बझाङ जिल्ला

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ne">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>newiki</dbname>
    <base>https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मीडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता वार्ता</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र वार्ता</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मीडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मीडियाविकि वार्ता</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा वार्ता</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत वार्ता</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी वार्ता</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">पोर्टल</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">पोर्टल वार्ता</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मस्यौदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मस्यौदा वार्ता</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>बझाङ जिल्ला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2787</id>
    <revision>
      <id>1370416</id>
      <parentid>1325272</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* नामाकरण */</comment>
      <origin>1370416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12628" sha1="1kppoub898i9iijp5khd3q4930xzizg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| type                    = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| name                    = बझाङ जिल्ला
| image_map               = Bajhang Sudurpashchim locator.png
| map_caption             = बझाङ जिल्ला
| subdivision_type        = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]]
| subdivision_name        = {{NPL}}
| subdivision_type1       = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1       = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
| seat_type               = [[मुख्यालय|सदरमुकाम]]
| seat                    = [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]
| government_type         = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]
| governing_body          = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]], बझाङ
| area_total_km2          = 3422
| population_footnotes    =&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|title=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|date=माघ २०७८|accessdate=१७ चैत २०७९|website=केन्द्रीय तथाङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206104652/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf |date=2022-02-06 }}&lt;/ref&gt;
| population_total        = १८९,०९७
| population_as_of        = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]
| population_density_km2  = auto
| blank_name_sec1         = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|भाषाहरू]]
| blank_info_sec1         = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| timezone1               = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset1             = +०५:४५
}}

'''बझाङ जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा अवस्थित [[जिल्ला|एउटा जिल्ला]] हो। यस जिल्लामा १० गाउँपालिकाहरू र २ नगरपालिकाहरू छन्।

==नामाकरण==
यस जिल्लाको नाम कसरी बझाङ रह्यो भन्ने सम्बन्धमा ऐतिहासिक रोचक कथाहरू छन। एक मान्यता अनुसार [[बझाङ राज्य#राजाको वंशावली|बझाङ्गी राजा]]का पूर्वज राना हरूले रानाकोट चौधारी तथा [[ब्यासी, बझाङ|ब्यासी]] गाविसमा पर्ने एउटा शिखरमा [[व्यासीकोट दरबार]] दरवारकोट बनाउने क्रममा त्यहाँ एउटा कालो चिल्लो दर्शनीय शिलाढुङ्गा फेला परेछ। उक्त शिलालाई त्यस कोटबाट तल खोलामा फ्याँक्दा बारम्बार साविककै ठाउमा आएर बसेको देखेपछि राजाले उक्त शिलालाई कालभैरबको रूपमा स्थापित गरी पूजा गरे। अति अग्लो उक्त कोटमा कालान्तरमा चट्याङबाट बज्र परेछ। तर कालभैरबको प्रभावले उक्त वज्र प्रभावहीन भई दरबारमा कुनै क्षति नपुगेकोले त्यस ठाँउलाई बज्रङ्ग भनिएछ। कालान्तर पछि उक्त शब्द अपभ्रंस भै बझाङ हुन गएको हो भन्ने मान्यता भए पनि वास्तविक तथ्यको आधार र पौराणिक धार्मिक मान्यता अनुसार तारकासुर (ताडकासुर) को स्थानीय नाम मष्ट(मष्टो) हो। मष्टो मध्ये सबै भन्दा जेठो मष्ट/मष्टो डंडारमष्टो को जन्म स्थान बझाङ जिल्लाको भाते खोला हो। वर्तमान मष्ट /मष्टो भनिनेको प्राचीन नाम  तारकासुर(ताडकासुर) का बाबुको नाम बज्रांग को अपभ्रंसबाट बझाङ्ग जिल्लाको नाम रहेको हो&lt;ref name=&quot;महापुराण&quot;&gt; शिव महापुराण अध्ययन अनुसार &lt;/ref&gt;

== भूगोल ==
बझाङको पूर्वमा वाजुरा र हुम्ला जिल्ला, पश्चिममा वैतडी र दार्चुला जिल्ला, उत्तरमा हुम्ला जिल्ला र चीनको स्वाशासित क्षेत्र तिब्बत, दक्षिणमा वैतडी र डोटी जिल्ला अवस्थित छन्। कूल क्षेत्रफल ३४२२ वर्ग किलोमिटर भएको यस जिल्लामा २ वटा संसदीय निर्वाचन क्षेत्र, ११ वटा इलाका क्षेत्र तथा ४७ वटा गाविस रहेका छन्। जम्मा १६७०२६ जनसङ्ख्या भएको यस जिल्लामा सरदर परिवार सङ्ख्या ५.८ छ भने जनघनत्व प्रति वर्ग किमी ४५ रहेको छ। यस जिल्लाको शैक्षिक स्थिति नियाल्दा प्रा.वि. २८२, नि.मा.वि ५५, मा.वि. ३९, उ.मा.वि. २५, क्याम्पस ५, निजीस्रोत विद्यालय ३२ तथा इङ्गलिस वोडिङ्ग स्कूल ५ रहेका छन्। यस जिल्लाको साक्षारता दर ३९ प्रतिशत छ भने वाषिर्क प्रतिव्यक्ति आय रु.४९३० रहेको छ। यहाँ ठाउँ  अनुसार मस्टो का विभिन्न रुप, विभिन्न भवानि र केदार (महादेव को सर्बोच्च रुप) लाई आ-आफ्नो कुल देवता मान्ने गरिन्छ।

== प्रशासनिक विभाजन ==
जिल्लामा १२ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये दुई सहरी नगरपालिका र १० गाउँपालिका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dccbajhang.gov.np/newlb/|title=बझाङ जिल्लाको स्थानीय तहको विवरण|website=बझाङ जि.स.स.|accessdate=2023-04-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401120202/https://dccbajhang.gov.np/newlb/ |date=2023-04-01 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+बझाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू
!क्रम
!स्थानीय तह
!समावेश गाविसहरू
!वडा सङ्ख्या
!केन्द्र
!जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]])
!क्षेत्रफल (वर्ग किमी)
!जनघनत्व (वर्ग किमी)
|-
|१
|[[जयपृथ्वी नगरपालिका]]
|[[रिठापाटा]], [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]], [[हेमन्तवाडा]], [[लुँयाटा]], [[सुवेडा]] र [[कैलाश]]
|११
|[[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]
|२१,९३३
|१६६.७९ 
|१३०
|-
|२
|[[बुङ्गल नगरपालिका]]
|[[दहवगर|दहबगर]], [[खिरातडी]], [[देउलीकोट]], [[पिपलकोट, बझाङ|पीपलकोट]] र [[काफलसेरी]]
|११
|[[खिरातडी]]
|३३,८१२
|४४७.५९ 
|७६
|-
|३
|[[तलकोट गाउँपालिका]]
|[[सुनिकोट]], [[धमेना]], [[मेलविसौनी]] र [[दाँतोला]]
|७
|[[मेलविसौनी]]
|११,७१९
|३३५.२६ 
|३५
|-
|४
|[[खप्तडछान्ना गाउँपालिका]]
|[[पौवागढी]], [[लामातोला]], [[माझीगाउँ]], [[कालुखेती]], [[पाटादेवल]] र [[गडराय]]
|७
|[[माझीगाउँ|माझीगाउ]]
|१३,४१९
|११३.५२ 
|१२०
|-
|५
|[[थलारा गाउँपालिका]]
|[[दङ्गाजी]], [[पाराकाट्ने]], [[कोटभैरव]], [[कोइरालाकोट]] र [[मालुमेला]]
|९
|[[कोटभैरव]]
|१५,९५८
|१०५.५१ 
|१५०
|-
|६
|[[बित्थडचिर गाउँपालिका]]
|[[सुनकुडा]], [[स्याडी]] र [[देउलेख]]
|९
|[[देउलेख]]
|१७,८१२
|८६.१५ 
|२१०
|-
|७
|[[सूर्मा गाउँपालिका]]
|[[दौलीचौर]] र [[सूर्मा]]
|५
|[[देउलीचौर]]
|११,०८२
|२७०.८ 
|४१
|-
|८
|[[छबिसपाथिभेरा गाउँपालिका]]
|[[मटेला]], [[कडेल]], [[ब्यासी, बझाङ|व्याँसी]] र [[लेकगाउँ, बझाङ|लेकगाउँ]]
|७
|[[ब्यासी, बझाङ|व्याँसी]]
|१४,४७४
|११६.३४ 
|१२०
|-
|९
|[[दुर्गाथली गाउँपालिका]]
|[[चौधारी]], [[मौलाली]] र [[सैनापसेला]]
|७
|[[चौधारी]]
|११,३१८
|६१.८३ 
|१८०
|-
|१०
|[[मष्टा गाउँपालिका]]
|[[कोटदेवल]], [[मष्टा]], [[भातेखोला]] र [[रिलु]]
|७
|[[भातेखोला]]
|१३,२६५
|१०९.२४ 
|१२०
|-
|११
|[[केदारस्युँ गाउँपालिका]]
|[[रायल]], [[बाँझ, बझाङ|बाँझ]], [[भामचौर]] र [[भैरवनाथ]]
|९
|[[रायल]]
|२१,३१२
|११३.९१ 
|१९०
|-
|१२
|[[साईपाल गाउँपालिका]]
|[[काँडा, बझाङ|काँडा]]
|५
|[[काँडा, बझाङ|काँडा]]
|२,६२५
|१,४६७.२४ 
|१.८
|}
[[Image:NepalBajhangDistrictmap.png|thumb|right|300px|बझाङ जिल्लाका साविकका गाविसहरू]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{बझाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{नेपालका जिल्लाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]]
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला| ]]
[[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू]]</text>
      <sha1>1kppoub898i9iijp5khd3q4930xzizg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ब्यासी, बझाङ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3909</id>
    <revision>
      <id>1370414</id>
      <parentid>1322233</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5452" sha1="7lsbwbm9lo7f4hgimpzftiatho0d6de" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
|name                   = 
|other_name             =
|native_name            =  
|nickname               =
|settlement_type        = पूर्व गाविस
|motto                  =
&lt;!-- चित्र र नक्सा--&gt;
|image_skyline          =
|image_caption          =
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              = &lt;!-- NepalBajhangDistrictmap.png --&gt;
|mapsize                = 300px
|map_caption            = Map of the village development committees in Bajhang District
|pushpin_map            = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
&lt;!-- अवस्थिति --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[बझाङ जिल्ला]]
&lt;!-- राजनीति --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|leader_title1          = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1           =
|established_title      = &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date       =
&lt;!-- क्षेत्रफल    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           =31.83 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi         =
&lt;!-- जनसङ्ख्या   --&gt;
|population_as_of               = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]]
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               = 4236
|population_density_km2         = auto
|population_blank1_title        = जातीयता
|population_blank2_title        = Religions
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
|utc_offset             = +५:४५
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
|coordinates            =  
{{coord|29.54|80.89|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
|elevation_footnotes    = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m            =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =
|website                = 
|footnotes              =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] विकास क्षेत्रको [[सेती अञ्चल]], [[बझाङ जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ४२३६ रहेको थियो जसमध्ये २०११ पुरुष र २२२५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७१८ घरधुरी रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2019/07/pulationandhousing-census-2011.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}&lt;/ref&gt; यो हाल [[छबिसपाथिभेरा गाउँपालिका]]म पर्दछ। 

यसको साविकको १,२,४,५,६ वडाहरू [[छबिसपाथिभेरा गाउँपालिका]]को वडा नम्बर ४ हो भने ३,७,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[व्यासीकोट दरबार]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{ढाँचा:बझाङ जिल्लाका गाविसहरू}}
[[श्रेणी:बझाङ जिल्लाका ठाउँहरू]]</text>
      <sha1>7lsbwbm9lo7f4hgimpzftiatho0d6de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4122</id>
    <revision>
      <id>1370288</id>
      <parentid>1370165</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>1370288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23484" sha1="nb1a9we9rq7tgorisqqpwn9p1krbgd2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[उपमहानगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            = Nepalgunj_skyline.jpg
| image_caption            =  नेपालगन्जमा रहेको [[बागेश्वरी मन्दिर, नेपालगन्ज|बागेश्वरी मन्दिर]]
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                = 
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map =  बाँके जिल्ला#Nepal Lumbini Province#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[बाँके जिल्ला|बाँके]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-5/district-banke/nepalgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name              = 
प्रशान्त विष्ट &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) 
| leader_title1            = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1             = 
कमरुद्दीन राय &lt;small&gt; ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) 
| established_title        = क्षेत्र विस्तार
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 85.94&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=57&amp;municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 164444
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|28.04|N|81.60|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०८१
| blank_name               = 
| blank_info               = 
| website                  = [https://nepalgunjmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका''' [[लुम्बिनी प्रदेश]]को [[बाँके जिल्ला|बाँके]] जिल्लामा पर्ने नेपालको एक प्रमुख सहर हो।&lt;ref name=&quot;थप नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web | url=http://ujyaaloonline.com/news/38556/Nagarpalika/ | title=६१ वटा नगरपालिका र ७ वटा उपमहानगरपालिका थप (सूचीसहित) | accessdate=मङ्सिर १६,२०७१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213045921/http://ujyaaloonline.com/news/38556/Nagarpalika/ |date=2014-12-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;उपमहानगरपालिका&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_447.pdf | title=थप गरिएका उपमहानगरपालिका | work=स्थानीय विकास | publisher=नेपाल सरकार सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय | accessdate=मङ्सिर १६,२०७१ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;नेपालमा थप नगरपालिका &quot;&gt;{{cite web | url= http://www.nagariknews.com/main-story/story/28789.html | title= ६१ नगरपालिका र ७ उपमहानगरपालिका घोषणा (नाम र गाभिएका गाविससहित | accessdate= मङ्सिर १६,२०७१}}&lt;/ref&gt; भारतको रुपैडिया सिमाना नजिक पर्ने यो सहर दुई देश बिचको व्यापार सम्बन्धका कारणले पनि महत्त्वपूर्ण छ। २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका [[उदयपुर, बाँके|उदयपुर]], [[भवानियापुर]], [[पिप्रहवा]], [[जयसपुर|जैसपुर]], [[परस्पुर]], [[इन्द्रपुर, बाँके|इन्द्रपुर]], [[खासकारकाँदो]], [[वसुदेवपुर]], [[मनिकापुर]], [[पुरैना]] र [[पुरैनी]] लगायतका ११ वटा गाविसहरूलाई गाभेर तात्कालीन नेपालगन्ज नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसका क्षेत्रहरू हेरफेर गर्दा [[इन्द्रपुर, बाँके|इन्द्रपुर]]लाई [[जानकी गाउँपालिका, बाँके|जानकी गाउँपालिका]]मा र साविकको [[हिरमिनीया]] गाविस वडा नं. ७ लाई नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकामा गाभिएको थियो।

यो सहर [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]]को [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]] चोकबाट १६ किलोमिटर दक्षिणमा पर्दछ। सहरको बिच भागमा वीरेन्द्र चोक छ। त्यस्तै धम्बोजी, त्रिभूवन-चोक, बी.पी. चोक यहाँका व्यापारिक केन्द्र हो। नेपालको पश्चिमी भेगको लागि यो सहर यातायात र आर्थिक कारोबारका हिसाबले महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो। यहाँ [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] लगायत थुप्रै वाणिज्य र विकास बैङ्कहरूका शाखा छन्। यो सहर समुद्री सतह भन्दा १५० मिटर माथि रहेको छ। यो सहर नेपालका सबैभन्दा धेरै गर्मी हुने सहरहरू मध्येको एक हो। गर्मी मौसममा यहाँको वायुको तापक्रम ४२ डिग्रि सेल्सियस सम्म पुग्दछ। [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]को प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार जानकी गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,६४,४४४ रहेको छ भने यहाँ ३४,५६५ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || नेपालगञ्ज (१) || ८,९९० || ०.९६ || ९३६४.५८
|-
| २ || नेपालगञ्ज (२-३) || ६,२४४ || ०.७२ || ८६७२.२२
|-
| ३ || नेपालगञ्ज (४,९) || ३,३१३ || ०.१६ || २०७०६.२५
|-
| ४ || नेपालगञ्ज (५) || १२,७३८ || ०.७८ || १६३३०.७७
|-
| ५ || नेपालगञ्ज (६) || ५,८७२ || १.२७ || ४६२३.६२
|-
| ६ || नेपालगञ्ज (७) || ६,३६६ || १.११ || ५७३५.१४
|-
| ७ || नेपालगञ्ज (८) || ३,४१५ || ०.१६ || २१३४३.७५
|-
| ८ || नेपालगञ्ज (१०-११) || ४,६१७ || ०.२५ || १८४६८.००
|-
| ९ || नेपालगञ्ज (१२) || ५,५३४ || १.०१ || ५४७९.२१
|-
| १० || नेपालगञ्ज (१३) || ९,४५५ || ३.२५ || २९०९.२३
|-
| ११ || नेपालगञ्ज (१४-१५) || ५,५२२ || ०.२३ || २४००८.७०
|-
| १२ || नेपालगञ्ज (१६) || ७,२४४ || १.२५ || ५७९५.२०
|-
| १३ || नेपालगञ्ज (१७) र [[उदयपुर, बाँके|उदयपुर]] || ६,९९९ || ७.५६ || ९२५.७९
|-
| १४ || [[भवानियापुर]] || ६,३५२ || ६.३६ || ९९८.७४
|-
| १५ || [[पिप्रहवा]] || ६,४८९ || ३.९२ || १६५५.३६
|-
| १६ || [[जयसपुर]] || ७,६७२ || ३.६१ || २१२५.२०
|-
| १७ || [[परस्पुर]] || ६,२७४ || ५.७४ || १०९३.०३
|-
| १८ || [[खासकारकाँदो]] || १२,०४७ || ५.४८ || २१९८.३६
|-
| १९ || [[वसुदेवपुर]] || ८,५३७ || ८.७८ || ९७२.३२
|-
| २० || [[मनिकापुर]] || १४,७६७ || १६.३५ || ९०३.१८
|-
| २१ || [[पुरैना]] || ८,२१७ || ७.४६ || ११०१.४७
|-
| २२ || [[पुरैनी]] || ५,९३४ || ५.६१ || १०५७.७५
|-
| २३ || [[हिरमिनीया]] (७) || १,८४६ || ३.९२ || ४७०.९२
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''१,६४,४४४''' || '''८५.९४''' || '''१९१३.४७'''
|}

==इतिहास ==
[[चित्र:Destroyed_tribhuvan_s_statue.jpg|अङ्गुठाकार|त्रिभुवन चोक [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को सालिक भत्काइ]]
अङ्ग्रेजबाट [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] ([[नयाँ मुलुक]]) फर्काएपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर राणा]]ले नेपालगन्ज सहरको कल्पना गरेका थिए । उनकै चाहनामा भारत [[लखनऊ|लखनउ]]को व्यापारिक केन्द्र हजरतगन्जको मोडेलमा यसको संरचना निर्माण अगाडि बढ्यो ।

अभिलेखहरूअनुसार जङ्गबहादुरले सुब्बा सिद्धिमान राजभण्डारीलाई नयाँ सहर स्थापनाका लागि अध्ययन गर्न खटाए । उनको प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि पद्मनाभ जोशीलाई नयाँ सहर बसाउन पठाए । जोशीले हालको त्रिवेणीचोकदेखि दक्षिणतर्फ एक सय आठ फिट सडकको दायाँ–बायाँ घरहरू निर्माण गराए ।सँगसँगै लोकबहादुर थापाले काठ भारततर्फ निकासीका लागि काठमहल बनाए ।

हालको त्रिभुवन चोकको नाम सुरुमा चोकबजार थियो । यही चोकबाट पूर्व र पश्चिम लाइन, इदगाहरोडलगायत सडकमा पसल, कबलसहितका घरहरू निर्माण गरेर जोशीले नेपालगन्ज सहर बसाए । हाल त्रिभुवनको सालिक रहेको स्थानमा एउटा चारपाटे दुईतले घर ठड्याइयो । सोही घरको माथिल्लो तलामा भन्सार राखियो । नेपालगन्ज मा व्यापार गर्न आउने महाजनहरूलाई त्रिभुवन चोक र आसपासकै घरहरू उपलब्ध गराइयो । सोही कारण चोकबजार सधैँ गुल्जार रह्यो । यही चोक नेपालगन्ज नगरको केन्द्र बनिरह्यो ।

राणा शासनकालमा चोकबजारमा तत्कालीन [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्धशमशेर]]को सालिक राखियो । बुढापाकाहरूका अनुसार बटुवाहरू जुद्धशमशेरको सालिकलाई सलाम गरेर मात्र अगाडि बढ्थे।

बिस्तारै बस्ती बढ्दै गयो । चोकबजारको दक्षिणतर्फ बीच सडकमै मन्दिरहरू निर्माण भए । पछिसम्मै बिहान ४ बजे [[बागेश्वरी मन्दिर, नेपालगन्ज|बागेश्वरी मन्दिर]]को डङ्का बजेपछि चोकबजारमा चहलपहल सुरु हुन्थ्यो ।

[[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको जनक्रान्ति]]को प्रभाव चोकबजारमा पनि पर्‍यो । केही युवाले [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]को सालिक ढाले । २०१६ सालमा नेपालगन्ज नगरपालिका गठन भयो । मेयर मुलचन्द आजाद र उपमेयर पूर्णमान आजाद थिए । नगरपालिकाले जुद्धशमशेरको सालिक हटाएर ट्राफिक पोस्ट बनायो । चोकबजारको वरिपरि काठको खम्बामाथि काँचको लेन्टर्नबक्स हुन्थ्यो । त्यसभित्र टुकीमार्फत सडक बत्ती बालिन्थ्यो।
२०२०/२१ सालतिर तत्कालीन नगर-पञ्चायतले [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को सालिक चोकबजारमा स्थापित गर्यो । ०६२/६३ को परिवर्तनपछि भएको मधेस आन्दोलनका क्रममा त्रिभुवनको सालिक भत्काइयो । तर, जनजीव्रोबाट त्रिभुवन चोक हटेको छैन ।

== संस्कृति ==
यो सहर संस्कृतिक र धार्मिक दृस्टिकोणले निक्कै नै विभिधतापूर्ण छ। यहाँका बासिन्दाहरू [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[मुसलमान]], बौद्ध लगायत अरू थुप्रै धर्ममा आस्था राख्दछन्। त्यस्तै, यहाँका बासिन्दाहरू विभिन्न सम्प्रदाय, जात-जाती र मूलका छन्। यो सहर नेपालको शान्तिपूर्ण बहूसांस्कृतिक सहर हो र यहाँका मानिसहरू एकआपसमा निक्कै सौहार्दपूर्ण वातावरणमा बस्दछन्।

तर ६३ सालमा मधेसी र पहाडियाहरू बिच दङ्गा भड्किँदा एकको मृत्यु र दर्जनौ धाईते भए। यस घटनाले पहिलोपटक नेपालगन्जका विभिन्न जात-जाती बिच शान्ति कायम छ भन्ने धारणालाई गलत बनाईदियो।

सहरको मध्यभाग नजिकरहेको [[बागेश्वरी मन्दिर, नेपालगन्ज|बागेश्वरी]] मन्दिर निक्कै प्रसिद्ध हिन्दु स्मारक हो। यस मन्दिर प्राङ्गण नजीकै रहेको पोखरिको बिचमा जुङ्गे महादेवको मुर्ती रहेको छ। यस मुर्तीमा महादेवको जुङ्गा छ, जुन अनौठो कुरा हो। पर्यटकीयस्थल महेन्द्रपार्क तथा सानो चिडियाखाना र रानीतलाउको आकर्षण बोकेको नेपालगन्ज नगरपालिकामा १० हजार ५ सय ९२ घरधुरी सङ्ख्या छ।

== नगर प्रशासन ==

विक्रम संवत् २०१७मा स्थापित नेपालगन्ज नगरपालिकामा अहिलेसम्म १० नगर पिताले कार्यभार सम्हालिसकेका छन्। नगरप्रमुखको रूपमा प्रतिनिधित्व गरेकामा क्रमशः मूलचन्द्र आजाद (स्वर्गीय), कृष्णजङ्ग शाह (स्वर्गीय), गीता राणा, नेमबहादुर शाक्य (स्वर्गीय), पूर्णमान आजाद, महावीरप्रसाद गुप्ता (स्वर्गीय), सफिक अहमद सिद्धिकी (स्वर्गीय), विजयकुमार गुप्ता, धवलशम्शेर राणा र रमेश अर्याल हुनुहुन्छ।

== तस्बीर सङ्ग्रह ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Bageswari.jpg|बागेश्वरीको प्रवेश स्थान
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
* [http://www.nepalgunj.net वेबसाइट]
{{Wikivoyage|Nepalgunj}}

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
{{बाँके जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]]</text>
      <sha1>nb1a9we9rq7tgorisqqpwn9p1krbgd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धुन्चे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5826</id>
    <revision>
      <id>1370314</id>
      <parentid>1292553</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>प्रेमप्रसाद पौडेल</username>
        <id>9551</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9488" sha1="15s6c5vj8vdqq7n1a6xnb8kui64ce5a" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
|name                   = 
|other_name             =
|native_name            =  
|nickname               =
|settlement_type        = पूर्व गाविस/सदरमुकाम 
|motto                  =
&lt;!-- चित्र र नक्सा--&gt;
|image_skyline          = Dhunche-2019.jpg
|image_caption          =
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              = &lt;!-- NepalRasuwaDistrictmap.png --&gt;
|mapsize                = 300px
|map_caption            = रसुवा जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा
|pushpin_map            = Nepal Bagmati Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
&lt;!-- अवस्थिति --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[बागमती प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[रसुवा जिल्ला]]
&lt;!-- राजनीति --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|leader_title1          = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1           =
|established_title      = &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date       =
&lt;!-- क्षेत्रफल    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = १७.८३&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi         =
&lt;!-- जनसङ्ख्या   --&gt;
|population_as_of               = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]]
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               = 2744
|population_density_km2         = auto
|population_blank1_title        = जातीयता
|population_blank2_title        = Religions
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
|utc_offset             = +५:४५
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
|coordinates            = {{coord|28|6|42|N|85|17|52|E|region:NP_type:city|display=inline,title}}
|elevation_footnotes    = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m            =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             = 
|blank_info             =  
|website                =
|footnotes              =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल|बागमती प्रदेश]], [[रसुवा जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या २७४४ रहेको थियो जसमध्ये १४७५ पुरुष र १२६९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७१४ घरधुरी रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)&quot;&gt;{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; यो हाल [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्दछ।

यो [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]]को वडा नम्बर ६ हो।

=== धुञ्चे नामाकरण कसरी रह्यो ? ===
किंवदन्ती अनुसार, बारपाक (गोरखा) मा बौद्ध धर्मका शक्तिशाली तान्त्रिक एक घले राजा (ग्याल्बो) बस्थे। उनका धेरै छोराहरू थिए, र उनी चाहन्थे कि प्रत्येक छोराले आफ्नै राज्य स्थापना गरून्।

एक दिन उनले आफ्ना एक छोरालाई बोलाए र भने :''“म मन्त्रको शक्तिले यो शंखलाई यहाँबाट आकाशमा उडाउँछु। तिमी त्यसको पछि–पछि हिँड, र जहाँ त्यो शंख खसेर ठडिन्छ, त्यही तिम्रो राज्य हुनेछ — जाऊ र त्यसै स्थानमा राजा भएर राज्य चलाऊ।”''

त्यसपछि राजाले शंखमा मन्त्र गरे, र शंख आकाशतिर उड्यो। छोरा ठिसुम देप्के घले त्यसको पछि लागे — गोरखाको बारपाकबाट धादिङको तिप्लिङ हुँदै, नदी–खोला, डाँडा–पहाड पार गर्दै अन्ततः रसुवाको धुन्चे पछाडिको ब्राबल भन्ने ठाउँमा आइपुगे।

त्यहाँ एउटा अग्लो ढुङ्गे भीरको टुप्पोमा शंख आकाशतिर ठडिएको अवस्थामा फेला पर्यो। भीरको टुप्पोमा शंख ठडिएको देखेपछि त्यस भीरको नाम &quot;दुङ्ल्हामो&quot; रह्यो, र पछि &quot;दुङ्ल्हामो&quot; बाट &quot;दुङ्लाङ&quot; , अनि अपभ्रंश हुँदै &quot;दुङ्जे&quot; वा &quot;धुन्चे&quot; नामकरण भयो। शंखले यस स्थानको नाम नै बदलिदियो ! यस सम्बन्धि [https://ourrasuwa.com/destination/shangkhapark-dhunche/ पूर्ण विवरण यहाँ हेर्न] सक्नुहुनेछ । 

त्यसपछि ठिसुम देप्के घले ले गोङ्गाङ नामक ठाउँमा आफूलाई राजा घोषित गरे, र थोक्रा वंशका तामाङलाई काजी पद प्रदान गरी शासन सुरु गरे। यसरी, एउटा शंखको आकाशयात्रा ले एउटा नयाँ राज्यको स्थापना मात्र गरेन, बरु सम्पूर्ण नगरको पहिचान नै परिभाषित गरिदियो।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{ढाँचा:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू}}
[[श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]</text>
      <sha1>15s6c5vj8vdqq7n1a6xnb8kui64ce5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वीरेन्द्रनगर नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6376</id>
    <revision>
      <id>1370308</id>
      <parentid>1370170</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T22:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37744" sha1="qdpejcoba2k41whpea75qa1rc1moguh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;
|name                   = वीरेन्द्रनगर
|other_name             = चौहानचौर&lt;ref name=&quot;परिचय&quot;&gt;{{Cite web |url=https://birendranagarmun.gov.np/ne/node/5 |title=वीरेन्द्रनगर नगरपालिका सङ्क्षिप्त परिचय |website=वीरेन्द्रनगर नगरपालिका वेबसाइट|language=नेपाली|accessdate=2022-02-19}}&lt;/ref&gt;
|native_name            = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
|nickname               =
|settlement_type        = [[नगरपालिका]]&lt;br /&gt;[[सदरमुकाम]]&lt;br /&gt;[[राजधानी|प्रादेशिक राजधानी]]&lt;ref name=&quot;राजधानी&quot;&gt;{{cite news|title=प्रदेश नाम र राजधानी सम्बन्धमा |url=http://moial.karnali.gov.np/np/images/publication/38_Are%201%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%20%E0%A4%B0%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80_0.pdf |date=वि.सं. २०७४ फागुन १४ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=कर्णाली प्रदेश सरकार |language=नेपाली |publisher=प्रदेश राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
|motto                  =
|named_for              = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]&lt;ref name=&quot;परिचय&quot;/&gt;
&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline          = Ghantaghar@surkhet.JPG
|image_caption          = वीरेन्द्रनगरमा रहेको घण्टाघर
{{Photomontage
| photo1a      = Birendranagar.jpg
| photo1b      =   Surkhet Bulbule Lake.jpg
| photo2a      =  
| photo3a      =  
| photo3b      =  
| photo4a      =  
 | spacing      = 1
| position     = centre
| size         = 300
| foot_montage = वीरेन्द्रनगरको पंक्षिनेत्र दृश्य,वीरेन्द्रनगर स्थित बुलबुले ताल 
}}
|image_size             = 300px
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              = 
|mapsize                =
|map_caption            = 
|pushpin_map            = सुर्खेत जिल्ला#Nepal Karnali Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300px
|pushpin_map_caption    = नक्सामा वीरेन्द्रनगरको अवस्थिति
|coordinates            = {{coord|28|34|N|81|49|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}
&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[कर्णाली प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[सुर्खेत जिल्ला]]
&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes   =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-solukhumbu/Sotang?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
|government_type        =
|leader_title           = [[नगरप्रमुख|मेयर]]
|leader_name            = मोहनमाया भण्डारी ढकाल &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
|leader_title1          = [[उपप्रमुख]]
|leader_name1           = निलकण्ठ खनाल &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]])
|established_title      = नगर पञ्चायत
|established_date       = वि.सं. २०३३ फागुन १२&lt;ref name=&quot;नगर&quot;&gt;{{cite news|title=वीरेन्द्रनगर नगरपञ्चायत क्षेत्र घोषित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=11100 |date=वि.सं. २०३७ असोज २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
|established_title1     = समावेश गाउँ पञ्चायत
|established_date1      = गोठी काँडा र जर्बुटा (आंशिक) र कटुकुवा (पूर्ण)
|established_title2     = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
|established_date2      = [[लाटिकोइली]] र [[उत्तरगङ्गा]]
|established_title3     = सम्मिलित मिति
|established_date3      = वि.सं. २०७१ बैशाख २५&lt;ref name=&quot;थप&quot;&gt;{{cite news|title=नगरपालिका घोषणा गरी क्षेत्र तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22724 |date=वि.सं. २०७१ बैशाख २५ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
|established_title4     = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
|established_date4      = [[जर्बुटा]]
|established_title5     = सम्मिलित मिति
|established_date5      = वि.सं. २०७१ पुस २८&lt;ref name=&quot;गाविस थप&quot;&gt;{{cite news|title=शङ्खरापुर लगायत विभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |date=वि.सं. २०७१ पुस २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
|established_title6     = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
|established_date6      = [[रतु]], [[गर्पन]] र [[गडि वयलकाँडा]]
|established_title7     = सम्मिलित मिति
|established_date7      = वि.सं. २०७३ फागुन २७&lt;ref name=&quot;अन्य थप&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको  |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फागुन २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref              =
|area_footnotes         = 
|area_total_km2         = 245.06
|area_total_sq_mi       =
&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of       = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&amp;district=3&amp;municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
|population_note         =
|population_total        = 153863
|population_density_km2  = auto
|population_blank1_title = 
&lt;!-- demographics (section 1) --&gt;
| demographics_type1    = जातीयता
| demographics1_title1  = मुख्य जाति
| demographics1_info1   = [[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[मगर जाति|मगर]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[दमाई जाति|परियार]], [[सुनार]], [[थारू जाति|थारु]]
&lt;!-- demographics (section 2) --&gt;
| demographics_type2    = भाषा
| demographics2_title1  = मुख्य भाषाहरू
| demographics2_info1   = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[अवधी भाषा|अवधी]], [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[मगर भाषा|मगर]], [[थारू भाषा|थारू]]
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
|utc_offset             = +५:४५
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
&lt;!-- elevation --&gt;
| elevation_max_m       = 665
| elevation_min_m       = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              = +९७७-८३
|website                = {{URL|http://birendranagarmun.gov.np/}}
|footnotes              = 
}}

'''वीरेन्द्रनगर''' (पूर्व नाम: '''चौहानचौर''')&lt;ref name=&quot;स्मारिका&quot;/&gt; [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[सुर्खेत जिल्ला]]मा रहेको प्रादेशिक राजधानी&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91835-91835 |title=प्रदेश ६ : नाम कर्णाली, राजधानी वीरेन्द्रनगर |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;राजधानी&quot;/&gt;, जिल्ला सदरमुकाम&lt;ref name=&quot;स्मारिका&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=PPFFAQAAIAAJ&amp;q |title=स्मारिका |quote=महेन्द्र सरकारको उद्गारलाई मूर्त रूप दिने सिलसिलामा वि.सं. २०२३ सालको हिउँददेखि जिल्लाको सदरमुकाम गोठीकाँडाबाट हालको स्थानमा सारियो। |date=सन् १९८९ |publisher=सुर्खेती कल्याण समाज |page=१० |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; र एक नगरपालिका हो।&lt;ref name=&quot;परिचय&quot;/&gt; यो सहर तत्कालीन [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्य-पश्चिमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको सदरमुकाम समेत रहेको थियो। सुर्खेत जिल्लाको पहिलो नगरपालिका रहेको यो नगरको नामकरण तत्कालीन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र शाह]]को नामबाट भएको हो। राजा वीरेन्द्रबाट नै सुर्खेत उपत्यकामा मलेरियाको उन्मूलन पछि वीरेन्द्रनगर सहरको परिकल्पना गरिएको थियो। 
सुर्खेत जिल्लाको तत्कालिन गोठी काँडा र जर्बुटा गाउँ पञ्चायतको आंशिक भाग र कटुकुवा गाउँ पञ्चायतको सम्पूर्ण क्षेत्रलाई वि.सं. २०३३ फागुन १२ गते मिलाएर वीरेन्द्रनगर नगर पञ्चायत घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;नगर&quot;/&gt; यसै प्रकार वि.सं. २०७२ बैशाख २४ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७२ बैशाख २४ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[लाटिकोइली]] र [[उत्तरगङ्गा]] गाउँ विकास समितिहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;थप&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-08/388826.html |title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित) |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-19}}&lt;/ref&gt; पुन: एक पटक वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार [[जर्बुटा]] गाउँ विकास समिति समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;गाविस थप&quot;/&gt; यसै प्रकार सङ्घीय शासन व्यवस्था लागु भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[रतु]], [[गर्पन]] र [[गडि वयलकाँडा|गढी]] गाउँ विकास समितिको सम्पूर्ण क्षेत्र गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;अन्य थप&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/ |title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ? |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219161531/https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/ |date=2022-02-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;जिल्ला समन्वय समिति&quot;&gt;{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जीविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=वि.सं. २०७३ फागुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;७४४ स्थानीय तह&quot;&gt;{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=वि.सं. २०७३ फागुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}&lt;/ref&gt; वर्तमान समयमा वीरेन्द्रनगर पश्चिम नेपालको प्रमुख वाणिज्य केन्द्रका साथै शिक्षा र स्वास्थ्यको पनि केन्द्र हो।

== नामकरण ==
नेपाल अधिराज्यको तत्कालीन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र शाह]]को नाममा यो नगर क्षेत्रको नाम वीरेन्द्रनगर राखिएको हो।&lt;ref name=&quot;परिचय&quot;/&gt;

==नगर प्रशासनिक इतिहास==
वि.सं. २०१९ मङ्सिर ५ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय र वि.सं. २०१९ पुष २ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरेपछि सुर्खेत जिल्ला गठन भएपछि सर्वप्रथम यसको सदरमुकाम 'सुर्खेत' गोठीकाँडा बजारमा रहेको थियो।&lt;ref name=&quot;सदरमुकाम साविक&quot;&gt;{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2685|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल, ७५ जिल्लामा विभाजित|date=वि.सं. २०१९ पुष २|accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|page=१|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०२३ सालको हिउँदमा तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय अनुसार जिल्ला सदरमुकामहरू विवादास्पद देखिएकोले सुर्खेत जिल्लाको सदरमुकाम वीरेन्द्रनगर सारिएको थियो।&lt;ref name=&quot;स्मारिका&quot;/&gt;

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,५३,८६३ रहेको छ भने यहाँ ३८,३७७ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८)
|-
! वडा नं. !! समावेश साविकका वडा/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || वीरेन्द्रनगर (१-२) || १०,२०८ || ६.१० || १,६७३.४४
|-
| २ || [[उत्तरगङ्गा]] (१-७) || १४,३२६ || २९.२० || ४९०.६२
|-
| ३ || [[उत्तरगङ्गा]] (८-९) || १९,६१९ || ६.६२ || २,९६३.५९
|-
| ४ || वीरेन्द्रनगर (३-४) || १०,२२७ || ७.१ कि.मी. || १,४४०.४२
|-
| ५ || वीरेन्द्रनगर (५) || ६,३३६ || ५.८० || १,०९२.४१
|-
| ६ || वीरेन्द्रनगर (६) || ७,६९१ || ०.६० || १२,८१८.३३
|-
| ७ || वीरेन्द्रनगर (७-८) || ९,३९७ || ५.२ कि.मी. || १,८०७.१२
|-
| ८ || वीरेन्द्रनगर (९-१०) || ७,८२४ || १.४० || ५,५८८.५७
|-
| ९ || [[लाटिकोइली]] (६-८) || ११,६७८ || २८.८२ || ४०५.२०
|-
| १० || [[लाटिकोइली]] (२-५,९) || १८,०९१ || १७.०० || १,०६४.१८
|-
| ११ || [[लाटिकोइली]] (१), [[जर्बुटा]] (१)|| १२,१५१ || २६.७० || ४५५.०९
|-
| १२ || वीरेन्द्रनगर (११-१२) || १४,३५८ || ८.८२ || १,६२७.८९
|-
| १३ || [[जर्बुटा]] (२-९) || ५,९८२ || २५.९० || २३०.९७
|-
| १४ || [[गडि वयलकाँडा|गढी वयलकाँडा]] || २,५७६ || २८.९६ || ८८.९५
|-
| १५ || [[रतु]] || १,५५७ || २४.६१ || ६३.२७
|-
| १६ || [[गर्पन]] || १,८४२ || २२.२३ || ८२.८६
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight:bold; background:#f2f2f2&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | जम्मा / औसत || १,५३,८६३ || २४५.०६ || ६२७.८६
|}

== यातायात ==
===सडक यातायात===
वीरेन्द्रनगरलाई देशका प्रमुख स्थानसँग जोडने कार्य [[रत्न राजमार्ग]]ले [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]मा [[महेन्द्र राजमार्ग]]सँग जोड्दै पुरा गरेको छ। महेन्द्र राजमार्ग प्रयोग गरेर वीरेन्द्रनगरबाट नेपालका प्रमुख सहरहरू जस्तै [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[काठमाडौँ]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]], [[काँकडभिट्टा]]सँग जोड्ने गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2022/16/351623/ |title=ब‍न्दको प्रभाव : कर्णालीमा लामो दूरीको यातायात ठप्प |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; यसै सहरलाई काटेर गएको [[कर्णाली राजमार्ग]]ले [[दैलेख जिल्ला]]का साथै दुर्गम जिल्लाको रूपमा रहेको [[कालिकोट जिल्ला|कालीकोट]], [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] लगायतका जिल्लासँग जोडेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/pradesh-6/2021/01/12/161043115408786579.html?author=1 |title=साँघुरो बसपार्कमा फोहरले सास्ती |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; यसै प्रकार [[दाङ उपत्यका]]बाट [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] हुँदै [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] पसेको कच्ची सडकले यो सहरलाई [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] तथा [[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]]सँग जोडेको छ तथा जाजरकोट सडकले [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]]को सदरमुकाम तथा [[रुकुम जिल्ला|रूकुम]]को [[चौरजहारी नगरपालिका|चौरजाहारी]]सँग जोडेको छ।

===हवाई===
यो नगरको पूर्वमा [[सुर्खेत विमानस्थल]] रहेको छ जसलाई वीरेन्द्रनगर विमानस्थल पनि भन्ने गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/open/2021-07-28-43096 |title=अघि बढेन सुर्खेत विमानस्थल विस्तार योजना |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; यस विमानस्थलबाट नेपालको राजधानी सहर [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] लगायत नेपालको पश्चिममा रहेका दुर्गम जिल्लाहरू [[जुम्ला जिल्ला]], [[हुम्ला जिल्ला]], [[कालिकोट जिल्ला]], [[डोल्पा जिल्ला]], [[मुगु जिल्ला]] लगायतका स्थानहरूका लागि सोझै उडान रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2020/05/224850/ |title=सुर्खेत विमानस्थल विस्तारका लागि ३० बिघा जग्गा अधिग्रहण |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt;

==मौसम==
सन् १९९९ को मे महिनाको ५ तारिखमा वीरेन्द्रनगरमा अहिलेसम्मकै उच्चतम तापक्रम {{convert|41.8|°C}} दर्ज गरिएकोथियो, जबकि सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी ९ मा {{convert|-0.7|°C}} दर्ज गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite report |title= तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url= http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |access-date= वि.सं. २०७८ फागुन ११ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221858/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location = वीरेन्द्रनगर (सन् १९८१- सन् २०१०)
|metric first = Yes
|single line = Yes

|Jan high C = 19.9
|Feb high C = 22.5
|Mar high C = 27.6
|Apr high C = 32.8
|May high C = 33.9
|Jun high C = 33.1
|Jul high C = 30.7
|Aug high C = 30.6
|Sep high C = 29.9
|Oct high C = 28.4
|Nov high C = 24.9
|Dec high C = 21.2
|year high C = 28.0
|Jan mean C = 12.6
|Feb mean C = 15.2
|Mar mean C = 19.7
|Apr mean C = 24.7
|May mean C = 27.2
|Jun mean C = 28.0
|Jul mean C = 27.1
|Aug mean C = 26.9
|Sep mean C = 25.8
|Oct mean C = 22.1
|Nov mean C = 17.7
|Dec mean C = 13.8
|year mean C = 21.7
|Jan low C = 5.4
|Feb low C = 7.9
|Mar low C = 11.8
|Apr low C = 16.6
|May low C = 20.4
|Jun low C = 22.9
|Jul low C = 23.5
|Aug low C = 23.3
|Sep low C = 21.6
|Oct low C = 15.8
|Nov low C = 10.4
|Dec low C = 6.4
|year low C = 15.5
|precipitation colour= green
|Jan precipitation mm = 34.4
|Feb precipitation mm = 42.5
|Mar precipitation mm = 26.0
|Apr precipitation mm = 29.2
|May precipitation mm = 91.3
|Jun precipitation mm = 252.3
|Jul precipitation mm = 471.9
|Aug precipitation mm = 422.6
|Sep precipitation mm = 190.9
|Oct precipitation mm = 42.4
|Nov precipitation mm = 9.7
|Dec precipitation mm = 18.5
|year precipitation mm = 1631.7
|source 1= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार&lt;ref&gt;{{cite report |title= मौसम तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url=http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/880251189NORMAL%20FILE.pdf |access-date=वि.सं. २०७८ फागुन ११}}&lt;/ref&gt;
}}

==स्वास्थ्य==
वीरेन्द्रनगरमा सरकारी नियन्त्रणमा सञ्चालित स्वास्थ्य संस्थाहरू मध्ये [[कर्णाली प्रादेशिक अस्पताल]], एक जिल्ला अस्पताल र एक नेत्र उपचार केन्द्र रहेका छन्। 

== शिक्षा ==
कर्णाली प्रदेशको शैक्षिक सहरको रूपमा नाम कमाएको वीरेन्द्रनगरमा उच्च शिक्षाका लागि सरकारको लगानीमा स्थापना गरिएका सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पस र [[वीरेन्द्रनगर बहुमुखी क्याम्पस]] रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://skynewsnepal.com.np/2021/02/05/9307 |title=सुर्खेत क्याम्पस (शिक्षा) बहुमुखि हुँदै |date=२३ माघ २०७७, शुक्रबार ०१:०९ |website=स्काई न्युज नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153340/https://skynewsnepal.com.np/2021/02/05/9307 |date=2022-02-20 }}&lt;/ref&gt; यसको साथै सामुदायिक चिकित्सा क्याम्पस पनि यहाँको मुख्य शैक्षिक संस्था हो। वीरेन्द्रनगरमा [[मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय|मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय]] समेत रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/pradesh-6/2020/02/08/15811360099958882.html?author=1 |title=केन्द्रीय विश्वविद्यालय बनाउन माग |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt;

== पर्यटकीय स्थल ==
[[तिब्बत]]मा रहेको [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूको प्रसिद्ध तिर्थस्थल [[मानसरोवर]] जाने यात्रुले [[हुम्ला जिल्ला]]सम्म जानका लागि हेलिकप्टर तथा हवाई जहाज चढ्ने प्रमुख स्थान वीरेन्द्रनगर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalkhabar.com/blog/9907-2019-10-14-5-36-13 |title=कर्णाली रेशम मार्ग: विकासको ‘गेम चेन्जर’ |website=नेपाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/42753/2020-05-05 |title=सुनसान कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रा |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यस नगर क्षेत्रभित्र रहेका [[देउतीबज्यै]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/59430 |title=सुर्खेतको देउती बज्यै मन्दिरको भित्रि कथा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153337/https://www.lokpath.com/story/59430 |date=2022-02-20 }}&lt;/ref&gt; तथा [[काँक्रे विहार]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/bibidha/2019/10/04 |title=विविध |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; क्षेत्र यहाँका मुख्य प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक आकर्षण हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalgunjnews.com/finance/20191036999/ |title=सुर्खेतका पर्यटकीयस्थलमा चहलपहल, रारा पुग्ने सुर्खेत ‘ट्रान्जिट प्वाइन्ट’ |date=2019-10-17 |website=नेपालगन्ज समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153337/https://www.nepalgunjnews.com/finance/20191036999/ |date=2022-02-20 }}&lt;/ref&gt; नगर भित्रै रहेको पश्चिम नेपालको एकमात्र घण्टाघर वीरेन्द्रनगर सहरको गौरव हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2021/12/31/139924/ |title=वीरेन्द्रनगर घण्टाघरका घडी चार वर्षसम्म मर्मतको पर्खाइमा |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; नगरसँग टासिएर [[बुलबुले ताल|बुलबुल ताल]] तथा पार्क रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ehimalayatimes.com/karnali-pradesh/67779 |title=दसैंसँगै वीरेन्द्रनगर झलमल्ल |website=हिमालय टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153336/https://ehimalayatimes.com/karnali-pradesh/67779 |date=2022-02-20 }}&lt;/ref&gt;

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Kakrebihar 21.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति
Kakrebihar 11.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति
Kakrebihar 14.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति
Deuti Bajai Temple 1.JPG|देउतीबज्यै मन्दिर
Boating at Bulbule lake 04.jpg|बुलबुल ताल
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{सुर्खेत जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}}

[[श्रेणी:सुर्खेत जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०३३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका राजारानीहरूको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]]
[[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>qdpejcoba2k41whpea75qa1rc1moguh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विदुर नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6393</id>
    <revision>
      <id>1370372</id>
      <parentid>1368120</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जात्रा-चाडपर्वहरू */</comment>
      <origin>1370372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31838" sha1="f01lj8rgoar441izz936bb2vye2y1la" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name              = 
राजन श्रेष्‍ठ &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| leader_title1            = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1             = 
प्रभा बोगटी &lt;small&gt; ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
|established_title      = स्थापित
|established_date       = वि.सं. ५ फागुन २०४३
|established_title1     = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]])
|established_date1      = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र
|established_title2     = सम्मिलित (मिति)
|established_date2      = वि.सं. ५ फागुन २०४३&lt;ref&gt;{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 130.01&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=27&amp;municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 59227
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०१०
| blank_name               = 
| blank_info               = 
| website                  = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

यस नगरपालिकाको प्रमुख बजार केन्द्रहरुमा विदुर, वट्टार, त्रिशुली, गगटे, हात्तिगौडा, ढुंगे, वेत्रावती, अक्करे, राईसिङ्ग, नुवाकोट दरबार क्षेत्र, [[देवीघाट]], वगुवा र कोलनी आदि रहेका छन् । ठोरी-गल्छी- विदुर हुँदै [[त्रिशूली करिडोर|त्रिशुली-मैलुङ-स्याफ्रुबेशी-रसुवागढी]] त्रिदेशीय सडक मार्गले भारत, नेपाल र चिनको केरुङसम्मको पहुँचलाई स्थापित गराएको छ भने सिन्धुपाल्चोक-चिसापानी-छहरे ढिकुरे हुँदै विदुर नगरपालिकादेखि धादिङसम्मको अर्को [[पुष्पलाल राजमार्ग|पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग]]ले छिमेकी जिल्लासँग स्थलमार्ग मार्फतको पहुँचलाई सुविधाजनक बनाएको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय {{!}} विदुर नगरपालिका |url=http://bidurmun.gov.np/node/3 |access-date=2026-07-30 |website=bidurmun.gov.np |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

== भूगोल ==

=== हावापानी ===
विदुर त्रिशूली र तादी नदीको किनारमा फैलिएको नदी बेसिन उपत्यका हो। होचो उचाइमा रहेकाले यहाँको हावापानी मुख्यतया उपोष्णप्रदेशीय (Sub-tropical) प्रकृतिको छ—अर्थात् काठमाडौँ उपत्यकाको तुलनामा विदुर क्षेत्र काफी न्यानो र गर्मी हुन्छ।

* गर्मी तथा मनसुन (जुन – सेप्टेम्बर): [[त्रिशूली नदी]]को खोंच भएकाले गर्मीमा यहाँ हावा थुनिने र उकुसमुकुस हुन्छ। भारी वर्षाका कारण त्रिशूली र तादी नदीमा पानीको बहाव उच्च हुन्छ। उच्चतम ३२°C देखि ३६°C सम्म पुग्छ। वार्षिक वर्षा करिब १,८०० देखि २,२०० मिमी
* शरद ऋतु (अक्टोबर – नोभेम्बर): मनसुन पछि आकाश सफा हुन्छ, तापक्रम घट्दै जान्छ र घुमघामका लागि मौसम अनुकूल बन्छ।
* हिउँद (डिसेम्बर – फेब्रुअरी): बिहान र राति चीसो हुन्छ भने त्रिशूली नदी किनारमा हुस्सु वा कुहिरो लाग्ने गर्छ। तर, दिउँसोपख कडा र पारिलो घाम लाग्ने भएकाले मौसम सुहाउँदो हुन्छ। न्यूनतम ७°C देखि १०°C हुन्छ।
* वसन्त (मार्च – मे): डाँडाकाँडा हरियाली हुन थाल्छन् र सुख्खा हावा चल्छ। अप्रिलदेखि गर्मी तीव्र रूपमा बढ्न थाल्छ।

=== वायु गुणस्तर ===

== सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू ==

=== नागरिक प्रशासन ===

=== कानून र व्यवस्था ===

=== अग्नि नियन्त्रण सेवा ===

=== बिजुली र पानी आपूर्ति ===

=== फोहोर व्यवस्थापन ===
विदुरको वडा नं ६ मा डम्पिङ साइट छ । वडा नं २ मा अर्को डम्पिङ साइटको प्रस्ताव गरिएको छ । &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=२०८१।०५।०७ |title=आ.व. ०८०।०८१ को वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |url=http://bidurmun.gov.np/sites/bidurmun.gov.np/files/documents/वार्षिक%20समिक्षा-%20२०८०-८१.pdf |journal=विदुर नगरपालिका |pages=44-48}}&lt;/ref&gt;

== जनसाङ्ख्यिकी ==

=== जनसङ्ख्या ===
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४
|-
| २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४
|-
| ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६
|-
| ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६०
|-
| ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७०
|-
| ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२
|-
| ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८
|-
| ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९
|-
| ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८
|-
| १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८
|-
| ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३०
|-
| १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१
|-
| १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६'''
|}

=== जातीय समूह ===

=== भाषा ===

== वास्तुकला र सहर दृश्य ==

=== दरबार क्षेत्रहरू ===

== संस्कृति ==
[[खैजडी भजन]] यहाँको एक महत्वपूर्ण, मौलिक र प्राचीन लोकसांस्कृतिक पहिचान हो। यो भजन [[खैँजडी|खैजडी]]को तालमा भगवान् श्रीकृष्ण वा अन्य पौराणिक कथा तथा लीलाहरू गाएर प्रस्तुत गरिन्छ। यसमा गोलाकार भएर खैजडी बजाउँदै लय हालेर धार्मिक तथा लोक कथाहरू गाइन्छ।

मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।
[[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]]

=== कला ===

=== कला गृह ===

=== साहित्य ===

=== चलचित्र र रङ्गमञ्च ===

=== सङ्गीत ===

=== खाना ===

=== जात्रा-चाडपर्वहरू ===
[[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]]
[[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]]
[[चित्र:Bull_fight_NP_03.JPG|बायाँ|अङ्गुठाकार|गोरु जुधाइ मेला]]
नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ।

