपरिवारमा मात्र सीमित रहेको देखिन्छ । ताम्रपत्रमा ६ जनासम्म काजीको नाम पाइन्छ। तर जेठा काजी भनी उल्लेख परेकोले काजीको पनि विभिन्न तह थियो भन्ने थाहा हुन्छ । 

सैनिक गतिविधिको जिम्मेवारी सरदारलाई रहन्थ्यो। सरदारको मातहतमा उमरा, द्वारेहरू रहन्थे।

टक्सारीले छापी सकेका मुद्रा आदि खजांचीको जिम्मामा रहन्थ्यो । राजस्वमा आएका रकम खर्च गर्ने अधिकार खजांचीलाई हुन्थ्यो । पर्वतका राजाले गरि दिएका अभिलेखहरूमा विभिन्न समयमा विभिन्न व्यक्ति खजांची पदमा रही साक्षी वसेको देखिएकोले यस पदको [[पँजनी|पजनी]] हुन्थ्यो भन्ने देखिन्छ ।

तात्कालिक न्याय प्रशासनमा विचारीले न्यायाधीशको काम गर्दयो । विचारीलाई मुद्दा छिन्ने अधिकार हुन्थ्यो । पर्वत राज्यका विभिन्न प्रादेशिक एकाइमा विचारी नियुक्त हुन्थे। यसबाट विचारीलाई भूमि सम्बन्धी अधिकार पनि दिइएको थियो।

==राजाहरू==
पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) :
* राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??)
* राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा)
* राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन]]ले डिम्ब भनी लेखेका थिए
* राजा नागबममल्ल ( -  ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए 
* राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - )
* शाह मल्ल
* घनश्याम मल्ल
* मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९)
* राजा कीर्ति बम मल्ल ( वि.सं. १८१५&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67}}&lt;/ref&gt;- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा
===रजौटा राजा===
* राजा विजय बहादुर मल्ल (?? )
* राजा चन्द्रबहादुर मल्ल
* राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९)
* राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल

==अर्थतन्त्र ==
धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।&lt;ref name=&quot;सुवेदी&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;

=== कृषि ===
तराई नहुनु र अधिकांश भू-भाग पर्वत पर्वतले ढाकिनु जस्तो भौगोलिक कारणले पर्वत राज्यमा कृषि योग्य जमीनको कमी रहेको थियो । कालीगण्डकी, म्याग्दी, मोदी, वडीगार्ड आदि नदीले बनाएको उपत्यका कृषि योग्य थियो भने पहाडमा केही पासा जमीन मात्र । यस कारणले पर्वतका बासिन्दाले राज्य बाहिरवाट कर तिरी साधान्न वैसाउनु पर्ने अवस्था आउथ्यो ।  जनसंख्याको अनुपातमा कृषि उत्पादन न्यून रहने हुँदा आवश्यक साधान्नको पूर्ति गर्न आवश्यक हुन्थ्यो भने कृषि उत्पादनका लागि वन पालन गर्न पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्थ्यो ।

=== व्यापार ===
पर्वत राज्यताका कुश्माचौर र वागलुङ० व्यापारको दृष्टिले केन्द्र बनेका थिए । यी ठाउँमा नेवार व्यापारीहरू थिए । भारतबाट पर्वतको वेणी शहर मई शक्यामठ र त्यहावाट [[भोट]] पस्ने चल्तीको बाटो थियो । वेणीबाट कुश्माचौर, रिडी, पाल्पा, मोठ्याक, नुवाकोट हुँदै वुटवल पुग्ने बाटो चल्तीको थियो ।

पर्वत राज्यका चट्टानदार पहाडहरूमा तामा, फलाम, गन्धक, सिशा आदि विभिन्न प्रकारका खनिज पदार्थ रहेको हुँदा यी पदार्थको निकासा व्यापारबाट राज्यलाई निकै लाभ हुन्थ्यो । तामाको विक्री त राणाकालसम्म पनि हुँदै गरेको कुरो केही पत्रहरूबाट थाहा भएको छ । उत्पादन गरिएका खनिज पदार्थबाट राज्यलाई आवश्यक पर्ने कुटो, कोदालो आदि कृषि औजार र युद्धका लागि माला, खुकुरी आदि हतियार तयार गरिन्थे । पर्वतमा उत्पादन हुने घ्यू, फलाम, तामा, उनी कपडा आदि भारततर्फ र तामा चरेश आदि भोटतर्फ निकासा हुन्थ्यो । भारतवाट ल्याइने लत्ता कपडा मसला आदि वस्तु भोटतर्फ पठाइने हुँदा पर्वत राज्यको राजस्वमा वृद्धि भएको थियो । भेंडाबाख्रा आदि जन्तुको पशु व्यापार हुन्थ्यो । यस भेकका व्यापारी भारतको गोरखपुरसम्म पनि व्यापार गर्न पुग्दर्थे । ढुवानीको साधन नमएको त्यसवेला मानिस र खच्चड आदिद्वारा नै काम चलाइन्थ्यो । यसरी पर्वत राज्य व्यापारिक मार्गमा परेको हुँदा मन्सारबाट राज्यलाई निकै आर्थिक लाभ हुन्थ्यो । 

=== मुद्रा ===
राजा मले बमका पालामा तामाका पैसा प्रचलनमा आएको वि.सं. १७६५ को ताम्रपत्रवाट थाहा भएको छ । तात्कालिक पर्वत राज्यको राजधानी वेणी स्थित कोटमण्डारसँगै पश्चिमपट्टि टक्सार रहेको थियो ।

==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू==
* [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}
==बाह्य लिंक==
* [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>si7ka5y70rblccepdjzh2zuciaunclg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सल्यान राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105956</id>
    <revision>
      <id>1369773</id>
      <parentid>1369596</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9472" sha1="qvhpkhyyu49tezjaupwejyox84p837l" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name     = सल्यान राज्य
|conventional_long_name = 
|common_name     = सल्यान राज्य
|status          = राजतन्त्र
|era             = 
|event_start     = 
|date_start      = 
|year_start      = इ.सं. १४१८
|event_end       = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको 
|date_end        = 
|year_end        = इ.सं. १९६१
|event_post      = 
|date_post       = 
|p1      = 
|flag_p1 = 
|p2      = 
|flag_p2 = 
|p3      = 
|flag_p3 = 
|p4      = 
|flag_p4 = 
|p5      = 
|flag_p5 = 
|p6      = 
|flag_p6 = 
|s1 = 
|s2 = 
|s3 = 
|s4 = 
|s5 = 
|s6 = 
|s7 = 
|s8 = 
|s9 = 
|flag_s1 = 
|flag_s2 = 
|flag_s3 = 
|flag_s4 = 
|flag_s5 = 
|flag_s6 = 
|flag_s7 = 
|flag_s8 = 
|flag_s9 = 
|image_flag  = 
|flag_alt    = 
|flag_caption  = 
|image_coat  = 
|symbol_type = 
|coat_alt    = 
|image_map         = 
|image_map_alt     = 
|image_map_caption = 
|national_motto    = 
|national_anthem   = 
|capital           = |common_languages  = [[नेपाली]] 
|government_type   = {{plainlist|
* स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)&lt;/small&gt;
* रजौटा&lt;br&gt;&lt;small&gt;(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = [[राजा]]
|leader1      = जगत्रबम (प्रथम)
|year_leader1 =  इ. सं. १४१८ - ??
|leader2      = दोरैजैथुबम (दोस्रो)
|year_leader2 = ?? -  ??
|leader3      = आनम्म (तेस्रो)
|year_leader3 = ??
|leader4      = रणभीम शाह 
|year_leader4 =  ??
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 = 
|legislature  = 
|house1       = 
|type_house1  = 
|stat_year1   = 
|religion     = {{plainlist|
* [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] 
* [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}}
|stat_pop1    = 
|stat_area1    = 
|stat_year2   = 
|stat_pop2    =
|stat_area2   = 
|stat_year4   = 
|stat_pop4    = 
|stat_area4   = 
|currency     = 
|footnotes    = 
|today        = {{NEP}}
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}

'''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो ।

सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ &lt;ref name=&quot;सुवेदी&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;सुवेदी2&quot;&gt;{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी  [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए।

१८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध [[रणबहादुर शाह]]को हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए।

भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt; तेजवहादुर शाहलाई सल्यानी राजाको दर्जा दिइए तापनि तेजवहादुरको राज्य फलावाडमा सीमित रहयो । सत्यान, दाग र देउखुरीमा उनको केही अधिकार रहेन। 

२०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित सल्यानी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो।

==राजाहरू==
सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) :
* मलैवम्म
* सुर्तान
* मामुराज
* सूर्जुराज
* सुमेरराज
* सिँगाराज
* काला सुल्तान
* कनक शाह
* संहार शाह
* तिलक शाह
* प्रताप शाह
* तुला शाह
* पृथ्वीपति शाह
* मान्धाता शाह
* सङ्ग्राम शाह
* श्रीकृष्ण शाह- नेपालसँग आश्रित सन्धि १८४२
* राजा रणभीम शाह ( -  ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा
* राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - )
* राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - )
* राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? )
* राजा जीतेन्द्रबहादुर शाह ( - २०४१ )
* राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह&lt;ref&gt;{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट श्री गोपेन्द्र बहादुर शाहलाई सल्यानी राजाको उपाधि प्रदान गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13470 |access-date=2026-08-14 |website=rajpatra.dop.gov.np|date=२०४१ असार १२}}&lt;/ref&gt; (२०४१  - २०६०)

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}
==बाह्य लिंक==
* [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>qvhpkhyyu49tezjaupwejyox84p837l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गजराज मिश्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109029</id>
    <revision>
      <id>1369646</id>
      <parentid>1366293</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24720" sha1="pgesgt8jk9tmmyibj5civnkmf9oghxx" xml:space="preserve">Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।

यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>pgesgt8jk9tmmyibj5civnkmf9oghxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369648</id>
      <parentid>1369646</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24722" sha1="k3pr2a85yyhpxs0qqcg0w3geevrmw0w" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।

यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>k3pr2a85yyhpxs0qqcg0w3geevrmw0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369695</id>
      <parentid>1369648</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्दर्भ */</comment>
      <origin>1369695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24833" sha1="cg6s7pp3ruxqxzppj2ztfath25v41hz" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।

यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
===टिप्पणी ===
{{notelist}}
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cg6s7pp3ruxqxzppj2ztfath25v41hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369696</id>
      <parentid>1369695</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24879" sha1="hj6hhj0uy0xllmgtuj0ghri1tsnkcla" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।
==मृत्यु==
==आलोचना ==
यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
===टिप्पणी ===
{{notelist}}
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hj6hhj0uy0xllmgtuj0ghri1tsnkcla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369697</id>
      <parentid>1369696</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यु */</comment>
      <origin>1369697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25036" sha1="311s99ef2gt1b6nr6vv7fwbw2qhhssi" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।
==मृत्यु==
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DNA_0002_0111 |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/editions/show/1630 |access-date=2026-08-14 |website=nepalica.hadw-bw.de}}&lt;/ref&gt;

==आलोचना ==
यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
===टिप्पणी ===
{{notelist}}
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>311s99ef2gt1b6nr6vv7fwbw2qhhssi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369698</id>
      <parentid>1369697</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यु */</comment>
      <origin>1369698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25273" sha1="f36lrq462sbhdfwdj2a1p7qmessuj3c" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = बि.सं १८७४
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।
==मृत्यु==
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A report from Patna by Candraśekhara Upādhyāya re Gajarāja Miśra's death and British overtures of friendship (VS 1874) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/editions/show/1630 |access-date=2026-08-14 |website=nepalica.hadw-bw.de|editor-first=Manik|editor-last=Bajracharya|editor2-last=Cubelic|editor2-first=Simon|editor3-last=Khatiwoda|editor3-first=Rajan}}&lt;/ref&gt;

==आलोचना ==
यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
===टिप्पणी ===
{{notelist}}
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>f36lrq462sbhdfwdj2a1p7qmessuj3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369699</id>
      <parentid>1369698</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25273" sha1="jv69lxcspvqps8z625bsq3qkv6wmk08" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = गजराज मिश्र
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = बि.सं १८७४
| birth_place   = 
| death_place   = पटना
| father        =
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         = नेपाल 
| nationality         = नेपाल 
| children         = 
|office         = पटनामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = पृथ्वीनारायण शाह &lt;br&gt;[[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt;[[रणबहादुर शाह]]&lt;br&gt;[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    =
|successor      = दीनानाथ उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==
राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। 

=== बहादुर शाहको उद्धार ===
प्रतापसिंह शाहले &quot;बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?&quot; भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।&lt;ref&gt;चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''&lt;/ref&gt;

गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई &quot;राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।&quot; भनी अनुरोध गरे।

=== अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि ===
नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल लर्ड बेलेज्ली थिए। 

[[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}}

त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।&lt;ref&gt;Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104&lt;/ref&gt; यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- &quot;...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।&quot;/

राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।&quot; Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।...&quot;यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} 
*Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}
{{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्&quot;'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}}

=== सुगौली सन्धि ===
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले।

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए।

नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।
==मृत्यु==
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A report from Patna by Candraśekhara Upādhyāya re Gajarāja Miśra's death and British overtures of friendship (VS 1874) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/editions/show/1630 |access-date=2026-08-14 |website=nepalica.hadw-bw.de|editor-first=Manik|editor-last=Bajracharya|editor2-last=Cubelic|editor2-first=Simon|editor3-last=Khatiwoda|editor3-first=Rajan}}&lt;/ref&gt;

==आलोचना ==
यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे।

नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा 
ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
===टिप्पणी ===
{{notelist}}
[[श्रेणी:व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jv69lxcspvqps8z625bsq3qkv6wmk08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:स्रोत</title>
    <ns>828</ns>
    <id>111254</id>
    <revision>
      <id>1369638</id>
      <parentid>1369220</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>परिक्षण</comment>
      <origin>1369638</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11245" sha1="0p0n8mj0tob4lzalsfxx33w9akcz7jv" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- लेखक / सम्पादक
    local author = args['लेखक'] or args['author'] or args['author1'] or ''
    local first = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['first1'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
    local last = args['थर'] or args['अन्तिम'] or args['last'] or args['last1'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
    local author_link = args['लेखक कडी'] or args['लेखक-कडी'] or args['लेखक-लिङ्क'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''

    local formatted_author = ''
    if author ~= '' then
        formatted_author = author
    elseif last ~= '' and first ~= '' then
        formatted_author = last .. ' ' .. first
    elseif first ~= '' then
        formatted_author = first
    elseif last ~= '' then
        formatted_author = last
    end

    if formatted_author ~= '' and author_link ~= '' then
        formatted_author = '[[' .. author_link .. '|' .. formatted_author .. ']]'
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI/Series)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>0p0n8mj0tob4lzalsfxx33w9akcz7jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369639</id>
      <parentid>1369638</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>परिक्षण</comment>
      <origin>1369639</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="14134" sha1="0hkqv41egwuqokunbasnx1xpkib0lcd" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- बहुविध लेखकहरू सङ्कलन गर्ने
    local authors_list = {}
    
    -- एकल लेखक पारामिटरहरू जाँच्ने (लेखक, author, author1 आदि)
    local single_author = args['लेखक'] or args['author'] or args['author1'] or ''
    local single_first = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['first1'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
    local single_last = args['थर'] or args['अन्तिम'] or args['last'] or args['last1'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
    local author_link = args['लेखक कडी'] or args['लेखक-कडी'] or args['लेखक-लिङ्क'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''

    if single_author ~= '' then
        if author_link ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. author_link .. '|' .. single_author .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, single_author)
        end
    elseif single_last ~= '' and single_first ~= '' then
        local full_name = single_last .. ' ' .. single_first
        if author_link ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. author_link .. '|' .. full_name .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, full_name)
        end
    elseif single_first ~= '' then
        table.insert(authors_list, single_first)
    elseif single_last ~= '' then
        table.insert(authors_list, single_last)
    end

    -- क्रमसः प्रथम१, अन्तिम१, प्रथम२, अन्तिम२, प्रथम३, अन्तिम३ ... वा author2, last2, first2 आदि जाँच गर्ने
    for i = 2, 20 do
        local a_name = args['लेखक' .. i] or args['author' .. i] or ''
        local f_name = args['प्रथम' .. i] or args['पहिलो' .. i] or args['first' .. i] or ''
        local l_name = args['अन्तिम' .. i] or args['थर' .. i] or args['last' .. i] or ''
        local a_link = args['लेखक कडी' .. i] or args['लेखक-कडी' .. i] or args['author-link' .. i] or ''

        if a_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. a_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, a_name)
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            local full_name = l_name .. ' ' .. f_name
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. full_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, full_name)
            end
        elseif f_name ~= '' then
            table.insert(authors_list, f_name)
        elseif l_name ~= '' then
            table.insert(authors_list, l_name)
        else
            -- यदि लगातारक्रममा लेखक छैन भने केही समय रोकिने वा ब्रेक गर्ने (यदि बीचमा खाली भयो भने)
            -- तर धेरै जसो १० सम्म निरन्तर चेक गर्न यो लूप काफी हुन्छ
        end
    end

    local formatted_author = ''
    if #authors_list &gt; 0 then
        if #authors_list == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif #authors_list == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- ३ वा सोभन्दा बढी लेखकहरू भएमा कमा र अन्तिममा 'र' राख्ने
            local last_auth = table.remove(authors_list)
            formatted_author = table.concat(authors_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI/Series)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>0hkqv41egwuqokunbasnx1xpkib0lcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369640</id>
      <parentid>1369639</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>परिक्षण</comment>
      <origin>1369640</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="14316" sha1="edebo8tkb27l5iaqmt18g7xu0jlo3h7" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- बहुविध लेखकहरू सङ्कलन गर्ने
    local authors_list = {}
    
    -- पहिलो लेखक (लेखक, author, author1, प्रथम/पहिलो, थर/अन्तिम आदिका विभिन्न भेदहरू)
    local author1 = args['लेखक'] or args['author'] or args['author1'] or ''
    local first1  = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['first1'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
    local last1   = args['थर'] or args['अन्तिम'] or args['last'] or args['last1'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
    local link1   = args['लेखक कडी'] or args['लेखक-कडी'] or args['लेखक-लिङ्क'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''

    if author1 ~= '' then
        if link1 ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. link1 .. '|' .. author1 .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, author1)
        end
    elseif last1 ~= '' and first1 ~= '' then
        local full_name = last1 .. ' ' .. first1
        if link1 ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. link1 .. '|' .. full_name .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, full_name)
        end
    elseif first1 ~= '' then
        if link1 ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. link1 .. '|' .. first1 .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, first1)
        end
    elseif last1 ~= '' then
        if link1 ~= '' then
            table.insert(authors_list, '[[' .. link1 .. '|' .. last1 .. ']]')
        else
            table.insert(authors_list, last1)
        end
    end

    -- क्रमसः लेखक२, लेखक३ वा प्रथम२, अन्तिम२ (र अङ्ग्रेजी author2, first2, last2) हरू जाँच गर्ने
    for i = 2, 20 do
        local a_name = args['लेखक' .. i] or args['author' .. i] or ''
        local f_name = args['प्रथम' .. i] or args['पहिलो' .. i] or args['first' .. i] or args['author-first' .. i] or ''
        local l_name = args['अन्तिम' .. i] or args['थर' .. i] or args['last' .. i] or args['author-last' .. i] or ''
        local a_link = args['लेखक कडी' .. i] or args['लेखक-कडी' .. i] or args['author-link' .. i] or args['authorlink' .. i] or ''

        if a_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. a_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, a_name)
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            local full_name = l_name .. ' ' .. f_name
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. full_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, full_name)
            end
        elseif f_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. f_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, f_name)
            end
        elseif l_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. l_name .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, l_name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    if #authors_list &gt; 0 then
        if #authors_list == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif #authors_list == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- ३ वा सोभन्दा बढी लेखकहरू भएमा कमा र अन्तिममा 'र' राख्ने
            local last_auth = table.remove(authors_list)
            formatted_author = table.concat(authors_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI/Series)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>edebo8tkb27l5iaqmt18g7xu0jlo3h7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369641</id>
      <parentid>1369640</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369641</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13653" sha1="izf1vsnio2t17h046iyd247wlbiandj" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरूलाई चेक गर्ने (जस्तै: लेखक, लेखक१, लेखक २, प्रथम१, अन्तिम१, आदि)
    for i = 1, 20 do
        local suffix = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local suffix_alt = (i == 1) and &quot;&quot; or (&quot; &quot; .. tostring(i)) -- यदि &quot;प्रथम २&quot; जस्तै बीचमा खाली 
        
        -- नाम पत्ता लगाउने विभिन्न सम्भावित पारामिटरहरू
        local a_name = args['लेखक' .. suffix] or args['लेखक' .. suffix_alt] or args['author' .. suffix] or ''
        if i == 1 then
            a_name = a_name ~= '' and a_name or (args['लेखक'] or args['author'] or '')
        end

        local f_name = args['प्रथम' .. suffix] or args['प्रथम' .. suffix_alt] or args['पहिलो' .. suffix] or args['पहिलो' .. suffix_alt] or args['first' .. suffix] or args['author-first' .. suffix] or ''
        if i == 1 and f_name == '' then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or ''
        end

        local l_name = args['अन्तिम' .. suffix] or args['अन्तिम' .. suffix_alt] or args['थर' .. suffix] or args['थर' .. suffix_alt] or args['last' .. suffix] or args['author-last' .. suffix] or ''
        if i == 1 and l_name == '' then
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or ''
        end

        local a_link = args['लेखक कडी' .. suffix] or args['लेखक कडी' .. suffix_alt] or args['लेखक-कडी' .. suffix] or args['author-link' .. suffix] or ''
        if i == 1 and a_link == '' then
            a_link = args['लेखक कडी'] or args['लेखक-कडी'] or args['author-link'] or ''
        end

        local current_author = ''
        if a_name ~= '' then
            current_author = a_name
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = l_name .. ' ' .. f_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- ३ वा सोभन्दा बढी लेखकहरू भएमा अघिल्लाहरूलाई कमा र अन्तिमलाई 'र' ले जोड्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI/Series)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>izf1vsnio2t17h046iyd247wlbiandj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369642</id>
      <parentid>1369641</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369642</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13797" sha1="8r078zu5os5nr7gbdor4eevcjdliuvt" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म सबै लेखकहरूका लागि विभिन्न रूपहरू जाँच गर्ने
    for i = 1, 20 do
        local s = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        
        -- विभिन्न नामकरण ढाँचाहरू (जस्तै: लेखक, author, प्रथम, पहिलो, थर, अन्तिम, first, last आदि)
        local a_name = args['लेखक' .. s] or args['author' .. s] or (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author']) or '')
        local f_name = args['प्रथम' .. s] or args['पहिलो' .. s] or args['first' .. s] or args['author-first' .. s] or args['author-given' .. s] or ''
        local l_name = args['अन्तिम' .. s] or args['थर' .. s] or args['last' .. s] or args['author-last' .. s] or args['author-surname' .. s] or ''
        local a_link = args['लेखक कडी' .. s] or args['लेखक-कडी' .. s] or args['लेखक-लिङ्क' .. s] or args['author-link' .. s] or args['authorlink' .. s] or ''

        -- यदि 'प्रथम २' वा 'अन्तिम २' जस्तो बीचमा स्पेस दिएको छ भने त्यसलाई पनि सुरक्षित रूपमा चेक गर्ने
        if f_name == '' and i &gt; 1 then
            f_name = args['प्रथम ' .. i] or args['पहिलो ' .. i] or args['first ' .. i] or ''
        end
        if l_name == '' and i &gt; 1 then
            l_name = args['अन्तिम ' .. i] or args['थर ' .. i] or args['last ' .. i] or ''
        end
        if a_name == '' and i &gt; 1 then
            a_name = args['लेखक ' .. i] or args['author ' .. i] or ''
        end
        if a_link == '' and i &gt; 1 then
            a_link = args['लेखक कडी ' .. i] or args['लेखक-कडी ' .. i] or ''
        end

        local current_author = ''
        if a_name ~= '' then
            current_author = a_name
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            -- नेपाली विकिपिडियाको परम्परा अनुसार थर अगाडि वा पछाडि कुन रूपमा राख्ने? (सामान्यतया: थर प्रथम, वा प्रथम थर)
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI/Series)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_author_if_needed or clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn) -- सुरक्षित रूपान्तरण
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>8r078zu5os5nr7gbdor4eevcjdliuvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369643</id>
      <parentid>1369642</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369643</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12851" sha1="9qfdm3hqi8w1850qtdjomq8v7iblx09" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म केवल प्रथम/पहिलो र अन्तिम/थर (first/last) ढाँचामा आधारित लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_nep = (i == 1) and &quot;&quot; or to_nepali_digits(tostring(i))
        
        -- विभिन्न उपसर्ग वा स्पेसका संयोजनहरू
        local suffixes = {
            s_eng,
            s_nep,
            &quot; &quot; .. s_eng,
            &quot; &quot; .. s_nep
        }

        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        for _, suf in ipairs(suffixes) do
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम' .. suf] or args['पहिलो' .. suf] or args['first' .. suf] or args['author-first' .. suf] or args['author-given' .. suf] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम' .. suf] or args['थर' .. suf] or args['last' .. suf] or args['author-last' .. suf] or args['author-surname' .. suf] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी' .. suf] or args['प्रथम-कडी' .. suf] or args['लेखक कडी' .. suf] or args['author-link' .. suf] or args['authorlink' .. suf] or ''
            end
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>9qfdm3hqi8w1850qtdjomq8v7iblx09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369644</id>
      <parentid>1369643</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369644</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13196" sha1="65ywywa52fd5sxue6nfumszvatojxzb" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म प्रथम१/अन्तिम१, प्रथम२/अन्तिम२, प्रथम३/अन्तिम३ ढाँचामा लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_nep = (i == 1) and &quot;&quot; or to_nepali_digits(tostring(i))
        
        -- विभिन्न उपसर्ग वा स्पेसका संयोजनहरू (जस्तै: प्रथम१, प्रथम १, first1, first 1)
        local suffixes = {
            s_eng,
            s_nep,
            &quot; &quot; .. s_eng,
            &quot; &quot; .. s_nep
        }

        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        for _, suf in ipairs(suffixes) do
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम' .. suf] or args['पहिलो' .. suf] or args['first' .. suf] or args['author-first' .. suf] or args['author-given' .. suf] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम' .. suf] or args['थर' .. suf] or args['last' .. suf] or args['author-last' .. suf] or args['author-surname' .. suf] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी' .. suf] or args['प्रथम-कडी' .. suf] or args['लेखक कडी' .. suf] or args['author-link' .. suf] or args['authorlink' .. suf] or ''
            end
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- २ भन्दा बढी लेखकहरू (३, ४, ५...) हुँदा पहिलोदेखि पछिल्लासम्मलाई कमा (,) र अन्तिमलाई 'र' ले जोड्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>65ywywa52fd5sxue6nfumszvatojxzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369645</id>
      <parentid>1369644</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369645</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13980" sha1="7ci1d6bfh0gf9xwic94044ugjygqjou" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म प्रथम१/अन्तिम१, प्रथम२/अन्तिम२, प्रथम३/अन्तिम३ आदि ढाँचामा लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_nep = (i == 1) and &quot;&quot; or to_nepali_digits(tostring(i))
        
        -- विभिन्न उपसर्ग वा स्पेसका संयोजनहरू (जस्तै: प्रथम१, प्रथम १, first1, first 1)
        local suffixes = {
            s_eng,
            s_nep,
            &quot; &quot; .. s_eng,
            &quot; &quot; .. s_nep
        }

        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        for _, suf in ipairs(suffixes) do
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम' .. suf] or args['पहिलो' .. suf] or args['first' .. suf] or args['author-first' .. suf] or args['author-given' .. suf] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम' .. suf] or args['थर' .. suf] or args['last' .. suf] or args['author-last' .. suf] or args['author-surname' .. suf] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी' .. suf] or args['प्रथम-कडी' .. suf] or args['लेखक कडी' .. suf] or args['author-link' .. suf] or args['authorlink' .. suf] or ''
            end
        end

        -- यदि पहिलो लूपमा (i == 1) संख्या नराखी सीधा 'प्रथम' वा 'अन्तिम' लेखिएको छ भने त्यसलाई पनि तान्ने
        if i == 1 then
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or ''
            end
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- २ भन्दा बढी लेखकहरू (३, ४, ५...) हुँदा पहिलोदेखि पछिल्लासम्मलाई कमा (,) र अन्तिमलाई 'र' ले جوड्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / प्रतिवेदन / नक्सा / मिडिया विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    -- आर्काइभ तथा मितिहरू
    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- १. लेखक वा सम्पादक
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    -- २. मिति
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल
    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    -- ४. अतिरिक्त विवरण (प्रकार, प्रतिवेदन नम्बर, नक्सा स्कल, संस्करण, प्रारूप आदि)
    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- ५. स्थान, कार्य/विश्वकोश/वेबसाइट/पत्रपत्रिका र प्रकाशक/संस्था
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- ६. पृष्ठहरू वा समय (मिडियाको लागि)
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    -- ७. भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    -- ८. पहिचानकर्ताहरू (ISBN/DOI)
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    -- ९. अभिलेख लिङ्क (सङ्ग्रहित)
    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    -- ११. कथन (Quote)
    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>7ci1d6bfh0gf9xwic94044ugjygqjou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369647</id>
      <parentid>1369645</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369647</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13012" sha1="s0nkaq484eg630wz2o49hdlf1le68iz" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरू (प्रथम१/अन्तिम१, प्रथम२/अन्तिम२, प्रथम३/अन्तिम३ आदि) पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_nep = (i == 1) and &quot;&quot; or to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local suffixes = {
            s_eng,
            s_nep,
            &quot; &quot; .. s_eng,
            &quot; &quot; .. s_nep
        }

        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        for _, suf in ipairs(suffixes) do
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम' .. suf] or args['पहिलो' .. suf] or args['first' .. suf] or args['author-first' .. suf] or args['author-given' .. suf] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम' .. suf] or args['थर' .. suf] or args['last' .. suf] or args['author-last' .. suf] or args['author-surname' .. suf] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी' .. suf] or args['प्रथम-कडी' .. suf] or args['लेखक कडी' .. suf] or args['author-link' .. suf] or args['authorlink' .. suf] or ''
            end
        end

        -- यदि पहिलोमा 'प्रथम१' को सट्टा सिधै 'प्रथम' मात्र लेखिएको छ भने त्यसलाई पनि सम्बोधन गर्ने
        if i == 1 then
            if f_name == &quot;&quot; then
                f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or ''
            end
            if l_name == &quot;&quot; then
                l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or ''
            end
            if a_link == &quot;&quot; then
                a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or ''
            end
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    -- लेखकहरूको सङ्ख्या अनुसार प्रदर्शन शैली मिलाउने
    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- २ भन्दा बढी लेखकहरू (३, ४, ५... वा २० सम्म) हुँदा पहिलोदेखि पछिल्लोसम्मलाई 
            -- कमा (,) ले जोड्ने र अन्तिम लेखकको अगाडि 'र' राख्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table._insert = table.insert
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>s0nkaq484eg630wz2o49hdlf1le68iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369649</id>
      <parentid>1369647</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369649</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12919" sha1="tpd0cbirkfj7s2nhxtnyvoa2oo1gg12" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local s_nep = to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        -- यदि i == 1 छ भने बिना नम्बरका पारामिटरहरूलाई पनि प्राथमिकता दिने
        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''
        end

        -- यदि बिना नम्बर भेटिएन वा i &gt; 1 छ भने नम्बरसहितका पारामिटरहरू खोज्ने
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम ' .. s_eng] or args['पहिलो ' .. s_eng] or args['first ' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम' .. s_nep] or args['पहिलो' .. s_nep] or args['प्रथम ' .. s_nep] or ''
        end

        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम ' .. s_eng] or args['थर ' .. s_eng] or args['last ' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम' .. s_nep] or args['थर' .. s_nep] or args['अन्तिम ' .. s_nep] or ''
        end

        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['प्रथम कडी' .. s_eng] or args['प्रथम-कडी' .. s_eng] or args['लेखक कडी' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम कडी' .. s_nep] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    -- लेखकहरूको सङ्ख्या अनुसार प्रदर्शन शैली मिलाउने
    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if edition ~= '' then
        table.insert(title_extra, edition .. ' संस्करण')
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work .. &quot;''&quot;)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end
    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>tpd0cbirkfj7s2nhxtnyvoa2oo1gg12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369651</id>
      <parentid>1369649</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369651</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13727" sha1="6xriwzp52q9bbewflb7wwdl2qcf4v3c" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local s_nep = to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम ' .. s_eng] or args['पहिलो ' .. s_eng] or args['first ' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम' .. s_nep] or args['पहिलो' .. s_nep] or args['प्रथम ' .. s_nep] or ''
        end

        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम ' .. s_eng] or args['थर ' .. s_eng] or args['last ' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम' .. s_nep] or args['थर' .. s_nep] or args['अन्तिम ' .. s_nep] or ''
        end

        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['प्रथम कडी' .. s_eng] or args['प्रथम-कडी' .. s_eng] or args['लेखक कडी' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम कडी' .. s_nep] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local work = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['journal'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    -- शोधपत्र / जर्नल / प्रतिवेदन विशेष पारामिटरहरू
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    
    -- यहाँ &quot;जारी&quot; (issue) लाई थप गरिएको छ
    local issue_num = args['जारी'] or args['issue'] or args['अङ्क'] or ''
    local volume = args['संस्करण'] or args['edition'] or args['volume'] or ''
    
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if work ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; + work + &quot;''&quot;) -- safe string concat below
    end
    
    -- यदि 'कार्य' वा 'journal' खाली छ तर direct 'journal' वा 'कार्य' आएको छ भने
    local journal_name = args['journal'] or args['कार्य'] or ''
    if journal_name ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. journal_name .. &quot;''&quot;)
    end

    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- संस्करण (Volume) र जारी (Issue) प्रबन्धन
    local vol_issue = {}
    if edition ~= '' then
        table.insert(vol_issue, to_nepali_digits(edition))
    end
    if issue_num ~= '' then
        table.insert(vol_issue, '(' .. to_nepali_digits(issue_num) .. ')')
    end
    if #vol_issue &gt; 0 then
        -- यदि संस्करण र जारी दुवै छन् भने 'संस्करण(जारी)' ढाँचामा वा सँगै जोड्ने
        local vi_str = table.concat(vol_issue, '')
        table.insert(result, vi_str)
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>6xriwzp52q9bbewflb7wwdl2qcf4v3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369652</id>
      <parentid>1369651</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369652</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12852" sha1="qg1ry8afn9d1eex5cjhxmboq1jhab8q" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- Month DD, YYYY
    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- DD Month YYYY
    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    -- YYYY-MM-DD
    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local s_nep = to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम ' .. s_eng] or args['पहिलो ' .. s_eng] or args['first ' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम' .. s_nep] or args['पहिलो' .. s_nep] or args['प्रथम ' .. s_nep] or ''
        end