सिन्दुरे जात्रा चैत्रशुक्ल पूर्णिमाका दिन बेलु्का धामीको स्नान कार्यसँगै जात्रा मुख्य विधिबाट सुरु हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=डंगोल |first=प्रेममान |date=११ वैशाख २०७९ |title=नुवाकोटको भैरवी र जीवित देवता धामीको जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/803711-1650858361.html |access-date=2026-07-31 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt; बन्दुक पड्केको विशेष साइतमा स्नान कार्य गरेपछि धामीलाई पोशाक सुनौला मुकुट, गहना, बाला, चाँदीको पेटी, डमरु पात्र, भोटो आदि भेषभूषा पहिराइन्छ। चैत शुक्ल चतुर्दर्शीको दिन बेलुका बुढी भैरवी (देवी भैरवीको आमा) र भैरवी मन्दिरको पछाडि एक-एक वटा लिङ्गो गाड्ने गरिन्छ। लिङ्गो गाड्ने बेलामा धामी खाल्टोसँगै भैरवीको रुप धारण गरी आसन जमाएर बसिरहनु पर्दछ। यो अवधि धामीको लागि कष्टकर हुन्छ। तर, भैरवीको शक्तिका कारण केही नहुने विश्वास गरिन्छ। यो लिङ्गोहरु वैशाख कृष्ण नवमी र दशमीका दिन क्रमशः ढालिन्छ।

प्रतिपदाको दिन विशेष बाजागाजा साथ धामीधमिनी र गणहरुलाई तलेजु मन्दिरतर्फ लगिन्छ। त्यहाँ बज्राचार्यद्वारा आवश्यक पूजाआजा गर्ने कार्य सकिएपछि यो जात्रा [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]देखि दक्षिण–पश्चिमपट्टि देवीघाट (जालपा मन्दिर) तर्फ प्रस्थान गर्दछन्।

खटमा भैरव (भैरवी र अष्टमातृकाका मूर्तिहरु राखिएको हुन्छ। देवता चढेका धामीबाट आउँदो सालको भविष्यवाणी हुन्छ। यो भविष्यवाणी सुन्ने अवसर गुभाजु, द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि), बाह्रभाइ खलक आदिलाई मात्र प्राप्त हुन्छ। उल्लेखनीय वाणीलाई पहिले राजदरबारमा द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि)मार्फत पुर्‍याइन्थ्यो भने हाल राष्ट्र प्रमुखसमक्ष पुर्‍याउने गरिन्छ। भविष्यवाणी शुभ रहेमा हर्षोल्लास गरिन्छ भने अशुभ संकेत देखिएमा राष्ट्रप्रमुखका तर्फबाट राष्ट्रपतिले क्षमापूजा गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=रासस |first= |date=चैत्र २४, २०७९ |title=नुवाकोटको ऐतिहासिक सिन्दूरे जात्रा |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2023/04/07/16808631954431179.html |access-date=2026-07-31 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt; देवीघाटको मेला सकिएपछि धामीधमिनी लगायत अन्य गणहरु बाजागाजासाथ रमाइलो यात्रा गर्दै नुवाकोट डाँडातर्फ लाग्छन्। भोलिपल्ट अथवा द्वितीयाको दिन दिउँसो जिल्लाका सरकारी कार्यालय प्रमुखहरुको उपस्थितिमा दुई सलामी (निशान झण्डा र भैरवी सलामी) दिइन्छ। यो यात्रा देवी भैरवी मन्दिरनिर महेश मर्दिनी मन्दिर पुगेपछि धमिनीलाई सिन्दुर हालिन्छ र यसले सिन्दुरे जात्राको रुप लिन्छ।

हरेक वर्ष माघ १ गते [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]]को अवसरमा भव्य रूपमा [[गोरु जुधाइ मेला]] आयोजना हुने गर्छ । ऐतिहासिक परम्पराको रूपमा रहेको गोरु जुधाइ मेला एउटा भिन्न प्रकारको परम्परागत मेला हो । गोरु जुधाइ मेला विदुर नगरपालिकाको [[वेत्रावती]] तथा [[तारकेश्वर गाउँपालिका|तारुका]]मा हुन्छ । 

== धर्म ==

=== हिन्दु धर्म ===

=== बौद्ध धर्म ===

=== किराँत मुन्धुम ===

=== इस्लाम धर्म ===
मुसलमानहरूको बसोबास त्रिशूली बजार क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । त्रिशूलीमा मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे । अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, [[देवीघाट]], चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि बट्टार/त्रिशूली वरपर स्थानीय मस्जिद रहेका छन्।

=== अन्य धर्म ===

=== शिक्षा ===
नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्।

== अर्थतन्त्र ==
[[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]]
यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ।

* [[देवीघाट जलविद्युत]]
* [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]]

== पर्यटन ==
विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि गन्तव्य बन्दै गएको छ।

विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू

* '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ।
* '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ।
* '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ।
* '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अर्जुननरसिंह केसी]]
* [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]]
* [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }}

[[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>f01lj8rgoar441izz936bb2vye2y1la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पृथ्वीनारायण शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6412</id>
    <revision>
      <id>1370297</id>
      <parentid>1370272</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T16:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध */</comment>
      <origin>1370297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87333" sha1="kiz74go85kbviotp0er0creicxzsm2f" xml:space="preserve">{{विशेष लेख}}
{{Infobox royalty
| name         = पृथ्वीनारायण शाह
| title        = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] &lt;br /&gt; हिन्दव धर्मोद्धारक &lt;br /&gt; (हिन्दू धर्मका संरक्षक)
| image        = Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg
| caption      = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह
| succession1  = [[गोरखा राज्य|गोरखाका  राजा]]
| succession   = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]]
| predecessor  = ''पद स्थापित''
| successor1   = ''पद खारेज'' &lt;br /&gt; {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}}
| successor    = [[प्रतापसिंह शाह]]
| royal house  = [[शाह वंश]]
| house-type   = वंश
| father       = [[नरभूपाल शाह]]
| mother       = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]]
| issue        = [[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt; [[बहादुर शाह]] &lt;br/&gt; [[विलासकुमारी]] &lt;br&gt;रणसिंह शाह
| religion     = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date   = १७७९ पुष २७&lt;ref&gt;{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १  |page=४२|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| death_date   = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;
| reign        = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८
| reign1       = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १०
| spouses      = {{plainlist|
*{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}}
*{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}}
}}
| birth_place  = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल 
| death_place  = [[देवीघाट]], [[नेपाल  अधिराज्य  ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) 
}}
'''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।&lt;section begin=&quot;अंश&quot; /&gt;&lt;section end=&quot;अंश&quot; /&gt; नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन==
पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}}

उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}&lt;/ref&gt;  वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]]
उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले  वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

== शासनकाल ==
वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ।  आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ।  

राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। 

===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण ===
पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== काशी यात्रा ===
नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ  '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ।  उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले  पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ।

===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय ===
दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए।

==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न==
[[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]]
पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ।

===तनहुँमाथिको आक्रमण===
नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण===
वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। 
कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।

===मकवानपुर विजय===
{{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}}
वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। &lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===गोरखा माथि आक्रमण ===
वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ।

===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण===
वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।&lt;ref name=परिचय&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण===
किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===सल्यानसँगको सम्बन्ध===
वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ।

==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण==
किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
===कान्तिपुरमाथि आक्रमण===
पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। 
===ललितपुरको पतन===
यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिएँ। 
वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। 

===भक्तपुर विजय===
{{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}}
काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो।

==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण==
उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध ==
१८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। 

तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो।

==मृत्यु==
[[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]]
वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। &lt;ref&gt;http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}&lt;/ref&gt; &quot;नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।&quot; इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४&lt;/ref&gt;

== नीति ==

=== विदेश नीति ===

==== भोट-चीन ====

==== अंग्रेज कम्पनी सरकार ====
पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;  इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt; [[पृथ्वीनारायण शाह]]कै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। 

कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो।

==== मुगल ====
पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् &lt;ref&gt;[[बाबुराम आचार्य]],  पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१&lt;/ref&gt;।

==== बाइसे-चौबिसे ====

=== आर्थिक नीति ===
पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=  डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ।
पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, &quot;प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ&quot; भनेर बताएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== रक्षा नीति ===

पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिएँ। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिएँ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक नीति ===
पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}&lt;/ref&gt; 

==दिव्योपदेश==
{{Quote box
| quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}}
{{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; 

पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार &quot;बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

== सन्तानहरू ==
[[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]]
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |नाम
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |जन्म
! colspan=&quot;2&quot; |विवाह
! rowspan=&quot;2&quot; |मृत्यु
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |बच्चाहरू
|-
! scope=&quot;col&quot; |जीवनसाथी
!मिति
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]]
|५ बैशाख १८०८ 
|[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)''
|
|वि.सं. १८४२
|[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]&lt;br/&gt;[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]&lt;br/&gt;[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]&lt;br/&gt;''(अरु थप पनि छन्)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]]
|वि.सं. १८१४ असार ६ 
|विद्या लक्ष्मी देवी
|
|वि.सं. १५ असार १८५४ 
|[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]&lt;br/&gt;[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[रणभीम शाह]]
| rowspan=&quot;2&quot; |१७६६
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|-
|
|-
!चौतारिया रणसिंह शाह 
|
|
|
|
|
|}

== स्मारक ==

* [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]]
* पृथ्वी राजपथ
* पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]])
* पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]])
* पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]]
* पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा
* [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा
* पृथ्वी संग्राहलय
* पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी 

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
===उद्धरणहरू===
{{Reflist}}

===पुस्तकहरू===
* {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}}


{{पृथ्वीनारायण शाह}}
{{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}}
{{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}}
{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}
{{Commons category}}
{{Wikiquote}}

{{s-start}}
{{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}}
{{S-reg|}}
|-
{{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}}
{{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}}

{{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}}
[[श्रेणी:विशाल नेपाल]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]]</text>
      <sha1>kiz74go85kbviotp0er0creicxzsm2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370318</id>
      <parentid>1370297</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T03:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रक्षा नीति */</comment>
      <origin>1370318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87324" sha1="e6pow51w2rqv2kk2wxutvvxbrw90y2e" xml:space="preserve">{{विशेष लेख}}
{{Infobox royalty
| name         = पृथ्वीनारायण शाह
| title        = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] &lt;br /&gt; हिन्दव धर्मोद्धारक &lt;br /&gt; (हिन्दू धर्मका संरक्षक)
| image        = Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg
| caption      = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह
| succession1  = [[गोरखा राज्य|गोरखाका  राजा]]
| succession   = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]]
| predecessor  = ''पद स्थापित''
| successor1   = ''पद खारेज'' &lt;br /&gt; {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}}
| successor    = [[प्रतापसिंह शाह]]
| royal house  = [[शाह वंश]]
| house-type   = वंश
| father       = [[नरभूपाल शाह]]
| mother       = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]]
| issue        = [[प्रतापसिंह शाह]] &lt;br&gt; [[बहादुर शाह]] &lt;br/&gt; [[विलासकुमारी]] &lt;br&gt;रणसिंह शाह
| religion     = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date   = १७७९ पुष २७&lt;ref&gt;{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १  |page=४२|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| death_date   = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;
| reign        = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८
| reign1       = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १०
| spouses      = {{plainlist|
*{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}}
*{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}}
}}
| birth_place  = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल 
| death_place  = [[देवीघाट]], [[नेपाल  अधिराज्य  ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) 
}}
'''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।&lt;section begin=&quot;अंश&quot; /&gt;&lt;section end=&quot;अंश&quot; /&gt; नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन==
पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}}

उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}&lt;/ref&gt;  वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]]
उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले  वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

== शासनकाल ==
वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ।  आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ।  

राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। 

===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण ===
पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== काशी यात्रा ===
नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ  '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ।  उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले  पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ।

===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय ===
दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए।

==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न==
[[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]]
पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ।

===तनहुँमाथिको आक्रमण===
नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण===
वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। 
कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।

===मकवानपुर विजय===
{{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}}
वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। &lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===गोरखा माथि आक्रमण ===
वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ।

===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण===
वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।&lt;ref name=परिचय&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण===
किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;

===सल्यानसँगको सम्बन्ध===
वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ।

==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण==
किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
===कान्तिपुरमाथि आक्रमण===
पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। 
===ललितपुरको पतन===
यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिएँ। 
वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। 

===भक्तपुर विजय===
{{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}}
काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो।

==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण==
उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt;
==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध ==
१८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। 

तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो।

==मृत्यु==
[[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]]
वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। &lt;ref&gt;http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}&lt;/ref&gt; &quot;नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।&quot; इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४&lt;/ref&gt;

== नीति ==

=== विदेश नीति ===

==== भोट-चीन ====

==== अंग्रेज कम्पनी सरकार ====
पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;  इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt; [[पृथ्वीनारायण शाह]]कै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। 

कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो।

==== मुगल ====
पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् &lt;ref&gt;[[बाबुराम आचार्य]],  पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१&lt;/ref&gt;।

==== बाइसे-चौबिसे ====

=== आर्थिक नीति ===
पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=  डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ।
पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, &quot;प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ&quot; भनेर बताएका थिएँ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== रक्षा नीति ===

पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिए। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक नीति ===
पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}&lt;/ref&gt; 

==दिव्योपदेश==
{{Quote box
| quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}}
{{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; 

पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार &quot;बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

== सन्तानहरू ==
[[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]]
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |नाम
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |जन्म
! colspan=&quot;2&quot; |विवाह
! rowspan=&quot;2&quot; |मृत्यु
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |बच्चाहरू
|-
! scope=&quot;col&quot; |जीवनसाथी
!मिति
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]]
|५ बैशाख १८०८ 
|[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)''
|
|वि.सं. १८४२
|[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]&lt;br/&gt;[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]&lt;br/&gt;[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]&lt;br/&gt;''(अरु थप पनि छन्)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]]
|वि.सं. १८१४ असार ६ 
|विद्या लक्ष्मी देवी
|
|वि.सं. १५ असार १८५४ 
|[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]&lt;br/&gt;[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[रणभीम शाह]]
| rowspan=&quot;2&quot; |१७६६
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|-
|
|-
!चौतारिया रणसिंह शाह 
|
|
|
|
|
|}

== स्मारक ==

* [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]]
* पृथ्वी राजपथ
* पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]])
* पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]])
* पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]]
* पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा
* [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा
* पृथ्वी संग्राहलय
* पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी 

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
===उद्धरणहरू===
{{Reflist}}

===पुस्तकहरू===
* {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}}


{{पृथ्वीनारायण शाह}}
{{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}}
{{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}}
{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}
{{Commons category}}
{{Wikiquote}}

{{s-start}}
{{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}}
{{S-reg|}}
|-
{{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}}
{{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}}

{{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}}
[[श्रेणी:विशाल नेपाल]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]]</text>
      <sha1>e6pow51w2rqv2kk2wxutvvxbrw90y2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माल्दिभ्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9651</id>
    <revision>
      <id>1370299</id>
      <parentid>1343119</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T18:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23073" sha1="qm31y6bri3u1i380njxbw19ltba9bat" xml:space="preserve">{{संक्षिप्त विवरण|दक्षिण एसियामा अवस्थित एक राष्ट्र}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = गणतन्त्र माल्दिभ्स
| common_name            = माल्दिभ्स
| native_name            = {{unbulleted list|{{native name|dv|ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ|italics=no}}&lt;br /&gt;{{transliteration|dv|''Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa''}}&lt;br /&gt;}}
| image_coat             = Emblem of Maldives.svg
| image_flag             = Flag of Maldives.svg
| symbol_type            = Emblem
| national_motto         = {{native name|ar|الدولة المحلديبية}}&lt;br /&gt;&quot;मह्ल दिवियतको राज्य&quot;
| national_anthem        = {{native name|dv|ޤައުމީ ސަލާމް}}&lt;br /&gt;{{transliteration|dv|[[गौमी सलाम]]}}&lt;br /&gt;&quot;राष्ट्रिय सलाम&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{center|[[File:Gaumii salaam.ogg|Gaumii salaam]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = Maldives (orthographic projection).svg
| map_caption            = हिन्द महासागरमा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति 
| image_map2             = 
| capital                = [[माले]]
| largest_city           = माले
| official_languages     = [[धिवेही भाषा|धिवेही]]
| recognised_languages   = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]
| ethnic_groups          = ≈१००% [[माल्दिभियाली]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Levinson, David |url=https://books.google.com/books?id=uwi-rv3VV6cC&amp;q=maldives |title=Ethnic groups worldwide: a ready reference handbook |publisher=Oryx Publishers |year=1947 |isbn=978-1-57356-019-1 |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164343/https://books.google.com/books?id=uwi-rv3VV6cC&amp;q=maldives |archive-date=14 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = सन् २०१९
| religion               = [[इस्लाम धर्म|सुन्नी इस्लाम]] (आधिकारिक)
| demonym                = माल्दिभियाली
| government_type        = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] राष्ट्रपतीय [[गणतन्त्र|संवैधानिक गणतन्त्र]]
| leader_title1          = [[माल्दिभ्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]
| leader_name1           = [[इब्राहिम मोहम्मद शोलिह]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President |url=https://presidency.gov.mv/PO/President/156 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164410/https://presidency.gov.mv/PO/President/156 |archive-date=14 January 2021 |access-date=13 January 2021 |website=The President's Office – Republic of Maldives}}&lt;/ref&gt;
| leader_title2          = [[माल्दिभ्सको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]]
| leader_name2           = [[फैसल नासीम]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vice President |url=https://presidency.gov.mv/Po/VP/157 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164344/https://presidency.gov.mv/Po/VP/157 |archive-date=14 January 2021 |access-date=13 January 2021 |website=The President's Office – Republic of Maldives}}&lt;/ref&gt;
| leader_title3          = प्रतिनिधि सभाको सभामुख 
| leader_name3           = [[मोहम्मद नाशीद]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=19th Parliament Speaker |url=https://majlis.gov.mv/en/19-parliament/speaker |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164336/https://majlis.gov.mv/en/19-parliament/speaker |archive-date=14 January 2021 |access-date=13 January 2021 |publisher=People's Majlis }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114164336/https://majlis.gov.mv/en/19-parliament/speaker |date=14 January 2021 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title4          = [[माल्दिभ्सको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]]
| leader_name4           = [[अहमद मुथासिम अद्नान]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President appoints Chief Justice and Supreme Court Justice |url=https://presidency.gov.mv/Press/Article/22779 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164406/https://presidency.gov.mv/Press/Article/22779 |archive-date=14 January 2021 |access-date=8 December 2019 |publisher=presidency.gov.mv}}&lt;/ref&gt;
| legislature            = [[प्रतिनिधि सभा (माल्दिभ्स)|''प्रतिनिधि सभा'']]
| sovereignty_type       = स्वतन्त्र  
| sovereignty_note       = [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट
| established_event1     = स्वतन्त्र घोषणा 
| established_date1      = सन् १९६५ जुलाई १६
| established_event2     = गणतन्त्र हासिल
| established_date2      = सन् १९६८ नोभेम्बर ११
| established_event3     = {{nowrap|[[माल्दिभ्सको संविधान|वर्तमान संविधान]]}}
| established_date3      = सन् २००८ अगस्ट ७
| area_km2               = ३००
| area_rank              = १८७औँ
| area_sq_mi             = ११५ &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_estimate    = ५७९,३३० वा ३९२,०४०&lt;sup&gt;क&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;Maldives Population Projections 2014-2054&quot; /&gt;
| population_census      = ३३७,५३५ वा ३३९,७६१&lt;sup&gt;क&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;Maldives Population Projections 2014-2054&quot;&gt;{{Cite web |title=Maldives Population Projections 2014–2054 |url=http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164344/http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx |archive-date=14 January 2021 |access-date=24 May 2020 |website=statisticsmaldives.gov.mv |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114164344/http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx |date=14 January 2021 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = सन् २०२१
| population_estimate_rank = १७८औँ
| population_census_year = सन् २०१४
| population_density_km2 = १,१०१.५
| population_density_sq_mi = २,८५५.४ &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = ८औँ
| GDP_PPP                = {{increase}} $११.३५८ अर्ब&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=556,&amp;s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&amp;sy=2020&amp;ey=2022&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |website=IMF |language=en}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = सन् २०२२
| GDP_PPP_rank           = १६२औँ
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $१९,१३२ &lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt; &lt;!--Do not edit!--&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ६२औँ
| GDP_nominal            = {{increase}} $५.५०२ अर्ब&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = सन् २०२२
| GDP_nominal_rank       = १५८औँ
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $१४,०७८&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ६५औँ
| Gini                   = ३१.३ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = सन् २०१६
| Gini_change            = घट्दो&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{Cite web |title=Gini Index coefficient |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |access-date=16 July 2021 |publisher=[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |date=17 July 2021 }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = ०.७४० &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = सन् २०१९ &lt;!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = वृद्धि&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot; /&gt;
| HDI_rank               = ९५औँ
| currency               = 
| [[माल्दिभियाली रुफिया]]
| time_zone              = [[माल्दिभ्समा समय|मल्दिभ्स समय]]
| utc_offset             = +५
| utc_offset_DST         = 
| time_zone_DST          = 
| date_format            = {{abbr|दिन|day}}/{{abbr|महिना|month}}/{{abbr|वर्ष|year}}
| drives_on              = दायाँ 
| calling_code           = +९६०
| cctld                  = [[.एमभी]]
| footnote_a             = विदेशमा बसोबास गरेकाहरू बाहेक 
| country_code           = 
| today                  = 
}}

'''माल्दिभ्स''' ({{lang-dv|ދިވެހިރާއްޖެ|translit=Dhivehi Raajje}}, {{IPA-dv|d̪iʋehi ɾaːd͡ʒd͡ʒe}}), आधिकारिक रूपमा '''गणतन्त्र माल्दिभ्स''' ({{lang-dv|ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ|translit=Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa}}, {{IPA-dv|d̪iʋehi ɾaːd͡ʒd͡ʒeːge d͡ʒumhuːɾijjaː}}) [[हिन्द महासागर]], [[दक्षिण एसिया]]मा अवस्थित एक टापु राज्य हो। यो [[एसिया|एसिया महादेश]]को मुख्य भूमिबाट लगभग ७५० किलोमिटर (४७० माइल; ४०० समुद्री माइल) [[श्रीलङ्का]] र [[भारत]]को दक्षिण-पश्चिममा अवस्थित छ। २६ वटा [[प्रवालद्वीप]]को शृङ्खला उत्तरमा इहाभन्दु प्रवालद्वीप देखि दक्षिणमा अद्दु प्रवालद्वीप (भूमध्यरेखा पारि) फैलिएको छ।

समुद्र सहित लगभग ९०,००० वर्ग किलोमिटर (३५,००० वर्ग माइल) मा फैलिएको माल्दिभ्स, सबै टापुहरूको भूमि क्षेत्र २९८ वर्ग किलोमिटर (११५ वर्ग माइल) मा फैलिएको छ।&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;&gt;{{Cite web |title=Field Listing: Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916073443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |archive-date=16 September 2012 |access-date=27 January 2016 |website=सिआइए वर्ल्ड फ्याक्टबुक |publisher=सिआइए वर्ल्ड फ्याक्टबुक }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |date=31 January 2014 }}&lt;/ref&gt; माल्दिभ्स विश्वको सबैभन्दा भौगोलिक रूपमा छरिएको सार्वभौम राज्यहरू मध्ये एक हो र सबैभन्दा सानो [[एसिया|एसियाली]] देश हो। भूमि क्षेत्रको आधारमा यो सबैभन्दा सानो मुस्लिम बाहुल्य देशहरू मध्ये एक हो।  लगभग ५,५७,७५१ बासिन्दाहरूको साथ माल्दिभ्स [[एसिया]]मा दोस्रो सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको देश। [[माले]] यसको राजधानी र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा &quot;राजाहरूको टापु&quot; भनिन्छ जहाँ प्राचीन शाही राजवंशहरूले यसको केन्द्रीय स्थानको लागि शासन गर्दथे।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Male &amp;#124; Geography, Facts, &amp; Points of Interest |url=https://www.britannica.com/place/Male-island-Maldives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164340/https://www.britannica.com/place/Male-island-Maldives |archive-date=14 January 2021 |access-date=11 June 2020}}&lt;/ref&gt;

माल्दिभ्सको द्वीपसमूह चागोस–लक्षद्वीप पठारमा अवस्थित छ, जुन [[हिन्द महासागर]]मा एक विशाल पनडुब्बी पर्वत शृङ्खला हो। यसले चागोस द्वीपसमूह र लक्षद्वीपको साथ एक स्थलीय पारिस्थितिक क्षेत्र पनि बनाउँदछ।&lt;ref&gt;{{NatGeo ecoregion |id=im0125 |name=Maldives-Lakshadweep-Chagos Archipelago tropical moist forests |access-date=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; समुद्र सतहबाट औसत जमिन-सतहको उचाई १.५ मिटर (४ फिट ११ इन्च) र केवल २.४ मिटरको उच्चतम प्राकृतिक बिन्दुको साथ, यो विश्वको सबैभन्दा तल्लो तहमा अवस्थित देश हो।&lt;ref name=&quot;guardian.co.uk&quot;&gt;{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=11 November 2008 |title=The last days of paradise |work=द लन्डन |url=https://www.theguardian.com/environment/2008/nov/11/climatechange-endangered-habitats-maldives |url-status=live |access-date=12 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130904050657/http://www.theguardian.com/environment/2008/nov/11/climatechange-endangered-habitats-maldives |archive-date=4 September 2013}}&lt;/ref&gt; (केही स्रोतहरूले, ५.१ मिटरमा रहेको भिलिङ्गिलीलाई सबैभन्दा अग्लो विन्दुको रूपमा वर्णन गर्दछ।)&lt;ref name=&quot;guardian.co.uk&quot; /&gt;

१२औँ शताब्दीमा इस्लाम, माल्दिभ्समा पुगेको थियो, जसलाई सुल्तानको रूपमा सुदृढ गरिएको थियो। यसले [[एसिया]] र [[अफ्रिका]]सँग बलियो व्यापारिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध विकास गरेको थियो। १६औँ शताब्दीको मध्यदेखि, यो क्षेत्र युरोपेली औपनिवेशिक शक्तिहरूको बढ्दो प्रभावमा आएको थियो। माल्दिभ्स सन् १८८७ मा बेलायती संरक्षित राज्य बनेको थियो। [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता सन् १९६५ मा प्राप्त गर्दै सन् १९६८ मा, राष्ट्रपति गणतन्त्र स्थापना गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 January 2015 |title=Maldives – Country report – Freedom in the World – 2015 |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2015/maldives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814024354/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2015/maldives |archive-date=14 August 2016 |access-date=19 June 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160814024354/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2015/maldives |date=14 August 2016 }}&lt;/ref&gt; त्यसपछिका दशकहरूमा राजनीतिक अस्थिरता, प्रजातान्त्रिक सुधारका प्रयासहरू, र जलवायु परिवर्तन र बढ्दो समुद्री सतहका कारण उत्पन्न वातावरणीय चुनौतीहरू देखा परेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://unfccc.int/resource/docs/napa/mdv01.pdf |title=National Adaptation Program of Action: Republic of Maldives |date=2007 |access-date=24 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164316/https://unfccc.int/resource/docs/napa/mdv01.pdf |archive-date=14 January 2021 |url-status=live |institution=वातावरण, ऊर्जा तथा जलस्रोत मन्त्रालय}}&lt;/ref&gt;

माल्दिभ्स [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] (सार्क)को संस्थापक सदस्य हो। यो [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]], [[राष्ट्रमण्डल]], इस्लामी सहयोग सङ्गठन र असंलग्न आन्दोलनको सदस्य पनि हो।&lt;ref&gt;[http://data.worldbank.org/income-level/UMC Upper middle income] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928220308/http://data.worldbank.org/income-level/UMC |date=28 September 2015 }} [[विश्व बैङ्क|विश्व बैंक]]। अन्तिम पहुँच मिति: १८ सेप्टेम्बर २०१५।&lt;/ref&gt; [[विश्व बैङ्क]]ले माल्दिभ्सलाई उच्च मध्यम आय भएको मुलुकका रूपमा वर्गीकरण गरेको छ । माछा मार्ने कार्य ऐतिहासिक रूपमा प्रमुख आर्थिक गतिविधि हो र यो अहिलेसम्मको सबैभन्दा ठूलो क्षेत्र हो।&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite book |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |date=15 December 2020 |publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम |isbn=978-92-1-126442-5 |pages=343–346 |access-date=16 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210102202739/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-date=2 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि द्रुत गतिमा बढिरहेको पर्यटन उद्योग हो। माल्दिभ्सले [[मानव विकास सूचकाङ्क]]मा &quot;उच्च&quot; दर हासिल गरेको छ भने [[प्रतिव्यक्ति आय]] अन्य सार्क राष्ट्रहरूको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा उच्च रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016 |title=2016 Human Development Report Statistical Annex |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2016_statistical_annex.pdf |access-date=4 May 2019 |publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम |page=13}}&lt;/ref&gt;

माल्दिभ्स जुलाई १९८२ देखि [[राष्ट्रमण्डल]]को सदस्य थियो र अक्टोबर २०१६ मा, यो सङ्गठनबाट बाहिरिएको थियो। अन्य राष्ट्रहरूले यसको मानव अधिकार उल्लङ्घन र असफल लोकतन्त्रको विरोधमा गरेका छन्। माल्दिभ्स १ फेब्रुअरी २०२० मा प्रजातान्त्रिक प्रक्रिया र जनसमर्थनको प्रमाण देखाएपछि राष्ट्रमण्डलमा पुनः सामेल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 2020 |title=Maldives rejoins Commonwealth after evidence of reforms |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/01/maldives-rejoins-commonwealth-after-evidence-of-reforms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418002056/https://www.theguardian.com/world/2020/feb/01/maldives-rejoins-commonwealth-after-evidence-of-reforms |archive-date=18 April 2020 |access-date=4 February 2020 |website=द गार्डियन}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==

* {{Commonscat-inline|Maldives|माल्दिभ्स}}
{{एसिया}}

[[श्रेणी:देशहरू]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसिया]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरू]]
[[श्रेणी:माल्दिभ्स]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनका सदस्य राष्ट्रहरू]]
[[श्रेणी:हिन्द महासागरका द्वीपीय देशहरू]]</text>
      <sha1>qm31y6bri3u1i380njxbw19ltba9bat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गुलरिया नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12127</id>
    <revision>
      <id>1370286</id>
      <parentid>1351794</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1370286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14475" sha1="plp3osxong3r0e12u9k8rpp05rfdxjg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;
|official_name          = गुलरिया
|other_name             = 
|native_name            = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
|nickname               =
|settlement_type        = [[नगरपालिका]]&lt;br /&gt;[[मुख्यालय|सदरमुकाम]]
|motto                  =
&lt;!-- images and maps  --&gt;
|image_skyline          = Baglamukhi temple with Gulariya skyline at the background.JPG
|image_caption          = गुलरियामा अवस्थित बगलामुखी मन्दिर
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              =
|mapsize                =
|map_caption            =
|pushpin_map            = बर्दिया जिल्ला#Nepal Lumbini Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = 
|coordinates            = {{coord|28|13|59|N|81|19|59|E|type:city_region:NP|display=inline,title}}
&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type        = देश
|subdivision_name        = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1       = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1       = [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|subdivision_type2       = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2       = [[बर्दिया जिल्ला]]
|subdivision_type3       = 
|subdivision_name3       = 
&lt;!-- Politics --&gt;
|government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-5/district-bardiya/gulariya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
|government_type         =
|leader_title            = [[नगरप्रमुख]]
|leader_name             = मुक्तिनाथ यादव &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) 
|leader_title1           = [[उपप्रमुख]]
|leader_name1            = सावित्रा गौतम &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) 
|established_title       = नगरपालिका
|established_date        = वि.सं. २०५३ माघ ११&lt;ref&gt;{{cite news|title=चार किल्ला खोली नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17871|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
|established_title1      = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
|established_date1       = खैरापुर, गुलरिया र मथुरा हरद्वार
|established_title2      = सम्मिलित (मिति)
|established_date2       = वि.सं. २०५३ माघ ११
|established_title3      = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
|established_date3       = [[महम्मदपुर, बर्दिया|महम्मदपुर]]
|established_title4      = सम्मिलित (मिति)
|established_date4       = वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२
&lt;!-- Area    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 118.21&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi         =
&lt;!-- Population   --&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&amp;district=58&amp;municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 74505
|population_density_km2   = auto
|population_blank1_title  = Ethnicities
|population_blank2_title  = धर्मावलम्बी
&lt;!-- General information  --&gt;
|timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
|utc_offset               = +५:४५
|timezone_DST             =
|utc_offset_DST           =
|elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m              =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type         = [[हुलाक कोड]]
|postal_code              = २१८००
|area_code                = +९७७-०८४
|blank_name               =
|blank_info               =
|website                  = [http://gulariyamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
|footnotes                = 
}}

'''गुलरिया''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]को [[बर्दिया जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] तथा जिल्ला सदरमुकाम हो। वि.सं. २०५३ साल माघ ११ गते यस जिल्लाको तत्कालिन खैरापुर, मथुराहरिद्वार र आदर्श गुलरिया [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]लाई समायोजन गरि यसलाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। यो नगरपालिका [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]को ३५ किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित छ। [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०७३ मा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] लागू हुँदा [[बर्दिया जिल्ला]]मा साविकको गुलरिया नगरपालिका र [[महम्मदपुर, बर्दिया|महम्मदपुर]] गाउँ विकास समितिलाई समेटेर गुलरिया नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)&quot;&gt;{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}&lt;/ref&gt; यस नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ६६,६७९&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)&quot;&gt;{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/04Jhapa_WardLevel.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026135450/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/04Jhapa_WardLevel.pdf |date=2014-10-26 }}&lt;/ref&gt; रहेको छ भने यसको क्षेत्रफल ११८.२१ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १२ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यस नगरपालिकाको सिमाना पूर्वमा [[बढैयाताल गाउँपालिका]], पश्चिममा [[भारत]], उत्तरमा [[बारबर्दिया नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा भारत रहेको छ।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको नाम, संख्या, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}&lt;/ref&gt;

==स्थापना==
वि.सं. २०५३ माघ ११ गते तत्कालिन खैरापुर, मथुराहरिद्वार र आदर्श गुलरिया गाविस मिलेर गुलरिया नगरपालिका बनेको हो। 

== जनसङ्ख्या ==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७४,५०५ रहेको छ भने यहाँ १६,००२ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

== वडागत विवरण ==
गुलरिया नगरपालिकाको वडा विभाजन, साविकका वडाहरू/गाविस, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ गुलरिया नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका वडा/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || गुलरिया (१,३) || ६५८५ || ८.४८ || ७७६.५३
|-
| २ || गुलरिया (२) || ५७७८ || १७.२ || ३३५.९३
|-
| ३ || गुलरिया (४) || ५४६८ || ७.९२ || ६९०.४०
|-
| ४ || गुलरिया (५, ७) || ८६१६ || १७.९७ || ४७९.४७
|-
| ५ || गुलरिया (६) || ४७७८ || ३.९७ || १२०३.५३
|-
| ६ || गुलरिया (८) || ४९०० || ०.९४ || ५२१२.७७
|-
| ७ || गुलरिया (९) || ५२६७ || ४.०९ || १२८७.७८
|-
| ८ || गुलरिया (१०, ११) || ६७२२ || १३.१३ || ५११.९६
|-
| ९ || गुलरिया (१२) || ६८९६ || ९.३३ || ७३९.१२
|-
| १० || गुलरिया (१३, १४) || ७२०४ || १२.२७ || ५८७.१२
|-
| ११ || [[महम्मदपुर]] (१–५, ७) || ६६५६ || ९ || ७३९.५६
|-
| १२ || [[महम्मदपुर]] (६, ८, ९) || ५६३५ || १३.९१ || ४०५.१०
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''७४,५०५''' || '''११८.२१''' || '''६३०.२८'''
|}

==जातजाती==
यहाँ [[यादव]], गोडिया, लोद, शेख, [[थारू जाति|थारु]]को ७० प्रतिशत बाहुल्य छ भने ३० प्रतिशत [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मगर जाति|मगर]], [[दलित]] र [[जनजाति]] बस्छन्।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{बर्दिया जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:बर्दिया जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|माघ]]
[[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]]</text>
      <sha1>plp3osxong3r0e12u9k8rpp05rfdxjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तथ्याङ्क</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13659</id>
    <revision>
      <id>1370374</id>
      <parentid>1184102</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* बाह्य कडीहरू */</comment>
      <origin>1370374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2160" sha1="iksc7aa0bgn8m58xznkmusy0z56wop2" xml:space="preserve">'''तथ्याङ्क''', [[गणित]]को त्यो शाखा हो जसमा आँकडाहरूको सङ्ग्रहण, प्रदर्शन, वर्गीकरण र त्यस्को गुणहरूको आकलनको अध्ययन गर्ने गरिन्छ। तथ्याङ्क [[गणित|गणितीय विज्ञान]]को शाखा भएकोले यो [[प्राकृतिक विज्ञान]], [[सामाजिक विज्ञान]], [[मानविकी]], सरकार र व्यापार जस्ता क्षेत्रहरूमा प्रयोग गर्ने गरिएको छ।&lt;ref name=ox&gt;{{cite web | title=Oxford Reference|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199541454.001.0001/acref-9780199541454-e-1566?rskey=nxhBLl&amp;result=1979}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |first=Jan-Willem |last=Romijn |year=2014 |title=Philosophy of statistics |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/statistics/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Cambridge Dictionary | url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/statistics}}&lt;/ref&gt;

तथ्याङ्कलाई कुनै विषयको आँकडाको वर्णन गर्नको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ जसलाई '[[वर्णनात्मक तथ्याङ्क]]' भनिन्छ। यस अतिरिक्त, डेटाको प्रारूपलाई विभिन्न तरिकाले प्रदर्शन गर्नको लागि यसको प्रयोग गरिन्छ।

==इतिहास==
{{stub}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Wiktionary|statistic}}
{{Commonscat|Statistics|तथ्याङ्क}}

[[श्रेणी:गणित]]
[[श्रेणी:नमूना तथ्याङ्क]]
[[श्रेणी:तथ्याङ्क]]</text>
      <sha1>iksc7aa0bgn8m58xznkmusy0z56wop2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14072</id>
    <revision>
      <id>1370325</id>
      <parentid>1366348</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्मारक */</comment>
      <origin>1370325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42521" sha1="frkj7tfuxb5uieqnkso6bri5bm9sn23" xml:space="preserve">{{Infobox prime minister
|honorific-prefix = श्री ३ महाराज
|name             = जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा
|image            = Juddha Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png
|office1          = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको १५औं प्रधानमन्त्री]]
|label1             = राजा
|data1          = 
|monarch1         = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|term_start1      = वि.सं. १९८९ भाद्र १७
|term_end1        = वि.सं. २००२ मंसिर १४
|predecessor1     = [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]
|successor1       =[[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]
|office2          = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालको  प्रधान सेनापति]]
|primeminister2   =[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भिम शमशेर]]
|term_start2      = वि.सं. १९८६ मंसिर १२
|term_end2        = वि.सं. १९८९ भाद्र १७
|predecessor2     =[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भिम शमशेर]]
|successor2       = [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]
|birth_name       = जुद्ध शमशेर
|birth_date       =बि.सं १९३२ बैशाख ७
| birth_place = 
| death_date  = बि.सं २००९ मंसिर ८
| death_place = भारतको [[देहरादुन|देहरादुन]]
| nationality = 
|spouse           =
|children         = 
|parents          = [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]]
|father =
|mother = जुहारकुमारी
|alma_mater       = 
|signature        = 
}}
'''जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा''' (१९३२ बैशाख ०७ - २००९ मंसिर ०८) नेपालका [[राणा वंश|राणा शासन]]का सातौँ प्रधानमन्त्री थिए। उनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को भाइ [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]]का छोरा थिए। आफ्ना दाजू [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]को निधन पछि वि.सं. १९८९ भाद्र १७ मा नेपालको श्री ३ महाराज बनेका जुद्ध शमशेर वि.सं. २००२ मंसिर ०४ सम्म नेपालको प्रधानमन्त्री रहे। उनले आफू जीवित छँदै आफ्ना भतिज [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]लाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। यिनको निधन ०८ मंसिर २००९ (सन् १९५२)मा भारतको [[देहरादुन|देहरादुन]]मा भयो।

श्री ३ जुद्धशमशेर विषयलम्पट, अस्थिर मनस्थिति, हीनता मन, सिकारी, अर्थलम्पट, विवेकहीन, कमजोर तथा नालायक प्रशाशक भएर पनि उनका विविध सुधार, भूकम्प उद्धार, शिक्षा, स्वास्थ्य, समाजसुधार तथा उद्योगहरूको स्थापना गराई श्री ५ महाराजधिराजको गरिमालाई उच्च गराई राखेको हुनाले उनको नाउँ नेपालको इतिहासमा उल्लेखनीय रहेको कुरा निर्विवाद छ।&lt;ref name=&quot;सुवेदी&quot;&gt;{{cite book
 | last = सुवेदी
 | first = राजाराम 
 | author-link = राजाराम सुवेदी
 | year = फागुन २०६१
 | title = नेपालको तथ्य इतिहास
 | publisher = [[साझा प्रकाशन]]
 | url = 
 | isbn = 99933-2-406-X
 | pages = पृष्ठ २६४-२६५ 
}}&lt;/ref&gt;

==जन्म/प्रारम्भिक जीवन==
जुद्ध शमशेर कमान्डर इन्चीफ धीर शमशेरका [[धीर शमशेर राणा#सन्तान|१७ भाइ छोरामा १५ औँ]] थिए। उनको जन्म वि सं १९३२ वैशाखमा जुहारकुमारीको कोखबाट भएको थियो। सानैबाट साँवलो, कमजोर र आत्मबलरहित हुँदा बचाउन कठिन परेका जुद्धशमशेरको भाग्य त्यत्तिकै प्रबल थियो। वि.सं. १९४१ मा प्रधानसेनापति [[धीर शमशेर राणा|धीरशमशेर]]को मृत्यु हुँदा जुद्ध १० वर्ष पुगेका तर जियारी भने ७ वर्षको बालकको जस्तो हुनाले मर्ने बेलामा निजका आमाले गुन तिर्न आफू समर्थ नहुँदा निजका छोराको ख्याल गर्ने निर्देशन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]लाई दिएकाले जुद्ध [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलवाला]] भएका थिए। [[४२ सालको पर्व|वि.सं. १९४२ मा श्री ३ रणोद्दीपसिंहको हत्या]] भएपछि श्री ३ पदमा [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमशेर]] आए। त्यही बेला जुद्ध [[जर्नेल|जनरल]] भए। उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|दसौँ रोलक्रम]]मा थिए।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २६०।&lt;/ref&gt; वीर शमशेरले जुद्ध शमशेरलाई [[थापाथली दरबार]] दिएका थिए तर कम्पाउण्ड नभएको दरबारमा नबस्ने भनेकाले वीरले उनलाई [[जावलाखेल दरबार]] दिए।

जुद्धशमशेर जन्मदै [[कर्नल#समकक्षता|कर्णेल]] भए पनि लुरे हुनाले १९ वर्षको हुँदा आउँ रगतमासीले झण्डै खुस्केका थिए।

==वृत्ति==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!साल
!पद
!श्री ३
!श्री ५
|-
|वि सं १९५८ 
|उत्तरतर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
|-
|वि सं १९६४
|पूर्वतर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
|-
|वि सं १९७०
|पश्चिम तर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|-
|वि सं १९८६
|प्रधानसेनापति
|[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]] 
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|-
|वि सं १९८९
|श्री ३ तथा प्राइममिनिस्टर
|आफै
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|}

== प्रधानमन्त्री काल ==
===विदेश नीति ===
===आर्थिक नीति ===
जुद्धशमशेरले औद्योगिकरणको नीति लिए। उनले आफूले पनि उद्योगमा लगानी गरे र अरु मानिसलाई पनि उद्योगमा रकम लगानी गर्न प्रेरित गरे। उनले वि.सं १९९२ मा उद्योग परिषद् को स्थापना गरे। उद्योगको संरक्षणको लागि औद्योगिक कानुनको व्यवस्था गरे। वि.सं १९९३ मा कम्पनी कानुन, वि.सं १९९४ मा [[नेपाल बैङ्क|नेपाल बैङ्क  लिमिटेड]], १९९३ मा [[विराटनगर जुट मिल]], १९९५ मा द जुद्धम्याच फ्याक्टरी, १९९९ मा कटन मिल्स, २००० मा नेपाल प्लाइउड एण्ड बबिन फ्याक्ट्री, मोरङ विद्युत, नेपाल माइका कम्पनी, नेपाल चामल र मैदा कारखाना, १९९२ मा नेपाल केमिकल इन्डस् ट्रिजहरूको स्थापना गरे। त्यस्तै ससाना उद्योगहरूमा सेरामिक्स फ्याक्टरी, कागज कारखाना, साबुन कारखाना, खानी उद्योग, नर्सिङखोला नुन उद्योग, फर्निचर उद्योग, भाँडा उद्योग, जस्ता उद्योगहरू खुले।

नेपालमा कुटिर उद्योगका निम्ति जुद्ध शमशेरले &quot;घरेलु इलम प्रचार अड्डा&quot; मार्फत कतुवा, चर्खा, तान, धागो र प्रविधि सम्बन्धी तालिम दिने व्यवस्था मिलाए। वि.सं १९९४ जेठमा नेपालमा १२ दिन उद्योग प्रदर्शनी आयोजना गरियो। १९९६ मा र २००१ मा पनि त्यस्ता प्रदर्शनी भएका थिए। त्यस्ता प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट हुनेलाई पुरस्कृत गरिएको थियो। 

सर्वप्रथम नेपालमा [[सदर मुलुकी खाना]]बाट कागजी नोट छाप्ने चलन पनि श्री ३ जुद्धकै समयबाट भएको थियो ।

===कृषि सुधार===
वि.सं २००० सालमा [[सर्लाही जिल्ला]]मा [[जुद्ध नहर]]को निर्माण भयो । &lt;ref&gt;[https://www.dwri.gov.np/activity जलस्रोत तथा सिंचाइ विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727065927/https://www.dwri.gov.np/activity |date=2019-07-27 }}&lt;/ref&gt;
===प्रशासनिक सुधार===
श्री ३ जुद्धको शासनकालमा सेनामा जागिर खाने मानिसलाई नगद तलब दिने , निवृतभरण, सैनिक द्रव्यकोष (हालको [[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी सञ्चयकोष]]), अवकाशको व्यवस्था पनि भयो। निजामती कर्मचारी र प्रहरी सेवामा पनि केही सुधारहरू भए। [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शम्सेर]]को पालामा सैनिकहरुले अवकास पछि सरकारसँग रकम माग गर्न जाँदा नोकरी अवधिमा  कमाएको रकम बचत भएन भन्ने प्रश्नमा ति सबै घरखर्च र जिविकोपार्जनमा सकिएको बताएपछि मासिक तलबबाट केही रकम कट्टी गरी संचित कोष खडा गनुपर्ने महसुस भएको हो । त्यसलाई मध्यनजर गर्दै सन् १९३४ मा सैनिक द्रव्य कोषको स्थापना गरी सैनिक जवानहरुको मासिक तलबबाट केही रकम कोष कट्टी गर्ने प्रारम्भ भयो । यसको एक दशक पछि निजामति कर्मचारीहरुको लागि पनि पनि त्यस्तो कोषको आवश्यकता महसुस गरी सन् १९४४ मा निजामति संचयकोष स्थापना भयो । यसरी अवकास कोषको अवधारणा सुरु हँुदै बि.स. २०१८ मा विशेष ऐन अन्तर्गत कर्मचारी संचय कोष स्थापना भएप्छि सैनिक द्रव्य कोष निजामति संचय कोषमा गाभिई अवकास कोष योजना सञ्चालनमा आएको हो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=शोभा |date=२०७५ चैत्र |title=सामाजिक सुरक्षणमा अवकाश कोष |url=https://www.nlk.org.np/assets/uploads/files/newsevents/Bullitine_2075-Chaitra.pdf |journal=लगानी कोष समाचार |pages=९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231204084455/https://www.nlk.org.np/assets/uploads/files/newsevents/Bullitine_2075-Chaitra.pdf |date=2023-12-04 }}&lt;/ref&gt; 

[[सदर चिडियाखाना, नेपाल|चिडियाखाना]], सङ्ग्राहलाय, जन्म-मृत्यु दर्ता, खानी अड्डा, समाचार सङ्ग्रह, वनस्पति अड्डा, वनविभाग, व्यापारिक समाचार सङ्ग्रह गर्ने व्यवस्था श्री ३ जुद्धशमशेरले गरे।

नेपालको कानूनी इतिहासमा सर्वप्रथम कार्यपालिकासँग न्यायपालिकालाई अलग राख्ने उद्देश्यले वि. सं. १९९७ श्रावण १ बाट कार्य सञ्चालन गर्ने गरी प्रधान न्यायालय खडा भयो । &lt;ref&gt;{{Cite web |title=प्रधान न्यायालय |url=https://supremecourt.gov.np/pradhanNayalaye/about_us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240808201546/https://supremecourt.gov.np/pradhanNayalaye/about_us |date=2024-08-08 }}&lt;/ref&gt; राणाहरूले आपसमा जति अन्याय गरे पनि रैतीलाई स्वच्छ न्याय प्रदान गर्दथे। त्यस काममा श्री ३ जुद्ध शमशेर एक पाइला अगाडि बढेर ८ जिल्लामा पुनरावेदन अदालत खोली केन्द्रमा प्रधान न्यायालयको स्थापना गरे। वि.सं. १९९७ साल श्रावण १ गते प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्द शमशेरको पालामा नै एक सनद जारी भई नेपालमा प्रधान न्यायालयको स्थापना भएको थियो । सो सनद बमोजिम न्यायाधीश जनरलको निर्वाचन भई [[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर ज.व.रा.]] न्यायाधीश जनरल पदमा निर्वाचित भएको पाईन्छ। सो भन्दा पहिले प्रधानमन्त्रीले नै न्याय निसाफ समेतको कार्य गर्ने व्यवस्था रहेको थियो । &lt;ref&gt;http://jcs.gov.np/aboutjsc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221022407/http://jcs.gov.np/aboutjsc |date=2019-12-21 }}&lt;/ref&gt;

===शैक्षिक सुधार===
जुद्ध शमशेरले शिक्षामा समेत राम्रो योगदान पुर्याएका थिए। [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], गौर, [[काठमाडौँ|काठमाडौंं]] जस्ता ठाउँहरूमा उनले पब्लिक स्कुलहरूको स्थापना गराए। विद्यार्थीहरूलाई पढाईमा अभिमुख गराउन पुरस्कार, निशुल्क र तत्कालै जागिर दिने बन्दोबस्त मिलाए। वि सं १९९१ देखि नेपालमा म्याट्रिक जाँचको केन्द्र स्थापना गरी शिक्षा मन्त्रालयले त्यसको जिम्मा लियो। त्यो कामबाट नेपाली विद्यार्थीले जाँच दिन बाहिर जानू परेन। [[शारदा (पत्रिका)|शारदा]] र उद्योग जस्ता साहित्यिक पत्रिका चलाउने श्री ३ जुद्धले [[गोरखापत्र]] साप्ताहिकलाई हप्तामा दुई अङ्क प्रकाशनको आरम्भ भयो। प्रयोगशाला, हुलाक टिकट, छापाखानाको विकास पनि राम्ररी गरियो।

===सामाजिक सुधार===
सामाजिक चाडपर्वमा कम खर्च गर्न र विवाहका निम्ति दुवैको उमेर तोकेर बालविवाह र अनमेल विवाह रोके। त्यस्तै आशौच, देउकीप्रथा, काजकिरिया , व्रतबन्धजस्ता कुरामा सुधार गरे। आगलागीका घटनाबाट पाठ सिक्दै उनले [[जुद्ध बारुण यन्त्र|जुद्ध वारुण यन्त्र]]को स्थापना गरे।

* सदर चिडियाखानाको स्थापना वि.सं. १९८९ मा  प्रधानमन्त्री '''जुद्ध शमसेर'''ले निजि चिडियाखानाको रूपमा [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|सदर चिडियाखाना]] स्थापना गराएका थिए ।

*

==१९९० को महाभुकम्प==
[[विसं १९९० को महाभूकम्प|वि.सं. १९९० साल माघ २ गतेका दिन दिनको २ बजेको महाभूकम्प]]मा प्रधानमन्त्री '''जुद्ध शमशेर'''ले भूकम्प पिडितोद्वार संस्था र कोषको स्थापना गराइ स्वयंसेवी सेवा ,  निर्व्याजी ॠण सुबिधा दिई तत्कालीन राष्ट्रिय विप्लवबाट पार पाउने प्रयास गरेका थिए । &lt;br /&gt;

==सि क्लास राणाको निष्कासन ==
वि.सं. १९९०  चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई [[चार भञ्ज्याङ|चार भन्ज्यांग]]बाट कटाउने कटु निर्णय लिए। [[सिंहदरबार]]मा बैठक बोलाईएको थियो । जुद्धशमशेर दुबै हातको रिभल्वर मुक्तियार [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्रशमशेर]]को छाती नजिक ताकी, आपनो कमजोरी देखाउदै--'काँईला ! म [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप]]झें हुनलागें, तिमीहरू दुई थरिलाई मिलाउन अनेक कोशिश गरें, सकिन तसर्थ तिमी पाल्पा जाउ' भने। रुद्रशमशेरले, 'महाराजबाटै निगाहा भई यो मुक्तियारी पद पाएको हुँ, छोडी जानू भन्ने हुकुम हुन्छ भने खुशीसाथ जान्छु, तर महाराज ! मबाट कुनै भूल भयो कि ?' भनी प्रश्‍न गरे। 'तिमीले भूल गर्‍यो भनी कसले भन्न सक्दछ, तिमी त फट्टिक जस्ता छौं! भनी श्री ३ जुद्धले जवाफ दिए। 

उनीहरूलाई [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलक्रम]]बाट पनि झिकियो । तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]लाई [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को तैनाथवाला, हिरण्यशमशेर [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] , प्रतापशमशेर [[इलाम जिल्ला|इलाम]], रामशमशेर [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] लघारिए। त्यसै गरी जनरल तेजशमशेर, रामशमशेर, [[महावीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|महावीरशमशेर]], [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] लगायतका राणाहरू सपरिवार उपत्यकाबाट चैत्र ५ गते लस्कर साथ टिस्टुङको बाटो बाहिरी पाटो लागे। ।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २६१&lt;/ref&gt;

==दोश्रो विश्वयुद्ध==
{{main|[[https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7#नेपालीको_भूमिका दोश्रो विश्व युद्धमा नेपालीको भूमिका]]}}
द्वितीय विश्वयुद्धमा नेपाल प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अप्रत्यक्ष रूपमा आफ्ना सेनाहरू पठाई बेलायतको पक्षबाट युद्धमा सामेल थियो। प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले बहादुर शमशेर लगायतको नेतृत्त्वमा जम्मा २ लाख ५० हजार नेपाली फौज पठाएका थिए। नेपालीहरूले बहादुर गोर्खालीका रूपमा गौरव तथा सम्मान प्राप्त गरे। गोर्खाली भन्नाले &quot;दुई पैसाको लागि कसैको ज्यान लिन सक्ने जाति&quot; भनेर चिनियो। नेपाली फौजले बेलायतका तर्फबाट जर्मनी तथा जापान विरुद्ध लडेको थियो। [[साइप्रस]], [[ग्रिस|ग्रीस]], [[सिरिया]], [[लेबनान|लेबनान्]], [[प्यालेस्टाइन राज्य|प्यालेस्टाइन]], [[इराक]], [[सिङ्गापुर]], मलाया तथा [[म्यानमार|बर्मा]]मा गई नेपाली फौज लडेको थियो। यद्धमा जम्मा सहभागी मध्ये ७,५४४ नेपाली युवाहरू मारिए र २३,६५५ जना घाइते भए। यसरी यस युद्धमा नेपाल राष्ट्रले पनि ठुलो युवा शक्ति गुमाउन पुग्यो। नेपाल सरकारको सहयोगबाट अत्यन्तै खुसी भई बेलायती सरकारले [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]लाई बेलायती सेनाको पूर्ण अनररी [[जर्नेल]] पदको उपाधि दिएको थियो।

साथै ३ करोड ३३ लाख एकमुष्ट आर्थिक सहयोग दियो। प्रथम विश्वयुद्ध पश्चात् दिने गरेको वार्षिक १० लाख रुपियाँ पनि निरन्तर दिने प्रतिबद्धता जाहेर गर्यो। यसका अलवा धेरै नेपाली वीरहरूले बेलायतको सर्वोच्च पदक [[भिक्टोरिया क्रस]] र मिलिटरी क्रस प्राप्त गरे।

विदेशमा भएको विकास र प्रगति देखेर नेपाली सैनिकहरूले स्वदेशमा आई जनजागरण र प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि सहयोग गरेका थिए।

==जनजागरणको आरम्भ==
वि.सं. १९९३ मा [[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजा परिषद्को]] स्थापना भयो। वि.सं. १९९७ सालमा राणा शासन विरुद्ध पर्चा छरेपछि २ सयजना जति पक्राउ परे। वि.सं. [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]को आधारभूमि तयार पार्ने ५ जना युवाहरू- [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंकप्रसाद आचार्य]], [[दशरथ चन्द]], [[धर्मभक्त माथेमा]], [[रामहरि शर्मा]] र [[जीवराज शर्मा]] थिए। १९९७ माघमा [[शुक्रराज शास्त्री]], धर्मभक्त, दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठलाई [[मृत्युदण्ड]] दिइयो।

==पदत्याग ==
[[चित्र:Juddha_Shumsher_heading_to_Ridi,_Gulmi_after_his_abdication.png|अङ्गुठाकार|403x403px|पद त्याग गरेर रिडी गुल्मी तर्फा प्रस्थान गर्दै जुद्ध शमशेर ]]
वि सं २००२ मार्ग ४ गते बृहद् भारदारी सभामा आफ्नै हातले [[श्रीपेच]] झिकी पद्मशमशेरलाई लगाइदिए। [[नेपालको इतिहास]]मा स्वेच्छाले पदत्याग गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री समेत हुन्। उनी भन्दा अधिका प्रधानमन्त्रीहरूको पदमै रहँदा हत्या, मृत्यु वा दबाबमा राजिनामा आएको थियो। आफ्ना भतिज [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]लाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। स्वच्छिक श्री ३ त्यागेर रिडी हिंडेका उनलाई अहिले पनि ‘राजर्षि श्री ३ महाराज’ भनेर सम्झिन्छ ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://dainiklumbini.com/content/16498/|title=श्री ३ महाराज त्यागेर जुद्धशमशेर किन आए रिडी ?|date=माघ १५ २०७८|work=लुम्बिनी दैनिक}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406171014/https://dainiklumbini.com/content/16498/ |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;  

जुद्ध शमशेरले उनै भिमका छोरा पद्मशमशेरलाई २००२ मंसिर १४ गते तीन चाँद लगाइदिएर रिडीतर्फ प्रस्थान गरे । उनले तीन चाँदसँग गेरू रंगको फेटा साटे । मंसिर १४ गते जुद्धले सिंहदरबारस्थित फुटबल मैदानमा भाइ भारदारको विशेष कार्यक्रम भन्दै बोलाए । कार्यक्रममा कर्मचारी, साहु महाजन, साधुसन्त समेत सहभागी भए । त्यही विशेष समारोहमा तीन चाँद भतिज पद्यम शमशेरलाई लगाइदिए । भतिज पद्यमले काका जुद्धको पूजाआजा गरे । त्यसपछि लामो भाषण गरे । लामो भाषणको केही आफैले पढे, धेरै माहिला गुरुज्यू हेमराज पाण्डेलाई सुनाउन जिम्मा दिए । भाषणमा जुद्धले पद्यम शमशेरलाई रामराज्य गरे भने । त्यसैगरी [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]लाई [[भरत (रामायण)|भरत]]ले [[राम]]लाई मानेझैं [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्मशमशेर]]लाई मान्नु भने । 

त्यो लामो भाषणमा श्री ३ त्याग्नुको कारण खोल्दै भने–‘मेरा छोरा भतिजहरू राजकाज गर्न समर्थ भएकोले र अघि–अघि रघुकुलका क्षेत्री राजाहरूले पनि उमेर पुगेपछि राजपाठ छाडी जंगलमा तपस्या गर्न गएकाले मैले पनि राजधर्म लिन लागेको छु ।’ भाषण सकिएपछि उपस्थित सबैलाई अनेक खाले उपहार दिए ।

[[भीमबहादुर पाँडे|सरदार भीमबहादुर पाँडे]]का अनुसार, बग्गीमा चढेर सिंहदबारबाट बिदाई भए । [[टुँडिखेल]]मा पल्टन र बाटाभरी जनताको अभिनन्दन ग्रहण गर्दै कालीमाटीस्थित छोरा [[रवि शमशेर|रविशमशेर]]को दरबार [[रविभवन]]मा पुगेर रात बिताए। भोलीपल्ट [[भीमफेदी]] पुगेका उनी त्यहाँ दुई दिन बसेका थिए । भीमफेदीबाट [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] पुगेर चार दिन बसे । त्यसपछि दुई दिन [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]को [[मुरली दरबार]]मा बसेर रक्सौलबाट विशेष रेलगाडीमा नौतनवा पुगे । नौतनवाबाट भैरहवा, बुटवल, तानसेन हुँदै रिडी पुगेका थिए ।

पद्मशमशेर श्री ३ महाराज भएको केही दिनमै, जुद्ध शमशेर [[रुरु क्षेत्र|रिडी]]तर्फ जान लाग्दा बाटोमै हुँदा काठमाडौंमा पद्मशमशेरले जनताको सामु ‘म राष्ट्र जनताको नोकर हुँ’ भने। पद्ममशेरले जनतासामु बोलेको यो शब्द निरङ्कुश शासकहरूको निमित्त ठूलो प्रहार थियो। जुद्धशमशेरले पनि पद्मशमशेरले बोलेको उद्गारलाई मन पराएनन्। तब रिडीतर्फ जान भनी जुद्धशमशेर बुटबल खस्यौली आइपुगे, त्यहाँ [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्रशमशेर]]सँग उनको भेट भयो। रुद्रशमशेरलाई देख्नासाथै जुद्धशमशेरले, &quot;काइँला (रुद्र)! कस्तो नालायकलाई मैले महाराज गराई आएँछु&quot; भने। जवाफमा रुद्रशमशेरले हात हल्लाइहल्लाई &quot;महाराजबाटै छानी–छानी बक्सेको हो&quot; भने। [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] खस्यौलीमा जम्मा एक रात मुकाम गरी उनी रिडी अर्गेलीतर्फ लागे।
===उत्तरार्ध जीवन र मृत्यु===
उनी अर्घेलीबाट [[देहरादुन|देहराधुन]] भारत पसे, देहरादुनमा जुद्धलाई बंगला बनाउन भारत सरकारले त्यहाँको भारतीय गोरखा सेना रहेको क्षेत्रको जग्गा ९० वर्षको लिजमा उपलब्ध गराएको थियो । जीवनको उत्तराद्र्धमा नेपालीभाषी समुदायको बसोबास रहेको देहरादुन बस्न रोजेका जुद्धले त्यहाँ निकै सम्मान पाएका थिए । जहाँ विसं २००९ मार्ग ८ गते&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nkp.gov.np/full_detail/7474|title=निर्णय नं. ६८८ - बिगो भराई चलन चलाई पाउँ|date=साल: २०२९ महिना: बैशाख|work=नेपाल कानून पत्रिका}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406172552/https://www.nkp.gov.np/full_detail/7474 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt; उनको जीवनलीला सकियो। गोर्खाली पल्टनले नेपालका पूर्व श्री ३ महाराजको [[हरिद्वार]]सम्मको शवयात्रामा ब्याण्डबाजा बजाई सम्मान गरेको थियो ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==स्मारक==
&lt;gallery widths=&quot;300&quot; heights=&quot;500&quot;&gt;
चित्र:Juddha Salik.jpg|जुद्ध शालिक
चित्र:Juddha Salik1.jpg|जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणाको शालिक, [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]], काठमाडौं ।
चित्र:Inscription Juddha Salik.jpg|जुद्ध सालिकको शिलालेख।
चित्र:Bhadrakali and Sundhara Area 20.jpg|भद्रकालीमा जुद्धशमशेर को शालिक
चित्र:Sundhara Area 01.jpg|भद्रकालीमा जुद्धशमशेर को शालिक
&lt;/gallery&gt;
*[[जुद्ध शालिक]]
*[[न्यु रोड, काठमाडौँ|जुद्ध सडक]]

==सन्तान==
उनको सन्तानलाई [[:श्रेणी:जुद्ध खलक|जुद्ध खलक]] भनेर चिनिन्छ। उनका बीस छोरा र बीस छोरी थिए।

== रङ्गमंच / प्रहसन ==
कलाकार [[हरिवंश आचार्य]]ले सालिक प्रहसनमा जुद्ध शमशेरको शालिकको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। सो प्रहसनमा आचार्यले प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात मौलाएको दलगत बिकृतिको व्यंग्य गरेका छन् ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:राणा शासन]]
[[श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु]]
‎ 
[[श्रेणी:जुद्ध खलक]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>frkj7tfuxb5uieqnkso6bri5bm9sn23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370327</id>
      <parentid>1370325</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* पदत्याग */</comment>
      <origin>1370327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42518" sha1="6jxae5ev3qi9a1wew3t1fna28ow8l1v" xml:space="preserve">{{Infobox prime minister
|honorific-prefix = श्री ३ महाराज
|name             = जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा
|image            = Juddha Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png
|office1          = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको १५औं प्रधानमन्त्री]]
|label1             = राजा
|data1          = 
|monarch1         = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|term_start1      = वि.सं. १९८९ भाद्र १७
|term_end1        = वि.सं. २००२ मंसिर १४
|predecessor1     = [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]
|successor1       =[[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]
|office2          = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालको  प्रधान सेनापति]]
|primeminister2   =[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भिम शमशेर]]
|term_start2      = वि.सं. १९८६ मंसिर १२
|term_end2        = वि.सं. १९८९ भाद्र १७
|predecessor2     =[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भिम शमशेर]]
|successor2       = [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]
|birth_name       = जुद्ध शमशेर
|birth_date       =बि.सं १९३२ बैशाख ७
| birth_place = 
| death_date  = बि.सं २००९ मंसिर ८
| death_place = भारतको [[देहरादुन|देहरादुन]]
| nationality = 
|spouse           =
|children         = 
|parents          = [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]]
|father =
|mother = जुहारकुमारी
|alma_mater       = 
|signature        = 
}}
'''जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा''' (१९३२ बैशाख ०७ - २००९ मंसिर ०८) नेपालका [[राणा वंश|राणा शासन]]का सातौँ प्रधानमन्त्री थिए। उनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को भाइ [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]]का छोरा थिए। आफ्ना दाजू [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]को निधन पछि वि.सं. १९८९ भाद्र १७ मा नेपालको श्री ३ महाराज बनेका जुद्ध शमशेर वि.सं. २००२ मंसिर ०४ सम्म नेपालको प्रधानमन्त्री रहे। उनले आफू जीवित छँदै आफ्ना भतिज [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]लाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। यिनको निधन ०८ मंसिर २००९ (सन् १९५२)मा भारतको [[देहरादुन|देहरादुन]]मा भयो।

श्री ३ जुद्धशमशेर विषयलम्पट, अस्थिर मनस्थिति, हीनता मन, सिकारी, अर्थलम्पट, विवेकहीन, कमजोर तथा नालायक प्रशाशक भएर पनि उनका विविध सुधार, भूकम्प उद्धार, शिक्षा, स्वास्थ्य, समाजसुधार तथा उद्योगहरूको स्थापना गराई श्री ५ महाराजधिराजको गरिमालाई उच्च गराई राखेको हुनाले उनको नाउँ नेपालको इतिहासमा उल्लेखनीय रहेको कुरा निर्विवाद छ।&lt;ref name=&quot;सुवेदी&quot;&gt;{{cite book
 | last = सुवेदी
 | first = राजाराम 
 | author-link = राजाराम सुवेदी
 | year = फागुन २०६१
 | title = नेपालको तथ्य इतिहास
 | publisher = [[साझा प्रकाशन]]
 | url = 
 | isbn = 99933-2-406-X
 | pages = पृष्ठ २६४-२६५ 
}}&lt;/ref&gt;

==जन्म/प्रारम्भिक जीवन==
जुद्ध शमशेर कमान्डर इन्चीफ धीर शमशेरका [[धीर शमशेर राणा#सन्तान|१७ भाइ छोरामा १५ औँ]] थिए। उनको जन्म वि सं १९३२ वैशाखमा जुहारकुमारीको कोखबाट भएको थियो। सानैबाट साँवलो, कमजोर र आत्मबलरहित हुँदा बचाउन कठिन परेका जुद्धशमशेरको भाग्य त्यत्तिकै प्रबल थियो। वि.सं. १९४१ मा प्रधानसेनापति [[धीर शमशेर राणा|धीरशमशेर]]को मृत्यु हुँदा जुद्ध १० वर्ष पुगेका तर जियारी भने ७ वर्षको बालकको जस्तो हुनाले मर्ने बेलामा निजका आमाले गुन तिर्न आफू समर्थ नहुँदा निजका छोराको ख्याल गर्ने निर्देशन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]लाई दिएकाले जुद्ध [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलवाला]] भएका थिए। [[४२ सालको पर्व|वि.सं. १९४२ मा श्री ३ रणोद्दीपसिंहको हत्या]] भएपछि श्री ३ पदमा [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमशेर]] आए। त्यही बेला जुद्ध [[जर्नेल|जनरल]] भए। उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|दसौँ रोलक्रम]]मा थिए।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २६०।&lt;/ref&gt; वीर शमशेरले जुद्ध शमशेरलाई [[थापाथली दरबार]] दिएका थिए तर कम्पाउण्ड नभएको दरबारमा नबस्ने भनेकाले वीरले उनलाई [[जावलाखेल दरबार]] दिए।

जुद्धशमशेर जन्मदै [[कर्नल#समकक्षता|कर्णेल]] भए पनि लुरे हुनाले १९ वर्षको हुँदा आउँ रगतमासीले झण्डै खुस्केका थिए।

==वृत्ति==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!साल
!पद
!श्री ३
!श्री ५
|-
|वि सं १९५८ 
|उत्तरतर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
|-
|वि सं १९६४
|पूर्वतर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
|-
|वि सं १९७०
|पश्चिम तर्फका जङ्गीलाठ
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|-
|वि सं १९८६
|प्रधानसेनापति
|[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]] 
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|-
|वि सं १९८९
|श्री ३ तथा प्राइममिनिस्टर
|आफै
|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
|}

== प्रधानमन्त्री काल ==
===विदेश नीति ===
===आर्थिक नीति ===
जुद्धशमशेरले औद्योगिकरणको नीति लिए। उनले आफूले पनि उद्योगमा लगानी गरे र अरु मानिसलाई पनि उद्योगमा रकम लगानी गर्न प्रेरित गरे। उनले वि.सं १९९२ मा उद्योग परिषद् को स्थापना गरे। उद्योगको संरक्षणको लागि औद्योगिक कानुनको व्यवस्था गरे। वि.सं १९९३ मा कम्पनी कानुन, वि.सं १९९४ मा [[नेपाल बैङ्क|नेपाल बैङ्क  लिमिटेड]], १९९३ मा [[विराटनगर जुट मिल]], १९९५ मा द जुद्धम्याच फ्याक्टरी, १९९९ मा कटन मिल्स, २००० मा नेपाल प्लाइउड एण्ड बबिन फ्याक्ट्री, मोरङ विद्युत, नेपाल माइका कम्पनी, नेपाल चामल र मैदा कारखाना, १९९२ मा नेपाल केमिकल इन्डस् ट्रिजहरूको स्थापना गरे। त्यस्तै ससाना उद्योगहरूमा सेरामिक्स फ्याक्टरी, कागज कारखाना, साबुन कारखाना, खानी उद्योग, नर्सिङखोला नुन उद्योग, फर्निचर उद्योग, भाँडा उद्योग, जस्ता उद्योगहरू खुले।

नेपालमा कुटिर उद्योगका निम्ति जुद्ध शमशेरले &quot;घरेलु इलम प्रचार अड्डा&quot; मार्फत कतुवा, चर्खा, तान, धागो र प्रविधि सम्बन्धी तालिम दिने व्यवस्था मिलाए। वि.सं १९९४ जेठमा नेपालमा १२ दिन उद्योग प्रदर्शनी आयोजना गरियो। १९९६ मा र २००१ मा पनि त्यस्ता प्रदर्शनी भएका थिए। त्यस्ता प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट हुनेलाई पुरस्कृत गरिएको थियो। 

सर्वप्रथम नेपालमा [[सदर मुलुकी खाना]]बाट कागजी नोट छाप्ने चलन पनि श्री ३ जुद्धकै समयबाट भएको थियो ।

===कृषि सुधार===
वि.सं २००० सालमा [[सर्लाही जिल्ला]]मा [[जुद्ध नहर]]को निर्माण भयो । &lt;ref&gt;[https://www.dwri.gov.np/activity जलस्रोत तथा सिंचाइ विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727065927/https://www.dwri.gov.np/activity |date=2019-07-27 }}&lt;/ref&gt;
===प्रशासनिक सुधार===
श्री ३ जुद्धको शासनकालमा सेनामा जागिर खाने मानिसलाई नगद तलब दिने , निवृतभरण, सैनिक द्रव्यकोष (हालको [[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी सञ्चयकोष]]), अवकाशको व्यवस्था पनि भयो। निजामती कर्मचारी र प्रहरी सेवामा पनि केही सुधारहरू भए। [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शम्सेर]]को पालामा सैनिकहरुले अवकास पछि सरकारसँग रकम माग गर्न जाँदा नोकरी अवधिमा  कमाएको रकम बचत भएन भन्ने प्रश्नमा ति सबै घरखर्च र जिविकोपार्जनमा सकिएको बताएपछि मासिक तलबबाट केही रकम कट्टी गरी संचित कोष खडा गनुपर्ने महसुस भएको हो । त्यसलाई मध्यनजर गर्दै सन् १९३४ मा सैनिक द्रव्य कोषको स्थापना गरी सैनिक जवानहरुको मासिक तलबबाट केही रकम कोष कट्टी गर्ने प्रारम्भ भयो । यसको एक दशक पछि निजामति कर्मचारीहरुको लागि पनि पनि त्यस्तो कोषको आवश्यकता महसुस गरी सन् १९४४ मा निजामति संचयकोष स्थापना भयो । यसरी अवकास कोषको अवधारणा सुरु हँुदै बि.स. २०१८ मा विशेष ऐन अन्तर्गत कर्मचारी संचय कोष स्थापना भएप्छि सैनिक द्रव्य कोष निजामति संचय कोषमा गाभिई अवकास कोष योजना सञ्चालनमा आएको हो ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=शोभा |date=२०७५ चैत्र |title=सामाजिक सुरक्षणमा अवकाश कोष |url=https://www.nlk.org.np/assets/uploads/files/newsevents/Bullitine_2075-Chaitra.pdf |journal=लगानी कोष समाचार |pages=९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231204084455/https://www.nlk.org.np/assets/uploads/files/newsevents/Bullitine_2075-Chaitra.pdf |date=2023-12-04 }}&lt;/ref&gt; 

[[सदर चिडियाखाना, नेपाल|चिडियाखाना]], सङ्ग्राहलाय, जन्म-मृत्यु दर्ता, खानी अड्डा, समाचार सङ्ग्रह, वनस्पति अड्डा, वनविभाग, व्यापारिक समाचार सङ्ग्रह गर्ने व्यवस्था श्री ३ जुद्धशमशेरले गरे।

नेपालको कानूनी इतिहासमा सर्वप्रथम कार्यपालिकासँग न्यायपालिकालाई अलग राख्ने उद्देश्यले वि. सं. १९९७ श्रावण १ बाट कार्य सञ्चालन गर्ने गरी प्रधान न्यायालय खडा भयो । &lt;ref&gt;{{Cite web |title=प्रधान न्यायालय |url=https://supremecourt.gov.np/pradhanNayalaye/about_us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240808201546/https://supremecourt.gov.np/pradhanNayalaye/about_us |date=2024-08-08 }}&lt;/ref&gt; राणाहरूले आपसमा जति अन्याय गरे पनि रैतीलाई स्वच्छ न्याय प्रदान गर्दथे। त्यस काममा श्री ३ जुद्ध शमशेर एक पाइला अगाडि बढेर ८ जिल्लामा पुनरावेदन अदालत खोली केन्द्रमा प्रधान न्यायालयको स्थापना गरे। वि.सं. १९९७ साल श्रावण १ गते प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्द शमशेरको पालामा नै एक सनद जारी भई नेपालमा प्रधान न्यायालयको स्थापना भएको थियो । सो सनद बमोजिम न्यायाधीश जनरलको निर्वाचन भई [[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर ज.व.रा.]] न्यायाधीश जनरल पदमा निर्वाचित भएको पाईन्छ। सो भन्दा पहिले प्रधानमन्त्रीले नै न्याय निसाफ समेतको कार्य गर्ने व्यवस्था रहेको थियो । &lt;ref&gt;http://jcs.gov.np/aboutjsc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221022407/http://jcs.gov.np/aboutjsc |date=2019-12-21 }}&lt;/ref&gt;

===शैक्षिक सुधार===
जुद्ध शमशेरले शिक्षामा समेत राम्रो योगदान पुर्याएका थिए। [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], गौर, [[काठमाडौँ|काठमाडौंं]] जस्ता ठाउँहरूमा उनले पब्लिक स्कुलहरूको स्थापना गराए। विद्यार्थीहरूलाई पढाईमा अभिमुख गराउन पुरस्कार, निशुल्क र तत्कालै जागिर दिने बन्दोबस्त मिलाए। वि सं १९९१ देखि नेपालमा म्याट्रिक जाँचको केन्द्र स्थापना गरी शिक्षा मन्त्रालयले त्यसको जिम्मा लियो। त्यो कामबाट नेपाली विद्यार्थीले जाँच दिन बाहिर जानू परेन। [[शारदा (पत्रिका)|शारदा]] र उद्योग जस्ता साहित्यिक पत्रिका चलाउने श्री ३ जुद्धले [[गोरखापत्र]] साप्ताहिकलाई हप्तामा दुई अङ्क प्रकाशनको आरम्भ भयो। प्रयोगशाला, हुलाक टिकट, छापाखानाको विकास पनि राम्ररी गरियो।

===सामाजिक सुधार===
सामाजिक चाडपर्वमा कम खर्च गर्न र विवाहका निम्ति दुवैको उमेर तोकेर बालविवाह र अनमेल विवाह रोके। त्यस्तै आशौच, देउकीप्रथा, काजकिरिया , व्रतबन्धजस्ता कुरामा सुधार गरे। आगलागीका घटनाबाट पाठ सिक्दै उनले [[जुद्ध बारुण यन्त्र|जुद्ध वारुण यन्त्र]]को स्थापना गरे।

* सदर चिडियाखानाको स्थापना वि.सं. १९८९ मा  प्रधानमन्त्री '''जुद्ध शमसेर'''ले निजि चिडियाखानाको रूपमा [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|सदर चिडियाखाना]] स्थापना गराएका थिए ।

*

==१९९० को महाभुकम्प==
[[विसं १९९० को महाभूकम्प|वि.सं. १९९० साल माघ २ गतेका दिन दिनको २ बजेको महाभूकम्प]]मा प्रधानमन्त्री '''जुद्ध शमशेर'''ले भूकम्प पिडितोद्वार संस्था र कोषको स्थापना गराइ स्वयंसेवी सेवा ,  निर्व्याजी ॠण सुबिधा दिई तत्कालीन राष्ट्रिय विप्लवबाट पार पाउने प्रयास गरेका थिए । &lt;br /&gt;

==सि क्लास राणाको निष्कासन ==
वि.सं. १९९०  चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई [[चार भञ्ज्याङ|चार भन्ज्यांग]]बाट कटाउने कटु निर्णय लिए। [[सिंहदरबार]]मा बैठक बोलाईएको थियो । जुद्धशमशेर दुबै हातको रिभल्वर मुक्तियार [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्रशमशेर]]को छाती नजिक ताकी, आपनो कमजोरी देखाउदै--'काँईला ! म [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप]]झें हुनलागें, तिमीहरू दुई थरिलाई मिलाउन अनेक कोशिश गरें, सकिन तसर्थ तिमी पाल्पा जाउ' भने। रुद्रशमशेरले, 'महाराजबाटै निगाहा भई यो मुक्तियारी पद पाएको हुँ, छोडी जानू भन्ने हुकुम हुन्छ भने खुशीसाथ जान्छु, तर महाराज ! मबाट कुनै भूल भयो कि ?' भनी प्रश्‍न गरे। 'तिमीले भूल गर्‍यो भनी कसले भन्न सक्दछ, तिमी त फट्टिक जस्ता छौं! भनी श्री ३ जुद्धले जवाफ दिए। 

उनीहरूलाई [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलक्रम]]बाट पनि झिकियो । तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]लाई [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को तैनाथवाला, हिरण्यशमशेर [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] , प्रतापशमशेर [[इलाम जिल्ला|इलाम]], रामशमशेर [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] लघारिए। त्यसै गरी जनरल तेजशमशेर, रामशमशेर, [[महावीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|महावीरशमशेर]], [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] लगायतका राणाहरू सपरिवार उपत्यकाबाट चैत्र ५ गते लस्कर साथ टिस्टुङको बाटो बाहिरी पाटो लागे। ।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २६१&lt;/ref&gt;

==दोश्रो विश्वयुद्ध==
{{main|[[https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7#नेपालीको_भूमिका दोश्रो विश्व युद्धमा नेपालीको भूमिका]]}}
द्वितीय विश्वयुद्धमा नेपाल प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अप्रत्यक्ष रूपमा आफ्ना सेनाहरू पठाई बेलायतको पक्षबाट युद्धमा सामेल थियो। प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले बहादुर शमशेर लगायतको नेतृत्त्वमा जम्मा २ लाख ५० हजार नेपाली फौज पठाएका थिए। नेपालीहरूले बहादुर गोर्खालीका रूपमा गौरव तथा सम्मान प्राप्त गरे। गोर्खाली भन्नाले &quot;दुई पैसाको लागि कसैको ज्यान लिन सक्ने जाति&quot; भनेर चिनियो। नेपाली फौजले बेलायतका तर्फबाट जर्मनी तथा जापान विरुद्ध लडेको थियो। [[साइप्रस]], [[ग्रिस|ग्रीस]], [[सिरिया]], [[लेबनान|लेबनान्]], [[प्यालेस्टाइन राज्य|प्यालेस्टाइन]], [[इराक]], [[सिङ्गापुर]], मलाया तथा [[म्यानमार|बर्मा]]मा गई नेपाली फौज लडेको थियो। यद्धमा जम्मा सहभागी मध्ये ७,५४४ नेपाली युवाहरू मारिए र २३,६५५ जना घाइते भए। यसरी यस युद्धमा नेपाल राष्ट्रले पनि ठुलो युवा शक्ति गुमाउन पुग्यो। नेपाल सरकारको सहयोगबाट अत्यन्तै खुसी भई बेलायती सरकारले [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]लाई बेलायती सेनाको पूर्ण अनररी [[जर्नेल]] पदको उपाधि दिएको थियो।

साथै ३ करोड ३३ लाख एकमुष्ट आर्थिक सहयोग दियो। प्रथम विश्वयुद्ध पश्चात् दिने गरेको वार्षिक १० लाख रुपियाँ पनि निरन्तर दिने प्रतिबद्धता जाहेर गर्यो। यसका अलवा धेरै नेपाली वीरहरूले बेलायतको सर्वोच्च पदक [[भिक्टोरिया क्रस]] र मिलिटरी क्रस प्राप्त गरे।

विदेशमा भएको विकास र प्रगति देखेर नेपाली सैनिकहरूले स्वदेशमा आई जनजागरण र प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि सहयोग गरेका थिए।

==जनजागरणको आरम्भ==
वि.सं. १९९३ मा [[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजा परिषद्को]] स्थापना भयो। वि.सं. १९९७ सालमा राणा शासन विरुद्ध पर्चा छरेपछि २ सयजना जति पक्राउ परे। वि.सं. [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]को आधारभूमि तयार पार्ने ५ जना युवाहरू- [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंकप्रसाद आचार्य]], [[दशरथ चन्द]], [[धर्मभक्त माथेमा]], [[रामहरि शर्मा]] र [[जीवराज शर्मा]] थिए। १९९७ माघमा [[शुक्रराज शास्त्री]], धर्मभक्त, दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठलाई [[मृत्युदण्ड]] दिइयो।

==पदत्याग ==
[[चित्र:Juddha_Shumsher_heading_to_Ridi,_Gulmi_after_his_abdication.png|अङ्गुठाकार|403x403px|पद त्याग गरेर रिडी गुल्मी तर्फ प्रस्थान गर्दै जुद्ध शमशेर ]]
वि सं २००२ मार्ग ४ गते बृहद् भारदारी सभामा आफ्नै हातले [[श्रीपेच]] झिकी पद्मशमशेरलाई लगाइदिए। [[नेपालको इतिहास]]मा स्वेच्छाले पदत्याग गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री समेत हुन्। उनी भन्दा अधिका प्रधानमन्त्रीहरूको पदमै रहँदा हत्या, मृत्यु वा दबाबमा राजिनामा आएको थियो। आफ्ना भतिज [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]लाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। स्वच्छिक श्री ३ त्यागेर रिडी हिंडेका उनलाई अहिले पनि ‘राजर्षि श्री ३ महाराज’ भनेर सम्झिन्छ ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://dainiklumbini.com/content/16498/|title=श्री ३ महाराज त्यागेर जुद्धशमशेर किन आए रिडी ?|date=माघ १५ २०७८|work=लुम्बिनी दैनिक}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406171014/https://dainiklumbini.com/content/16498/ |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;  

जुद्ध शमशेरले उनै भिमका छोरा पद्मशमशेरलाई २००२ मंसिर १४ गते तीन चाँद लगाइदिएर रिडीतर्फ प्रस्थान गरे । उनले तीन चाँदसँग गेरू रंगको फेटा साटे । मंसिर १४ गते जुद्धले सिंहदरबारस्थित फुटबल मैदानमा भाइ भारदारको विशेष कार्यक्रम भन्दै बोलाए । कार्यक्रममा कर्मचारी, साहु महाजन, साधुसन्त समेत सहभागी भए । त्यही विशेष समारोहमा तीन चाँद भतिज पद्यम शमशेरलाई लगाइदिए । भतिज पद्यमले काका जुद्धको पूजाआजा गरे । त्यसपछि लामो भाषण गरे । लामो भाषणको केही आफैले पढे, धेरै माहिला गुरुज्यू हेमराज पाण्डेलाई सुनाउन जिम्मा दिए । भाषणमा जुद्धले पद्यम शमशेरलाई रामराज्य गरे भने । त्यसैगरी [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]लाई [[भरत (रामायण)|भरत]]ले [[राम]]लाई मानेझैं [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्मशमशेर]]लाई मान्नु भने । 

त्यो लामो भाषणमा श्री ३ त्याग्नुको कारण खोल्दै भने–‘मेरा छोरा भतिजहरू राजकाज गर्न समर्थ भएकोले र अघि–अघि रघुकुलका क्षेत्री राजाहरूले पनि उमेर पुगेपछि राजपाठ छाडी जंगलमा तपस्या गर्न गएकाले मैले पनि राजधर्म लिन लागेको छु ।’ भाषण सकिएपछि उपस्थित सबैलाई अनेक खाले उपहार दिए ।

[[भीमबहादुर पाँडे|सरदार भीमबहादुर पाँडे]]का अनुसार, बग्गीमा चढेर सिंहदबारबाट बिदाई भए । [[टुँडिखेल]]मा पल्टन र बाटाभरी जनताको अभिनन्दन ग्रहण गर्दै कालीमाटीस्थित छोरा [[रवि शमशेर|रविशमशेर]]को दरबार [[रविभवन]]मा पुगेर रात बिताए। भोलीपल्ट [[भीमफेदी]] पुगेका उनी त्यहाँ दुई दिन बसेका थिए । भीमफेदीबाट [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] पुगेर चार दिन बसे । त्यसपछि दुई दिन [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]को [[मुरली दरबार]]मा बसेर रक्सौलबाट विशेष रेलगाडीमा नौतनवा पुगे । नौतनवाबाट भैरहवा, बुटवल, तानसेन हुँदै रिडी पुगेका थिए ।

पद्मशमशेर श्री ३ महाराज भएको केही दिनमै, जुद्ध शमशेर [[रुरु क्षेत्र|रिडी]]तर्फ जान लाग्दा बाटोमै हुँदा काठमाडौंमा पद्मशमशेरले जनताको सामु ‘म राष्ट्र जनताको नोकर हुँ’ भने। पद्ममशेरले जनतासामु बोलेको यो शब्द निरङ्कुश शासकहरूको निमित्त ठूलो प्रहार थियो। जुद्धशमशेरले पनि पद्मशमशेरले बोलेको उद्गारलाई मन पराएनन्। तब रिडीतर्फ जान भनी जुद्धशमशेर बुटबल खस्यौली आइपुगे, त्यहाँ [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्रशमशेर]]सँग उनको भेट भयो। रुद्रशमशेरलाई देख्नासाथै जुद्धशमशेरले, &quot;काइँला (रुद्र)! कस्तो नालायकलाई मैले महाराज गराई आएँछु&quot; भने। जवाफमा रुद्रशमशेरले हात हल्लाइहल्लाई &quot;महाराजबाटै छानी–छानी बक्सेको हो&quot; भने। [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] खस्यौलीमा जम्मा एक रात मुकाम गरी उनी रिडी अर्गेलीतर्फ लागे।
===उत्तरार्ध जीवन र मृत्यु===
उनी अर्घेलीबाट [[देहरादुन|देहराधुन]] भारत पसे, देहरादुनमा जुद्धलाई बंगला बनाउन भारत सरकारले त्यहाँको भारतीय गोरखा सेना रहेको क्षेत्रको जग्गा ९० वर्षको लिजमा उपलब्ध गराएको थियो । जीवनको उत्तराद्र्धमा नेपालीभाषी समुदायको बसोबास रहेको देहरादुन बस्न रोजेका जुद्धले त्यहाँ निकै सम्मान पाएका थिए । जहाँ विसं २००९ मार्ग ८ गते&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nkp.gov.np/full_detail/7474|title=निर्णय नं. ६८८ - बिगो भराई चलन चलाई पाउँ|date=साल: २०२९ महिना: बैशाख|work=नेपाल कानून पत्रिका}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406172552/https://www.nkp.gov.np/full_detail/7474 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt; उनको जीवनलीला सकियो। गोर्खाली पल्टनले नेपालका पूर्व श्री ३ महाराजको [[हरिद्वार]]सम्मको शवयात्रामा ब्याण्डबाजा बजाई सम्मान गरेको थियो ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==स्मारक==
&lt;gallery widths=&quot;300&quot; heights=&quot;500&quot;&gt;
चित्र:Juddha Salik.jpg|जुद्ध शालिक
चित्र:Juddha Salik1.jpg|जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणाको शालिक, [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]], काठमाडौं ।
चित्र:Inscription Juddha Salik.jpg|जुद्ध सालिकको शिलालेख।
चित्र:Bhadrakali and Sundhara Area 20.jpg|भद्रकालीमा जुद्धशमशेर को शालिक
चित्र:Sundhara Area 01.jpg|भद्रकालीमा जुद्धशमशेर को शालिक
&lt;/gallery&gt;
*[[जुद्ध शालिक]]
*[[न्यु रोड, काठमाडौँ|जुद्ध सडक]]

==सन्तान==
उनको सन्तानलाई [[:श्रेणी:जुद्ध खलक|जुद्ध खलक]] भनेर चिनिन्छ। उनका बीस छोरा र बीस छोरी थिए।

== रङ्गमंच / प्रहसन ==
कलाकार [[हरिवंश आचार्य]]ले सालिक प्रहसनमा जुद्ध शमशेरको शालिकको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। सो प्रहसनमा आचार्यले प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात मौलाएको दलगत बिकृतिको व्यंग्य गरेका छन् ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:राणा शासन]]
[[श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु]]
‎ 
[[श्रेणी:जुद्ध खलक]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>6jxae5ev3qi9a1wew3t1fna28ow8l1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चौतारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15300</id>
    <revision>
      <id>1370337</id>
      <parentid>1308150</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="covvdjmsq0bxn0hplbd94isglnk0ggf" xml:space="preserve">{{otheruses|विकिपिडिया:चौतारी}}

[[File:Chautari, Dana,Nepal--0553.jpg|thumb|चौतारीको एक नमुना|300px]]

'''चौतारी''' वा '''चौतारा''' गाँउ भरिका मानिसहरु भेला भएर कुनै पनि छलफल अथवा मनोरञ्जनको लागि रमाइलो नाचगान गरिने स्थान हो । चौतारीमा छायाँदार वृक्ष जस्तै:-[[पिपल]], [[वर]] आदी लगाइएको र बस्नका लागि ढुङ्गा तथा ईँटको गारो बनाइएको हुन्छ ।

==प्रायोजन==
विशेष गरेर पहिले-पहिले मानिसहरू लामो पैदल यात्रा हिड्ने क्रममा लामो थकान र आराम लिनका निम्ति चौतारीको प्रयोग तथा त्यही प्रायोजनका निम्ति निर्माण गरिन्थ्यो। चाैतारीकाे छुट्टै विषेशता रहेकाे छ, जहाँ पहिले पहिले मानिसहरु जम्मा हुने र गाउँ काे समस्या,गाउँकाे विकास निर्वाणका कुराहरुकाे छलफल गर्ने ठाउकाे रुपमा चिनिन्थ्याे।

==यो पनि हेर्नुहोस्==

==बाह्य कडी==

==स्रोत==
{{reflist}}

{{पुराना सम्पदाहरू}}
[[श्रेणी:पुराना सम्पदाहरू]]
[[श्रेणी:सार्वजनिक स्थलहरू]]</text>
      <sha1>covvdjmsq0bxn0hplbd94isglnk0ggf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सप्तर्षि</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23904</id>
    <revision>
      <id>1370341</id>
      <parentid>1341096</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="2q8xoiuchmi23awou0i6et5enpmwkkh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=जुन २०११}}
&lt;ref&gt;कश्यप सप्तऋषि मध्ये एक ऋषि हुन्। उनलाई कश्यप गोत्रका गोत्र प्रवर्तक ऋषि हुन् ।यिनका वंशज सृष्टिको प्रसारमा सहायक भए । यिनकि स्त्री अदिती बाट देवता र दिती बाट दैत्य उत्पति भएको कथा वर्णित छ । देवता,दैत्य,दानव,गन्धर्व,राक्षस,वृक्ष,अप्सरा,सर्प,गाई,जलजन्तु सबै कश्यप ऋषिका बिभिन्न पत्नीबाट उत्पन्न भएका हुन ।&lt;/ref&gt;सप्तऋषि शब्द सप्त र ऋषि मिलेर बनेको शब्द हो । जसको अर्थ सात जना ऋषि भन्ने लाग्छ । ऋषिपञ्चमी को दिन अरुन्धती सहित [[सप्तऋषि]] को पूजा गरिन्छ  । 
==सप्तऋषि समूह==
#[[कश्यप ऋषि|कश्यप]]&lt;!-- कश्यप सप्तऋषि मध्ये एक ऋषि हुन्। उनलाई कश्यप गोत्रका गोत्र प्रवर्तक ऋषि हुन् ।यिनका वंशज सृष्टिको प्रसारमा सहायक भए । यिनकि स्त्री अदिती बाट देवता र दिती बाट दैत्य उत्पति भएको कथा वर्णित छ । देवता,दैत्य,दानव,गन्धर्व,राक्षस,वृक्ष,अप्सरा,सर्प,गाई,जलजन्तु सबै कश्यप ऋषिका बिभिन्न पत्नीबाट उत्पन्न भएका हुन । --&gt;
#[[अत्रि ऋषि|अत्रि]]
#[[भारद्वाज ऋषि|भारद्वाज]]
#[[गौतम ऋषि|गौतम]]
#[[जमदग्नी ऋषि|जमदग्नि]]
#[[वशिष्ठ ऋषि|वशिष्ठ]] 
#[[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]]
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[सप्तर्षि तारामण्डल]]

[[श्रेणी:सप्तऋषि]]


{{stub}}</text>
      <sha1>2q8xoiuchmi23awou0i6et5enpmwkkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लहरेपौवा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33084</id>
    <revision>
      <id>1370326</id>
      <parentid>1295519</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>प्रेमप्रसाद पौडेल</username>
        <id>9551</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9236" sha1="g6mn0ojpzn99ctdhz2orxhqi4uu7wbl" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
|name                   = 
|other_name             =
|native_name            =  
|nickname               =
|settlement_type        = पूर्व गाविस
|motto                  =
&lt;!-- चित्र र नक्सा--&gt;
|image_skyline          = 
|image_caption          =
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              = &lt;!-- NepalRasuwaDistrictmap.png --&gt;
|mapsize                = 300px
|map_caption            = रसुवा जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा
|pushpin_map            = Nepal Bagmati Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
&lt;!-- अवस्थिति --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[बागमती प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[रसुवा जिल्ला]]
&lt;!-- राजनीति --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|leader_title1          = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1           =
|established_title      = &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date       =
&lt;!-- क्षेत्रफल    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 12.5 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi         =
&lt;!-- जनसङ्ख्या   --&gt;
|population_as_of               = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]]
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               = 4522
|population_density_km2         = auto
|population_blank1_title        = जातीयता
|population_blank2_title        = Religions
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
|utc_offset             = +५:४५
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
|coordinates            = {{coord|28|6|42|N|85|17|52|E|region:NP_type:city|display=inline,title}}
|elevation_footnotes    = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m            =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =  
|website                =
|footnotes              =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[रसुवा जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५२२ रहेको थियो जसमध्ये २०६८ पुरुष र २४५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०५३ घरधुरी रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)&quot;&gt;{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; यसको साविकको ८ नम्बर वडा [[कालिका गाउँपालिका]]मा पर्दछ भने (१-७ र ९) वडाहरू [[उत्तरगया गाउँपालिका]]मा पर्दछ।

यसको साविकका ८ नम्बर वडा कालिका गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ भने ४-७ वडाहरू उत्तरगया गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ र १-३,९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

=== लहरेपौवा नामाकरण कसरी भयो ? ===
ऐतिहासिक दस्तावेजहरूअनुसार, यस स्थानमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेपाल एकीकरण अभियानकै समयमा पौवाघर निर्माण गरिएको हो। युद्धमा विजय प्राप्तिको कामनासाथ [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले धैबुङमा बस्ने सिद्ध योगी अगस्तिबाट खड्गसिद्धि प्राप्त गरेका थिए। सोही उपलब्धिको कृतज्ञतास्वरूप उनले अगस्तिलाई बेत्रावतीदेखि माथिको धैबुङ गाउँ सदावर्त गुठीका रूपमा बिर्ता दिएका थिए। ती नै सिद्ध योगीले आफ्नी धर्मचेली गौरादेवीलाई कुश बिर्ता प्रदान गरेका थिए।

गौरादेवीले बेत्रावतीमा राममन्दिर बनाई नियमित पूजापाठ गर्ने र बेत्रावतीको माथिल्लो भाग माझगाउँमा पौवाघर निर्माण गरी [[गोसाइँकुण्ड]] आउजाउ गर्ने तीर्थयात्रीहरूलाई सातु–सामलको व्यवस्था मिलाउने शर्तमा धैबुङ गाउँ गुठीका रूपमा प्राप्त गरेकी थिइन्।

यहाँ डाँडाको लहरैमा तीनवटा पौवाघर निर्माण गरी [[गोसाइँकुण्ड]] आउने–जाने तीर्थालुहरूलाई सातु–सामलको व्यवस्था गरिएको थियो। त्यसै क्रममा यहाँको बस्तीको नाम ‘लहरै पौवा’ भन्न थालियो र अपभ्रंश हुँदै ‘लहरेपौवा’ नाम रहन गएको हो । पछि यही स्थानको नामलाई लिएर लहरेपौवा गाविस बनाईएको हो । 

यससँग [https://ourrasuwa.com/destination/pauwaghar/ सम्बन्धित थप विवरण यहाँबाट हेर्न] सक्नुहुनेछ । 

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{ढाँचा:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू}}
[[श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू]]</text>
      <sha1>g6mn0ojpzn99ctdhz2orxhqi4uu7wbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लाङटाङ, रसुवा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33085</id>
    <revision>
      <id>1370321</id>
      <parentid>1292551</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>प्रेमप्रसाद पौडेल</username>
        <id>9551</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10321" sha1="43i5cz13ooilzz3jmthwhpbvh3t18m5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;
|name                   = 
|other_name             =
|native_name            =  
|nickname               =
|settlement_type        = पूर्व गाविस
|motto                  =
&lt;!-- चित्र र नक्सा--&gt;
|image_skyline          = 
|image_caption          =
|image_flag             =
|image_seal             =
|image_map              = &lt;!-- NepalRasuwaDistrictmap.png --&gt;
|mapsize                = 300px
|map_caption            = रसुवा जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा
|pushpin_map            = Nepal Bagmati Province#Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize        = 300
|pushpin_map_caption    = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
&lt;!-- अवस्थिति --&gt;
|subdivision_type       = देश
|subdivision_name       = {{झण्डा|नेपाल}}
|subdivision_type1      = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
|subdivision_name1      = [[बागमती प्रदेश]]
|subdivision_type2      = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
|subdivision_name2      = [[रसुवा जिल्ला]]
&lt;!-- राजनीति --&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|leader_title1          = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1           =
|established_title      = &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date       =
&lt;!-- क्षेत्रफल    --&gt;
|unit_pref                =  &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = ४९४.९६&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_total_sq_mi         =
&lt;!-- जनसङ्ख्या   --&gt;
|population_as_of               = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]]
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               = 415
|population_density_km2         = auto
|population_blank1_title        = जातीयता
|population_blank2_title        = Religions
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;
|timezone               = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
|utc_offset             = +५:४५
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
|coordinates            = {{coord|28|6|42|N|85|17|52|E|region:NP_type:city|display=inline,title}}
|elevation_footnotes    = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m            =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             = 
|blank_info             =  
|website                =
|footnotes              =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[रसुवा जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ४१५ रहेको थियो जसमध्ये १९२ पुरुष र २२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १५२ घरधुरी रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)&quot;&gt;{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; यो हाल [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]]मा पर्दछ।

यो गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

=== लाङटाङको नामकरण कसरी भयो ? ===
लाङटाङ वा लामटाङ मानव वस्ती बस्नु पूर्व अवस्थामा 'लाङडाङ' नामले परिचित थियो । 'लाङ' को अर्थ तिब्बतीयन भाषामा 'गोरू' र 'डाङ' को अर्थ 'अघाएको' भन्ने हुन्छ ।

सुनिए अनुसार उहिले तिब्बततिरबार यहाँ एउटा गोरू भागेर आएको रहेछ । गोरूलाई खोज्दै एउटा गोठालो पनि पछिपछि आयो । खाम्जिङ कटेर नेसा: गाङ अर्थात् चौतारो पछाडि आईपुगेछि मात्र गोठालाले भेट्छ र गोरू बाँधेर राखेर आफू उत्तानो परेर पल्टिन्छ ।

गोठालो भुसुक्कै निदायो, ब्यूझेर हेर्दा गोरू त्यहाँ थिएन । गोरू बाँधिएको भनेको ढुंगाको प्वाल अहिलेसम्म पनि त्यहाँ छ । गोरू बाँधिएको ठाउँ हुनाले त्यसलाई लाङतासा (गोरू बाँधिएको) भनियो । गोरू खोज्दै गोठालो फेरि अघि बढ्यो, उसले गोरूलाई पूर्व (स्यार) तर्फ फर्केर सुतेको पायो । जसको कारण ठाउँको नाम पनि 'स्यार्पोको' रहन गयो भनिएको छ । त्यसैको अपभ्रम्शित रूप नै शेर्पागाउँ हो ।

गोरू फेरि अगाडि बढ्यो, चाङडाम (हाल- लामाहोटल) पुग्यो, चाङडामको अर्थ खोलाको किनार हुन्छ । त्यहाँबाट गोरू क्युर्पुनेसामा पुग्यो । क्युर्पु (अमिलो) डालेचुकको जंगल धेरै भएको र त्यसलाई गोरूले खाएको हुनाले 'क्युर्पुनेसा' भनिएको हो, जसलाई हामी आजभोलि घोडातबेला भन्छौं ।

गोरू समात्न नसक्दा गोरू अझै अगाडि बढ्यो, गोठालाले खोज्दै जाँदा घाँसपात, करू खाएर टन्न गोरू अघाएको भेट्यो । जहाँ गोरू अघाएको भेट्यो, त्यही ठाउँको नाम हो 'लाङडाङ । जसको अर्थ माथि नै उल्लेख गरिसकिएको छ ।

अझै गोरू अगाडि बढ्दै जाँदा निकै पर पुगेपछि गोरूको यात्रा रोकियो, उसले भोटतिर फर्केर अर्को जन्म पनि भोटमा नै लिन पाउँ भनी प्रार्थना गर्दै देह त्याग गर्‍यो । गोरू मरेको हुनाले त्यस स्थानको नामाकरण लाङ (गोरू) सिसा (मरेको ठाउँ) – लाङसिसा रहन गयो ।

लाङटाङ क्षेत्रका मुख्यमुख्य वस्तीहरूमा शेर्पागाउँ, रिमिचे, लामाहोटल, रिभरसाइड, घोडातबेला, थाङ्स्याप, गोम्बा, लाङटाङ, सिम्बु, क्याञ्जिन गोम्‍बा पर्दछन्।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{ढाँचा:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू}}
[[श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू]]</text>
      <sha1>43i5cz13ooilzz3jmthwhpbvh3t18m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नङ्गा पर्वत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33443</id>
    <revision>
      <id>1370290</id>
      <parentid>1369934</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमालहरू]] जोडियो</comment>
      <origin>1370290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15767" sha1="qpi7xcowv1feajtf308zd3mv3brbqdn" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|विश्वको ९औँ अग्लो हिमाल}}
{{Infobox mountain
| name = नङ्गा पर्वत
| native_name = {{native name|ur|{{Nastaliq|نانگا پربت}}}}
| image = Fairy Meadows and the view of Nanga Parbat.jpg
| image_caption = [[परी मैदान राष्ट्रिय निकुञ्ज]]बाट देखिने नङ्गा पर्वतको दृश्य
| elevation_m = 8126
| elevation_ref = &lt;br /&gt;{{small|[[विश्वका अग्ला हिमालहरू|९औँ]]}}
| prominence_m = 4608
| prominence_ref = &lt;br /&gt;{{small|[[स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची|१४औँ]]}}
| listing = {{plainlist|
* [[आठ हजारी]]
* [[अति प्रमुख चुचुरो]]
* [[पाकिस्तानका हिमालहरूको सूची]]
}}
| location = पाकिस्तान-प्रशासित [[गिलगित बल्तिस्तान]]&lt;ref name=nanga-parbat-britannica&gt;{{cite EBO|title=Nanga Parbat|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/402565/Nanga-Parbat|access-date=2025-04-27|quote=Nanga Parbat, one of the world's tallest mountains, 26,660 feet (8,126 metres) high, situated in the western Himalayas 17 miles (27 km) west-southwest of Astor, in the Pakistani-administered sector of the Kashmir region.}}&lt;/ref&gt;
| range = [[हिमालय]]
| map_caption = नङ्गा पर्वतको अवस्थिति
| image_map = {{OSM Himalaya|lat_d=35.2|long_d=74.6|zoom=6}}
| coordinates = {{coord|35|14|15|N|74|35|21|E|type:mountain_scale:100000_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates_ref = 
| first_ascent = ३ जुलाई १९५३ मा [[हर्मन बुहल]]द्वारा ([[सन् १९५३ को जर्मन-अस्ट्रियाली नङ्गा पर्वत अभियान]])&lt;br /&gt;'''पहिलो हिउँद आरोहण:''' १६ फेब्रुअरी २०१६ मा [[अली सदपारा]], [[सिमोन मोरो]], र एलेक्स टिकनद्वारा
| easiest_route = पश्चिमी [[दियामेर जिल्ला]]
}}

'''नङ्गा पर्वत''', ({{Nq|نانگا پربت}}); वा '''दियामेर'''{{efn|{{Langx|scl|دیآمر|lit=ईश्वरको हिमाल}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Witzel |first=Michael |author-link=Michael Witzel |url=https://books.google.com/books?id=L2NiAAAAMAAJ |title=Linguistic Evidence for Cultural Exchange in Prehistoric Western Central Asia |date=2003 |publisher=Department of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania |pages=22 |language=en |oclc=254122057}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; वा {{literally|स्वर्गीय हिमाल}}}} समुद्री सतहबाट {{cvt|8126|m|ft}} उचाइमा रहेको पृथ्वीको [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|नवौँ अग्लो हिमाल]] हो।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nanga Parbat |url=https://www.britannica.com/place/Nanga-Parbat |access-date=22 June 2022 |publisher=Britannica |date=25 July 2013}}&lt;/ref&gt; पाकिस्तान-प्रशासित [[कश्मीर]]को [[गिलगित बल्तिस्तान]] क्षेत्रमा [[सिन्धु नदी]]को उत्तरी मोडको ठीक दक्षिण-पूर्वमा अवस्थित,&lt;ref name=nanga-parbat-britannica/&gt; नङ्गा पर्वत [[हिमालय]]को सुदूर-पश्चिमी प्रमुख चुचुरो हो। यसरी सिन्धु र [[यार्लुङ त्साङपो]]/[[ब्रह्मपुत्र नदी]]द्वारा घेरिएको हिमालयको परम्परागत दृष्टिकोण अनुसार, यो सम्पूर्ण हिमश्रृङ्खलाको पश्चिमी आधारशिला हो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/mountainpassages0000bern|url-access=registration|quote=nanga parbat western anchor.|title=Mountain passages|last=Bernstein|first=Jeremy|date=1978|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803209831|language=en}}&lt;/ref&gt;