        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम ' .. s_eng] or args['थर ' .. s_eng] or args['last ' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम' .. s_nep] or args['थर' .. s_nep] or args['अन्तिम ' .. s_nep] or ''
        end

        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['प्रथम कडी' .. s_eng] or args['प्रथम-कडी' .. s_eng] or args['लेखक कडी' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम कडी' .. s_nep] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    
    local issue_num = args['जारी'] or args['issue'] or args['अङ्क'] or ''
    local volume = args['संस्करण'] or args['edition'] or args['volume'] or ''
    
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक (title) अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = title
    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
    else
        formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
    end

    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end

    local work_name = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    if work_name ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work_name .. &quot;''&quot;)
    end

    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    local vol_issue = {}
    if volume ~= '' then
        table.insert(vol_issue, to_nepali_digits(volume))
    end
    if issue_num ~= '' then
        table.insert(vol_issue, '(' .. to_nepali_digits(issue_num) .. ')')
    end
    if #vol_issue &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(vol_issue, ''))
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>qg1ry8afn9d1eex5cjhxmboq1jhab8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369653</id>
      <parentid>1369652</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369653</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13832" sha1="cgr76uv8vdbft62136a5hpcbowd8lzy" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return clean
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- i = 1 देखि २० सम्म लगातार सबै लेखकहरू पत्ता लगाउने
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local s_nep = to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम ' .. s_eng] or args['पहिलो ' .. s_eng] or args['first ' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम' .. s_nep] or args['पहिलो' .. s_nep] or args['प्रथम ' .. s_nep] or ''
        end

        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम ' .. s_eng] or args['थर ' .. s_eng] or args['last ' .. s_eng] or 
                     args['अन्तिम' .. s_nep] or args['थर' .. s_nep] or args['अन्तिम ' .. s_nep] or ''
        end

        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['प्रथम कडी' .. s_eng] or args['प्रथम-कडी' .. s_eng] or args['लेखक कडी' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or 
                     args['प्रथम कडी' .. s_nep] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                table.insert(authors_list, '[[' .. a_link .. '|' .. current_author .. ']]')
            else
                table.insert(authors_list, current_author)
            end
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    local editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    
    -- अध्याय (Chapter) पारामिटर थप गरिएको
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''

    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    
    local issue_num = args['जारी'] or args['issue'] or args['अङ्क'] or ''
    local volume = args['संस्करण'] or args['edition'] or args['volume'] or ''
    
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif editor ~= '' then
        table.insert(result, editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- अध्याय र मूल पुस्तकको शीर्षक व्यवस्थापन
    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        -- यदि अध्याय छ भने अध्यायलाई साधारण पाठमा र पुस्तकको मुख्य शीर्षकलाई इटालिकमा देखाइन्छ
        formatted_title = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if title ~= '' then
            local main_book_title = title
            if url ~= '' then
                main_book_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
            else
                main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            end
            formatted_title = formatted_title .. ', In ' .. main_book_title
        end
    else
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    local title_extra = {}
    if degree_type ~= '' then
        table.insert(title_extra, degree_type)
    end
    if report_num ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'प्रतिवेदन नं. ' .. to_nepali_digits(report_num))
    end
    if scale ~= '' then
        table.insert(title_extra, 'स्कल: ' .. to_nepali_digits(scale))
    end
    if format ~= '' then
        table.insert(title_extra, '(' .. format .. ')')
    end

    if #title_extra &gt; 0 then
        formatted_title = formatted_title .. ' (' .. table.concat(title_extra, ', ') .. ')'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end

    local work_name = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    if work_name ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work_name .. &quot;''&quot;)
    end

    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    local vol_issue = {}
    if volume ~= '' then
        table.insert(vol_issue, to_nepali_digits(volume))
    end
    if issue_num ~= '' then
        table.insert(vol_issue, '(' .. to_nepali_digits(issue_num) .. ')')
    end
    if #vol_issue &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(vol_issue, ''))
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end
    if time_spec ~= '' then
        table.insert(result, 'समय: ' .. to_nepali_digits(time_spec))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local doi = args['डिओआई'] or args['doi'] or args['DOI'] or ''
    if doi ~= '' then
        table.insert(result, '[[डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ता|DOI]]&amp;nbsp;[https://doi.org/' .. doi .. ' ' .. doi .. ']')
    end

    if archive_url ~= '' then
        local arch_str = ''
        if archive_date ~= '' then
            arch_str = 'मूलबाट ' .. archive_date .. '-मा [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        else
            arch_str = 'मूलबाट [' .. archive_url .. ' सङ्ग्रहित]'
        end
        table.insert(result, arch_str)
    end

    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'पहुँच मिति ' .. access_date)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    if quote_text ~= '' then
        main_output = main_output .. ' &amp;ldquo;&amp;rsquo;' .. quote_text .. '&amp;rsquo;&amp;rdquo;'
    end

    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>cgr76uv8vdbft62136a5hpcbowd8lzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369654</id>
      <parentid>1369653</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369654</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="14754" sha1="5do3vtx092h9ior6zfpwglf8zk18hsm" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- १. नेपाली अङ्कबाट अङ्ग्रेजी अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9'
    }
    return (str:gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- २. अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- ३. महिनाहरूको अङ्ग्रेजी-नेपाली अनुवाद तालिका
local month_map = {
    [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;,
    [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;may&quot;] = &quot;मे&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- ४. मिति रूपान्तरण फङ्सन (वर्षलाई पनि स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end

    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)

    -- यदि केवल वर्ष मात्र (जस्तै 2017) राखिएको छ भने
    if clean:match(&quot;^%d+$&quot;) then
        return to_nepali_digits(clean)
    end

    local m_name, d_num, y_num = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_name and d_num and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    d_num, m_name, y_num = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d_num and m_name and y_num then
        local nep_month = month_map[string.lower(m_name)] or m_name
        return to_nepali_digits(d_num) .. &quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_num)
    end

    local y, m, d = clean:match(&quot;^(%d%d%d%d)%-(%d%d?)%-(%d%d?)$&quot;)
    if y and m and d then
        return to_nepali_digits(y) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(m) .. &quot;-&quot; .. to_nepali_digits(d)
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- ५. मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local s_nep = to_nepali_digits(tostring(i))
        
        local f_name, l_name, a_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['प्रथम कडी'] or args['प्रथम-कडी'] or args['लेखक कडी'] or args['author-link'] or args['authorlink'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (सम्पादक१प्रथम-first, सम्पादक१-last, सम्पादक२-first, सम्पादक२अन्तिम आदि)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 10 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last = &quot;&quot;, &quot;&quot;

        -- विभिन्न सम्भावित पारामिटर नामहरूको जाँच
        e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक१प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or ''
            -- यदि एकल सम्पादक पारामिटर आएमा
            if i == 1 then
                e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'] or ''
            end
        end

        e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
            if i == 1 then
                e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'] or ''
            end
        end

        -- यदि माथिको लूपबाट मिलेन भने प्रत्यक्ष रूपमा पास गरिएका कुञ्जीहरू हेर्ने
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    -- सामान्य सम्पादक पारामिटर (यदि सूचीमा भेटिएन भने)
    local single_editor = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
    local formatted_editor = ''
    
    if #editors_list &gt; 0 then
        if #editors_list == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif #editors_list == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[#editors_list]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, #editors_list - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    elseif single_editor ~= '' then
        formatted_editor = single_editor
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or args['संस्था'] or args['institution'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or args['place'] or ''
    local edition = args['संस्करण'] or args['edition'] or ''
    local format = args['प्रारूप'] or args['format'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    
    local degree_type = args['शोधपत्र प्रकार'] or args['प्रकार'] or args['degree'] or args['type'] or ''
    local report_num = args['प्रतिवेदन नम्बर'] or args['प्रतिवेदन अङ्क'] or args['report-number'] or args['number'] or ''
    local issue_num = args['जारी'] or args['issue'] or args['अङ्क'] or ''
    local volume = args['संस्करण'] or args['edition'] or args['volume'] or ''
    local scale = args['स्कल'] or args['मापन'] or args['scale'] or ''
    local time_spec = args['समय'] or args['time'] or ''
    local quote_text = args['कथन'] or args['quote'] or ''

    local archive_url = args['अभिलेख युआरएल'] or args['archive-url'] or args['archiveurl'] or ''
    local archive_date = args['अभिलेख मिति'] or args['archive-date'] or args['archivedate'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['access-date'] or args['accessdate'] or '')
    archive_date = format_date(archive_date)

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    elseif formatted_editor ~= '' then
        table.insert(result, formatted_editor .. ' (सम्पादक)')
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        formatted_title = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if title ~= '' then
            local main_book_title = title
            if url ~= '' then
                main_book_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
            else
                main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            end
            
            -- यदि अध्यायसँगै सम्पादकहरू पनि छन् भने पुस्तकको शीर्षक अगाडि सम्पादकहरू जोड्ने
            if formatted_editor ~= '' and #editors_list &gt; 0 then
                formatted_title = formatted_title .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पा.), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_title .. ', In ' .. main_book_title
            end
        end
    else
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end

    local work_name = args['कार्य'] or args['work'] or args['वेबसाइट'] or args['website'] or args['पत्रपत्रिका'] or args['journal'] or args['अखबार'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    if work_name ~= '' then
        table.insert(pub_info, &quot;''&quot; .. work_name .. &quot;''&quot;)
    end

    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%dXXx%-]', '')
        table.insert(result, '[[विशेष:पुस्तकस्रोत/' .. clean_isbn .. '|ISBN]]&amp;nbsp;' .. isbn)
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>5do3vtx092h9ior6zfpwglf8zk18hsm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369655</id>
      <parentid>1369654</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>परिक्षण</comment>
      <origin>1369655</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9316" sha1="74xx10i6yn8jemewrvunv6hxe6bmu3t" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (सम्पादक१प्रथम, सम्पादक१, सम्पादक२, सम्पादक२अन्तिम आदि सबै ढाँचाका लागि)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 10 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        -- १. एकल वा जोडिएको पूरा नाम (जस्तै: सम्पादक१, सम्पादक२)
        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end

        -- २. प्रथम नाम (जस्तै: सम्पादक१प्रथम, सम्पादक१-first, first1 आदि)
        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        -- ३. अन्तिम नाम / थर (जस्तै: सम्पादक२अन्तिम, सम्पादक१-last, last1 आदि)
        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            cur_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        formatted_title = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if title ~= '' then
            local main_book_title = title
            if url ~= '' then
                main_book_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
            else
                main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            end
            
            -- अध्यायको साथमा बहुसङ्ख्यक सम्पादकहरू भएमा सही ढाँचामा देखाउने
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_title .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पा.), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_title .. ', In ' .. main_book_title
            end
        end
    else
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>74xx10i6yn8jemewrvunv6hxe6bmu3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369656</id>
      <parentid>1369655</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369656</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8908" sha1="d98c6wgtypcveey7ggqzngabqasvek6" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (सम्पादक१प्रथम, सम्पादक१, सम्पादक२, सम्पादक२अन्तिम आदि)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 10 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            cur_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        -- अध्याय छ भने अध्यायलाई मात्र हाइपरलिङ्क गर्ने
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पा.), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        -- अध्याय छैन भने मुख्य शीर्षकलाई हाइपरलिङ्क गर्ने
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>d98c6wgtypcveey7ggqzngabqasvek6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369657</id>
      <parentid>1369656</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>परिक्षण</comment>
      <origin>1369657</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8865" sha1="635o9cin00lht50dscwc44dmkxk1uoy" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म सुरक्षित ढङ्गले जाँच्ने)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            cur_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        -- अध्याय छ भने अध्यायलाई मात्र हाइपरलिङ्क गर्ने
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पा.), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        -- अध्याय छैन भने मुख्य शीर्षकलाई हाइपरलिङ्क गर्ने
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>635o9cin00lht50dscwc44dmkxk1uoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369658</id>
      <parentid>1369657</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369658</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9285" sha1="jyi1svshzwt6x5scd39f5tmm0osxpuz" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (सम्पादक१प्रथम-first, सम्पादक२-first, सम्पादक२अन्तिम लगायत सबै ढाँचा)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end

        -- पहिलो नाम (first) का विभिन्न रूपहरू
        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        -- अन्तिम नाम (last/थर) का विभिन्न रूपहरू
        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            cur_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        -- अध्याय छ भने अध्यायलाई मात्र हाइपरलिङ्क गर्ने
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पा.), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        -- अध्याय छैन भने मुख्य शीर्षकलाई हाइपरलिङ्क गर्ने
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>jyi1svshzwt6x5scd39f5tmm0osxpuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369659</id>
      <parentid>1369658</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>सम</comment>
      <origin>1369659</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9290" sha1="g0d77lt33eu0mb583qrhoc5u7knuj1d" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            current_author = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            current_author = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            current_author = l_name
        end

        if current_author ~= '' then
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन (सम्पादक१प्रथम-first, सम्पादक२-first, सम्पादक२अन्तिम लगायत सबै ढाँचा)
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end

        -- पहिलो नाम (first) का विभिन्न रूपहरू
        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        -- अन्तिम नाम (last/थर) का विभिन्न रूपहरू
        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local cur_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            cur_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            cur_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            cur_ed = e_last
        end

        if cur_ed ~= '' then
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    if chapter ~= '' then
        -- अध्याय छ भने अध्यायलाई मात्र हाइपरलिङ्क गर्ने
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        -- अध्याय छैन भने मुख्य शीर्षकलाई हाइपरलिङ्क गर्ने
        formatted_title = title
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>g0d77lt33eu0mb583qrhoc5u7knuj1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369661</id>
      <parentid>1369659</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369661</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10106" sha1="3s1jccmns3oz8kcj272oub45egqgonv" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['author-link'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local current_author = ''
        local raw_name = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                -- लेखककडी उपलब्ध भएमा विकि लिङ्क बनाउने (जस्तै: [[लेखककडी|नाम]])
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>3s1jccmns3oz8kcj272oub45egqgonv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369664</id>
      <parentid>1369661</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369664</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10743" sha1="qzf1rwk6vyklzsujv8d3orwxzdakvna" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['author-link'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        -- बहुसङ्ख्यक सम्पादकका लागि पहिलो नाम र अन्तिम नाम (जस्तै: सम्पादक१प्रथम-first, सम्पादक२-last आदि)
        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or args['सम्पादक१-last'] or ''
        end
        
        -- यदि छुट्टै सम्पादककडी नभएर सूचकाङ्क सहितको छ भने (जस्तै सम्पादक१कडी)
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>qzf1rwk6vyklzsujv8d3orwxzdakvna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369665</id>
      <parentid>1369664</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369665</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10298" sha1="f405jttziwqmhs1bw15fw9h0k5ccei4" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी / authorlink समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['सम्पादक१कडी'] or args['editorlink'] or args['editorlink1'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or args['editor' .. s_eng .. 'first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or args['editor' .. s_eng .. 'last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>f405jttziwqmhs1bw15fw9h0k5ccei4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369666</id>
      <parentid>1369665</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369666</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10549" sha1="qq61sf437b2so0hetixxg6xjwmxzmw5" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी / authorlink समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['सम्पादक१कडी'] or args['editorlink'] or args['editorlink1'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if isbn ~= '' then
        table.insert(result, 'ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn))
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>qq61sf437b2so0hetixxg6xjwmxzmw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369667</id>
      <parentid>1369666</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369667</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10908" sha1="8bag0jfj0dsb6ren2mokfmwbc9s8lxj" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी / authorlink समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['सम्पादक१कडी'] or args['editorlink'] or args['editorlink1'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if isbn ~= '' then
        -- ISBN लाई Special:BookSources लिङ्कमा रूपान्तरण गर्ने (अङ्कहरू अङ्ग्रेजीमै राख्नुपर्ने हुन्छ)
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>8bag0jfj0dsb6ren2mokfmwbc9s8lxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369668</id>
      <parentid>1369667</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369668</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11419" sha1="atsbfdgm5bszlyjrws7onx06r4v0lfm" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी / authorlink समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth -- यदि छुट्टै कडी दिइएको छैन तर लेखकको नाम छ भने सोही नामलाई कडीको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने गरी मिलाइएको
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['सम्पादक१कडी'] or args['editorlink'] or args['editorlink1'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
            if e_link == '' then
                e_link = e_full
            end
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>atsbfdgm5bszlyjrws7onx06r4v0lfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369669</id>
      <parentid>1369668</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>सम्पन्न</comment>
      <origin>1369669</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11419" sha1="2v1cuy3s5eqlisa1rvq4qtcl9x6wmvd" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local authors_list = {}
    
    -- लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) र लेखककडी / authorlink समर्थन
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth -- यदि छुट्टै कडी दिइएको छैन तर लेखकको नाम छ भने सोही नामलाई कडीको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने गरी मिलाइएको
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- सम्पादकहरू सङ्कलन र सम्पादककडी समर्थन
    local editors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local e_first, e_last, e_full, e_link = &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;

        if i == 1 then
            e_full = args['सम्पादक'] or args['editor'] or ''
            e_link = args['सम्पादककडी'] or args['सम्पादक१कडी'] or args['editorlink'] or args['editorlink1'] or args['editor-link'] or ''
        end
        if e_full == &quot;&quot; then
            e_full = args['सम्पादक' .. s_eng] or args['editor' .. s_eng] or ''
        end
        if e_link == &quot;&quot; then
            e_link = args['सम्पादककडी' .. s_eng] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['editorlink' .. s_eng] or args['editor-link' .. s_eng] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_first = args['सम्पादकप्रथम'] or args['सम्पादकप्रथम-first'] or args['editor-first'] or ''
        end
        if e_first == &quot;&quot; then
            e_first = args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. '-first'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'first'] or args['editor' .. s_eng .. '-first'] or ''
        end

        if i == 1 then
            e_last = args['सम्पादकअन्तिम'] or args['सम्पादक१-last'] or args['सम्पादकथर'] or args['editor-last'] or ''
        end
        if e_last == &quot;&quot; then
            e_last = args['सम्पादक' .. s_eng .. '-last'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'थर'] or args['सम्पादक' .. s_eng .. 'last'] or args['editor' .. s_eng .. '-last'] or ''
        end

        local raw_ed = ''
        if e_full ~= '' then
            raw_ed = e_full
            if e_link == '' then
                e_link = e_full
            end
        elseif e_last ~= '' and e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first .. ' ' .. e_last
        elseif e_first ~= '' then
            raw_ed = e_first
        elseif e_last ~= '' then
            raw_ed = e_last
        end

        local cur_ed = ''
        if raw_ed ~= '' then
            if e_link ~= '' then
                cur_ed = '[[' .. e_link .. '|' .. raw_ed .. ']]'
            else
                cur_ed = raw_ed
            end
            table.insert(editors_list, cur_ed)
        end
    end

    local formatted_editor = ''
    local num_editors = #editors_list
    if num_editors &gt; 0 then
        if num_editors == 1 then
            formatted_editor = editors_list[1]
        elseif num_editors == 2 then
            formatted_editor = editors_list[1] .. ' र ' .. editors_list[2]
        else
            local last_ed = editors_list[num_editors]
            local sub_ed = {}
            for j = 1, num_editors - 1 do
                table.insert(sub_ed, editors_list[j])
            end
            formatted_editor = table.concat(sub_ed, ', ') .. ' र ' .. last_ed
        end
    end

    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local chapter = args['अध्याय'] or args['chapter'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')

    if title == '' and chapter == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    local formatted_title = ''
    local main_title_str = title
    if title_link ~= '' and title ~= '' then
        main_title_str = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if chapter ~= '' then
        local formatted_chapter = '&quot;' .. chapter .. '&quot;'
        if url ~= '' then
            formatted_chapter = '[' .. url .. ' ' .. chapter .. ']'
        end

        if title ~= '' then
            local main_book_title = &quot;''&quot; .. main_title_str .. &quot;''&quot;
            
            if formatted_editor ~= '' then
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In: ' .. formatted_editor .. ' (सम्पादक), ' .. main_book_title
            else
                formatted_title = formatted_chapter .. ', In ' .. main_book_title
            end
        else
            formatted_title = formatted_chapter
        end
    else
        formatted_title = main_title_str
        if url ~= '' then
            formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>2v1cuy3s5eqlisa1rvq4qtcl9x6wmvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369670</id>
      <parentid>1369669</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369670</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3872" sha1="op4m6vdildvndj52d01qzyxqjhpzls9" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति रूपान्तरण (अङ्कहरूलाई नेपालीमा र हिज्जे मिलाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- सामान्य पारामिटरहरू सङ्कलन (वेब स्रोत तथा पुस्तक दुवैका लागि)
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    
    -- वेबसाइट वा कार्यको नाम
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['publisher'] or args['प्रकाशक'] or ''
    
    -- पहुँच मिति
    local access_date = format_date(args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँच-मिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')
    local archive_date = format_date(args['सङ्ग्रह मिति'] or args['archive-date'] or '')
    local archive_url = args['सङ्ग्रह युआरएल'] or args['archiveurl'] or args['archive-url'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: वेब स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- शीर्षक र हाइपरलिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट / कार्यको नाम जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- पहुँच मिति वा सङ्ग्रह मिति व्यवस्थापन
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>op4m6vdildvndj52d01qzyxqjhpzls9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369671</id>
      <parentid>1369670</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369671</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8495" sha1="2nkawe6p2yvptpg52jsxcsmxefcd3g3" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँच-मिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति वा वर्ष जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        -- यदि वेब स्रोत होइन र पुस्तक वा साधारण शीर्षक हो भने इटालिक वा उद्धरण चिन्ह दिन सकिने
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा प्रकाशक/स्थान जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    -- यदि छुट्टै प्रकाशक छैन र वेबसाइट पनि दिइएको छैन भने
    if args['प्रकाशक'] or args['publisher'] then
        table.insert(pub_info, args['प्रकाशक'] or args['publisher'])
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ISBN हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति (웹 स्रोतका लागि विशेष गरी)
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>2nkawe6p2yvptpg52jsxcsmxefcd3g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369672</id>
      <parentid>1369671</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369672</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8494" sha1="13ig2tz6zei7ia1h2b7v2fz2w9lnp3h" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति तथा वर्ष रूपान्तरण (वर्षलाई स्वतः नेपाली अङ्कमा बदल्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँचमिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति वा वर्ष जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        -- यदि वेब स्रोत होइन र पुस्तक वा साधारण शीर्षक हो भने इटालिक वा उद्धरण चिन्ह दिन सकिने
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा प्रकाशक/स्थान जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    -- यदि छुट्टै प्रकाशक छैन र वेबसाइट पनि दिइएको छैन भने
    if args['प्रकाशक'] or args['publisher'] then
        table.insert(pub_info, args['प्रकाशक'] or args['publisher'])
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ISBN हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति (웹 स्रोतका लागि विशेष गरी)
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>13ig2tz6zei7ia1h2b7v2fz2w9lnp3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369675</id>
      <parentid>1369672</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369675</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9867" sha1="axdmsvb88aojullk8arnjmyq0n32504" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म - प्रथम१, अन्तिम१, लेखक१ लगायत सबै समर्थन)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['authorlink' .. s_eng .. 'कडी'] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँचमिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा प्रकाशक/स्थान जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if args['प्रकाशक'] or args['publisher'] then
        table.insert(pub_info, args['प्रकाशक'] or args['publisher'])
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ISBN हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>axdmsvb88aojullk8arnjmyq0n32504</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369676</id>
      <parentid>1369675</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369676</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10067" sha1="hh7ph5oile8cbshioet47mpwew3g5ra" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        -- पहिलो लेखक वा साधारण पारामिटरहरू
        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        -- क्रस-इन्डेक्स्ड लेखकहरू (जस्तै: लेखक१, लेखक२, प्रथम१, अन्तिम१, first1, last1 आदि)
        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    local isbn = args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    local access_date = format_date(args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँचमिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा प्रकाशक/स्थान जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if args['प्रकाशक'] or args['publisher'] then
        table.insert(pub_info, args['प्रकाशक'] or args['publisher'])
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ISBN हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>hh7ph5oile8cbshioet47mpwew3g5ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369677</id>
      <parentid>1369676</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369677</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10510" sha1="3csux53mfkzax5lc6bjerj3j4uf3bz1" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    -- आईएसबिएन र आइएसबिएन दुवै समर्थन
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच-मिति, पहुँचमिति र अन्य अंग्रेजी संस्करणहरू समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['पहुँच-मिति'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    -- यदि वेबसाइट र प्रकाशक एउटै छन् भने दोहोरो नदेखियोस् भनेर वेबसाइटमा मात्र राख्ने वा प्रकाशक खाली गर्ने
    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ISBN हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|ISBN ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>3csux53mfkzax5lc6bjerj3j4uf3bz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369678</id>
      <parentid>1369677</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369678</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10577" sha1="bpvhsrukxcsng23q132hhkshohrabgm" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    -- आईएसबिएन र आइएसबिएन दुवै समर्थन
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच-मिति, पहुँचमिति र अन्य संस्करणहरू समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    -- यदि वेबसाइट र प्रकाशक एउटै छन् भने दोहोरो नदेखियोस् भनेर वेबसाइटमा मात्र राख्ने वा प्रकाशक खाली गर्ने
    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- आइएसबिएन हाइपरलिङ्क (ISBN लाई आइएसबिएनमा परिवर्तन गरिएको)
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|आइएसबिएन ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>bpvhsrukxcsng23q132hhkshohrabgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369679</id>
      <parentid>1369678</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369679</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10972" sha1="dk03s0kt4egchg9h9adu7ggkegqoqet" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) - शोधपत्र र अन्य स्रोतहरूका लागि पूर्ण समर्थन
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'प्रथम'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'अन्तिम'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- ३ वा सोभन्दा बढी लेखक हुँदा शोधपत्र तथा अन्य स्रोतहरूमा सबै लेखकहरूलाई स्पष्ट देखिने गरी जोड्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    -- शोधपत्र, पुस्तक आदिका लागि आईएसबिएन र आइएसबिएन दुवै समर्थन
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच-मिति, पहुँचमिति र अन्य अंग्रेजी संस्करणहरू समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    -- यदि वेबसाइट र प्रकाशक एउटै छन् भने दोहोरो नदेखियोस् भनेर वेबसाइटमा मात्र राख्ने वा प्रकाशक खाली गर्ने
    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- आइएसबिएन हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|आइएसबिएन ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>dk03s0kt4egchg9h9adu7ggkegqoqet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369680</id>
      <parentid>1369679</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369680</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10951" sha1="rg3rlxnplf275xu502bev1yzdjxoqzf" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;March 13, 2009&quot; लाई &quot;१३ मार्च २००९&quot; बनाउने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local m, d, y = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m and d and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) - विश्वकोश तथा अन्य स्रोतहरूका लागि पूर्ण समर्थन
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or args['author1'] or args['लेखक१'] or ''
            f_name = args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or args['author1-first'] or ''
            l_name = args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or args['author1-last'] or ''
            a_link = args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or ''
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or args['author ' .. s_eng] or ''
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-first'] or ''
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-last'] or ''
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or ''
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            -- विश्वकोश शैली अनुसार थर, प्रथम नाम वा प्रथम नाम थर मिलाउने (यहाँ 'प्रथम थर' को ढाँचा प्रयोग गरिएको छ)
            raw_name = f_name .. ' ' .. l_name
            if a_link == '' then
                a_link = raw_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. ' र ' .. authors_list[2]
        else
            -- ३ वा सोभन्दा बढी लेखक हुँदा सबै लेखकहरूको नाम जोड्ने
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, ', ') .. ' र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = args['युआरएल'] or args['url'] or ''
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or ''
    local title_link = args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or ''
    
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or ''
    local publisher = args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or ''
    local location = args['स्थान'] or args['location'] or ''
    local language = args['भाषा'] or args['language'] or ''
    local pages = args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or ''
    
    -- आइएसबिएन समर्थन
    local isbn = args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or ''
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच मिति समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' + formatted_title + '&quot;' -- सुरक्षित स्ट्रिङ जोड्ने
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा विश्वकोश जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- आइएसबिएन हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|आइएसबिएन ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>rg3rlxnplf275xu502bev1yzdjxoqzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369681</id>
      <parentid>1369680</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369681</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11434" sha1="gzashc5c65f3q4nzc0obh271jwafg9q" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण (जस्तै: &quot;14 August 2023&quot; लाई रूपान्तरण गर्ने)
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    -- &quot;14 August 2023&quot; वा &quot;August 14, 2023&quot; ढाँचा मिलाउने
    local d, m, y = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d and m and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    local m_str, d_str, y_str = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_str and d_str and y_str then
        local nep_month = month_map[m_str] or m_str
        return to_nepali_digits(d_str) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_str)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अगाडि/पछाडिको खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (s:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म) - खाली ठाउँ स्वतः हटाउने (trim) व्यवस्था सहित
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = trim(args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or args['author1'] or args['लेखक१'] or '')
            f_name = trim(args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or args['author1-first'] or args['प्रथम१'] or '')
            l_name = trim(args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or args['author1-last'] or args['अन्तिम१'] or '')
            a_link = trim(args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or '')
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or args['author ' .. s_eng] or '')
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = trim(args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-first'] or args['author' .. s_eng .. 'first'] or '')
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = trim(args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-last'] or args['author' .. s_eng .. 'last'] or '')
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = trim(args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or '')
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
            if a_link == '' then
                a_link = full_auth
            end
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            -- मानक शैली अनुसार: अन्तिम नाम, प्रथम नाम (वा प्रथम नाम अन्तिम नाम मिलाउने)
            raw_name = l_name .. ', ' .. f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name .. ' ' .. l_name
            end
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
            if a_link == '' then
                a_link = f_name
            end
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
            if a_link == '' then
                a_link = l_name
            end
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. '; ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, '; ') .. '; र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    
    local website = trim(args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    
    -- आइएसबिएन समर्थन
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच मिति समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा विश्वकोश जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- आइएसबिएन हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|आइएसबिएन ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>gzashc5c65f3q4nzc0obh271jwafg9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369682</id>
      <parentid>1369681</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369682</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10878" sha1="4hkmqv97ytjvm0ifrooujuuvsbokxc3" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
-- वेब, पुस्तक, समाचार, पत्रिका, प्रतिवेदन, शोधपत्र, नक्सा, अडियो/भिडियो तथा विश्वकोश आदिका लागि एकीकृत विकिपिडिया CS1 मोड्युल

local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण 
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    local d, m, y = clean:match(&quot;^(%d+)%s+([A-Za-z]+)%s+(%d+)$&quot;)
    if d and m and y then
        local nep_month = month_map[m] or m
        return to_nepali_digits(d) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y)
    end
    
    local m_str, d_str, y_str = clean:match(&quot;^([A-Za-z]+)%s+(%d+),%s*(%d+)$&quot;)
    if m_str and d_str and y_str then
        local nep_month = month_map[m_str] or m_str
        return to_nepali_digits(d_str) ..&quot; &quot; .. nep_month .. &quot; &quot; .. to_nepali_digits(y_str)
    end
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अगाडि/पछाडिको खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (s:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. बहुसङ्ख्यक लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_eng = tostring(i)
        local f_name = &quot;&quot;
        local l_name = &quot;&quot;
        local full_auth = &quot;&quot;
        local a_link = &quot;&quot;

        if i == 1 then
            full_auth = trim(args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'] or args['author1'] or args['लेखक१'] or '')
            f_name = trim(args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'] or args['author-first'] or args['author-given'] or args['author1-first'] or args['प्रथम१'] or '')
            l_name = trim(args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'] or args['author-last'] or args['author-surname'] or args['author1-last'] or args['अन्तिम१'] or '')
            a_link = trim(args['लेखककडी'] or args['लेखक१कडी'] or args['authorlink'] or args['authorlink1'] or args['author-link'] or args['author-link1'] or '')
        end

        if full_auth == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(args['लेखक' .. s_eng] or args['author' .. s_eng] or args['author ' .. s_eng] or '')
        end
        
        if f_name == &quot;&quot; then
            f_name = trim(args['प्रथम' .. s_eng] or args['पहिलो' .. s_eng] or args['first' .. s_eng] or args['author-first' .. s_eng] or args['author-given' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-first'] or args['author' .. s_eng .. 'first'] or '')
        end
        
        if l_name == &quot;&quot; then
            l_name = trim(args['अन्तिम' .. s_eng] or args['थर' .. s_eng] or args['last' .. s_eng] or args['author-last' .. s_eng] or args['author-surname' .. s_eng] or args['author' .. s_eng .. '-last'] or args['author' .. s_eng .. 'last'] or '')
        end
        
        if a_link == &quot;&quot; then
            a_link = trim(args['लेखककडी' .. s_eng] or args['लेखक' .. s_eng .. 'कडी'] or args['authorlink' .. s_eng] or args['author-link' .. s_eng] or '')
        end

        local raw_name = ''
        if full_auth ~= '' then
            raw_name = full_auth
        elseif l_name ~= '' and f_name ~= '' then
            raw_name = l_name .. ', ' .. f_name
        elseif f_name ~= '' then
            raw_name = f_name
        elseif l_name ~= '' then
            raw_name = l_name
        end

        local current_author = ''
        if raw_name ~= '' then
            -- यदि लेखकको कडी (a_link) प्रष्ट रूपमा दिएको छ भने मात्र हाइपरलिङ्क राख्ने, नत्र साधारण पाठ मात्रै राख्ने
            if a_link ~= '' then
                current_author = '[[' .. a_link .. '|' .. raw_name .. ']]'
            else
                current_author = raw_name
            end
            table.insert(authors_list, current_author)
        end
    end

    local formatted_author = ''
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. '; ' .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, '; ') .. '; र ' .. last_auth
        end
    end

    -- २. मुख्य पारामिटरहरू
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    
    local website = trim(args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    
    -- आइएसबिएन समर्थन
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or '')
    
    -- पहुँच मिति समर्थन
    local access_date = format_date(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or '')

    if website ~= '' and publisher ~= '' and website == publisher then
        publisher = ''
    end

    if title == '' then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local result = {}

    -- लेखक जोड्ने
    if formatted_author ~= '' then
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- मिति जोड्ने
    if date ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. date .. ')')
    end

    -- शीर्षक र लिङ्क व्यवस्थापन
    local formatted_title = title
    if title_link ~= '' then
        formatted_title = '[[' .. title_link .. '|' .. title .. ']]'
    end

    if url ~= '' then
        formatted_title = '[' .. url .. ' ' .. formatted_title .. ']'
    else
        if website == '' and isbn ~= '' then
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        else
            formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
        end
    end

    table.insert(result, formatted_title)

    -- वेबसाइट वा विश्वकोश जोड्ने
    if website ~= '' then
        table.insert(result, website)
    end

    -- स्थान र प्रकाशक जोड्ने
    local pub_info = {}
    if location ~= '' then
        table.insert(pub_info, location)
    end
    if publisher ~= '' then
        table.insert(pub_info, publisher)
    end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, ': '))
    end

    -- पृष्ठहरू
    if pages ~= '' then
        table.insert(result, 'पृ. ' .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- आइएसबिएन हाइपरलिङ्क
    if isbn ~= '' then
        local clean_isbn = isbn:gsub('[^%d%X]', '')
        local isbn_link = '[[Special:BookSources/' .. clean_isbn .. '|आइएसबिएन ' .. to_nepali_digits(isbn) .. ']]'
        table.insert(result, isbn_link)
    end

    -- अन्तिम पहुँच मिति
    if access_date ~= '' then
        table.insert(result, 'अन्तिम पहुँच ' .. access_date)
    end

    -- भाषा
    if language ~= '' then
        table.insert(result, '(' .. language .. ' भाषामा)')
    end

    local main_output = table.concat(result, ', ') .. '।'
    return main_output
end

return p</text>
      <sha1>4hkmqv97ytjvm0ifrooujuuvsbokxc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369683</id>
      <parentid>1369682</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369683</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3458" sha1="g5c153arlgs21vptd8nqjfbycktnm7d" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्क रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {['0']='०', ['1']='१', ['2']='२', ['3']='३', ['4']='४', ['5']='५', ['6']='६', ['7']='७', ['8']='८', ['9']='९'}
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मिति र महिना रूपान्तरण
local month_map = {[&quot;January&quot;]=&quot;जनवरी&quot;, [&quot;February&quot;]=&quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;March&quot;]=&quot;मार्च&quot;, [&quot;April&quot;]=&quot;अप्रिल&quot;, [&quot;May&quot;]=&quot;मई&quot;, [&quot;June&quot;]=&quot;जुन&quot;, [&quot;July&quot;]=&quot;जुलाई&quot;, [&quot;August&quot;]=&quot;अगस्ट&quot;, [&quot;September&quot;]=&quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;October&quot;]=&quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;November&quot;]=&quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;December&quot;]=&quot;डिसेम्बर&quot;}

local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        date_str = date_str:gsub(eng_m, nep_m)
    end
    return to_nepali_digits(date_str)
end

-- मुख्य फङ्सन
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. लेखक सङ्कलन
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s = tostring(i)
        local f = args['प्रथम'..s] or args['first'..s] or args['प्रथम'] or args['first']
        local l = args['अन्तिम'..s] or args['last'..s] or args['अन्तिम'] or args['last']
        local full = args['लेखक'..s] or args['author'..s] or args['लेखक'] or args['author']
        local link = args['कडी'..s] or args['link'..s] or args['लेखककडी'..s] or args['authorlink'..s]
        
        local name = &quot;&quot;
        if full then name = full
        elseif l and f then name = l .. &quot;, &quot; .. f
        elseif l then name = l
        elseif f then name = f end
        
        if name ~= &quot;&quot; then
            if link then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    -- २. लेखक ढाँचा निर्माण
    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num = #authors_list
    if num == 1 then formatted_author = authors_list[1]
    elseif num == 2 then formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
    elseif num &gt; 2 then formatted_author = table.concat(authors_list, &quot;; &quot;) end

    -- ३. बाँकी विवरण
    local title = args['शीर्षक'] or args['title']
    local url = args['युआरएल'] or args['url']
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['प्रकाशक'] or args['publisher']
    local date = format_date(args['मिति'] or args['date'] or &quot;&quot;)
    
    local res = {}
    if formatted_author ~= &quot;&quot; then table.insert(res, formatted_author) end
    if date ~= &quot;&quot; then table.insert(res, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;) end
    
    local f_title = title
    if url then f_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. f_title .. &quot;]&quot;
    else f_title = '&quot;' .. f_title .. '&quot;' end
    table.insert(res, f_title)
    
    if website then table.insert(res, website) end
    
    return table.concat(res, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>g5c153arlgs21vptd8nqjfbycktnm7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369684</id>
      <parentid>1369683</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369684</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2659" sha1="ku0d199wpzckbcntupvs7x38k6ganvm" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्क रूपान्तरण
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {['0']='०', ['1']='१', ['2']='२', ['3']='३', ['4']='४', ['5']='५', ['6']='६', ['7']='७', ['8']='८', ['9']='९'}
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- मुख्य फङ्सन
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    -- १. लेखक सङ्कलन
    local authors_list = {}
    
    -- हामी १ देखि २० सम्मका लेखकहरूलाई व्यवस्थित रूपमा खोज्छौँ
    for i = 1, 20 do
        local s = tostring(i)
        
        -- नाम र लिङ्कका लागि पारामिटरहरू
        local f = args['प्रथम'..s] or args['first'..s]
        local l = args['अन्तिम'..s] or args['last'..s]
        local full = args['लेखक'..s] or args['author'..s]
        local link = args['कडी'..s] or args['link'..s] or args['लेखककडी'..s] or args['authorlink'..s]
        
        local name = &quot;&quot;
        if full then name = full
        elseif l and f then name = l .. &quot;, &quot; .. f
        elseif l then name = l
        elseif f then name = f end
        
        if name ~= &quot;&quot; then
            if link and link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    -- २. लेखक ढाँचा निर्माण
    local formatted_author = &quot;&quot;
    if #authors_list &gt; 0 then
        formatted_author = table.concat(authors_list, &quot;; &quot;)
    end

    -- ३. बाँकी विवरण
    local title = args['शीर्षक'] or args['title'] or &quot;शीर्षक नभएको&quot;
    local website = args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['publisher'] or args['प्रकाशक']
    
    local res = {}
    if formatted_author ~= &quot;&quot; then table.insert(res, formatted_author) end
    
    local f_title = title
    if args['युआरएल'] or args['url'] then 
        f_title = &quot;[&quot; .. (args['युआरएल'] or args['url']) .. &quot; &quot; .. f_title .. &quot;]&quot;
    else 
        f_title = '&quot;' .. f_title .. '&quot;' 
    end
    table.insert(res, f_title)
    
    if website then table.insert(res, website) end
    
    return table.concat(res, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>ku0d199wpzckbcntupvs7x38k6ganvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369685</id>
      <parentid>1369684</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369685</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8955" sha1="sfusrjlgjsz5lpkbrrezhguc90vy0l7" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (s:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_alt = tostring(i)

        local full_auth = trim(args['लेखक' .. s] or args['author' .. s] or args['लेखक' .. s_alt] or args['author' .. s_alt] or (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'] or args['লেখক'])) or '')
        local f_name = trim(args['प्रथम' .. s] or args['first' .. s] or args['प्रथम' .. s_alt] or args['first' .. s_alt] or args['author-first' .. s_alt] or args['author-given' .. s_alt] or (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or '')
        local l_name = trim(args['अन्तिम' .. s] or args['last' .. s] or args['अन्तिम' .. s_alt] or args['last' .. s_alt] or args['author-last' .. s_alt] or args['author-surname' .. s_alt] or (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or '')
        local a_link = trim(args['कडी' .. s] or args['link' .. s] or args['लेखककडी' .. s] or args['authorlink' .. s] or args['कडी' .. s_alt] or (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'])) or '')

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल (शीर्षक अनिवार्य)
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local formatted_title = title
    if title_link ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
    end

    if url ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
    else
        formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
    end
    table.insert(result, formatted_title)

    -- ४. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ५. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot; -- दोहोरोपन हटाउन
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ६. संस्करण, ठेगाना वा अन्य विवरण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ७. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ८. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- ९. आइएसएसएन (ISSN)
    local issn = trim(args['आइएसएसएन'] or args['issn'] or '')
    if issn ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;आइएसएसएन &quot; .. to_nepali_digits(issn))
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>sfusrjlgjsz5lpkbrrezhguc90vy0l7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369686</id>
      <parentid>1369685</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369686</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9912" sha1="mh97fbfgz69q20lht368mync85y9ijd" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (str:gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (s:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s = (i == 1) and &quot;&quot; or tostring(i)
        local s_alt = tostring(i)

        local full_auth = trim(args['लेखक' .. s] or args['author' .. s] or args['लेखक' .. s_alt] or args['author' .. s_alt] or (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or '')
        local f_name = trim(args['प्रथम' .. s] or args['first' .. s] or args['प्रथम' .. s_alt] or args['first' .. s_alt] or args['author-first' .. s_alt] or args['author-given' .. s_alt] or (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or '')
        local l_name = trim(args['अन्तिम' .. s] or args['last' .. s] or args['अन्तिम' .. s_alt] or args['last' .. s_alt] or args['author-last' .. s_alt] or args['author-surname' .. s_alt] or (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or '')
        local a_link = trim(args['कडी' .. s] or args['link' .. s] or args['लेखककडी' .. s] or args['authorlink' .. s] or args['कडी' .. s_alt] or (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'])) or '')

        -- यदि लेखक नभएमा 'सम्पादक' (editor) हरू खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(args['सम्पादक' .. s] or args['editor' .. s] or args['सम्पादक' .. s_alt] or args['editor' .. s_alt] or (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or '')
            f_name = trim(args['सम्पादकप्रथम' .. s] or args['editor-first' .. s] or (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or '')
            l_name = trim(args['सम्पादकअन्तिम' .. s] or args['editor-last' .. s] or (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or '')
            a_link = trim(args['सम्पादककडी' .. s] or args['editorlink' .. s] or (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or '')
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end
        
        -- यदि सम्पादकबाट आएको हो भने '(सम्पादक)' जोड्ने (वैकल्पिक, हाललाई नाम मात्र राखिएको छ)
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल (शीर्षक अनिवार्य)
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local formatted_title = title
    if title_link ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
    end

    if url ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
    else
        formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
    end
    table.insert(result, formatted_title)

    -- ४. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ५. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot; -- दोहोरोपन हटाउन
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ६. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ७. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ८. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- ९. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- १०. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>mh97fbfgz69q20lht368mync85y9ijd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369687</id>
      <parentid>1369686</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369687</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="10857" sha1="l84lsm4eubtwq014ju17k3qfovwakbm" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    -- Parent frame (ढाँचाबाट आएका पारामिटर) सोझै लिने
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_asc = tostring(i)          -- &quot;1&quot;, &quot;2&quot;
        local s_dev = to_nepali_digits(i)  -- &quot;१&quot;, &quot;२&quot;

        -- लेखक पारामिटरहरू (अङ्ग्रेजी र देवनागरी अङ्क दुवै समर्थन)
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. शीर्षक र युआरएल (शीर्षक अनिवार्य)
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    local formatted_title = title
    if title_link ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
    end

    if url ~= &quot;&quot; then
        formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
    else
        formatted_title = '&quot;' .. formatted_title .. '&quot;'
    end
    table.insert(result, formatted_title)

    -- ४. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ५. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot; -- दोहोरोपन हटाउन
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ६. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ७. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ८. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- ९. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- १०. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>l84lsm4eubtwq014ju17k3qfovwakbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369688</id>
      <parentid>1369687</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369688</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12244" sha1="sjcnh5kv19c3xzhytvplw3zt3espac5" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    for i = 1, 20 do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end
        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय छ भने पहילה अध्याय रेन्डर गर्ने
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        -- यदि अध्यायको आफ्नै युआरएल छ भने अध्यायमा लिङ्क राख्ने
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डर गर्ने
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        -- यदि अध्याय छैन वा अध्यायमा युआरएल छैन भने मुख्य युआरएल शीर्षकमा लागू हुनेछ
        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            -- यदि अध्यायमा युआरएल भइसकेको छ भने मुख्य शीर्षकलाई सामान्य वा इटालिक रूपमा राख्ने
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>sjcnh5kv19c3xzhytvplw3zt3espac5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369689</id>
      <parentid>1369688</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369689</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13119" sha1="0s7luryqaql5ydwn5yu1uzuaqyzicd6" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने तालिका
local month_map = {
    [&quot;January&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;Jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
    [&quot;February&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;Feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
    [&quot;March&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;Mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
    [&quot;April&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;Apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
    [&quot;May&quot;] = &quot;मई&quot;,
    [&quot;June&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;Jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
    [&quot;July&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;Jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
    [&quot;August&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;Aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
    [&quot;September&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;Sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
    [&quot;October&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;Oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
    [&quot;November&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;Nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
    [&quot;December&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;Dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
}

-- मिति रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = date_str:match(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;)
    
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        if clean:find(eng_m) then
            clean = clean:gsub(eng_m, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    local is_editor = false

    for i = 1, 20 do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        -- पहिलो प्रयास: लेखकहरू खोज्ने
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू (Editors) खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or args['editor-first' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or args['editor-last' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or args['editorlink' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
            if full_auth ~= &quot;&quot; or f_name ~= &quot;&quot; or l_name ~= &quot;&quot; then
                is_editor = true
            end
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end

        -- यदि सम्पादकहरू हुन् भने पछाडि (सम्पादक) वा (सं.) जोड्न सकिने (वा सोझै नाम मात्र राख्ने)
        if is_editor then
            if num_authors &gt; 1 then
                formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
            else
                formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
            end
        end

        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय छ भने पहिल्यै अध्याय रेन्डर गर्ने
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        -- यदि अध्यायको आफ्नै युआरएल छ भने अध्यायमा हाइपरलिङ्क राख्ने
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डर गर्ने
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        -- यदि अध्याय छैन वा अध्यायको युआरएल उपलब्ध छैन भने मुख्य युआरएल शीर्षकमा लागू हुनेछ
        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            -- यदि अध्यायमा कडी भइसकेको छ भने मुख्य शीर्षकलाई किताबको नाम सरह इटालिक ('') मा मात्र राख्ने
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>0s7luryqaql5ydwn5yu1uzuaqyzicd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369690</id>
      <parentid>1369689</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369690</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13095" sha1="d8d116th5qeebmssj8re90ntdmak2bl" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने र अतिरिक्त अक्षरहरू (जस्तै ch) हटाउने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = trim(date_str)
    
    -- अंग्रेजी महिनाहरूको ठूलो र सानो दुवै रूपलाई सही नेपाली महिनामा रूपान्तरण गर्ने
    local month_map = {
        [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
        [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
        [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
        [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
        [&quot;may&quot;] = &quot;मई&quot;,
        [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
        [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
        [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
        [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
        [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
        [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
        [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
    }

    -- केस-इन्सेन्सेटिभ रूपमा महिनाको नाम खोजेर परिवर्तन गर्ने र बाँकी अनावश्यक वर्ण (जस्तै 'ch' आदि) हटाउने
    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        -- यदि इनपुटमा 'Marchch' वा यस्तै मिश्रित रूप छ भने त्यसलाई पूर्ण रूपमा 'march' वा सही शब्दमा ढाल्ने
        local pattern = eng_m .. &quot;%a*&quot;
        if clean:lower():find(eng_m) then
            clean = clean:lower():gsub(pattern, nep_m)
            break
        end
    end

    -- बाँकी रहेका अङ्ग्रेजी अङ्कहरूलाई नेपाली अङ्कमा बदल्ने
    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    local is_editor = false

    for i = 1, 20 do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        -- पहिलो प्रयास: लेखकहरू खोज्ने
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू (Editors) खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or args['editor-first' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or args['editor-last' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or args['editorlink' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
            if full_auth ~= &quot;&quot; or f_name ~= &quot;&quot; or l_name ~= &quot;&quot; then
                is_editor = true
            end
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end

        if is_editor then
            formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
        end

        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय छ भने पहिल्यै अध्याय रेन्डर गर्ने
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डर गर्ने
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>d8d116th5qeebmssj8re90ntdmak2bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369691</id>
      <parentid>1369690</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369691</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12718" sha1="nqsbwq5mda29pxllo2yxbzroy34n6yx" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने र अतिरिक्त अक्षरहरू (जस्तै ch) हटाउने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = trim(date_str)
    
    local month_map = {
        [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
        [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
        [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
        [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
        [&quot;may&quot;] = &quot;मई&quot;,
        [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
        [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
        [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
        [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
        [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
        [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
        [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
    }

    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        local pattern = eng_m .. &quot;%a*&quot;
        if clean:lower():find(eng_m) then
            clean = clean:lower():gsub(pattern, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (१ देखि २० सम्म)
    local authors_list = {}
    local is_editor = false

    for i = 1, 20 do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        -- लेखकहरू खोज्ने
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू (Editors) खोज्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or args['editor-first' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or args['editor-last' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or args['editorlink' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
            if full_auth ~= &quot;&quot; or f_name ~= &quot;&quot; or l_name ~= &quot;&quot; then
                is_editor = true
            end
        end

        local name = &quot;&quot;
        if full_auth ~= &quot;&quot; then
            name = full_auth
        elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
        elseif l_name ~= &quot;&quot; then
            name = l_name
        elseif f_name ~= &quot;&quot; then
            name = f_name
        end

        if name ~= &quot;&quot; then
            if a_link ~= &quot;&quot; then
                table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
            else
                table.insert(authors_list, name)
            end
        end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end

        if is_editor then
            formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
        end

        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय रेन्डरिङ (अध्यायको कडी भए कडीसहित, नभए सामान्य उद्धरण चिह्नमा)
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डरिङ
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        -- यदि अध्याय छैन वा अध्यायको युआरएल उपलब्ध छैन भने मुख्य युआरएल शीर्षकमा लागू हुनेछ
        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            -- यदि अध्यायमा कडी भइसकेको छ भने मुख्य शीर्षकलाई किताबको नाम सरह इटालिक ('') मा मात्र राख्ने
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>nqsbwq5mda29pxllo2yxbzroy34n6yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369692</id>
      <parentid>1369691</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369692</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="14777" sha1="cjp7adlvhve2urc2m9d7qqynuivv0ur" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने र अतिरिक्त अक्षरहरू (जस्तै ch) हटाउने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = trim(date_str)
    
    local month_map = {
        [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
        [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
        [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
        [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
        [&quot;may&quot;] = &quot;मई&quot;,
        [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
        [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
        [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
        [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
        [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
        [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
        [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
    }

    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        local pattern = eng_m .. &quot;%a*&quot;
        if clean:lower():find(eng_m) then
            clean = clean:lower():gsub(pattern, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (असीमित / जति पनि लेखकहरूलाई समर्थन गर्ने)
    local authors_list = {}
    local is_editor = false
    local i = 1

    while true do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        -- लेखक वा सम्पादकको उपस्थिति जाँच गर्ने विभिन्न ढाँचाहरू
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू (Editors) खोज्ने
        local current_is_ed = false
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or args['editor-first' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or args['editor-last' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or args['editorlink' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
            if full_auth ~= &quot;&quot; or f_name ~= &quot;&quot; or l_name ~= &quot;&quot; then
                current_is_ed = true
            end
        end

        -- यदि यो लूपको चरणमा पनि कुनै लेखक वा सम्पादक फेला परेन भने लूप समाप्त गर्ने
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            -- अन्तिम सुरक्षाको लागि यदि i ले २० नाघिसकेको छ र लगातार ३ पटकसम्म खाली आएको छ भने रोक्ने (तर यहाँ सरल रूपमा पहिलो खाली हुँदा नै रोक्न सकिन्छ, यद्यपि खाली क्रमबीचमा नछुटोस् भनी अगाडि बढ्न दिने)
            -- सुरक्षित रूपमा अनुक्रम जाँच निरन्तर राख्न i लाई बढाउँदै जाने तर धेरै परसम्म खाली भए रोक्न सकिन्छ।
            -- यहाँ हामी निरन्तर चेक गर्न १ देखि १०० सम्म वा खाली नभएसम्म चेक गर्ने व्यवस्था मिलाउँछौं:
            local flag_found_ahead = false
            for check_idx = i + 1, i + 5 do
                local c_asc = tostring(check_idx)
                local c_dev = to_nepali_digits(check_idx)
                if (args['लेखक' .. c_dev] or args['लेखक' .. c_asc] or args['author' .. c_asc] or args['सम्पादक' .. c_dev] or args['सम्पादक' .. c_asc] or args['editor' .. c_asc]) then
                    flag_found_ahead = true
                    break
                end
            end
            if not flag_found_ahead then
                break
            end
        else
            if current_is_ed then
                is_editor = true
            end

            local name = &quot;&quot;
            if full_auth ~= &quot;&quot; then
                name = full_auth
            elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
                name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
            elseif l_name ~= &quot;&quot; then
                name = l_name
            elseif f_name ~= &quot;&quot; then
                name = f_name
            end

            if name ~= &quot;&quot; then
                if a_link ~= &quot;&quot; then
                    table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
                else
                    table.insert(authors_list, name)
                end
            end
        end

        i = i + 1
        -- अत्यधिक लूप नहोस् भनी सुरक्षा कवच (अधिकतम ५०० सम्म अनुमति)
        if i &gt; 500 then break end
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end

        if is_editor then
            formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
        end

        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय रेन्डरिङ (अध्यायको कडी भए कडीसहित, नभए सामान्य उद्धरण चिह्नमा)
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डरिङ
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>cjp7adlvhve2urc2m9d7qqynuivv0ur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369694</id>
      <parentid>1369692</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369694</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="14089" sha1="9f89k3fvus68xahattl7lf90f6k2dpr" xml:space="preserve">-- [[Module:Citation/CS1]]
local p = {}

-- अङ्ग्रेजी अङ्कलाई नेपाली अङ्कमा रूपान्तरण गर्ने फङ्सन
local function to_nepali_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local ascii_to_devanagari = {
        ['0'] = '०', ['1'] = '१', ['2'] = '२', ['3'] = '३', ['4'] = '४',
        ['5'] = '५', ['6'] = '६', ['7'] = '७', ['8'] = '८', ['9'] = '९'
    }
    return (tostring(str):gsub('%d', ascii_to_devanagari))
end

-- नेपाली अङ्क वा अन्य अङ्कलाई अङ्ग्रेजीमा रूपान्तरण गर्ने (सहायक फङ्सन)
local function to_ascii_digits(str)
    if not str then return &quot;&quot; end
    local devanagari_to_ascii = {
        ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4',
        ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['9'] = '9'
    }
    return (tostring(str):gsub('[०-९]', devanagari_to_ascii))
end

-- स्ट्रिङको अतिरिक्त खाली ठाउँ हटाउने सहायक फङ्सन (trim)
local function trim(s)
    if not s then return &quot;&quot; end
    return (tostring(s):gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;))
end

-- अंग्रेजी महिनाका नामहरूलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने र अतिरिक्त अक्षरहरू (जस्तै ch) हटाउने फङ्सन
local function format_date(date_str)
    if not date_str or date_str == &quot;&quot; then return &quot;&quot; end
    local clean = trim(date_str)
    
    local month_map = {
        [&quot;january&quot;] = &quot;जनवरी&quot;, [&quot;jan&quot;] = &quot;जनवरी&quot;,
        [&quot;february&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;, [&quot;feb&quot;] = &quot;फेब्रुअरी&quot;,
        [&quot;march&quot;] = &quot;मार्च&quot;, [&quot;mar&quot;] = &quot;मार्च&quot;,
        [&quot;april&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;, [&quot;apr&quot;] = &quot;अप्रिल&quot;,
        [&quot;may&quot;] = &quot;मई&quot;,
        [&quot;june&quot;] = &quot;जुन&quot;, [&quot;jun&quot;] = &quot;जुन&quot;,
        [&quot;july&quot;] = &quot;जुलाई&quot;, [&quot;jul&quot;] = &quot;जुलाई&quot;,
        [&quot;august&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;, [&quot;aug&quot;] = &quot;अगस्ट&quot;,
        [&quot;september&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;, [&quot;sep&quot;] = &quot;सेप्टेम्बर&quot;,
        [&quot;october&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;, [&quot;oct&quot;] = &quot;अक्टोबर&quot;,
        [&quot;november&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;, [&quot;nov&quot;] = &quot;नोभेम्बर&quot;,
        [&quot;december&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;, [&quot;dec&quot;] = &quot;डिसेम्बर&quot;
    }

    for eng_m, nep_m in pairs(month_map) do
        local pattern = eng_m .. &quot;%a*&quot;
        if clean:lower():find(eng_m) then
            clean = clean:lower():gsub(pattern, nep_m)
            break
        end
    end

    return to_nepali_digits(clean)
end

-- मुख्य रेन्डरिङ फङ्सन (`citation`)
function p.citation(frame)
    local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
    local args = getArgs(frame, {trim = true, removeBlanks = true})

    local result = {}

    -- १. लेखकहरू वा सम्पादकहरू सङ्कलन (जतिसुकै धेरै भए पनि छुट नहुने गरी)
    local authors_list = {}
    local is_editor = false
    local i = 1
    local consecutive_empties = 0

    while true do
        local s_asc = tostring(i)
        local s_dev = to_nepali_digits(i)

        -- लेखक वा सम्पादकको उपस्थिति जाँच गर्ने विभिन्न ढाँचाहरू
        local full_auth = trim(
            args['लेखक' .. s_dev] or args['लेखक' .. s_asc] or 
            args['author' .. s_asc] or args['author' .. s_dev] or 
            (i == 1 and (args['लेखक'] or args['author'])) or ''
        )
        
        local f_name = trim(
            args['प्रथम' .. s_dev] or args['प्रथम' .. s_asc] or 
            args['first' .. s_asc] or args['first' .. s_dev] or 
            args['author-first' .. s_asc] or args['author-given' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['प्रथम'] or args['पहिलो'] or args['first'])) or ''
        )
        
        local l_name = trim(
            args['अन्तिम' .. s_dev] or args['अन्तिम' .. s_asc] or 
            args['last' .. s_asc] or args['last' .. s_dev] or 
            args['author-last' .. s_asc] or args['author-surname' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['अन्तिम'] or args['थर'] or args['last'])) or ''
        )
        
        local a_link = trim(
            args['कडी' .. s_dev] or args['कडी' .. s_asc] or 
            args['लेखककडी' .. s_dev] or args['लेखककडी' .. s_asc] or 
            args['authorlink' .. s_asc] or args['authorlink' .. s_dev] or 
            args['author-link' .. s_asc] or 
            (i == 1 and (args['लेखककडी'] or args['authorlink'] or args['कडी'])) or ''
        )

        -- यदि लेखक नभएमा सम्पादकहरू (Editors) खोज्ने
        local current_is_ed = false
        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            full_auth = trim(
                args['सम्पादक' .. s_dev] or args['सम्पादक' .. s_asc] or 
                args['editor' .. s_asc] or args['editor' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादक'] or args['editor'])) or ''
            )
            f_name = trim(
                args['सम्पादकप्रथम' .. s_dev] or args['सम्पादकप्रथम' .. s_asc] or 
                args['editor-first' .. s_asc] or args['editor-first' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकप्रथम'] or args['editor-first'])) or ''
            )
            l_name = trim(
                args['सम्पादकअन्तिम' .. s_dev] or args['सम्पादकअन्तिम' .. s_asc] or 
                args['editor-last' .. s_asc] or args['editor-last' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादकअन्तिम'] or args['editor-last'])) or ''
            )
            a_link = trim(
                args['सम्पादककडी' .. s_dev] or args['सम्पादककडी' .. s_asc] or 
                args['editorlink' .. s_asc] or args['editorlink' .. s_dev] or 
                (i == 1 and (args['सम्पादककडी'] or args['editorlink'])) or ''
            )
            if full_auth ~= &quot;&quot; or f_name ~= &quot;&quot; or l_name ~= &quot;&quot; then
                current_is_ed = true
            end
        end

        if full_auth == &quot;&quot; and f_name == &quot;&quot; and l_name == &quot;&quot; then
            consecutive_empties = consecutive_empties + 1
            -- यदि लगातार ५ वटा सङ्ख्यासम्म कुनै पनि लेखक वा सम्पादक भेटिएन भने मात्र लूप बन्द गर्ने (यसले गर्दा बीचका सङ्ख्या खाली भए पनि पछाडिका लेखकहरू छुट्दैनन्)
            if consecutive_empties &gt; 5 then
                break
            end
        else
            consecutive_empties = 0 -- केही भेटिएपछि खाली गणना रिसेट गर्ने
            if current_is_ed then
                is_editor = true
            end

            local name = &quot;&quot;
            if full_auth ~= &quot;&quot; then
                name = full_auth
            elseif l_name ~= &quot;&quot; and f_name ~= &quot;&quot; then
                name = l_name .. &quot;, &quot; .. f_name
            elseif l_name ~= &quot;&quot; then
                name = l_name
            elseif f_name ~= &quot;&quot; then
                name = f_name
            end

            if name ~= &quot;&quot; then
                if a_link ~= &quot;&quot; then
                    table.insert(authors_list, &quot;[[&quot; .. a_link .. &quot;|&quot; .. name .. &quot;]]&quot;)
                else
                    table.insert(authors_list, name)
                end
            end
        end

        i = i + 1
        if i &gt; 200 then break end -- अधिकतम २०० सम्मको सुरक्षा सीमा
    end

    local formatted_author = &quot;&quot;
    local num_authors = #authors_list
    if num_authors &gt; 0 then
        if num_authors == 1 then
            formatted_author = authors_list[1]
        elseif num_authors == 2 then
            formatted_author = authors_list[1] .. &quot;; &quot; .. authors_list[2]
        else
            local last_auth = authors_list[num_authors]
            local sub_list = {}
            for j = 1, num_authors - 1 do
                table.insert(sub_list, authors_list[j])
            end
            formatted_author = table.concat(sub_list, &quot;; &quot;) .. &quot;; र &quot; .. last_auth
        end

        if is_editor then
            formatted_author = formatted_author .. &quot; (सं.)&quot;
        end

        table.insert(result, formatted_author)
    end

    -- २. मिति पारामिटर
    local date = format_date(trim(args['मिति'] or args['date'] or args['वर्ष'] or args['year'] or ''))
    if date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. date .. &quot;)&quot;)
    end

    -- ३. अध्याय (Chapter) र अध्याय युआरएल (Chapter URL) व्यवस्थापन
    local chapter = trim(args['अध्याय'] or args['chapter'] or '')
    local chapter_url = trim(args['अध्याययुआरएल'] or args['chapterurl'] or args['chapter-url'] or '')

    -- ४. मुख्य शीर्षक (Title) र युआरएल (URL) व्यवस्थापन
    local title = trim(args['शीर्षक'] or args['title'] or '')
    local title_link = trim(args['शीर्षककडी'] or args['titlelink'] or args['title-link'] or '')
    local url = trim(args['युआरएल'] or args['url'] or '')

    if title == &quot;&quot; and chapter == &quot;&quot; then
        return '&lt;span style=&quot;color:red; font-weight:bold;&quot;&gt;त्रुटि: स्रोत ढाँचामा शीर्षक वा अध्याय अनिवार्य छ।&lt;/span&gt;'
    end

    -- अध्याय रेन्डरिङ (अध्यायको कडी भए कडीसहित, नभए सामान्य उद्धरण चिह्नमा)
    if chapter ~= &quot;&quot; then
        local formatted_chapter = chapter
        if chapter_url ~= &quot;&quot; then
            formatted_chapter = &quot;[&quot; .. chapter_url .. &quot; &quot; .. formatted_chapter .. &quot;]&quot;
        else
            formatted_chapter = '&quot;' .. formatted_chapter .. '&quot;'
        end
        table.insert(result, formatted_chapter)
    end

    -- मुख्य शीर्षक रेन्डरिङ
    if title ~= &quot;&quot; then
        local formatted_title = title
        if title_link ~= &quot;&quot; then
            formatted_title = &quot;[[&quot; .. title_link .. &quot;|&quot; .. title .. &quot;]]&quot;
        end

        if chapter == &quot;&quot; or chapter_url == &quot;&quot; then
            if url ~= &quot;&quot; then
                formatted_title = &quot;[&quot; .. url .. &quot; &quot; .. formatted_title .. &quot;]&quot;
            else
                formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
            end
        else
            formatted_title = &quot;''&quot; .. formatted_title .. &quot;''&quot;
        end
        table.insert(result, formatted_title)
    end

    -- ५. वेबसाइट / काम / विश्वकोश / पत्रिका
    local website = trim(args['विश्वकोश'] or args['encyclopedia'] or args['वेबसाइट'] or args['work'] or args['website'] or args['पत्रिका'] or args['newspaper'] or '')
    if website ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, website)
    end

    -- ६. स्थान र प्रकाशक
    local location = trim(args['स्थान'] or args['location'] or '')
    local publisher = trim(args['प्रकाशक'] or args['publisher'] or '')
    
    if website ~= &quot;&quot; and publisher ~= &quot;&quot; and website == publisher then
        publisher = &quot;&quot;
    end

    local pub_info = {}
    if location ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, location) end
    if publisher ~= &quot;&quot; then table.insert(pub_info, publisher) end

    if #pub_info &gt; 0 then
        table.insert(result, table.concat(pub_info, &quot;: &quot;))
    end

    -- ७. संस्करण
    local edition = trim(args['संस्करण'] or args['edition'] or '')
    if edition ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, edition .. &quot; संस्करण&quot;)
    end

    -- ८. पृष्ठहरू
    local pages = trim(args['पृष्ठ'] or args['पृष्ठहरू'] or args['page'] or args['pages'] or '')
    if pages ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;पृ. &quot; .. to_nepali_digits(pages))
    end

    -- ९. आइएसबिएन (ISBN)
    local isbn = trim(args['आईएसबिएन'] or args['आइएसबिएन'] or args['isbn'] or args['ISBN'] or '')
    if isbn ~= &quot;&quot; then
        local clean_isbn = isbn:gsub(&quot;[^%d%X]&quot;, &quot;&quot;)
        table.insert(result, &quot;[[Special:BookSources/&quot; .. clean_isbn .. &quot;|आइएसबिएन &quot; .. to_nepali_digits(isbn) .. &quot;]]&quot;)
    end

    -- १०. पहुँच मिति
    local access_date = format_date(trim(args['पहुँचमिति'] or args['पहुँच-मिति'] or args['अन्तिम पहुँच'] or args['accessdate'] or args['access-date'] or ''))
    if access_date ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;अन्तिम पहुँच &quot; .. access_date)
    end

    -- ११. भाषा
    local language = trim(args['भाषा'] or args['language'] or '')
    if language ~= &quot;&quot; then
        table.insert(result, &quot;(&quot; .. language .. &quot; भाषामा)&quot;)
    end

    return table.concat(result, &quot;, &quot;) .. &quot;।&quot;
end

return p</text>
      <sha1>9f89k3fvus68xahattl7lf90f6k2dpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चन्द्रशेखर उपाध्याय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112958</id>
    <revision>
      <id>1369700</id>
      <parentid>1365852</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* पूर्वज */</comment>
      <origin>1369700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24672" sha1="km986a9jc2pfmj100zt1rtf0qjm1fp2" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_suffix = 
| name          = चन्द्रशेखर उपाध्याय
| honorific_prefix = 
| image         = 
|image_size = 300px
| caption       = 
| birth_date    =
| death_date    = 
| birth_place   = 
| death_place   = 
| father        = दीनानाथ उपाध्याय
| mother        = 
| spouse       = 
| citizenship         =[[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] → नेपाल 
| nationality         = [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]&lt;br&gt;नेपाल 
| children         = 
|office         = कलकत्तामा नेपालको वकिल
|term_start     =  
|term_end       =  
|monarch        = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] &lt;br&gt; [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]
|predecessor    = दीनानाथ उपाध्याय
|successor      = उमाकान्त उपाध्याय
|nickname      = 
| birth_name    =
| relations     = 
| laterwork     =
}}
'''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपालका एक दरबारी, राजदूत, कूटनीतिज्ञ थिए। सन् १८१५ [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट [[गजराज मिश्र]] र चन्द्रशेखर उपाध्यायले हस्ताक्षर गरेका थिए। उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय विशिष्ट कुटनैतिक क्षमता भएका व्यक्तित्व थिए। तर चन्द्रशेखर नेपाल दरबारको सम्पर्कमा बसेर लामो समय कूटनीतिमा सक्रिय रहे पनि उनले वि.सं १८७१–७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल–अङ्ग्रेज युद्ध]] टार्न सकेनन्। बरु वि.सं १८७२ फागुनतिर हस्ताक्षर भएको सर्वाधिक विवादित [[सुगौली सन्धि]]मा [[गजराज मिश्र]]सँगै नेपालका तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने काममा उनी संलग्न हुनु पर्‍यो ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=तलहटी विवादमा, पृथ्वीनारायणको सफल कूटनीति |url=https://gorkhapatraonline.com/news/138513 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=२७ पुस २०८१|last=मोहन थापा|first=Author}}&lt;/ref&gt; सन्धिमा नेपालले १/३ भूभाग गुमाउनु पऱ्यो । त्यसपछि चन्द्रशेखरले झाँगाझोलीमा प्रायश्चित गर्दै एउटा पाटी र गुठीको स्थापना गरे ।