नङ्गा पर्वत १४ वटा [[आठ हजारी]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title = Nanga Parbat | encyclopedia=Encyclopedia Britannica |url = https://www.britannica.com/place/Nanga-Parbat|access-date = 2015-06-13}}&lt;/ref&gt; यो आफ्नो वरपरको भूभागभन्दा धेरै माथि उठेको छ र पृथ्वीका १०० अग्ला हिमालहरूमध्ये [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|सापेक्षित उचाइ]]का आधारमा [[सगरमाथा]]पछि दोस्रो स्थानमा पर्दछ। नङ्गा पर्वत अत्यन्तै कठिन आरोहणका लागि परिचित छ, र धेरै आरोहीहरूको ज्यान गएकाले तथा आरोहीहरूलाई सीमासम्म पुर्‍याउने भएकाले यसले ''हत्यारा हिमाल''को उपनाम पाएको छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://endorfeen.com/the-nanga-parbat-mysteries-challenges-and-conquests-of-the-killer-mountain/ |title=The Nanga Parbat: Mysteries, Challenges and Conquests of the Killer Mountain |author=Endorfeen magazine |website=www.endorfeen.com |date=20 March 2023 |access-date=23 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]]का अनुसार, नङ्गा पर्वत विश्वमै सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढिरहेको हिमाल हो, जुन प्रतिवर्ष ७ मिमी (०.२७ इन्च) का दरले अग्लो हुँदैछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fastest Rising Mountain |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-rising-mountain}}&lt;/ref&gt;

==नामोत्पत्ति==
'नङ्गा पर्वत' नाम [[संस्कृत]] भाषाका शब्दहरू ''नग्न'' (&quot;नाङ्गो&quot;) र ''पर्वत'' (&quot;हिमाल/पहाड&quot;) बाट बनेको हो, जसको संयुक्त अर्थ &quot;नाङ्गो हिमाल&quot; हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oRohDgAAQBAJ|title=&quot;Mountain of Destiny&quot;: Nanga Parbat and Its Path Into the German Imagination|last=Höbusch|first=Harald|date=2016|publisher=Boydell &amp; Brewer|isbn=9781571139580|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/studentsbritanni05hoib|url-access=registration|quote=nagna parvata.|title=Students' Britannica India: M to S (Miraj to Shastri)|last1=Hoiberg|first1=Dale|last2=Ramchandani|first2=Indu|date=2000|publisher=Encyclopaedia Britannica (India)|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=The New Encyclopaedia Britannica|url=https://books.google.com/books?id=FP7iAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Encyclopaedia Britannica|isbn=978-0-85229-961-6|page=501}}&lt;/ref&gt; यो नाम यसको दक्षिणी भित्तासँग सम्बन्धित छ, जुन प्रायः हिउँरहित हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-17 |title=The Eight-Thousanders |url=https://www.earthobservatory.nasa.gov/features/8000MeterPeaks/page7.php |access-date=2024-01-14 |website=www.earthobservatory.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; स्थानीय स्तरमा यस हिमाललाई [[सिना भाषा]]मा ''दियामेर'' वा ''देव मिर'' भनिन्छ, जुन संस्कृतको ''[[देव]]'' (ईश्वर) र ''[[मेरु पर्वत|मेरु]]'' (पवित्र पर्वत) बाट आएको हो, जसको अर्थ &quot;ईश्वरको हिमाल&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite dictionary |year=1973 |title=A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages |entry=6533. * dēvamēru |publisher=Oxford University Press |url=https://archive.org/details/turner-a-comparative-dictionary-of-the-indo-aryan-languages-1966-1969/page/373/mode/1up |access-date= |last=Turner |first=Ralph Lilley |author-link=Ralph Lilley Turner |page=373 |language=en |isbn=0-19-713550-1 |via=[[Internet Archive]]}}&lt;/ref&gt; वा &quot;स्वर्गीय हिमाल&quot; भन्ने हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hauptmann |first=Harald |author-link=Harald Hauptmann |url= |title=Lords of the Mountains: Pre-Islamic Heritage Along the Upper Indus in Pakistan |date=2024 |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-96822-270-7 |editor-last=Olivieri |editor-first=Luca Maria |pages=59–60 |language=en |chapter=Archaeology and Anthropology in the Northern Areas}}&lt;/ref&gt;

==अवस्थिति==
नङ्गा पर्वत हिमालय हिमश्रृङ्खलाको पश्चिमी आधारशिला हो र यो सबैभन्दा सुदूर-पश्चिममा रहेको [[आठ हजारी]] हो। यो गिलगित बल्तिस्तानको [[नङ्गा पर्वत राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा [[सिन्धु नदी]]को ठीक दक्षिणमा, [[दियामेर जिल्ला]] र [[अस्तोर जिल्ला]]को सीमानामा पर्दछ। केही स्थानहरूमा नदी यस हिमाल समूह को उच्च बिन्दुभन्दा ७ किलोमिटर (साढे ४ माइल) भन्दा पनि तल बग्छ। यसको उत्तरतर्फ [[कारोकोरम]] श्रृङ्खलाको पश्चिमी अन्त्य रहेको छ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tenderini |first1=Mirella |title=Nanga Parbat The Killer Mountain |url=https://www.himalayanclub.org/hj/72/5/nanga-parbat/ |website=The Himalayan Club |publisher=The Himalayan Journal |access-date=27 August 2024}}&lt;/ref&gt;

==प्रमुख विशेषताहरू==
[[File:Rakhiot_Glacier_under_clouds.tiff|thumb|राखियोत हिमनदी, जुन हिमालको एक भागमा अवस्थित छ]]
नङ्गा पर्वतको सबै दिशाहरूमा स्थानीय भूभागभन्दा अत्यधिक ठाडो उचाइ रहेको छ।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;&gt;[http://www.peaklist.org/spire/lists/world-25.html World Top 25 by Reduced Spire Measure]&lt;/ref&gt; दक्षिणतर्फ, नङ्गा पर्वतको प्रायः विश्वकै सबैभन्दा अग्लो हिमाली भित्ता मानिने रूपल भित्ता रहेको छ, जुन यसको आधार क्षेत्रभन्दा ४,६०० मी (१५,१०० फिट) माथि उठेको छ।&lt;ref name=&quot;readersnatural&quot;&gt;{{Cite book|title=Natural Wonders of the World|publisher=Reader's Digest Association, Inc|year=1980|isbn=0-89577-087-3|editor-last1=Scheffel|editor-first1=Richard L.|location=US|pages=261|editor-last2=Wernet|editor-first2=Susan J.}}&lt;/ref&gt; उत्तरतर्फ, अलि कम भिरालो र जटिल राखियोत भाग सिन्धु नदी उपत्यकाबाट चुचुरोसम्म मात्र २५ किमी (१६ माइल) को दुरीमा ७,००० मी (२३,००० फिट) उचाइसम्म उठेको छ, जुन पृथ्वीमा यति छोटो दुरीमा भएको सबैभन्दा ठूला १० उचाइ वृद्धिहरूमध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;AJ_1932_Kunigk&quot;&gt;{{cite journal |author=Kunigk, Herbert |year=1932 |title=The German-American Himalayan Expedition, 1932 |url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1932_files/AJ44%201932%20192-200%20Kunigk%20German%20American%20Himalayan%20Exped.pdf |journal=[[Alpine Journal]] |volume=5 |pages=192–200 |access-date=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;

नङ्गा पर्वत पृथ्वीका ती दुई चुचुरोहरूमध्ये एक हो जुन विश्वका [[विश्वका अग्ला हिमालहरूको सूची|अग्ला हिमालहरू]] र [[सापेक्षित उचाइ अनुसार हिमालहरूको सूची|अत्यधिक सापेक्षित उचाइ भएका चुचुरोहरू]] दुवैको शीर्ष बीसभित्र पर्दछन्; जहाँ यसको क्रम क्रमशः नवौँ र चौधौँ स्थानमा रहेको छ। अर्को हिमाल [[सगरमाथा]] हो, जुन दुवै सूचीमा पहिलो स्थानमा छ। नङ्गा पर्वत सगरमाथापछि हिमालयको दोस्रो अत्यधिक सापेक्षित उचाइ भएको चुचुरो पनि हो। नङ्गा पर्वतका लागि मुख्य भन्ज्याङ [[कश्मीर उपत्यका]]मा रहेको [[जोजी ला]] हो, जसले यसलाई बाँकी हिमालय-काराकोरम श्रृङ्खलाका अग्ला चुचुरोहरूसँग जोड्दछ।&lt;ref name=&quot;Pkbgr&quot;&gt;{{cite web|title=Zoji La|url=http://www.peakbagger.com/KeyCol.aspx?pid=10603|access-date=28 March 2016}}&lt;/ref&gt;

[[तिब्बती पठार]]मा, नङ्गा पर्वत हिमालयको सुदूर-पश्चिमी चुचुरो हो भने [[नामचा बर्वा]]ले यसको पूर्वी अन्त्यलाई जनाउँछ।

[[File:Nanga Parbat From KKH.jpg|thumb|[[काराकोरम राजमार्ग]]बाट देखिने नङ्गा पर्वत]]

== टिप्पणीहरू ‍‍ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
== सन्दर्भ सामग्रीहरू ‍‍ ==
{{सन्दर्भसूची}}
{{आठ-हजारी}}

== बाह्य कडीहरू ‍‍ ==
*{{cite peakware|id=191|name=नङ्गा पर्वत}}
{{Commonscat|Nanga Parbat|नङ्गा पर्वत}}

[[श्रेणी:नङ्गा पर्वत| ]]
[[श्रेणी:गिलगित बल्तिस्तानका हिमालहरू]]
[[श्रेणी:हिमालयका आठ हजारीहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमालहरू]]</text>
      <sha1>qpi7xcowv1feajtf308zd3mv3brbqdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाली चलचित्रहरूको सूची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43490</id>
    <revision>
      <id>1370296</id>
      <parentid>1348473</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T15:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45226-63</username>
        <id>80406</id>
      </contributor>
      <comment>/* २००० */</comment>
      <origin>1370296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86378" sha1="hxp5jnzflez93bfdtu4pwvkszyv15yi" xml:space="preserve">छोटो इतिहास हुँदाहुदै  पनि नेपाली चलचित्र उद्योगको आफ्नै सांस्कृतिक महत्त्व रहेको छ। अधिकाङ्श नेपाली चलचित्रमा अंग्रेजि चलचित्र बाट नक्कलीत बम्बैमा निर्माण हुँने बम्बैया इन्डियन चलचित्रहरुको प्रभाव देखिने भएतापनि पछिल्लो समयमा माैलिक शैलिका चलचित्र निर्माणक्रम समेत बढ्दो छ । रिल छायांकन कालमा प्राय १६ मिमिको रिलमा छायाङकन गरिन्थ्यो भने अहिले सबैजसो चलचित्र संगणकी (डिजिटल) प्रविधिमा बन्ने गर्दछन । 

नेपाली भाषाको पहिलो चलचित्र '''[[हरिशचन्द्र (चलचित्र)|सत्य हरिशचन्द्र]]''' थियो, यो दार्जिलिङ्मा २००६ भदाैमा प्रदर्शन गरिएको थियो, यसको निर्माण डी.बी परियारले गरेका थिए । त्यसपछी  नेपालमै चलचित्र '''[[आमा (स्पष्टता)|आमा]]'''को निर्माण भयो जस्को प्रदर्शन २०२१ असोजमा भएको थियो र यसलाई नेपाल सरकारले निर्माण गरेको थियो । त्यस लगत्तै निजी क्षेत्रबाट चलचित्र '''[[माइतीघर (चलचित्र)|माइतीघर]]'''को निर्माण भयो जसमा [[माला सिन्हा]]ले अभिनय गरेकी छिन् र यसको प्रदर्शन २०२३ पाैषमा भएको थियो । सुरुवाती चरणमा सबै चलचीत्र श्यामश्वेत हुने गरेकामा २०३४ असोजमा प्रदर्शित चलचित्र '''[[कुमारी]]''' निर्माणसँगै नेपाली चलचीत्र रङ्गीन युगमा पदार्पण गरेको हो ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nepali Cinema: From Absolute Monarchy to Republic|url=http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=35067&amp;cat_id=10|author=Bishnu Gautam|publisher=''[[द राइजिङ नेपाल]]''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225133706/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=35067&amp;cat_id=10 |date=2012-02-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nepali Cinema: History of Cinema in Nepal|url=http://www.film.gov.np/history.php''}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक चलचित्रहरू (वि.सं. २००६ देखि वि.सं.२०३० को दशकसम्म)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !! कलाकार !! निर्देशक!! निर्माता !! संगीत
|-
| वि.सं. २००६ भदाै || [[हरिशचन्द्र (चलचित्र)|सत्य हरिशचन्द्र]] || 
| डी.बी. परियार || || 
|-
| वि.सं. २०२१ || [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]]|| शिवशङ्कर, [[भुवन चन्द]] || हीरासिंह कार्की || सूचना विभाग नेपाल सरकार|| 
|-
| वि.सं. २०२३ || [[माइतीघर (चलचित्र)|माइतीघर]]|| [[माला सिंंहा]], सी.पी. लोहनी || बी.एस. थापा || सुमोनाञ्जलि फिल्मस् प्रा. लि. || [[जयदेव]]
|-
| वि.सं.२०२४ || [[हिजो आज भोलि]]|| ||हीरासिंह कार्की || सूचना विभाग नेपाल सरकार 	 || 
|-
| वि.सं. २०२८ || [[परिवर्तन]]|| || हीरासिंह कार्की || सूचना विभाग नेपाल सरकार || 
|-
| वि.सं. २०३०|| [[मनको बाँध (चलचित्र)|मनको बाँध]]|| सल्यान के.सी., सुषमा शाही|| प्रकाश थापा ||शाही नेपाल चलचित्र संस्थान || नातिकाजी - शिवशङ्कर
|-
| वि.सं. २०३४ || [[कुमारी (चलचित्र)]]|| विश्व बस्नेत || प्रेमबहादुर बस्नेत|| || 
|-
| वि.सं. २०३४|| [[परालको आगो (कथा)|परालको आगो]] || टङ्क शर्मा, सुस्मिता ढकाल, [[वसुन्धरा भुसाल]] (नवोदित)|| प्रताप सुब्बा ||सिनेरोमा || [[शान्ति ठटाल]]
|-
|वि.सं. २०३६ || [[सिन्दूर]] || मीनाक्षी आनन्द ,विश्व बस्नेत, [[नीर शाह]] || प्रकाश थापा || शाही नेपाल चलचित्र संस्थान || 
|-
|वि.सं. २०३९ || [[जीवन रेखा]]|| मीनाक्षी आनन्द, [[शिव श्रेष्ठ]] (नवोदित) || प्रकाश थाप || शाही नेपाल चलचित्र संस्थान || सचिन श्रेष्ठ
|}

==१९८१-१९९०==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष  A.D !! फिल्म !! कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| १९८१ || [[बाँसुरी (फिल्म)|बाँसुरी]] || || तुलसी घिमिरे || मोहनकुमार बेनर्जी|| [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८२ || [[जुनी (फिल्म)|जुनी]]|| [[भुवन केसी]] (नवोदित), मिनाक्षी आनन्द ||शरद् पालेकर || || 
|-
|१९८२ || [[बाँच्न चाहनेहरू]]|| || प्रताप सुब्बा || || 
|-
|१९८२ || [[बद्लिँदो आकाश]]||[[शिव श्रेष्ठ]], सुषमा शाही || लक्ष्मीनाथ शर्मा || || 
|-
|१९८४ || [[कान्छी]]||[[शिव श्रेष्ठ]], शर्मिला मल्ल (नवोदित), मौसमी मल्ल (नवोदित) ||बी. एस. थापा ||भगवान् थापा || [[गोपाल योञ्जन]]
|-
|१९८५ || [[के घर के डेरा]]||पुरन जोशी (नवोदित), शर्मिला मल्ल, [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]], [[हरिवंश आचार्य]], [[कृष्टि मैनाली]] (नवोदित) ||[[प्रदीप रिमाल]] || || 
|-
|१९८५ || [[वासुदेव(फिल्म)|वासुदेव]]||कृष्ण मल्ल (नवोदित), शर्मिला मल्ल, [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]], [[हरिवंश आचार्य]], [[नीर शाह]], हरिहर शर्मा || [[नीर शाह]]|| || [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८६ || [[विश्वास]]|| [[शिव श्रेष्ठ]], रोशी कार्की, राजश्री छेत्री || चेतन कार्की|| शाही नेपाल चलचित्र निगम|| [[गोपाल योञ्जन]]
|-
|१९८७ || [[सम्झना]] || [[भुवन केसी]], तृप्ती नाड्कर (नवोदित), मुरलीधर || शम्भु प्रधान||ईश्वरी फिल्मस् || [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८८ || [[कुसुमे रुमाल (चलचित्र)|कुसुमे रुमाल]] || [[भुवन केसी]], तृप्ती नाड्कर, [[उदितनारायण झा|उदितनारायण]] (नवोदित) || तुलसी घिमिरे|| सयपत्री फिल्मस्|| [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८८ || [[अन्याय]]|| मीरा माधुरी (नवोदित), विश्व बस्नेत, प्रकाश अधिकारी(नवोदित)||तुलसी घिमिरे|| सगरमाथा मुभीटोन ||[[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८८ || जोडा|| ||वरुण कवासी || कसुलाता इन्टरप्राइजेज || [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८८ || [[माया प्रीति]]||रवीन्द्र खड्का, शर्मिला मल्ल, कृष्ण मल्ल ||चेतन कार्की|| शान्ति फिल्मस् || [[गोपाल योञ्जन]]
|-
|१९८८ || [[साहस]]||[[शिव श्रेष्ठ]]|||| त्रिशक्ति फिल्मस् || [[मदन परियार]]
|-
|१९८९ || [[बेहुली (फिल्म)|बेहुली]] ||सुनिता खड्का, प्रकाश अधिकारी ||शम्भु प्रधान||ईश्वरी फिल्मस्||[[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९८९ || [[भाग्यरेखा]] || रवीन्द्र खड्का, मौसमी मल्ल||दीपक रायमाझी||सूर्य विनायक फिल्मस् ||[[नोर्बु छिरिङ]]
|-
|१९८९ || [[सन्तान]] || [[भुवन केसी]], अर्जुनजङ्ग शाही (नवोदित), [[कृष्ण मानन्धर]] (नवोदित), [[गौरी मल्ल]] (नवोदित), शान्ति मास्के, कृष्टि मैनाली ||प्रकाश थापा ||ॐ प्रोडक्सन -शाही नेपाल चलचित्र निगम || [[मनोहारी सिंह]]
|-
|१९८९ || [[साइनो]] || [[भुवन केसी]], तृप्ती नाड्कर, डेनी, रक्षा मार्क || उगेन छोपेल||	ट्रिपल जेम्स सिनेमा || [[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९९० || [[मायालु]] || [[भुवन केसी]], [[कृष्ण मानन्धर]] || शम्भु प्रधान||सयपत्री फिल्मस् ||[[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९९० || [[चेली बेटी]] || [[गौरी मल्ल]], शर्मिला मल्ल, अर्जुनजङ्ग शाही, मिथिला शर्मा || यादव खरेल||उदय फिल्मस् ||[[शम्भुजित बास्कोटा|शम्भुजित बाँस्कोटा]]
|-
|१९९० || [[लाहुरे (फिल्म)|लाहुरे]]|| श्रवण घिमिरे, तृप्ती नाड्कर || तुलसी घिमिरे|| कञ्चनजङ्घा फिल्मस् ||[[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९९० || [[फेरि भेटौँला]] || [[मनीषा कोइराला]], प्रकाश अधिकारी || फुर्पा छिरिङ गुरुङ || हिमचुली फिल्मस् ||[[रञ्जित गज्मेर|रञ्जित गजमेर]]
|-
|१९९० || [[तिलहरी (फिल्म)|तिलहरी]]|| [[भुवन केसी]], मौसमी मल्ल, कृष्टि मैनाली || || सयपत्री फिल्मस् ||[[जीवन अधिकारी]]
|-
|}

==१९९१-१९९५==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म!! कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| १९९१ || [[विजय पराजय]]  || [[भुवन केसी]], सरोज खनाल, रूपा राणा ||राजेन्द्र सलभ || || 
|-
| १९९१ || [[चिनो(फिल्म)|चिनो]]  || [[भुवन केसी]], [[शिव श्रेष्ठ]], कृष्टि मैनाली, शर्मिला मल्ल || तुलसी घिमिरे || ॐ त्रिनेत्र प्रोडक्सन || रञ्जित गजमेर
|-
| १९९१ || [[चोट]] || सरोज खनाल, रूपा राणा, [[गौरी मल्ल]] || सुबोधकुमार पोखरेल || || 
|-
| १९९१ || [[लोभी पापी]]  || [[गौरी मल्ल]], [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]], [[हरिवंश आचार्य]] || यादव खरेल ||क्रियटिभ सिनेमा|| शम्भुजित बास्कोटा
|-
| १९९१ ||[[कन्यादान]] || [[गौरी मल्ल]], [[भुवन केसी]] || प्रकाश || सम्झना फिल्मस् || मनोहरी सिंह
|-
| १९९१|| [[सम्पत्ति]] || मौसमी मल्ल, अर्जुन श्रेष्ठ || शम्भु प्रधान ||	ईश्वरी फिल्मस् || रञ्जित गजमेर
|-
| १९९१|| [[तृष्णा(फिल्म)|तृष्णा]] || [[भुवन केसी]], रूपा राणा, मुरलीधर|| उगेन छोपेल || 	आरति फिल्मस् || रञ्जित गजमेर
|-
| १९९१|| [[युगदेखि युगसम्म]]  || [[राजेश हमाल]] (नवोदित), कृष्टि मैनाली|| दीपक रायमाझी || काशीप्रसाद श्रेष्ठ || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९२|| [[अर्पण]] || अर्जुन श्रेष्ठ, [[भुवन केसी]], कृष्टि मैनाली||राजकुमार शर्मा || सयपत्री फिल्मस् || भूपेन्द्र रायमाझी
|-
| १९९२|| [[अरुणिमा]] || सरोज खनाल, कृष्टि मैनाली, [[करिस्मा मानन्धर]], अर्जुन श्रेष्ठ, मौसमी मल्ल || महेन्द्रभक्त श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९२|| [[चोखोमाया (चलचित्र)|चोखोमाया]]  || सरोज खनाल, कृष्टि मैनाली, विजय लामा|| राजविक्रम शाह || सगुन फिल्मस् || शक्ति बल्लभ
|-
| १९९२|| [[दुईथोपा आँसु]]  || [[भुवन केसी]], श्रवण घिमिरे, अनुराधा दावन्त || तुलसी घिमिरे || || रञ्जित गजमेर
|-
| १९९२|| [[कस्तूरी]]  || [[करिस्मा मानन्धर]] ||किरण प्रधान ||विनोद मानन्धर || 
|-
| १९९२|| [[माया(फिल्म)|माया]]  || [[भुवन केसी]], पुरन जोशी, नवीना श्रेष्ठ, मौसमी मल्ल, मिथिला शर्मा ||प्रदीप रिमाल || || 
|-
| १९९२|| [[तपस्या]] || सरोज खनाल, [[गौरी मल्ल]], वीणा बस्नेत, [[करिस्मा मानन्धर]] ||नारायण पुरी ||रोसना फिल्मस् || 
|-
| १९९३|| [[आँधी बेहेरी]]  || [[गौरी मल्ल]] || यादव खरेल || || 
|-
| १९९३|| [[अधिकार(फिल्म)|अधिकार]]  || [[राजेश हमाल]], कृष्टि मैनाली, मिथिला शर्मा || प्रकाश थापा || || 
|-
| १९९३|| झुमा|| मौसमी मल्ल, अर्जुन श्रेष्ठ || प्रदीप उपाध्याय || || 
|-
| १९९३|| [[कोसेली]] || [[तृप्ती नाड्कार]], कृष्ण मल्ल, भारती घिमिरे, श्रवण घिमिरे, विजय लामा|| तुलसी घिमिरे || ||रञ्जित गजमेर
|-
| १९९३|| [[मनकामना मन्दिर|मनकामना]]  || [[शिव श्रेष्ठ]], [[करिश्मा मानन्धर]] ||सुबोध कुमार पोख्रेल || ||
|-
| १९९३|| [[मिलन]]  || [[शिव श्रेष्ठ]], [[करिस्मा मानन्धर]], [[मेलिना मानन्धर]]||लक्ष्मीनाथ शर्मा|| सुबोध कुमार पोख्रेल||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९३|| [[प्रियसी]]  || [[मेलिना मानन्धर]] (नवोदित), किरणप्रताप केसी || दीपक रायमाझी |||| शम्भुजित बास्कोटा
|-
| १९९३|| [[सङ्कल्प]] || [[भुवन केसी]], कृष्ण मल्ल, शर्मिला मल्ल, कृष्टि मैनाली, [[शिव श्रेष्ठ]] || श्याम राई ||ॐ शिव शक्ति फिल्मस्|| शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९४|| [[भाउजू]]  || [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]]||राजेन्द्र सलभ |||| 
|-
| १९९४|| देउकी || [[राजेश हमाल]], मौसमी मल्ल||बन्नी प्रधान ||||
|-
| १९९४|| [[देवता|देउता]]  || [[राजेश हमाल]], सृजना बस्नेत( नवोदित), श्रवण घिमिरे ||तुलसी घिमिरे ||||रञ्जित गजमेर
|-
| १९९४|| [[चट्याङ]]  || [[राजेश हमाल]], [[गौरी मल्ल]]|| प्रताप सुब्बा ||||
|-
| १९९४|| [[कसम]]  || [[राजेश हमाल]], कृष्टि मैनाली, मौसमी मल्ल||दीपक रायमाझी ||||
|-
| १९९४|| [[नाता]] || [[भुवन केसी]], [[गौरी मल्ल]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, अशोक शर्मा ||विश्व बस्नेत ||||
|-
| १९९४|| [[सपना]] || [[भुवन केसी]], [[शिव श्रेष्ठ]], [[करिस्मा मानन्धर]], मौसमी मल्ल ||शम्भु प्रधान ||||
|-
| १९९४|| [[अपराध (चलचित्र)|अपराध]]  ||[[राजेश हमाल]], कृष्टि मैनाली, मेलिना मानन्धर ||अमर रसाइली ||||
|-
| १९९४|| [[बादल]]  || [[भुवन केसी]], कृष्ण मल्ल, शर्मिला मल्ल, बिना बस्नेत ||कृष्ण मल्ल ||||
|-
| १९९४||[[चाहना]]  ||राजेश हमाल, सुनील थापा, करिस्मा मानन्धर, सन्तोष पन्त, सरोज खनाल ||शीतल नेपाल |||| 
|-
| १९९४||[[चेली]]  || मौसमी मल्ल, धिरेन शाक्य ||राजुध्वज राणा ||श्रद्धा आर्टस्||अनिल शाही	
|-
| १९९४||[[दक्षिणा]]  ||[[भुवन केसी]], [[निरुता सिंह]] (नवोदित)|| तुलसी घिमिरे || ||रञ्जित गजमेर
|-
| १९९४||[[दुश्मन(फिल्म)|दुश्मन]]  ||किरण प्रताप, सरोज खनाल, मौसमी मल्ल, रूपा राणा ||बद्री अधिकारी ||निर्मला राणा||भूपेन्द्र रायमाझी
|-
| १९९४|| [[जन्म जन्म]]  ||सरोज खनाल, धिरेन शाक्य ||शीतल नेपाल||मल्टी ट्र्याक सिनेमा||शुभबहादुर
|-
| १९९४|| [[झझल्को]]  || [[शिव श्रेष्ठ]], [[गौरी मल्ल]], कृष्टि मैनाली, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ (नवोदित) ||गगन 'विरही' ||युनाइटेड फिल्मस्||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९४|| [[पहिलो प्रेम]]  || ||चेतन कार्की ||	||
|-
|१९९४|| [[सडक]]  || [[राजेश हमाल]], सरोज खनाल, [[सन्नी रौनियार]]||तीर्थ थापा |||| 
|-
| १९९४|| [[परिभाषा (चलचित्र)|परिभाषा]] || [[राजेश हमाल]], [[सरोज खनाल]], [[करिस्मा मानन्धर]]||‍राजेन्द्र सलभ |||| 
|-
| १९९४|| [[प्रेमपूजा]] ||धिरेन शाक्य ||राजुध्वज राणा ||सनसाइन फिल्मस्||अनिल शाही
|-
| १९९४|| [[पृथ्वी]] ||[[राजेश हमाल]], सृजना बस्नेत, मौसमी मल्ल ||‍प्रकाश सायमी ||शिव शक्ति फिल्मस्||शक्ति बल्लभ
|-
| १९९४|| [[पुकार(१९९४)|पुकार]] || सरोज खनाल, बिना बस्नेत ||मोहन निरौला ||||
|-
| १९९४|| [[रक्षा (चलचित्र)|रक्षा]]  || ||प्रेम बानियाँँ   ||||
|-
| १९९४|| [[सान्नानी]]  || सरोज खनाल||नारायण पुरी||||
|-
| १९९४|| [[सौभाग्य]] || धिरेन शाक्य, मौसमी मल्ल, रूपा राणा ||माधव सापकोटा ||सङ्गम फिल्मस्||चन्द्र थापा
|-
| १९९४|| [[सौता]] || [[भुवन केसी]], [[करिस्मा मानन्धर]], बिना बस्नेत ||नारायण पुरी|||| 
|-
| १९९४|| [[शान्ति दीप]]  || पुरन जोशी, अर्जुनजङ्ग शाही, नवीना श्रेष्ठ, मिथिला शर्मा ||शाही नेपाल चलचित्र निगम ||लक्ष्मीनाथ शर्मा||नातिकाजी श्रेष्ठ - शिव शङ्कर
|-
| १९९४|| [[महादेवी]] ||[[भुवन केसी]], [[करिश्मा मानन्धर]] ||नारायण पुरी|||| 
|-
| १९९४|| [[स्वर्ग]]  ||अर्जुन श्रेष्ठ, [[गौरी मल्ल]] ||शम्भु प्रधान ||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९४|| [[ट्रक ड्राइभर]] ||[[शिव श्रेष्ठ]], [[करिस्मा मानन्धर]], विजय लामा ||राज कुमार शर्मा ||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९४|| [[टुहुरो]]  || [[भुवन केसी]], सृजना बस्नेत, मौसमी मल्ल, दिनेश डिसी ||||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९५|| [[दाजुभाइ]]  ||[[भुवन केसी]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, मौसमी मल्ल ||बन्नी प्रधान ||लेडी बर्ड फिल्मस्||शुभबहादुर
|-
| १९९५||[[धर्म]]  || ||अमर रसाइली |||| 
|-
| १९९५||[[जाली रुमाल]]  || श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, मेलिना मानन्धर || अनिश कोइराला||||
|-
| १९९५|| [[जन्मभूमि]]  ||[[बिपना थापा]] (नवोदित) ||मोहन निरौला ||||
|-
| १९९५|| [[जीवनसङ्घर्ष]]  ||[[राजेश हमाल]], मिथिला शर्मा || ||||
|-
| १९९५||[[ज्वाला]] || ||मुकुन्द बस्ताकोटी ||||शिलाबहादुर मोक्तान
|-
| १९९५|| [[कर्जा]]  || धिरेन शाक्य, कृष्टि मैनाली, गणेश उप्रेती||किशोर राणा ||||
|-
| १९९५|| [[महामाया]] || [[शिव श्रेष्ठ]], सरोज खनाल, [[गौरी मल्ल]], मिथिला शर्मा||प्रकाश थापा ||||
|-
| १९९५|| [[मोहनी अवतार|मोहनी]]  || गणेश उप्रेती, बिना बस्नेत, सरोज खनाल ||रमेश बूढाथोकी ||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९५|| [[प्रेम पिण्ड]] || सरोज खनाल, सन्नी रौनियार(नवोदित), मेलिना मानन्धर, [[नीर शाह]]||यादव खरेल ||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९५|| [[रगत]]  ||सरोज खनाल, [[बिपना थापा]], बिना बस्नेत|| नारायण पुरी||कल्पना आचार्य||सचिन सिंह
|-
| १९९५|| [[सारङ्गी]] ||सरोज खनाल, [[करिस्मा मानन्धर]] ||लक्ष्मीनाथ शर्मा ||||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९५|| [[सरस्वती]] || [[गौरी मल्ल]] ||शम्भु प्रधान ||||
|-
| १९९५|| [[सिमाना]]  || [[राजेश हमाल]], धिरेन शाक्य, मेलिना मानन्धर ||‍प्रकाश सायमी ||‍राजेन्द्र महर्जन||शक्ति बल्लभ
|-
|}

==१९९६==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !! कलाकार !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| १९९६ ||आघात ||कृष्टि मैनाली, [[भुवन केसी]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ || || || 
|-
| १९९६ ||चमत्कार ||कृष्टि मैनाली, [[ अल्पविराम शर्मा रेग्मी  ]], पूर्ण शर्मा  || || || 
|-
| १९९६ || आफ्नो बिरानो  || || || || 
|-
| १९९६ || अवतार  ||[[राजेश हमाल]], [[गौरी मल्ल]], जल शाह (नवोदित) || ‍प्रकाश सायमी || || 
|-
| १९९६ ||अग्नि-परीक्षा  ||[[राजेश हमाल]], [[बिपना थापा]] ||सूर्य बोहरा ||	माछपुच्छ्रे फिल्मस् || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९६ ||अनर्थ  || ||कुन्दन खनाल || नेसनल भिजन || अनिल शाही
|-
| १९९६ ||आन्दोलन  ||[[करिस्मा मानन्धर]], दिनेश शर्मा || तीर्थ थापा || || ‍प्रकाश गुरुङ
|-
| १९९६ ||बलिदान  ||[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]], [[हरिवंश आचार्य]] ||तुलसी घिमिरे || || 
|-
| १९९६ ||बन्धन  ||[[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], मेलिना मानन्धर, दिनेश शर्मा ||रेशराज आचार्य ||सिग्देल फिल्मस् || शुभबहादुर
|-
| १९९६ ||भरिया  ||[[राजेश हमाल]], मेलिना मानन्धर ||दयाराम दाहाल ||	चन्दरामुखी फिल्मस् || अनिल शाही
|-
| १९९६ ||छोरी बुहारी || राजेश हमाल, पूजा चन्द ||लक्ष्मीनाथ शर्मा || || 
|-
| १९९६ ||चुनौती  || सरोज खनाल, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, [[बिपना थापा]] ||नरेशकुमार पौडेल ||रञ्जित सिनेमा || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९६ || दाइजो  ||[[भुवन केसी]], मेलिना मानन्धर ||दयाराम दाहाल ||	शङ्खदेवी सिने आर्टस || अनिल शाही
|-
| १९९६ || जय बाबा पशुपतिनाथ  ||सरोज खनाल || सतीशकुमार || 	सयपत्री फिल्मस् || मुरलीधर
|-
| १९९६ ||लक्ष्मी पूजा ||कृष्टि मैनाली, गणेश उप्रेती, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ || || || 
|-
| १९९६ ||करोडपति || [[भुवन केसी]], सुस्मिता केसी||किशोर राणा || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९६ || नीरमाया || श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, साराङ्गा श्रेष्ठ||नारायण पुरी|| || 
|-
| १९९६ || निर्मोही || || नयनराज पाण्डे || || 
|-
| १९९६ || पछ्यौरी  || [[शिव श्रेष्ठ]], [[भुवन केसी]], कृष्टि मैनाली, नवीना श्रेष्ठ|| बन्नी प्रधान || अमृृृता सिने आर्टस् || युजिन लामा
|-
| १९९६ || प्रतीक्षा  ||[[करिस्मा मानन्धर]] || राजविक्रम शाह || || 
|-
| १९९६ || राँको ||[[शिव श्रेष्ठ]], [[भुवन केसी]], [[गौरी मल्ल]], मिथिला शर्मा, विजय लामा, कृष्टि मैनाली ||किशोर राणा || || 
|-
| १९९६ || रहर  ||[[निरुता सिंह]] ||तुलसी घिमिरे || 	अजम्बरी फिल्मस् || रञ्जित गजमेर
|-
| १९९६ || सुन चाँँदी  ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, साराङ्गा श्रेष्ठ ||शम्भु प्रधान ||ईश्वरी फिल्मस् || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९६ || यो मायाले लौ न सतायो || ||दीपक रायमाझी || || 
|-
|}

==१९९७==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !! कलाकारहरू!! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| १९९७ || अल्लारे || [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], अशोक शर्मा ||अशोक शर्मा || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९७ || विषालु || ||देवकुमार श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९७ ||चण्डाल ||राजेश हमाल, करिस्मा मानन्धर || अरुणकुमार झा || || 
|-
| १९९७ ||छहारी || || || || 
|-
| १९९७ ||दैव सन्जोग || मञ्जुकुमार श्रेष्ठ || || || 
|-
| १९९७ || दौँतरी || || || || 
|-
| १९९७ || देश-परदेश || धिरेन शाक्य, [[करिस्मा मानन्धर]] || युवराज लामा || || 
|-
| १९९७ || देउराली || ||युवराज लामा || || 
|-
| १९९७ || गुरु-चेला ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, साराङ्गा श्रेष्ठ || || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९७ || ईश्वर || शिव श्रेष्ठ, जल शाह || || || 
|-
| १९९७ || जलन ||दिनेश शर्मा || मुकुन्द बस्ताकोटी || || 
|-
| १९९७ || जमीन || धिरेन शाक्य, बिपना थापा || || || 
|-
| १९९७ ||जून-तारा ||राजेश हमाल,धिरेन शाक्य ,नीर शाह ||रमेश बुढाथोकी || || 
|-
| १९९७ ||खेलौना || || युवराज लामा || || 
|-
| १९९७ ||मितेरी गाउँ || शिव श्रेष्ठ, पूजा चन्द, पवित्र सुब्बा || गगन 'विरही' || || 
|-
| १९९७ || नासो || [[शिव श्रेष्ठ]], [[करिस्मा मानन्धर]], साराङ्गा श्रेष्ठ ||यादव खरेल || || 
|-
| १९९७ ||पाकेटमार || ||राजुध्वज राणा || || 
|-
| १९९७ ||पराई घर ||जल शाह, रमेश उप्रेती || दीपक रायमाझी || || 
|-
| १९९७ ||राजकुमार || धिरेन शाक्य, [[करिश्मा मानन्धर]], पूजा चन्द || || || 
|-
| १९९७ ||सीमारेखा || सानूबाबा, [[रजनी राणा]] ||किशोर राणा || || 
|-
| १९९७ ||शङ्कर || [[राजेश हमाल]], जल शाह, बिपना थापा ||नारायण पुरी|| || 
|-
|}

==१९९८==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !! कलाकारहरू !! निर्देशक!! निर्माता !! संगीत
|-
| १९९८ || अंशवण्डा || || सुरज सुब्बा || || 
|-
| १९९८ ||बहादुर || ||अशोक श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९८ ||आदिकवि भानुभक्त || [[दिलिप रायमाझी]] (नवोदित) ||यादव खरेल || || 
|-
| १९९८ || चमत्कार || || || || 
|-
| १९९८ || चोर || [[राजेश हमाल]], [[बिपना थापा]] ||राजकुमार शर्मा || || 
|-
| १९९८ ||देवदूत  ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, बिपना थापा, रमेश उप्रेती, युवराज लामा || युवराज लामा || || 
|-
| १९९८ || दुलहा राजा दुलही रानी|| करिष्मा मानन्धर [[बिपना थापा]] लोकेन कार्की, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, युवराज लामा||युवराज लामा || || 
|-
| १९९८ ||फिलिम || || मदन कृष्ण श्रेष्ठ, हरिवंश आचार्य || || 
|-
| १९९८ ||गाउँले || [[राजेश हमाल]], [[बिपना थापा]] ||दीपक श्रेष्ठ || लक्ष्मीपूजा फिल्मस् || टीका भण्डारी
|-
| १९९८ || घामछायाँ || ||किशोर राणा || || 
|-
| १९९८ || जित || श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, [[बिपना थापा]], रमेश उप्रेती ||लक्ष्मीनाथ शर्मा || || 
|-
| १९९८ || मिस्टर रामकृष्णे || [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], अशोक शर्मा, साराङ्गा श्रेष्ठ || अशोक शर्मा || || [[शम्भुजित बास्कोटा|शम्भुजित बाँस्कोटा]] || 
|-
| १९९८ ||नायक || || मञ्जुकुमार श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९८ ||परदेशी || || || || 
|-
| १९९८ || परदेशी कान्छा || [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]] || || कृष्ण फिल्मस् || 
|-
| १९९८ || रणभूमि || || आकाश अधिकारी || || 
|-
| १९९८ ||रानी खोला || मेलिना मानन्धर, [[बिपना थापा]] || || || 
|-
| १९९८ || सगुन || [[शिव श्रेष्ठ]], [[बिपना थापा]] || || || 
|-
| १९९८ ||कस्तो सम्झौता || || दीपक रायमाझी || || 
|-
| १९९८ ||शिखर ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ/स्यारोन शेर्पा ||	गगन 'विरही' || || दीपक जङ्गम
|-
| १९९८ ||सिन्दूरपोते || ||राजुध्वज राणा || || 
|-
| १९९८ ||सुरक्षा || || अमित शर्मा || || 
|-
| १९९८ || द कमान्डो || ||[[जङ्गबहादुर राई]] ||वसन्ती राई || सचिन सिंह
|-
| १९९८ || ठूल्दाइ || [[शिव श्रेष्ठ]], जल शाह, [[निरुता सिंह]] || दयाराम दाहाल ||केबी पण्डित || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
|}

==१९९९==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !! कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| १९९९ || आफन्त || [[निरुता सिंह]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ || शिव रेग्मी || || 
|-
| १९९९ ||अप्सता || [[बिपना थापा]], सञ्चिता लुइँटेल (नवोदित), रमेश उप्रेती || || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९९ ||आवारा || || विजय थापा || || 
|-
| १९९९ ||भाइ || ||दीपक श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९९ ||चलचित्र || ||विश्व बस्नेत || || 
|-
| १९९९ ||चमेली || || रवि बराल || || 
|-
| १९९९ ||चाँदनी ||[[राजेश हमाल]], [[निरुता सिंह]] ||दयाराम दाहाल || || 
|-
| १९९९ || छोरी बुहारी || || || || 
|-
| १९९९ ||धर्म सङ्कट || || रेशराज आचार्य || || 
|-
| १९९९ ||धर्मपुत्र || [[राजेश हमाल]] ||युवराज लामा || || 
|-
| १९९९ ||दोधार || अर्जुन श्रेष्ठ || नरेन्द्र श्रेष्ठ || || 
|-
| १९९९ ||एक नम्बरको पाखे || [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], जल शाह || किशोर राणा || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| १९९९ ||गोर्खाली ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, झरना थापा ||ज्ञानेन्द्र देउजा || || 
|-
| १९९९ ||हतियार || झरना वज्राचार्य, करिस्मा मानन्धर, लोकेन्द्र कार्की, सीमान्त उदास || ‍प्रकाश सायमी || || 
|-
| १९९९ ||हिमालय  &lt;small&gt;''- ओस्कारको लागि आधिकारिक रूपमा मनोनित''&lt;/small&gt; || || || || 
|-
| १९९९ ||जङ्गे || लोकेन कार्की || दयाराम दाहाल || || 
|-
| १९९९ ||जिन्दगानी ||राजेश हमाल, पूजा चन्द, करिस्मा मानन्धर, दिलिप रायमाझी, सन्तोष पन्त || || || 
|-
| १९९९ ||कान्छा||[[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]] ||सूर्य बोहरा || || 
|-
| १९९९ ||माटो बोल्छ ||राजेश हमाल, बिपना थापा, दिनेश शर्मा, मेलिना मानन्धर ||रेशराज आचार्य ||सयपत्री फिल्मस् || 
|-
| १९९९ ||माउते दाइ ||युवराज लामा, रमेश उप्रेती, जल शाह || युवराज लामा || || 
|-
| १९९९ || नगदनारायण|| रमेश उप्रेती, राजेश हमाल ||रेशराज आचार्य || || 
|-
| १९९९ || नाता रगतको|| [[निरुता सिंह]], गणेश उप्रेती, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, जल शाह || ||प्रकाश थाप || 
|-
| १९९९ ||परेली || || दीपक रायमाझी || || 
|-
| १९९९ ||सुकुम्बासी || || सागर घिमिरे || ||
|-
| १९९९ || तिमी नै बस्यौ मेरो मनमा|| ||बन्नी प्रधान || || 
|-
|}

==२०००==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००० || आगो ||सुशील क्षेत्री, [[बिपना थापा]], [[निरुता सिंह]] || नारायण पुरी || || 
|-
| २००० || [[वसन्ती(फिल्म)|वसन्ती]] ||[[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], [[गौरी मल्ल]] ||नीर शाह || || 
|-
| 1998 || ढुकढुकी|| [[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]]|| || || 
|-
| २००० || मुकुण्डो ||[[गौरी मल्ल]], मिथिला शर्मा || || || 
|-
| २००० || तँ त साह्रै बिग्रिस् नि बद्री||[[भुवन केसी]], सुस्मिता केसी, [[बिपना थापा]], [[हरिवंश आचार्य]] || || || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| २००० || उपकार||[[राजेश हमाल]], [[करिस्मा मानन्धर]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, [[निरुता सिंह]], मिथिला शर्मा ||किशोर राणा || ॐ प्रोडक्सन || शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
|}

==२००१==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
|२००१||[[आफ्नो मान्छे]]||[[बिपना थापा]], [[दिलिप रायमाझी]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, [[निरुता सिंह]] ||शिव रेग्मी || ||
|-
|२००१||[[आशीर्वाद]]||[[रामकृष्ण ढकाल|रामकृष्ण ढकाल]], [[राजेश हमाल]], जल शाह, सञ्चिता लुइँटेल|| शम्भु प्रधान ||गोपाल कर्माचार्य
|-
|२००१||[[आफ्नो घर आफ्नो मान्छे]]|| ||नारायण पुरी|| ||
|-
|२००१|| [[आर्मी]] || ||शोभित बस्नेत || ||
|-
| २००१||[[बादलपारि]] || [[भुवन केसी]], [[जल शाह]], [[नीर शाह]]|| उगेन छोपेल || ||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| २००१||बेइमानी || ||विजय चालीसे || ||
|-
| २००१||वर-पिपल || ||लक्ष्मीनाथ शर्मा || ||
|-
| २००१||बिहानी || || || ||
|-
| २००१||बुहारी|| || || ||
|-
| २००१||[[दाग(फिल्म)|दाग]]|| || ||आकाश अधिकारी ||
|-
| २००१||दैवसंयोग|| || मञ्जुकुमार श्रेष्ठ|| ||
|-
|२००१||[[दर्पण छायाँ]] ||[[निरुता सिंह]], उत्तम प्रधान, [[तुलसी घिमिरे]] र [[दिलिप रायमाझी]]|| [[तुलसी घिमिरे]]|| ||
|-
| २००१||दुलही|| || || ||
|-
| २००१||गाजल ||[[बिपना थापा]], सुशील क्षेत्री ||केपी पाठक || ||
|-
| २००१||गौँथली || || || ||
|-
|२००१|| हाउडे|| || सुरज सुब्बा|| ||
|-
|२००१|| जीवनसाथी|| ||दीपक श्रेष्ठ || ||
|-
| २००१||कैदी || ||मनोज खड्का || ||
|-
|२००१|| के भो लौ न नि || अनुपमा कोइराला||अनिश कोइराला || ||
|-
|२००१||मनै त हो || ||[[बिपना थापा]], नवल खड्का, रमेश उप्रेती ||उदय सुब्बा ||
|-
| २००१||माया बैगुनी ||बिना बस्नेत || सुवास गजुरेल|| ||
|-
|२००१|| मायाको साइनो|| ||रेशराज आचार्य || ||
|-
| २००१||नातेदार || ||मुकुन्द बस्ताकोटी || ||
|-
|२००१||नेपाल प्यारो छ ||[[राजेश हमाल]], जल शाह || शम्भु प्रधान|| ||
|-
| २००१||नुमाफुङ || ||आलोक नेम्बाङ || ||
|-
| २००१||पीरति आफैँ हुँदो रै'छ || ||राजुध्वज राणा || ||
|-
| २००१||[[सिउँदोको सिन्दूर]] || [[राजेश हमाल]], [[निरुता सिंह]], [[झरना वज्राचार्य]], [[नीर शाह]], रतन सुबेदी, बसुन्धरा भुसाल|| मञ्जुकुमार श्रेष्ठ || ||
|-
| २००१||[[सुपरस्टार (फिल्म)|सुपरस्टार]] || [[भुवन केसी]], सुस्मिता केसी ||अनिश कोइराला || ||
|-
|२००१|| तिम्रै लागि|| ||उदय सुब्बा || ||
|-
| २००१||कस्तो साइनो || ||मदन घिमिरे || ||
|-
|२००१|| यो मायाको सागर||जल शाह, रमेश उप्रेती ||अशोक शर्मा || ||
|-
|}

==२००२==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
|२००२|| सुस्मिताको लाइफ || [[निरुता सिंह]], उत्तम प्रधान|| दीपक श्रेष्ठ|| ||
|-
|२००२|| अँजुली 	|| || || ||
|-
| २००२||वाचा-बन्धन 	||बद्रीकृष्ण श्रेष्ठ, शैलेन्द्र केसी || || ||
|-
|२००२|| बाबूसाहेब 	||[[भुवन केसी]], [[करिस्मा मानन्धर]], सुस्मिता के सी ||रमेश बूढाथोकी || ||
|-
|२००२|| बक्सिस 	|| || || ||
|-
|२००२|| भाग्यले जुरायो 	|| ||रेशराज आचार्य || ||
|-
|२००२|| [[भाइटीका (चलचित्र)| भाइटीका]] 	|| ||लक्ष्मीनाथ शर्मा || ||
|-
| २००२||धन सम्पत्ति 	|| || || ||
|-
| २००२||हत्तेरी|| || || ||
|-
| २००२||खानदान 	|| || युवराज लामा|| ||
|-
| २००२||[[मन (फिल्म)|मन]]|| || || ||
|-
| २००२||मलाई माफ गरिदेऊ	|| ||विजय थापा || ||
|-
|२००२|| मालती 	|| ||अनिल सङ्ग्रौला || ||
|-
|२००२|| मामा भान्जा 	|| || || ||
|-
|२००२|| मामाघर 	||[[शिव श्रेष्ठ]], [[गौरी मल्ल]] , [[दिलिप रायमाझी]], [[मेलिना मानन्धर]] || || ||
|-
| २००२||मन मन्दिर 	|| || || ||
|-
|२००२|| माया नमार 	|| || || ||
|-
| २००२||मेलोङ्ग 	|| || || ||
|-
| २००२||[[मितिनी]] 	|| [[बिपना थापा]], [[दिलिप रायमाझी]] || [[अशोक शर्मा]]|| ||
|-
|२००२|| मोहनी लाग्ला है 	|| || कुन्दन खनाल|| ||
|-
| २००२||मुस्कान 	|| [[बिपना थापा]], [[सुशील क्षेत्री]], [[दिलिप रायमाझी]] ||युवराज लामा|| ||
|-
| २००२||फेरि तिम्रो याद आयो 	|| ||रमेश बुढाथोकी || ||
|-
|२००२|| पिँजडा 	|| [[निखिल उप्रेती]] (नवोदित)  [[निरुता सिंह]] || || [[देशभक्त खनाल]] ||
|-
| २००२||[[पूजा(फिल्म)|पूजा]] || ||दीपक रायमाझी || ||
|-
| २००२||रिक्सा पुलर	|| || || ||
|-
| २००२||शहीद गेट 	|| ||राजकुमार शर्मा || ||
|-
| २००२||सन्तानको माया || ||किशोर राणा || ||
|-
| २००२||[[सन्यास (फिल्म)|सन्यास]] || [[राजेश हमाल]], [[गौरी मल्ल]], जल शाह ||शम्भु प्रधान || ||
|-
| २००२||षड्यन्त्र 	|| || सुनील पाण्डे|| ||
|-
|२००२|| यस्तै रहेछ जिन्दगी	|| ||विश्व बस्नेत || ||
|-
|२००२|| ए मेरो हजुर	||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, [[झरना थापा]]|| शिव रेग्मी || ||
|-
|}

==२००३==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| २००३||[[जे भो राम्रै भो]] 	||[[हरिवंश आचार्य]], [[राजेश हमाल]], [[जल शाह]], [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]]||[[हरिवंश आचार्य]] ||किरण केसी ||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| २००३||जेठो कान्छो 	||[[शिव श्रेष्ठ]] [[राजेश हमाल]], [[जल शाह]]||दयाराम दाहाल || ||
|-
| २००३||[[मुनामदन|मुना मदन]] 	||दीपक त्रिपाठी, उषा पौड्याल ||ज्ञानेन्द्रबहादुर देउजा || || लक्ष्मण बिडारी
|-
| २००३||सुख-दुःख	|| [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], मिथिला शर्मा, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, झरना थापा||शिव रेग्मी || सिने कला सिनेमा||शम्भुजित बास्कोटा
|-
| २००३||उपहार	||[[निरुता सिंह]],उत्तम प्रधान, सुशील छेत्री ||शिव रेग्मी ||सुपर स्टार इन्टरप्राइजेज ||लक्ष्मण शेष
|-
|}

== २००४==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००४||हामी तीन भाइ 	||[[राजेश हमाल]], श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, निखिल उप्रेती, झरना थापा, रेखा थापा ||शिव रेग्मी || ||शम्भुजित बाँस्कोटा 
|-
| २००४||मुगलान	|| झरना थापा, दिलिप रायमाझी, [[बिपना थापा]]|| ||किशोर खनाल ||सुरेश अधिकारी
|-
| २००४||परेँ नि माया जालैमा||दिलिप रायमाझी, उत्तम प्रधान, झरना वज्राचार्य, मिथिला शर्मा, सुनील थापा ||पृृृृृथ्वी राणा र रामशरण घिमिरे||पृथ्वी राणा || सचिन सिंह
|-
|}

==२००५==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००५||बसाइँ 	||मुकुन्द बस्ताकोटी, रञ्जु लामिछाने, उत्तम प्रधान, मिथिला शर्मा, गणेश उप्रेती ||	सुवास गजुरेल ||लीलबहादुर छेत्री || शक्ति बल्लभ
|- 

|}

==२००६==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००६||अल्पविराम 	|||| || ||
|-
| २००६||दुनियाँ 	|| भुवन केसी, निरुता सिंह, वीरेन श्रेष्ठ ||शिव रेग्मी|| || 
|-
| २००६||कर्म || || || ||
|-
| २००६||क्रोध	|| निखिल उप्रेती(दोहोरो भूमिका), उषा पौड्याल, आकाश अधिकारी, रेखा थापा, धिरेन शाक्य, जल शाह, रामचन्द्र अधिकारी || || ||
|-
| २००६||मानिस	|| भुवन केसी, निखिल उप्रेती, दिलिप रायमाझी ||शिव रेग्मी || ||
|-
|}

==२००७==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००७||राम बलराम	|| श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, निखिल उप्रेती, रवि डङ्गोल, सुभद्रा अधिकारी, अरुणिमा लम्साल, सुनीलदत्त पाण्डे|||| ||
|-
| २००७||युद्ध|| शिव श्रेष्ठ, निखिल उप्रेती, मिथिला शर्मा, उषा पौड्याल|| || ||
|-
|}