उपाध्याय सुगौली सन्धीपछी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा नेपालको वकील कार्यलयमा वकील भएका थिए भने अंग्रेज बहादुरको वकिल भई बालु साहेब नेपालमा आए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=21}}&lt;/ref&gt; उनले कलकत्ताबाट भीमसेन थापालाई लेखेको केही पत्र [[संशोधन मण्डल]] पूर्णिमाले प्रकाशित गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि.सं. १८७५ वैशाखवदि ६ रोज ४ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=1 |pages=13-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि. सं. १८८० आश्विनवदि २ रोज २ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=15 |volume=01 |pages=22-24}}&lt;/ref&gt; उनले संवत्‌ १८७५ पौष वदि ३० का दिन मुख्तियारलाई बर्मा सरकारले नेपालसँग सम्बन्ध कायम गर्न आशय व्यक्त गरेको कुरा उल्लेख गर्दै पत्र लेखेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=129-133|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वज ==
उनका पूर्वजहरू [[मकवानपुर राज्य]]का कर्मचारी थिए । उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर राजा]]का पालादेखि मालपोत विभागमा काम गर्दै आएका थिए। [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरमा गोर्खालीको अधिकार]] भएपछि उनी पनि गोर्खाली बनेका थिए । मालपोतसम्बन्धी काममा निपुण भएकाले पृथ्वीनारायणले उनलाई मकवानपुर मालका सुब्बामा नियुक्त गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=तराई मधेश एकीकरणमा राष्ट्रनिर्माता |url=https://gorkhapatraonline.com/news/50691 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-08 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति |url=https://yugyandaily.com/news/5713 |access-date=2026-06-08 |website=Yugyan Daily |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713 |date=2026-06-08 }}&lt;/ref&gt; [[पृथ्वीनारायण शाह]]कै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। भीमसेन थापाको उदयपछि उनी खोसुवामा परेका थिए। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=लडाकु प्रबल राना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105446 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=१५ वैशाख २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}&lt;/ref&gt;

== बडहर्वाको लडाँइ ==
१८७० साल वैशाख महीनामा कम्पनी सरकारले बारा जिल्लाको आम्दानी तहसील गर्न लाग्यो। “हाम्रो सिमाना बुटवलका दरबारमनि छतिवनको रूख हो, तसर्थ हामी छोड्दैनौ भनी अंग्रेजले भन्यो। &quot;त्यसो किन होला, पाल्पाले खाएको जति हामी छोड्दैनो&quot; भनी सानुकाजी [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)|अम्बरसिंह थापा]]ले भने। यस्ता प्रकारको विवाद हुँदा अमरसिंह थापाले फौज पठाएर कम्पनी सरकारका २० जना जती पुलीस दारोगाहरू मारे । त्यसै बीचमा अंग्रेजका फौजले नेपालीमाथी आक्रमण गर्दा कटहरवनमा भारी लडाई भयो। गोरखाका केही सिपाही यस लडाइमा परे। टकसारी चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई वन्दी बनाए र लगे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ejanakpurtoday.com/wp-content/uploads/2020/06/10asar36ank.pdf|title=बडहर्वा: आफ्नै इतिहासको खोजीमा|last=मिश्र|first=सञ्जय|date=२०७७ असार १०|work=जनकपुर टुडे}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=16}}&lt;/ref&gt;

== सन्धिवार्ता ==
नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो।

आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा चन्द्रशेखर उपाध्यायहरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले। 

पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए।

यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो।

सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए। 

नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।

=== कलकत्तामा नेपालको वकील ===
उपाध्याय सुगौली सन्धीपछी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा नेपालको वकील कार्यलयमा वकील भएका थिए भने अंग्रेज बहादुरको वकिल भई बालु साहेब नेपालमा आए।

== सेवानिवृत्त ==
सक्रिय जीवनपछि सेवानिवृत्त भई झागाझोली नै फर्के। त्यहाँ उनले प्रायश्चित्तका लागि एउटा पाटी बनाएर [[गुठी]] पनि राखे।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०८३ असार २९ |title=सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षरपछि चन्द्रशेखरको प्रायश्चित्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1974436/chandrashekhars-penance-after-signing-the-sugauli-treaty |access-date=2026-07-13 |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== आलोचना ==
चन्द्रशेखर उपाध्याय  एक हुन चन्द्र सन १८१५ मा सुगौली सन्धी गर्दा नेपालको तर्फबाट ब्रिटिश भारतीय सरकारसङ्ग नेपालको अहित हुने गरी सन्धीमा हस्ताक्ष्रर गर्ने [[गजराज मिश्र]] र यिनै उपाध्याय थिए ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/history/2014/03/23/6667|title=अंग्रेजको नेपाल हडप्ने योजना|last=सापकोटा|first=जनकराज|last2=पन्त|first2=प्रा दिनेशराज|date=९ चैत्र २०७०|website=नेपाल|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}&lt;/ref&gt; सो सन्धी नेपालको अहित मा छ भन्ने थाहा पाउदा पाउदै उताको प्रलोभनमा परेर यिनले नेपालको अहित हुने गरी हस्तक्षर गरे। '''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' नेपालनै त्यागेर उतै बसे , कारण नेपालसङ्गको गद्दारी । ब्रिटिश इन्डिया सरकारलाई फाईदा हुने विभिन्न सन्धी तथा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न र कार्यन्वयन गर्न अनि गराउन दबाब दिने जस्ता भूमिका यिनले निर्बाह गरे । यिनले र गजराज मिश्रले त्यतिबेला सुगौली सन्धीका केही बुदालाई नमानेको भएर र हस्ताक्ष्रर गर्नु पूर्ण नेपाल सरकारमा सो कुरा राखेको भए शायद आजको नेपाल विशाल नेपाल हुन्थ्यो र भारतसङ्ग हाराहारीमा निर्भिक भएर उभिएको हुन्थ्यो । ब्रिटिस इन्डियन सरकारलाई सहयोग गरे बापत उताको सरकारले यिनलाई चल अचल सम्पती दिएर उतै राख्यो , अनि यिनले स्वत: देशलाई घात गरे । मुज्जफरपुरको कर्नलमा यिनलाई ३६ वटा मौजा पनि दिएर राख्यो। यिनका सन्तान त्यहा मजिस्टेट सेमत भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=हमाल |first=जीवन |date=2021-11-19 |title=नरहरिनाथलाई कुरौटे देख्नेका नजरमा सुगौली सन्धिकर्ता चन्द्रशेखर देशभक्त ? |url=https://golkhabar.com/2021/11/99349/ |access-date=2026-06-08 |website=GOL Khabar}}&lt;/ref&gt; गजराज मिश्र र उपाध्यायकै हस्ताक्ष्ररको नतिजा आज देशले भोगिरहेको छ ।

चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुगौली सन्धिसँग जोडेर विवादित बनाइँदा उनका पिता एवं सफल कूटनीतिक व्यक्तित्व दीनानाथ उपाध्यायसमेत चर्चा र मूल्याङ्कनको कसीमा ओझेल परेका छन् । &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[गजराज मिश्र]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]</text>
      <sha1>km986a9jc2pfmj100zt1rtf0qjm1fp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्वर्णिम वाग्ले</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115634</id>
    <revision>
      <id>1369629</id>
      <parentid>1367089</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prahlad Nepal</username>
        <id>72094</id>
      </contributor>
      <origin>1369629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11609" sha1="m6vk3jjj35856inwix7t6ejnsn77mdz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = डा. स्वर्णिम वाग्ले
| native_name         = रास्वपाको पहिलो निर्वाचित उपसभापति
| native_name_lang    = 
| image               = swarnim_wagle. jpeg
| caption             = आधिकारिक चित्र, २०८०
| birth_date          = 
| birth_place         = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]
| nationality         = [[नेपाली]]
| alma_mater          = [[बुढानीलकण्ठ स्कूल]]&lt;br /&gt;[[लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स]] (अर्थशास्त्र)&lt;br /&gt;[[हार्भर्ड विश्वविद्यालय]] (सार्वजनिक प्रशासन)&lt;br /&gt;[[अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी]] (विद्यावारिधि)
| occupation          = [[राजनीतिज्ञ]], [[अर्थशास्त्री]]
| party               = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
| office              = [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]]
| term_start          = २०८२ चैत १३
| term_end            = 
| vice_president      = [[राम सहाय यादव]]
| president           = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| prime_minister      = [[बालेन्द्र शाह]]
| predecessor         = [[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर प्रसाद खनाल]]
| successor           = 
| office1             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start1         = २०८२ चैत १२
| term_end1           = 
| predecessor1        = ''आफैँ''
| constituency1       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| term_start2         = २०८० वैशाख १५
| term_end2           = २०८२ भदौ २७
| predecessor2        = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| constituency2       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| honorific_suffix    = 
| citizenship         = नेपाल
| spouse              = शशी वाग्ले
| children            = १
| father              = जीवनराज वाग्ले
| website             = {{url|https://swarnimwagle.com.np/}}
| honorific_prefix    = [[माननीय]]
}}

'''डा. स्वर्णिम वाग्ले''' विश्वप्रसिद्ध अर्थशास्त्री तथा राजनीतिज्ञ र हालको नेपाल सरकारका अर्थमन्त्री हुन्। विश्वविख्यात अर्थशास्त्रीका रूपमा चिनिएका डा. वाग्ले [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा)का उपसभापति पनि हुन्। उनि पार्टीको राजधानी चितवनमा सम्पन्न प्रथम ऐतिहासिक राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट पहिलो निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य र पहिलो निर्वाचित उपसभापति हुन् । उनि महाधिवेशनमा सबैभन्दा बढी मतले निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य हुन् भने उपसभापतिमा उनिविरुद्ध कसैले उम्मेद्वारी नदिँदा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए । विराजभक्त श्रेष्ठले सुरुमा उम्मेद्वारी दिने भनेपनि पछी उनि डा. वाग्ले कै प्रस्तावक बनेका थिए । पार्टीमा तेश्रो वरियता र सरकारमा दोश्रो वरियता सहित उनी देशको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालीरहेका छन् । उनि यसअघि न्युयोर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रमको एसिया र प्रशान्त क्षेत्रका लागि क्षेत्रीय ब्युरोमा मुख्य आर्थिक सल्लाहकारको रूपमा कार्यरत थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Waglé |url=http://swarnimwagle.com.np |access-date=2026-02-04 |website=Swarnim Waglé |language=en}}&lt;/ref&gt;

उनी २०८० वैशाख १० गते देखि २०८२ भदौसम्म [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा पहिलो पटक सदस्य थिए। तत्कालीन बहालवाला सांसद [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]मा निर्वाचित भएपछि रिक्त रहेको [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] निर्वाचन क्षेत्रमा भएको [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|उपनिर्वाचन]]बाट उनी भारी मतले निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Wagle elected from Tanahun-1 |url=https://kathmandupost.com/national/2023/04/25/swarnim-wagle-elected-from-tanahun-1 |access-date=2023-04-26 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt; उनी हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का उपसभापति हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dr. Swarnim Waglé {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://sdgs.un.org/panelists/dr-swarnim-wagle-29731 |access-date=2025-11-17 |website=sdgs.un.org}}&lt;/ref&gt; र फेरि २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा उनी तनहुँ-१ बाटै भारी मतले निर्वाचित भइ आफ्नै पार्टीको एकल सरकारका रणनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा सरकार चलाइरहेका छन्।

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
वाग्लेले उच्च शिक्षा हार्वर्ड विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर (मास्टर) पूरा गरेका छन् र अस्ट्रेलियन नेशनल युनिभर्सिटीबाट अर्थशास्त्रमा पीएचडी गरेका छन्। 

== करियर ==
वाग्लेले नेपाल सरकारअन्तर्गत राष्ट्रिय योजना आयोगमा उपाध्यक्षको रूपमा सेवा गर्दै स्वास्थ्य, शिक्षा, र दिगो विकासका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। UNDP मा वरिष्ठ आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा, उनले एशिया प्रशान्त क्षेत्रका देशहरूको आर्थिक नीति निर्माणमा योगदान पुर्‍याएका थिए। 

== अनुसन्धान र अकादमिक योगदान ==
उनले सामाजिक समावेशीता र आर्थिक नीति सम्बन्धी अनुसन्धान गरेका छन् र विश्वभरका विभिन्न शैक्षिक जर्नलहरूमा लेख प्रकाशित गरेका छन्।

== राजनीतिक जीवन ==
===नेपाली काँग्रेस ===
===राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी===
२०२३ को मार्चमा, [[नेपाली कांग्रेस]]को दशकौंसम्म सदस्य रहेका वाग्लेले पार्टी सभापति [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजु राणा देउवा]]को हातबाट ‘अपमान’ भएको आरोप लगाउँदै पार्टी परित्याग गरेका थिए। [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|तनहुँ १ को उपनिर्वाचनमा]] उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Economist Wagle quits Congress ‘after constant humiliation by the Deubas’ |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/03/31/economist-wagle-quits-congress-after-constant-humiliation-by-the-deubas |access-date=2023-04-12 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;

तनहुँ १ मा भएको उपनिर्वाचनमा वाग्लेले कांग्रेस उम्मेदवार गोविन्द भट्टराईलाई १४ हजार ७ सय ८७ मतले पराजित गर्दै ५४ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Republica |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 with a wide margin |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |access-date=2023-04-26 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502050907/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |date=2023-05-02 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
* [https://swarnimwagle.com.np/ स्वर्णिम वाग्लेको आधिकारिक वेबसाइट]

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>m6vk3jjj35856inwix7t6ejnsn77mdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369631</id>
      <parentid>1369629</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prahlad Nepal</username>
        <id>72094</id>
      </contributor>
      <origin>1369631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11607" sha1="3mt4nf8141rqtaad3n823lydu4r12sl" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = डा. स्वर्णिम वाग्ले
| native_name         = रास्वपाको पहिलो निर्वाचित उपसभापति
| native_name_lang    = 
| image               = Swarnim_Wagle.jpg
| caption             = आधिकारिक चित्र, २०८०
| birth_date          = 
| birth_place         = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]
| nationality         = [[नेपाली]]
| alma_mater          = [[बुढानीलकण्ठ स्कूल]]&lt;br /&gt;[[लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स]] (अर्थशास्त्र)&lt;br /&gt;[[हार्भर्ड विश्वविद्यालय]] (सार्वजनिक प्रशासन)&lt;br /&gt;[[अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी]] (विद्यावारिधि)
| occupation          = [[राजनीतिज्ञ]], [[अर्थशास्त्री]]
| party               = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
| office              = [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]]
| term_start          = २०८२ चैत १३
| term_end            = 
| vice_president      = [[राम सहाय यादव]]
| president           = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| prime_minister      = [[बालेन्द्र शाह]]
| predecessor         = [[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर प्रसाद खनाल]]
| successor           = 
| office1             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start1         = २०८२ चैत १२
| term_end1           = 
| predecessor1        = ''आफैँ''
| constituency1       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| term_start2         = २०८० वैशाख १५
| term_end2           = २०८२ भदौ २७
| predecessor2        = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| constituency2       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| honorific_suffix    = 
| citizenship         = नेपाल
| spouse              = शशी वाग्ले
| children            = १
| father              = जीवनराज वाग्ले
| website             = {{url|https://swarnimwagle.com.np/}}
| honorific_prefix    = [[माननीय]]
}}

'''डा. स्वर्णिम वाग्ले''' विश्वप्रसिद्ध अर्थशास्त्री तथा राजनीतिज्ञ र हालको नेपाल सरकारका अर्थमन्त्री हुन्। विश्वविख्यात अर्थशास्त्रीका रूपमा चिनिएका डा. वाग्ले [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा)का उपसभापति पनि हुन्। उनि पार्टीको राजधानी चितवनमा सम्पन्न प्रथम ऐतिहासिक राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट पहिलो निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य र पहिलो निर्वाचित उपसभापति हुन् । उनि महाधिवेशनमा सबैभन्दा बढी मतले निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य हुन् भने उपसभापतिमा उनिविरुद्ध कसैले उम्मेद्वारी नदिँदा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए । विराजभक्त श्रेष्ठले सुरुमा उम्मेद्वारी दिने भनेपनि पछी उनि डा. वाग्ले कै प्रस्तावक बनेका थिए । पार्टीमा तेश्रो वरियता र सरकारमा दोश्रो वरियता सहित उनी देशको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालीरहेका छन् । उनि यसअघि न्युयोर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रमको एसिया र प्रशान्त क्षेत्रका लागि क्षेत्रीय ब्युरोमा मुख्य आर्थिक सल्लाहकारको रूपमा कार्यरत थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Waglé |url=http://swarnimwagle.com.np |access-date=2026-02-04 |website=Swarnim Waglé |language=en}}&lt;/ref&gt;

उनी २०८० वैशाख १० गते देखि २०८२ भदौसम्म [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा पहिलो पटक सदस्य थिए। तत्कालीन बहालवाला सांसद [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]मा निर्वाचित भएपछि रिक्त रहेको [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] निर्वाचन क्षेत्रमा भएको [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|उपनिर्वाचन]]बाट उनी भारी मतले निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Wagle elected from Tanahun-1 |url=https://kathmandupost.com/national/2023/04/25/swarnim-wagle-elected-from-tanahun-1 |access-date=2023-04-26 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt; उनी हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का उपसभापति हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dr. Swarnim Waglé {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://sdgs.un.org/panelists/dr-swarnim-wagle-29731 |access-date=2025-11-17 |website=sdgs.un.org}}&lt;/ref&gt; र फेरि २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा उनी तनहुँ-१ बाटै भारी मतले निर्वाचित भइ आफ्नै पार्टीको एकल सरकारका रणनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा सरकार चलाइरहेका छन्।

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
वाग्लेले उच्च शिक्षा हार्वर्ड विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर (मास्टर) पूरा गरेका छन् र अस्ट्रेलियन नेशनल युनिभर्सिटीबाट अर्थशास्त्रमा पीएचडी गरेका छन्। 

== करियर ==
वाग्लेले नेपाल सरकारअन्तर्गत राष्ट्रिय योजना आयोगमा उपाध्यक्षको रूपमा सेवा गर्दै स्वास्थ्य, शिक्षा, र दिगो विकासका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। UNDP मा वरिष्ठ आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा, उनले एशिया प्रशान्त क्षेत्रका देशहरूको आर्थिक नीति निर्माणमा योगदान पुर्‍याएका थिए। 

== अनुसन्धान र अकादमिक योगदान ==
उनले सामाजिक समावेशीता र आर्थिक नीति सम्बन्धी अनुसन्धान गरेका छन् र विश्वभरका विभिन्न शैक्षिक जर्नलहरूमा लेख प्रकाशित गरेका छन्।

== राजनीतिक जीवन ==
===नेपाली काँग्रेस ===
===राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी===
२०२३ को मार्चमा, [[नेपाली कांग्रेस]]को दशकौंसम्म सदस्य रहेका वाग्लेले पार्टी सभापति [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजु राणा देउवा]]को हातबाट ‘अपमान’ भएको आरोप लगाउँदै पार्टी परित्याग गरेका थिए। [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|तनहुँ १ को उपनिर्वाचनमा]] उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Economist Wagle quits Congress ‘after constant humiliation by the Deubas’ |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/03/31/economist-wagle-quits-congress-after-constant-humiliation-by-the-deubas |access-date=2023-04-12 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;

तनहुँ १ मा भएको उपनिर्वाचनमा वाग्लेले कांग्रेस उम्मेदवार गोविन्द भट्टराईलाई १४ हजार ७ सय ८७ मतले पराजित गर्दै ५४ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Republica |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 with a wide margin |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |access-date=2023-04-26 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502050907/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |date=2023-05-02 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
* [https://swarnimwagle.com.np/ स्वर्णिम वाग्लेको आधिकारिक वेबसाइट]

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>3mt4nf8141rqtaad3n823lydu4r12sl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369663</id>
      <parentid>1369631</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>31493</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 1367089 by [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[User talk:CommonsDelinker|talk]]): प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घित</comment>
      <origin>1369663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11589" sha1="oh3nez64bn8pm1kdgmqbufp2da87iib" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = डा. स्वर्णिम वाग्ले
| native_name         = रास्वपाको पहिलो निर्वाचित उपसभापति
| native_name_lang    = 
| image               =
| caption             = आधिकारिक चित्र, २०८०
| birth_date          = 
| birth_place         = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]
| nationality         = [[नेपाली]]
| alma_mater          = [[बुढानीलकण्ठ स्कूल]]&lt;br /&gt;[[लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स]] (अर्थशास्त्र)&lt;br /&gt;[[हार्भर्ड विश्वविद्यालय]] (सार्वजनिक प्रशासन)&lt;br /&gt;[[अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी]] (विद्यावारिधि)
| occupation          = [[राजनीतिज्ञ]], [[अर्थशास्त्री]]
| party               = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
| office              = [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]]
| term_start          = २०८२ चैत १३
| term_end            = 
| vice_president      = [[राम सहाय यादव]]
| president           = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| prime_minister      = [[बालेन्द्र शाह]]
| predecessor         = [[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर प्रसाद खनाल]]
| successor           = 
| office1             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start1         = २०८२ चैत १२
| term_end1           = 
| predecessor1        = ''आफैँ''
| constituency1       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| term_start2         = २०८० वैशाख १५
| term_end2           = २०८२ भदौ २७
| predecessor2        = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| constituency2       = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
| honorific_suffix    = 
| citizenship         = नेपाल
| spouse              = शशी वाग्ले
| children            = १
| father              = जीवनराज वाग्ले
| website             = {{url|https://swarnimwagle.com.np/}}
| honorific_prefix    = [[माननीय]]
}}

'''डा. स्वर्णिम वाग्ले''' विश्वप्रसिद्ध अर्थशास्त्री तथा राजनीतिज्ञ र हालको नेपाल सरकारका अर्थमन्त्री हुन्। विश्वविख्यात अर्थशास्त्रीका रूपमा चिनिएका डा. वाग्ले [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा)का उपसभापति पनि हुन्। उनि पार्टीको राजधानी चितवनमा सम्पन्न प्रथम ऐतिहासिक राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट पहिलो निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य र पहिलो निर्वाचित उपसभापति हुन् । उनि महाधिवेशनमा सबैभन्दा बढी मतले निर्वाचित केन्द्रीय सदस्य हुन् भने उपसभापतिमा उनिविरुद्ध कसैले उम्मेद्वारी नदिँदा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए । विराजभक्त श्रेष्ठले सुरुमा उम्मेद्वारी दिने भनेपनि पछी उनि डा. वाग्ले कै प्रस्तावक बनेका थिए । पार्टीमा तेश्रो वरियता र सरकारमा दोश्रो वरियता सहित उनी देशको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालीरहेका छन् । उनि यसअघि न्युयोर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रमको एसिया र प्रशान्त क्षेत्रका लागि क्षेत्रीय ब्युरोमा मुख्य आर्थिक सल्लाहकारको रूपमा कार्यरत थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Waglé |url=http://swarnimwagle.com.np |access-date=2026-02-04 |website=Swarnim Waglé |language=en}}&lt;/ref&gt;

उनी २०८० वैशाख १० गते देखि २०८२ भदौसम्म [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा पहिलो पटक सदस्य थिए। तत्कालीन बहालवाला सांसद [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]मा निर्वाचित भएपछि रिक्त रहेको [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] निर्वाचन क्षेत्रमा भएको [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|उपनिर्वाचन]]बाट उनी भारी मतले निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swarnim Wagle elected from Tanahun-1 |url=https://kathmandupost.com/national/2023/04/25/swarnim-wagle-elected-from-tanahun-1 |access-date=2023-04-26 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt; उनी हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का उपसभापति हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dr. Swarnim Waglé {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://sdgs.un.org/panelists/dr-swarnim-wagle-29731 |access-date=2025-11-17 |website=sdgs.un.org}}&lt;/ref&gt; र फेरि २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा उनी तनहुँ-१ बाटै भारी मतले निर्वाचित भइ आफ्नै पार्टीको एकल सरकारका रणनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा सरकार चलाइरहेका छन्।

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
वाग्लेले उच्च शिक्षा हार्वर्ड विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर (मास्टर) पूरा गरेका छन् र अस्ट्रेलियन नेशनल युनिभर्सिटीबाट अर्थशास्त्रमा पीएचडी गरेका छन्। 

== करियर ==
वाग्लेले नेपाल सरकारअन्तर्गत राष्ट्रिय योजना आयोगमा उपाध्यक्षको रूपमा सेवा गर्दै स्वास्थ्य, शिक्षा, र दिगो विकासका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। UNDP मा वरिष्ठ आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा, उनले एशिया प्रशान्त क्षेत्रका देशहरूको आर्थिक नीति निर्माणमा योगदान पुर्‍याएका थिए। 

== अनुसन्धान र अकादमिक योगदान ==
उनले सामाजिक समावेशीता र आर्थिक नीति सम्बन्धी अनुसन्धान गरेका छन् र विश्वभरका विभिन्न शैक्षिक जर्नलहरूमा लेख प्रकाशित गरेका छन्।

== राजनीतिक जीवन ==
===नेपाली काँग्रेस ===
===राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी===
२०२३ को मार्चमा, [[नेपाली कांग्रेस]]को दशकौंसम्म सदस्य रहेका वाग्लेले पार्टी सभापति [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजु राणा देउवा]]को हातबाट ‘अपमान’ भएको आरोप लगाउँदै पार्टी परित्याग गरेका थिए। [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|तनहुँ १ को उपनिर्वाचनमा]] उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Economist Wagle quits Congress ‘after constant humiliation by the Deubas’ |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/03/31/economist-wagle-quits-congress-after-constant-humiliation-by-the-deubas |access-date=2023-04-12 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;

तनहुँ १ मा भएको उपनिर्वाचनमा वाग्लेले कांग्रेस उम्मेदवार गोविन्द भट्टराईलाई १४ हजार ७ सय ८७ मतले पराजित गर्दै ५४ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Republica |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 with a wide margin |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |access-date=2023-04-26 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502050907/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |date=2023-05-02 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
* [https://swarnimwagle.com.np/ स्वर्णिम वाग्लेको आधिकारिक वेबसाइट]

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>oh3nez64bn8pm1kdgmqbufp2da87iib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार/सन् २०२१</title>
    <ns>4</ns>
    <id>127967</id>
    <revision>
      <id>1369702</id>
      <parentid>1277673</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T20:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>21034</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>1369702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51781" sha1="9db9g214e3xf3r1sy7hwwmpouoiybhy" xml:space="preserve">== २०७७ पुस २३ ==
==== साउदीद्वारा कतार माथि लगाइएको प्रतिबन्धको अन्त्य  ====
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Qatar diplomatic crisis.svg|170x170px|कतारको कूटनीतिक सङ्कट]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ पुस २३
* '''लेख''': [[कतारको कूटनीतिक सङ्कट]]
* '''खबर''': [[साउदी अरब]]ले कतारमाथि लगाएको साढे तीन वर्षे लामो '''[[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|प्रतिबन्ध]]''' हटाएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[साउदी अरब]]ले कतारमाथि लगाएको साढे तीन वर्षे लामो '''[[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|प्रतिबन्ध]]''' हटाएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-55539902.amp कतार नाकाबन्दी: साउदी अरबले कतारमाथि लगाएको साढे तीन वर्ष लामो प्रतिबन्ध 'हटाउने']
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]])
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्वपूर्ण भएकोले --[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०७:०९, २३ पुस २०७७ (नेपालको प्रमाणिक समय) 
&lt;/div&gt;

== २०७७ पुस २५ ==
==== इन्डोनेसियामा विमान दुर्घटना ====
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Sriwijaya Air Boeing 737-524(WL); @CGK2017 (cropped).jpg|200x200px|दुर्घटनाग्रस्त भएको विमान, सन् २०१७ मा]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ पुस २५
* '''लेख''': [[श्रीविजया एअर विमानको उडान १८२ दुर्घटना]]
* '''खबर''': ६२ यात्रु सवार विमान उत्तरी [[जाकार्ता]], इन्डोनेसियामा '''[[श्रीविजया एअर विमानको उडान १८२ दुर्घटना|दुर्घटनाग्रस्त]]''' भएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|६२ यात्रु सवार विमान उत्तरी [[जाकार्ता]], इन्डोनेसियामा '''[[श्रीविजय एअर विमानको उडान १८२ दुर्घटना|दुर्घटनाग्रस्त]]''' भएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.sajhapost.com/2021/01/09/283327.html इन्डोनेसियामा यात्रुवहाक विमान दुर्घटनाग्रस्त, खोजी कार्य जारी]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]])
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्वपूर्ण भएकोले --[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०७:०९, २५ पुस २०७७ (नेपालको प्रमाणिक समय)
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
== २०७७ माघ २२ ==
==== म्यानमारमा सैन्य शासन लागू ====
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-18.jpg|200x200px|आङ सान सुकी]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ माघ २२
* '''लेख''': [[सन् २०२१ को बर्मेली सैन्य विद्रोह]]
* '''खबर''': म्यानमारको सेनाले राज्य परामर्शदाता [[आङ सान सुकी]] (चित्रित) लगायतका उच्चपदस्थ व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गर्दै [[सन् २०२१ को बर्मेली सैन्य विद्रोह|सैन्य शासन]] सुरु गरेको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|म्यानमारको सेनाले राज्य परामर्शदाता [[आङ सान सुकी]] (चित्रित) लगायतका उच्चपदस्थ व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गर्दै [[सन् २०२१ को बर्मेली सैन्य विद्रोह|सैन्य शासन]] सुरु गरेको छ।}}
* '''स्रोत''': [http://annapurnapost.com/news/174349 बर्मामा सेनाले कब्जामा लियो सत्ता : सङ्कटकालको घोषणा]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]])
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्वपूर्ण भएकोले --[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]] ११:२०, २२ माघ २०७७ (नेपालको प्रमाणिक समय)
&lt;/div&gt;

== २०७७ चैत १६ ==
==== २०२१ स्वेज नहर अवरोध ====
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[चित्र:Container Ship 'Ever Given' stuck in the Suez Canal, Egypt - March 24th, 2021 cropped.jpg|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ चैत १६
* '''लेख''': [[२०२१ स्वेज नहर अवरोध]]
* '''खबर''': मिस्रको [[स्वेज नहर]]मा मालवाहक इभरगिभन पानीजहाज अड्किएपछि [[२०२१ स्वेज नहर अवरोध|अवरुद्ध]] विश्वकै व्यस्त व्यापारिक जलमार्ग २९ मार्च देखि पुनः सुचारु भएको छ। 
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|मिस्रको [[स्वेज नहर]]मा मालवाहक इभरगिभन पानीजहाज अड्किएपछि [[२०२१ स्वेज नहर अवरोध|अवरुद्ध]] विश्वकै व्यस्त व्यापारिक जलमार्ग २९ मार्च देखि पुनः सुचारु भएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://gorkhapatraonline.com/economics/2021-03-29-34595 स्वेज नहरमा फसेको जहाज अवरोध खुल्यो]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishaldev100]]
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्वपूर्ण भएकोले --[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] १५:३३, २ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७७ चैत २८ ==
=== [[राजकुमार फिलिप]]को ९९ वर्षको उमेरमा निधन ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[चित्र:Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ चैत २८
* '''लेख''':[[राजकुमार फिलिप]]
* '''खबर''': महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]का पति [[राजकुमार फिलिप]]को अप्रिल ९ मा ९९ वर्षको उमेरमा निधन भएको बकिङ्घम राजदरबारले घोषणा गरेको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|महारानी एलिजाबेथ द्वितीयाका पति राजकुमार फिलिपको अप्रिल ९ मा ९९ वर्षको उमेरमा निधन भएको बकिङ्घम राजदरबारले घोषणा गरेको छ। }}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/56689574.amp ब्रिटेनका राजकुमार फिलिपको निधन]  
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishaldev100]]
&lt;/div&gt;
:{{cmt}} सम्बन्धित लेख निर्माण नभएकोले प्रमुख समाचारको लागि अयोग्य--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] १३:३०, १० अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)
:{{cmt}} सम्बन्धित लेख निर्माण गरिएको छ। [[user:bishaldev100|Bishal Shrestha]] [[User Talk:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev ११:११, ११ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)
* {{Added|अद्यावधिक गरियो।}}--[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २३:१३, १२ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)

== २०७८ वैशाख ३० ==
=== कजान विद्यालय हत्याकाण्ड ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Kazan school attack.jpg|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७७ चैत २८
* '''लेख''':[[कजान विद्यालय हत्याकाण्ड]]
* '''खबर''': [[रूस]]को कजानको एक [[कजान विद्यालय हत्याकाण्ड|विद्यालयमा भएको  गोलीकाण्ड]]मा कम्तिमा ९ को मृत्यु र २३ जना घाइते भएका छन्। 
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[रूस]]को कजानको एक [[कजान विद्यालय हत्याकाण्ड|विद्यालयमा भएको  गोलीकाण्ड]]मा कम्तिमा ९ को मृत्यु र २३ जना घाइते भएका छन्। }}
* '''स्रोत''': [https://www.setopati.com/social/237210 रूसको एक विद्यालयमा गोली चल्दा विद्यार्थी र शिक्षक गरी कम्तीमा ११ जनाको मृत्यु]  
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]]
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १२:०३, १३ मे २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७८ जेठ १२ ==
=== निरागोङ्गो ज्वालामुखी विस्फोटन ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Nyiragongo volcano (30773604383).jpg|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७८ जेठ १२
* '''लेख''':[[सन् २०२१ को निरागोङ्गो ज्वालामुखी विस्फोटन]]
* '''खबर''': [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]]को निरागोङ्गो पहाडको [[सन् २०२१ को निरागोङ्गो ज्वालामुखी विस्फोटन|ज्वालामुखी विस्फोट]] हुँदा ३२ मानिसको मृत्यु र १,००० घरहरू ध्वस्त भएका छन्।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]]को निरागोङ्गो पहाडको [[सन् २०२१ को निरागोङ्गो ज्वालामुखी विस्फोटन|ज्वालामुखी विस्फोट]] हुँदा ३२ मानिसको मृत्यु र १,००० घरहरू ध्वस्त भएका छन्। }}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-57225288 कङ्गोमा ज्वालामुखी विस्फोटले निम्त्याएको कहरका तस्बिरहरू]  
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|विशाल श्रेष्ठ]], &lt;br&gt;[[user talk:bishaldev100|कुरा गर्ने]] Bishaldev १५:१६, २६ मे २०२१ (नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १६:१०, २६ मे २०२१ (नेपाली समय)