==२००८==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००८||आफ्नो मान्छे आफ्नै हुन्छ  	||||||||
|-
| २००८||वास्तविकता 	||||||||
|-
| २००८||बाटुली|| राजेश हमाल, रेखा थापा||||||
|-
| २००८||दाग	||निखिल उप्रेती||||||
|-
| २००८||इकु - द जङ्गल म्यान 	||सुलेमान शङ्कर, उषा रजक|||||||
|-
| २००८||[[कागबेनी (चलचित्र)|कागबेनी]]||[[निमा रुम्बा]] , सौगात मल्ल, दिया मास्के||भुषण दाहाल || भास्कर ढुङ्गाना, नकिम उद्दिन, राजेश सिद्धी||
|-
| २००८||पहिलो पहिलो माया ||||||||
|-
| २००८||[[सानो संसार]]  ||महेश शाक्य, जीवन लुइँटेल (नवोदित), नम्रता श्रेष्ठ (नवोदित) ||आलोक नेम्बाङ || क्वेस्ट इन्टरटेन्टमेन्ट ||
|-
| २००८||म तिमीबिना मरिहाल्छु||[[भुवन केसी]], झरना थापा, सुस्मिता केसी||दयाराम दाहाल||काजल फिल्मस् ||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| २००८||कसलाई दिऊँ यो जोबन 	||||||||
|-
| २००८||मिसन पैसा	||निखिल उप्रेती, अमीर गौतम, निशा अधिकारी ||सिमोस सुनुवार||राजीव श्रेष्ठ, दीपिका थापा सुनुवार ||
|-
| २००८||ढङ्गे युग ||दिल कृष्ण श्रेष्ठ||[[https://en.wikipedia.org/wiki/Madhab_Raj_Kharel| माधव राज खरेल]]|| माधव राज खरेल||
|-
| २००८||टक्कर दुई मुटुको 	||रोज राणा||||रोज राणा ||
|-
| २००८||युगदेखि युगसम्म	|||||| ||
|-

==२००९==


|}{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! सङ्गीत
|-
| २००९||अर्जुन देव 	||विराज भट्ट , गरिमा पन्त ||शिव रेग्मी ||जयप्रकाश रिजाल ||
|-
| २००९||विष 	||[[राजेश हमाल]], सञ्चिता लुइँटेल, ऋचा घिमिरे, रेजिना उप्रेती, निखिल उप्तेती || ||शङ्कर घिमिरे||
|-
| २००९||छोडी गए पाप लाग्ला 	||राजवल्लभ कोइराला, विराज भट्ट, ऋचा घिमिरे, सञ्चिता लुइँटेल ||उज्ज्वल घिमिरे ||||
|-
| २००९||धुम 	|| विराज भट्ट, रमित ढुङ्गाना, अर्जुन कार्की, रेजिना उप्रेती ||सोभित बस्नेत ||||
|-
| २००९||दिवानापन 	|| राज बल्लभ कोइराला|| ||||
|-
| २००९||गोर्खा रक्षक 	|| || ||||
|-
| २००९||इतिहास 	|| || ||||
|-
| २००९||इज्जतदार	|| || ||||
|-
| २००९||जय शिव शङ्कर 	||राजेश हमाल, निखिल उप्रेती, राजेश ढुङ्गाना, सङ्गीत नुइताल, विराज भट्ट ||‍राजेन्द्र उप्रेती ||||
|-
| २००९||जिन्दगी	|| || ||||
|-
| २००९||जीवन मृत्यु	|| निखिल उप्रेती, रमित ढुङ्गाना, गरिमा पन्त|| रमेश बूढाथोकी||उद्धब पौडेल||
|-
| २००९||जङ्गवाज 	||राजेश हमाल, गौरी मल्ल, रुष्मा राई, सुनील थापा, अशोक शर्मा, युवराज लामा || ||||
|-
| २००९||कहाँ भेटिएला 	||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, निरुता सिंह ||शिव रेग्मी ||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ||शम्भुजित बाँस्कोटा
|-
| २००९||कहाँ छौ कहाँ 	|| झरना थापा, विराज भट्ट, गोविन्द शाही, गणेश उप्रेती||दयाराम दाहाल ||||
|-
| २००९||कृष्ण 	|| || ||||
|-
| २००९||[[कुसुमे रुमाल २]]  	||निरज बराल, उषा रजक, रुबी भट्टराई, तृप्ती नदाकार||निरक पौडेल ||उद्धब पौडेल ||सूर्यजित बाँस्कोटा
|-
| २००९||महान् 	||विराज भट्ट , दिनेश || ||||
|-
| २००९||[[मेरो एउटा साथी छ]]  ||आर्यन सिग्देल, नम्रता श्रेष्ठ ||सुदर्शन थापा ||प्रभु जंगबहादुर राणा||सुगम पोख्रेल, विपिन आचार्य
|-
| २००९||मिसन लभ इन सिक्किम||विक्रान्त बस्नेत, रुष्मा राई||सोभित बस्नेत ||च्यानल एस प्रडक्सन ||सञ्जय श्रेष्ठ
|-
| २००९||मिस्टर मङ्गले 	||वीरेन श्रेष्ठ, रेखा थापा || ||वीरेन श्रेष्ठ||
|-
| २००९||नैना रेशम 	||विराज भट्ट, निशा अधिकारी || ||||
|-
| २००९||नसीव आफ्नो 	|| || विकास आचार्य||||
|-
| २००९||नेपाली वीर 	|| || ||||
|-
| २००९||निशाना 	||[[राजेश हमाल]], निखिल उप्रेती || ||||
|-
| २००९||पापी मान्छे २	||निखिल उप्रेती, सुनील थापा, पूजना प्रधान || दीपक श्रेष्ठ||राजकुमार राई ||
|-
| २००९||रक्षक  	|| || ||||
|-
| २००९||राज्य 	|| || ||||
|-
| २००९||सहारा  	|| || ||||
|-
| २००९||सन्देश  	|| || ||||
|-
| २००९||सिलसिला 	|| || ||||
|-
| २००९|| तेस्रो पुस्ता||
|-
| २००९||त्रिनेत्र 	||निखिल उप्रेती, श्वेता तिवारी || ||||
|-
|}

==२०१०==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| २०१०||वशमा छैन मेरो मन||विराज भट्ट, [[करिश्मा मानन्धर]], राज बल्लभ कोईराला, नन्दिता केसी|| राजाराम दाहाल ||रिमेश अधिकारी ||विनोद खुम्बु
|-
| २०१०||बाटो मुनिको फूल||यसकुमार, रेखा थापा, बाबु बोगटी, नन्दिता केसी||सुरोज सुब्बा ||यसकुमार ||यसकुमार
|-
| २०१०||दासढुंङ्गा||अनुप बराल, किरण कुँवर, दयाहाङ राई, सन्चिता लुईटेल, सौगात मल्ल||मनोज पण्डित ||यम देवी बिष्ट ||
|-
| २०१०||[[देश देखि परदेश]]||[[निखिल उप्रेती]], [[दिलिप रायमाझी]],ऋचा घिमिरे, प्रेरणा शर्मा र दमन रूपाखेती|| नरेन्द्र थापा || रमिता थापा||[[शम्भुजित बास्कोटा]] 
|-
| २०१०||[[फर्स्ट लभ]] ||आर्यन सिग्देल, कर्मा, निशा अधिकारी, विनय श्रेष्ठ, ऋचा शर्मा||सिमोस सुनुवार ||प्रिन्सेस सिनेमा ||सुरेन्द्र मान सिंह, सत्य-स्वरूप
|-
| २०१०||[[गोर्खा पल्टन]]||[[प्रशान्त तामाङ]], रन्जिता गुरुङ, सुनिल थापा||नारायण रायमाझी||राजेश बन्सल ||बिबी अनुरागी, महेन्द्र बुढाथोकी
|-
| २०१०||हाँसी देउ एक फेर||मदन कृष्ण श्रेष्ठ, हरिवंश आचार्य,राज बल्लभ कोईराला, श्वेता खड्का, शुसिल छेत्री ||शिव रेग्मी || तेजस्वी फिल्मस् ||दिनेश अधिकारी
|-
| २०१०||हिफाजत||आर्यन सिग्देल, रेखा थापा, आयुष रिजाल (नवोदित)||ज्ञानेन्द्र देउजा || दिजेन्द्र शाक्य|| महेश खड्का
|-
| २०१०||हिम्मत २ ||विराज भट्ट|| || ||
|-
| २०१०||कसले चो-यो मेरो मन|| आर्यन सिग्देल, रेखा थापा, नीर शाह |||| ||
|}

==२०११==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! फिल्म !!कलाकारहरू !! निर्देशक !! निर्माता !! संगीत
|-
| २०११||[[धर्मा|धर्म]]||[[राजेश हमाल]], [[मनिषा कोइराला]], निखिल उप्रेती ||दिपेन्द्र खलान ||दुर्गा पोख्रेल ||हरि लम्साल
|-
| २०११||[[खुसी]]||रेखा थापा, सुमन सिंह, आयुष रिजाल, गणेश उप्रेती ||ज्ञानेन्द्र देउजा||गोपीकृष्ण मुभिज ||आलोकश्री
|-
| २०११||सहारा||विराज भट्ट, दिलिप रायमाझी, रेखा थापा, रमित ढुङ्गाना ||प्रदीप भारद्वाज||सङ्गम फिल्मस्||महेश खड्का
|-
| २०११||ब्याच नम्बर १६|लक्ष्मण सिंह, निर्देशक- आभिस्पान, शिशिर, अवि भाइ,निर्माता- गोबिन्द (शिशिर).
|-
| २०११||पर्खि राख है||दिल श्रेष्ठ, सन्चिता लुईटेल, मेलिना मानन्धर||दिल श्रेष्ठ||दिया फिल्मस्||
|-
| २०११||मसान||राज बल्लभ कोईराला, केकी अधिकारी||एन शाह||निर शाह, रिमाल फिल्मस्||
|-
| २०११||फर्की आउ||राजेश हमाल, निरुता सिंह||||||
|-
| २०११||पर्खि राख है||दिल श्रेष्ठ, सन्चिता लुईटेल, मेलिना मानन्धर, मुकेश ढकाल||दिल श्रेष्ठ||दिया फिल्मस्||सुरेश अधिकारी
|-
| २०११||मलाई मन प-यो||निरुता सिंह,राज बल्लभ कोईराला, जीवन लुईटेल, अरुणिमा लम्साल||भद्रा भुजेल||रमेश जङ्ग रायमाझी||शम्भुजित बास्कोटा
|-
| २०११||देवयानी||निखिल उप्रेती,दिलिप रायमाझी, बिमला के सि||विजय बस्नेत||विजय बस्नेत||लक्षमण शेष
|-
| २०११||हाम्रो माया जुनी जुनीलाई||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, रेखा थापा, मुकेश ढकाल,निता ढुङ्गाना ||ऋषि लामिछाने||गोपाल पान्डेय||महेश खड्का
|-
| २०११||जब जब माया बस्छ||जीवन लुईटेल, रेखा थापा, मिथिला शर्मा, सिर्जना बस्नेत||विजय थापा||मनिराम बस्नेत||सचिन सिंह
|-
| २०११||म छु नि तिम्रो||रोज राना||||रोज राना||
|-
| २०११||कालापानी||झरना थापा, सन्चिता लुईटेल, निखिल उप्रेती, दिलिप रायमाझी ||उद्दत अभिदित||उद्दत अभिदित||सुरेश अधिकारी
|-
| २०१५ || पुस १० || धौली  ||-
|}


==२०१२==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! प्रदशन मिति !! चलचित्र !! कलाकार !! निर्देशक !!  निर्माता !! संगितकार!!टिप्पणी
|-
|२०१२||''नमस्ते'' || || || || || 
|-
|२०१२|| ''[[लूट (२०१२ चलचित्र)|लुट]]'' ||[[सौगात मल्ल]],[[दयाहाङ राई]],[[कर्मा शाक्य]],[[सृजना सुब्बा]] ||[[निश्चल बस्नेत]] || [[माधव वाग्ले ]],[[नरेन्टद्र महर्जन]] || [[रोशन थापा र किरणतुलाधर ]] ||
|-

|}

==२०१३==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! प्रदशन मिति !! चलचित्र !! कलाकार !! निर्देशक !!  निर्माता !! संगितकार!!टिप्पणी
|-
| २०१३||''[[बरदान (चलचित्र)|बरदान ]]''||[[राजेश हमाल]], [[करिश्मा मानन्धर]], रैजिना उप्रेती || ||रेजिना उप्रेती || || 
|-
| २०१३ || ''[[छ एकान छ]]'' || [[केदार घिमिरे]], [[सिताराम कट्टेल]] || दिनेस डिसी || [[दीपकराज गिरी|दीपक राज गिरी]] || || 
|-
|२०१३  || ''मञ्जरी'' || [[गौरव पहारी]], सुजाता कोइराला, टिका पहारी, विश्नु रिमाल  || गणेश देव पाण्डे  || नरेश पाण्डे, महेश चालिसे  || काली प्रसान बास्कोटा || 
|-
|२०१३|| ''[[होस्टेल (२०१३)|होस्टेल]]'' ||[[अनमोल केसी ]], [[प्रकृति श्रेष्ठ]], गौरव पहारी, सलोन बस्नेत, रिस्ता बस्नेत ||हेमराज बीसी ||सुनिल रावल || द श्याडोज ||
|}

==२०१४==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! प्रदशन मिति !! चलचित्र!! कलाकाल !! निर्देशक !!  निर्माता !! संगितकार!!टिप्पणी
|-
| २०१४ ||''ज्वाला''||रेजिना उप्रेती, विराज भट्ट, मुकेस ||||||||
|-
|२०१४
|''[[मुखौटा]]''
|
|अर्पण थापा
|रबिन श्रेष्ठ
|जीवन थापा
|
|-
|२०१४
|''[[नाई नभन्नु ल २]]''||अनुभव रेग्मी, सुज्ञानी भट्टराई ||विकास आचार्य||दिनेश पोख्रेल ||वसन्त सापकोटा , शुरेस गैरे||
|-
||२०१४||''[[कोहिनूर (२०१४ चलचित्र)|कोहिनूर]]''||श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, स्वेता खड्का || |||| ||सर्बाधिक व्यापार गरेको नेपाली चलचित्र, कुल बक्सअफिस १५ करोड |
|-
|२०१४||''[[टलकजंघ भर्सेस टुल्के]]'' ||[[निश्चल बस्नेत]] || || ||||
|-
|नोवेम्बर १४||''[[जेरी (चलचित्र)]]''||[[अनमोल केसी]], [[आना शर्मा]], अविशेक मान शेरचन, अमाल्य शर्मा || हेमराज बीसी||मनोज शेरचन|| नरेन लिम्बु|||
|-

|}

==२०१५==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! प्रदशन मिति !! चलचित्र !! कलाकार !! निर्देशक !!  निर्माता !! संगितकार!! टिप्पणी 
|-
|२०१५||''[[झिग्राना]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sanjan.com.np/2015/03/zhigrana-nepali-movie-official-trailer.html |title=ZHIGRANA – NEPALI MOVIE OFFICIAL TRAILER}}&lt;/ref&gt;||हान्ना जी, निकुन श्रेष्ठ, मेनुका प्रधान , ज्योती कार्की, शान्ती गिरी , अरुण रेग्मी, दीवाकर पिया, बिना पाण्डे
|| || || ||
|-

|२०१५|| ''[[रेशम फिरिरी|रेशम फिलिलि]]''||विनर श्रेष्ठ, मेनुका प्रधान|||||||कालिप्रसाद बास्कोटा||१ दिनमा ७१ लाख व्यापार ; भुकम्पका कारण प्रभावित
|-
|२०१५
|''[[होस्टेल रिटर्न्स ]]''
|सुशिल श्रेष्ठ, सशी श्रेष्ठ, नजिर हुसेन, [[स्वस्तिमा खड्का]], [[सुशील  सिटौला]]
|
|सुनिल रावल
|स्वपनिल शर्मा
| कुल २ करोडको ब्यापार
|-
|सेप्टेम्बर २८
|''भैरव''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhairav Nepali Film Releasing Date|url=http://www.filmyjoy.net/2014/10/comeback-of-nikhil-uprety-in-nepali.html|website=filmyjoy.net|publisher=filmyjoy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303025232/http://www.filmyjoy.net/2014/10/comeback-of-nikhil-uprety-in-nepali.html |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;
|निखिल उप्रेती, अनु शाह, नगेन्द्र रिजाल, रेखा थापा (अतिथि भुमिका)
|निखिल उप्रेती
|रतन दारूवाला
|
| निखिलको २ वर्ष पछिको पुनरागमन
|-
|सेप्टेम्बर ११
|''लव सब''
|संयम पुरी , करिश्मा श्रेष्ठ, सलोन बस्नेत
|देव कुमार मिश्र
|सुशिल पोख्रेल
|सुजिव कर्माचार्य
|
|-
|सेप्टेम्बर
|''वडा नम्बर ६''
|[[दीपकराज गिरी|दीपक राज गिरी]], [[सिताराम कट्टेल]], जितु नेपाल, केदाल घिमिरे, शिवहरी पौडेल, दीपाश्री निरौला
|उज्वल घिमिरे
|दीपक राज घिमिरे
|
|२ दिनको ब्यापार ८० लाख&lt;ref&gt;{{cite web|title=oda no 6 2 days collection|url=http://www.filmyjoy.net/2015/09/smashing-opening-of-wada-no-chha.html|website=filmyjoy.net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002090704/http://www.filmyjoy.net/2015/09/smashing-opening-of-wada-no-chha.html |date=2015-10-02 }}&lt;/ref&gt;
|-

|सेप्टेम्बर २५
|''चंखे शंखे पंखे''
|शुदर्सन थापा, प्रेम पुरी, पुजा शर्मा नन्दिता केसी, प्रमोद अग्रहरक
|शुदर्सन थापा
|संन्तोष सेन
|
| ५ दिनको कमाई १ करोड&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chankhe Shankhe Pankhe 5 Days Box Office Collection|url=http://www.filmyjoy.net/2015/10/chankhe-shankhe-pankhe-5-days-gross.html|website=filmyjoy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002054625/http://www.filmyjoy.net/2015/10/chankhe-shankhe-pankhe-5-days-gross.html |date=2015-10-02 }}&lt;/ref&gt;
|-

|अक्टोम्बर २०
|''प्रदेशी''
|प्रशान्त तामाङ, रजनी केसी, नरेन खड्का
|नारायण रायमाझी
|राजेश बंसल र नारायण रायमाझी
|
| ३ हप्ताको कमाई ३ करोड; २०१५ को सुपरहिट चलचित्र&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Aryal|first1=Rakesh|title=3 weeks Gross Collection|url=http://www.filmyjoy.net/2015/10/paradeshi-6-days-gross-collection.html|website=filmyjoy.net|accessdate=7 November 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807084356/http://www.filmyjoy.net/2015/10/paradeshi-6-days-gross-collection.html |date=7 August 2016 }}&lt;/ref&gt;   
|-
|नोवेम्बर २७
|''कबड्डी कबड्डी''&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Aryal|first1=Rakesh|title=Kabaddi Kabaddi Sequel Movie of Kabaddi Nepali Movie|url=http://www.filmyjoy.net/2015/03/kabaddi-kabaddi-new-nepali-movie-2015.html|website=Filmy Joy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510060454/http://www.filmyjoy.net/2015/03/kabaddi-kabaddi-new-nepali-movie-2015.html |date=2016-05-10 }}&lt;/ref&gt;
| [[दयाहाङ राई]], [[सौगात मल्ल]], रिस्मा गुरुङ 
| रामबाबु गुरुङ
|रौनक विक्रम कॅडेल र सुनिल चन्द रौनियार
|
| ५ करोडको व्यापार गर्न सफल। २०१५ को दोस्रो सुपर हिट चलचित्र&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Aryal|first1=Rakesh|title=2015's 2nd Highest Grosser in Nepali Film Industy|url=http://www.filmyjoy.net/2015/11/kabaddi-kabaddi-box-office-collection.html|website=FilmyJoy.Net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151202195239/http://www.filmyjoy.net/2015/11/kabaddi-kabaddi-box-office-collection.html |date=2015-12-02 }}&lt;/ref&gt;
|-

|नोवेम्बर २७
|''जाउ हिड पोखरा''
|रेखा थापा र जीवन लुइटेल
|शोवित बस्नेत
|राम गौतम
|
|कबड्डी कबड्डीको प्रतिसप्रधाका कारण बक्स अफिस कमजोर&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Aryal|first1=Rakesh|title=Jau Hida Pokhara Box Office Review|url=http://www.filmyjoy.net/2015/11/jaau-hida-pokhara-box-office.html|website=FilmyJoy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160103084349/http://www.filmyjoy.net/2015/11/jaau-hida-pokhara-box-office.html |date=2016-01-03 }}&lt;/ref&gt; 
|}


==वि.सं.२०७२==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! प्रदशन मिति !! चलचित्र !! कलाकार !! निर्देशक !!  निर्माता !! संगितकार!! टिप्पणी 
|-
|२०७२ माघ १||''[[फन्को]]''||साैगात मल्ल,दयाहाङ राइ,केकी अधिकारी,प्रियङ्क कार्की,अनुप बराल
|| सुवर्ण थापा || नरेन्द्र महर्जन || ||
|-
|}

== टिप्पणीहरू तथा सन्दर्भहरू ==
{{reflist|colwidth=३०em}}
==बाह्य लिंंकहरू==
[http://www.bestcyberzone.com/entertainment/all_contents.php?content_type=३&amp;type=३ Full List of Nepali movies with movie profile]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br&gt;
[http://www.entertainmentnepal.net/ नेपाली सिनेमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208031047/http://www.entertainmentnepal.net/ |date=2011-12-08 }}
==यो पनि हेर्नुहोला==
*[[नेपाली चलचित्र]]
*[[नेपालमा सर्वाधिक कमाइ गरेका चलचित्रहरूको सूची|सर्वाधिक कमाइ गर्ने नेपाली चलचित्रहरू]]


[[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू| ]]</text>
      <sha1>hxp5jnzflez93bfdtu4pwvkszyv15yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कर्णाट वंश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43496</id>
    <revision>
      <id>1370429</id>
      <parentid>1329470</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8419" sha1="owo5anjxptrs8752pe384zmxm4hsn5z" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
| native_name                      = डोय राज्य
| conventional_long_name           = डोय राज्य
| common_name                      = डोय राज्य
| continent                        = एसिया
| region                           = नेपाल
| era                              = 
| government_type                  = [[राजतन्त्र]]
| year_start                       = वि सं ११५४
| year_end                         = वि.सं. १३८१
| p1                               = 
| s1                               = 
| s2                               = 
| image_map                        = 
| image_map_caption                = 
| capital                          = [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]]
| common_languages                 = [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]
| religion                         = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]&lt;br&gt;[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]
| title_leader                     = [[राजा]]
| leader1                          = [[नान्यदेव]]
| year_leader1                     = वि सं ११५४-१२०५
| leader2                          = 
| year_leader2                     = 
| leader3                          = 
| year_leader3                     = 
| today                            = {{flag|नेपाल}}&lt;br&gt;{{flag|भारत}}
}}

'''मिथिलाका कर्णवंश'''&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Choudhary |first1=Radha Krishna |date=1954 |title=THE KARṆĀTS OF MITHILĀ, (C. 1097-1355 A. D.) |url=https://www.jstor.org/stable/41784923 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=35 |issue=1/4 |pages=91–121 |jstor=41784923}}&lt;/ref&gt; वा '''कर्णाट वंश''' १०९७ ईस्वीमा [[नान्यदेव]]द्वारा स्थापित राजवंश थियो। यस राजवंशले आजको [[भारत]]को [[बिहार]] र दक्षिण पूर्वी [[नेपाल]]को छेउछाउका भागहरूमा तिरहुत वा मिथिला भनेर चिनिने क्षेत्रहरूलाई नियन्त्रण गर्थ्यो।&lt;ref name=&quot;Jha1997&quot;&gt;{{cite book|author=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|location=New Delhi|isbn=9788175330344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|location=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&amp;q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|pages=13}}&lt;/ref&gt; कर्णवंशहरूको मुख्य शक्तिकेन्द्र [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] किल्ला थियो जुन [[नेपाल भारत सीमा|भारत-नेपाल सीमा]]मा अवस्थित थियो। &lt;ref name=&quot;Investigation&quot;&gt;{{cite journal |last1=Vidale |first1=M |last2=Lugli |first2=F |date=1992 |title=Archaeological Investigation at Simraongarh |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_01.pdf |journal=Ancient Nepal |page=2 |accessdate=6 August 2020}}&lt;/ref&gt; गंगादेवको शासनकालमा [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभंगा]] शहर पनि दोस्रो राजधानी बन्यो।&lt;ref name=&quot;Sinha1974&quot;&gt;{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}&lt;/ref&gt; 

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका [[नान्यदेव]]ले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। [[नान्यदेव]]पछि गङ्गादेव, [[नरसिंहदेव]], [[रामसिंहदेव]], [[शक्तिसिंहदेव]], [[भूपालसिंहदेव]], [[हरिसिंहदेव]] राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। 

वि.सं. १३८१ मा दिल्लीका वादशाह गयाशुद्धिन तुगलकले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १०१।&lt;/ref&gt; हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ।

==राजाहरू==
* [[नान्यदेव]]
*[[गङ्गादेव]] 
*[[नरसिंहदेव]] 
*[[रामसिंहदेव]]
* [[शक्तिसिंहदेव]] 
*[[भूपालसिंहदेव]] 
*[[हरिसिंहदेव]]

==ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण==
{{Photomontage|position=center
   | photo1a = Simroungarh Toran Dwar Statue.jpg
   | photo2a = Pillar at Simroungarh.jpg
   | photo2b = Statue of Brahma from Simroungarh at National Museum Kathmandu.jpg
   | photo3a = 12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script.jpg
   | size = 280
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage = From top down, left to right: Toran Dwar Statue, Pillar of the Rajabhavan, [[ब्रह्म|Brahma]] statue and Stone inscription in [[Tirhuta]] script.}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:बिहारको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]]
[[श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल]]
[[श्रेणी:भारतका वंशहरू]]</text>
      <sha1>owo5anjxptrs8752pe384zmxm4hsn5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370430</id>
      <parentid>1370429</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8461" sha1="jy7lzuoru03nmu545ccvbdr3svz22wz" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
| native_name                      = डोय राज्य
| conventional_long_name           = डोय राज्य
| common_name                      = डोय राज्य
| continent                        = एसिया
| region                           = नेपाल
| era                              = 
| government_type                  = [[राजतन्त्र]]
| year_start                       = वि सं ११५४
| year_end                         = वि.सं. १३८१
| p1                               = 
| s1                               = 
| s2                               = 
| image_map                        = 
| image_map_caption                = 
| capital                          = [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]]
| common_languages                 = [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]
| religion                         = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]&lt;br&gt;[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]
| title_leader                     = [[राजा]]
| leader1                          = [[नान्यदेव]]
| year_leader1                     = वि सं ११५४-१२०५
| leader2                          = 
| year_leader2                     = 
| leader3                          = 
| year_leader3                     = 
| today                            = {{flag|नेपाल}}&lt;br&gt;{{flag|भारत}}
}}

'''मिथिलाका कर्णवंश'''&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Choudhary |first1=Radha Krishna |date=1954 |title=THE KARṆĀTS OF MITHILĀ, (C. 1097-1355 A. D.) |url=https://www.jstor.org/stable/41784923 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=35 |issue=1/4 |pages=91–121 |jstor=41784923}}&lt;/ref&gt; वा '''कर्णाट वंश''' १०९७ ईस्वीमा [[नान्यदेव]]द्वारा स्थापित राजवंश थियो। यस राजवंशले आजको [[भारत]]को [[बिहार]] र दक्षिण पूर्वी [[नेपाल]]को छेउछाउका भागहरूमा तिरहुत वा मिथिला भनेर चिनिने क्षेत्रहरूलाई नियन्त्रण गर्थ्यो।&lt;ref name=&quot;Jha1997&quot;&gt;{{cite book|author=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|location=New Delhi|isbn=9788175330344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|location=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&amp;q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|pages=13}}&lt;/ref&gt; कर्णवंशहरूको मुख्य शक्तिकेन्द्र [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] किल्ला थियो जुन [[नेपाल भारत सीमा|भारत-नेपाल सीमा]]मा अवस्थित थियो। &lt;ref name=&quot;Investigation&quot;&gt;{{cite journal |last1=Vidale |first1=M |last2=Lugli |first2=F |date=1992 |title=Archaeological Investigation at Simraongarh |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_01.pdf |journal=Ancient Nepal |page=2 |accessdate=6 August 2020}}&lt;/ref&gt; गंगादेवको शासनकालमा [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभंगा]] शहर पनि दोस्रो राजधानी बन्यो।&lt;ref name=&quot;Sinha1974&quot;&gt;{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}&lt;/ref&gt; 

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका [[नान्यदेव]]ले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। [[नान्यदेव]]पछि गङ्गादेव, [[नरसिंहदेव]], [[रामसिंहदेव]], [[शक्तिसिंहदेव]], [[भूपालसिंहदेव]], [[हरिसिंहदेव]] राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। 

वि.सं. १३८१ मा [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का वादशाह गयाशुद्धिन तुगलकले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १०१।&lt;/ref&gt; हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ।

==राजाहरू==
* [[नान्यदेव]]
*[[गङ्गादेव]] 
*[[नरसिंहदेव]] 
*[[रामसिंहदेव]]
* [[शक्तिसिंहदेव]] 
*[[भूपालसिंहदेव]] 
*[[हरिसिंहदेव]]

==ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण==
{{Photomontage|position=center
   | photo1a = Simroungarh Toran Dwar Statue.jpg
   | photo2a = Pillar at Simroungarh.jpg
   | photo2b = Statue of Brahma from Simroungarh at National Museum Kathmandu.jpg
   | photo3a = 12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script.jpg
   | size = 280
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage = From top down, left to right: Toran Dwar Statue, Pillar of the Rajabhavan, [[ब्रह्म|Brahma]] statue and Stone inscription in [[Tirhuta]] script.}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:बिहारको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]]
[[श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल]]
[[श्रेणी:भारतका वंशहरू]]</text>
      <sha1>jy7lzuoru03nmu545ccvbdr3svz22wz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370431</id>
      <parentid>1370430</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8512" sha1="n85zn2k8m55gkckuejtr4e7fjr1ijgg" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
| native_name                      = डोय राज्य
| conventional_long_name           = डोय राज्य
| common_name                      = डोय राज्य
| continent                        = एसिया
| region                           = नेपाल
| era                              = 
| government_type                  = [[राजतन्त्र]]
| year_start                       = वि सं ११५४
| year_end                         = वि.सं. १३८१
| p1                               = 
| s1                               = 
| s2                               = 
| image_map                        = 
| image_map_caption                = 
| capital                          = [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]]
| common_languages                 = [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]
| religion                         = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]&lt;br&gt;[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]
| title_leader                     = [[राजा]]
| leader1                          = [[नान्यदेव]]
| year_leader1                     = वि सं ११५४-१२०५
| leader2                          = 
| year_leader2                     = 
| leader3                          = 
| year_leader3                     = 
| today                            = {{flag|नेपाल}}&lt;br&gt;{{flag|भारत}}
}}

'''मिथिलाका कर्णवंश'''&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Choudhary |first1=Radha Krishna |date=1954 |title=THE KARṆĀTS OF MITHILĀ, (C. 1097-1355 A. D.) |url=https://www.jstor.org/stable/41784923 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=35 |issue=1/4 |pages=91–121 |jstor=41784923}}&lt;/ref&gt; वा '''कर्णाट वंश''' १०९७ ईस्वीमा [[नान्यदेव]]द्वारा स्थापित राजवंश थियो। यस राजवंशले आजको [[भारत]]को [[बिहार]] र दक्षिण पूर्वी [[नेपाल]]को छेउछाउका भागहरूमा तिरहुत वा मिथिला भनेर चिनिने क्षेत्रहरूलाई नियन्त्रण गर्थ्यो।&lt;ref name=&quot;Jha1997&quot;&gt;{{cite book|author=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|location=New Delhi|isbn=9788175330344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|location=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&amp;q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|pages=13}}&lt;/ref&gt; कर्णवंशहरूको मुख्य शक्तिकेन्द्र [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] किल्ला थियो जुन [[नेपाल भारत सीमा|भारत-नेपाल सीमा]]मा अवस्थित थियो। &lt;ref name=&quot;Investigation&quot;&gt;{{cite journal |last1=Vidale |first1=M |last2=Lugli |first2=F |date=1992 |title=Archaeological Investigation at Simraongarh |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_01.pdf |journal=Ancient Nepal |page=2 |accessdate=6 August 2020}}&lt;/ref&gt; गंगादेवको शासनकालमा [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभंगा]] शहर पनि दोस्रो राजधानी बन्यो।&lt;ref name=&quot;Sinha1974&quot;&gt;{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}&lt;/ref&gt; 

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका [[नान्यदेव]]ले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। [[नान्यदेव]]पछि गङ्गादेव, [[नरसिंहदेव]], [[रामसिंहदेव]], [[शक्तिसिंहदेव]], [[भूपालसिंहदेव]], [[हरिसिंहदेव]] राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। 

वि.सं. १३८१ मा [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का वादशाह [[गयासुद्दीन तुगलक|गयाशुद्धिन तुगलक]]ले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १०१।&lt;/ref&gt; हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ।

==राजाहरू==
* [[नान्यदेव]]
*[[गङ्गादेव]] 
*[[नरसिंहदेव]] 
*[[रामसिंहदेव]]
* [[शक्तिसिंहदेव]] 
*[[भूपालसिंहदेव]] 
*[[हरिसिंहदेव]]

==ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण==
{{Photomontage|position=center
   | photo1a = Simroungarh Toran Dwar Statue.jpg
   | photo2a = Pillar at Simroungarh.jpg
   | photo2b = Statue of Brahma from Simroungarh at National Museum Kathmandu.jpg
   | photo3a = 12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script.jpg
   | size = 280
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage = From top down, left to right: Toran Dwar Statue, Pillar of the Rajabhavan, [[ब्रह्म|Brahma]] statue and Stone inscription in [[Tirhuta]] script.}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]
[[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]]
[[श्रेणी:बिहारको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]]
[[श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल]]
[[श्रेणी:भारतका वंशहरू]]</text>
      <sha1>n85zn2k8m55gkckuejtr4e7fjr1ijgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हेइडी मेने</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49551</id>
    <revision>
      <id>1370317</id>
      <parentid>1362530</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T03:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="gk11cr4el50hwgug16kbrux8izec2ew" xml:space="preserve">{{Infobox adult biography
| name            = हेइडी मेने
| gender          = female
| image= Heidi Mayne at AVN Adult Entertainment Expo 2008 1.jpg
| caption         = 
| birth_name      = 
| birth_date      = {{birth date|1979|09|27}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;&gt;{{cite web | title = Personal Bio Heidi Mayne | publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=HeidiMayne/gender=f/Heidi-Mayne.htm| accessdate = 2010-01-09 }}&lt;/ref&gt;
| birth_place     = [[चेरी हिल,न्यू जर्सी]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संराअ]]&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| death_date      = 
| death_place     = 
| spouse          = 
| height          = {{height|ft=5|in=8}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| weight          = {{convert|134|lb|kg|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| eye_color       = 
| hair_color      = गोरो
| ethnicity       = काकेशियन
| alias           = हेइडी मेने, हेइडी&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| number_of_films =९३ (per IAFD)
| website        = http://www.xxxheidimayne.com
| spelling        = &lt;!-- US for color, UK for colour --&gt;
}}
{{eng}}
'''हेइडी मेने''' (जन्म १ सेप्टेम्बर १९८३) अमेरिकि [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा कामुक नर्तकी हुन ।&lt;ref name=Vegas&gt;{{cite web| title = Heidi Mayne in Vegas| publisher = XBiz.com| url = http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=96356&amp;mi=all&amp;q=Heidi+Mayne| date = 2008-07-10| accessdate = 2008-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109121430/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=96356&amp;mi=all&amp;q=Heidi+Mayne |date=2012-01-09 }}&lt;/ref&gt;

==अवार्डहरू==
*२००९ [[AVN Award]] winner – Best Group Sex Scene – ''Icon''&lt;ref name=avnwin09&gt;{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-11| date = 2009-01-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}&lt;/ref&gt;
*२००९ AVN Award nominee – Most Outrageous Sex Scene - ''Wedding Bells Gang Bang २''&lt;ref name=avn09&gt;{{cite web|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards|publisher=AVNAwards.com|format=PDF|url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|date=2008-11-25|accessdate=2008-11-30|archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327184833/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt;
*२०१० AVN Award nominee - Best All-Girl Group Sex Scene - ''Big Toy Orgy''&lt;ref name=avnnominated10&gt;{{cite web| title = 2010 NOMINEES| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-25| date = 2009-11-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सूची==
{{Reflist}}

== बाहिरी लिङ्कहरू ==
{{Commons category|Heidi Mayne}}
* {{official website|http://www.xxxheidimayne.com}}
* {{iafd name|id=HeidiMayne|gender=female|name=Heidi Mayne}}
* {{afdb name|id=44899|gender=female|name=Heidi Mayne}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --&gt;
| NAME              = Mayne, Heidi
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor
| DATE OF BIRTH     = September 27, 1979
| PLACE OF BIRTH    = [[Cherry Hill, New Jersey]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|United States]]
| DATE OF DEATH     =
| PLACE OF DEATH    =
}}
{{DEFAULTSORT:Mayne, Heidi}}
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]]
[[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]]


{{porn-actor-stub}}</text>
      <sha1>gk11cr4el50hwgug16kbrux8izec2ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फाय रेगन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50329</id>
    <revision>
      <id>1370295</id>
      <parentid>1362376</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T15:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8621" sha1="4o778m967b7jd4dubg6rt7unucwb0hy" xml:space="preserve">{{Infobox adult biography
| name      = फाय रेगन&lt;br&gt;Faye Reagan
| image      = Faye Reagan Key Club 2009.jpg
| caption     = सन् २००९ मा फाय रेगन
| birth_name   = 
| birth_date   = {{Birth date|1988|09|19}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;&gt;{{cite web | title = Personal Bio: Faye Reagan| publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.asp?perfid=FayeValentine&amp;gender=F| accessdate = 2009-04-26 }}&lt;/ref&gt;
| birth_place   = [[लस भेगास उपत्यका|लस भेगास]], [[नेभाडा]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संराअ]]&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| death_date   = 
| death_place   = 
| spouse     = 
| height     = {{height|ft=5|in=4}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| weight     = {{convert|110|lb|kg|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| eye_color    = खैरौ
| hair_color   = रातो
| ethnicity    = ककासियन
| alias      = फाय भ्यालेन्टाइन&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;&lt;br/&gt;फाय रेगन&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;&lt;br/&gt;फाय कार्ली&lt;br/&gt;फाय रेइगन&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;&lt;br/&gt;रोबिन रिभर्स&lt;br/&gt;जिलियन&lt;ref name=&quot;blast&quot;&gt;{{cite web|url=http://blastmagazine.com/the-magazine/kinky-stuff/2008/08/american-apparel-ad-yup-thats-a-porn-star/|title=American Apparel ad: Yup, that’s a porn star|publisher=Blast Magazine Newsroom|date=August 1, 2008|accessdate=2009-04-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107061703/http://blastmagazine.com/the-magazine/kinky-stuff/2008/08/american-apparel-ad-yup-thats-a-porn-star/ |date=2010-01-07 }}&lt;/ref&gt;
| number_of_films = १७४ (आइएएफडीको अनुसार)&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;
| website     = [http://www.playwithfaye.com/ playwithfaye.com]
| spelling    = US&lt;!-- US for color, UK for colour --&gt;
}}
'''फाय रेगन''', आधिकारिक '''फाय भ्यालेन्टाइन'''&lt;ref name=&quot;Gauntlet3&quot;&gt;{{cite web| title = The Gauntlet 3| publisher = AVN.com| author = Jared Rutter| url = http://www.avn.com/movies/71227.html| date = May 2008| accessdate = 2008-11-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623210526/http://www.avn.com/movies/71227.html |date=2013-06-23 }}&lt;/ref&gt; (जन्म १९ सेप्टेम्बर १९८८&lt;ref name=&quot;iafd&quot;/&gt;) अमेरिकी [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन् ।

==जीवनी==

==अवार्ड तथा मनोनयनहरू==
{{div col|colwidth=40em}}
*२००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] मनोनयन – उत्कृष्ट नयाँ अभिनेत्री&lt;ref name=avn09&gt;{{cite web|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards|publisher=AVNAwards.com|format=PDF|url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|date=2008-11-25|accessdate=2008-11-26|archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327184833/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt;
*२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट एकल योन-क्रिया दृश्य – ''पेड कम्प्यानियन्स''&lt;ref name=avn09/&gt;
*२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट मुखमैथुन-क्रिया दृश्य – ''द गाउन्टलेट ३''&lt;ref name=avn09/&gt;
*२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''द गाउन्टलेट ३''&lt;ref name=avn09/&gt;
*२००९ एक्सआरसिओ अवार्ड मनोनयन – नव अभिनेत्री&lt;ref name=xrco09nom&gt;{{cite web| title = XRCO Names 25th Annual Award Nominees| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/34549.html| accessdate = 2009-08-11| date = 2009-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301185534/http://business.avn.com/articles/34549.html |date=2009-03-01 }}&lt;/ref&gt;
*२००९ एक्सआरसिओ अवार्ड मनोनयन – क्रीम ड्रिम&lt;ref name=xrco09nom/&gt;
*२०१० एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-महिला तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''अल एबाउट एश्लिन २: गर्ल्स वन्ली''&lt;ref name=avnnom10&gt;{{cite web| title = 2010 Nominees| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}&lt;/ref&gt;
*२०१० एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट उत्तेजक प्रदर्शन – ''यङ एन्ड ग्ल्यामर्स''&lt;ref name=avnnom10/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-सामूहिक योन-क्रिया दृश्य– ''द कन्डेम्न्ड''&lt;ref name=avn11nom&gt;{{cite web| title = Nominations for the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| format = PDF| url = http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| accessdate = 2010-11-23| archiveurl = http://web.archive.org/web/20101215000902/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| archivedate = 2010-12-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |date=2013-03-29 }}&lt;/ref&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-महिला तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''पिन-अप गर्ल्स ५''&lt;ref name=avn11nom/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट युगल योन-क्रिया दृश्य – ''पोर्नस्टार पनिसमेन्ट''&lt;ref name=avn11nom/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट पिओभी योन-क्रिया दृश्य– ''फक्ड अन साइट ७''&lt;ref name=avn11nom/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट एकल योन-क्रिया दृश्य – ''ब्रेस्ट मिट ३''&lt;ref name=avn11nom/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''डब्लुकेआरपी इन सिनसिनाटी: अ XXX प्यारोडी''&lt;ref name=avn11nom/&gt;
*२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – वर्ष महिला प्रदर्शक&lt;ref name=avn11nom/&gt;
{{div col end}}

==सन्दर्भ सूची==
{{Reflist|35em}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==
{{Commons category|Faye Reagan|फाय रेगन}}
* {{official website|http://www.playwithfaye.com}}
* {{IMDb name|2745099|फाय रेगन}}
* {{iafd name|id=FayeValentine|gender=female|name=फाय रेगन}}
* {{afdb name|id=46282|gender=female|name=फाय रेगन}}
* {{Myspace|fayereagan}}
* {{Twitter|faye_reagan}}

&lt;!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata --&gt;

{{Persondata
|NAME= Reagan, Faye
|ALTERNATIVE NAMES= Valentine, Faye
|SHORT DESCRIPTION=American pornographic actress
|DATE OF BIRTH=September 19, 1988
|PLACE OF BIRTH=[[Las Vegas Valley|Las Vegas, Nevada]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|U.S.]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Reagan, Faye}}
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]]
{{porn-actor-stub}}</text>
      <sha1>4o778m967b7jd4dubg6rt7unucwb0hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोरु जुधाइ मेला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53426</id>
    <revision>
      <id>1370370</id>
      <parentid>1319617</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6214" sha1="njzndsdrzkh9809v10izogrg931c2ov" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name     = [[गोरु]] जुधाइ मेला
|image            = 
|image_caption    =  
|nickname         = 
|observedby       = 
|date             = माघे संक्रान्ति
|date2013         = 
|date2014         = 
|observances      = 
|celebrations     = 
|type             = 
|long type         = 
}}

[[File:Bull_fight_NP.JPG|thumb|right|नुवाकोटमा बिसं २०६९मा आयोजित गोरु जुधाइ मेला]]
[[File:Bull_fight_NP2.JPG|thumb|right|नुवाकोटमा बिसं २०६९मा आयोजित गोरु जुधाइ मेला]]
[[File:Bull_fight_NP_03.JPG|thumb|right|नुवाकोटमा बिसं २०६९मा आयोजित गोरु जुधाइ मेला]]
'''गोरु जुधाइ मेला''' [[नेपाल]]को [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[तारुका]] गाविसको चन्दनी पाटा तथा बेत्रावतीमा आयोजना गरिने प्रतिस्पर्धात्मक मेला हो । हरेक वर्ष माघ १ गते [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]]को अवसरमा भव्य रूपमा गोरु जुधाइ मेला आयोजना हुने गर्छ । ऐतिहासिक परम्पराको रूपमा रहेको गोरु जुधाइ मेला एउटा भिन्न प्रकारको परम्परागत मेला हो । मनोरञ्जनको हिसावले मनाइने गोरु जुधाइ मेलालाई  व्यवस्थित गर्न  गोरुजात्रा मेला व्यवस्थापन समितिको गठन गरिएको छ ।गोरु जुधाइ आयोजना गर्न मैदानको  गाविस, जिविस र स्थानीयवासीको सहयोगमा साढे १० लाखमा गोरु जुधाउने मैदानको समेत व्यवस्था गरिएको छ। तारुकाको ऐतिहासिक परम्परा जोडिएको यस मेलामा दर्शकहरूको थप सुविधाको लागि गोरु दर्ता, बिचबिचमा सांस्कृतिक चेतनामूलक कार्यक्रम विजयी गोरु धनीलाई पुरस्कारको समेत व्यवस्था गरिएको छ । &lt;ref&gt;[http://www.gorkhapatra.org.np/rising.detail.php?article_id=29375&amp;cat_id=4 लौ है गोरु जुधाऔँ, विष्णु तारुके]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[गोरखापत्र]]&lt;/ref&gt;

बझाङ्गी राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]] तारुकामा  मामाघर जाँदा उनलाई मनोरञ्जन दिलाउन गोरु जुधाइ मेलाको सुरुवात गरिएको किम्बदन्ति रहेको छ । सिंह विसं १९७८ सालमा नुवाकोटको तारुका-५ चन्दनीस्थित मामाघर आउँदा भानिजलाई मनोरञ्जन दिन उनका मावलीले बाजागाजासहित साँढे जुधाउने परम्परा आयोजना गराएका थिए । यही परम्परा अन्ततः वरपरको गाँउलेहरूको लागि पनि मनोरञ्जनको माध्यम र खेल जात्रा बनेको हो । मेला अवलोकनका लागि [[काठमाडौँ]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] लगायतका जिल्लाबाट सर्बसाधारण आउने गर्दछन ।

== आलोचना ==
पशु अधिकारको दृष्टिकोणबाट पशुहरूलाई मनोरञ्जनका लागि आपसमा लडाउने काम पूर्ण रूपमा क्रूर, असंवेदनशील र असुरक्षित हो। (पशु अधिकार) पशुप्रतिको क्रूरता हो। मनोरञ्जनका लागि मूक प्राणीहरूलाई आपसमा लडाएर शारीरिक पीडा दिइन्छ।  सबै जीवलाई डर, पीडा र बाँच्ने अधिकार हुने भएकाले परम्पराको नाममा हिंसालाई बढावा दिनु हुन्न भन्ने तर्क गरिन्छ। 

उत्तेजित भिड र आक्रामक पशुका कारण दर्शक तथा पशु दुवैलाई चोटपटक लाग्ने खतरा रहन्छ।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:मेला]]
[[श्रेणी:प्रतियोगिता]]</text>
      <sha1>njzndsdrzkh9809v10izogrg931c2ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वासलात</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61993</id>
    <revision>
      <id>1370306</id>
      <parentid>1354716</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T22:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42463" sha1="ok9w2nytdacmg3noqqye81rm9d0bjlf" xml:space="preserve">{{लेखा}}
'''वासलात''' ({{lang-en|ब्यालेन्स शीट}}) भन्नाले संस्थाको वित्तीय अवस्था चित्रण गर्ने विवरणलाई जनाउँदछ । &lt;ref&gt;[http://ican.org.np/_downloads/accstd/NAS1.pdf वासलात] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517194303/http://www.ican.org.np/_downloads/accstd/NAS1.pdf |date=2013-05-17 }}&lt;/ref&gt; वित्तीय लेखा मा, ''''ब्यालेन्स शीट'''' (''''वित्तीय स्थितिको विवरण'''' वा ''''वित्तीय अवस्थाको विवरण''' भनेर पनि चिनिन्छ) वित्तीय सन्तुलनको सारांश हो। कुनै व्यक्ति वा संस्थाको, चाहे त्यो एकल स्वामित्व, व्यापार साझेदारी, निगम, निजी सीमित कम्पनी वा अन्य संस्था जस्तै सरकार वा नाफाको लागि नभएको संस्था। [[सम्पत्ति]], दायित्वहरू र|स्वामित्व इक्विटी एक निश्चित मितिको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको छ, जस्तै यसको वित्तीय वर्ष  ब्यालेन्स पाना प्रायः &quot;कम्पनीको वित्तीय अवस्थाको स्न्यापसट&quot; को रूपमा वर्णन गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Williams |first=Jan R. |author2=Susan F. Haka |author3=Mark S. Bettner |author4 =जोसेफ वी. कार्सेलो |शीर्षक=वित्तीय र व्यवस्थापकीय लेखा |publisher=McGraw-Hill Irwin |year=2008 |page=40 |isbn=978-0-07-299650-0}}&lt;/ref&gt; यो को सारांश हो संस्था को प्रत्येक र प्रत्येक वित्तीय विवरण।

चार आधारभूत [[वित्तीय विवरणहरू|वित्तीय विवरण]] मध्ये, ब्यालेन्स पाना एक मात्र कथन हो जुन व्यवसायको क्यालेन्डर वर्षको समयमा एकल बिन्दुमा लागू हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-28 |title =चार प्रकारका वित्तीय विवरणहरू |url=https://online.mason.wm.edu/blog/four-types-of-financial-statements |access-date=2024-02-15 |website=William &amp; Mary |भाषा =en} }&lt;/ref&gt;

एक मानक कम्पनी ब्यालेन्स पानामा दुई पक्षहरू छन्: बाँयामा सम्पत्तिहरू, र दायाँमा वित्तपोषण - जसमा आफैंमा दुई भागहरू छन्; दायित्व र स्वामित्व इक्विटी सम्पत्तिका मुख्य वर्गहरू सामान्यतया पहिले सूचीबद्ध हुन्छन्, र सामान्यतया तरलता को क्रममा।&lt;ref&gt;{{उद्धरण पुस्तक | अन्तिम = डेनियल | पहिलो = मोर्टिमर | title = निगम वित्तीय विवरण | प्रकाशक = अर्नो प्रेस | स्थान = न्यूयोर्क शहर | वर्ष = 1980 | isbn = ०-४०५-१३५१४-९ | पृष्ठहरू = 13–14} }&lt;/ref&gt; सम्पत्तिहरू दायित्वहरू पछि छन्। सम्पत्ति र दायित्वहरू बीचको भिन्नतालाई इक्विटी वा नेट एसेट वा कम्पनीको नेट वर्थ वा पूँजी भनिन्छ र लेखा समीकरण अनुसार, नेट वर्थ हुनुपर्छ। बराबर सम्पत्ति माइनस दायित्वहरू।&lt;ref&gt;विलियम्स, p.50&lt;/ref&gt; ब्यालेन्स पाना समीकरण हेर्नको लागि अर्को तरिका भनेको कुल सम्पत्तिले दायित्व र मालिकको इक्विटी बराबर हुन्छ। यस तरिकाले समीकरणलाई हेर्दा सम्पत्तिहरू कसरी वित्तपोषण गरिएको थियो भनेर देखाउँछ: या त पैसा (दायित्व) वा मालिकको पैसा (मालिक वा शेयरधारकहरूको इक्विटी) प्रयोग गरेर। ब्यालेन्स पानाहरू सामान्यतया एक खण्डमा सम्पत्तिहरू र दायित्वहरू र अर्को खण्डमा कुल मूल्य दुई खण्डहरू &quot;सन्तुलन&quot; संग प्रस्तुत गरिन्छ।

पूर्ण रूपमा नगदमा सञ्चालन हुने व्यवसायले अवधिको अन्त्यमा सम्पूर्ण बैंक ब्यालेन्स, साथै कुनै पनि नगद हातमा निकालेर आफ्नो नाफा नाप्न सक्छ। यद्यपि, धेरै व्यवसायहरूलाई तुरुन्तै भुक्तान हुँदैन; तिनीहरूले सामानहरूको सूचीहरू निर्माण गर्छन् र भवनहरू र उपकरणहरू प्राप्त गर्छन्। अर्को शब्दमा: व्यवसायहरूसँग संपत्तिहरू छन् र त्यसैले तिनीहरूले चाहे पनि, प्रत्येक अवधिको अन्त्यमा तिनीहरूलाई तुरुन्तै नगदमा परिणत गर्न सक्दैनन्। प्रायः, यी व्यवसायहरूले आपूर्तिकर्ताहरू र कर अधिकारीहरूलाई पैसा तिर्न सक्छन्, र मालिकहरूले प्रत्येक अवधिको अन्त्यमा आफ्नो सबै मौलिक पूँजी र नाफा फिर्ता गर्दैनन्। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, व्यवसायहरूसँग दायित्वहरू पनि हुन्छन्।
यसले तोकिएको दिनमा संस्थाको [[पूँजि]], [[सम्पत्ति]] तथा [[दायित्व]]हरु कति छ भन्ने कुरा देखाउने गर्दछ। एकल लेनदेनले सम्पत्ति वा दायित्वमा भिन्नता ल्याउन सक्छ, त्यसैले वासलात एक विशेष अवधिमा मात्र सहि हुन्छ। वासलात भनेको खाता होईन त्यसैले यसमा डेबिट वा क्रेडिट पक्ष भन्ने हुँदैन। तसर्थ, सम्पत्तिहरू दाहिने-तर्फ र दायित्व देब्रेपट्टि देखाइन्छ। यो लेखा समीकरणमा आधारित छ जुन:

&lt;br&gt;
'''कुल सम्पत्ति = कुल दायित्व + पूँजि'''

&lt;br&gt;
यसमा दुबै पक्षको कुल अर्थात सम्पत्ति र दायित्वहरू मेल खान्छ अन्यथा कतै त्रुटि भएको छ भनेर बुझिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.toppr.com/guides/principles-and-practices-of-accounting/final-accounts-for-sole-proprietors-non-manufacturing/balance-sheet|title=Balance Sheet|trans-title=वासलात|website=toppr.com|accessdate=नोभेम्बर ६, २०१९}}&lt;/ref&gt; सम्पत्तिबाट दायित्व घटाएर कुनै पनि समयमा कम्पनीको नेटवर्थ निर्धारित गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://articles.bplans.com/how-to-read-a-balance-sheet|title=How to Read Your Business’s Balance Sheet|trans-title=कसरी तपाईँको व्यवसायको वासलात पढ्ने|access-date=नोभेम्बर १६, २०१९}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; वासलात सधैं सन्तुलनमा हुनुपर्दछ। कम्पनीको सम्पत्तिले यसको दायित्वहरू र कुनै पनि शेयरधारकहरूको पूँजि बराबर हुन्छ। यदि वासलात साँच्चिकै सन्तुलन भइरहेको छैन भने यी मध्ये कुनै एक अपराधीद्वारा हुन सक्छ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://online.hbs.edu/blog/post/how-to-prepare-a-balance-sheet|title=HOW TO PREPARE A BALANCE SHEET: 5 STEPS FOR BEGINNERS|date=सेप्टेम्बर १०, २०१९|access-date=नोभेम्बर १६, २०१९}}&lt;/ref&gt;:

*अपूर्ण वा गलत डाटा राखिएको
*गलत तरीकाले लेनदेन गरियो
*मुद्रा विनिमय दरमा त्रुटिहरू
*वित्तीय हिसाबका त्रुटिहरू 
*करको परिशोधन वा अवमूल्यन


{{लेखा-आधार}}

==वासलातका विशेषताहरू==
वासलातका केही आधारभूत विशेषताहरू तल उल्लेख गर्न सकिन्छ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accountingexplanation.com/balance_sheet.htm|title=Balance Sheet - Last Stage in Final Accounts|accessdate=नोभेम्बर ६, २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106023921/http://www.accountingexplanation.com/balance_sheet.htm |date=2019-11-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yourarticlelibrary.com/accounting/balance-sheet/balance-sheet-characteristics-functions-and-limitations/74295|title=Balance Sheet:Characteristics, Functions and Limitations|trans-title=वासलात: विशेषताहरू, प्रकार्य र सीमितता}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411214351/https://www.yourarticlelibrary.com/accounting/balance-sheet/balance-sheet-characteristics-functions-and-limitations/74295 |date=2021-04-11 }}&lt;/ref&gt;:
*यो अन्तिम लेखाको अन्तिम चरण हो।
*यसका दुई पक्ष हुन्छन् - बाँया हात पट्टि सम्पत्ति पक्ष र दायाँ हात पट्टि दायित्व पक्ष भनेर चिनिन्छ। दुबै पक्षको कुल सँधै बराबर हुन्छ।
*यो एक विशेष अवधि को अन्त्यमा तयार पारिन्छ।
*यो एक अंतरिम रिपोर्ट हो किनकि यसले वित्तीय स्थितिलाई दर्साउँछ।
*यो खाता होइन एक प्रकारको विवरन हो। तेसैले यसमा डेविट र क्रेडिट हुदैन
==प्रकार==
ब्यालेन्स पानाले संस्था वा व्यक्तिको सम्पत्ति, [[इक्विटी_(वित्तीय)|इक्विटी]] र देनदारिताहरू समयको निश्चित बिन्दुमा संक्षेप गर्दछ। ब्यालेन्स पानाका दुई रूपहरू अवस्थित छन्। तिनीहरू रिपोर्ट फारम र खाता फारम हुन्। व्यक्ति र साना व्यवसायहरूसँग साधारण ब्यालेन्स पानाहरू हुन्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sba.gov/library/balsheet.xls |archive-url=https://web.archive.org /web/20070715223932/http://www.sba.gov/library/balsheet.xls |archive-date=2007-07-15 |title=US सानो व्यवसायको लागि सानो व्यवसाय प्रशासन नमूना स्प्रिेडसिट |access-date=2003- 08-10 }}&lt;/ref&gt; ठूला व्यवसायहरूमा बढी जटिल ब्यालेन्स पानाहरू हुन्छन्, र ती संस्थाको [[वार्षिक प्रतिवेदन]] मा प्रस्तुत गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.microsoft .com/msft/ar04/nonflash/10k_fr_bs.html |title=Microsoft Corporation ब्यालेन्स शीट, जुन 30, 2004 |publisher=Microsoft.com |access-date=2012-10-04}}&lt;/ref&gt; ठूला व्यवसायहरूले पनि तिनीहरूको व्यवसायका खण्डहरूको लागि ब्यालेन्स पानाहरू तयार गर्नुहोस्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibm.com/annualreport/2004/annual/md_8fc.shtml |title=International Business Machines &quot;Global Financing&quot; ब्यालेन्स शीट 2003 देखि 2004 को तुलना ref&gt;{{cite web|url=http://www.xbrl.org/taxonomy/int/fr/ifrs/ci/2003-07-15/ifrs-ci-2003-07-15_files/image016.jpg |title =दुई वर्ष-अन्तको ब्यालेन्स पानाहरू तुलना गर्ने ब्यालेन्स पाना |access-date=2012-10-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{उक्त वेब | url=http://www.timberry.com/fm/BalanceSheet5-1-04.png|archive-url=https://web.archive.org/web/20071019044218/http://www.timberry.com/ fm/BalanceSheet5-1-04.png|archive-date=2007-10-19 |title=दुई वर्षको ब्यालेन्स पानाको तुलना गर्ने ब्यालेन्स पाना |access-date=2010-05-08 }}&lt;/ref&gt;

===व्यक्तिगत===
व्यक्तिगत ब्यालेन्स पानाले हालको सम्पत्तिहरू जस्तै चेकिङ खाता र [[बचत खाता]]मा नगद, दीर्घकालीन सम्पत्तिहरू जस्तै सामान्य स्टक र रियल इस्टेट, हालको दायित्वहरू सूचीबद्ध गर्दछ। जस्तै [[कर्जा|ऋण]] ऋण र बंधक ऋण देय, वा बाँकी, दीर्घकालीन दायित्वहरू जस्तै बंधक र अन्य ऋण ऋण। धितोपत्र र रियल इस्टेट मूल्यहरू बजार मूल्य मा ऐतिहासिक लागत वा लागत आधार मा सूचीबद्ध छन्। व्यक्तिगत नेट वर्थ व्यक्तिको कुल सम्पत्ति र कुल दायित्वहरू बीचको भिन्नता हो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.state.co.us/oed/sbdc/business/pbs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307003615/http://www.state.co.us/oed/sbdc/business/pbs.pdf|archive-date=2008-03-07 |title=व्यक्तिगत ब्यालेन्स पाना संरचना |access-date=2010-05-08 }}&lt;/ref&gt;
===अमेरिकी साना व्यवसाय===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; width: auto; margin-left: 0.75em;&quot;
|+ नमूना सानो व्यापार ब्यालेन्स शीट&lt;ref&gt;विलियम्स, p। ५०।&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | सम्पत्ति (वर्तमान)
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | दायित्व र मालिकको इक्विटी
|-
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | नगद
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | $6,600
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | '' दायित्व ''
|-
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | प्राप्तयोग्य खाता
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot;| $6,200
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | [[प्रोमिसरी नोट|भुक्तानी योग्य नोटहरू]]
| शैली = &quot;पाठ-पङ्क्तिबद्ध: दायाँ; सीमा-शैली: कुनै पनि छैन;&quot; | $५,०००
| style=&quot;border-left-style: none&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | सम्पत्ति (स्थिर)
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | भुक्तानी योग्य खाताहरू
| style=&quot;border-left-style: none; Border-right-style: none; | $25,000
| style=&quot;border-left-style: none&quot; |
|-
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | उपकरण र उपकरण
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | $25,000
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-indent: 1.5em; Border-right-style: none;&quot; | ''कुल दायित्व''
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | $३०,०००
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | ''मालिकहरूको इक्विटी''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | पुँजी स्टक
| style=&quot;text-align: right; border-style: solid none;&quot; | $७,000
| style=&quot;border-left-style: none&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | राखिएको आय
| style=&quot;text-align: right; border-style: none;&quot; | $800
| style=&quot;border-left-style: none&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-indent: 1.5em; Border-right-style: none;&quot; | ''कुल मालिकको इक्विटी''
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | $7,800
|-
| style=&quot;border-right-style: none&quot; | ''कुल''
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | '''$37,800'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-right-style: none&quot; | ''कुल''
| style=&quot;text-align: right; border-left-style: none;&quot; | '''$37,800'''
|} एउटा सानो व्यापार ब्यालेन्स पानाले हालको सम्पत्तिहरू जस्तै नगद, खाताहरू प्राप्य, र सूची, स्थिर सम्पत्तिहरू जस्तै जग्गा, भवनहरू, र उपकरणहरू, अमूर्त सम्पत्ति जस्तै प्याटेन्ट सूचीबद्ध गर्दछ। हरू, र दायित्वहरू जस्तै भुक्तानीयोग्य खाताहरू, संचित खर्चहरू, र दीर्घकालीन ऋण। आकस्मिक दायित्वहरू जस्तै वारेन्टी ब्यालेन्स पानामा फुटनोटहरूमा उल्लेख गरिएको छ। साना व्यवसायको इक्विटी कुल सम्पत्ति र कुल दायित्वहरू बीचको भिन्नता हो।

===परोपकार===
इंग्ल्याण्ड र वेल्स मा, साना परोपकारी जो कम्पनीहरू पनि होइनन् उनीहरूलाई ब्यालेन्स पानाको सट्टा सम्पत्ति र दायित्वहरूको विवरण फाइल गर्न अनुमति दिइएको छ। यस कथनले यसको आर्थिक वर्षको अन्त्यमा परोपकारीको मुख्य सम्पत्ति र दायित्वहरू सूचीबद्ध गर्दछ।&lt;ref&gt;[[इङ्गल्याण्ड र वेल्सका लागि परोपकारी आयोग]], [https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads /system/uploads/attachment_data/file/585971/CC16b.pdf रसिद र भुक्तानी खाता परिचयात्मक नोट], कागजात CC16b, प्रकाशित जून 2013, नयाँ ढाँचा जनवरी 2017, पहुँच 16 नोभेम्बर 2023&lt;/ref&gt;
== सार्वजनिक व्यापार संस्था संरचना ==
सार्वजनिक व्यापार संस्थाहरूको ब्यालेन्स पानाहरूका लागि दिशानिर्देशहरू अन्तर्राष्ट्रिय लेखा मानक बोर्ड र धेरै देश-विशिष्ट संस्थाहरू/कम्पनीहरूले दिएका छन्। अमेरिकामा कम्पनीहरूले प्रयोग गरेको मानक संयुक्त राज्य अमेरिका सामान्यतया स्वीकृत लेखा सिद्धान्तहरू (GAAP)। [[संघीय लेखा मानक सल्लाहकार बोर्ड]] (FASAB) संयुक्त राज्य अमेरिकाको संघीय सल्लाहकार समिति हो जसको उद्देश्य संघीय वित्तीय प्रतिवेदन निकायहरूको लागि सामान्यतया स्वीकृत लेखा सिद्धान्तहरू (GAAP) विकास गर्नु हो।

ब्यालेन्स पाना खाता नाम र प्रयोग संगठनको देश र संगठनको प्रकारमा निर्भर गर्दछ। सरकारी संस्थाहरूले सामान्यतया व्यक्ति वा व्यवसायका लागि स्थापित मापदण्डहरू पालना गर्दैनन्।|

सम्पत्तिहरू व्यवसायको स्वामित्वमा रहेका सबै चीजहरू हुन्। यसमा सम्पत्ति, औजार, सवारी साधन, फर्निचर, मेसिनरी आदि समावेश हुनेछन्।
===सम्पत्ति===
वर्तमान सम्पत्तिहरू
# प्राप्तयोग्य खाता
# नगद र नगद बराबर
# सूचीहरू
# बैंकमा नगद, सानो नगद, हातमा नगद
# प्रिपेड खर्च एक वर्ष भित्र प्रयोग गरिने भविष्यका सेवाहरूको लागि
# सेवाहरूको लागि बक्यौतामा कमाएको राजस्व (आर्जित राजस्व) तर वर्षको लागि प्राप्त नभएको
# ऋण (एक वित्तीय अवधि भन्दा कम)

गैर-वर्तमान सम्पत्ति (स्थिर सम्पत्तिहरू)
# सम्पत्ति, बिरुवा र उपकरण
# लगानी सम्पत्ति, जस्तै रियल इस्टेट लगानी उद्देश्यका लागि राखिएको
# अमूर्त सम्पत्ति, जस्तै पेटेन्ट, प्रतिलिपि अधिकार र सद्भावना
# वित्तीय सम्पत्तिहरू (इक्विटी विधि, खाताहरू प्राप्यहरू, र नगद र नगद समतुल्य, जस्तै नोटहरू प्राप्यहरू प्रयोग गर्नका लागि लेखिएको लगानीहरू बाहेक।
#लगानी इक्विटी विधि को प्रयोगको लागि लेखिएको
# जैविक सम्पत्तिहरू, जुन जीवित वनस्पति वा जनावरहरू हुन्। वाहक जैविक सम्पत्तिहरू वनस्पति वा जनावरहरू हुन् जसले फसलको लागि कृषि उत्पादनहरू बोक्छन्, जस्तै स्याउ उत्पादन गर्नका लागि उब्जाइएको स्याउ र भेडाहरू ऊन उत्पादन गर्नका लागि। 
# ऋण (एक भन्दा बढी वित्तीय अवधि)

=== दायित्व===
# भुक्तानीयोग्य खाताहरू
# प्रोविजन (लेखा)
# वित्तीय दायित्वहरू (प्रावधानहरू र भुक्तानीयोग्य खाताहरूहरू बाहेक), जस्तै प्रोमिसरी नोट र कर्पोरेट बन्डहरू
# वर्तमान [[कर]] को लागि दायित्व र सम्पत्ति
# विलम्बित कर दायित्वहरू र स्थगित कर सम्पत्तिहरू
# ग्राहकहरु द्वारा भुक्तान गरिएको सेवाहरु को लागी अनर्जित राजस्व तर अझै प्रदान गरिएको छैन
# ऋण स्टक मा ब्याज
# लेनदारहरूको इक्विटी
===नेट हालको सम्पत्ति===
'''नेट हालको सम्पत्ति''' भन्नाले हालको सम्पत्ति घटाएर हालको दायित्व बुझाउँछ।&lt;ref&gt;Accounting Tools, Inc., [https://www.accountingtools.com/articles/net-current-assets नेट वर्तमान सम्पत्ति परिभाषा], प्रकाशित २८ अक्टोबर २०२३, पहुँच १५ नोभेम्बर २०२३&lt;/ref&gt;

===इक्विटी/पूँजी===
ब्यालेन्स शीटद्वारा देखाइएको नेट सम्पत्तिहरू ब्यालेन्स पानाको तेस्रो भाग बराबर हुन्छ, जसलाई सेयरधारकहरूको इक्विटी भनिन्छ। यसमा समावेश छ:
# जारी गरिएको पूँजी र अभिभावक कम्पनी (नियन्त्रण ब्याज) को इक्विटी होल्डरहरूका लागि रिजर्भ
#गैर-नियन्त्रण हित इक्विटीमा

औपचारिक रूपमा, शेयरधारकहरूको इक्विटी कम्पनीको दायित्वहरूको अंश हो: तिनीहरू सेयरधारकहरूलाई &quot;बाकी&quot; कोष हुन् (अन्य सबै दायित्वहरूको भुक्तानी पछि); सामान्यतया, यद्यपि, &quot;दायित्वहरू&quot; लाई शेयरधारकहरूको इक्विटी बाहेक दायित्वहरूको अधिक प्रतिबन्धात्मक अर्थमा प्रयोग गरिन्छ। सम्पत्ति र दायित्वहरूको सन्तुलन (शेयरधारकहरूको इक्विटी सहित) एक संयोग होइन। ब्यालेन्स शीटमा प्रत्येक खाताको मानहरूको रेकर्डहरू डबल-प्रविष्टि बहीखाता भनेर चिनिने लेखा प्रणाली प्रयोग गरी राखिन्छ। यस अर्थमा, निर्माणद्वारा शेयरधारकहरूको इक्विटी सम्पत्ति माइनस दायित्व बराबर हुनुपर्छ, र यसरी शेयरधारकहरूको इक्विटी अवशिष्ट मानिन्छ।
 
इक्विटी खण्डमा वस्तुहरूको सन्दर्भमा, निम्न खुलासाहरू आवश्यक छन्:
# शेयरहरू अधिकृत, जारी गरिएको र पूर्ण भुक्तान गरिएको, र जारी गरिएको तर पूर्ण भुक्तान नगरेको संख्याहरू
# पार मूल्य सेयर
# अवधिको सुरु र अन्त्यमा बाँकी रहेको शेयरको मेलमिलाप
# अधिकार, प्राथमिकता, र शेयर को प्रतिबन्ध को विवरण
# ट्रेजरी सेयर, सब्सिडियरीहरू र एसोसिएट्सको शेयर सहित
# शेयरहरू विकल्प र अनुबंध अन्तर्गत जारी गर्नका लागि आरक्षित
# मालिकहरूको इक्विटी भित्र प्रत्येक रिजर्वको प्रकृति र उद्देश्यको विवरण
== प्रमाण ==
''''ब्यालेन्स शीट प्रमाणीकरण'''' प्राथमिक लेखा रेकर्डको प्रणाली (जस्तै [[व्यवसाय]] द्वारा नियमित रूपमा सञ्चालन हुने [[लेखा प्रणाली|लेखा]] प्रक्रिया हो। SAP, Oracle, अन्य ERP प्रणालीको जनरल लेजर) समान वा समर्थन गर्ने उप-प्रणालीहरूमा राखिएको ब्यालेन्स र लेनदेन रेकर्डहरूसँग मेलमिलाप (सन्तुलनमा) गरिन्छ।

ब्यालेन्स शीट प्रमाणीकरणमा खाताको मिलापना (लेनदेन वा ब्यालेन्स स्तरमा), मेलमिलापको समीक्षाको प्रक्रिया र कुनै पनि उपयुक्त समर्थन कागजातहरू र औपचारिक प्रमाणीकरण सहित धेरै प्रक्रियाहरू समावेश छन्। कर्पोरेट नीति द्वारा संचालित पूर्वनिर्धारित फारममा खाताको साइन-अफ।

ब्यालेन्स शीट प्रमाणीकरण एक महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया हो जुन सामान्यतया मासिक, त्रैमासिक र वर्ष-अन्तको आधारमा गरिन्छ। परिणामहरूले संगठनको नियामक ब्यालेन्स पाना रिपोर्टिङ दायित्वहरू ड्राइभ गर्न मद्दत गर्दछ।

ऐतिहासिक रूपमा, ब्यालेन्स शीट प्रमाणीकरण एक पूर्ण म्यानुअल प्रक्रिया हो, स्प्रेडसिट, [[इमेल]] र म्यानुअल निगरानी र रिपोर्टिङ द्वारा संचालित। हालैका वर्षहरूमा [[सफ्टवेयर]] समाधानहरू प्रक्रिया स्वचालन, मानकीकरण र ब्यालेन्स पाना प्रमाणीकरण वा खाता प्रमाणीकरण प्रक्रियामा परिष्कृत नियन्त्रणको स्तर ल्याउन विकास गरिएको छ। यी समाधानहरू उच्च मात्रामा खाताहरू भएका संस्थाहरू र/वा ब्यालेन्स शीट सबस्ट्यान्टिएसन प्रक्रियामा संलग्न कर्मचारीहरूका लागि उपयुक्त छन् र दक्षता बढाउन, पारदर्शिता सुधार गर्न र जोखिम कम गर्न मद्दत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।

ब्यालेन्स शीट प्रमाणीकरण SOX 404 शीर्ष-डाउन जोखिम मूल्याङ्कन मा एक प्रमुख नियन्त्रण प्रक्रिया हो।
==नमूना==
निम्न ब्यालेन्स पाना IFRS अनुसार तयार गरिएको एकदमै छोटो उदाहरण हो। यसले सबै सम्भावित प्रकारका सम्पत्तिहरू, दायित्वहरू र इक्विटीहरू देखाउँदैन, तर यसले सबैभन्दा सामान्य देखाउँछ। किनभने यसले सद्भावना देखाउँछ, यो समेकित ब्यालेन्स पाना हुन सक्छ। मौद्रिक मानहरू देखाइएको छैन, सारांश (उपकुल) पङ्क्तिहरू पनि हराइरहेका छन्।

IFRS अन्तर्गत वस्तुहरू सँधै तरलताको आधारमा माथिल्लो भागमा रहेको कम्तीमा तरल सम्पत्ति, सामान्यतया जग्गा र भवनहरू सबैभन्दा तरलमा देखाइन्छ, अर्थात् नगद। त्यसपछि दायित्वहरू र इक्विटीहरू भुक्तान गर्नुपर्ने सबैभन्दा तत्काल दायित्व (सामान्य खाता भुक्तानयोग्य) बाट कम्तिमा अर्थात् लामो अवधिको ऋण जस्तै धितो र मालिकको इक्विटी एकदमै तलसम्म जारी रहन्छ।&lt;ref name=IFRSvUSGAAP&gt;{{ वेब साइट |url= http://accounting-financial-tax.com/2008/06/ifrs-vs-gaap-balance-sheet-and-income-statement/ |format=web |title=IFRS VS GAAP: ब्यालेन्स शीट र आय स्टेटमेन्ट |प्रकाशक =Accounting-financial-tax.com |access-date=2016-05-14 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430083040/http:// /accounting-financial-tax.com/2008/06/ifrs-vs-gaap-balance-sheet-and-income-statement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

 '''XYZ, लिमिटेडको वित्तीय स्थितिको समेकित विवरण'''
 ''''३१ डिसेम्बर २०२५ सम्म''''
''''संपत्ति''''
  '''गैर-चालू सम्पत्ति (स्थायी सम्पत्तिहरू)''''
   सम्पत्ति, बिरुवा र उपकरण (पीपीई)
      ''कम : संचित मूल्यह्रास''
   सद्भावना
   अमूर्त सम्पत्ति (पेटेन्ट, प्रतिलिपि अधिकार, ट्रेडमार्क, आदि)
      ''कम: संचित परिशोधन''
   वित्तीय सम्पत्ति मा एक वर्ष पछिको लगानी
   लगानी एसोसिएट्स र संयुक्त उद्यम
   अन्य गैर-चालू सम्पत्तिहरू, उदाहरणका लागि विलम्बित कर सम्पत्ति, पट्टा प्राप्य र एक वर्ष पछि प्राप्त हुनेहरू
 
  ''''वर्तमान सम्पत्ति''''
   सूचीहरू
   प्रिपेड खर्चहरू
   वित्तीय सम्पत्ति मा लगानी एक वर्ष भित्र देय छ
   गैर-वर्तमान र वर्तमान सम्पत्तिहरू बिक्रीको लागि राखिएको
   प्राप्य खाताहरू (ऋण) एक वर्ष भित्र देय
      ''कम : शङ्कास्पद ऋणका लागि भत्ता''
   नगद र नगद बराबर

 ''''TOTAL ASSETS'''' (यसले तलको दायित्व र इक्विटीको कुलसँग मेल खाने/सन्तुलन गर्नेछ)

 ''''दायित्व र इक्विटी''''
  '''वर्तमान दायित्वहरू (क्रेडिटरहरू: एक वर्ष भित्र बाँकी रहेको रकम)''''
   भुक्तानीयोग्य खाताहरू
   हालको आय [[कर]] भुक्तान योग्य
   ऋणको हालको भाग भुक्तान योग्य
   छोटो अवधिको प्रावधान
   अन्य वर्तमान दायित्वहरू, उदाहरणका लागि विलम्ब आय, सुरक्षा निक्षेपहरू
 
  '''गैर-चालू दायित्वहरू (क्रेडिटरहरू: एक वर्ष भन्दा बढी पछि घट्ने रकमहरू)'''
   [[कर्जा|ऋण]] भुक्तान योग्य
    जारी गरिएको ऋण प्रतिभूति, उदाहरणका लागि नोटहरू/बन्डहरू भुक्तान योग्य
   स्थगन कर दायित्वहरू
   प्रावधानहरू, उदाहरणका लागि पेन्सन दायित्वहरू
   अन्य गैर-चालू दायित्वहरू, उदाहरणका लागि लीज दायित्वहरू
 
  ''''इक्विटी''
   '''भुक्तानी गरिएको पूँजी'''
     सेयर पूँजी
     सेयर प्रिमियम
       ''कम: ट्रेजरी सेयर''
   '''रिटेड आय'''
   '''पुनर्मूल्याङ्कन रिजर्भ
   '''अन्य संचित रिजर्भ'''
   '''संचित अन्य व्यापक आय'''
  
   '''गैर-नियन्त्रण हित'''

 ''''कुल दायित्व र इक्विटी'''' (यसले माथिको सम्पत्तिको कुलसँग मेल खाने/सन्तुलन गर्नेछ)
== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{Reflist}}

== थप हेर्नुहोस् ==
* [[वित्तीय विवरणहरू|वित्तीय विवरण]]
* [[नाफा नोक्सान हिसाब लेखा परीक्षण 

[[श्रेणी:लेखा]]</text>
      <sha1>ok9w2nytdacmg3noqqye81rm9d0bjlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नारायणी नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75484</id>
    <revision>
      <id>1370287</id>
      <parentid>1355347</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1370287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10807" sha1="6zr5lnleqvbchhpe854gul0anczdu71" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = पूर्व [[नगरपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- NepalChitawanDistrictmap.png --&gt;
| image_skyline            = 
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = नारायणी नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =
| government_type          = 
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
| established_title        = स्थापना
| established_date         = १६ मङ्सिर २०७१ 
| extinct_title            = खारेज
| extinct_date            =  २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 72.68&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;वडा रिपोर्ट&quot;/&gt;
| population_total         = 48,365
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०५६
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [http://www.narayanimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
}}

'''नारायणी नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] थियो।&lt;ref name=&quot;स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/02_Other_New_Municipalities/24_Madi.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मङ्सिर}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;/&gt; [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[चितवन जिल्ला]]मा [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गरि चारवटा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर नारायणी नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=नगरपालिका घोषणा गरि क्षेत्र तोकेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|publisher=राजपत्र|date=२७ वैशाख २०८२}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा&quot;&gt;{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मङ्सिर|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१६ मंसीर २०७१}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898 |date=2015-08-24 }}&lt;/ref&gt; नारायणी नगरपालिकाको केन्द्र साविकको [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालयमा रहेको थियो।&lt;ref name=&quot;स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम&quot;/&gt; नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०७३ साल फागुन २७ गतेको निर्णयले साविकको भरतपुर उपमहानगरपालिकामा नारायणी नगरपालिका , [[चित्रवन नगरपालिका]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] गाविस थप गरि [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा स्तरोन्नती गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संक्षिप्त परिचय|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/ne/node/3|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=भरतपुर महानगरपालिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}&lt;/ref&gt; हाल पूर्व नारायणी नगरपालिकाले [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नम्बर २१,२३,२४,२५,२७ र २८ गरि ६ वटा वडाहरू ओगटेको छ।

==जनसङ्ख्या==
नारायणी नगरपालिका साविकका [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गाविसहरू मिलेर बनेको थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यहाँको कुल जनसङ्ख्या ४८,३६५ रहेको थियो भने यहाँ १२,०७० घरघुरी रहेका थिए।&lt;ref name=&quot;वडा रिपोर्ट&quot;&gt;{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&amp;wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}&lt;/ref&gt;

== वडा विभाजन ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ साविक नारायणी नगरपालिकाको वडा विभाजन र हालको समायोजन
! क्र.सं !! साविक गाउँ विकास समितिहरू!! गाविसको वडा नं. 
!साविक वडा नं!! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]का वडा नं. 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | १ || rowspan=&quot;3&quot; | [[मेघौली]] || १-४ 
|१|| २७
|-
| ५-७ 
|२|| २७ र २८
|-
| ८-९ 
|३|| २८
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | २ || rowspan=&quot;3&quot; | [[शुक्रनगर]] 
| १-२ 
|४|| २५
|-
| ४-६,९ 
|५|| २५
|-
| ३,७-८ 
|६|| २५
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ३ || rowspan=&quot;3&quot; | [[पार्वतीपुर]] || १,५-६ 
|७|| २१
|-
| २-४,७ 
|८|| २१
|-
| ८-९ 
|९|| २१
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ४ || rowspan=&quot;3&quot; | [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] || १–२ 
|१०|| २३
|-
| ३-६ 
|११|| २३
|-
| ७-९ 
|१२|| २४
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोस् ==
*[[चित्रवन नगरपालिका]]

==बाह्य कडीहरू==
[http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }}
{{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू‎}}

[[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>6zr5lnleqvbchhpe854gul0anczdu71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विसलावा जिम्बोस्का</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75699</id>
    <revision>
      <id>1370307</id>
      <parentid>1317944</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T22:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="em65psfuz12orptdygi1hh8slm7mnvg" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name        = मारिया विसलावा अन्ना जिम्बोस्का
| image       = Szymborska 2011 (1).jpg
| imagesize=200px
| caption     = विसलावा जिम्बोस्का पोल्यान्डमा २०११
| birth_date  = {{birth date|1923|7|2|df=y}}
| birth_place = प्रोवेन्ट, [[पोल्यान्ड]] (हलमा कोर्निक, पोल्यान्ड)
| death_date  = {{death date and age|2012|2|1|1923|7|2|df=y}}
| death_place = क्राकोव,पोल्यान्ड
| occupation  =कवियत्री, निबन्धकार, अनुवादक
| nationality = पोलिस
| spouse      = एडम व्लोडेक (१९४८–१९५४)
| influences  = [[जेसल मिलोज]]
| influenced  = [[हेडविग ग्रोस्की]]
| awards      ={{awd|[[नोबेल साहित्य पुरस्कार|साहित्यमा नोबेल पुरस्कार]]|१९९६}}
}}

'''मारिया विसलावा अन्ना जिम्बोस्का'''&lt;ref&gt;Jarosław Malesiński [http://www.mieczewo.com/hobby/historia/819.html Wspomnienie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301054710/http://www.mieczewo.com/hobby/historia/819.html |date=2012-03-01 }}. mieczewo.com. 2012-02-02. [dostęp 2012-02-11].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=GW&gt;Violetta Szostak [http://poznan.gazeta.pl/poznan/1,36037,11119254,Szymborscy__burzliwe_fortuny_obroty.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111201341/http://poznan.gazeta.pl/poznan/1,36037,11119254,Szymborscy__burzliwe_fortuny_obroty.html |date=2014-11-11 }} [[gazeta.pl]], 2012-02-09. [dostęp 2012-02-11].&lt;/ref&gt; {{IPAc-pl|v|i|'|s|ł|a|w|a|-|sz|y|m|'|b|o|r|s|k|a}}, Maria Wisława Anna Szymborska (जन्म २ जुलाई १९२३-१ फेब्रुअरी २०१२) एक पोल्यान्डकी कवियत्री हुन् । उनीले १९९६ मा [[नोबेल साहित्य पुरस्कार|साहित्यमा]] [[नोबेल पुरस्कार]] प्राप्त गरेकी थिइन् ।&lt;ref name=&quot;Literature1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996/|title=Nobel Prize in Literature 1996|publisher=[[Nobel Foundation]]|accessdate=2008-10-16}}&lt;/ref&gt;
==जीवनी==  
==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{Commonscat|Wisława Szymborska|विसलावा जिम्बोस्का}}
{{Wikiquote}}
*[http://nobelprize.org/literature/laureates/1996/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org
*[http://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/ Poems of Wislawa Szymborska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212044343/http://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/ |date=2012-02-12 }}
*[http://info-poland.buffalo.edu/web/arts_culture/literature/poetry/szymborska/poems/link.shtml Wislawa Szymborska poems in English] ath
*{{YouTube|Z2xelMSM9Gw|همنشین بهار: Co innego cebula پیاز، وجودی است بی تناقض. به یاد ویسلاوا شیمبورسکا}}
*[http://poems.lesdoigtsbleus.free.fr/id272.htm More translated Wislawa Szymborska poems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313184204/http://poems.lesdoigtsbleus.free.fr/id272.htm |date=2007-03-13 }}
*[http://www.technion.ac.il/~gever/ttruelovee.pdf Wislawa Szymborska's &quot;True Love&quot;] in [[Poem for Rent]] project.
*[http://www.britannica.com/ebc/article-9380081/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]]
*[https://culture.pl/en/article/stanko-transposes-szymborskas-verse-into-chords About Tomasz Stańko's jazz album inspired by poems of Wisława Szymborska]
*Prizewinning translations of Szymborska poems by Alexandra Chciuk-Celt, International Poetry Review, 1981-2 https://onedrive.live.com/redir?resid=C5F03A7963AB1559!107&amp;authkey=!AJF8KMGjfyIu9ws&amp;ithint=file%2c.docx
*[http://culture.pl/en/artist/wislawa-szymborska Wisława Szymborska] at [http://culture.pl/en Culture.pl]

[[श्रेणी:साहित्यकार]]
[[श्रेणी:महिला व्यक्तित्वहरू]]
[[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]]
[[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलाहरू]]</text>
      <sha1>em65psfuz12orptdygi1hh8slm7mnvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गुलजार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87445</id>
    <revision>
      <id>1370277</id>
      <parentid>971438</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>37151</id>
      </contributor>
      <comment>सुधार गरियो</comment>
      <origin>1370277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22498" sha1="jv7p82x9n27h7242zvxo2qe19pai6jc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = गुलजार
| pronunciation    = {{IPA|ur|ɡʊlzɑːɾ|}}
| image            = Gulzar 2008 - still 38227.jpg
| caption          = सन् २००८ मा गुलजार
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| birth_name       = सम्पूर्ण सिंह कालरा
| birth_date       = {{birth date and age|1934|08|18|df=yes}}
| birth_place      = [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[पञ्जाब प्रान्त (ब्रिटिस भारत)|पञ्जाब]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]&lt;br&gt;(हालको [[पञ्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], [[पाकिस्तान]])
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = {{flatlist|
* [[गीतकार]]
* [[कवि]]
* [[लेखक]]
* [[पटकथा लेखक]]
* [[चलचित्र निर्देशक]]
* [[चलचित्र निर्माता]]
}}
| years_active     = १९५६–वर्तमान
| works            = {{hlist|[[गुलजारको चलचित्र सूची|चलचित्र सूची]]|[[#Works|ग्रन्थसूची]]}}
| spouse           = {{marriage|[[राखी गुलजार]]|1973|1974|end=separated}}
| children         = [[मेघना गुलजार]] (छोरी)
| signature        = Gulzar signature.jpg
| signature_alt    = गुलजारको हस्ताक्षर
| awards           = [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (२००२) &lt;br&gt; [[पद्म भूषण]] (२००४) &lt;br&gt; [[अकादमी पुरस्कार]] (२००९) &lt;br&gt; [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०) &lt;br&gt; [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) &lt;br&gt; [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] (२०२४)
}}
'''गुलजार''' (जन्म नाम '''सम्पूर्ण सिंह कालरा'''; १८ अगस्ट १९३४) एक भारतीय [[उर्दू कविता|उर्दू कवि]], [[गीतकार]], [[लेखक]], [[पटकथा लेखक]] तथा [[चलचित्र निर्देशक]] हुन्, जो [[हिन्दी सिनेमा]]मा आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्।&lt;ref name=a&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|title=The poet as the father|author=Amar Chandel|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=4 January 2004|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227043558/http://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|archive-date=27 December 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनलाई यस युगका एक महत्त्वपूर्ण [[उर्दू कवि]]का रूपमा लिइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-04-30 |title=Gulzar on how an 80-year-old Urdu poet stays relevant in Bollywood |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/gulzar-on-how-an-80-year-old-urdu-poet-stays-relevant-in-bollywood/story-gnJGk8TEBgnxE25aDvwT2I.html |access-date=2022-11-19 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; उनले सन् १९६३ को चलचित्र ''[[बन्दिनी (चलचित्र)|बन्दिनी]]''बाट संगीत निर्देशक [[एस. डी. बर्मन]]सँग गीतकारका रूपमा आफ्नो व्यावसायिक यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि उनले [[आर. डी. बर्मन]], [[सलिल चौधरी]], [[विशाल भारद्वाज]] तथा [[ए. आर. रहमान]]लगायतका थुप्रै संगीत निर्देशकसँग सहकार्य गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 18, 2015|title=Gulzar Sahab's 81st birthday: Some facts about the legendary poet|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/gulzar-sahab-288865-2015-08-18|access-date=20 November 2021|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhattacharjee |first=Balaji Vittal and Anirudha |title=The Eureka moment that sealed the great partnership between RD Burman and Gulzar |url=https://scroll.in/reel/810680/the-eureka-moment-that-sealed-the-great-partnership-between-rd-burman-and-gulzar |access-date=2022-05-07 |website=Scroll.in |date=27 June 2016 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; गुलजारले कविता, संवाद तथा पटकथा पनि लेखेका छन्। उनले सन् १९७० को दशकमा ''[[आँधी]]'' र ''[[मौसम (१९७५ को चलचित्र)|मौसम]]''जस्ता चलचित्र तथा सन् १९८० को दशकमा टेलिभिजन शृङ्खला ''[[मिर्जा गालिब (टेलिभिजन शृङ्खला)|मिर्जा गालिब]]''को निर्देशन गरेका थिए। उनले सन् १९९३ मा ''[[किरदार]]''को पनि निर्देशन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hindi Tv Serial Kirdaar Synopsis Aired On DOORDARSHAN Channel |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/kirdaar |access-date=2022-05-07 |website=nettv4u |language=en}}&lt;/ref&gt; उनले दिल्लीस्थित युनाइटेड क्रिस्चियन स्कुल, लडलो क्यासलमा अध्ययन गरेका थिए। उनले दिव्या दत्ताले लिएको रेख्ता प्रोगको एक अन्तर्वार्तामा यसबारे बताएका थिए।

उनले ५ वटा भारतीय [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्, जसमा [[सर्वश्रेष्ठ गीतका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|२ वटा सर्वश्रेष्ठ गीत]], [[सर्वश्रेष्ठ पटकथाका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ पटकथा]], [[दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्र (निर्देशक)]] तथा [[सम्पूर्ण मनोरञ्जन प्रदान गर्ने सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्र (निर्देशक)]] पुरस्कार रहेका छन्। साथै, उनले २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], १ वटा [[अकादमी पुरस्कार]] र १ वटा [[ग्रामी पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;IndiaToday-20140412&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award-188729-2014-04-12|title=Gulzar to get Dadasaheb Phalke award|date=12 April 2014|work=Indiatoday.in|publisher=India Today Group|access-date=12 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503214231/http://indiatoday.intoday.in/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award/1/355422.html|archive-date=3 May 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ix&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|title=Gulzar selected for Dadasaheb Phalke Award|work=The Indian Express|date=13 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415073009/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|archive-date=15 April 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; सन् २००२ मा उनलाई [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी पुरस्कार–हिन्दी]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २००४ मा उनलाई भारतको तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म भूषण]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ मा उनलाई भारतीय चलचित्र क्षेत्रको सर्वोच्च सम्मान [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ को अप्रिलमा गुलजारलाई [[असम विश्वविद्यालय]]को कुलपति नियुक्त गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; सन् २०२४ मा गुलजारलाई भारतको सर्वोच्च साहित्यिक सम्मान [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece | title=Jnanpith honour for Gulzar and Sanskrit scholar Jagadguru Rambhadracharya | newspaper=The Hindu | date=17 February 2024 }}&lt;/ref&gt;
== प्रारम्भिक जीवन ==

गुलजारको जन्म ब्रिटिस भारतको [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[झेलम जिल्ला]] (हालको [[पाकिस्तान]])मा मखन सिंह कालरा र सुजन कौरका पुत्रका रूपमा एक [[सिख]] खत्री परिवारमा सम्पूर्ण सिंह कालराको नामबाट भएको थियो। विद्यालयमा अध्ययनरत हुँदा उनले [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|ठाकुर]]का कृतिहरूका अनुवादहरू पढेका थिए, जसलाई उनले आफ्नो जीवनका धेरै महत्त्वपूर्ण मोडहरूमध्ये एकका रूपमा स्मरण गरेका छन्। [[भारत विभाजन|भारतको विभाजन]]का कारण उनको परिवार छुट्टिएपछि उनले आफ्नो अध्ययन रोक्नुपर्‍यो र परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्न तत्कालीन बम्बई (हाल [[मुम्बई]]) जानुपर्‍यो। जीवनयापनका लागि सम्पूर्णले मुम्बईमा विभिन्न साना कामहरू गरे, जसमा [[बेलासिस रोड]]स्थित ''विचारे मोटर्स''को ग्यारेजमा गरेको काम पनि समावेश थियो।&lt;ref&gt;{{cite AV media|title=Guftagoo – Interview with Gulzar|publisher=Rajyasabha TV|work=YouTube|date=31 July 2012|location=India}}&lt;/ref&gt; त्यहाँ उनले दुर्घटनामा क्षतिग्रस्त भएका गाडीहरूमा विभिन्न रङका छायाहरू मिसाएर रङ मिलाउँदै मर्मत गर्ने काम गर्थे। उनी भन्ने गर्थे, &quot;मसँग रङहरू पहिचान गर्ने राम्रो क्षमता थियो।&quot; सुरुमा उनका पिता उनी लेखक बन्न चाहेकोमा असन्तुष्ट थिए। उनले '''गुलजार देनवी''' उपनाम अपनाए र पछि त्यसलाई छोट्याएर '''गुलजार''' मात्र प्रयोग गर्न थाले।&lt;ref name = meghna&gt;{{cite book| title = ''Because he is'' | author = Meghna Gulzar | author-link = Meghna Gulzar | publisher = Rupa &amp; Co. | year = 2004}}&lt;/ref&gt; राज्यसभा टेलिभिजनलाई दिएको एक अन्तर्वार्तामा उनले चित्रकारका रूपमा गरेको काम आफूलाई मन परेको बताएका थिए, किनकि त्यस कामले उनलाई एकैसाथ पढ्न, लेख्न, कलेज जान तथा प्रोग्रेसिभ राइटर्स एसोसिएसन (PWA) का गतिविधिमा सहभागी हुन पर्याप्त समय उपलब्ध गराउँथ्यो।&lt;ref name=a/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |title=A life in music |work=The Tribune |date=15 March 2009 |access-date=3 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706014034/http://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |archive-date=6 July 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |title=The Anupam Kher show |website=[[YouTube]] |date=9 August 2015 |access-date=5 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015210853/https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |archive-date=15 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== व्यक्तिगत जीवन ==

गुलजारको विवाह अभिनेत्री [[राखी]]सँग भएको थियो। उनीहरूकी एक छोरी [[मेघना गुलजार]] छिन्। मेघना गुलजार आफ्नी आमा र बुबासँगै हुर्किइन् र [[न्युयोर्क विश्वविद्यालय]]बाट चलचित्र निर्माणमा स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरेपछि ''[[फिलहाल]]'', ''[[जस्ट म्यारिड (२००७ को चलचित्र)|जस्ट म्यारिड]]'', ''[[दस कहानियाँ]]'', [[तलवार (चलचित्र)|तलवार]], ''[[राजी]]'', ''[[साम बहादुर (चलचित्र)|साम बहादुर]]'' र ''[[छपाक]]''जस्ता चलचित्रहरूको निर्देशन गर्दै चलचित्र निर्देशक बनिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/asia/chhapaak-deepika-padukone-1203462409/|title=Bollywood Film 'Chhapaak' Makes Serious Splash|last1=Dore|first1=Shalini|date=10 January 2020|website=Variety|language=en|access-date=21 January 2020}}&lt;/ref&gt; ''[[छपाक]]''का लागि गुलजारले गीत लेखेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Women directors scale Bollywood |url=http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |work=BBC News |date=21 February 2002 |access-date=20 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040606000021/http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |archive-date=6 June 2004 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; मेघनाले सन् २००४ मा आफ्ना पिता गुलजारको जीवनी पनि लेखेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=On the Shelf |url=http://www.indianexpress.com/oldStory/38822/ |work=[[The Indian Express]] |date=11 January 2004 }}&lt;/ref&gt;
== पुरस्कार तथा मनोनयन ==

[[File:The veteran film lyricist, director, screen writer, producer and poet, Shri Gulzar with the Dadasaheb Phalke Award 2013, presented by the President, Shri Pranab Mukherjee, at the 61st National Film Awards function.jpg|thumb|गुलजारले सन् २०१३ मा [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए। [[६१औँ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] समारोहमा [[राष्ट्रपति]] [[प्रणब मुखर्जी]]ले उनलाई यो पुरस्कार प्रदान गरेका थिए।]]

सन् २०१९ सम्म गुलजारले कुल ३६ वटा पुरस्कार तथा सम्मान प्राप्त गरेका छन्। यसमा ५ वटा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], सन् १९९९–२००० का लागि [[मध्य प्रदेश सरकार]]द्वारा प्रदान गरिएको राष्ट्रिय किशोर कुमार सम्मान,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=क्या है 'किशोर अलंकरण', किन हस्तियों को मिल चुका है ये सम्मान |url=https://www.amarujala.com/education/kishore-kumar-samman-recipient-list-waheeda-rehman-to-be-awarded-this-year |access-date=2024-10-17 |website=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2010-10-15 |title=The Kishore Kumar award instituted by the Madhya Pradesh government in 1997, is given away for direction, acting, script writing and lyrics every year. Past recipients of the prestigious award have included Hrishikesh Mukherjee, Gulzar, Shyam Benegal and Amitabh Bachchan. This year it has been given to Yash Chopra. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/the-kishore-kumar-award-instituted-by-the-madhya-pradesh-government-in-1997-is-given-away-for-direction-acting-script-writing-and-lyrics-every-year-past-recipients-of-the-prestigious-award-have-included-hrishikesh-mukherjee-gulzar-shyam-benegal-and-amitabh-bachchan-this-year-it-has-been-given-to-yash-chopra-/articleshow/6752191.cms |access-date=2024-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; १ [[सर्वश्रेष्ठ मौलिक गीतका लागि अकादमी पुरस्कार]] (२००८), १ [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०), [[उर्दूका लागि साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेताहरूको सूची|साहित्य अकादमी पुरस्कार–उर्दू]] (२००२), [[पद्म भूषण]] (२००४) तथा [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) रहेका छन्।
 
उनले सन् २०२४ मा [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्राप्त गरे।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=The Hindu |date=17 February 2024 |title=Gulzar, Sanskrit scholar Rambhadracharya selected for Jnanpith Award |url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217151932/https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
== जीवनी ==
=== पुस्तकहरू ===
* {{Cite book |last=Kabir |first=Nasreen Munni |title=जिया जले: द स्टोरीज अफ सङ्ग्स |title-link=Jiya Jale: The Stories of Songs |date=2018 |publisher=[[स्पिकिङ टाइगर बुक्स]] |isbn=978-93-88070-95-9}}
* {{Cite book|title = इन द कम्पनी अफ अ पोएट |title-link=In the Company of a Poet|first= नसरीन मुन्नी|last= कबिर |author-link=Nasreen Munni Kabir | year= 2012| publisher =रेनलाइट रुपा| isbn= 978-81-291-2083-0}}
* {{Cite book|title = इकोज एन्ड एलोक्वेन्सेस |first= सैबल|last= चटर्जी| author-link= Saibal Chatterjee |year= 2007| publisher =रुपा एन्ड कम्पनी| isbn= 978-81-291-1235-4}}
* {{Cite book| title=बिकज ही इज...|first= मेघना| last= गुलजार| author-link= Meghna Gulzar | year=2004| publisher=रुपा एन्ड कम्पनी| isbn=81-291-0364-8}}
==सन्दर्भ सामग्रीहरू== 
{{reflist}}


==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{FilmfareAwardBestDirector}}

[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र निर्देशकहरू]]</text>
      <sha1>jv7p82x9n27h7242zvxo2qe19pai6jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हुण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93043</id>
    <revision>
      <id>1370316</id>
      <parentid>1209414</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T03:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3156" sha1="83bysmsatzbhuqya3e7fl11vak4farr" xml:space="preserve">[[File:HunCoinDerivedFromSassanianDesign5thCE.JPG|thumb|उदयनका हुण राजा लखको सासानियन खाकाको सिक्का]]
[[File:HunaKing.JPG|thumb|हुणको उपजाति नेजकका राजा नेप्की मल्का]]
[[File:Asia 500ad.jpg|thumb|right|250px|हुण साम्राज्यको (चित्रमा हेप्थालाइट्स) अधिकतम फैलावट, ई.स. ४०० तिर सर्वोच्च सिमाना]]
'''हुण''', '''हलहुण''', '''हरहुण''', '''अल्जोन''', '''वाल्जोन''' एक जियोनाइट तथा हेप्थालाइट्स जातिसमुह थियो। हुण एक मध्य एसियाली लडाकु जातिसमुह थियो।  ईस्वीको ५ औँ सदीको अन्त्य र छैटौँ सदीको सुरूवातमा हुण जातिले खाइबर भञ्ज्याङ्ग हुँदै [[भारतीय उपमहाद्वीप]] छिरेका थिए जहाँ उनीहरूलाई [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त राजवंश]]का राजा यशोधर्मनले पराजित गरे।&lt;ref&gt;India: A History  by John Keay  p.158&lt;/ref&gt; हुण साम्राज्यको अधिकतम सिमाना भारतको माल्वा क्षेत्रसम्म पुगेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000007165/01_Text.pdf |title=The Hephthalites: Archaeological and Historical Analysis |last=Kurbanov |first=Aydogdy |page=24 |year=2010 |quote=The Hūnas controlled an area that extended from Malwa in central India to Kashmir. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127063833/http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000007165/01_Text.pdf |date=2018-01-27 }}&lt;/ref&gt; उनीहरूको निरन्तर हमलाले [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त राजवंश]]को पतन भएको थियो। 
[[File:Sondani.jpg|thumb|राजा यशोधर्मनले हुणहरूलाई पराजित गरेपछि बनाएको विजयस्तम्भ]]
हुणहरूलाई तिब्बती ग्रन्थहरूमा [[यवन]], [[तुखार]], [[कम्बोज]], [[खस]], [[दारदार]] जातिहरूसँगै उल्लेख गरिएको छ।&lt;ref&gt;Tho-ghar yul dan yabana dan kambodza dan Khasa dan Huna dan Darta dan...&lt;/ref&gt;

==स्रोतहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:जाति]]
[[श्रेणी:प्राचिन जाति]]
[[श्रेणी:भारतका प्राचीन मानिसहरू]]</text>
      <sha1>83bysmsatzbhuqya3e7fl11vak4farr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टुँडिखेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96868</id>
    <revision>
      <id>1370329</id>
      <parentid>1298748</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह */</comment>
      <origin>1370329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="ogjfyd73i54t994vzm4wnli7jke5jpd" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt;
==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;चकला सिमा सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>ogjfyd73i54t994vzm4wnli7jke5jpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370331</id>
      <parentid>1370329</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7134" sha1="be6fyskxk8j8hdm5x9pj62bnno2ttle" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने चौतारो नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ। १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>be6fyskxk8j8hdm5x9pj62bnno2ttle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370332</id>
      <parentid>1370331</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7841" sha1="2ik7ucwxtnljpw2rwd7f630hjzn0slq" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने चौतारो नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>2ik7ucwxtnljpw2rwd7f630hjzn0slq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370333</id>
      <parentid>1370332</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8008" sha1="dtc48tjr4awrripmhj9jg4hb1v6h0vo" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने चौतारो नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] र बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजावेथ]]को स्वागत टुँडिखेलमा गरिएको थियो । 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>dtc48tjr4awrripmhj9jg4hb1v6h0vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370334</id>
      <parentid>1370333</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह */</comment>
      <origin>1370334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10451" sha1="lrsenmf7eiepp9zligkt39xnq01yewn" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने चौतारो नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] र बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजावेथ]]को स्वागत टुँडिखेलमा गरिएको थियो । 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

== अन्य जिल्लामा टुँडिखेल ==
पछि टुँडिखेल एक सकारात्मक प्रवृत्ति बन्यो र देशभर फैलिन थाल्यो। ताकि अन्य जिल्लाहरूमा पनि धेरै टुँडिखेल (खेल मैदान) छ।

स्थानीय नाम जिल्ला स्थान क्षमता उद्देश्य प्रदेश

१. धुलिखेल टुँडिखेल काभ्रेपलाञ्चोक धुलिखेल ५०००+ फुटबल रंगशाला बागमती

२. चौतारा टुडिखेल सिन्धुपाल्चोक चौतारा २०००+ फुटबल रंगशाला बागमती

३. पाल्पा टुँडिखेल पाल्पा तानसेन ४०००+ फुटबल रंगशाला, खेलकुद स्थल, हेलिपोर्ट लुम्बिनी

४. पोखरा टुँडिखेल कास्की मालेपाटन ८०००+ फुटबल रंगशाला, मतदान केन्द्र, खेलकुद स्थल गण्डकी

५. फुङलिङ टुँडिखेल ताप्लेजुङ फुङलिङ ५०००+ फुटबल रंगशाला कोशी

६. धनकुटा टुडिखेल धनकुटा धनकुटा ३०००+ फुटबल रंगशाला कोशी

७. भोजपुर टुडिखेल भोजपुर भोजपुर २०००+ फुटबल रंगशाला कोशी

८. चरिकोट टुडिखेल दोलखा चरिकोट ३०००+ फुटबल रंगशाला बागमती

९। इलाम टुँडिखेल इलाम जिल्ला इलाम ५०००+ फुटबल रंगशाला कोशी

१०. सुनौला टुँडिखेल धादिङ नीलकण्ठ २०००+ फुटबल रंगशाला बागमती

११ जुम्ला टुडिखेल जुम्ला चन्दननाथ २०००+ फुटबल रंगशाला कर्णाली

==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>lrsenmf7eiepp9zligkt39xnq01yewn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370335</id>
      <parentid>1370334</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्य जिल्लामा टुँडिखेल */</comment>
      <origin>1370335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10596" sha1="j68w8p1hblyfbp9vcff4lk6bnffurcv" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने चौतारो नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] र बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजावेथ]]को स्वागत टुँडिखेलमा गरिएको थियो । 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

== अन्य जिल्लामा टुँडिखेल ==
पछि टुँडिखेल एक सकारात्मक प्रवृत्ति बन्यो र देशभर फैलिन थाल्यो। ताकि अन्य जिल्लाहरूमा पनि धेरै टुँडिखेल (खेल मैदान) छ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!स्थानीय नाम
!जिल्ला
!स्थान 
!क्षमता 
!उद्देश्य 
!प्रदेश
|-
|१. 
|धुलिखेल टुँडिखेल 
|काभ्रेपलाञ्चोक 
|धुलिखेल 
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|२.
|चौतारा टुडिखेल
|सिन्धुपाल्चोक 
|चौतारा 
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|३.
|पाल्पा टुँडिखेल
|पाल्पा 
|तानसेन
|४०००+ 
|फुटबल रंगशाला, खेलकुद स्थल, हेलिपोर्ट 
|लुम्बिनी
|-
|४.
|पोखरा टुँडिखेल
|कास्की 
|मालेपाटन 
|८०००+
|फुटबल रंगशाला, मतदान केन्द्र, खेलकुद स्थल
|गण्डकी
|-
|५.
|फुङलिङ टुँडिखेल
|ताप्लेजुङ 
|फुङलिङ
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|६.
|धनकुटा टुडिखेल
|धनकुटा 
|धनकुटा 
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|७.
|भोजपुर टुडिखेल
|भोजपुर
|भोजपुर
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|८.
|चरिकोट टुडिखेल
|दोलखा
|चरिकोट
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|९
|इलाम टुँडिखेल
|इलाम
|इलाम
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|१०.
|सुनौला टुँडिखेल
|धादिङ 
|नीलकण्ठ 
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|११
|जुम्ला टुडिखेल
|जुम्ला 
|चन्दननाथ
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कर्णाली
|}


==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>j68w8p1hblyfbp9vcff4lk6bnffurcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370336</id>
      <parentid>1370335</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्य जिल्लामा टुँडिखेल */</comment>
      <origin>1370336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11003" sha1="sszh1axuy36zvbo5brhm9npnrd8be42" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने [[चौतारी|चौतारो]] नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] र बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजावेथ]]को स्वागत टुँडिखेलमा गरिएको थियो । 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