&lt;/div&gt;

== २०७८ जेठ १७ ==
=== चेल्सीले जित्यो च्याम्पियन्स लिगको उपाधि  ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:N'Golo Kanté 91 Fenerbahçe 20260805 (2) (cropped).JPG|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७८ जेठ १७
* '''लेख''':[[२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग]]
* '''खबर''': [[फुटबल]]मा, [[चेल्सी फुटबल क्लब]]ले [[म्यानचेस्टर सिटी]]लाई पराजित गर्दै (खेलको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी एनगोलो कँते (चित्रित) [[२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग|सन् २०२०-२१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को उपाधि जितेको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[फुटबल]]मा, [[चेल्सी फुटबल क्लब]]ले [[म्यानचेस्टर सिटी]]लाई पराजित गर्दै (खेलको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी एनगोलो कँते (चित्रित) [[२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग|सन् २०२०-२१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को उपाधि जितेको छ। }}
* '''स्रोत''': [https://baahrakhari.com/news-details/319250 चेल्सीले जित्यो च्याम्पियन्स लिगको उपाधि]  
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]], &lt;br&gt;[[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]] १५:१६, १७ जेठ २०७८  (नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १६:१०, १७ जेठ २०७८ (नेपाली समय)

&lt;/div&gt;


== २०७८ जेठ ३१ ==
=== [[नाफ्ताली बेनेट]]द्वारा इजरायलको प्रधानमन्त्री पदमा सपथ ग्रहण  ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Naftali Bennett official portrait.jpg|100x100px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ जेठ ३१
* '''लेख''':[[नाफ्ताली बेनेट]]
* '''खबर''':[[नाफ्ताली बेनेट]]को (चित्रमा) नेतृत्वमा इजरायलमा नयाँ सरकार बनेसँगै [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]को १२ वर्षे प्रधानमन्त्री कार्यकालको अन्त्य भएको छ। 
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[नाफ्ताली बेनेट]]को (चित्रमा) नेतृत्वमा इजरायलमा नयाँ सरकार बनेसँगै [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]को १२ वर्षे प्रधानमन्त्री कार्यकालको अन्त्य भएको छ। 
}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-57464844 नेतान्याहु सत्ताबाट बाहिर, नयाँ प्रधानमन्त्री बेनेटको शपथ ग्रहण]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishal Shrestha]], &lt;br&gt;[[प्रयोगकर्ता वार्ता:Bishaldev100|कुरा गर्ने]] Bishaldev ०४:४२, १४ जुन २०२१ (नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। --[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०८:१८, १४ जुन २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७८ असार ९ ==
=== चीनले [[तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन]]मा राख्न तीन अन्तरिक्षयात्री पठायो  ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Shenzhou 12 crew press conference.jpg|300x300px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ असार ९
* '''लेख''':[[तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन]]
* '''खबर''':पाँच वर्षको समयपछि, चीनले आफ्नो [[तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन]]मा बस्ने गरी तीनजना अन्तरिक्षयात्रीहरूलाई पठाएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|पाँच वर्षको समयपछि, चीनले आफ्नो [[तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन]]मा बस्ने गरी तीनजना अन्तरिक्षयात्रीहरूलाई पठाएको छ।
}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-57508122 शेन्जो-१२: नयाँ अन्तरिक्ष स्टेशनमा राख्न चीनले पठायो तीन अन्तरिक्षयात्री]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishal Shrestha]], [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Bishaldev100|कुरा गर्ने]] Bishaldev १२:१५, २३ जुन २०२१ (नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १६:१०, ९ असार २०७८ (नेपाली समय)

&lt;/div&gt;

== २०७८ असार २७ ==
=== भारतीय अभिनेता दिलीप कुमारको निधन ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ असार २७
* '''लेख''':[[दिलीप कुमार]]
* '''खबर''':भारतीय अभिनेता [[दिलीप कुमार]]को ९८ वर्षको उमेरमा ''निधन'' भएको छ। 
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय अभिनेता दिलीप कुमारको ९८ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।
}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-57745182.amp दिलीप कुमार: भारतीय अभिनेताको ९८ वर्षको उमेरमा निधन]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishal Shrestha]], [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Bishaldev100|कुरा गर्ने]]
&lt;/div&gt;
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १६:१०, २७ असार २०७८ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७८ असार २९ ==
=== इटाली युरोकप विजेता ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:UEFA Euro 2020 Trophy (cropped).jpg|150x150px]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ असार २९
* '''लेख''':[[युइएफए युरो २०२०]]
* '''खबर''':[[युइएफए युरो २०२०]]को [[युइएफए युरो २०२० फाइनल|फाइनल]] खेलमा [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]ले [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड]]लाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|युइएफए युरो २०२० को फाइनल खेलमा इटालीले इङ्ल्यान्डलाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/66891/2021-07-12 ३४ खेलमा अपराजित  रहदै इटालीले जित्यो युरोकप  ]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०७:२०, १३ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १६:१०, २९ असार २०७८ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७८ असार ३० ==
=== शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:The former Prime Minister of Nepal, Mr. Sher Bahadur Deuba meeting the Union Minister for Commerce &amp; Industry and Textiles, Shri Anand Sharma, in New Delhi on June 13, 2013 (cropped).jpg|150x150px]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ असार ३०
* '''लेख''':[[शेरबहादुर देउवा]]
* '''खबर''':[[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]ले '''[[शेरबहादुर देउवा]]'''लाई (चित्रित) [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] तोकेको छ।
* '''संशोधित खबर''':[[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[परमादेश]] अनुसार [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]ले [[नेपालको संविधान|संविधान]]को धारा ७६ को उपधारा ५ बमोजिम '''[[शेरबहादुर देउवा]]'''लाई (चित्रित) [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] नियुक्त गरेकी छिन्।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]ले [[शेरबहादुर देउवा]]लाई (चित्रित) [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] तोकेको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://pahilopost.com/content/20210713130122.html  शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री नियुक्त, सपथको तयारी गर्दै राष्ट्रपति कार्यालय]
* '''स्रोत१''': [https://www.setopati.com/politics/243073 देउवा प्रधानमन्त्री नियुक्त, सपथको तयारी]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०९:५०, ३० असार २०७८ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;
* '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] ०९:५१, ३० असार २०७८ (नेपाली समय)
* '''भ्रामक ''' शिर्षक ; राष्ट्रपतिले नेपालको संबिधानको धारा ७२ (५) अनुसार शेरबहादुर देउवाको दावीलाई खारेज गर्नु त्रुटीपूर्ण रहेको र उक्त धारा बमोजिम देउवालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न सर्वोच्च अदालतले [[परमादेश]] जारी गरेको हो। सर्वोच्च अदालतले प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने कर्तव्य तथा अधिकार राष्ट्रपतिको नै भएको तर त्यो संबिधान र प्रचलित कानून बमोजिम हुनुपर्ने स्पष्ट पारेको छ। त्यसैले अदालतले देउवालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेको वा तोकेको वा बनाएको बन्नु भ्रमपूर्ण हुन्छ। [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev १०:३०, १४ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
* आफैँ नामित गर्ने अनि आफैँ निर्णय गरेर समाचार प्रेषित गर्ने कार्यप्रति गहिरो ध्यानाकर्षण भएको प्रयोगकर्ता [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्बत सुबेदी]]लाई जानकारी गराउन चाहन्छु। अब देखि यस्तो कार्य नहोस्। प्रयोगकर्ता [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|विशालदेव]]को टिप्पणी अनुसार समाचार&lt;strike&gt;को शीर्षक परिवर्तन&lt;/strike&gt; संशोधन गरिएको छ। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] १४:१५, १४ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;
* हस् धन्यवाद, नामाङ्कन हुनासाथ समाचारलाई चैँ नामाङ्कनकर्ता बाहेक अन्य प्रयोगकर्ताले चयन गरिहाल्नु होला, फेरि दिन कट्यो भने समाचार पुरानो हुनसक्छ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १४:५१, १४ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
* नामाङ्कन भएलगत्तै समाचार चयन हुन्छ भन्ने कुरा त हुन्न। मापदण्ड अनुसारको समाचार नामाङ्कन भएमा र समीक्षा गर्न ढिलो भएमा टेलिग्राम समूहमा खबर गर्न सक्नुहुनेछ तर अफैं निर्णय गर्नु राम्रो अभ्यास होइन। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] १५:०७, १४ जुलाई २०२१ (नेपाली समय) 

==२०७८ साउन १==
=== २०२१ युरोपेली बाढी ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Bern Hochwasser Juli 2021 02.jpg|150x150px|{{{क्याप्सन}}}]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७८ साउन १
* '''लेख''':[[२०२१ युरोपेली बाढी]]
* '''खबर''':पश्चिम युरोपमा [[२०२१ युरोपेली बाढी|कयौं बाढी]]मा परि कम्तिमा ७० जना मानिसको मृत्यु भएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|पश्चिम युरोपमा [[२०२१ युरोपेली बाढी|कयौं बाढी]]मा परि कम्तिमा ७० जना मानिसको मृत्यु भएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/news/world-europe-57846200 बिबिसी], [https://apnews.com/article/europe-environment-and-nature-germany-floods-44498a9899e1a75929f8de9e3df07874 एपी], [https://www.theguardian.com/world/2021/jul/14/firefighter-drowns-and-army-deployed-amid-severe-flooding-in-germany गार्जियन], [https://www.reuters.com/business/environment/thirty-missing-germany-house-collapses-heavy-rain-media-2021-07-15 रोयटर्स], [https://www.dpa-international.com/topic/germany-flood-crisis-deepens-least-20-dead-dozens-missing-urn%3Anewsml%3Adpa.com%3A20090101%3A210715-99-393714 डीपिए]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev १०:५६, १६ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': 
{{असमर्थन}} लेख सामग्री अनुवाद गरेर बनाइएको र ३०० शब्द पार नगरेको। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] १२:३०, १६ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
** समाचार नबनाउनको लागि अरु कारणहरू हुन सक्थे होलान् । तर  अनुवाद गरेर बनाइएको लेखलाई समाचार बनाउन नहुने कारण उचित लागेन। [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]]Bishaldev १९:४८, १६ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
*सामग्री अनुवाद गरि बनाइएका पृष्ठ कुनै पनि स्वीकार्य छैन, फुर्सद नभएर हो अत्याधिक रूपमा काँटछाँट गर्नु पर्ने छ किनभने अधिकांश लेखहरू सामग्री अनुवाद गरेर बनाइएका छन् जुन [[विकिपिडिया:सामग्री अनुवादका सीमितताहरू|नीति विपरीत]] रहेका छन्। त्यस्ता अस्पष्ट सामग्रीहरू स्वत हटाइनेछन्, सुधार गरेर राखेमा समाचारमा आउन योग्य छ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] २१:०८, १६ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;
==२०७८ साउन २७==
=== लियोनेल मेसी  पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा अनुबन्धित ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;[[File:Messi vs Nigeria1.jpg|thumb|क्याप्सन]]

&lt;/div&gt;
* '''मिति''': २०७८ साउन २७
* '''लेख''':[[लियोनेल मेसी]]
* '''खबर''':[[लियोनेल मेसी]] थप एक वर्षको विकल्प सहित दुई वर्षको सम्झौतामा फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भएका छन्।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[लियोनेल मेसी]] थप एक वर्षको विकल्प सहित दुई वर्षको सम्झौतामा फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भएका छन्।।}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.co.uk/sport/football/58163106 बिबिसी]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev १२:१९, ११ अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)
*'''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] ०९:५१, २७ साउन २०७८ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

==२०७८ असोज १२ ==
=== नारायणहिटी दरबार  संग्रहालयबाट [[श्रीपेच]] चोर्न खोज्ने पक्राउ ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;[[चित्र:Crown of Kingdom of Nepal &quot;श्रीपेच&quot;.jpg|150x150px|श्रीपेच]]
&lt;/div&gt;
* '''मिति''':२०७८ असोज १२
* '''लेख''':[[श्रीपेच]]
* '''खबर''':[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार संग्रहालय]]मा अवलोकनका लागि राखिएको [[श्रीपेच]] चोर्ने प्रयास गर्ने खिमबहादुर घर्तीलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार संग्रहालय]]मा अवलोकनका लागि राखिएको [[श्रीपेच]] चोर्ने प्रयास गर्ने खिमबहादुर घर्तीलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/news-58679615 बिबिसी] [https://ratopati.com/story/200781/2021/9/25/shreepech- रातोपाटी] [https://ekantipur.com/news/2021/09/24/163247332096134339.html कान्तिपुर]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev ०९:२२, २८ सेप्टेम्बर २०२१ (नेपाली समय)
*'''टिप्पणी''':{{not done}}--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०६:१४, ९ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

==२०७८ असोज १२ ==
=== [[थोमस सँकरा]]को हत्या आरोपमा हत्याको ३४ वर्षपछि १४ जनालाई मुद्धा चलाइएको छ।===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt; 
&lt;/div&gt;
* '''मिति''':२०७८ कार्तिक ८
* '''लेख''':[[थोमस सँकरा]]
* '''खबर''':&quot;अफ्रिकाका चे ग्वेभारा&quot; भनेर चिनेने बुर्किना फासोका पूर्व-राष्ट्रपति [[थोमस सँकरा]]को हत्या आरोपमा हत्याको ३४ वर्षपछि १४ जनालाई मुद्धा चलाइएको छ।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|&quot;अफ्रिकाका चे ग्वेभारा&quot; भनेर चिनेने बुर्किना फासोका पूर्व-राष्ट्रपति[[थोमस सँकरा]]को हत्या आरोपमा हत्याको ३४ वर्षपछि १४ जनालाई मुद्धा चलाइएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/news/world-africa-58842427 Thomas Sankara trial in Burkina Faso: Who killed 'Africa's Che Guevara'? बिबिसी] 
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] Bishaldev १७:०३, २५ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय)
*'''टिप्पणी''':{{not done}}--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०६:१४, ९ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

== २०७८ मंसिर २३ ==
===ओलाफ सोल्स जर्मनीमा नयाँ चान्सलर नियुक्त  ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:Olaf Scholz 2021-12-07 Unterzeichnung des Koalitionsvertrages der 20. Wahlperiode des Bundestages (cropped for ITN).jpg|150x150px]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ मंसिर २३
* '''लेख''':[[ओलाफ सोल्स]]
* '''खबर''':जर्मनीमा नवनियुक्त चान्सलर [[ओलाफ सोल्स]]को नेतृत्वमा [[गठबन्धन सरकार]] गठन भएको छ। 
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|जर्मनीमा नवनियुक्त चान्सलर [[ओलाफ सोल्स]]को नेतृत्वमा [[गठबन्धन सरकार]] गठन भएको छ।}}
* '''स्रोत''': [https://www.nytimes.com/live/2021/12/08/world/germany-scholz-merkel TNYT], 
* '''स्रोत१''': [https://www.reuters.com/world/europe/social-democrat-olaf-scholz-elected-german-chancellor-2021-12-08/ Reuters]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०९:५०, २०७८ मंसिर २३(नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले।--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०६:१४, ९ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;

===भारतीय सेनाध्यक्ष बिपिन रावतको हेलिकप्टर दुर्घटनामा मृत्यु ===
&lt;div style=&quot;background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt;
[[File:General Bipin Rawat, India's 1st Chief of Defence Staff.jpg|150x150px]]
&lt;/div&gt;

* '''मिति''': २०७८ मंसिर २३
* '''लेख''':[[विपिन रावत]]
* '''खबर''': भारतीय सेनाध्यक्ष (चिफ अफ डिफेन्स स्टाफ) [[जनरल]] [[विपिन रावत]] सहित १३ जनाको हेलिकप्टर दुर्घटनामा मृत्यु भयो।
* '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय सेनाध्यक्ष (चिफ अफ डिफेन्स स्टाफ) [[जनरल]] [[बिपिन रावत]] सहित १३ जनाको हेलिकप्टर दुर्घटनामा मृत्यु भयो।}}
* '''स्रोत''':[https://www.ndtv.com/india-news/defence-chief-general-bipin-rawat-dies-in-chopper-crash-in-tamil-nadu-2642615]
* '''स्रोत१''':[https://twitter.com/IAF_MCC/status/1468559355868028936]
* '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;Bishal Shrestha&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता_वार्ता:bishaldev100|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०९:५०, २०७८ मंसिर २३(नेपाली समय)
* '''टिप्पणी''': सुधार सहित खबर स्वीकृत गरियो।--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] २२:०६, १० डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>9db9g214e3xf3r1sy7hwwmpouoiybhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>खाँडादेवी गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128812</id>
    <revision>
      <id>1369718</id>
      <parentid>1352767</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7621" sha1="q2fdtusbegpe0l8so93kgif770j0dz4" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/khadadevi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
ज्ञानकुमार श्रेष्ठ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
रमा घिसिङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 150.07&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 19312
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27|28|47|N|85|56|17|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[माकादुम]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://khandadevimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[राकाथुम]], [[मझुवा]], [[भीरपानी]], [[पकरबास]], [[माकादुम]], [[गागल भदौरे]], [[पिङ्खुरी]] र [[खाँडादेवी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १९,३१२ रहेको छ भने यहाँ ५,५०१ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ खाँडादेवी गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[राकाथुम]] || २,६०२ || २०.५६ || १२६.५६
|-
| २ || [[मझुवा]] || १,४७६ || १७.१७ || ८५.९६
|-
| ३ || [[भीरपानी]]  || २,३७७ || २६.८३ || ८८.५९
|-
| ४ || [[पकरबास]] (१-४) || ३,१२८ || २२.५५ || १३८.७१
|-
| ५ || [[पकरबास]] (५-९) || १,९४९ || ८.६४ || २२५.५८
|-
| ६ || [[माकादुम]] || १,६०१ || ८.११ || १९७.४१
|-
| ७ || [[खाँडादेवी]] || ३,००३ || २१.३४ || १४०.७२
|-
| ८ || [[गागल भदौरे]] || १,७२२ || १५.६३ || ११०.१७
|-
| ९ || [[पिङ्खुरी]] || १,४५४ || ९.६९ || १५०.०५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १९,३१२ !! १५०.४७ !! १२८.३४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>q2fdtusbegpe0l8so93kgif770j0dz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369719</id>
      <parentid>1369718</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7611" sha1="bpkcu8xcydru6l3vwcx2fs5hfvraw9u" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/khadadevi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
ज्ञानकुमार श्रेष्ठ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
रमा घिसिङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 150.07&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 19312
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.44|85.95|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[माकादुम]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://khandadevimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[राकाथुम]], [[मझुवा]], [[भीरपानी]], [[पकरबास]], [[माकादुम]], [[गागल भदौरे]], [[पिङ्खुरी]] र [[खाँडादेवी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १९,३१२ रहेको छ भने यहाँ ५,५०१ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ खाँडादेवी गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[राकाथुम]] || २,६०२ || २०.५६ || १२६.५६
|-
| २ || [[मझुवा]] || १,४७६ || १७.१७ || ८५.९६
|-
| ३ || [[भीरपानी]]  || २,३७७ || २६.८३ || ८८.५९
|-
| ४ || [[पकरबास]] (१-४) || ३,१२८ || २२.५५ || १३८.७१
|-
| ५ || [[पकरबास]] (५-९) || १,९४९ || ८.६४ || २२५.५८
|-
| ६ || [[माकादुम]] || १,६०१ || ८.११ || १९७.४१
|-
| ७ || [[खाँडादेवी]] || ३,००३ || २१.३४ || १४०.७२
|-
| ८ || [[गागल भदौरे]] || १,७२२ || १५.६३ || ११०.१७
|-
| ९ || [[पिङ्खुरी]] || १,४५४ || ९.६९ || १५०.०५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १९,३१२ !! १५०.४७ !! १२८.३४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>bpkcu8xcydru6l3vwcx2fs5hfvraw9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369721</id>
      <parentid>1369719</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7611" sha1="sjo3zy4a45349blymfpazj41f9yljzk" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/khadadevi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
ज्ञानकुमार श्रेष्ठ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
रमा घिसिङ &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 150.07&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 19312
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.40|85.89|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[माकादुम]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://khandadevimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[राकाथुम]], [[मझुवा]], [[भीरपानी]], [[पकरबास]], [[माकादुम]], [[गागल भदौरे]], [[पिङ्खुरी]] र [[खाँडादेवी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १९,३१२ रहेको छ भने यहाँ ५,५०१ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ खाँडादेवी गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[राकाथुम]] || २,६०२ || २०.५६ || १२६.५६
|-
| २ || [[मझुवा]] || १,४७६ || १७.१७ || ८५.९६
|-
| ३ || [[भीरपानी]]  || २,३७७ || २६.८३ || ८८.५९
|-
| ४ || [[पकरबास]] (१-४) || ३,१२८ || २२.५५ || १३८.७१
|-
| ५ || [[पकरबास]] (५-९) || १,९४९ || ८.६४ || २२५.५८
|-
| ६ || [[माकादुम]] || १,६०१ || ८.११ || १९७.४१
|-
| ७ || [[खाँडादेवी]] || ३,००३ || २१.३४ || १४०.७२
|-
| ८ || [[गागल भदौरे]] || १,७२२ || १५.६३ || ११०.१७
|-
| ९ || [[पिङ्खुरी]] || १,४५४ || ९.६९ || १५०.०५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १९,३१२ !! १५०.४७ !! १२८.३४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>sjo3zy4a45349blymfpazj41f9yljzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोकुलगङ्गा गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128813</id>
    <revision>
      <id>1369722</id>
      <parentid>1352769</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6946" sha1="fhazmopt6lt0zugqeahsadl7h9zywic" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/gokulganga?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
काजीबहादुर खड्का &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
उषादेवी कार्की &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 198.4&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 17798 
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.52|86.15|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रस्नालु]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://gokulgangamun.gov.np/  आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[चुचुरे]], [[ठोसे]], [[रस्नालु]], [[बेताली]], [[नामाडी]] र [[फर्पु]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १७,७९८ रहेको छ भने यहाँ ४,६८३ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ गोकुलगङ्गा गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[चुचुरे]] || २,३२७ || ७७.६१ || २९.९८
|-
| २ || [[ठोसे]]  || २,२७८ || २९.१६ || ७८.१२
|-
| ३ || [[रस्नालु]]  || ३,७६४ || ३२.२५ || ११६.७१
|-
| ४ || [[बेताली]]  || ३,५५७ || १७.३ || २०५.६१
|-
| ५ || [[नामाडी]] || ३,७३२ || २७.९९ || १३३.३३
|-
| ६ || [[फर्पु]]  || २,१४० || १४.०९ || १५१.८८
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १७,७९८ !! १९८.४ !! ८९.७१
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>fhazmopt6lt0zugqeahsadl7h9zywic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369723</id>
      <parentid>1369722</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6892" sha1="lge0apgartyu6xty7tc4irk4o3v9gec" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/gokulganga?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
काजीबहादुर खड्का &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
उषादेवी कार्की &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 198.4&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 17798 
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27|26|59|N|86|02|59|E}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[रस्नालु]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://gokulgangamun.gov.np/  आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[चुचुरे]], [[ठोसे]], [[रस्नालु]], [[बेताली]], [[नामाडी]] र [[फर्पु]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १७,७९८ रहेको छ भने यहाँ ४,६८३ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ गोकुलगङ्गा गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[चुचुरे]] || २,३२७ || ७७.६१ || २९.९८
|-
| २ || [[ठोसे]]  || २,२७८ || २९.१६ || ७८.१२
|-
| ३ || [[रस्नालु]]  || ३,७६४ || ३२.२५ || ११६.७१
|-
| ४ || [[बेताली]]  || ३,५५७ || १७.३ || २०५.६१
|-
| ५ || [[नामाडी]] || ३,७३२ || २७.९९ || १३३.३३
|-
| ६ || [[फर्पु]]  || २,१४० || १४.०९ || १५१.८८
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १७,७९८ !! १९८.४ !! ८९.७१
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>lge0apgartyu6xty7tc4irk4o3v9gec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुनापती गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128818</id>
    <revision>
      <id>1369710</id>
      <parentid>1352776</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6845" sha1="481idrqjy3342wta8ifr8zhkz5jhyb3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = रामेछाप जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/sunapati?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
ठुलोकान्छा तामाङ &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
गीता विष्‍ट (चौलागाई) &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 86.98&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=32&amp;municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 14658
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.40|85.86|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०४८
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[हिलेदेवी]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://sunapatimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[दिमिपोखरी]], [[गुन्सी भदौरे]] (१-७), [[बेथान]], [[हिलेदेवी]] र [[खनियापानी]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,६५८ रहेको छ भने यहाँ ४,१९३ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ सुनापती गाउँपालिकाको वडागत विवरण
! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[गुन्सी]] (१-७) || २,६७७ || १४.९५ || १७९.०६
|-
| २ || [[दिमिपोखरी]]  || २,३६९ || १६.४९ || १४३.६६
|-
| ३ || [[हिलेदेवी]] || २,४९९ || १४.६४ || १७०.७०
|-
| ४ || [[बेथान]] || ३,८२६ || १८.०४ || २१२.०८
|-
| ५ || [[खनियापानी]] || ३,२८७ || २०.९७ || १५६.७५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १४,६५८ !! ८५.०९ !! १७२.२७
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}

{{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>481idrqjy3342wta8ifr8zhkz5jhyb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जैमिनि</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134058</id>
    <revision>
      <id>1369634</id>
      <parentid>1368554</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prahlad Nepal</username>
        <id>72094</id>
      </contributor>
      <origin>1369634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5415" sha1="o8mucfcfd6lnuh6hi9o0fek62vse4jv" xml:space="preserve">{{Infobox philosopher
| name             = महर्षि जैमिनि
| influences       = [[बादरायण]]
| school_tradition = [[मीमांसा]]
| notable_ideas    = 
|main_interests=*[[नीतिशास्त्र]]
*[[शब्दार्थमीमांसा]]
*[[भाषा]]
*[[अनुष्ठान]]
*[[भाषाविज्ञान]]}}

'''ऋषि जैमिनी''' एक [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारतीय]] विद्वान थिए जसले [[हिन्दु धर्म|हिन्दु दर्शन]]को [[मीमांसा]] विद्यालयको स्थापना गरेका थिए। उनी पराशर ऋषिको पुत्र [[व्यास|ऋषि वेदव्यास]]को शिष्य मानिन्छ। उनको विद्यालयलाई गैर-इश्वरवादी मानिन्छ, तर एउटा जसले धर्मको लागि आवश्यक [[वेद]]का अनुष्ठान भागहरूलाई जोड दिन्छ।&lt;ref name=&quot;bilimoria&quot;&gt;P. Bilimoria (2001), Hindu doubts about God: Towards Mimamsa Deconstruction, in Philosophy of Religion: Indian Philosophy (Editor: Roy Perrett), Volume 4, Routledge, {{ISBN|978-0-8153-3611-2}}, pages 87-106&lt;/ref&gt; उनि गोत्र प्रवर्तक महर्षि पनि हुन् । नेपाल तथा भारतमा जैमिनि गोत्रीय ब्राह्मणहरूको बसोबास रहेको पाइन्छ ।  नेपालमा जैमिनि गोत्रीय ब्राह्मणहरूको थर घोडासैनी हो ।

== कृतिहरू ==
जैमिनी आफ्नो महान ग्रन्थ पूर्वा मीमांसा सूत्रका लागि सबैभन्दा बढी चिनिन्छन्, एक प्रणाली जसले वैदिक ग्रन्थहरूमा अनुष्ठानहरूको अनुसन्धान गर्दछ। पाठले प्राचीन भारतीय दर्शनको पूर्व-मीमांसा विद्यालयको स्थापना गर्‍यो, जुन छ दर्शनहरू मध्ये एक वा प्राचीन भारतीय दर्शनको विद्यालयहरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;sradhakrish22&quot;&gt;{{cite book|last=Radhakrishna|first=Sarvepalli|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan|title=Brahma Sutra, The Philosophy of Spiritual Life|url=https://archive.org/stream/Sarvepalli.Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life/Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life#page/n21/mode/2up|year=1960|page=22 with footnote 3 and 4}}&lt;/ref&gt;

जैमिनीले आफ्ना गुरू व्यासले आफूलाई सुनाएको [[महाभारत]]को संस्करण पनि लेखेका थिए, तर आज अश्वमेधिका पर्व र उनको कामको शस्रमुखचरितम् मात्र उपलब्ध छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1852 |title=The Jaimini Bharata: A Celebrated Canarese Poem, with Translations and Notes |url=https://archive.org/details/jaiminibharataa00sandgoog |publisher=Printed at the Wesleyanmission press}}&lt;/ref&gt;

शाब्दिक विश्लेषण र व्याख्यामा जैमिनीको योगदानले भारतीय दर्शनका अन्य विद्यालयहरूलाई प्रभाव पारेको थियो, र जैमिनीको ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा बढी अध्ययन गरिएको भाषा (समीक्षा र टिप्पणीहरू) शबरा, कुमारिला र प्रभाकर नामका विद्वानहरूले गरेका थिए।&lt;ref&gt;James Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1 &amp; 2, Rosen Publishing, {{ISBN|978-0823931798}}, pages 438, 616&lt;/ref&gt;

== अन्य उल्लेखहरू ==
प्रमुख पुराणहरू मध्ये एक, [[मार्कण्डेय पुराण]], ऋषि जैमिनी र [[मार्कण्डेय ऋषि|मार्कण्डेय]] बीचको संवादबाट सुरु हुन्छ।

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[सामवेद]]
* [[गुरु पूर्णिमा]]
* [[व्यास|ऋषि वेदव्यास]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:ऋषि]]
[[श्रेणी:भारतीय पुरुष लेखकहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दु दार्शनिक र धर्मशास्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:प्राचीन भारतीय दार्शनिकहरू]]</text>
      <sha1>o8mucfcfd6lnuh6hi9o0fek62vse4jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369635</id>
      <parentid>1369634</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prahlad Nepal</username>
        <id>72094</id>
      </contributor>
      <origin>1369635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5436" sha1="sr8i3wjobtpft0nv7i381ltyq9g63dl" xml:space="preserve">{{Infobox philosopher
| name             = महर्षि जैमिनि
| influences       = [[बादरायण]]
| school_tradition = [[मीमांसा]]
| notable_ideas    = 
|main_interests=*[[नीतिशास्त्र]]
*[[शब्दार्थमीमांसा]]
*[[भाषा]]
*[[अनुष्ठान]]
*[[भाषाविज्ञान]]}}

'''महर्षि जैमिनी''' एक [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारतवर्षीय]] विद्वान थिए जसले [[हिन्दु धर्म|हिन्दु दर्शन]]को [[मीमांसा]] विद्यालयको स्थापना गरेका थिए। उनी पराशर ऋषिको पुत्र [[व्यास|ऋषि वेदव्यास]]को शिष्य मानिन्छ। उनको विद्यालयलाई गैर-इश्वरवादी मानिन्छ, तर एउटा जसले धर्मको लागि आवश्यक [[वेद]]का अनुष्ठान भागहरूलाई जोड दिन्छ।&lt;ref name=&quot;bilimoria&quot;&gt;P. Bilimoria (2001), Hindu doubts about God: Towards Mimamsa Deconstruction, in Philosophy of Religion: Indian Philosophy (Editor: Roy Perrett), Volume 4, Routledge, {{ISBN|978-0-8153-3611-2}}, pages 87-106&lt;/ref&gt; उनि गोत्र प्रवर्तक महर्षि पनि हुन् । नेपाल तथा भारतमा जैमिनि गोत्रीय ब्राह्मणहरूको बसोबास रहेको पाइन्छ ।  नेपालमा जैमिनि गोत्रीय ब्राह्मणहरूको थर घोडासैनी हो ।

== कृतिहरू ==
जैमिनी आफ्नो महान ग्रन्थ पूर्वा मीमांसा सूत्रका लागि सबैभन्दा बढी चिनिन्छन्, एक प्रणाली जसले वैदिक ग्रन्थहरूमा अनुष्ठानहरूको अनुसन्धान गर्दछ। पाठले प्राचीन भारतीय दर्शनको पूर्व-मीमांसा विद्यालयको स्थापना गर्‍यो, जुन छ दर्शनहरू मध्ये एक वा प्राचीन भारतीय दर्शनको विद्यालयहरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;sradhakrish22&quot;&gt;{{cite book|last=Radhakrishna|first=Sarvepalli|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan|title=Brahma Sutra, The Philosophy of Spiritual Life|url=https://archive.org/stream/Sarvepalli.Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life/Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life#page/n21/mode/2up|year=1960|page=22 with footnote 3 and 4}}&lt;/ref&gt;

जैमिनीले आफ्ना गुरू व्यासले आफूलाई सुनाएको [[महाभारत]]को संस्करण पनि लेखेका थिए, तर आज अश्वमेधिका पर्व र उनको कामको शस्रमुखचरितम् मात्र उपलब्ध छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1852 |title=The Jaimini Bharata: A Celebrated Canarese Poem, with Translations and Notes |url=https://archive.org/details/jaiminibharataa00sandgoog |publisher=Printed at the Wesleyanmission press}}&lt;/ref&gt;

शाब्दिक विश्लेषण र व्याख्यामा जैमिनीको योगदानले भारतीय दर्शनका अन्य विद्यालयहरूलाई प्रभाव पारेको थियो, र जैमिनीको ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा बढी अध्ययन गरिएको भाषा (समीक्षा र टिप्पणीहरू) शबरा, कुमारिला र प्रभाकर नामका विद्वानहरूले गरेका थिए।&lt;ref&gt;James Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1 &amp; 2, Rosen Publishing, {{ISBN|978-0823931798}}, pages 438, 616&lt;/ref&gt;

== अन्य उल्लेखहरू ==
प्रमुख पुराणहरू मध्ये एक, [[मार्कण्डेय पुराण]], ऋषि जैमिनी र [[मार्कण्डेय ऋषि|मार्कण्डेय]] बीचको संवादबाट सुरु हुन्छ।

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[सामवेद]]
* [[गुरु पूर्णिमा]]
* [[व्यास|ऋषि वेदव्यास]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:ऋषि]]
[[श्रेणी:भारतीय पुरुष लेखकहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दु दार्शनिक र धर्मशास्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:प्राचीन भारतीय दार्शनिकहरू]]</text>
      <sha1>sr8i3wjobtpft0nv7i381ltyq9g63dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Prahlad Nepal</title>
    <ns>3</ns>
    <id>144377</id>
    <revision>
      <id>1369662</id>
      <parentid>1369421</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>31493</id>
      </contributor>
      <comment>अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने [[:चित्र:Swarnim Wagle.jpg]]।</comment>
      <origin>1369662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8147" sha1="mjrj8u2highdk1hvbpvzobxe26yg1g9" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Prahlad Nepalज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८६८]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[File:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Prahlad Nepal|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[File:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौं!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:२८, ६ मे २०२५ (नेपाली समय)
{{subst:db-imgcopyvio-deleted|चित्र:प्रमोद न्यौपाने.jpeg|nowelcome=|{{{key1}}}={{{value1}}}|{{{key2}}}={{{value2}}}|{{{key3}}}={{{value3}}}}}&lt;!-- Template:Db-csd-deleted-custom --&gt; [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:०२, ८ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)

== प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ सार्ने सम्बन्धमा ==

नमस्ते, Prahlad Nepal ज्यू।
तपाईंलाई जानकारी गराउन चाहन्छु कि प्रयोगकर्ता वार्ता:डायमण्ड जोशी पृष्ठमा गरिएको पछिल्लो पृष्ठ सार्ने कार्य मैले उल्ट्याएको छु। उक्त पृष्ठलाई पुनः सार्ने बर्बरता हुन नदिन हाल पृष्ठ सार्नबाट समेत सुरक्षित गरिएको छ।
यस विषयमा मैले [[विकिपिडिया:चिया घर]] मा दिएको जवाफलाई ध्यानमा राख्नुहोला। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२८, १२ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)
{{subst:db-imgcopyvio-deleted|चित्र:Swarnim Wagle.jpg|nowelcome=|{{{key1}}}={{{value1}}}|{{{key2}}}={{{value2}}}|{{{key3}}}={{{value3}}}}}&lt;!-- Template:Db-csd-deleted-custom --&gt; [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:११, १४ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>mjrj8u2highdk1hvbpvzobxe26yg1g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:कर्मचारी सञ्चय कोष</title>
    <ns>1</ns>
    <id>146148</id>
    <revision>
      <id>1369786</id>
      <parentid>1303552</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44662-24</username>
        <id>80331</id>
      </contributor>
      <comment>/* संचयकोष घर कर्जा काति सम्म पाईन्छ */ नयाँ खण्ड</comment>
      <origin>1369786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="jwowhhznh9js2fw4r5506zoxwzr8ary" xml:space="preserve">== loan ko statment kasari thah  Pa u ne  m 2077.01.19 sewanibri karmachahi ho   plz help me ==

karmachari p.n. 273806
Nam   Ram sudisht Lal karn
sewa Prabesh २०५१।०९।०१ [[Special:Contributions/2400:1A00:B111:C70D:29C1:53BA:375E:2A1F|2400:1A00:B111:C70D:29C1:53BA:375E:2A1F]] ([[User talk:2400:1A00:B111:C70D:29C1:53BA:375E:2A1F|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:०९, २२ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय)

==  संचयकोष घर कर्जा काति सम्म पाईन्छ ==

संचयकोष घर कर्जा काति सम्म पाईन्छ [[विशेष:Contributions/&amp;#126;2026-44662-24|&amp;#126;2026-44662-24]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&amp;#126;2026-44662-24|वार्तालाप]]) १६:११, १५ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>jwowhhznh9js2fw4r5506zoxwzr8ary</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रवासी पाकिस्तानी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147806</id>
    <revision>
      <id>1369734</id>
      <parentid>1345818</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24202" sha1="11nuq8pl5fm7hi2q0utkpnw6r8bnwjo" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|पाकिस्तान बाहिर बसोबास गर्ने पाकिस्तानी नागरिकहरू}}
{{Infobox ethnic group
| group            = प्रवासी पाकिस्तानी&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|{{lang|ur|{{Nastaliq|بیرون ملک پاکستانی نژاد}}}}}}&lt;/small&gt;
| population       = ९९,९३,३६२ (सन् २०२२ को अनुमान){{efn|विभिन्न स्रोतहरू (जनगणना, बसाइँसराइ तथ्याङ्क, आदि) बाट देश अनुसार जनसङ्ख्याको सङ्कलन गरिएको कुल तथ्याङ्कको गणना गरिएको छ।)}}
| region1          = {{flag|साउदी अरब}}
| pop1             = १८,१४,६७८ (सन् २०२२ जनगणना)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nationality|work=Saudi Census Statistics 2022|url=https://www.stats.gov.sa/en/w/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A%D8%A9-2?category=127396&amp;tab=436327|publisher=General Authority for Statistics (GASTAT), Kingdom of Saudi Arabia|accessdate=23 August 2025}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|संयुक्त अधिराज्य}}
| pop2             = १६,६२,२८६ (सन् २०२१)&lt;br /&gt;{{Flag|इङ्ल्यान्ड}}: १५,७०,२८५ – २.८% (सन् २०२१)&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/bulletins/ethnicgroupenglandandwales/census2021|title=Ethnic group, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|access-date=29 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|स्कटल्यान्ड}}: ७२,८७१ – १.३% (सन् २०२२)&lt;ref name=&quot;2022census_Scot&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/trbdxzme/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-chart-data.xlsx |title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=21 May 2024 |website=Scotland's Census |publisher=National Records of Scotland |access-date=21 May 2024 }} [https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/search-by Alternative URL] 'Search data by location' &gt; 'All of Scotland' &gt; 'Ethnic group, national identity, language and religion' &gt; 'Ethnic Group'&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|वेल्स}}: १७,५३४ – ०.६%  (सन् २०२१)&lt;ref name=2021census/&gt;&lt;br /&gt;[[उत्तरी आयरल्यान्ड]]: १,५९६ – ०.०८% (सन् २०२१)&lt;ref name=NICensus2021&gt;{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date= 22 September 2022|accessdate=7 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}
| pop3             = १६,००,००० (सन् २०२० अनुमान)&lt;ref name=&quot;OPHRD&quot;/&gt;
| region4          = {{flag|भारत}}
| pop4             = ९,१८,९८२ (सन् २०११ जनगणना)&lt;ref name=&quot;Census of India&quot;&gt;{{cite web| title =''Population classified by place of birth and sex.'' Census of India| url =https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10671/download/13783/DS-0000-D01-MDDS.XLSX| date =2011| website =censusindia.gov.in| publisher =Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}}
| pop5             = ६,८४,४३८ (सन् २०२३ अमेरिकी समुदाय सर्वेक्षण)&lt;ref name=&quot;USA Census&quot;&gt;{{cite web| author1 =Jessica S. Barnes and Claudette E. Bennett | title =ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS. ''American Community Survey, ACS 5-Year Estimates Detailed Tables, Table B02018''| url =https://data.census.gov/table?q=B02018| date =October 2022 | url-status =live | website =data.census.gov| publisher =U.S. Census Bureau | access-date =14 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221014202159/https://data.census.gov/cedsci/table?q=B02018%3A%20ASIAN%20ALONE%20OR%20IN%20ANY%20COMBINATION%20BY%20SELECTED%20GROUPS&amp;g=0100000US&amp;tid=ACSDT1Y2021.B02018 | archive-date =14 October 2022 }}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|कुवेत}}
| pop6             = ३,३९,०३३ (सन् २०२ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;Intl Migrant Stock&quot;&gt;{{cite web| title =International Migrant Stock 2020| url =https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock| date =2020| website =un.org| publisher =United Nations, Population Division| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flag|क्यानडा}}
| pop7             = ३,०३,२६० (सन् २०२१ आधिकारिक जनगणना)&lt;ref name=&quot;Canada Census&quot;&gt;{{cite web| title =''Census Profile.'' 2021 Census of Population| url =https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?LANG=E&amp;GENDERlist=1,2,3&amp;STATISTIClist=1&amp;DGUIDlist=2021A000011124&amp;HEADERlist=31&amp;SearchText=Canada| date =29 March 2023| website =statcan.gc.ca| publisher =Statistics Canada| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flag|ओमान}}
| pop8             = २,५०,०९२ (सन् २०२० अनुमान)&lt;ref name=&quot;Intl Migrant Stock&quot;/&gt;
| region9          = {{flag|कतार}}
| pop9             = २,३५,५०५ (सन् २०२ अनुमान)&lt;ref name=&quot;Intl Migrant Stock&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;priyadsouza.com&quot;&gt;{{cite web |title=Population of Qatar by nationality - 2017 report |url=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |publisher=priyadsouza.com |access-date=8 February 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |date=25 December 2018 }}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{flag|इटाली}}
| pop10            = १,६२,४१३ (सन् २०२४ आधिकारिक - विदेशी जन्मेका मात्र)&lt;ref name=&quot;istat.it&quot;&gt;{{cite web| title =Foreign citizens: resident population by sex and demographic balance on 31st December 2021| url =https://demo.istat.it/app/?i=RCS&amp;l=it}}&lt;/ref&gt;
| region11         = {{flag|जर्मनी}}
| pop11            = १,४०,००० (सन् २०२२ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;destatis.de&quot;&gt;{{cite web| title =Bevölkerung in Privathaushalten nach Migrationshintergrund im weiteren Sinn nach ausgewählten Geburtsstaaten| trans-title =Population in private households by migration background in the broader sense by selected countries of birth| language =de| url =https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Migration-Integration/Tabellen/migrationshintergrund-staatsangehoerigkeit-staaten.html| date =2022| website =destatis.de| publisher =Statistisches Bundesamt (Federal Statistical Office, Germany)| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{flagcountry|बहराइन}}
| pop12            = १,१७,००० (सन् २०१९-२०२० अनुमान)&lt;ref name=&quot;OPHRD&quot;&gt;{{cite web| title =Year Book, 2019&amp;ndash;20| url =https://ophrd.gov.pk/SiteImage/Misc/files/Year%20Book%202019-20.pdf| pages =61| website =ophrd.gov.pk/| location =Islamabad| publisher =Ministry of Overseas Pakistanis and Human Resource Development| access-date =7 August 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20230511040026/https://ophrd.gov.pk/SiteImage/Misc/files/Year%20Book%202019-20.pdf| archive-date =11 May 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511040026/https://ophrd.gov.pk/SiteImage/Misc/files/Year%20Book%202019-20.pdf |date=11 May 2023 }}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{flag|अफगानिस्तान|2013}}
| pop13            = २,२१,४३२ (सन् २०१५ अनुमान)&lt;ref name=&quot;Intl Migrant Stock&quot;/&gt;
| region14         = {{flag|स्पेन}}
| pop14            = १,२३,८८२ (सन् २०२४ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;ine.es&quot;&gt;{{cite web| title =Resident population by date, sex, age group and country of birth| url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=56937| website =ine.es| publisher =Instituto Nacional de Estadística (National Statistics Institute, Spain)| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{flag|फ्रान्स}}
| pop15            = १,००,००० (आधिकारिक अनुमान)&lt;ref name=&quot;France diplomatie&quot;&gt;{{cite web| title =https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/pakistan/relations-bilaterales/#sommaire_2}}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{flag|अस्ट्रेलिया}}
| pop16            = ८९,६३३ (सन् २०२१ आधिकारिक जनगणना)&lt;ref name=&quot;Australia Census&quot;&gt;{{cite web| title =People in Australia who were born in Pakistan| url =https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7106_AUS| website =abs.gov.au| publisher =Australian Bureau of Statistics| access-date =2 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{flag|मलेसिया}}
| pop17            = ८५,०१३ (सन् २०२० अनुमान)&lt;ref name=&quot;Intl Migrant Stock&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;malaymail.com&quot;&gt;{{cite web |title=Home Ministry says there are 1.7 million legal foreign workers in Malaysia as of June 30 |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2017/07/27/home-ministry-says-there-are-1.7-million-legal-foreign-workers-in-malaysia/1430323 |website=malaymail.com |date=27 July 2017}}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{flag|नर्वे}}
| pop18            = ४६,३०० (सन् २०२३ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;ssb.no&quot;&gt;{{cite web| title =Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents| url =https://www.ssb.no/en/statbank/table/05183/tableViewLayout1/| date =2023| website =ssb.no| publisher =Statistics Norway| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{flag|ग्रीस}}
| pop19            = ३४,११७ (सन् २०११ को जनगणना)&lt;ref name=&quot;statistics Greece&quot;&gt;{{cite web| title =PRESS RELEASE &amp;ndash; Announcement of the demographic and social characteristics of the Resident Population of Greece according to the 2011 Population - Housing Census.| url =http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF| pages =9| date =August 2013| website =statistics.gr| publisher =Hellenic Statistical Authority, Greece| access-date =7 August 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20131225192921/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF| archive-date =25 December 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131225192921/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF |date=25 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{flag|पोर्चुगल}}
| pop20            = ३०,००० (सन् २०२४)&lt;ref name=&quot;Pakistani embassy in Lisbon&quot;&gt;{{cite web| title =Low wages in Portugal push Pakistanis to other EU countries| url =https://www.theportugalnews.com/news/2025-01-31/low-wages-in-portugal-push-pakistanis-to-other-eu-countries/95240}}&lt;/ref&gt;
| region21         = {{flag|स्विडेन}}
| pop21            = २७,२९२ (सन् २०२२ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;scb.se&quot;&gt;{{cite web| title =Population by country of birth and country of Origin, 31 December 2022, total| url =https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics/| date =March 2023| website =scb.se| publisher =Statistics Sweden| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region22         = {{flag|नेदरल्यान्ड}}
| pop22            = २७,२६१ (सन् २०२२ आधिकारिक)&lt;ref name=&quot;cbs.nl&quot;&gt;{{cite web| title =Bevolking; geslacht, lft, generatie en migr.achtergrond, 1 jan; 1996-2022| trans-title =Population; gender, age, generation and migration background, Jan 1; 1996-2022| language =nl| url =https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table| quote =Migratieachtergrond [Migration background] {{pipe}} Pakistan| date =May 2022| website =cbs.nl| publisher =Centraal Bureau voor de Statistiek (Central Bureau of Statistics, Netherlands)| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{flag|डेनमार्क}}
| pop23            = २६,७१४ (सन् २०२३ आधिकारिक अनुमान)&lt;ref name=&quot;Map Analyser&quot;&gt;{{cite web| title =Map Analyser| url =https://www.statbank.dk/statbank5a/Graphics/mapanalyser.asp?maintable=FOLK2&amp;lang=1| date =2023| website =statbank.dk| publisher =StatBank Denmark| access-date =7 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| region24         = {{flag|जापान}}
| pop24            = २३,४१७ (सन् २०२३ आधिकारिक)&lt;ref&gt;[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00036.html 令和5年6月末現在における在留外国人数について]&lt;/ref&gt;
| languages        = [[पाकिस्तानी अङ्ग्रेजी|अङ्ग्रेजी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[पञ्जाबी भाषा|पञ्जाबी ]], [[पश्तो भाषा|पश्तो]], [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]], [[बलुची भाषा|बलुची]], [[हिन्दको भाषा|हिन्दको]], [[पाकिस्तानमा बोलिने भाषाहरू|पाकिस्तानमा बोलिने अन्य भाषाहरू]] र सम्बन्धित बसोबास गर्ने देशमा बोलिने भाषाहरू।
| religions        = मुख्यतया [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]
, [[इसाई धर्म|इसाई]], [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], र [[सिख धर्म|सिख]]का अल्पसङ्ख्यकहरू।
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| flag             = [[Image:Flag of Pakistan.svg|250px|border]]
| flag_caption     = [[पाकिस्तानको झन्डा]]
[[File:Map of the Pakistani Diaspora in the World.svg|center|frameless|260x260px]]
| related_groups   = 
}}

'''प्रवासी पाकिस्तानी''' ([[उर्दु भाषा|उर्दु]]: بیرون ملک پاکستانی نژاد), वा '''गैर आवासीय पाकिस्तानी''', भन्नाले [[पाकिस्तान]] बाहिर बस्ने [[पाकिस्तानी]]हरूलाई बुझिन्छ। यसमा अर्को देशमा बसाइँ सरेका नागरिकहरू साथै पाकिस्तानी मूलका विदेशमा जन्मेका व्यक्तिहरू समावेश छन्।

प्रवासी पाकिस्तानी तथा मानव संसाधन विकास मन्त्रालयको डिसेम्बर २०१७ को अनुमान अनुसार, लगभग ८८ लाख पाकिस्तानीहरू विदेशमा बस्छन्। आप्रवासन तथा वैदेशिक रोजगार मन्त्रालयले सन् २०२३ मा जारी गरेको तथ्याङ्कले सन् १९९० देखि १ करोड ८० लाखभन्दा बढी पाकिस्तानीहरू विदेश सरेको देखाएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bureau of Emigration &amp; Overseas Employment - Government of Pakistan |url=https://beoe.gov.pk/?__cf_chl_tk=gGGCxQVrf1uTmy7AbXVhs1sP2V0hXUn9hIKR7z0MD5Y-1679334300-0-gaNycGzNC2U |access-date=2024-12-26 |website=beoe.gov.pk}}&lt;/ref&gt;

४७ लाखभन्दा बढीको विशाल बहुमत [[मध्य पूर्व]]मा बसोबास गर्दछन्। दोस्रो ठुलो समुदाय, लगभग १.६ लाख, [[संयुक्त अधिराज्य]]मा बस्छन्,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ophrd.gov.pk|title=Home Page|website=www.ophrd.gov.pk|access-date=28 March 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180405192133/http://ophrd.gov.pk/ |date=5 April 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archives.dawn.com/archives/142435|title=Pride and the Pakistani Diaspora|date=14 February 2009|access-date=18 March 2015}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] (विशेष गरी [[न्युयोर्क सहर]], [[सिकागो]] र [[न्यु जर्सी]]मा) तेस्रो स्थानमा छ। [[इटाली]], [[जर्मनी]], [[स्पेन]] र [[नर्वे]] जस्ता अन्य युरोपेली देशहरूले पनि ठुला पाकिस्तानी समुदायहरू बसोबास गर्छन् भने [[क्यानडा]] र [[अस्ट्रेलिया]]मा पनि पाकिस्तानीहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको छ।

[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभागका अनुसार, पाकिस्तान विश्वको छैटौँ ठुलो प्रवासी समुदाय हो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/india-has-largest-diaspora-population-in-world-un/183731.html|title=India has largest diaspora population in world: UN|last=Service|first=Tribune News|website=The Tribune|access-date=3 March 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160222133941/http://www.tribuneindia.com/news/nation/india-has-largest-diaspora-population-in-world-un/183731.html |date=22 February 2016 }}&lt;/ref&gt; 

सन् २०२१ मा, विदेशमा रहेका पाकिस्तानीहरूले २६ प्रतिशतको वृद्धिका साथ ३३ अर्ब [[अमेरिकी डलर]] विप्रेषण पठाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Remittance Flows Register Robust 7.3 Percent Growth in 2021|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2021/11/17/remittance-flows-register-robust-7-3-percent-growth-in-2021|access-date=2021-12-07|website=World Bank|language=en}}&lt;/ref&gt;

== शब्दावली ==
&quot;प्रवासी पाकिस्तानी&quot; शब्दलाई [[पाकिस्तान सरकार]]ले आधिकारिक रूपमा मान्यता दिएको छ। यसले तोकिएको अवधि (आयकरको उद्देश्यका लागि) पाकिस्तानमा बसोबास नगरेका पाकिस्तानी नागरिकहरू र विदेशमा जन्मेका पाकिस्तानी मूलका व्यक्तिहरूलाई जनाउँदछ।

=== विदेशमा रहेका पाकिस्तानीहरूका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र ===
विदेशमा रहेका पाकिस्तानीहरूका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र, कामदार, आप्रवासी, नागरिक वा दोहोरो नागरिकता धारण गर्ने पाकिस्तानीहरूलाई जारी गरिएको कम्प्युटराइज्ड राष्ट्रिय परिचयपत्र हो। यसको परिकल्पना राष्ट्रिय डाटाबेस र पञ्जिकरण प्राधिकरणले सन् २००२ मा प्रवासी पाकिस्तानी फाउन्डेसन, श्रम तथा जनशक्ति मन्त्रालय र गृह मन्त्रालय बीचको पारस्परिक समाधानको परियोजनाको रूपमा गरेको थियो। सबै परिचयपत्र धारकहरूलाई व्यक्तिको प्रामाणिकता र पाकिस्तानमा प्रवेशाज्ञा-मुक्त प्रवेश प्रदान गर्न पञ्जिकरण प्राधिकरणको डाटाबेसमा दर्ता गरिएको छ। परिचयपत्रसँग सम्बन्धित विभिन्न कानुनी र प्रशासनिक उद्देश्यहरूको लागि पारिवारिक सम्बन्धको प्रमाण आवश्यक छ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=NCCs |first1=NADRA card |title=How to Get an FRC Certificate NADRA Online? |url=https://nadracardcentres.online/how-to-get-frc-certificate-nadra-online/ |website=NADRA Card Centres (NCCs) |date=15 April 2023 |access-date=2023-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230613165918/https://nadracardcentres.online/how-to-get-frc-certificate-nadra-online/ |date=2023-06-13 }}&lt;/ref&gt;

=== पाकिस्तानी मूलको कार्ड ===
पाकिस्तानी मूलको कार्ड पाकिस्तानी दूतावास वा उच्च आयोगहरूले विदेशमा बस्ने पाकिस्तानी मूलका मानिसहरूलाई जारी गर्दछन्।&lt;ref name=&quot;nadra&quot;&gt;[http://www.nadra.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=8&amp;Itemid=11 POC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150202214704/http://www.nadra.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=8&amp;Itemid=11 |date=2015-02-02 }} NADRA Retrieved 23 January 2010.&lt;/ref&gt; दोहोरो नागरिकता भएकाहरूलाई यो कार्ड जारी गरिँदैन।&lt;ref&gt;[http://www.pakmission-uk.gov.pk/HC/nicop.asp NICOP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501003220/http://www.pakmission-uk.gov.pk/HC/nicop.asp |date=1 May 2011 }} Pakistan High Commission, UK Retrieved 23 January 2010.&lt;/ref&gt;

== टिप्पणीहरू ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
* [http://www.mofa.gov.pk परराष्ट्र मन्त्रालय, विदेश मामिला विभाग]
* [https://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-16.pdf एसियाली जनसङ्ख्या जनगणना प्रतिवेदन सन् २०१०]
* [http://www.urdu.org.au पाकिस्तान सांस्कृतिक सङ्घ - अस्ट्रेलिया]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[श्रेणी:प्रवासी पाकिस्तानी| ]]</text>
      <sha1>11nuq8pl5fm7hi2q0utkpnw6r8bnwjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्री ५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149890</id>
    <revision>
      <id>1369727</id>
      <parentid>1369619</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33803" sha1="t1vcuf3yvrz4unqz8lnmmvn6mu08ctw" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}}

'''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। पर्वत राज्यका राजाको अभिलेखमा राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री श्री श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ। पर्वत राज्य बिसं १८४३ मा नेपालमा मिसिएको थियो।

राजालाई सम्बोधन गर्दा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; भनिन्थ्यो भने रानीलाई &quot;श्री ५ बडामहारानी&quot; भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।&lt;ref name=&quot;UjyaaloNepal&quot;&gt;{{Cite web 
|title=&quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन 
|url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ 
|website=उज्यालो नेपाल 
|date=2025-07-11 
|access-date=2026-04-25 
|language=ne}}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]]

''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ &quot;पाँच&quot; हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको &quot;श्री ५&quot; शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]&lt;/ref&gt;) 

जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार &quot;[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई रजौटा मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए&quot; ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}&lt;/ref&gt; [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

== शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची ==

शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए:

* [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता)
* [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}}
* [[रणबहादुर शाह]]{{when}}
* [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
* [[राजेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
* [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]
* [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा)

== ऐतिहासिक क्रम ==
विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। 

=== चीनका बादशाह र मुगल बादशाह ===
चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: &lt;ref&gt;{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;


१८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................'''
'''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी'''

'''............................................'''
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

===सुरुवात- न्यून प्रयोग===
गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}&lt;/ref&gt; 

[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा &quot;श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन&quot; उल्लेख छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}&lt;/ref&gt; लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा &quot;यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु&quot; भनेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}&lt;/ref&gt; १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा &quot;श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा&quot; उल्लेख गरिएको छ। 

सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख&lt;ref&gt;{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय
|isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''&lt;br&gt;'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''&lt;br&gt;'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''&lt;br&gt;'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''&lt;br&gt;'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''&lt;br&gt;'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''&lt;br&gt;'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''&lt;br&gt;'''राना शुभम् ।''' 
&lt;/center&gt;
|}
[[पर्वत राज्य|पर्वते राजा]] [[कीर्तिबम मल्ल]]को अभिलेखमा उनको प्रशस्तिमा ''श्री ५ मन्महाराजा धिराज कीर्तिवम्म मल देवज्यू'', ''श्री श्री श्री श्री श्रीमन्महाराजा धिराज श्रीकीर्तिबम मल्ल देव'', श्री ५ न्महाराजाधिराज स्येय जस्ता प्रसस्ती लेखेको पाइन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67-134}}&lt;/ref&gt; 

पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :&lt;ref&gt;{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' 
...
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
|
| valign=&quot;top&quot; |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह
श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]
|
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही &lt;br&gt;६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]&lt;br&gt;६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]]
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
===आधिकारिक प्रयोग===
[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा &quot;श्री ५ महाराजा&quot; उल्लेख गरिएको छ । 

नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि &quot;''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''&quot; भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....'''
'''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' 
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
[[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई &quot;श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा&quot; र भाइ रणध्वज थापालाई &quot;श्री ३ काजी&quot; भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई &quot;श्री ६&quot; बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;सुवेदी2&quot;&gt;{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}&lt;/ref&gt; १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो।

[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र &quot;श्री ५ महेन्द्र&quot; लेखिएको देखिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; 

२०६३ जेठ ४ मा &quot;श्री ५ को सरकार&quot;लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । 
===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य===
२०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:शाहवंश]]</text>
      <sha1>t1vcuf3yvrz4unqz8lnmmvn6mu08ctw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369728</id>
      <parentid>1369727</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1369728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33857" sha1="lyxpu1uu4dptm406h3micxjvwk5ftmj" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}}

'''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। पर्वत राज्यका राजाको अभिलेखमा राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री श्री श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ। पर्वत राज्य बिसं १८४३ मा नेपालमा मिसिएको थियो।

राजालाई सम्बोधन गर्दा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; भनिन्थ्यो भने रानीलाई &quot;श्री ५ बडामहारानी&quot; भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।&lt;ref name=&quot;UjyaaloNepal&quot;&gt;{{Cite web 
|title=&quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन 
|url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ 
|website=उज्यालो नेपाल 
|date=2025-07-11 
|access-date=2026-04-25 
|language=ne}}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]]

''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ &quot;पाँच&quot; हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको &quot;श्री ५&quot; शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]&lt;/ref&gt;) 

जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार &quot;[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए&quot; ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}&lt;/ref&gt; [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

== शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची ==

शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए:

* [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता)
* [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}}
* [[रणबहादुर शाह]]{{when}}
* [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
* [[राजेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
* [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]
* [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा)

== ऐतिहासिक क्रम ==
विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। 

=== चीनका बादशाह र मुगल बादशाह ===
चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: &lt;ref&gt;{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;


१८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................'''
'''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी'''

'''............................................'''
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

===सुरुवात- न्यून प्रयोग===
गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}&lt;/ref&gt; 

[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा &quot;श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन&quot; उल्लेख छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}&lt;/ref&gt; लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा &quot;यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु&quot; भनेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}&lt;/ref&gt; १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा &quot;श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा&quot; उल्लेख गरिएको छ। 

सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख&lt;ref&gt;{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय
|isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''&lt;br&gt;'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''&lt;br&gt;'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''&lt;br&gt;'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''&lt;br&gt;'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''&lt;br&gt;'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''&lt;br&gt;'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''&lt;br&gt;'''राना शुभम् ।''' 
&lt;/center&gt;
|}
[[पर्वत राज्य|पर्वते राजा]] [[कीर्तिबम मल्ल]]को अभिलेखमा उनको प्रशस्तिमा ''श्री ५ मन्महाराजा धिराज कीर्तिवम्म मल देवज्यू'', ''श्री श्री श्री श्री श्रीमन्महाराजा धिराज श्रीकीर्तिबम मल्ल देव'', श्री ५ न्महाराजाधिराज स्येय जस्ता प्रसस्ती लेखेको पाइन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67-134}}&lt;/ref&gt; 

पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :&lt;ref&gt;{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' 
...
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
|
| valign=&quot;top&quot; |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह
श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]
|
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही &lt;br&gt;६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]&lt;br&gt;६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]]
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
===आधिकारिक प्रयोग===
[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा &quot;श्री ५ महाराजा&quot; उल्लेख गरिएको छ । 

नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि &quot;''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''&quot; भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....'''
'''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' 
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
[[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई &quot;श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा&quot; र भाइ रणध्वज थापालाई &quot;श्री ३ काजी&quot; भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई &quot;श्री ६&quot; बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;सुवेदी2&quot;&gt;{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}&lt;/ref&gt; १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो।

[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र &quot;श्री ५ महेन्द्र&quot; लेखिएको देखिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; 

२०६३ जेठ ४ मा &quot;श्री ५ को सरकार&quot;लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । 
===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य===
२०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:शाहवंश]]</text>
      <sha1>lyxpu1uu4dptm406h3micxjvwk5ftmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/कालिका नगरपालिका</title>
    <ns>828</ns>
    <id>149972</id>
    <revision>
      <id>1369765</id>
      <parentid>1355154</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369765</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="210" sha1="i6e8eu95uy2s20unhj5fiy32gnajceo" xml:space="preserve">return {
    name = 'कालिका नगरपालिका',
    top = 27.86,
    bottom = 27.60,
    left = 84.45,
    right = 84.69,
    image = 'कालिका नगरपालिका.png'
}</text>
      <sha1>i6e8eu95uy2s20unhj5fiy32gnajceo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369766</id>
      <parentid>1369765</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369766</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="210" sha1="s8cl2xwjv0pj6l9egptcb0pp7v3pa14" xml:space="preserve">return {
    name = 'कालिका नगरपालिका',
    top = 27.89,
    bottom = 27.60,
    left = 84.45,
    right = 84.69,
    image = 'कालिका नगरपालिका.png'
}</text>
      <sha1>s8cl2xwjv0pj6l9egptcb0pp7v3pa14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150052</id>
    <revision>
      <id>1369758</id>
      <parentid>1355675</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369758</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="413" sha1="btdjl6pqwyxh1fm37nbsxbuxn97qk4m" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला',
    top = 27.869722,
    bottom = 27.270833,
    left = 83.679444,
    right = 84.433889,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>btdjl6pqwyxh1fm37nbsxbuxn97qk4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/धादिङ जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150111</id>
    <revision>
      <id>1369713</id>
      <parentid>1363293</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369713</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="744" sha1="mij0ao6cygnn8qbwxupybfoi2j0y56w" xml:space="preserve">return {
    name = 'धादिङ जिल्ला',
    top = 28.42, -- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस्
    bottom = 27.68,   ---- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस्
    left = 84.52,     -- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस्
    right = 85.32,    -- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्।
    image = 'धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png',
}</text>
      <sha1>mij0ao6cygnn8qbwxupybfoi2j0y56w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150197</id>
    <revision>
      <id>1369717</id>
      <parentid>1355638</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369717</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="315" sha1="nucssfkpqf845sua8x2on5y6rj1t9pr" xml:space="preserve">return {
    name = 'काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला',
    top = 27.76,
    bottom = 27.35,
    left = 85.35,
    right = 85.95,
    image = 'काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>nucssfkpqf845sua8x2on5y6rj1t9pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/मकवानपुर जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150379</id>
    <revision>
      <id>1369712</id>
      <parentid>1357189</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369712</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="279" sha1="4mw06o751juiy0dj9c4hj7yvq4wjmdo" xml:space="preserve">return {
    name = 'मकवानपुर जिल्ला',
    top = 27.70,
    bottom = 27.22,
    left = 84.68,
    right = 85.58,
    image = 'मकवानपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>4mw06o751juiy0dj9c4hj7yvq4wjmdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/रसुवा जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150403</id>
    <revision>
      <id>1369715</id>
      <parentid>1357766</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369715</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="261" sha1="kfhvbfgs6mwr4pugx5tdh61v9ts62oy" xml:space="preserve">return {
    name = 'रसुवा जिल्ला',
    top = 28.43,
    bottom = 27.92,
    left = 84.95,
    right = 85.60,
    image = 'रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>kfhvbfgs6mwr4pugx5tdh61v9ts62oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/सिन्धुली जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150409</id>
    <revision>
      <id>1369711</id>
      <parentid>1357772</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369711</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="279" sha1="38l5liljqm8dnw8yqms1xspo5p9k6on" xml:space="preserve">return {
    name = 'सिन्धुली जिल्ला',
    top = 27.52,
    bottom = 26.92,
    left = 85.50,
    right = 86.38,
    image = 'सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>38l5liljqm8dnw8yqms1xspo5p9k6on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/सिन्धुपाल्चोक जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150412</id>
    <revision>
      <id>1369716</id>
      <parentid>1357775</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369716</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="309" sha1="c944ru4wtja9uw83367igmtez2gfydp" xml:space="preserve">return {
    name = 'सिन्धुपाल्चोक जिल्ला',
    top = 28.25,
    bottom = 27.42,
    left = 85.42,
    right = 86.00,
    image = 'सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>c944ru4wtja9uw83367igmtez2gfydp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जर्मनी-नेपाल सम्बन्ध</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150513</id>
    <revision>
      <id>1369632</id>
      <parentid>1361968</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1369632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="cp3g8zn1k5qnvlne1m7b2g9tehm3ow4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;6&quot; |नेपाल-जर्मनी सम्बन्ध
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Germany_Nepal_Locator.svg|250x250पिक्सेल|Map indicating locations of Germany and Nepal]]
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- style=&quot;height:0.6em&quot;
| style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_Germany.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|50x50पिक्सेल]]&lt;br /&gt;[[जर्मनी|जर्मनी]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Nepal.svg|कडी=|पाठ=|30x30पिक्सेल| ]]&lt;br /&gt;[[नेपाल|नेपाल]]
|}
'''जर्मनी - नेपाल सम्बन्ध''' [[जर्मनी]] र [[नेपाल]] सम्बन्ध बिचको द्विपक्षीय सम्बन्ध हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rishi |date=6 April 2008 |title=Nepal-German relations : Nepali perspectives and lessons |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/nepal-german-relations-nepali-perspectives-and-lessons |access-date=11 October 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