== अन्य जिल्लामा टुँडिखेल ==
पछि टुँडिखेल एक सकारात्मक प्रवृत्ति बन्यो र देशभर फैलिन थाल्यो। ताकि अन्य जिल्लाहरूमा पनि धेरै टुँडिखेल (खेल मैदान) छ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!स्थानीय नाम
!जिल्ला
!स्थान 
!क्षमता 
!उद्देश्य 
!प्रदेश
|-
|१. 
|धुलिखेल टुँडिखेल 
|काभ्रेपलाञ्चोक 
|[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|२.
|चौतारा टुडिखेल
|सिन्धुपाल्चोक 
|[[चौतारा, सिन्धुपाल्चोक|चौतारा]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|३.
|पाल्पा टुँडिखेल
|पाल्पा 
|[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]
|४०००+ 
|फुटबल रंगशाला, खेलकुद स्थल, हेलिपोर्ट 
|लुम्बिनी
|-
|४.
|पोखरा टुँडिखेल
|कास्की 
|[[मालेपाटन]]
|८०००+
|फुटबल रंगशाला, मतदान केन्द्र, खेलकुद स्थल
|गण्डकी
|-
|५.
|फुङलिङ टुँडिखेल
|ताप्लेजुङ 
|[[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|६.
|धनकुटा टुडिखेल
|धनकुटा 
|धनकुटा 
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|७.
|भोजपुर टुडिखेल
|भोजपुर
|[[भोजपुर]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|८.
|चरिकोट टुडिखेल
|दोलखा
|[[चरिकोट]]
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|९
|इलाम टुँडिखेल
|इलाम
|[[इलाम नगरपालिका|इलाम]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|१०.
|सुनौला टुँडिखेल
|धादिङ 
|[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|११
|जुम्ला टुडिखेल
|जुम्ला 
|[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कर्णाली
|}


==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>sszh1axuy36zvbo5brhm9npnrd8be42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370338</id>
      <parentid>1370336</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्य जिल्लामा टुँडिखेल */</comment>
      <origin>1370338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11125" sha1="kpexlxx3xeqpnlepic7aoj5xoq214b2" xml:space="preserve">[[File:Tundikhel_Ground,_from_Dharahara,_March_2012.jpg|thumb|[[धरहरा]]बाट देखिएको टुँडिखेल]]
[[File:Tundikhel 1981.jpg|thumb|१९८१ मा खिचिएको तस्वीर]] 
'''टुँडिखेल''' [[काठमाडौँ]]को बीच भागमा अवस्थित मैदान हो । यो [[शहिदगेट]] र रत्नपार्कको बिचमा अवस्थित छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/110701|title=मजलिसको आँखा– २१, सानो टुँडिखेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=भाद्र २६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114318/https://archive.himalkhabar.com/110701 |date=2022-05-16 }}&lt;/ref&gt; 

टुँडिखेलको प्रतीकको रूपमा रहेको एउटा ठूलो रूखको बीचमा उभिएको थियो। खरिको बोट भनेर चिनिने [[चौतारी|चौतारो]] नेपालका राष्ट्र प्रमुखहरूले प्रमुख घोषणाहरू गर्न प्रयोग गर्थे। रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]लाई देश निकाला, [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को पदच्युती र [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]को राजा घोषणा, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|भोट बिरुद्ध युद्ध]]को घोषणा, प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले [[दासप्रथा]] अन्त्यको घोषणा यही खरिको बोटबाट भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो]] र [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, गोरखाली सैनिकहरूलाई टाढाको युद्धभूमिमा पठाउनु अघि यहाँ भेला गरिन्थ्यो। टुँडिखेललाई सैनिक मञ्च बनाउने क्रममा २०२८ सालमा यो रुख र चौतारो नष्ट गरिएको थियो भने सन् २०१९ नोभेम्बर १६ मा 'अकुपाई टुँडिखेल' अभियान अन्तर्गत यहाँ फेरि खरीको बोट रोपिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=श्याम |date=१ मंसिर २०७६ |title=अकुपाई टुँडिखेल अभियान: टुडिखेलमा रोपिए खरीका बोट |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/196031-1573957380.html |access-date=2026-08-19 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुक्त टुँडिखेल अभियान : ऐतिहासिक खरीको बोट पुन:स्थापना गरिने |url=https://www.kharibot.com/news-details/43305/2019-11-14 |access-date=2026-08-19 |website=Kharibot |language=en}}&lt;/ref&gt; १९६० मा, एउटा सानो विमान घाँसे मैदानमा पनि अवतरण गरियो। 

भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] र बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजावेथ]]को स्वागत टुँडिखेलमा गरिएको थियो । 

==इतिहास==
===किम्बदन्ति===
कुनै बखत त्यो चउरमा ‘टुँडिल’ नामकी देवी थिइन्। काठमाडौँको स्थानीय भाषामा चउरलाई ‘ख्य’ भनिने हुनाले, उनै टुँडिल देवीको चउर ‘टुँडी ख्य’ हुँदै टुँडिखेल रहन गएको हो । अर्को किम्वदन्ती अनुसार इटुमबहास्का केशचन्द्रको लामो कथा छ। कुनै बखत केशचन्द्रको विलौना सुनेर परेवाले बिस्टाएका सुनलाई गुरुमापा नामको राक्षसद्वारा बोकाइ सहरभित्र छिराएका थिए। गुरुमापाले सहरभित्र छिरेपछि स्वभावअनुसार उपद्रव गर्न बाँकी राखेन। तर सहरवासीले त्यसो गर्न नदिई त्यो राक्षसलाई सहरभन्दा बाहिरको ठूलो चउरमा बसाउन योजना बुने। उसलाई मनाउन फागु पूर्णिमाको दिन सहरबाहिरको त्यो चउरमा आई वर्षको एकपटक एउटा राँगोको मासु र दस पाथी चामलको भात ख्वाउने कबुल गरियो। गुरुमापालाई पनि त्यो कुरा मञ्जुरी भयो। यसरी त्यो राक्षसलाई राखिएको चउरलाई कसैले ‘तिनिख्यस्’ पनि भनेका छन्। जुन अहिलेको टुँडिखेल हो। यो किंवदन्तीबाट टुँडिखेललाई राक्षसको आँगन भन्ने बुझियो। तर पछि परेड खेल्ने गरी राज्यको आँगन बन्न पुग्यो। &lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/koseli/2018/01/27/20180127110806.html कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

== अन्य जिल्लामा टुँडिखेल ==
[[चित्र:Shreenagar_with_Tansen.jpg|अङ्गुठाकार|पाल्पा टुँडिखेल]]
पछि टुँडिखेल एक सकारात्मक प्रवृत्ति बन्यो र देशभर फैलिन थाल्यो। ताकि अन्य जिल्लाहरूमा पनि धेरै टुँडिखेल (खेल मैदान) छ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!#
!स्थानीय नाम
!जिल्ला
!स्थान 
!क्षमता 
!उद्देश्य 
!प्रदेश
|-
|१. 
|धुलिखेल टुँडिखेल 
|काभ्रेपलाञ्चोक 
|[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|२.
|चौतारा टुडिखेल
|सिन्धुपाल्चोक 
|[[चौतारा, सिन्धुपाल्चोक|चौतारा]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|३.
|पाल्पा टुँडिखेल
|पाल्पा 
|[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]
|४०००+ 
|फुटबल रंगशाला, खेलकुद स्थल, हेलिपोर्ट 
|लुम्बिनी
|-
|४.
|पोखरा टुँडिखेल
|कास्की 
|[[मालेपाटन]]
|८०००+
|फुटबल रंगशाला, मतदान केन्द्र, खेलकुद स्थल
|गण्डकी
|-
|५.
|फुङलिङ टुँडिखेल
|ताप्लेजुङ 
|[[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|६.
|धनकुटा टुडिखेल
|धनकुटा 
|धनकुटा 
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|७.
|भोजपुर टुडिखेल
|भोजपुर
|[[भोजपुर]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|८.
|चरिकोट टुडिखेल
|दोलखा
|[[चरिकोट]]
|३०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|९
|इलाम टुँडिखेल
|इलाम
|[[इलाम नगरपालिका|इलाम]]
|५०००+
|फुटबल रंगशाला
|कोशी
|-
|१०.
|सुनौला टुँडिखेल
|धादिङ 
|[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|बागमती
|-
|११
|जुम्ला टुडिखेल
|जुम्ला 
|[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]
|२०००+
|फुटबल रंगशाला
|कर्णाली
|}


==ऐतिहासिक तस्वीर सङ्ग्रह==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Tundikhel kathmandu circa 1862.TIF|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;१८६२ मा टुँडिखेल&lt;/div&gt;
File:Tinkhya south.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;सन् १९१५ मा टुँडिखेल, चोकको बीचमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्गबहादुरको सालिक]] &lt;/div&gt;
File:Kathmandu and tundikhel ca 1920.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;काठमाडौँ सहर तथा टुँडिखेलको केहि भाग (दायाँ), १९२० तिरको तस्वीर&lt;/div&gt;
File:Tinkhya 1939.jpg|&lt;div align =&quot;center&quot;&gt;खरिको बोट सहितको टुँडिखेल, १९३९&lt;/div&gt;
File:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलको दक्षिण पश्चिम कुनामा रहेको घोडचढीको सालिक&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]]
[[श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू]]</text>
      <sha1>kpexlxx3xeqpnlepic7aoj5xoq214b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सैन्य विज्ञान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98054</id>
    <revision>
      <id>1370471</id>
      <parentid>1176307</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="cirq3j0zyygavi2cngmgh5i2k593ax3" xml:space="preserve">''''''सैन्य विज्ञान''''' सैन्य प्रक्रियाहरू, संस्थानहरू, र व्यवहारको साथ साथै युद्ध नीति र संगठित समन्वय बलको सिद्धान्त र उपयोगको अध्ययन हो।&lt;ref&gt;Jordan, 2013. p. 880.&lt;/ref&gt; यो मुख्यतः राष्ट्रिय रक्षा नीतिमा आधारित भएर सैन्य सिद्धान्त, विधि, र सैन्य क्षमता उत्पादन गर्ने अभ्यासमा केन्द्रित छ। सैन्य विज्ञानले सैन्य बलको सापेक्ष फायदा बनाए राख्न आवश्यक सामरिक, राजनीतिक, आर्थिक, मनोवैज्ञानिक, सामाजिक, परिचालन, प्राविधिक र सामरिक तत्वहरूको पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ; र शान्तिमा वा [[युद्ध]]को समयमा [[विजय]]को सम्भावना र अनुकूल परिणाम बढाउन सहयोग पुर्याउँछ। सैन्य वैज्ञानिकहरूमा शोधकर्ताहरू, अनुसन्धानकर्ताहरू, प्रयोगात्मक वैज्ञानिकहरू, व्यवहारिक वैज्ञानिकहरू, डिजाइनरहरू, [[अभियन्ता|इन्जिनियरहरू]], परीक्षण प्राविधिकहरु र अन्य सैन्य कर्मचारी पर्दछन्।

विशेष रणनीतिक लक्ष्य प्राप्त गर्न सैन्य कर्मचारीहरूले हतियार, उपकरण, र प्रशिक्षण पाउँछन्। प्राविधिक गुप्तचरको एक अङ्गको रूपमा सैन्य विज्ञान दुश्मन क्षमता थाह पाउन पनि प्रयोग गरिन्छ।

सैन्य इतिहासमा, [[औद्योगिक क्रान्ति]]को अवधिमा सैन्य विज्ञान भनेको शान्ती वा युद्धको समयमा फौज पल्टनको तैनाथी तथा पारिचालनको साथ साथ सैन्य सिद्धान्त र प्राविधिक उपयोगको अध्ययन जनाउने शब्दावली थियो ।

==इतिहास ==

==सैन्य सीपको उपयोग==
===सैन्य सङ्गठन ===
===व्यूह निर्माण ===
===सैन्य शिक्षा तथा तालिम===
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:सैन्य विज्ञान]]</text>
      <sha1>cirq3j0zyygavi2cngmgh5i2k593ax3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रुसको राष्ट्रपति</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98063</id>
    <revision>
      <id>1370470</id>
      <parentid>1273908</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* विदेश नीति */</comment>
      <origin>1370470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11819" sha1="dwi6wgow42pufuvkprirzwfs3mwz1m5" xml:space="preserve">{{Infobox Political post
| post                    = रसियाका राष्ट्रपति
| body                    =  
| native_name             = {{small|Президент Российской Федерации}}
| insignia                = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| insigniacaption         = रूसी निसान छाप
| flag                    = Standard of the President of the Russian Federation.svg{{!}}border
| flagsize                = 125px
| flagcaption             = रुसी राष्ट्रपतिको झन्डा
| image                   = Vladimir Putin (2017-07-08) (cropped).jpg
| imagesize               = 210px
| incumbent               = [[भ्लादिमिर पुटिन]]
| incumbentsince          = ७ मे १०१२
| department              = [[Russia#Governance|Governance of Russia]] &lt;br&gt; [[Politics of Russia#Executive branch|Executive branch in Russian Politics]] 
| style                   = [[राष्ट्रपति|श्रीमान राष्ट्रपति]] &lt;br&gt; {{small|(औपचारिक)}} &lt;br&gt; [[कमरेड]] [[कमान्डर-इन-चिफ|सुप्रिम कमान्डर इन चिफ]] &lt;br&gt; {{small|(रुसी सैन्य माझ]])}} &lt;br&gt; [[महामहिम|महामहिम]] &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf UNITED NATIONS HEADS OF STATE HEADS OF GOVERNMENT MINISTERS FOR FOREIGN AFFAIRS Protocol and Liaison Service]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; {{small|(अन्तरास्ट्रिय समकक्षमा)}}
| status                  = [[संघीय]] [[राष्ट्रप्रमुख]] 
| residence               = [[Kremlin Senate]] &lt;br&gt; {{small|(working)}} &lt;br&gt; [[Grand Kremlin Palace]] &lt;br&gt; {{small|(ceremonial)}} &lt;br&gt; [[Novo-Ogaryovo]] &lt;br&gt; {{small|(residential)}}
| seat                    = [[मस्को क्रेमलिन]], [[मस्को]]
| member_of               = राजकीय परिषद (रुस) &lt;br&gt; सुरक्षा परिषद (रुस) &lt;br&gt; [[Supreme Eurasian Economic Council]]
| nominator               = [[Political parties in Russia|Political parties]] or self-nomination
| appointer               = [[Russian presidential elections|Direct popular vote]]
| termlength              = छ वर्ष, one consecutive re-election
| constituting_instrument = रुसी संविधान  
| precursor               = [[List of leaders of the Russian SFSR#Heads of state|Chairman]] of the [[Presidium of the Supreme Soviet of the Russian Soviet Federative Socialist Republic|Presidium]] of the [[Supreme Soviet of the Russian Soviet Federative Socialist Republic|Supreme Soviet]] of the [[Russian SFSR]]
| formation               = १९९१
* Passage of presidency law: &lt;br&gt; 24 April 1991 &lt;ref&gt;[[s:ru:Закон РСФСР от 24 April 1991 №1098-I|RSFSR Law &quot;On President of the Russian SFSR]]&lt;/ref&gt;
* Constitutional amendments: &lt;br&gt; 24 May 1991 &lt;ref&gt;[[s:Закон РСФСР от 24 May 1991 № 1326-I|RSFSR Law on amendments to the Constitution of the RSFSR]]&lt;/ref&gt;
* First inauguration: &lt;br&gt; 10 July 1991 
{{small|(Modern status is defined by the [[Constitution of Russia|Constitution]], adopted on 12 December 1993)}}
| first                   = [[बोरिस येल्तसिन]] &lt;br&gt; {{small|as first ''President of the Russian Federation'' (10 July 1991)}}
| salary                  =३.६ मिलियन रुबल वार्षिक 
| website                 = [http://президент.рф/ президент.рф] (रुसीमा) &lt;br&gt; [http://eng.kremlin.ru/ eng.kremlin.ru] (अंग्रेजीमा)
}}
'''रसियाका राष्ट्रपति''', औपचारिक '''रुसी महासंघका राष्ट्रपति''' ({{lang-rus|Президе́нт Росси́йской Федера́ции|Prezident Rossiyskoy Federatsii}}), रसियाका [[राष्ट्रप्रमुख]] तथा रसियाको सर्वोच्च ओहोदा/मर्यादाक्रम हो र रुसी सशस्त्र बल, रुसी सेनाको सर्वोच्च कमाण्डर इन्चिफ अधिरथी हुन्।

राष्ट्रपति ६ वर्ष कार्यकालको लागि जनताबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित हुन्छन्। कानुनले लगातार तेश्रो कार्यकालको लागि निर्वाचित हुन रोकेको छ। अहिले सम्म तीन जना व्यक्तिले ६ कार्यकाल र चार राष्ट्रपतीय काल सम्हालेका छन्। मे २०१२ मा, भ्लादिमिर पुटिन चौथो राष्ट्रपति बने; उनी मार्च २०१८ मा पुनः निर्वाचित भए र मे मा अर्को ६ वर्षे कार्यकालको लागि सपथ ग्रहण गरे। 
==राष्ट्रपतिको सूची ==
===राष्ट्रपतीय प्रशासन===
{{div col|small=no|colwidth=30em}}
* [[बोरिस येल्तसिनको राष्ट्रपतिकाल]]
* [[भ्लादिमिर पुटिनको राष्ट्रपतिकाल]]
* [[दिमित्री मेदभेदेभको राष्ट्रपतिकाल]]
{{div col end}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Name!!Term of office!!Length of term
|-
|[[बोरिस येल्तसिन]]
|1991–1999
|{{age in years and days|1991|7|10|1999|12|31}}
|-
|[[भ्लादिमिर पुटिन]] &lt;small&gt;(पहिलो तथा दोश्रो कार्यकाल)&lt;/small&gt;
|१९९९–२००८
|{{age in years and days|1999|12|31|2008|5|7}}
|-
|[[दिमित्री मेदभेदेभ]]
|२००८–२०१२
|{{age in years and days|2008|5|7|2012|5|7}}
|-
|[[भ्लादिमिर पुटिन]] &lt;small&gt;(तेश्रो तथा चौथो कार्यकाल)&lt;/small&gt;
|२०१२–२०२४
|{{age in years and days|2012|5|7}}
|}
==कर्तव्य र अधिकार==

=== संविधानको संरक्षक ===

=== नियुक्तिकर्ता ===
रुसी राष्ट्रपतिलाई देशकाउच्च अधिकारीको नियुक्तीको कर्तव्य तथा अधिकार छ । राष्ट्रपतिले आधिकारिक राजकीय ओहोदामा उम्मेदवारहरूको मनोनयन गर्छन् जो संसदीय मतले नियुक्त हुन पर्छ । राष्ट्रपतिले [[:en:Constitutional_Court_of_Russia|संबैधानिक अदालत]]को न्यायाधीश,  [[:en:Supreme_Court_of_Russia|सर्वोच्च अदालत]]को न्यायाधीश र [[:en:Supreme_Arbitration_Court_of_Russia|सर्वोच्च मेलमिलाप अदालत]]को न्यायाधीशको र न्यायाधिवक्ताको मनोनयन [[:en:Federation_Council_of_Russia|संघीय परिषद]] मा प्रस्तुत गर्छन्।

राष्ट्रपतिले [[:en:Central_Bank_of_Russia|केन्द्रीय बैंक]]को अध्यक्षको मनोनयन तल्लो सदन [[:en:State_Duma|राजकीय डुमा]]मा प्रस्तुत गर्छन्। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.kremlin.ru/eng/articles/president03.shtml|title=Authority and Duties of the President|publisher=Archive.kremlin.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210072025/http://archive.kremlin.ru/eng/articles/president03.shtml|archive-date=10 February 2014|access-date=3 March 2014|url-status=dead|df=dmy}}&lt;/ref&gt;

=== बिधायिका ===
सबिधानको सर्त अनुसार, राष्ट्रपतिसंग संसदमा [[विधेयक]] प्रस्तुत गर्ने, विधेयकलाई कानूनको रुपमा प्रमाणीकरण गर्ने, मोहोर लगाउने अथवा तिनलाई [[भिटो]] गर्ने अधिकार रहन्छ। 

=== आन्तरिक नीति ===

=== विदेश नीति ===
[[चित्र:Dmitry_Medvedev_and_Barack_Obama_7_July-3.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|२००९ मा अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामासँग राष्ट्रपति दिमित्री मेदवेदेव]]
राष्ट्रपतिलाई राज्यको विदेश नीति कार्यान्वयन गर्ने व्यापक अधिकार दिइएको छ। राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्री र संघको सरकारसँगै अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा रूसको स्थिति निर्धारण गर्छन् र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा राज्यको प्रतिनिधित्व गर्छन्, वार्ता गर्छन् र अनुमोदन कागजातहरूमा हस्ताक्षर गर्छन्। राष्ट्रपतिले विदेशी राज्यहरू र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा रूसका कूटनीतिक प्रतिनिधिहरूलाई नियुक्त गर्छन् र फिर्ता बोलाउँछन्। यी नियुक्तिहरू संघीय सभाका दुई सदनका सम्बन्धित समितिहरू वा आयोगहरूसँग परामर्श गरेर अघि बढाइन्छन्। राष्ट्रपतिले अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरूमा हस्ताक्षर गर्छन्।

=== आलंकारिक/ [[विभूषण]] ===
राज्यको तर्फ बाट दिने अलंकार, विभूषण, सम्मान तथा पदवीहरू प्रदान गर्ने राष्ट्रपतिको महत्वपूर्ण आलंकारिक भूमिका छ । राष्ट्रको लागि रक्षा, राष्ट्रनिर्माण, अर्थतन्त्र, विज्ञान, सस्कृति, कला, शिक्षा, स्वास्थ्य, सार्वजनिक सुरक्षा, वकालत तथा परोपकार मा सेवा पुर्याउने व्यक्तिहरूलाई राजकीय सम्मान प्रदान गरिन्छ।

*

==सन्दर्भ==

[[श्रेणी:रुसका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>dwi6wgow42pufuvkprirzwfs3mwz1m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98744</id>
    <revision>
      <id>1370464</id>
      <parentid>1158077</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5807" sha1="eg2gnyzju2wq0ah3f20qm3hli040edy" xml:space="preserve">कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै '''कार्यसम्पादन''' हो । सो काम दक्षता र प्रभावकारितापूर्वक गर्नुपर्छ ।

कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र [[उत्प्रेरणा]]को परिणाम हो ।

कुनै पनि कर्मचारीलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति र कस्तो रूपमा पूरा भयो भनेर पूर्व सूचककाे अाधारमा मापन गर्ने तथा मूल्यांकन गर्ने विधि कार्यसम्पादन मूल्यांकन हो । कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रहबाट विचलित नभर्ई न्यायोचित मूल्यांकन गर्न सकियो भने नै काम गर्ने कर्मचारीलाई हौसला मिल्छ । होइन भने कर्मचारीहरू कुण्ठित बन्नुपर्ने अवस्थाको सिर्जना हुन सक्छ । मूल्यांकन मूल्यांकनकै लागि मात्र नगरी कार्यालय, शाखा या फाँटमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र प्राप्त उपलब्धिको आधारमा गरिनुपर्छ । प्रगति अपेक्षित रूपमा हुन सकेको छैन भने त्यसको यथार्थ कारण पत्ता लगाइ त्यसमा जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादनको वास्तविक तवरले विश्लेषणात्मक मूल्यांकन हुनुपर्छ । कार्यसम्पादनको आधारमा मूल्यांकन र मूल्यांकनको आधारमा दण्ड, सजाय, पुरस्कार तथा अन्य सेवा सुविधाहरू चलायमान हुने स्वचालित प्रणाली स्थापित हुनु अनिवार्य छ । सञ्चालित योजना तथा कार्यक्रमको प्रगति तथा प्रभावकारितालाई कार्यान्वयनमा तल्लीन जनशक्तिको कार्यसम्पादन, कार्यदक्षता र कार्यक्षमतासँग जोड्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति, कसरी र कुन गुणस्तरमा वहन भएको छ भन्ने निक्र्योल गर्न तथा तदनुरूप भावी कार्यदिशा तय गर्नका लागि कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरिनुपर्छ ।

सबै [[सङ्गठन]]हरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।

* कर्मचारीको सम्पादित काम पुनरावलोकन गरी सबल र दुर्बल पक्षहरूको समीक्षा
* कर्मचारीले भविष्यमा बहन गर्न सक्ने जिम्मेवारीका लागि क्षमता आकलन

== कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रक्रिया ==

# कार्यमान स्थापना
# कार्यमान सञ्चार
# सम्पादित कार्य मापन
# अन्तर विश्लेषण
# छलफल
# सुधारात्मक कदम चाल्ने

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनको उपयोग ==

# कार्य सम्पादन पृष्ठपोषण
# [[पुरस्कार व्यवस्थापन]]
# तालिम र विकास
# बढुवा , सुरुवा , अवकाश
# छनोट परीक्षण मान्यता
# सुपरिवेक्षण समझदारी
# वृत्ति विकास र उत्तराधिकार योजना
# नीति निर्धारण

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनका विधिहरु ==
*परम्परागत बिधिहरु 

1.स्तर निर्धारण विधि 

2.ग्रेडीङ विधि 

3.निबन्ध विधि 

4.दबाबमुलक छनोट विधि 

5.जोडि तुलना विधि
 
*आधुनिक विधि
 
1.360 degree विधि 

2.उदेश्यद्वारा ब्यस्थापन विधि
 
3.मुल्यांकन केन्द्र विधि 

4.लागत लेखाङ्कन विधि 

5.व्यवहार निर्देसित स्तर निर्धारण विधि (BARS method)


&lt;madhab ojha&gt; 


[[श्रेणी:मानव संसाधन]]</text>
      <sha1>eg2gnyzju2wq0ah3f20qm3hli040edy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370465</id>
      <parentid>1370464</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6608" sha1="ryt4voc3xlvzcafe57zbcte63udrp9x" xml:space="preserve">'''कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन''' एक आवधिक प्रक्रिया हो जहाँ [[कर्मचारीतन्त्र|कर्मचारी]]को कार्यसम्पादनको दस्तावेजीकरण र मूल्याङ्कन गरिन्छ। कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन प्रायः कर्मचारीको तत्काल प्रबन्धक वा लाइन प्रबन्धकद्वारा गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;Tyskbo 2020 Line management involvement&quot;&gt;{{cite journal |last1=Tyskbo |first1=Daniel |date=8 March 2020 |title=Line management involvement in performance appraisal work: Toward a practice-based understanding |journal=Employee Relations |volume=42 |issue=3 |pages=818–844 |doi=10.1108/ER-06-2019-0236}}&lt;/ref&gt; कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै '''कार्यसम्पादन''' हो । 

कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र [[उत्प्रेरणा]]को परिणाम हो ।

कुनै पनि कर्मचारीलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति र कस्तो रूपमा पूरा भयो भनेर पूर्व सूचककाे अाधारमा मापन गर्ने तथा मूल्यांकन गर्ने विधि कार्यसम्पादन मूल्यांकन हो । कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रहबाट विचलित नभर्ई न्यायोचित मूल्यांकन गर्न सकियो भने नै काम गर्ने कर्मचारीलाई हौसला मिल्छ । होइन भने कर्मचारीहरू कुण्ठित बन्नुपर्ने अवस्थाको सिर्जना हुन सक्छ । मूल्यांकन मूल्यांकनकै लागि मात्र नगरी कार्यालय, शाखा या फाँटमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र प्राप्त उपलब्धिको आधारमा गरिनुपर्छ । प्रगति अपेक्षित रूपमा हुन सकेको छैन भने त्यसको यथार्थ कारण पत्ता लगाइ त्यसमा जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादनको वास्तविक तवरले विश्लेषणात्मक मूल्यांकन हुनुपर्छ । कार्यसम्पादनको आधारमा मूल्यांकन र मूल्यांकनको आधारमा दण्ड, सजाय, पुरस्कार तथा अन्य सेवा सुविधाहरू चलायमान हुने स्वचालित प्रणाली स्थापित हुनु अनिवार्य छ । सञ्चालित योजना तथा कार्यक्रमको प्रगति तथा प्रभावकारितालाई कार्यान्वयनमा तल्लीन जनशक्तिको कार्यसम्पादन, कार्यदक्षता र कार्यक्षमतासँग जोड्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति, कसरी र कुन गुणस्तरमा वहन भएको छ भन्ने निक्र्योल गर्न तथा तदनुरूप भावी कार्यदिशा तय गर्नका लागि कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरिनुपर्छ ।

सबै [[सङ्गठन]]हरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।

* कर्मचारीको सम्पादित काम पुनरावलोकन गरी सबल र दुर्बल पक्षहरूको समीक्षा
* कर्मचारीले भविष्यमा बहन गर्न सक्ने जिम्मेवारीका लागि क्षमता आकलन

== कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रक्रिया ==

# कार्यमान स्थापना
# कार्यमान सञ्चार
# सम्पादित कार्य मापन
# अन्तर विश्लेषण
# छलफल
# सुधारात्मक कदम चाल्ने

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनको उपयोग ==

# कार्य सम्पादन पृष्ठपोषण
# [[पुरस्कार व्यवस्थापन]]
# तालिम र विकास
# बढुवा , सुरुवा , अवकाश
# छनोट परीक्षण मान्यता
# सुपरिवेक्षण समझदारी
# वृत्ति विकास र उत्तराधिकार योजना
# नीति निर्धारण

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनका विधिहरु ==
*परम्परागत बिधिहरु 

1.स्तर निर्धारण विधि 

2.ग्रेडीङ विधि 

3.निबन्ध विधि 

4.दबाबमुलक छनोट विधि 

5.जोडि तुलना विधि
 
*आधुनिक विधि
 
1.360 degree विधि 

2.उदेश्यद्वारा ब्यस्थापन विधि
 
3.मुल्यांकन केन्द्र विधि 

4.लागत लेखाङ्कन विधि 

5.व्यवहार निर्देसित स्तर निर्धारण विधि (BARS method)


&lt;madhab ojha&gt; 


[[श्रेणी:मानव संसाधन]]</text>
      <sha1>ryt4voc3xlvzcafe57zbcte63udrp9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370467</id>
      <parentid>1370465</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* कार्यसम्पादन मूल्यांकनका विधिहरु */</comment>
      <origin>1370467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6686" sha1="rhrk0zryxsynvyqf71sfzl62qi2gzv2" xml:space="preserve">'''कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन''' एक आवधिक प्रक्रिया हो जहाँ [[कर्मचारीतन्त्र|कर्मचारी]]को कार्यसम्पादनको दस्तावेजीकरण र मूल्याङ्कन गरिन्छ। कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन प्रायः कर्मचारीको तत्काल प्रबन्धक वा लाइन प्रबन्धकद्वारा गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;Tyskbo 2020 Line management involvement&quot;&gt;{{cite journal |last1=Tyskbo |first1=Daniel |date=8 March 2020 |title=Line management involvement in performance appraisal work: Toward a practice-based understanding |journal=Employee Relations |volume=42 |issue=3 |pages=818–844 |doi=10.1108/ER-06-2019-0236}}&lt;/ref&gt; कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै '''कार्यसम्पादन''' हो । 

कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र [[उत्प्रेरणा]]को परिणाम हो ।

कुनै पनि कर्मचारीलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति र कस्तो रूपमा पूरा भयो भनेर पूर्व सूचककाे अाधारमा मापन गर्ने तथा मूल्यांकन गर्ने विधि कार्यसम्पादन मूल्यांकन हो । कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रहबाट विचलित नभर्ई न्यायोचित मूल्यांकन गर्न सकियो भने नै काम गर्ने कर्मचारीलाई हौसला मिल्छ । होइन भने कर्मचारीहरू कुण्ठित बन्नुपर्ने अवस्थाको सिर्जना हुन सक्छ । मूल्यांकन मूल्यांकनकै लागि मात्र नगरी कार्यालय, शाखा या फाँटमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र प्राप्त उपलब्धिको आधारमा गरिनुपर्छ । प्रगति अपेक्षित रूपमा हुन सकेको छैन भने त्यसको यथार्थ कारण पत्ता लगाइ त्यसमा जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादनको वास्तविक तवरले विश्लेषणात्मक मूल्यांकन हुनुपर्छ । कार्यसम्पादनको आधारमा मूल्यांकन र मूल्यांकनको आधारमा दण्ड, सजाय, पुरस्कार तथा अन्य सेवा सुविधाहरू चलायमान हुने स्वचालित प्रणाली स्थापित हुनु अनिवार्य छ । सञ्चालित योजना तथा कार्यक्रमको प्रगति तथा प्रभावकारितालाई कार्यान्वयनमा तल्लीन जनशक्तिको कार्यसम्पादन, कार्यदक्षता र कार्यक्षमतासँग जोड्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति, कसरी र कुन गुणस्तरमा वहन भएको छ भन्ने निक्र्योल गर्न तथा तदनुरूप भावी कार्यदिशा तय गर्नका लागि कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरिनुपर्छ ।

सबै [[सङ्गठन]]हरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।

* कर्मचारीको सम्पादित काम पुनरावलोकन गरी सबल र दुर्बल पक्षहरूको समीक्षा
* कर्मचारीले भविष्यमा बहन गर्न सक्ने जिम्मेवारीका लागि क्षमता आकलन

== कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रक्रिया ==

# कार्यमान स्थापना
# कार्यमान सञ्चार
# सम्पादित कार्य मापन
# अन्तर विश्लेषण
# छलफल
# सुधारात्मक कदम चाल्ने

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनको उपयोग ==

# कार्य सम्पादन पृष्ठपोषण
# [[पुरस्कार व्यवस्थापन]]
# तालिम र विकास
# बढुवा , सुरुवा , अवकाश
# छनोट परीक्षण मान्यता
# सुपरिवेक्षण समझदारी
# वृत्ति विकास र उत्तराधिकार योजना
# नीति निर्धारण

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनका विधिहरु ==
*परम्परागत बिधिहरु 

1.स्तर निर्धारण विधि 

2.ग्रेडीङ विधि 

3.निबन्ध विधि 

4.दबाबमुलक छनोट विधि 

5.जोडि तुलना विधि
 
*आधुनिक विधि
 
1.360 degree विधि 

2.उदेश्यद्वारा ब्यस्थापन विधि
 
3.मुल्यांकन केन्द्र विधि 

4.लागत लेखाङ्कन विधि 

5.व्यवहार निर्देसित स्तर निर्धारण विधि (BARS method)

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
[[श्रेणी:मानव संसाधन]]</text>
      <sha1>rhrk0zryxsynvyqf71sfzl62qi2gzv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370468</id>
      <parentid>1370467</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* कार्यसम्पादन मूल्यांकनका विधिहरु */</comment>
      <origin>1370468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6615" sha1="ng1n7w4fd5jr7qv8covv17r9e8yxofb" xml:space="preserve">'''कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन''' एक आवधिक प्रक्रिया हो जहाँ [[कर्मचारीतन्त्र|कर्मचारी]]को कार्यसम्पादनको दस्तावेजीकरण र मूल्याङ्कन गरिन्छ। कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन प्रायः कर्मचारीको तत्काल प्रबन्धक वा लाइन प्रबन्धकद्वारा गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;Tyskbo 2020 Line management involvement&quot;&gt;{{cite journal |last1=Tyskbo |first1=Daniel |date=8 March 2020 |title=Line management involvement in performance appraisal work: Toward a practice-based understanding |journal=Employee Relations |volume=42 |issue=3 |pages=818–844 |doi=10.1108/ER-06-2019-0236}}&lt;/ref&gt; कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै '''कार्यसम्पादन''' हो । 

कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र [[उत्प्रेरणा]]को परिणाम हो ।

कुनै पनि कर्मचारीलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति र कस्तो रूपमा पूरा भयो भनेर पूर्व सूचककाे अाधारमा मापन गर्ने तथा मूल्यांकन गर्ने विधि कार्यसम्पादन मूल्यांकन हो । कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रहबाट विचलित नभर्ई न्यायोचित मूल्यांकन गर्न सकियो भने नै काम गर्ने कर्मचारीलाई हौसला मिल्छ । होइन भने कर्मचारीहरू कुण्ठित बन्नुपर्ने अवस्थाको सिर्जना हुन सक्छ । मूल्यांकन मूल्यांकनकै लागि मात्र नगरी कार्यालय, शाखा या फाँटमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र प्राप्त उपलब्धिको आधारमा गरिनुपर्छ । प्रगति अपेक्षित रूपमा हुन सकेको छैन भने त्यसको यथार्थ कारण पत्ता लगाइ त्यसमा जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादनको वास्तविक तवरले विश्लेषणात्मक मूल्यांकन हुनुपर्छ । कार्यसम्पादनको आधारमा मूल्यांकन र मूल्यांकनको आधारमा दण्ड, सजाय, पुरस्कार तथा अन्य सेवा सुविधाहरू चलायमान हुने स्वचालित प्रणाली स्थापित हुनु अनिवार्य छ । सञ्चालित योजना तथा कार्यक्रमको प्रगति तथा प्रभावकारितालाई कार्यान्वयनमा तल्लीन जनशक्तिको कार्यसम्पादन, कार्यदक्षता र कार्यक्षमतासँग जोड्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति, कसरी र कुन गुणस्तरमा वहन भएको छ भन्ने निक्र्योल गर्न तथा तदनुरूप भावी कार्यदिशा तय गर्नका लागि कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरिनुपर्छ ।

सबै [[सङ्गठन]]हरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।

* कर्मचारीको सम्पादित काम पुनरावलोकन गरी सबल र दुर्बल पक्षहरूको समीक्षा
* कर्मचारीले भविष्यमा बहन गर्न सक्ने जिम्मेवारीका लागि क्षमता आकलन

== कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रक्रिया ==

# कार्यमान स्थापना
# कार्यमान सञ्चार
# सम्पादित कार्य मापन
# अन्तर विश्लेषण
# छलफल
# सुधारात्मक कदम चाल्ने

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनको उपयोग ==

# कार्य सम्पादन पृष्ठपोषण
# [[पुरस्कार व्यवस्थापन]]
# तालिम र विकास
# बढुवा , सुरुवा , अवकाश
# छनोट परीक्षण मान्यता
# सुपरिवेक्षण समझदारी
# वृत्ति विकास र उत्तराधिकार योजना
# नीति निर्धारण

== विधिहरु ==
*परम्परागत बिधिहरु 

# स्तर निर्धारण विधि 

2.ग्रेडीङ विधि 

3.निबन्ध विधि 

4.दबाबमुलक छनोट विधि 

5.जोडि तुलना विधि
 
*आधुनिक विधि
 
1.360 degree विधि 

2.उदेश्यद्वारा ब्यस्थापन विधि
 
3.मुल्यांकन केन्द्र विधि 

4.लागत लेखाङ्कन विधि 

5.व्यवहार निर्देसित स्तर निर्धारण विधि (BARS method)

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
[[श्रेणी:मानव संसाधन]]</text>
      <sha1>ng1n7w4fd5jr7qv8covv17r9e8yxofb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370469</id>
      <parentid>1370468</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* विधिहरु */</comment>
      <origin>1370469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6597" sha1="d7h1n926ae872fpxc7qlzsq7i4rm3fs" xml:space="preserve">'''कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन''' एक आवधिक प्रक्रिया हो जहाँ [[कर्मचारीतन्त्र|कर्मचारी]]को कार्यसम्पादनको दस्तावेजीकरण र मूल्याङ्कन गरिन्छ। कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन प्रायः कर्मचारीको तत्काल प्रबन्धक वा लाइन प्रबन्धकद्वारा गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;Tyskbo 2020 Line management involvement&quot;&gt;{{cite journal |last1=Tyskbo |first1=Daniel |date=8 March 2020 |title=Line management involvement in performance appraisal work: Toward a practice-based understanding |journal=Employee Relations |volume=42 |issue=3 |pages=818–844 |doi=10.1108/ER-06-2019-0236}}&lt;/ref&gt; कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै '''कार्यसम्पादन''' हो । 

कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र [[उत्प्रेरणा]]को परिणाम हो ।

कुनै पनि कर्मचारीलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति र कस्तो रूपमा पूरा भयो भनेर पूर्व सूचककाे अाधारमा मापन गर्ने तथा मूल्यांकन गर्ने विधि कार्यसम्पादन मूल्यांकन हो । कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रहबाट विचलित नभर्ई न्यायोचित मूल्यांकन गर्न सकियो भने नै काम गर्ने कर्मचारीलाई हौसला मिल्छ । होइन भने कर्मचारीहरू कुण्ठित बन्नुपर्ने अवस्थाको सिर्जना हुन सक्छ । मूल्यांकन मूल्यांकनकै लागि मात्र नगरी कार्यालय, शाखा या फाँटमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र प्राप्त उपलब्धिको आधारमा गरिनुपर्छ । प्रगति अपेक्षित रूपमा हुन सकेको छैन भने त्यसको यथार्थ कारण पत्ता लगाइ त्यसमा जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादनको वास्तविक तवरले विश्लेषणात्मक मूल्यांकन हुनुपर्छ । कार्यसम्पादनको आधारमा मूल्यांकन र मूल्यांकनको आधारमा दण्ड, सजाय, पुरस्कार तथा अन्य सेवा सुविधाहरू चलायमान हुने स्वचालित प्रणाली स्थापित हुनु अनिवार्य छ । सञ्चालित योजना तथा कार्यक्रमको प्रगति तथा प्रभावकारितालाई कार्यान्वयनमा तल्लीन जनशक्तिको कार्यसम्पादन, कार्यदक्षता र कार्यक्षमतासँग जोड्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई तोकिएको जिम्मेवारी के कति, कसरी र कुन गुणस्तरमा वहन भएको छ भन्ने निक्र्योल गर्न तथा तदनुरूप भावी कार्यदिशा तय गर्नका लागि कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरिनुपर्छ ।

सबै [[सङ्गठन]]हरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।

* कर्मचारीको सम्पादित काम पुनरावलोकन गरी सबल र दुर्बल पक्षहरूको समीक्षा
* कर्मचारीले भविष्यमा बहन गर्न सक्ने जिम्मेवारीका लागि क्षमता आकलन

== कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रक्रिया ==

# कार्यमान स्थापना
# कार्यमान सञ्चार
# सम्पादित कार्य मापन
# अन्तर विश्लेषण
# छलफल
# सुधारात्मक कदम चाल्ने

== कार्यसम्पादन मूल्यांकनको उपयोग ==

# कार्य सम्पादन पृष्ठपोषण
# [[पुरस्कार व्यवस्थापन]]
# तालिम र विकास
# बढुवा , सुरुवा , अवकाश
# छनोट परीक्षण मान्यता
# सुपरिवेक्षण समझदारी
# वृत्ति विकास र उत्तराधिकार योजना
# नीति निर्धारण

== विधिहरु ==
*परम्परागत बिधिहरु 

# स्तर निर्धारण विधि 
# ग्रेडीङ विधि
# निबन्ध विधि
# दबाबमुलक छनोट विधि
# जोडि तुलना विधि
*आधुनिक विधि

# 360 degree विधि
# उदेश्यद्वारा ब्यस्थापन विधि
# मुल्यांकन केन्द्र विधि
# लागत लेखाङ्कन विधि
# व्यवहार निर्देसित स्तर निर्धारण विधि (BARS method)

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
[[श्रेणी:मानव संसाधन]]</text>
      <sha1>d7h1n926ae872fpxc7qlzsq7i4rm3fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इमर्सन म्नाङगाग्वा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98994</id>
    <revision>
      <id>1370462</id>
      <parentid>1137718</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5119" sha1="kfucmhqwnunfe7r9cwsor06x3ci95q1" xml:space="preserve">[[चित्र:Emmerson Mnangagwa Official Portrait.jpg|alt=Emmerson Mnangagwa Official Portrait.jpg|thumb|Emmerson Mnangagwa 2019]]
{{Infobox officeholder
|name          = इमर्सन दम्बुजो म्नाङगाग्वा
|image         =
|office        = जिम्बाब्वेको तेश्रो राष्ट्रपति
|1blankname    = [[जिम्बाब्वे का उप-राष्ट्रपति|तेसरा राष्ट्रपति]]
|1namedata     = 
|2blankname    =
|2namedata     = 
|term_start    = २४ नोभेम्बर २०१७
|term_end      =
|successor    = कार्यरत
|predecessor   = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|successor     =
|office1       = [[ZANU–PF|ZANU–PF Party]] का मौड़्या
|1blankname1   = {{nowrap|National Chair}}
|1namedata1    = {{Ublist|[[Simon Khaya-Moyo]]}}
|term_start1   = १९ नोभेम्बर २०१७
|term_end1     =
|predecessor1  = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|successor1    =
|office2       = [[जिम्बाब्वेका उप-राष्ट्रपति|जिम्बाब्वेका पहिलोउप-राष्ट्रपति]]
|president2    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start2   = १२ डिसेम्बर २०१४
|term_end2     = ६ नोभेम्बर २०१७
|predecessor2  = [[Joice Mujuru]]
|successor2    = [[Phelekezela Mphoko]]
|office3       = [[Ministry of Justice and Legal Affairs (Zimbabwe)|Minister of Justice, Legal and Parliamentary Affairs]]
|president3    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|deputy3       = [[Fortune Chasi]]
|term_start3   = 11 September 2013
|term_end3     = 9 October 2017
|predecessor3  = [[Patrick Chinamasa]]
|successor3    = [[Happyton Bonyongwe]]
|office4       = [[Ministry of Defence (Zimbabwe)|Minister of Defence]]
|president4    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start4   = 13 February 2009
|term_end4     = 11 September 2013
|predecessor4  = [[Sydney Sekeramayi]]
|successor4    = [[Sydney Sekeramayi]]
|office5       = [[Ministry of National Housing and Social Amenities (Zimbabwe)|Minister of Rural Housing and Social Amenities]]
|president5    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|deputy5       = [[Biggie Matiza]]
|term_start5   = अप्रिल २००५
|term_end5     = १३ फेब्रुअरी २००९
|predecessor5  =
|successor5    = [[Fidelis Mhashu]]
|office6       = [[List of Speakers of the House of Assembly of Zimbabwe|Speaker of the House of Assembly]]
|term_start6   = जुलाई २०००
|term_end6     = अप्रिल २००५
|predecessor6  = [[Cyril Ndebele]]
|successor6    = [[John Nkomo]]
|office7       = [[List of Finance Ministers of Zimbabwe|Minister of Finance]]&lt;br&gt;{{small|Acting}}
|president7    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start7   = 1995
|term_end7     = 1996
|predecessor7  = [[Ariston Chambati]]
|successor7    = [[Herbert Murerwa]]
|office8       = [[Ministry of Justice and Legal Affairs|Minister of Justice and Legal Affairs]]
|president8    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start8   = 1989
|term_end8     = 2000
|predecessor8  =
|successor8    = [[Patrick Chinamasa]]
|office9       = [[Minister of State for National Security in the President's Office (Zimbabwe)|Minister of State Security]]
|president9    = [[Canaan Banana]]&lt;br&gt;[[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start9   = 1980
|term_end9     = 1988
|predecessor9  =
|successor9    =
|birth_name    = Emmerson Dambudzo Mnangagwa
|birth_date    = {{birth date and age|1942|9|15|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/16/world/africa/emmerson-mnangagwa-zimbabwe.html|title=A Strongman Nicknamed ‘Crocodile’ Is Poised to Replace Mugabe|first=Kimiko de|last=Freytas-Tamura|date=16 November 2017|publisher=|accessdate=19 November 2017|via=www.nytimes.com}}&lt;/ref&gt;
|birth_place   = [[Zvishavane|Shabani]], [[Southern Rhodesia]]
|death_date    =
|death_place   =
|party         = [[ZANU-PF]]
|spouse        = Auxillia C. Mnangagwa
|children      = Farai&lt;br&gt;Emmerson Jr.
|alma_mater    = युनिभर्सिटी अफ लण्डन &lt;br&gt;युनिभर्सिटी अफ जाम्बिया
|profession    = वकिल 
}}

'''इमर्सन दम्बुजो म्नाङगाग्वा''' जिम्बाब्वेका तेश्रो राष्ट्रपति हुन।
[[रोबर्ट मुगाबे]]को राजीनामापछि इमर्सन मानंगाग्वा जिम्बावेको राष्ट्रपति भए।

==सन्दर्भ ==
{{reflist}}
{{कमन्सश्रेणी|Emmerson Mnangagwa}}

[[श्रेणी:जिम्बावेका राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू]]</text>
      <sha1>kfucmhqwnunfe7r9cwsor06x3ci95q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370463</id>
      <parentid>1370462</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6335" sha1="ix8eaczow6monc9rqk8nr0ohokqsw8k" xml:space="preserve">[[चित्र:Emmerson Mnangagwa Official Portrait.jpg|alt=Emmerson Mnangagwa Official Portrait.jpg|thumb|Emmerson Mnangagwa 2019]]
{{Infobox officeholder
|name          = इमर्सन दम्बुजो म्नाङगाग्वा
|image         =
|office        = जिम्बाब्वेको तेश्रो राष्ट्रपति
|1blankname    = [[जिम्बाब्वे का उप-राष्ट्रपति|तेसरा राष्ट्रपति]]
|1namedata     = 
|2blankname    =
|2namedata     = 
|term_start    = २४ नोभेम्बर २०१७
|term_end      =
|successor    = कार्यरत
|predecessor   = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|successor     =
|office1       = [[ZANU–PF|ZANU–PF Party]] का मौड़्या
|1blankname1   = {{nowrap|National Chair}}
|1namedata1    = {{Ublist|[[Simon Khaya-Moyo]]}}
|term_start1   = १९ नोभेम्बर २०१७
|term_end1     =
|predecessor1  = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|successor1    =
|office2       = [[जिम्बाब्वेका उप-राष्ट्रपति|जिम्बाब्वेका पहिलोउप-राष्ट्रपति]]
|president2    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start2   = १२ डिसेम्बर २०१४
|term_end2     = ६ नोभेम्बर २०१७
|predecessor2  = [[Joice Mujuru]]
|successor2    = [[Phelekezela Mphoko]]
|office3       = [[Ministry of Justice and Legal Affairs (Zimbabwe)|Minister of Justice, Legal and Parliamentary Affairs]]
|president3    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|deputy3       = [[Fortune Chasi]]
|term_start3   = 11 September 2013
|term_end3     = 9 October 2017
|predecessor3  = [[Patrick Chinamasa]]
|successor3    = [[Happyton Bonyongwe]]
|office4       = [[Ministry of Defence (Zimbabwe)|Minister of Defence]]
|president4    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start4   = 13 February 2009
|term_end4     = 11 September 2013
|predecessor4  = [[Sydney Sekeramayi]]
|successor4    = [[Sydney Sekeramayi]]
|office5       = [[Ministry of National Housing and Social Amenities (Zimbabwe)|Minister of Rural Housing and Social Amenities]]
|president5    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|deputy5       = [[Biggie Matiza]]
|term_start5   = अप्रिल २००५
|term_end5     = १३ फेब्रुअरी २००९
|predecessor5  =
|successor5    = [[Fidelis Mhashu]]
|office6       = [[List of Speakers of the House of Assembly of Zimbabwe|Speaker of the House of Assembly]]
|term_start6   = जुलाई २०००
|term_end6     = अप्रिल २००५
|predecessor6  = [[Cyril Ndebele]]
|successor6    = [[John Nkomo]]
|office7       = [[List of Finance Ministers of Zimbabwe|Minister of Finance]]&lt;br&gt;{{small|Acting}}
|president7    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start7   = 1995
|term_end7     = 1996
|predecessor7  = [[Ariston Chambati]]
|successor7    = [[Herbert Murerwa]]
|office8       = [[Ministry of Justice and Legal Affairs|Minister of Justice and Legal Affairs]]
|president8    = [[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start8   = 1989
|term_end8     = 2000
|predecessor8  =
|successor8    = [[Patrick Chinamasa]]
|office9       = [[Minister of State for National Security in the President's Office (Zimbabwe)|Minister of State Security]]
|president9    = [[Canaan Banana]]&lt;br&gt;[[रोबर्ट मुगाबे]]
|term_start9   = 1980
|term_end9     = 1988
|predecessor9  =
|successor9    =
|birth_name    = Emmerson Dambudzo Mnangagwa
|birth_date    = {{birth date and age|1942|9|15|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/16/world/africa/emmerson-mnangagwa-zimbabwe.html|title=A Strongman Nicknamed ‘Crocodile’ Is Poised to Replace Mugabe|first=Kimiko de|last=Freytas-Tamura|date=16 November 2017|publisher=|accessdate=19 November 2017|via=www.nytimes.com}}&lt;/ref&gt;
|birth_place   = [[Zvishavane|Shabani]], [[Southern Rhodesia]]
|death_date    =
|death_place   =
|party         = [[ZANU-PF]]
|spouse        = Auxillia C. Mnangagwa
|children      = Farai&lt;br&gt;Emmerson Jr.
|alma_mater    = युनिभर्सिटी अफ लण्डन &lt;br&gt;युनिभर्सिटी अफ जाम्बिया
|profession    = वकिल 
}}

'''इमर्सन दम्बुजो म्नाङगाग्वा''' [[जिम्बाब्वे]]का तेश्रो राष्ट्रपति हुन। [[रोबर्ट मुगाबे]]को राजीनामापछि इमर्सन मानंगाग्वा जिम्बावेको राष्ट्रपति भए।

उनले विभिन्न मन्त्रिपरिषद्को जिम्मेवारी सम्हालेका थिए र उनी २०१४ देखि २०१७ सम्म मुगाबेका पहिलो उपराष्ट्रपति थिए, जब उनलाई कू मा सत्तामा आउनु अघि बर्खास्त गरिएको थियो। उनले २०१८ को विवादास्पद आम चुनावमा राष्ट्रपतिको रूपमा आफ्नो पहिलो पूर्ण कार्यकाल राष्ट्रपति भए। २०२३ को जिम्बाब्वेको आम चुनावमा ५२.६% मतका साथ मनाङ्गाग्वा पुन: निर्वाचित भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2023 |title=Zimbabwe's President Mnangagwa wins second term |url=https://www.dw.com/en/zimbabwes-president-mnangagwa-wins-second-term/video-66642155 |access-date=28 August 2023 |website=dw.com |language=en}}{{Dead link|date=December 2025|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ ==
{{reflist}}
{{कमन्सश्रेणी|Emmerson Mnangagwa}}

[[श्रेणी:जिम्बावेका राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू]]</text>
      <sha1>ix8eaczow6monc9rqk8nr0ohokqsw8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बेन्जामिन पोल्क</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99090</id>
    <revision>
      <id>1370454</id>
      <parentid>1309582</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="bhd5kokfza0thdwjvesuz5ts3ouk43e" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]] र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।  [[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो। 

{{ठुटो}}</text>
      <sha1>bhd5kokfza0thdwjvesuz5ts3ouk43e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370456</id>
      <parentid>1370454</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="k7lpj781dmed90yqp2zmk2llh4gind2" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]] र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।  [[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 

{{ठुटो}}</text>
      <sha1>k7lpj781dmed90yqp2zmk2llh4gind2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370457</id>
      <parentid>1370456</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="t9kn1o5k9by59xppoje4ybedvssdzfb" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]] र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।

[[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनले भारत, नेपाल र म्यानमारमा ८१ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका थिए, जसमा भारतको अमृतसरमा रहेको जलियाँवाला बाग स्मारक, म्यानमारको याङ्गुनमा रहेको बौद्ध त्रिपिटक पुस्तकालय र भारतको मुम्बईमा रहेको द टाइम्स अफ इन्डियाको मुख्य भवन जस्ता छ वटा प्रसिद्ध वास्तुकलाका उत्कृष्ट कृतिहरू समावेश छन्। 