१९३९ मा [[जर्मनीको चान्सलर|जर्मन चान्सलर]] एडल्फ हिटलरले [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]लाई मर्सिडिज बेन्ज उपहार दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/lifestyle/hitlers-car-gift-to-nepal-king-to-be-used-again-idUSTRE68F4P8/|title=Hitler's car gift to Nepal king to be used again|work=Reuters|access-date=2026-06-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[दोस्रो विश्वयुद्ध]]मा, जर्मनी विरुद्ध [[युद्धको घोषणा]] गर्ने पहिलो देशहरू मध्ये नेपाल एक थियो। जर्मनले पोल्याण्डमाथि आक्रमण गरेको चौथो दिन ४ सेप्टेम्बर १९३९ मा युद्ध घोषणा गरेको थियो । ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=I Won't Be Home Next Summer: Flight Lieutenant R.N. Selley DFC (1917–1941)|url=https://books.google.com/books?id=AOiZBgAAQBAJ&amp;pg=PA89|location=Pinetown|page=89}}&lt;/ref&gt;

जर्मनी-नेपाल सम्बन्ध आधिकारिक रूपमा ४ अप्रिल १९५८ मा स्थापित भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal – Germany Relations |url=https://mofa.gov.np/nepal-germany-relations/ |access-date=11 October 2021 |website=Ministry of Foreign Affairs Nepal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020001128/https://mofa.gov.np/nepal-germany-relations/ |date=20 October 2021 }}&lt;/ref&gt;

== व्यापार ==
सन् २०२२ मा, नेपालले जर्मनीमा ४३ मिलियन डलर बराबरको सामान निर्यात गर्‍यो, जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो निर्यात कार्पेट थियो। जर्मनीले त्यही वर्ष नेपालमा ४७.३ मिलियन डलर बराबरको सामान निर्यात गर्‍यो, जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो निर्यात रेजर ब्लेड थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What does Nepal export to Germany (2022) |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/deu/npl/show/2022 |access-date=27 March 2024 |website=oec.world}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:German_Buddhist_Temple_(9105852247).jpg|अङ्गुठाकार|269x269पिक्सेल|[[लुम्बिनी|लुम्बिनी, नेपाल]] मा जर्मनीको बौद्ध मन्दिर]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}}
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>cp3g8zn1k5qnvlne1m7b2g9tehm3ow4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>150672</id>
    <revision>
      <id>1369730</id>
      <parentid>1364629</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369730</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="i4ifyx7u1gxjtxtz3c2ztompxfw4grw" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.65,
    bottom = 27.35,
    left = 83.60,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>i4ifyx7u1gxjtxtz3c2ztompxfw4grw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369733</id>
      <parentid>1369730</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369733</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="kou067747iz9z8szix00u2spf0tb7m1" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.67,
    bottom = 27.47,
    left = 83.73,
    right = 83.88,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>kou067747iz9z8szix00u2spf0tb7m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369735</id>
      <parentid>1369733</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369735</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="mr82gln9tuj6b771dyqup1hau3qplin" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.65,
    bottom = 27.25,
    left = 83.60,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>mr82gln9tuj6b771dyqup1hau3qplin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369736</id>
      <parentid>1369735</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369736</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="aiql15skzzvvs4ccg9rs1579wyht530" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.68,
    bottom = 27.25,
    left = 83.50,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>aiql15skzzvvs4ccg9rs1579wyht530</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369737</id>
      <parentid>1369736</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369737</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="du5z7er9g439b3sshyr7cbp4563ol0d" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.68,
    bottom = 27.25,
    left = 83.30,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>du5z7er9g439b3sshyr7cbp4563ol0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369738</id>
      <parentid>1369737</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369738</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="efctdzx4pabko13spibtkae5c6lnfo5" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.72,
    bottom = 27.25,
    left = 83.15,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>efctdzx4pabko13spibtkae5c6lnfo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369739</id>
      <parentid>1369738</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369739</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="l7n93d6ipatzw1kuiwksl4dwa5u9jzu" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.78,
    bottom = 27.25,
    left = 83.05,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>l7n93d6ipatzw1kuiwksl4dwa5u9jzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369740</id>
      <parentid>1369739</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369740</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="0ujcp3s50e38001mf3559p7vxmus868" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.78,
    bottom = 27.25,
    left = 83.01,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>0ujcp3s50e38001mf3559p7vxmus868</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369742</id>
      <parentid>1369740</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369742</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="403" sha1="66zrc98cwiq30qrkrrlvz5zfqsnpkhz" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.67,
    bottom = 27.27,
    left = 83.63,
    right = 84.15,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>66zrc98cwiq30qrkrrlvz5zfqsnpkhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369744</id>
      <parentid>1369742</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369744</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="419" sha1="iwi2wonpirprwi285186jxmwm6vwyvg" xml:space="preserve">return {
    name = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला',
    top = 27.693333,
    bottom = 27.345833,
    left = 83.573056,
    right = 83.899444,
    image = 'नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>iwi2wonpirprwi285186jxmwm6vwyvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रजौटा राज्य (नेपाल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151225</id>
    <revision>
      <id>1369729</id>
      <parentid>1369597</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* भीमसेन थापा काल */</comment>
      <origin>1369729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24187" sha1="447bdi82dtc1eti9jgd420xwsq5c74v" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>447bdi82dtc1eti9jgd420xwsq5c74v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369750</id>
      <parentid>1369729</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अधिकार तथा कर्तव्य */</comment>
      <origin>1369750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25135" sha1="g4s3h4ogxs5rypnjznl8587nwhwutpi" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>g4s3h4ogxs5rypnjznl8587nwhwutpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369752</id>
      <parentid>1369750</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T04:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजौटा राज्यहरूको सूची */</comment>
      <origin>1369752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25388" sha1="qxj82xrbe391ohn1ztrz9yb6i73r0ow" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>qxj82xrbe391ohn1ztrz9yb6i73r0ow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369767</id>
      <parentid>1369752</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>1369767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27622" sha1="fxazhzt8dlgrdyt1rqkr43r9y8d80mj" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===
[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए । &lt;ref&gt;{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>fxazhzt8dlgrdyt1rqkr43r9y8d80mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369768</id>
      <parentid>1369767</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1369768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27799" sha1="d9p2ayo30mcr49pdgj9j4w9a7i7ydwm" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===
[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को प्रधानमन्त्रीकालमा जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>d9p2ayo30mcr49pdgj9j4w9a7i7ydwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369771</id>
      <parentid>1369768</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* भीमसेन थापा काल */</comment>
      <origin>1369771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29927" sha1="342wn2uftuncz88mrwh67563he8440n" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या भयो। रणवहादुर शाहको हत्या भएको समाचार सुन्नासाथ सत्यानी रानी विलासकुमारी काठमाडौं आइपुगिन्। यस हत्याकाण्डमा भीमसेन थापाको हात छ भन्ने गामगुम चलेको कुरा यिनको मुखवाट फुत्कियो। सत्यानका राजा वा उनका समर्थकहरुद्वारा नेपाल सरकार विरुद्ध हुन सकने सतरा प्रति पनि भीमसेन थापा सजग थिए । ठाउँ ठाउँका हाकिम कारिदालाई पठाइएका पाहरूमा डेढ महीना सम्म काठमाडौंबाट सत्यान र सत्यानबाट काठमाडौं जाने चिठीहरू तथा मानिसहरू माथि पुरा निगरानी राख्न आदेश दिइएको थियो । कुनै संदिग्ध मानिस फैला पर तुरन्त पकडी पाल्पा लैजानु भन्ने पनि हुकुम दिइएको थियो । यस प्रकारले सवै वन्दोवस्त मिलाई सकेपछि वि सं. १८६६ वैशाख शुदि १० रोज ३ का दिन विधिवत् रूपमा सत्यानी राजा रणभीम शाहलाई पदवाट हटाइएको कुराको घोषणा गरियो ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। भीमसेन थापाले विलासकुमारी प्रति आदरको भाव देखाएनन् । [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को साथसाथै उनले सल्यान पनि कब्जा गरे र विलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौं त्याई ज्याद थोरै वृत्ति दिई राखे । उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो।

=== राणाकाल ===
[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को प्रधानमन्त्रीकालमा जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>342wn2uftuncz88mrwh67563he8440n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369772</id>
      <parentid>1369771</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* भीमसेन थापा काल */</comment>
      <origin>1369772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30291" sha1="tds5mvn5uqe51cklkjzoyms06w1cys3" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या भयो। रणवहादुर शाहको हत्या भएको समाचार सुन्नासाथ सत्यानी रानी विलासकुमारी काठमाडौं आइपुगिन्। यस हत्याकाण्डमा भीमसेन थापाको हात छ भन्ने गामगुम चलेको कुरा यिनको मुखवाट फुत्कियो। सत्यानका राजा वा उनका समर्थकहरुद्वारा नेपाल सरकार विरुद्ध हुन सकने सतरा प्रति पनि भीमसेन थापा सजग थिए । ठाउँ ठाउँका हाकिम कारिदालाई पठाइएका पाहरूमा डेढ महीना सम्म काठमाडौंबाट सत्यान र सत्यानबाट काठमाडौं जाने चिठीहरू तथा मानिसहरू माथि पुरा निगरानी राख्न आदेश दिइएको थियो । कुनै संदिग्ध मानिस फैला पर तुरन्त पकडी पाल्पा लैजानु भन्ने पनि हुकुम दिइएको थियो । यस प्रकारले सवै वन्दोवस्त मिलाई सकेपछि वि सं. १८६६ वैशाख शुदि १० रोज ३ का दिन विधिवत् रूपमा सत्यानी राजा रणभीम शाहलाई पदवाट हटाइएको कुराको घोषणा गरियो ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। भीमसेन थापाले विलासकुमारी प्रति आदरको भाव देखाएनन् । [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को साथसाथै उनले सल्यान पनि कब्जा गरे र विलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौं त्याई ज्याद थोरै वृत्ति दिई राखे । उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो। तेजवहादुर शाहलाई सल्यानी राजाको दर्जा दिइए तापनि तेजवहादुरको राज्य फलावाडमा सीमित रहयो । सत्यान, दाग र देउखुरीमा उनको केही अधिकार रहेन।

=== राणाकाल ===
[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को प्रधानमन्त्रीकालमा जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>tds5mvn5uqe51cklkjzoyms06w1cys3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369777</id>
      <parentid>1369772</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T06:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1369777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30482" sha1="sqs7ov6nul0t5sbkqdwatslzjznu6ls" xml:space="preserve">[[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]]
[[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]]
'''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}&lt;/ref&gt; उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। 

== इतिहास ==

=== नेपाल एकीकरण काल ===
चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}&lt;/ref&gt; [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)&lt;/ref&gt;

=== भीमसेन थापा काल ===
१८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या भयो। रणवहादुर शाहको हत्या भएको समाचार सुन्नासाथ सत्यानी रानी विलासकुमारी काठमाडौं आइपुगिन्। यस हत्याकाण्डमा भीमसेन थापाको हात छ भन्ने गामगुम चलेको कुरा यिनको मुखवाट फुत्कियो। सत्यानका राजा वा उनका समर्थकहरुद्वारा नेपाल सरकार विरुद्ध हुन सकने सतरा प्रति पनि भीमसेन थापा सजग थिए । ठाउँ ठाउँका हाकिम कारिदालाई पठाइएका पाहरूमा डेढ महीना सम्म काठमाडौंबाट सत्यान र सत्यानबाट काठमाडौं जाने चिठीहरू तथा मानिसहरू माथि पुरा निगरानी राख्न आदेश दिइएको थियो । कुनै संदिग्ध मानिस फैला पर तुरन्त पकडी पाल्पा लैजानु भन्ने पनि हुकुम दिइएको थियो । यस प्रकारले सवै वन्दोवस्त मिलाई सकेपछि वि सं. १८६६ वैशाख शुदि १० रोज ३ का दिन विधिवत् रूपमा सत्यानी राजा रणभीम शाहलाई पदवाट हटाइएको कुराको घोषणा गरियो ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। भीमसेन थापाले विलासकुमारी प्रति आदरको भाव देखाएनन् । [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को साथसाथै उनले सल्यान पनि कब्जा गरे र विलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौं त्याई ज्याद थोरै वृत्ति दिई राखे । उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो। तेजवहादुर शाहलाई सल्यानी राजाको दर्जा दिइए तापनि तेजवहादुरको राज्य फलावाडमा सीमित रहयो । सत्यान, दाग र देउखुरीमा उनको केही अधिकार रहेन।

=== राणाकाल ===
[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण १९२४ मा&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Details (RRC_0048_0849) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/catitems/viewitem/84751/2 |access-date=2026-08-15 |website=nepalica.hadw-bw.de}}&lt;/ref&gt;गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को प्रधानमन्त्रीकालमा जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

=== २००७-२०१७ ===
राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt; (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)।

[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७-२०६५ ===
[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== गणतन्त्र पछी ===

== अधिकार तथा कर्तव्य ==
रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो। केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। 

गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्:  

# गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो।
# रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे।

=== उपाधि खोसिने अवस्थाः ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* हिन्दू धर्ममा नरहेमा । 
* विदेशी नागरिक भएमा । 
* स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । 
* खराब आचरण हुन गएको श्री ५ लाई लागेमा । 
* राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा ।

== रजौटा राज्यहरूको सूची ==
[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]]
[[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!राज्य
!नेपालमा मिलेको
!रजौटा पद
|-
|1
|[[सल्यान राज्य|सल्यान]]
|१८४७ मा सन्धी
|पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]]
|१८४३ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|3
|[[बझाङ राज्य|बझाङ]]
|१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको
|
|-
|4
|[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]
|१८४६ मा
|जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको
|-
|5
|[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]]
|१८४२ मा नेपालमा मिलेको
|
|-
|6
|दार्ना
|१८४७ मा
|राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]]
|१८४८ मा
|
|-
|8
|थलाहारी
|१८४८ मा
|
|-
|9
|[[गलकोट राज्य|गलकोट]]
|१८४२ मा
|[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]
|१८४३ मा पाल्पामा मिलेको
|राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको
|-
|11
|गर्‍हौकोट
|१८४२ मा
|
|-
|12
|[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]
|१८४६ मा आश्रित सन्धि
|राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;किर्तिखम्ब&quot;&gt;विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२&lt;/ref&gt;
|-
|13
|[[मालनेटा]]
|१८४६ मा
|वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|14
|[[प्युठान राज्य|प्युठान]]
|१८४२ मा
|
|-
|15
|[[पर्वत राज्य|पर्वत]]
|१८४३ मा
|१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|[[खुम्री राज्य]]
|१८४३ मा
|खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको
|}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[बाइसे राज्यहरू]]
* [[चौबीसी राज्यहरु]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]]
[[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]]</text>
      <sha1>sqs7ov6nul0t5sbkqdwatslzjznu6ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महिमा मकवाना</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151238</id>
    <revision>
      <id>1369770</id>
      <parentid>1369621</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T05:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1369770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="i2fl71o8k007lpsyqzvrr0xk9w50e22" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = महिमा मकवाना
| image              = Mahima Makwana snapped promoting her show Showtime.jpg
| caption            = सन् २०२४ मा मकवाना
| birth_date         = {{birth date and age|1999|08|05|df=yes}}
| birth_place        = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत
| occupation         = [[अभिनेत्री]]
| alma_mater         = ठाकुर कलेज अफ साइन्स एन्ड कमर्स
| years_active       = २००९–हालसम्म
}}

'''महिमा मकवाना''' (जन्म ५ अगस्ट १९९९)&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mahima Makwana: On my birthday today, I just want to thank God for his blessings and practise gratitude - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mahima-makwana-on-my-birthday-today-i-just-want-to-thank-god-for-his-blessings-and-practise-gratitude/articleshow/77369613.cms |access-date=27 November 2021 |website=The Times of India |date=5 August 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; एक भारतीय अभिनेत्री हुन्, जसले [[हिन्दी चलचित्र|हिन्दी]] चलचित्र र टेलिभिजनमा काम गर्छिन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mahima-makwana-i-want-to-visit-purani-dilli-karol-bagh-in-delhi/articleshow/59987992.cms |title=Mahima Makwana: I want to visit Purani Dilli &amp; Karol Bagh in Delhi |date=10 August 2017 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt; बाल कलाकारका रूपमा ''मिले जब हम तुम'' र ''[[बालिका वधू|बालिका वधु]]'' मार्फत टेलिभिजनमा प्रवेश गरेपछि, मकवानाले ''सपने सुहाने लडकपन के'' मा रचना पात्रबाट पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यसपछि उनी विभिन्न टेलिभिजन कार्यक्रमहरूमा देखा परिन्। २०२१ मा, मकवानाले एक्सन थ्रिलर चलचित्र ''अन्तिम'' बाट हिन्दी चलचित्र मा पदार्पण गरिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/teen-times/ |title=Teen Times |date=19 August 2012 |website=The Indian Express |language=en-IN |access-date=29 July 2019}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन==
मकवाना मुम्बईमा जन्मिएकी र हुर्किएकी हुन्। उनका बुबा निर्माण मजदुर थिए, जसको उनी चार महिनाकी हुँदा मृत्यु भयो। मकवाना र उनका दाजुलाई उनकी आमा, जो पूर्व सामाजिक कार्यकर्ता हुन्, ले हुर्काएकी हुन्। मकवानाले मेरी इम्याकुलेट गर्ल्स' हाई स्कुल बाट आफ्नो विद्यालय शिक्षा पूरा गरिन्।&lt;ref&gt;{{Citation |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-Mahima-makwana-house-5566236-PHO.html |title='Sapne Suhane...' Fame Mahima Makwana Used to Stay in a Chawl; Her Rags-to-Riches Story Will Surely Inspire You to Never Give Up! |newspaper=[[Daily Bhaskar]] |date=1 June 2015 |access-date=4 April 2017 |archive-date=4 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404112037/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-mahima-makwana-house-5566236-PHO.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404112037/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-Mahima-makwana-house-5566236-PHO.html |date=4 April 2017 }}&lt;/ref&gt; मकवानाले मास मिडियामा [[स्नातक तह|स्नातक डिग्री]] हासिल गरेकी छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/rishton-ka-chakravyuh-actor-mahima-makwana-i-dont-choose-projects-they-choose-me-4801045/ |title=Rishton Ka Chakravyuh actor Mahima Makwana: I don't choose projects, they choose me |date=17 August 2017 |website=Indian Express}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Commons category|Mahima Makwana}}
*{{IMDb name|8744024}}

[[श्रेणी:सन् १९९९ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय बाल अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]]


{{ठुटो}}</text>
      <sha1>i2fl71o8k007lpsyqzvrr0xk9w50e22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता:Golipbcgj</title>
    <ns>2</ns>
    <id>151240</id>
    <revision>
      <id>1369627</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Golipbcgj</username>
        <id>80311</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="634yzbry7pkcrb4n6307wtj3i6wmmii" xml:space="preserve">Golipbcgj</text>
      <sha1>634yzbry7pkcrb4n6307wtj3i6wmmii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:विश्वकोश स्रोत</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151242</id>
    <revision>
      <id>1369637</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: &lt;includeonly&gt;{{#invoke:स्रोत|citation |CitationClass=news }}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{कागजात}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>1369637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:स्रोत|citation
|CitationClass=news
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{कागजात}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:शोधपत्र स्रोत</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151243</id>
    <revision>
      <id>1369650</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1369650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:स्रोत|citation
|CitationClass=news
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{कागजात}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:सन्दर्भ स्रोत</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151244</id>
    <revision>
      <id>1369660</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: &lt;includeonly&gt;{{#invoke:स्रोत|citation |CitationClass=news }}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{कागजात}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>1369660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:स्रोत|citation
|CitationClass=news
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{कागजात}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c64bg6pepz513dglz9id0moz0dkohuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रेणी:Pages using infobox mountain with unknown parameters</title>
    <ns>14</ns>
    <id>151245</id>
    <revision>
      <id>1369674</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}}</comment>
      <origin>1369674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n" xml:space="preserve">{{लुकाइएका श्रेणी}}</text>
      <sha1>l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Chandra Bhurtel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151246</id>
    <revision>
      <id>1369701</id>
      <timestamp>2026-08-14T18:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1369701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6336" sha1="dnnbjfu1hiewjz9yl12kejkwa5vk1k3" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Chandra Bhurtelज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०३०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Chandra Bhurtel|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:५६, १४ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>dnnbjfu1hiewjz9yl12kejkwa5vk1k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/दोलखा जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>151247</id>
    <revision>
      <id>1369707</id>
      <timestamp>2026-08-15T02:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: return {     name = 'दोलखा जिल्ला',     top = 27.97,     bottom = 27.35,     left = 85.78,     right = 86.35,     image = 'दोलखा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' }</comment>
      <origin>1369707</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="261" sha1="2b0zlq9kvq7vsdse3cglsdk0i1fpg1l" xml:space="preserve">return {
    name = 'दोलखा जिल्ला',
    top = 27.97,
    bottom = 27.35,
    left = 85.78,
    right = 86.35,
    image = 'दोलखा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>2b0zlq9kvq7vsdse3cglsdk0i1fpg1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/रामेछाप जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>151248</id>
    <revision>
      <id>1369709</id>
      <timestamp>2026-08-15T03:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: return {     name = 'रामेछाप जिल्ला',     top = 27.68,     bottom = 27.18,     left = 85.78,     right = 86.35,     image = 'रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' }</comment>
      <origin>1369709</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="273" sha1="6cn5x8hw7w544cl43pi7sx9m07rix81" xml:space="preserve">return {
    name = 'रामेछाप जिल्ला',
    top = 27.68,
    bottom = 27.18,
    left = 85.78,
    right = 86.35,
    image = 'रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>6cn5x8hw7w544cl43pi7sx9m07rix81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369720</id>
      <parentid>1369709</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T03:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <origin>1369720</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="273" sha1="k25que3c4jz38x2bnazlwusofr52m4r" xml:space="preserve">return {
    name = 'रामेछाप जिल्ला',
    top = 27.75,
    bottom = 27.15,
    left = 85.75,
    right = 86.35,
    image = 'रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>k25que3c4jz38x2bnazlwusofr52m4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोड्युल:Location map/data/नुवाकोट जिल्ला</title>
    <ns>828</ns>
    <id>151249</id>
    <revision>
      <id>1369714</id>
      <timestamp>2026-08-15T03:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: return {     name = 'नुवाकोट जिल्ला',     top = 28.12,     bottom = 27.65,     left = 84.98,     right = 85.50,     image = 'नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' }</comment>
      <origin>1369714</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="273" sha1="evhej3ni27ysfdppvkx0qho4lh35mw5" xml:space="preserve">return {
    name = 'नुवाकोट जिल्ला',
    top = 28.12,
    bottom = 27.65,
    left = 84.98,
    right = 85.50,
    image = 'नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png'
}</text>
      <sha1>evhej3ni27ysfdppvkx0qho4lh35mw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Bijaya kunwar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151250</id>
    <revision>
      <id>1369755</id>
      <timestamp>2026-08-15T04:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1369755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6332" sha1="jim6v4vn6qwmhq5ad8zct4pjlqdmu4g" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Bijaya kunwarज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०२९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bijaya kunwar|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:३३, १५ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>jim6v4vn6qwmhq5ad8zct4pjlqdmu4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Whoisbad?</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151251</id>
    <revision>
      <id>1369778</id>
      <timestamp>2026-08-15T08:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1369778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6324" sha1="i4p8xqh75llstxkwo144woh4b4zon4s" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Whoisbad?ज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०२९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Whoisbad?|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:०१, १५ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>i4p8xqh75llstxkwo144woh4b4zon4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रमेश सिंह पाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151252</id>
    <revision>
      <id>1369781</id>
      <timestamp>2026-08-15T09:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almpic2</username>
        <id>80328</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: '''रमेश सिंह पाल''' भारतीय लेखक र वैज्ञानिक।</comment>
      <origin>1369781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13375" sha1="rmnznig7xiebyl2elru6hq02bgsfcol" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder 
|name= रमेश सिंह पाल&lt;br&gt;
|image=[[File:Dr Ramesh Singh Pal with Chief minister of uttrakhand shri Pushkar Singh Dhami.jpg|thumb| रमेश सिंह पाल उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री [[पुष्करसिंह धामी]] सँग, वर्ष २०२५।]]

|occupation= वैज्ञानिक, लेखक
|website={{URL | www.rameshsinghpal.com | www.rameshsinghpal.com }}
}}

'''रमेश सिंह पाल''' एक भारतीय लेखक र वैज्ञानिक हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/155897918415-almora-news157|title=अनुशासन से ही प्राप्त किया जा सकता है आदर्श जीवन |access-date=10 मार्च 2025|publisher=अमर उजाला| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house |title= डा. रमेश सिंह पालद्वारा लिखित तीनवटा पुस्तकहरू संसद् भवनमा पुगेका छन्।|access-date= 2024-06-16 |publisher= हिंदी सामना |url-status= dead |archive-date= 24 फ़रवरी 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250224060140/https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/spiritual-wisdom-with-ramesh-singh-pal/|title= Spiritual Wisdom with Ramesh singh pal |access-date=2025-03-30|publisher = Times of India| access-date=2025-03-30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scholar.google.com/citations?user=SlRycHcAAAAJ=en|title=Dr Ramesh Singh Pal - Google Scholar Citations | access-date=2024-07-27 | publisher =scholar.google.com |access-date=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२१ को जनवरीमा, उहाँ युनेस्कोको 'इनक्लुसिभ पोलिसी ल्याब' (Inclusive Policy Lab) का लागि भारतको प्रतिनिधित्व गर्ने विज्ञका रूपमा छनोट हुनुभयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|url=https://en.unesco.org/inclusivepolicylab/users/dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|website=UNESCO Inclusive Policy Lab|accessdate=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२६ मा, उत्तराखण्डमा रुद्राक्ष (*Elaeocarpus ganitrus*) को व्यावसायिक खेतीको सम्भाव्यता मूल्याङ्कन गर्न पालले एउटा वैज्ञानिक अध्ययनको नेतृत्व गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/garhwal-hills-could-emerge-as-rudraksh-cultivation-hub-study/articleshow/132350127.cms|title=Garhwal hills could emerge as rudraksh cultivation hub-study|access-date=2026-07-18|publisher= Times of India|url-status=live }}&lt;/ref&gt; अध्ययनले देखाउँछ कि गढवाल हिमालयका विभिन्न क्षेत्रहरूको माटोको संरचना र कृषि-हावापानीसम्बन्धी अवस्थाहरू नेपालका रुद्राक्ष उत्पादन हुने क्षेत्रहरूसँग धेरै हदसम्म मिल्दाजुल्दा छन्, जसले उत्तराखण्डमा रुद्राक्षको व्यावसायिक खेतीका लागि ठूलो सम्भावना रहेको सङ्केत गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/ukhand-set-to-emerge-as-leading-rudraksha-cultivation-hub/|title=U’khand set to emerge as leading Rudraksha Cultivation Hub|access-date=2026-07-18|publisher= Garhwal Post|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/national/story-kishore-upadhyay-demands-comprehensive-policy-for-rudraksha-production-in-uttarakhand-201784279664097.html|title=Kishore upadhyay demands comprehensive policy for rudraksha production in Uttarakhand|access-date=2026-07-18|publisher= www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/tehri/mla-demands-cm-formulate-rudraksha-production-policy-tehri-news-c-5-1-drn1086-1020065-2026-07-17|title= विधायकले मुख्यमन्त्रीसमक्ष रुद्राक्ष उत्पादन नीति तर्जुमा गर्न माग गरेका छन्।|access-date=2026-07-18|publisher=अमर उजाला|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
रमेश सिंह पालको जन्म २ अगस्ट १९८१ मा भारतको उत्तर प्रदेशस्थित नजिबाबादमा भएको थियो। उनले जी.बी. पन्त कृषि तथा प्रविधि विश्वविद्यालयबाट आफ्नो पीएचडी पूरा गरे।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education and qualifications|url=http://orcid.org/0000-0003-3185-4466|website= orcid|accessdate=2021-04-08}}&lt;/ref&gt; हाल उनी लेखक र वैज्ञानिकका रूपमा चिनिन्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2023-03-22|title=विश्व जल दिवस पर दिया संरक्षण का संदेश |url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/water-day-in-almora-and-bageshwar-almora-news-c-8-1-89888-2023-03-22/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|website=|publisher= अमर उजाला}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तकें==
* ''अपना स्वरूप (हिंदी)'' (२०१८) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh |title=Apna swaroop|publisher=educreation Publishing; 1st edition|isbn=9789388381369|language=hi|date=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;  
* ''स्पिरिचुअल  विजडम: गारन्टीड प्रिस्क्रिप्शन ऑफ़ सक्सेस एंड हैप्पीनेस (अंग्रेजी)'' (२०२०) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Spiritual Wisdom: Guaranteed Prescription of Success &amp; Happiness|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9781636695952|language=en|date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;  
* ''रूपांतरण के सूत्र (हिंदी)'' (२०२३) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Rupantaran ke Sutr|publisher=Sankalp Publication; 1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; edition|isbn=9789394901773|language=hi|date=9 April 2023}}&lt;/ref&gt;
* ''मृत्यु से मुक्ति तक (हिंदी)'' (२०२४)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= Mrityu se Mukti Tak : Shrimadbhagavat saraltam tatva-vivechan|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9798896323662|language=hi|date=25 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-book-launch-on-liberation-from-death-by-dr-ramesh-singh-pal-at-vivekananda-mountain-agricultural-research-institute-201734965637731.html|title=मृत्यु से मुक्ति तक का हुआ विमोचन|access-date=2024-12-23|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''आई नो थे ह्यूमन माइंड (अंग्रेजी)'' (२०२५) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= I Know The Human Mind: Unlock the Mysteries Within|publisher=BlueRose Publishers; 1st edition|isbn=9789370182899|language=en|date= 17 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-mumbai-launch-of-dr-ramesh-singh-pal-s-book-i-know-the-human-mind-201749361190676.html|title=डॉ. रमेश सिंह पाल की पुस्तक 'आई नो द ह्यूमन माइंड' का विमोचन मुंबई के जुहू में हुआ|access-date=2025-06-08|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''मनस विद (हिंदी)'' (२०२५)&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.bhaskar.com/local/uttarakhand/almora/news/cm-releases-the-book-manas-vid-136721441.html|title= मुख्यमन्त्रीद्वारा 'मानस-विद्' पुस्तक सार्वजनिक |access-date=2025-12-21|publisher= bhaskar.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/cm-releases-dr-rs-pals-book-manas-vid/|title=CM releases Dr RS Pal’s book, ‘Manas Vid’|access-date=2025-12-23|publisher=garhwalpost.in |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-cm-pushkar-singh-dhami-launches-dr-ramesh-singh-pal-s-book-manas-vid-in-dehradun-201766226422508.html|title=मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी ने 'मनस-विद' पुस्तक का विमोचन किया |access-date=2025-12-20|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

साहित्यमा पुर्याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०२५ मा 'इन्डियन लिटरेचर अवार्ड' र 'देवभूमि राष्ट्रिय रत्न अवार्ड'द्वारा सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.nationalexpress.in/post/dr-ramesh-singh-pal-from-uttarakhand-has-garnered-acclaim-for-his-remarkable-contributions-to-the |title= Dr Ramesh Singh Pal, from Uttarakhand, has garnered acclaim for his remarkable contributions to the world of literature, culminating in the prestigious Indian Literature Award 2025|access-date=2025-03-13|publisher= National Express| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-ramesh-singh-pal-receives-indian-literature-award-for-his-book-on-bhagavad-purana-201743060791326.html|title= डॉ पाल को मिला भारतीय साहित्य पुरस्कार|access-date=2025-03-27|publisher=www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.hindisaamana.com/spiritual-writer-dr-ramesh-singh-pal-honored-with-devbhoomi-national-ratna-award-2025/|title=देवभूमि राष्ट्रीय रत्न पुरुस्कार, 2025 से सम्मानित हुए आध्यात्मिक लेखक, डॉ रमेश सिंह पाल|access-date=2025-07-16|publisher= www.hindisaamana.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt; डा. पालका पुस्तकहरू देशको संसद् भवनको पुस्तकालयमा समावेश गरिएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2024-06-16|title=डॉ पाल की लिखित तीन पुस्तकों को संसद भवन में मिली जगह |url=https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-pal-39-s-three-books-got-a-place-in-the-parliament-house-10232866.html/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|publisher=हिंदुस्तान}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
&lt;references/&gt;

== बाह्य लिङ्कहरू==
*{{Cite web |url=https://loop.frontiersin.org/people/1154334/overview|title=Loop – डॉ रमेश सिंह पाल |date=2021-04-09 |website=loop.frontiersin.org |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://app.dimensions.ai/discover/publication?and_facet_researcher=ur.01306063342.24 |title=Researcher: रमेश सिंह पालका प्रकाशनहरू - Dimensions |date=2021-04-09|website=app.dimensions.ai |language=en |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://openlibrary.org/authors/OL9105086A/Dr_Ramesh_Singh_Pal |title= रमेश सिंह पालद्वारा लिखित पुस्तकहरू |date=2021-04-09|website=openlibrary |access-date=2021-04-09}}
* {{Cite web |url=https://www.researchgate.net/profile/Ramesh-Singh-Pal|title= ResearchGate मा रमेश सिंह पाल |date=2021-04-15 |website=www.researchgate.net |access-date=2021-04-15}}
{{Commons category}}


{{authority control}}

[[श्रेणी: हिन्दी लेखकहरू]]
 [[श्रेणी: भारतीय वैज्ञानिक]]
[[श्रेणी: सन् १९८१ मा जन्मेका मानिसहरू]]
[[श्रेणी: जीवित व्यक्तिहरू]]</text>
      <sha1>rmnznig7xiebyl2elru6hq02bgsfcol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369782</id>
      <parentid>1369781</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T09:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almpic2</username>
        <id>80328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>सुधार गरियो</comment>
      <origin>1369782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13380" sha1="3kj7nctb6xq4igk453zttlzyh8tyy71" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder 
|name= रमेश सिंह पाल&lt;br&gt;
|image=[[File:Dr Ramesh Singh Pal with Chief minister of uttrakhand shri Pushkar Singh Dhami.jpg|thumb| रमेश सिंह पाल उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री [[पुष्करसिंह धामी]] सँग, वर्ष २०२५।]]

|occupation= वैज्ञानिक, लेखक
|website={{URL | www.rameshsinghpal.com | www.rameshsinghpal.com }}
}}

'''रमेश सिंह पाल''' एक भारतीय लेखक र वैज्ञानिक हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/155897918415-almora-news157|title=अनुशासन से ही प्राप्त किया जा सकता है आदर्श जीवन |access-date=10 मार्च 2025|publisher=अमर उजाला| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house |title= डा. रमेश सिंह पालद्वारा लिखित तीनवटा पुस्तकहरू संसद् भवनमा पुगेका छन्।|access-date= 2024-06-16 |publisher= हिंदी सामना |url-status= dead |archive-date= 24 फ़रवरी 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250224060140/https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/spiritual-wisdom-with-ramesh-singh-pal/|title= Spiritual Wisdom with Ramesh singh pal |access-date=2025-03-30|publisher = Times of India| access-date=2025-03-30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scholar.google.com/citations?user=SlRycHcAAAAJ=en|title=Dr Ramesh Singh Pal - Google Scholar Citations | access-date=2024-07-27 | publisher =scholar.google.com |access-date=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२१ को जनवरीमा, उहाँ युनेस्कोको 'इनक्लुसिभ पोलिसी ल्याब' (Inclusive Policy Lab) का लागि भारतको प्रतिनिधित्व गर्ने विज्ञका रूपमा छनोट हुनुभयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|url=https://en.unesco.org/inclusivepolicylab/users/dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|website=UNESCO Inclusive Policy Lab|accessdate=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२६ मा, उत्तराखण्डमा रुद्राक्ष (*Elaeocarpus ganitrus*) को व्यावसायिक खेतीको सम्भाव्यता मूल्याङ्कन गर्न पालले एउटा वैज्ञानिक अध्ययनको नेतृत्व गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/garhwal-hills-could-emerge-as-rudraksh-cultivation-hub-study/articleshow/132350127.cms|title=Garhwal hills could emerge as rudraksh cultivation hub-study|access-date=2026-07-18|publisher= Times of India|url-status=live }}&lt;/ref&gt; अध्ययनले देखाउँछ कि गढवाल हिमालयका विभिन्न क्षेत्रहरूको माटोको संरचना र कृषि-हावापानीसम्बन्धी अवस्थाहरू नेपालका रुद्राक्ष उत्पादन हुने क्षेत्रहरूसँग धेरै हदसम्म मिल्दाजुल्दा छन्, जसले उत्तराखण्डमा रुद्राक्षको व्यावसायिक खेतीका लागि ठूलो सम्भावना रहेको सङ्केत गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/ukhand-set-to-emerge-as-leading-rudraksha-cultivation-hub/|title=U’khand set to emerge as leading Rudraksha Cultivation Hub|access-date=2026-07-18|publisher= Garhwal Post|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/national/story-kishore-upadhyay-demands-comprehensive-policy-for-rudraksha-production-in-uttarakhand-201784279664097.html|title=Kishore upadhyay demands comprehensive policy for rudraksha production in Uttarakhand|access-date=2026-07-18|publisher= www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/tehri/mla-demands-cm-formulate-rudraksha-production-policy-tehri-news-c-5-1-drn1086-1020065-2026-07-17|title= विधायकले मुख्यमन्त्रीसमक्ष रुद्राक्ष उत्पादन नीति तर्जुमा गर्न माग गरेका छन्।|access-date=2026-07-18|publisher=अमर उजाला|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
रमेश सिंह पालको जन्म २ अगस्ट १९८१ मा भारतको उत्तर प्रदेशस्थित नजिबाबादमा भएको थियो। उनले जी.बी. पन्त कृषि तथा प्रविधि विश्वविद्यालयबाट आफ्नो पीएचडी पूरा गरे।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education and qualifications|url=http://orcid.org/0000-0003-3185-4466|website= orcid|accessdate=2021-04-08}}&lt;/ref&gt; हाल उनी लेखक र वैज्ञानिकका रूपमा चिनिन्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2023-03-22|title=विश्व जल दिवस पर दिया संरक्षण का संदेश |url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/water-day-in-almora-and-bageshwar-almora-news-c-8-1-89888-2023-03-22/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|website=|publisher= अमर उजाला}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तकें==
* ''अपना स्वरूप (हिंदी)'' (२०१८) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh |title=Apna swaroop|publisher=educreation Publishing; 1st edition|isbn=9789388381369|language=hi|date=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;  
* ''स्पिरिचुअल  विजडम: गारन्टीड प्रिस्क्रिप्शन ऑफ़ सक्सेस एंड हैप्पीनेस (अंग्रेजी)'' (२०२०) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Spiritual Wisdom: Guaranteed Prescription of Success &amp; Happiness|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9781636695952|language=en|date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;  
* ''रूपांतरण के सूत्र (हिंदी)'' (२०२३) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Rupantaran ke Sutr|publisher=Sankalp Publication; 1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; edition|isbn=9789394901773|language=hi|date=9 April 2023}}&lt;/ref&gt;
* ''मृत्यु से मुक्ति तक (हिंदी)'' (२०२४)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= Mrityu se Mukti Tak : Shrimadbhagavat saraltam tatva-vivechan|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9798896323662|language=hi|date=25 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-book-launch-on-liberation-from-death-by-dr-ramesh-singh-pal-at-vivekananda-mountain-agricultural-research-institute-201734965637731.html|title=मृत्यु से मुक्ति तक का हुआ विमोचन|access-date=2024-12-23|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''आई नो थे ह्यूमन माइंड (अंग्रेजी)'' (२०२५) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= I Know The Human Mind: Unlock the Mysteries Within|publisher=BlueRose Publishers; 1st edition|isbn=9789370182899|language=en|date= 17 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-mumbai-launch-of-dr-ramesh-singh-pal-s-book-i-know-the-human-mind-201749361190676.html|title=डॉ. रमेश सिंह पाल की पुस्तक 'आई नो द ह्यूमन माइंड' का विमोचन मुंबई के जुहू में हुआ|access-date=2025-06-08|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''मनस विद (हिंदी)'' (२०२५)&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.bhaskar.com/local/uttarakhand/almora/news/cm-releases-the-book-manas-vid-136721441.html|title= मुख्यमन्त्रीद्वारा 'मानस-विद्' पुस्तक सार्वजनिक |access-date=2025-12-21|publisher= bhaskar.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/cm-releases-dr-rs-pals-book-manas-vid/|title=CM releases Dr RS Pal’s book, ‘Manas Vid’|access-date=2025-12-23|publisher=garhwalpost.in |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-cm-pushkar-singh-dhami-launches-dr-ramesh-singh-pal-s-book-manas-vid-in-dehradun-201766226422508.html|title=मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी ने 'मनस-विद' पुस्तक का विमोचन किया |access-date=2025-12-20|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

साहित्यमा पुर्याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०२५ मा 'इन्डियन लिटरेचर अवार्ड' र 'देवभूमि राष्ट्रिय रत्न अवार्ड'द्वारा सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.nationalexpress.in/post/dr-ramesh-singh-pal-from-uttarakhand-has-garnered-acclaim-for-his-remarkable-contributions-to-the |title= Dr Ramesh Singh Pal, from Uttarakhand, has garnered acclaim for his remarkable contributions to the world of literature, culminating in the prestigious Indian Literature Award 2025|access-date=2025-03-13|publisher= National Express| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-ramesh-singh-pal-receives-indian-literature-award-for-his-book-on-bhagavad-purana-201743060791326.html|title= डॉ पाल को मिला भारतीय साहित्य पुरस्कार|access-date=2025-03-27|publisher=www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.hindisaamana.com/spiritual-writer-dr-ramesh-singh-pal-honored-with-devbhoomi-national-ratna-award-2025/|title=देवभूमि राष्ट्रीय रत्न पुरुस्कार, 2025 से सम्मानित हुए आध्यात्मिक लेखक, डॉ रमेश सिंह पाल|access-date=2025-07-16|publisher= www.hindisaamana.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt; डा. पालका पुस्तकहरू देशको संसद् भवनको पुस्तकालयमा समावेश गरिएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2024-06-16|title=डॉ पाल की लिखित तीन पुस्तकों को संसद भवन में मिली जगह |url=https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-pal-39-s-three-books-got-a-place-in-the-parliament-house-10232866.html/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|publisher=हिंदुस्तान}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
&lt;references/&gt;

== बाह्य लिङ्कहरू==
*{{Cite web |url=https://loop.frontiersin.org/people/1154334/overview|title=Loop – डॉ रमेश सिंह पाल |date=2021-04-09 |website=loop.frontiersin.org |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://app.dimensions.ai/discover/publication?and_facet_researcher=ur.01306063342.24 |title=Researcher: रमेश सिंह पालका प्रकाशनहरू - Dimensions |date=2021-04-09|website=app.dimensions.ai |language=en |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://openlibrary.org/authors/OL9105086A/Dr_Ramesh_Singh_Pal |title= रमेश सिंह पालद्वारा लिखित पुस्तकहरू |date=2021-04-09|website=openlibrary |access-date=2021-04-09}}
* {{Cite web |url=https://www.researchgate.net/profile/Ramesh-Singh-Pal|title= ResearchGate मा रमेश सिंह पाल |date=2021-04-15 |website=www.researchgate.net |access-date=2021-04-15}}

{{Commons category|Dr Ramesh Singh Pal|डॉ. रमेश सिंह पाल}}


{{authority control}}

[[श्रेणी: लेखकहरू]]
[[श्रेणी: भारतीय वैज्ञानिक]]
[[श्रेणी: सन् १९८१ मा जन्म]]
[[श्रेणी: जीवित मानिसहरू]]</text>
      <sha1>3kj7nctb6xq4igk453zttlzyh8tyy71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>छक्का पञ्जा ४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151253</id>
    <redirect title="छक्का पन्जा ४" />
    <revision>
      <id>1369783</id>
      <timestamp>2026-08-15T09:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>[[छक्का पन्जा ४]]मा अनुप्रेषण गर्दै</comment>
      <origin>1369783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="brhn8di26rx5d23pwi04eacnoul5wb9" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[छक्का पन्जा ४]]</text>
      <sha1>brhn8di26rx5d23pwi04eacnoul5wb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बोक्सीको घर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151254</id>
    <revision>
      <id>1369784</id>
      <timestamp>2026-08-15T09:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{Infobox film | name           = बोक्सीको घर | image          = बोक्सीको घर.jpg | caption        = ''चलचित्र प्रदर्शन पोस्टर'' | native_name    =  | director       = सुलक्ष्ण भारती | writer         = सुलक्ष्ण भारती | based_on       = ''बोक्सीको घर &lt;small&gt; (नाटक) &lt;/small&gt;'' | producer       = बद्...</comment>
      <origin>1369784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14786" sha1="da4afmgkq63bu6h1emu8ydda6ytio9i" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = बोक्सीको घर
| image          = बोक्सीको घर.jpg
| caption        = ''चलचित्र प्रदर्शन पोस्टर''
| native_name    = 
| director       = सुलक्ष्ण भारती
| writer         = सुलक्ष्ण भारती
| based_on       = ''बोक्सीको घर &lt;small&gt; (नाटक) &lt;/small&gt;''
| producer       = बद्री अधिकारी
| starring       = [[केकी अधिकारी]] &lt;br/&gt; शुपाला सापकोटा &lt;br/&gt; स्वेच्छा राउत
| cinematography = शिवराम श्रेष्ठ
| editing        = सुलक्ष्ण भारती &lt;br/&gt; लोकेश बज्राचार्य
| music          = मोनीश निरौला
| studio         = केकी अधिकारी फिल्म्स
| distributor    = द टि फोक्स फिल्म्स
| released       = २०८१ वैशाख १४
| country        = [[नेपाल]]
| budget         = {{estimation}}१ करोड
| gross          = {{estimation}}१०.१० करोड &lt;ref name=&quot;fdb&quot;/&gt;
}}

'''''बोक्सीको घर'''''सुलक्ष्ण भारती द्वारा लिखित तथा निर्देशित २०८१ को नेपाली [[मनोविज्ञान|मनोवैज्ञानिक]] [[सामाजिक थ्रिलर|सामाजिक थ्रिलर]] चलचित्र हो। यो चलचित्र भारतीकै लेखनमा मञ्चन भएको नाटकमा आधारित छ, जसले नेपाली समाजमा विद्यमान [[बोक्सी प्रथा|बोक्सीको अन्धविश्वास]] र त्यसका आधारमा [[महिला विरुद्धका हिंसा|महिलाहरूमाथि हुने हिंसा]]को विषयवस्तुलाई उजागर गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Boksiko Ghar - Mandala Theatre Nepal |url=https://mandalatheatre.com/productions/boksiko-ghar/ |access-date=2024-04-28 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; यो चलचित्र केकी अधिकारी फिल्म्सको ब्यानरमा बद्री अधिकारीद्वारा निर्माण गरिएको हो। यस चलचित्रमा [[केकी अधिकारी]]ले मुख्य भूमिका निर्वाह गरेकी छिन् भने शुपाला सापकोटा र स्वेच्छा राउतले सहयोगी भूमिकाहरूमा अभिनय गरेका छन्। चलचित्रले समाजद्वारा &quot;बोक्सी&quot;को कलङ्क लगाइएकी एक महिलाको पीडादायी कथालाई प्रस्तुत गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अन्धविश्वासको चित्र 'बोक्सीको घर' |url=https://gorkhapatraonline.com/news/99363 |access-date=2024-04-28 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;

यो चलचित्र २०८१ वैशाख १४ मा प्रदर्शन भएको थियो र यसले समीक्षक तथा दर्शक दुवैबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो। यो नेपाली बक्स अफिसमा सुपरहिट भएको थियो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ghimire |first=Anish |date=2024-05-01 |title=Uncomfortable truths |url=https://kathmandupost.com/movie-review/2024/05/01/uncomfortable-truths |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023720/https://kathmandupost.com/movie-review/2024/05/01/uncomfortable-truths |archive-date=2024-05-01 |access-date=2024-05-02 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-25 |title='Boksiko Ghar' lauded in the premiere |url=https://en.thecinematimes.com/2024/04/22490/ |access-date=2024-04-28 |website=THE CINEMA TIMES |language=en}}&lt;/ref&gt;

== कथासार ==

ग्रामीण नेपाली गाउँको पृष्ठभूमिमा आधारित यो एक सामाजिक नाटक हो, जसले लैङ्गिक हिंसा, संस्थागत पितृसत्ता र &quot;बोक्सी&quot; को कलङ्क लगाइने गहिरो सामाजिक अन्धविश्वास जस्ता गम्भीर मुद्दाहरूलाई उजागर गरेको छ। चलचित्रको कथावस्तु पुस्ताौँ सम्म फैलिएको छ, जसको सुरुवात जुनी नामकी एक बालिकाको दुःखद जीवनबाट हुन्छ। आठ वर्षको उमेरमा जुनीलाई विद्यालयबाट उठाइन्छ र उनीभन्दा तेब्बर बढी उमेरका एक वयस्कसँग जबरजस्ती विवाह गराइन्छ। पतिको मृत्युपछि उनी बालविधवा बन्छिन् र त्यसपछि आफ्नै ससुराबाट बलात्कृत हुन्छिन्। उक्त अपराध लुकाउन सासूले एक धामीलाई बोलाएर जुनीलाई &quot;बोक्सी&quot; घोषणा गर्न लगाउँछिन्, जसको परिणामस्वरुप उनलाई गाउँबाट निकालिन्छ र एउटा पिपलको रूखमुनि बस्न बाध्य पारिन्छ।

मुख्य कथा एक जना युवती सहरी अनुसन्धानकर्ताको गाउँ आगमनसँगै अगाडि बढ्छ, जो &quot;बोक्सी&quot; प्रथाको वास्तविकता अध्ययन गर्न गाउँ पुगेकी हुन्छिन्। जब अनुसन्धानकर्ताले यस कलङ्क पछाडिको कालो सत्य पत्ता लगाउने प्रयास गर्छिन्, तब उनले गाउँको सामन्ती संरचनाबाट डर र प्रतिरोधको सामना गर्नुपर्छ। यसले पितृसत्तात्मक प्रणालीभित्र महिलाहरू आफैंबाट अक्सर बलियो बनाइने संस्थागत हिंसालाई प्रकाश पार्छ।

चरम उत्कर्षमा गाउँलेहरूको हिंसा झन् बढ्छ, जसको परिणामस्वरूप जुनीलाई ढुङ्गा हानेर मारिन्छ। यता अनुसन्धानकर्तालाई पनि तुरुन्तै लखेटिन्छ र जुनीको सट्टा पिपलको रूखमुनि राख्नका लागि उनलाई पनि कलङ्कित गरिन्छ, जसले महिलाहरूले सामना गर्नुपर्ने आघात र हिंसाको चक्रीय तथा निरन्तर प्रवृत्तिको प्रतीक दर्शाउँछ। यो चलचित्रले विगत र वर्तमानका यथार्थहरूलाई मिसाउँदै पितृसत्तात्मक व्यवस्थामा महिलाको दयनीय स्थितिलाई चित्रण गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dilemma of being a woman in 'Boksi Ko Ghar' |url=https://risingnepaldaily.com/news/43766 |access-date=2025-10-04 |website=गोरखापत्र}}&lt;/ref&gt;

== पात्रहरू ==

* [[केकी अधिकारी]] - जुनीको भूमिकामा
** शुपाला सापकोटा - बाल्यकालको जुनीको भूमिकामा
* स्वेच्छा राउत
* सुलक्ष्ण भारती
* रमा थपलिया
* सुष्मा निरौला
* जीवन बराल
* सविन बास्तोला

== गीतहरू ==
चलचित्रको सङ्गीत र पार्श्व सङ्गीत मोनीश निरौलाले गरेका हुन्। चलचित्रको पहिलो एकल गीत &quot;बुझिन मैले&quot; २०८० चैत २० मा, सार्वजनिक भएको थियो र यो [[युट्युब]]मा तुरुन्तै हिट हुँदै चलचित्रप्रति ठूलो चर्चा सिर्जना गर्न सफल भएको थियो। यस गीतमा [[प्रकाश सपुत]]को सङ्गीत रहेको छ भने [[समीक्षा अधिकारी]]ले स्वर दिएकी छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=लोकप्रिय भयो केकीको सिनेमाको गीत 'बुझिन मैले' |url=https://thecinematimes.com/2024/04/45249/ |access-date=2024-04-28 |website=सिनेमा टाइम्स |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; &quot;जिन्दगी&quot; शीर्षकको दोस्रो गीत २०८१ वैशाख १९ मा, सार्वजनिक गरिएको थियो।

{{Track listing
| extra_column = गायक/गायिका
| title1 = बुझिन मैले
| length1 = ४:००
| lyrics1 = प्रकाश सपुत
| extra1 = समीक्षा अधिकारी
| title2 = जिन्दगी
| length2 = ३:४४
| lyrics2 = सुलक्ष्ण भारती
| extra2 = स्वेआदिती, नेहरिका
| total_length = ७:४४
}}

== बक्स अफिस ==

चलचित्रले नेपालमा पहिलो सप्ताहन्तमा रु. २ करोड ३० लाख ग्रस कमाइ गर्दै राम्रो सुरुआत गरेको थियो, जुन प्रारम्भिक अपेक्षाभन्दा धेरै राम्रो थियो। यसले पहिलो चार दिनमा कुल रु. ३ करोड २४ लाख सङ्कलन गर्दै यसलाई व्यावसायिक रूपमा सफल बनाएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='बोक्सीको घर'ले ४ दिनमा कमायो ३ करोड २४ लाख ग्रस |url=https://thecinematimes.com/2024/04/45542/ |access-date=2024-05-01 |website=THE CINEMA TIMES |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; चलचित्रले प्रदर्शनको पहिलो हप्तामा रु. ६ करोड ५ लाख कमाएको थियो।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title='बोक्सीको घर'को कमाइ पहिलो हप्तामा ६ करोड ग्रस, दोस्रो भाग पनि बन्ने |url=https://thecinematimes.com/2024/05/45583/ |access-date=2024-05-04 |website=THE CINEMA TIMES |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; नौ दिन पछि यसले रु. ७ करोड ५५ लाख सङ्कलन गर्दै नेपालमा महिला प्रधान भूमिका रहेको अहिलेसम्मकै सर्वाधिक कमाइ गर्ने चलचित्र बन्न सफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='बोक्सीको घर' ले दोस्रो सप्ताहन्तसम्म कति कमायो ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1474860 |access-date=2024-05-11 |website=Online Khabar |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; तीन हप्तामा यो ''[[महाजात्रा]]'' पछि २०८१ मा नेपालमा रु. १० करोड पार गर्ने दोस्रो चलचित्र बन्दै समग्रमा १०औँ चलचित्र हुँदै ब्लकबस्टर भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=तीन हप्तामै १० करोड क्लबमा 'बोक्सीको घर' |url=https://thecinematimes.com/2024/05/45878/ |access-date=2024-05-18 |website=THE CINEMA TIMES |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; चलचित्रले केही हलहरूमा ५१ दिनको सफल प्रदर्शन गर्दै करिब रु. १० करोड १० लाख सङ्कलन गर्‍यो र [[नेपालमा सर्वाधिक कमाइ गरेका चलचित्रहरूको सूची|नेपालका सर्वाधिक कमाइ गर्ने चलचित्रहरू]]मध्ये एक बन्न सफल भएको थियो।&lt;ref name=&quot;onlinekhabar.com&quot;&gt;{{Cite web |title='बोक्सीको घर'ले रञ्जना हलमा मनायो ५१ दिन |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/06/1495952 |access-date=2024-07-03 |website=Online Khabar |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fdb&quot;&gt;{{Cite web |title=FDB honours 25 highest-grossing films |url=https://risingnepaldaily.com/news/64364 |access-date=2025-10-04 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य कडीहरू ==
* {{IMDb title|id=32332133}}

[[श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू]]</text>
      <sha1>da4afmgkq63bu6h1emu8ydda6ytio9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोकनायक अस्पताल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151255</id>
    <revision>
      <id>1369785</id>
      <timestamp>2026-08-15T10:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362273094|Lok Nayak Hospital]]&quot;पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो</comment>
      <origin>1369785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9568" sha1="eu80fv2k6m14n0zbmvhzq64p9b4cluz" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Multiple issues/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{अनेकौँ समस्याहरू|{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}}}{{Infobox hospital|name=Lok Nayak Hospital|org_group=|logo=|logo_size=|logo_alt=|image=Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg|image_size=225|alt=|caption=|coordinates={{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}|location=Jawaharlal Nehru Marg|region=Central Delhi|state=Delhi|country=India|healthcare=Government of Delhi|funding=Government|type=|religious_affiliation=|affiliation=Maulana Azad Medical College|patron=|network=|standards=|emergency=Yes|beds=1600|speciality=Specialist|helipad=|h1_number=|h1_length_f=|h1_length_m=|h1_surface=&lt;!-- up to h12 --&gt;|former_names=Irwin Hospital|constructed=|opened=1936|closed=|demolished=|website={{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}|other_links=|module=}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above fn org&quot; |लोकनायक अस्पताल
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Lok_Nayak_Hospital_in_New_Delhi_06.jpg|225x225पिक्सेल]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |&lt;mapframe zoom=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; frameless=&quot;1&quot; height=&quot;200&quot; width=&quot;250&quot;&gt;[
{&quot;properties&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;fill-opacity&quot;:0.1,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;fill&quot;:&quot;#dbdbdb&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoshape&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;properties&quot;:{&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoline&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;type&quot;:&quot;Feature&quot;,&quot;geometry&quot;:{&quot;coordinates&quot;:[77.23,28.63],&quot;type&quot;:&quot;Point&quot;},&quot;properties&quot;:{&quot;marker-color&quot;:&quot;#919090&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;marker-symbol&quot;:&quot;hospital&quot;}}
]&lt;/mapframe&gt;&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |भूगोल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |स्थान
| class=&quot;infobox-data&quot; |जवाहरलाल नेहरू मार्ग, मध्य दिल्ली, दिल्ली, भारत
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |समन्वयहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&amp;#x2E;&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63 ° N 77.23 ° E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;﻿ / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;indicator name=&quot;coordinates&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:9}}&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63°N 77.23°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]&lt;/span&gt;&lt;/indicator&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सङ्गठन
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |हेरचाह प्रणाली&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |दिल्ली सरकार
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;[[विश्वविद्यालय|सम्बद्ध विश्वविद्यालय]]&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सेवाहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;आपतकालीन विभाग&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |हो।
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |बेडहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |1600
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |इतिहास
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |पहिलेको नाम&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |इरविन अस्पताल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |खोलियो
| class=&quot;infobox-data&quot; |1936
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |लिङ्कहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |वेबसाइट
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |सूचीहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |भारतका अस्पतालहरू
|}
लोक नायक अस्पताल (हिन्दीः लोक नायक अस्पताल) पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Columns-list|* Aids Counseling Clinic
* Anesthesiology
* Blood Bank
* Burns &amp; Plastic Surgery
* ENT
* Family Welfare (M &amp;F) Infertility
* Gynae &amp; Obstetrics
* Medicine
* Neurosurgery
* Orthopedics
* Pediatrics
* Pediatrics (Surgery)
* Skin &amp; STD
* Surgery
* Trauma Services
* Various Diagnostic Labs
*Kidney|colwidth=10em}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>eu80fv2k6m14n0zbmvhzq64p9b4cluz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369788</id>
      <parentid>1369785</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1369788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10540" sha1="3i5skd791914tjkuxef0mv585wc0h7k" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Multiple issues/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{अनेकौँ समस्याहरू|{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}}}{{Infobox hospital|name=Lok Nayak Hospital|org_group=|logo=|logo_size=|logo_alt=|image=Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg|image_size=225|alt=|caption=|coordinates={{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}|location=Jawaharlal Nehru Marg|region=Central Delhi|state=Delhi|country=India|healthcare=Government of Delhi|funding=Government|type=|religious_affiliation=|affiliation=Maulana Azad Medical College|patron=|network=|standards=|emergency=Yes|beds=1600|speciality=Specialist|helipad=|h1_number=|h1_length_f=|h1_length_m=|h1_surface=&lt;!-- up to h12 --&gt;|former_names=Irwin Hospital|constructed=|opened=1936|closed=|demolished=|website={{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}|other_links=|module=}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above fn org&quot; |लोकनायक अस्पताल
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Lok_Nayak_Hospital_in_New_Delhi_06.jpg|225x225पिक्सेल]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |&lt;mapframe zoom=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; frameless=&quot;1&quot; height=&quot;200&quot; width=&quot;250&quot;&gt;[
{&quot;properties&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;fill-opacity&quot;:0.1,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;fill&quot;:&quot;#dbdbdb&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoshape&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;properties&quot;:{&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoline&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;type&quot;:&quot;Feature&quot;,&quot;geometry&quot;:{&quot;coordinates&quot;:[77.23,28.63],&quot;type&quot;:&quot;Point&quot;},&quot;properties&quot;:{&quot;marker-color&quot;:&quot;#919090&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;marker-symbol&quot;:&quot;hospital&quot;}}
]&lt;/mapframe&gt;&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |भूगोल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |स्थान
| class=&quot;infobox-data&quot; |जवाहरलाल नेहरू मार्ग, मध्य दिल्ली, दिल्ली, भारत
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |समन्वयहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&amp;#x2E;&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63 ° N 77.23 ° E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;﻿ / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;indicator name=&quot;coordinates&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:9}}&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63°N 77.23°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]&lt;/span&gt;&lt;/indicator&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सङ्गठन
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |हेरचाह प्रणाली&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |दिल्ली सरकार
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;[[विश्वविद्यालय|सम्बद्ध विश्वविद्यालय]]&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सेवाहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;आपतकालीन विभाग&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |हो।
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |बेडहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |1600
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |इतिहास
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |पहिलेको नाम&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |इरविन अस्पताल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |खोलियो
| class=&quot;infobox-data&quot; |1936
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |लिङ्कहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |वेबसाइट
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |सूचीहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |भारतका अस्पतालहरू
|} 

{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = Lok Nayak Hospital
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = Jawaharlal Nehru Marg
| region = Central Delhi
| state = Delhi
| country = India
| healthcare = Government of Delhi
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = Maulana Azad Medical College
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = Yes
| beds = 1600
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = 1936
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Columns-list|* Aids Counseling Clinic
* Anesthesiology
* Blood Bank
* Burns &amp; Plastic Surgery
* ENT
* Family Welfare (M &amp;F) Infertility
* Gynae &amp; Obstetrics
* Medicine
* Neurosurgery
* Orthopedics
* Pediatrics
* Pediatrics (Surgery)
* Skin &amp; STD
* Surgery
* Trauma Services
* Various Diagnostic Labs
*Kidney|colwidth=10em}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>3i5skd791914tjkuxef0mv585wc0h7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369791</id>
      <parentid>1369788</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1369791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10613" sha1="m9mhsta8p3j7nc1os0cf5py7qtizvxc" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Multiple issues/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{अनेकौँ समस्याहरू|{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}}}{{Infobox hospital|name=Lok Nayak Hospital|org_group=|logo=|logo_size=|logo_alt=|image=Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg|image_size=225|alt=|caption=|coordinates={{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}|location=Jawaharlal Nehru Marg|region=Central Delhi|state=Delhi|country=India|healthcare=Government of Delhi|funding=Government|type=|religious_affiliation=|affiliation=Maulana Azad Medical College|patron=|network=|standards=|emergency=Yes|beds=1600|speciality=Specialist|helipad=|h1_number=|h1_length_f=|h1_length_m=|h1_surface=&lt;!-- up to h12 --&gt;|former_names=Irwin Hospital|constructed=|opened=1936|closed=|demolished=|website={{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}|other_links=|module=}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above fn org&quot; |लोकनायक अस्पताल
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Lok_Nayak_Hospital_in_New_Delhi_06.jpg|225x225पिक्सेल]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |&lt;mapframe zoom=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; frameless=&quot;1&quot; height=&quot;200&quot; width=&quot;250&quot;&gt;[
{&quot;properties&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;fill-opacity&quot;:0.1,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;fill&quot;:&quot;#dbdbdb&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoshape&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;properties&quot;:{&quot;stroke-width&quot;:3,&quot;stroke&quot;:&quot;#525252&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;},&quot;type&quot;:&quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;:&quot;geoline&quot;,&quot;ids&quot;:&quot;Q30279844&quot;},
{&quot;type&quot;:&quot;Feature&quot;,&quot;geometry&quot;:{&quot;coordinates&quot;:[77.23,28.63],&quot;type&quot;:&quot;Point&quot;},&quot;properties&quot;:{&quot;marker-color&quot;:&quot;#919090&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Lok Nayak Hospital&quot;,&quot;marker-symbol&quot;:&quot;hospital&quot;}}
]&lt;/mapframe&gt;&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |भूगोल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |स्थान
| class=&quot;infobox-data&quot; |जवाहरलाल नेहरू मार्ग, मध्य दिल्ली, दिल्ली, भारत
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |समन्वयहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&amp;#x2E;&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63 ° N 77.23 ° E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;﻿ / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;indicator name=&quot;coordinates&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:9}}&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lok_Nayak_Hospital&amp;params=28.63_N_77.23_E_type:landmark &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;28°38′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°14′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;28.63°N 77.23°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;28.63; 77.23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]&lt;/span&gt;&lt;/indicator&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सङ्गठन
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |हेरचाह प्रणाली&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |दिल्ली सरकार
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;[[विश्वविद्यालय|सम्बद्ध विश्वविद्यालय]]&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |सेवाहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;आपतकालीन विभाग&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |हो।
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |बेडहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |1600
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |इतिहास
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |पहिलेको नाम&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |इरविन अस्पताल
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |खोलियो
| class=&quot;infobox-data&quot; |1936
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #efefef; color: inherit;&quot; |लिङ्कहरू
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |वेबसाइट
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |सूचीहरू
| class=&quot;infobox-data&quot; |भारतका अस्पतालहरू
|} 

{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = Lok Nayak Hospital
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = जवाहरलाल नेहरू मार्ग
| region = मध्य दिल्ली
| state = दिल्ली
| country = भारत
| healthcare = Government of Delhi
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = Maulana Azad Medical College
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = Yes
| beds = 1600
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = 1936
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Columns-list|* Aids Counseling Clinic
* Anesthesiology
* Blood Bank
* Burns &amp; Plastic Surgery
* ENT
* Family Welfare (M &amp;F) Infertility
* Gynae &amp; Obstetrics
* Medicine
* Neurosurgery
* Orthopedics
* Pediatrics
* Pediatrics (Surgery)
* Skin &amp; STD
* Surgery
* Trauma Services
* Various Diagnostic Labs
*Kidney|colwidth=10em}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>m9mhsta8p3j7nc1os0cf5py7qtizvxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369792</id>
      <parentid>1369791</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1369792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="cy4rtrk9e59tkpouebe6qq5ae7bisrd" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = Lok Nayak Hospital
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = जवाहरलाल नेहरू मार्ग
| region = मध्य दिल्ली
| state = दिल्ली
| country = भारत
| healthcare = दिल्ली सरकार
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = छ 
| beds = १६००
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = १९३६
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Columns-list|* Aids Counseling Clinic
* Anesthesiology
* Blood Bank
* Burns &amp; Plastic Surgery
* ENT
* Family Welfare (M &amp;F) Infertility
* Gynae &amp; Obstetrics
* Medicine
* Neurosurgery
* Orthopedics
* Pediatrics
* Pediatrics (Surgery)
* Skin &amp; STD
* Surgery
* Trauma Services
* Various Diagnostic Labs
*Kidney|colwidth=10em}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>cy4rtrk9e59tkpouebe6qq5ae7bisrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369794</id>
      <parentid>1369792</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1369794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4901" sha1="onjdv9wozgbnwr2lz0ojglxwnzg4075" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = लोकनायक अस्पताल
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = जवाहरलाल नेहरू मार्ग
| region = मध्य दिल्ली
| state = दिल्ली
| country = भारत
| healthcare = दिल्ली सरकार
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = छ 
| beds = १६००
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = १९३६
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Columns-list|* Aids Counseling Clinic
* Anesthesiology
* Blood Bank
* Burns &amp; Plastic Surgery
* ENT
* Family Welfare (M &amp;F) Infertility
* Gynae &amp; Obstetrics
* Medicine
* Neurosurgery
* Orthopedics
* Pediatrics
* Pediatrics (Surgery)
* Skin &amp; STD
* Surgery
* Trauma Services
* Various Diagnostic Labs
*Kidney|colwidth=10em}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>onjdv9wozgbnwr2lz0ojglxwnzg4075</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1369796</id>
      <parentid>1369794</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T10:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44798-15</username>
        <id>80332</id>
      </contributor>
      <comment>/* चिकित्सा सुविधा */</comment>
      <origin>1369796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5313" sha1="rpe910eqz9yjx1i92cjsqcvmsu0xjcx" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = लोकनायक अस्पताल
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = जवाहरलाल नेहरू मार्ग
| region = मध्य दिल्ली
| state = दिल्ली
| country = भारत
| healthcare = दिल्ली सरकार
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = छ 
| beds = १६००
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = १९३६
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in}}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
{{Columns-list|colwidth=10em
|
* एड्स परामर्श क्लिनिक
* एनेस्थेसियालोजी
* रक्त बैंक
* पोलेको र प्लास्टिक सर्जरी
* ENT
* परिवार कल्याण (M&amp;F) बाँझोपन
* स्त्री रोग तथा प्रसूति रोग
* औषधि
* स्नायुशल्यचिकित्सा
* अर्थोपेडिक्स
* Pediatrics
* बालरोग (शल्यक्रिया)
* छाला र यौन रोग
* शल्यक्रिया
* आघात सेवाहरू
* विभिन्न निदान प्रयोगशालाहरू
*मिर्गौला
}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>rpe910eqz9yjx1i92cjsqcvmsu0xjcx</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>