उनले नेपालमा पनि छ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 

{{ठुटो}}</text>
      <sha1>t9kn1o5k9by59xppoje4ybedvssdzfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370458</id>
      <parentid>1370457</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="k2x63kpkcxwa8nl7i0m4syvf9cj5hjc" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]] र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।

[[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनले भारत, नेपाल र म्यानमारमा ८१ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका थिए, जसमा भारतको अमृतसरमा रहेको जलियाँवाला बाग स्मारक, म्यानमारको याङ्गुनमा रहेको बौद्ध त्रिपिटक पुस्तकालय र भारतको मुम्बईमा रहेको द टाइम्स अफ इन्डियाको मुख्य भवन जस्ता छ वटा प्रसिद्ध वास्तुकलाका उत्कृष्ट कृतिहरू समावेश छन्। 

उनले नेपालमा पनि छ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{ठुटो}}</text>
      <sha1>k2x63kpkcxwa8nl7i0m4syvf9cj5hjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370459</id>
      <parentid>1370458</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="dtk3wcvky66630ot9igpurnq19o0kz6" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]], म्यानमार र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।

[[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनले भारत, नेपाल र म्यानमारमा ८१ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका थिए,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Benjamin Polk – Benjamin Bansal |url=https://benbansal.me/?p=3272 |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; जसमा भारतको अमृतसरमा रहेको जलियाँवाला बाग स्मारक, म्यानमारको याङ्गुनमा रहेको बौद्ध त्रिपिटक पुस्तकालय र भारतको मुम्बईमा रहेको द टाइम्स अफ इन्डियाको मुख्य भवन जस्ता छ वटा प्रसिद्ध वास्तुकलाका उत्कृष्ट कृतिहरू समावेश छन्। 

उनले नेपालमा पनि छ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{ठुटो}}</text>
      <sha1>dtk3wcvky66630ot9igpurnq19o0kz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370460</id>
      <parentid>1370459</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */</comment>
      <origin>1370460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="4ie32lq3u665nt5ubr55udnwrfnl1du" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]], म्यानमार र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।

[[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनले भारत, नेपाल र म्यानमारमा ८१ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका थिए,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Benjamin Polk – Benjamin Bansal |url=https://benbansal.me/?p=3272 |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; जसमा भारतको अमृतसरमा रहेको जलियाँवाला बाग स्मारक, म्यानमारको याङ्गुनमा रहेको बौद्ध त्रिपिटक पुस्तकालय र भारतको मुम्बईमा रहेको द टाइम्स अफ इन्डियाको मुख्य भवन जस्ता छ वटा प्रसिद्ध वास्तुकलाका उत्कृष्ट कृतिहरू समावेश छन्। 

उनले नेपालमा पनि छ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{ठुटो}}

[[श्रेणी:सन् २००१ मा मृत्यु]]</text>
      <sha1>4ie32lq3u665nt5ubr55udnwrfnl1du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370461</id>
      <parentid>1370460</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */</comment>
      <origin>1370461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="9r9dfym6xkac9lec73pasj21m6habc9" xml:space="preserve">[[चित्र:Narayanhiti Palace Museum.jpg|thumb|नारायणहिटी दरवार]]
[[चित्र:Jallianwala Bagh.jpg|thumb|जलियाँवाला बाग]]
अमेरिकी वास्तुकार '''बेन्जामिन पोल्क''' (१८ मे १९१६ - २३ अप्रिल २००१) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] डिजाइनर र वास्तुकार थिए, उनी  [[भारत]], म्यानमार र नेपालमा सबैभन्दा उल्लेखनीय आफ्नो कामको लागि चिनिन्छन्।

[[कोलकाता|कलकत्ता]] स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका सञ्चालक थिए। उनले भारत, नेपाल र म्यानमारमा ८१ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका थिए,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Benjamin Polk – Benjamin Bansal |url=https://benbansal.me/?p=3272 |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; जसमा भारतको अमृतसरमा रहेको जलियाँवाला बाग स्मारक, म्यानमारको याङ्गुनमा रहेको बौद्ध त्रिपिटक पुस्तकालय र भारतको मुम्बईमा रहेको द टाइम्स अफ इन्डियाको मुख्य भवन जस्ता छ वटा प्रसिद्ध वास्तुकलाका उत्कृष्ट कृतिहरू समावेश छन्। 

उनले नेपालमा पनि छ वटा भवनहरू डिजाइन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]] वि.सं. २०२६ सालमा पुनर्निमाण गरिएको हो।

पोल्क सन् १९६८ मा संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किए, जहाँ उनले [[क्यालिफोर्निया]]को सान लुइस ओबिस्पोमा रहेको क्यालिफोर्निया पोलिटेक्निक युनिभर्सिटीमा वास्तुकलाको अध्यापन गरे। उनी धेरै मुख्यतया वास्तुकलाको पुस्तकहरूका लेखक थिए, र विशेष गरी &quot;बुद्धिस्ट मोनास्टिक आर्किटेक्चर इन श्रीलंका&quot; र &quot;द इन्डिया नोटबुक&quot;, जुन उनले आफ्नी पत्नीसँग लेखेका थिए। उनको २००१ मा मृत्यु भयो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2019-04-24 |title=Remembering the architect who designed Narayanhiti Palace |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/remembering-the-architect-who-designed-narayanhiti-palace |access-date=2026-08-19 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{ठुटो}}
[[श्रेणी:सन् १९१६ मा जन्म]]

[[श्रेणी:सन् २००१ मा मृत्यु]]</text>
      <sha1>9r9dfym6xkac9lec73pasj21m6habc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100102</id>
    <revision>
      <id>1370345</id>
      <parentid>1330844</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9322" sha1="3qup0qxibtu3bh3oh81wud95gz5vi0x" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name              = रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन
| image             = Robert Andrews Millikan 1920s.jpg
| image_size        = 
| title        = क्यालिफोर्निया ईन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी अध्यक्ष
| order        = प्रथम 
| term_start   = १९२०
| term_end     = १९४६
| predecessor  = 
| successor    = [[ली अल्विन डुब्रिज]]
| birth_name        = रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन
| birth_date        = {{birth date|mf=yes|1868|3|22}}
| birth_place       = [[मोरिसन, Illinois]], अमेरिका
| nationality       = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]
| death_date        = {{death date and age|mf=yes|1953|12|19|1868|3|22}}
| death_place       = [[सन् मारिनो]], अमेरिका
| field             = [[भौतिकशास्त्र]]
}}
'''रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन''' (मार्च २२, १८६८- डिसेम्बर १९, १९५३) एक अमेरिकी प्रयोग भौतिकशासत्रि हुन् जसलाई १९२३ मा इलेक्ट्रोनको मुलभुत एकाइ चार्जको नाप र [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाश विद्युत प्रभाव]]मा उनको कार्यको लागि [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्र तर्फको नोबेल पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।

मिलिकनले ओबर्लिन कलेजबाट १८९१ मा स्नातक गरे र १८९५ मा कोलम्बिया युनिभर्सिटीबाट डक्टोरेट उपाध हासिल गरे। १८९६ मा उनी युनिभर्सिटी अफ सिकागोमा सहायक प्राध्यापक भए जहाँ उनी १९१० मा पुर्ण प्राध्यापक बने। १९०९ मा मिलिकनले  [[विद्युत आवेश|इलेक्ट्रोनको मुलभुत एकाइ चार्ज]] पता लगाउन प्रयोगको शृङ्खला सुरु गरे। उनले इलेक्टि्क फिल्डमा चार्जयुक्त पानीको थोपाबाट प्रयोगको थालनी गरे। प्रयोगको नतिजाबाट यो निष्कर्षमा पुगियो क थोपामा रहेको चार्ज मुल इलेक्ट्रोनको चार्जको गुणन हुन्छ, १९१० मा उनले आफ्नो प्रख्यात आयल ड्रप एक्सपेरिपेन्टबाट नतिजा हासिल गरे जहाँ उनले पानीलाई विस्थापित गरी आयल ड्रपको प्रयोग गरे जुन एकदम छिटो वाष्पिकरण हुन्छ।

१९१४ मा मिलिकनले समान खालको उपाय र सोचबाट १९०५ मा [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन|अल्बर्ट आइनस्टाइन]]को [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाश विद्युत प्रभाव]] व्याख्या गर्ने समीकरण सिद्ध गर्न सुरु गरे। उनले यसै विधिबाट प्ल्यान्क स्थिराङ्कको मान पत्त लगाए । १९२१ मा मिलिकनले युनिभर्सिटी अफ सिकागो छोडे र पासाडेन क्यालिफोर्नियामा रहेको ईन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी नर्म्यान बृज भौतिकशास्त्र प्रयोगशालाको निर्देशक बने। त्यहाँ उनल भौतिकशास्त्री भिक्टर हेसले पत्ता लगाएको बाहिरी अन्तरिक्षबाट आउने विकिरणसम्बन्धि अध्ययन गरे। मिलिकनले यी [[विकिरण]]हरूलाई &quot;कस्मिक विकिरण &quot; नमाकरण गरे। १९२१ देखि सेवा निवृत नभएसम्म १९४५ सम्म क्याल्टेक कार्यकारी परिषद (त्यस समयको बिद्यालय नियामक संस्था) को अध्यक्ष भए र उनले स्कुललाइ अमेरिकाको अग्रणी अनुसन्धान संस्थामा रुपान्तरण गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archives.caltech.edu/about/fastfacts.html|title=ARCHIVES :: FAST FACTS ABOUT CALTECH HISTORY|website=archives.caltech.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html|title=Robert A. Millikan - Biographical|website=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; उनले १९२१ देखि १९५३ सम्म सोसाइटी फर साइन्स एण्ड द पब्लिकको बोर्ड सदस्य भएर सेवा गरे ।

== जीवनी ==

=== शिक्षा ===
रबर्ट एन्ड्रयु मिलिकनको जन्म मार्च २२, १८६८ मा मरिसन इलिनसमा भएको थियो । उनको हाइ स्कुल सम्मको
शिक्षा मक्योकेटा, लोवामा भयो ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html|title=Nobel Prize in Physics 1923|last=Millikan|first=Robert|publisher=nobel.org|accessdate=September 20, 2012}}&lt;/ref&gt; उनले ओबर्लिन कलेजबाट १८९१ मा स्नातक उपाधी हासिल गरे  र [[विद्यावारिधी|पिएचडी]] उपाधी [[कोलम्बिया युनिभर्सिटी]]बाट १८९५ मा भौतिकशास्त्रमा प्राप्त गरे ।&lt;ref name=&quot;thesis-millikan-1895&quot;&gt;{{cite thesis|url=https://search.proquest.com/docview/301691116/|title=On The Polarization Of Light Emitted From The Surfaces Of Incandescent Solids And Liquids|date=1895|publisher=[[Columbia University]]|type=Ph.D.|last=Millikan|first=Robert Andrews|via=[[ProQuest]]|subscription=yes|oclc=10542040}}&lt;/ref&gt;  उनी सोही विभागबाट पिएचडि हासिल गर्ने प्रथम व्यक्ती समेत हुन् ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Robert_A._Millikan|title=Robert A. Millikan|website=IEEE Global History Network|publisher=IEEE|accessdate=July 25, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008041654/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Robert_A._Millikan |date=October 8, 2014 }}&lt;/ref&gt;

मिलिकनको मृत्यु उनकै घर सान मारिनो, क्यालिफोर्नियामा [[हृदयघात]]ले १९५३ मा ८५ वर्षको उमेरमा भयो र उनको अन्तिम सस्कार &quot;कोर्ट ओफ अनर &quot; मा भयो | 

२६ जनवरी १९८२  मा, उनी संयुक्त राज्य अमेरिका पोस्टल सेवाद्वारा ३७ सेन्ट महान अमेरिकन सीरीज (१९८०-२०००) [[हुलाक टिकट]]मा सम्मानित भएको थियो।
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[प्रोटोन-इलेक्ट्रोन पीण्ड अनुपात]]

== सन्दर्भ ==
{{Reflist|30em}}

{{ढाँचा:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार}}

[[श्रेणी:विश्वप्रशिद्ध वैज्ञानिक]]
[[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]]
[[श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता]]
[[श्रेणी:भौतिकशास्त्री]]</text>
      <sha1>3qup0qxibtu3bh3oh81wud95gz5vi0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नानकिङ सन्धि</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100238</id>
    <revision>
      <id>1370450</id>
      <parentid>1321005</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7651" sha1="7km0eala83eispvzktt7xv95faenouv" xml:space="preserve">{{Infobox treaty
|name = नानकिङ सन्धि
|long_name = बेलायत तथा आयरल्यान्डको महारानी तथा चीनको सम्राटको बीच शान्ति, मैत्री तथा व्यापार सन्धि&lt;ref name=&quot;mayers&quot;&gt;[[William Frederick Mayers|Mayers, William Frederick]] (1902). ''[https://archive.org/stream/cu31924023464278#page/n21 Treaties Between the Empire of China and Foreign Powers]'' (4th ed.). Shanghai: North-China Herald. p. 1.&lt;/ref&gt;
|image = The Signing of the Treaty of Nanking.jpg
|image_width = 350px
|caption = सन्धिको हस्ताक्षर
|date_signed = {{Start date|1842|8|29|df=yes}}
|date_effective = {{Start date|1843|6|26|df=yes}}
|condition_effective = 
|parties = *{{flagicon image|Flag of China (1862–1889).svg|border=no}} [[चिङ वंश|चीन]]
* {{flagcountry|बेलायत}}
|languages = अंग्रजी र चीनियाँ
|wikisource = Treaty of Nanking
}}

'''नानकिङ सन्धि ''' नानकिङ सन्धि [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[चिङ वंश]]वीच [[पहिलो अफिम युद्ध]] अन्त्य गर्न २९ अगस्ट १८४२ मा हस्ताक्षर भएको शान्ति सम्झौता हो। चीनले यसलाई पहिलो असमान सन्धि मान्थ्यो ।

चीनको शैन्य पराजयपछी ब्रिटिश जल्सेनाले नानकिङमा हमला गर्न अघि बढे र ब्रिटिश र चीनिया अधिकारी बीच वार्ता भयो। २९ अगस्टमा ब्रिटिश पतिनिधि सर हेनरी पोतिनगर र क्विङ प्रतिनिधिहरु क्वियिंग , यिलिबू, र निउ जियनए हस्ताक्षर गरे र यो सन्धिमा १३ धारा रहेको छ । यो सन्धि २७ अक्टोबरमा दोगुंग सम्राटले अनुमोदन गरे भने ब्रिटिश [[महारानी भिक्टोरिया]]ले २८ डिसेम्बरमा अनुमोदन गरिन् । अनुमोदन साटफेरको काम २६ जुन १८४३ मा हङकङमा भयो यो सन्धिको एक प्रति ब्रिटिश सरकारले राखेको छ भने एक प्रति [[ताइवान]]को रास्ट्रिय प्यालेस सङ्ग्रहालय, [[ताइपेइ]]मा छ ।

== पृष्ठभूमि ==
यो सन्धिको पहिलो मस्यौदा लण्डनको विदेश कार्यालयमा बनेको थियो । &lt;ref name=&quot;wood&quot;&gt;Wood, R. Derek (May 1996). &quot;[http://www.midley.co.uk/Nanking/NANKING_JICH.htm The Treaty of Nanking: Form and the Foreign Office, 1842–43] {{Webarchive|url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100311230213/http://www.midley.co.uk/Nanking/NANKING_JICH.htm |date=2010-03-11 }}&quot;. ''The Journal of Imperial and Commonwealth History'' '''24''' (2): 181–196.&lt;/ref&gt;

== सर्त ==
[[चित्र:Replica_of_Treaty_of_Nanking.jpg|thumb|Replica of the treaty at the Hong Kong Museum of History]]

=== वैदेशिक व्यापार ===
यो सन्धिको मुख्य उद्देश्य १७६० देखि लागु गरिएको वैदेशिक व्यापारको ढाँचा परिवर्तन गर्नु थियो । थप चार “सन्धि बन्दरगाहहरु” स्थापना गरिए। &lt;ref&gt;John Darwin, ''After Tamerlane: The Global History of Empire'', p. 271. (London: Allen Lane, 2007) &quot;Under the 1842 Treaty of Nanking, five 'treaty ports' were opened to Western trade, Hong Kong island was ceded to the British, the Europeans were allowed to station consuls in the open ports, and the old Canton system was replaced by the freedom to trade and the promise that no more than 5 per cent duty would be charged on foreign imports.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;John Darwin, ''After Tamerlane: The Global History of Empire'', p. 431. (London: Allen Lane, 2007) &quot;In 1943 the remnants of China's unequal treaties were at last swept away when the British abandoned their surviving privileges there as so much useless lumber.&quot;&lt;/ref&gt; र विदेशी व्यापारीहरु आफ्नो इच्छा अनुसार आफूलाई मन लागेको जोसंग पनि व्यापार गर्न पाउने भए ।  बेलायतले बन्दरगाहमा आफ्नो कुटनीतिक अधिकारी पठाउन पाउने अधिकार पायो, जसले सिधै स्थानीय चीनियाँ अधिकारीसंग सम्पर्क गर्न पाउने अधिकार (धारा दुई) थियो। &lt;ref name=&quot;treaty&quot;&gt;[[wikisource:Treaty of Nanking|Treaty of Nanking]]&lt;/ref&gt;

=== क्षतिपूर्ति ===
[[चिङ वंश|चिङ सरकार]] ब्रिटिश सरकारलाई लिन जेउले जफत गरेका अफिम क्षतिपूर्तिको रूपमा साठी लाख चाँदीको सिक्का (धारा चार ), ब्रिटिश ब्यापारीसंग हङ व्यापारीले लिएको ऋणको रूपमा तीस लाख डलर (धारा पाँच) र एक करोड बिस लाख डलर युद्ध क्षतिपूर्ति (धारा छ) बापत  तिर्न बाध्य भयो । 

[[चिङ वंश]]ले पक्राउ गरिएका सम्पूर्ण युद्धबन्दीको रिहाइ गर्नु पर्यो (धारा आठ) र युद्धको समयमा ब्रिटिशलाइ आम माफी दिनु पर्यो (धारा नौ) ।

ब्रिटिश पक्षले नान्किंगबाट आफ्नो फौज फिर्ता लाने भयो । क्विङ वंशले पुरै क्षतिपूर्ति नदिएसम्म ब्रिटिश फौज गुलान्ग्यु र ज्होबोशनमा रहेने भयो (धारा बाह्र)

=== हङ्कङको नियन्त्रण ===
क्विङ सरकार हङ्कङ ब्रिटिशलाई दिन राजी भयो। पोत्तिन्गर  हङकङको पहिलो गभर्नर नियुक्त भए ।&lt;ref name=&quot;martin&quot;&gt;Martin, Robert Montgomery (1847). ''[https://books.google.com/books?id=tNsDAAAAQAAJ&amp;pg=PA84 China: Political, Commercial, and Social; In an Official Report to Her Majesty's Government]''. Volume 2. London: James Madden. p. 84.&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:असमान सन्धि]]</text>
      <sha1>7km0eala83eispvzktt7xv95faenouv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100538</id>
    <revision>
      <id>1370319</id>
      <parentid>1369780</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7656" sha1="nf4n699hd4z778qiqbbk1cpn7559678" xml:space="preserve">{{Infobox football match
| title              = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग
| image              = 
| image_size = 200
| caption            = Match programme cover
| event              = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]
| team1              = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]]
| team1association   = {{flagicon|GER|size=30px}}
| team1score         = १
| team2              = [[रियल म्याड्रिड]]
| team2association   = {{flagicon|ESP|size=30px}}
| team2score         = २
| date               = १५ मे २००२
| stadium            = हाम्प्डेन पार्क
| city               = ग्लाज्गो&lt;ref name=&quot;hampdenpark&quot;&gt;{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}&lt;/ref&gt;
| man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)&lt;ref name=&quot;attendance&quot;/&gt;
| referee            = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])&lt;ref name=&quot;ursmeier&quot;&gt;{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+13,+2002&amp;author=Matthew;+Lindsay&amp;pub=Evening+Times&amp;desc=Meier+the+man+for+job&amp;pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+13,+2002&amp;author=Matthew;+Lindsay&amp;pub=Evening+Times&amp;desc=Meier+the+man+for+job&amp;pqatl=google |date=4 November 2012 }}&lt;/ref&gt;
| attendance         = ५०,४९९&lt;ref name=&quot;attendance&quot;&gt;{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| weather            = हल्का बादल, &lt;br /&gt;{{convert|15|°C|°F}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&amp;req_state=NA&amp;req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}&lt;/ref&gt;
| previous           = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]]
| next               = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]]
}}
'''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो ।
==खेलको तथ्याङ्क==
{{col-begin}}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+पहिलो हाप&lt;ref name=&quot;half time report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}&lt;/ref&gt;
|-पहिलो
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर लिभरकुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेका गोलहरू || १ || २
|-
|जम्मा सट || ५ || ६
|-
|लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३
|-
|बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८%
|-
|कर्नक किक || ३ || १
|-
|फल || ८ ||१९
|-
|अफसाइड || ३ || २
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || १
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+दोश्रो हाप&lt;ref name=&quot;full time report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}&lt;/ref&gt;
|- दोस्रो हाप
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर लिभरकुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेका गोल || ० || ०
|-
|जम्मा सट || ८ || ६
|-
|लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४
|-
|बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६%
|-
|कर्नर किक || ३ || ४
|-
|फल || ९ || २५
|-
|अफसाइड || ० || ०
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || १
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-3}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
|+सबै
!width=100 |तथ्याङ्क
!width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन
!width=70 | रियल म्याड्रिड
|-
|गरेको गोल ||१ || २
|-
|जम्मा सट || १३ || १२
|-
|लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९
|-
|Ball possession || ४८% || ५२%
|-
|कर्नर किक || ६ || ५
|-
|फल || १७ || ४४
|-
|अफसाइड || ३ || ३
|-
|पहेंलो कार्ड || ० || २
|-
|रातो कार्ड || ० || ०
|}
{{col-end}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
*[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा

[[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]]</text>
      <sha1>nf4n699hd4z778qiqbbk1cpn7559678</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चन्द्रिका कुमारतुङ्गा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100921</id>
    <revision>
      <id>1370448</id>
      <parentid>1203959</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राष्ट्रपति */</comment>
      <origin>1370448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14090" sha1="o50e5haqq91dw6wuimxivdwu0u7qyu7" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[महामहिम]]  
|name          = चन्द्रिका कुमारतुङ्गा
|image         = [[चित्र:Chandrika Bandaranaike Kumaratunga As The President of Sri Lanka.jpg|220px]]
|office        = पाँचौ  [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति]]
|primeminister = [[सिरिमावो बन्दरानाइके]]&lt;br&gt;[[रत्नश्री विक्रमनायके]]&lt;br&gt;[[रनिल विक्रमासिङ्घे|रणिल बिक्रमासिंघे]]&lt;br&gt;[[महिन्दा राजपाक्षे|महिन्दा राजपाक्ष]]
|term_start    = १२ नोबेम्बर १९९४
|term_end      = १९ नोबेम्बर २००५
|predecessor   = [[Dingiri Banda Wijetunga]]
|successor     = [[महिन्दा राजपाक्षे|महिन्दा राजपाक्ष]]
|office1       = ११औँ  [[श्रीलङ्काको प्रधानमन्त्री]]
|president1    = [[Dingiri Banda Wijetunga]]
|term_start1   = १९ अगस्ट १९९४
|term_end1     = १२ नोबेम्बर १९९४
|predecessor1  = [[रनिल विक्रमासिङ्घे|रणिल बिक्रमासिंघे]]
|successor1    = [[सिरिमावो बन्दरानाइके]]
|office2       = [[श्रीलङ्का फ्रिडम पार्टी]]को नेता
|term_start2   = १९९४
|term_end2     = २००६
|predecessor2  = [[सिरिमावो बन्दरानाइके]]
|successor2    = [[महिन्दा राजपाक्षे|महिन्दा राजपाक्ष]]

|birth_name    = चन्द्रिका बन्दरानाइके
|birth_date    = {{birth date and age|1945|6|29|df=y}}
|birth_place   = [[कोलम्बो]], [[ब्रिटिस सिलोन]]
|death_date    = 
|death_place   = 
|party         = [[श्रीलङ्का फ्रिडम पार्टी]]

|spouse        = [[विजय कुमारातुंगा]] {{small|(१९७८–१९८८)}}
|children      = २
|parents       = [[सोलोमोन बन्दरानाइके|एस.डब्लु.आर.डी बन्दरानाइके]] {{small|(पिता)}}&lt;br&gt;[[सिरिमावो बन्दरानाइके]] {{small|(आमा)}}
|website       = {{url|presidentcbk.org|Official website}}
|signature     = Signature of Chandrika Kumaratunga.svg
|residence     = [[होरगोल्ला वालुवा]]
}}

'''चन्द्रिका कुमारतुङ्गा '''({{lang-si|චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග}},{{lang-ta|சந்திரிகா பண்டாரநாயக்க குமாரதுங்க}}; जन्म २९ जुन १९४५) एक [[श्रीलङ्का]]ली राजनीतिज्ञ हुन् जसले १२ नोबेम्बर १९९४ देखि १९ नोबेम्बर २००५ सम्म श्रीलङ्काको पाँचौ राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरेकि थिइन् । अहिलेको मिति सम्म उनी देशको एक मात्र महिला राष्ट्रपति हुन्। उनी २००५ सम्म श्रीलङ्का फ्रिडम पार्टी को नेता समेत भाएकी थिइन्। &lt;ref name=&quot;chandrika-profile&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3239821.stm|title=BBC Profile: Chandrika Kumaratunga|work=|publisher=BBC News|date=26 August 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chandrika-britannica&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9218421/Chandrika-Bandaranaike-Kumaratunga|title=चन्द्रिका}}&lt;/ref&gt; २०१५ मा उनी राष्ट्रिय एकता तथा पुननिर्माण कार्यालयको अध्यक्ष चयन भइन् ।&lt;ref name=&quot;un.int&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.int/srilanka/news/former-president-chandrika-kumaratunga-chairperson-office-national-unity-and-reconciliation|title=Former President Chandrika Kumaratunga, Chairperson of the Office for National Unity and Reconciliation addresses the High Level Thematic Debate on UN, Peace &amp; Security - Sri Lanka|website=www.un.int|accessdate=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र परिवार ==
[[चित्र:CBK_and_Tissa.gif|left|thumb|250x250px|चन्द्रिका र श्रीलङ्काली कुटनीतिज्ञ तिस्सा विजेयेरत्ने, पेरिसमा १९७० को पूर्वार्ध]]
चन्द्रिका बन्दरानाइकेको जन्म जुन २९, १९४५ मा [[कोलम्बो]]मा भएको थियो। उनको परिवार अर्को वर्ष रोसमेड प्लेस , कोलम्बोमा बसाई सर्यो ।

उनका पिता एस.डब्लु.आर.डी बन्दरानाइके अक्सफार्डबाट दीक्षित थिए, जो उनी जन्मेको समयमा स्थानीय प्रशासन मन्न्री थिए। 

== शिक्षा ==
चन्द्रिकाको शिक्षा सेन्ट ब्रिजेट कन्भेन्ट , कोलम्बोमा भयो र [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] याक्युनस विश्वविद्यालयमा कानुनको अध्ययनको लागि भर्ना भइन् । तर, उनले पढाई नसक्दै याक्युनस छोडेर छात्रवृत्तिमा पढ्न फ्रान्स गईन । उनले १९६८ देखि १९७३ सम्म पढेर विकास अर्थशास्त्रमा पी.एच.डी गरिन् ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencespo.fr/international/en/content/alumni|title=Alumni - Sciences Po International|date=4 February 2015|website=www.sciencespo.fr|accessdate=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2018/09/21/local/163295/chandrika-awarded-france%E2%80%99s-highest-national-honour|title=Chandrika awarded France’s Highest National Honour|work=Daily News|access-date=2018-09-22|language=en}}&lt;/ref&gt; उनी धाराप्रवाह [[सिंहली भाषा|सिन्हाला भाषा]], [[अङ्ग्रेजी भाषा]] र [[फ्रान्सेली भाषा]] बोल्न सक्थिन्।&lt;ref name=&quot;chandrika-bbc&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/566562.stm|title=Chandrika Kumaratunga: Politics in the blood|publisher=BBC News|date=9 October 2000}}&lt;/ref&gt;

== सुरुको राजनीति ==
उनी १९७२ मा श्रीलङ्का फर्किन। उनकी आमा दोश्रो पटक श्रीलङ्काको प्रधानमन्त्री बनेकी थिइन् र सामाजिक विकासको बृहत कार्यक्रममा १९७१ मा कम्युनिस्ट बाधा भोग्नु परेको थियो।&lt;ref&gt;President Kumaratunga, www.priu.gov.lk/execpres/bbk.html; Chandrika Kumaratunga, www.clubmadrid.org/en/miembro/chandrika_kumaratunga, both retrieved 7 Sept 2014&lt;/ref&gt; श्रीलङ्का फर्केपछि उनी आफ्नी पिताले सुरु गरेको र अहिले आमाले नेतृत्वको कार्यक्रमको सक्रिय सदस्य बनिन ।१९७४ मा उनी महिला सङ्घको कार्यकारी समितिको सदस्य बनिन ।

== शक्तिमा उदय ==
जेभीपी बिद्रोहको अन्त्य पछि , चन्द्रिका १९९०मा देशव्यापी भ्रमण गरेर राजनीतिमा लागिन्। १९९३ मा उनी पश्चिमी प्रादेशिक परिषदको निर्वाचनमा उनी मुख्य मन्त्रीमा बिजयी भइन् । 

== प्रधानमन्त्री ==
१९९४ को निर्वाचन पछि, उनी श्रीलङ्का फ्रिडम पार्टीको नेता बनिन। यो निर्वाचनमा उनी गम्पाहा जिल्लाबाट अगस्ट १९९४ मा निर्वाचित भइन् । सिलोन वर्कर्स पार्टीको सहयोगमा १९ अगस्ट १९९४ मा उनको गठबन्धनले चन्द्रिका प्रधानमत्री को सरकार बन्यो जहाँ उनको आमा समेत मन्त्रिपरिषद्को सदस्य थिइन् ।&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/prime-ministers Prime Ministers]&lt;/ref&gt; तत्काल नोबेम्बरमा राष्ट्रपति निर्वाचनको आह्वान गरियो।

== राष्ट्रपति ==
राष्ट्रपति निर्वाचनमा उनको बिपक्षी गामिनी दिसानायाके थिए। तर लिट्टेको आत्मघाती बम विष्फोटमा दिसनायाकेको हत्या भएपछि उनकी बिधवा पत्नी श्रीमा दिसनायाकेले उनको मनोनयन फिर्ता लिइन्। १९९४ को राष्ट्रपतिय निर्वाचनमा चन्द्रिका ६२.२८ % मत ल्याउदै विजयी भइन् । १९९४ नोबेम्बरमा श्रीलङ्काको प्रथम महिला राष्ट्रपति भएपछि, उनले प्रधानमन्त्रीको आफ्नो उत्तरधिकारीको रूपमा आफ्नी आमा [[सिरिमावो बन्दरानाइके]]लाई नियुक्त गरिन्।

== व्यक्तिगत जीवन ==
चन्द्रिकाको विवाह चलचित्रकर्मी तथा राजनीतिज्ञ विजय कुमारतुङ्गासँग १९७८ मा भएको थियो, जसको १६ फेब्रुअरी १९८८ मा हत्या भयो।

== सम्मान ==
चन्द्रिका कुमारतुङ्गालाई २०१८ मा फ्रेन्च पदक कमान्डर अफ लिजन अफ अनरले सम्मानित गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ft.lk/news/Chandrika-becomes-first-Sri-Lankan-to-be-awarded-France-s-highest-national-order/56-663307|title=Chandrika becomes first Sri Lankan to be awarded France’s highest national order {{!}} FT Online|website=www.ft.lk|language=en|access-date=2018-09-22}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist|2}}

{{श्रीलङ्काका प्रधानमन्त्रीहरू}}
{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}


[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:श्रीलङ्काका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९४५ मा जन्म]]
[[श्रेणी:महिला राष्ट्रप्रमुखहरू]]
[[श्रेणी:महिला प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:महिला राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:महिला सरकार प्रमुखहरू]]
[[श्रेणी:महिला रक्षा मन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:सिन्हाली राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:महिला वित्त मन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:श्रीलङ्काली बौद्ध धर्मावलम्बीहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय नेतृत्वकर्ताका बच्चाहरू]]
[[श्रेणी:पश्चिमी प्रान्त,  श्रीलङ्काका मुख्यमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:बन्दरानाइके परिवार]]
[[श्रेणी:एसियाका महिला राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:एसियाका पहिलो महिला राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका महिला राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>o50e5haqq91dw6wuimxivdwu0u7qyu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101494</id>
    <revision>
      <id>1370442</id>
      <parentid>1167797</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="e6qgkppun1incbvqjt7ocpjzm191628" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name=राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल
|logo=|colorcode=#FFb300
|foundation={{start date and age|2017|04|20|df=y}}&lt;br&gt; ८ बैशाख २०७४
| dissolved = 22 April 2020
|ideology=[[क्षेत्रीयता]]&lt;br&gt;[[समाजवादी प्रजातन्त्र]]&lt;br&gt;[[मधेसी अधिकार]] &lt;br&gt;[[जनजाती अधिकार]] &lt;br&gt;[[सहिस्नुता]]
|headquarters=बबरमहल
|international=|website=
|country=नेपाल|position=[[मध्य बाम]]|native_name=|flag=|abbreviation=राजपा नेपाल
|merger=[[महन्थ ठाकुर]] अध्यक्ष रहेको [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी]]&lt;br&gt;, शरत्सिंह भण्डारी नेतृत्वको राष्ट्रिय [[मधेस]] समाजवादी पार्टी&lt;br&gt;, अनिलकुमार झा नेतृत्वको नेपाल सद्भावना पार्टी&lt;br&gt;, महेन्द्र राय अध्यक्ष रहेको तराई मधेस सद्भावना पार्टी &lt;br&gt;र राजकिशोर यादव अध्यक्ष रहेको मधेसी जनअधिकार फोरम (गणतान्त्रिक)
|chairperson=[[महन्थ ठाकुर]]
|student_wing=
|youth_wing=|wing1_title=|wing1=
|seats1_title=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य
|seats1={{Composition bar|17|275|hex=#FFb300}}
|seats2_title=[[प्रदेश सभा]] सदस्य
|seats2={{Composition bar|2|59|hex=#FFb300}}|symbol=[[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|100px]]
}}

'''राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल''' (राजपा नेपाल) [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी]], सद्भावना पार्टी , अनिल झा नेतृत्वको [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] , महेन्द्र यादव नेतृत्वको तराई मधेस सद्वावाना पार्टी , राजकिशोर यादव नेतृत्वको मधेसी जनाधिकार फोरम (गणतान्त्रिक) शरद सिंह भण्डारी नेतृत्वको राष्ट्रिय मधेस समाजवादी पार्टी मिलेर बनेको थियो ।&lt;ref&gt;[https://www.himalayankangaroo.com/42452.html ६ मधेसी दल एक, नयाँ दलको नाम ‘राष्ट्रिय जनता पार्टी’]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hamrosamrachana.com/2017/04/928 चुनाव नजिकै गर्दा साना दल एकता गर्दै, ५ पार्टी मिलेर राष्ट्रिय जनता पार्टी]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://janasanchar.com/archives/16605 भाजपा जस्तै राजपा नाम राख्ने मधेसवादी ६ दलको प्रयास विफल, राष्ट्रिय जनता पार्टी अर्कैको नाममा दर्ता]&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]]</text>
      <sha1>e6qgkppun1incbvqjt7ocpjzm191628</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370443</id>
      <parentid>1370442</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="6vlz0yu0sjaru4nd6an65a13k15du5l" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name=राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल
|logo=|colorcode=#FFb300
|foundation={{start date and age|2017|04|20|df=y}}&lt;br&gt; ८ बैशाख २०७४
| dissolved = 22 April 2020
|ideology=[[क्षेत्रीयता]]&lt;br&gt;[[समाजवादी प्रजातन्त्र]]&lt;br&gt;[[मधेसी अधिकार]] &lt;br&gt;[[जनजाती अधिकार]] &lt;br&gt;[[सहिस्नुता]]
|headquarters=बबरमहल
|international=|website=
|country=नेपाल|position=[[मध्य बाम]]|native_name=|flag=|abbreviation=राजपा नेपाल
|merger=[[महन्थ ठाकुर]]को [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी]],&lt;br&gt;शरत्सिंह भण्डारीको राष्ट्रिय [[मधेस]] समाजवादी पार्टी&lt;br&gt;अनिलकुमार झा नेतृत्वको नेपाल सद्भावना पार्टी&lt;br&gt;महेन्द्र रायको तराई मधेस सद्भावना पार्टी &lt;br&gt;र राजकिशोर यादवको मधेसी जनअधिकार फोरम (गणतान्त्रिक)
|chairperson=[[महन्थ ठाकुर]]
|student_wing=
|youth_wing=|wing1_title=|wing1=
|seats1_title=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य
|seats1={{Composition bar|17|275|hex=#FFb300}}
|seats2_title=[[प्रदेश सभा]] सदस्य
|seats2={{Composition bar|2|59|hex=#FFb300}}|symbol=[[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|100px]]
}}

'''राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल''' (राजपा नेपाल) [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी]], सद्भावना पार्टी , अनिल झा नेतृत्वको [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] , महेन्द्र यादव नेतृत्वको तराई मधेस सद्वावाना पार्टी , राजकिशोर यादव नेतृत्वको मधेसी जनाधिकार फोरम (गणतान्त्रिक) शरद सिंह भण्डारी नेतृत्वको राष्ट्रिय मधेस समाजवादी पार्टी मिलेर बनेको थियो ।&lt;ref&gt;[https://www.himalayankangaroo.com/42452.html ६ मधेसी दल एक, नयाँ दलको नाम ‘राष्ट्रिय जनता पार्टी’]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hamrosamrachana.com/2017/04/928 चुनाव नजिकै गर्दा साना दल एकता गर्दै, ५ पार्टी मिलेर राष्ट्रिय जनता पार्टी]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://janasanchar.com/archives/16605 भाजपा जस्तै राजपा नाम राख्ने मधेसवादी ६ दलको प्रयास विफल, राष्ट्रिय जनता पार्टी अर्कैको नाममा दर्ता]&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]]</text>
      <sha1>6vlz0yu0sjaru4nd6an65a13k15du5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दामोदरप्रसाद शर्मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101558</id>
    <revision>
      <id>1370440</id>
      <parentid>1327939</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="47xxdgwwo9lly3owrvhi33zbulonrm3" xml:space="preserve">{{Infobox judge
| honorific-prefix = सम्माननीय
| name        = दामोदरप्रसाद शर्मा
| honorific-suffix = 
| image       = 
| alt         = 
| caption     = 
| office      = [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]
| term_start  =२०७०/१२/२७
| term_end    =२०७१/०६/२३
| nominator   =  
| appointer   =
| predecessor =	श्री [[खिलराज रेग्मी]]
| successor   = श्री [[रामकुमारप्रसाद शाह]]
| birth_date         =१९४९ अक्टोबर १०&lt;ref&gt;[http://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/cv_DamodarPSharma.html The Right Hon'ble Mr. Damodar Prasad Sharma Chief Justice Supreme Court of Nepal From 2070/12/28 To 2071/06/23]&lt;/ref&gt;
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| restingplace       = 
| restingplacecoordinates = 
| birthname          = 
| citizenship        = [[नेपाली]]
| nationality        = [[नेपाली]]
| party              = 
| spouse             = 
| partner            =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
| relations          = 
| children           = 
| parents            = 
| residence          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = 
| profession         = 
| cabinet            = 
| committees         = 
| portfolio          = 
| religion           = हिन्दु
| signature          = 
| signature_alt      = 
| website            = 
| footnotes          = 
}}
'''दामोदरप्रसाद शर्मा''' नेपालका पूर्व [[नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरूको सूची|प्रधानन्यायाधीश]] थिए। उनी २०७०/१२/२७	देखि २०७१/०६/२३ गतेसम्म [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] भएका थिए । &lt;ref&gt;[http://supremecourt.gov.np/web/excjs पूर्व प्रधान न्यायाधीशहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219220449/https://supremecourt.gov.np/web/excjs |date=2024-12-19 }}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९४९ मा जन्म]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]</text>
      <sha1>47xxdgwwo9lly3owrvhi33zbulonrm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लक्की शेर्पा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102616</id>
    <revision>
      <id>1370439</id>
      <parentid>1267491</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9530" sha1="k1lbkpkjf3ib1r96yf64v90kvmejlzu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = लक्की शेर्पा&lt;!-- include middle initial, if not specified in birth_name --&gt;
| honorific_suffix   = 
| image              = Lucky Sherpa Nepalese Ambassador (cropped).jpg
| alt                = 
| caption            = Sherpa at Australian government house
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         = &lt;!-- only use if different from name above --&gt;
| birth_date         = &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place        = [[Sunsari District]], Nepal
| baptised           = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date   = &lt;!-- {{disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place       = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| other_names        = 
| citizenship        = नेपाली 
| education          = Master's degree in economics
| alma_mater         = 
| occupation         = राजनीतिज्ञ, कुटनीतिज्ञ
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = 
| organization       = 
| agent              = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = Social and political activism
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot; --&gt;
| style              = 
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot;  or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = 
| term               = 
| predecessor        = 
| party              = 
| movement           = Human rights of indigenous peoples of Nepal
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charge    = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   = 
| criminal_status    = 
| spouse             = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
| parents            = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother             = &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             = &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}'''लक्की शेर्पा''' [[अस्ट्रेलिया]]को लागि नेपाली पुर्व राजदुत (२०७४ असार १३-  २०७५ माघ १८)  हुन् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.southasia.com.au/2017/07/07/you-are-nepals-resources-ambassador-lucky-sherpa-reminds-nepalese-australians/|title=You are Nepal's resources, ambassador Lucky Sherpa reminds Nepalese Australians|date=7 July 2017|website=Southasia.com.au|accessdate=17 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170813181840/http://www.southasia.com.au/2017/07/07/you-are-nepals-resources-ambassador-lucky-sherpa-reminds-nepalese-australians/ |date=13 August 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/lucky-sherpa-appointed-nepali-ambassador-australia/|title=Lucky Sherpa appointed Nepali Ambassador to Australia|date=18 May 2017|website=Thehimalayantimes.com|accessdate=17 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://protocol.dfat.gov.au/Mission/view.rails?id=141|title=Search results|last=1111|first=Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade,   R.G. Casey Building,   John McEwen Crescent,   Barton ACT 0221 Australia   Tel: +61 2 6261|website=Protocol.dfat.gov.au|accessdate=17 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814103316/http://protocol.dfat.gov.au/Mission/view.rails?id=141 |date=14 August 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://setopati.net/politics/23027/|title=Lucky Sherpa appointed ambassador to Australia|website=Setopati.net|accessdate=17 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814100539/http://setopati.net/politics/23027/ |date=14 August 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldparkscongress.org/about/speaker_sherpa.html|title=Lucky Sherpa - IUCN World Parks Congress|website=Worldparkscongress.org|accessdate=17 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410130452/http://worldparkscongress.org/about/speaker_sherpa.html |date=10 April 2017 }}&lt;/ref&gt; उनी सीमान्तकृत समुदायबाट राजदुतको रूपमा नियुक्त हुने प्रथम महिला हुन्। क्यानबेरामा रहेको नेपाली राजदूतावासका पूर्वसवारी चालक एवं भान्छे वाङछु शेर्पाले राजदूत लक्की शेर्पा र उनका श्रीमान न्वाङ्ग सोनाम शेर्पा मानव बेचबिखनमा संलग्न रहेको गम्भीर आरोप लगाएका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/732689|title=अष्ट्रेलियाका लागि नेपाली राजदूत शेर्पा बर्खास्त, गुप्तचर प्रमुख पनि हटाइए|website=Online Khabar|language=en-US|accessdate=2023-02-18}}&lt;/ref&gt; उनी पहिलो [[संविधान सभा|संबिधान सभा]] (२०६५-२०७० ) तथा व्यवस्थापिका संसदको सदस्य समेत हुन् । संसदमा उनी अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध तथा मानव अधिकार समितिको सदस्य समेत थिइन् । 

== राजदुत ==
माओवादी सहितको [[शेरबहादुर देउवा]] नेतृत्वको संयुक्त सरकारले उनलाई माओवादीको कोटाबाट राजदूत नियुक्त गरेको थियो।&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/nepali/news/2016/04/160419_ambassador २१ देशमा राजदूत सिफारिस]&lt;/ref&gt;  उनले २०७४ असार १३ गते मा अष्ट्रेलियाका गभर्नर जनरल सर पिटर कोस्ग्रोव समक्ष मंगलवार यहाँ आयोजित एक औपचारिक कार्यक्रम वीच आफ्नो ओहोदाको प्रमाणपत्र पेश गरिकी थिइन् । राजदूत लक्की शेर्पा र उनका श्रीमान न्वाङ्ग सोनाम शेर्पा मानव बेचबिखनमा संलग्न रहेको गम्भीर आरोप लागेपछी नेपाल सरकारले उनलाई बर्खास्त&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; गरेको थियो। आफैले सवारी चालक तथा भान्छेका रुपमा अष्ट्रेलिया लगेकी वाङ्छु शेर्पाले मानव बेचबिखनमा संलग्न रहेको आरोपबाट सफाई अहिले सम्म पाएकी छैनन्।

== सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:अस्ट्रेलियाको लागि नेपाली राजदुत]]
[[श्रेणी:महिला राजदुत]]
[[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला कुटनीतिज्ञ]]
[[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका मानिसहरू]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>k1lbkpkjf3ib1r96yf64v90kvmejlzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>किताबी मूल्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102879</id>
    <revision>
      <id>1370438</id>
      <parentid>1319109</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सेयरको किताबी मूल्य परिवर्तन हुने कारणहरु: */</comment>
      <origin>1370438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="62ls73ok5afg17v5nka692ne64oz4dr" xml:space="preserve">कुनै [[कम्पनी]]को कुल [[सम्पत्ति]]बाट कुल [[दायित्व]] घटाउँदा बाँकी रहने रकमलाई [[सम्पत्ति|खुद सम्पत्ति]] भनिन्छ । प्रति सेयर खुद सम्पत्तिलाई '''किताबी मूल्य''' भनिन्छ । कम्पनिको सेयरको किताब मूल्य निर्धारण गर्नको लागि सर्वप्रथम सेयरधनीको अंश निर्धारण गर्नुपर्छ । सेयरधनीको अंश भन्नाले साधारण सेयर पूंजी , सेयर प्रिमियम र अवितरित आयको जोडफललाई जनाउँछ । [[सेयरधनी]]को यो अंशलाई खुद मूल्य भनिन्छ । किताबी मूल्यले प्रति सेयर खुद सम्पत्तिको मूल्यलाई जनाउँछ ।&lt;br&gt;&lt;br&gt;

किताबी मूल्य = खुद सम्पत्ति/साधारण सेयर सङ्ख्या&lt;br&gt;खुद सम्पत्ति = कुल [[सम्पत्ति]]  - कुल [[दायित्व]] 

कम्पनिको किताबी मूल्य सधैं स्थिर हुदैन ।

== किताबी मूल्य परिवर्तन हुने कारणहरु: ==

* कम्पनीको नाफा वृद्धि भएमा प्रति सेयर किताबी मूल्य बढ्छ र नोकसानी भएमा प्रति सेयर किताबी मूल्य घट्छ ।
* कम्पनिले थप सेयर निष्कासन गरेमा किताबी मूल्य घट्छ तर किताबी मूल्य भन्दा बढी मूल्यमा थप सेयर बिक्री गरेको अवस्थामा बने किताबी मूल्य पनि बढ्न जान्छ ।
* कम्पनिली [[लाभांश]] वितरण गरेमा प्रति सेयर किताबी मूल्य घट्न जान्छ।&lt;ref&gt;लगानीका आधारभूत सिद्धान्त : अस्मिता बुक्स पब्लिसर्स&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामाग्रीहरू ==
{{reflist}}

== बाह्य सुत्रहरू ==

{{वित्तीय बजार प्रदर्शन}}

[[श्रेणी:वित्तीय बजार]]</text>
      <sha1>62ls73ok5afg17v5nka692ne64oz4dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लाभांश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102984</id>
    <revision>
      <id>1370437</id>
      <parentid>1358459</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="81p481dzeszzbde3esz8fmiqz45w2pm" xml:space="preserve">[[कम्पनी]]ले आर्जन गरेको नाफाबाट आफ्ना सेयरधनी ([[लगानीकर्ता]]) लाई बाँड्ने [[नाफा]]को अंशलाई '''लाभांश''' भनिन्छ। नगद र सेयर दुई किसिमबाट लाभांश वितरण गरिन्छ ।&lt;ref&gt;नेपालको सेयर बजार : [[रवीन्द्र भट्टराई|रविन्द्र भट्टराई]] &lt;/ref&gt;

व्यावसायिक सङ्गठनको सञ्चालनको लागि आवश्यक पर्ने पूँजी अंशियारहरूबाट, [[अग्राधिकार सेयर|पूर्वाधिकार सेयरधनी]] र ऋणदाताहरूबाट सङ्कलन गरिन्छ । सङ्गठनले आर्जन गरेको नाफाबाट सर्वप्रथम ऋणदाताहरूलाई व्याज र पूर्वाधिकार सेयरधनीहरूलाई लाभांश वितरण गरिन्छ। सङ्गठनका अंशियार अथवा [[साधारण सेयर|साधारण सेयरधनी]]हरूलाई उक्त सङ्गठनको मालिक मानिन्छ, जसको शेष नाफामा मात्र अधिकार रहन्छ ।&lt;ref&gt;लगानीका आधारभूत सिद्धान्त : अस्मिता बुक्स पब्लिसर्स&lt;/ref&gt;
== सन्दर्भ सामाग्रीहरू ==
{{reflist}}

== बाह्य सुत्रहरू ==

{{वित्तीय बजार प्रदर्शन}}

[[श्रेणी:वित्तीय बजार]]</text>
      <sha1>81p481dzeszzbde3esz8fmiqz45w2pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विद्युत नियमन आयोग (नेपाल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103325</id>
    <revision>
      <id>1370432</id>
      <parentid>871618</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9642" sha1="4uuvw7ofzhozd0facigwuhd1utfjd1o" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name          = विद्युत नियमन आयोग
| native_name   = 
| former_name   =
| image         = 
| alt           = 
| image_border  = 
| size          = &lt;!-- default 200px --&gt;
| caption       = 
| map           = 
| msize         = &lt;!-- map size, optional, default 250px --&gt;
| malt          = &lt;!-- map alt text --&gt;
| mcaption      = 
| map2          = 
| abbreviation  = 
| motto         = 
| predecessor   = 
| successor     = 
| formation     = 
| founder       = विद्युत् नियमन आयोग ऐन
| extinction    = &lt;!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger        = 
| merged        = 
| type          = सरकारी 
| status        = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose       = बिजुली नियमन 
| professional_title = &lt;!-- for professional associations --&gt;
| headquarters  = काठमाडौँ
| location      = 
| coords        = &lt;!-- Coordinates of location using {{Coord}} --&gt;
| region_served = 
| services      = 
| membership    = 
| language      = 
| general       = 
| leader_title  =अध्यक्ष
| leader_name   = [[दिल्लीबहादुर सिंह]]
| leader_title2 = सदस्य
| leader_name2  = रामप्रसाद धिताल&lt;br&gt; रामकृष्ण खतिवडा&lt;br&gt;रामेश्वरप्रसाद कलवार &lt;br&gt;भागीरथी भट्टराई ज्ञवाली
| leader_title3 = 
| leader_name3  = 
| leader_title4 = 
| leader_name4  = 
| key_people    = 
| main_organ    = संचालक समिति
| parent_organization = उर्जा मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]]
| subsidiaries  = 
| affiliations  = 
| budget        = 
| num_staff     = 
| num_volunteers= 
| slogan        = 
| website       = 
| remarks       = 
| footnotes     = 
}}

'''विद्युत नियमन आयोग''' [[नेपाल]]मा विद्युत उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापारलाई नियमन गर्ने नियमनकारी निकाय हो । 

==आयोगको गठन==
===आयोगको गठन देहाय बमोजिम===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''आयोगमा अध्यक्ष र ४ सदस्य रहने प्रावधान छ । आयोगलाई विद्युत खरिद बिक्रीको दर र महसुल निर्धारण गर्ने अधिकार रहनेछ ।'''
!
!योग्यता
!संख्या
!
|-
|
|[[नेपाल सरकार]]को राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीको पदमा रही काम गरेको वा अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा बीस वर्ष कार्य अनुभव भएको व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति
|१
|अध्यक्ष
|-
|
|अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा पन्ध्र वर्ष कार्य अनुभव भएका व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेका चार जना व्यक्तिहरू
|४
|सदस्य
|}

==आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार==
===प्राविधिक व्यवस्थापन गर्ने===
विद्युतको उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापार सम्बन्धमा नियमन गर्न आयोगले प्राविधिक व्यवस्थापनको लागि कार्यहरू गर्छ –

* विद्युत सेवा सम्बन्धी ग्रिड संहिता र वितरण संहिता बनाई कार्यान्वयन तथा त्यसको अनुगमन गर्ने ।
* विद्युत सेवाको सञ्चालन तथा मर्मत सम्भारको स्तर तथा कार्यविधि निर्धारण गरी कार्यान्वयन गर्ने । 
* राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीको गुणस्तर तथा सुरक्षास्तर कायम राख्न आवश्यक मापदण्ड बनाई लागू गर्ने । 
* विद्युत प्रणाली सञ्चालकको दायित्व निर्धारण गरी कार्यान्वयनको अनुगमन गर्ने । 
* विद्युत सेवा बन्द गर्न सक्ने अवस्था, त्यसको आधार र प्राथमिकता निर्धारण गर्ने । 
* विद्युत सेवाको आन्तरिक माग तथा आपूर्तिको लागि न्यूनतम लागत विस्तार कार्य योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने वा गर्न लगाउने।

== महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने ==
आयोगले महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने सम्बन्धमा देहाय बमोजिमको कार्य गर्नेछ –

* सञ्चालन खर्च, ह्रासकट्टी दर, सावाँ व्याजको भुक्तानी, मर्मत सम्भार खर्च, विद्युत संरचनाको निर्माण, पुनर्निर्माण, पुनस्र्थापना तथा शेयर लगानी बापत वार्षिक रूपमा प्राप्त हुने प्रतिफल लगायत विद्युत खरिद सम्झौता समेतलाई विचार गरी विद्युत महसुल दर निर्धारणका शर्त तथा आधार निर्धारण गरी त्यसको आधारमा उपभोक्ताले बुझाउनु पर्ने महसुल निर्धारण गर्ने ।

* विद्युत खरिद बिक्रीकोथोक बजार स्थापना नभएसम्म वितरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति र उत्पादन अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा व्यापार अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल सरकारले स्थापना गरेको सङ्गठित संस्थाबीच हुने विद्युत खरिद बिक्री दर र प्रक्रिया निर्धारण गर्ने । 
* उत्पादित विद्युत खरिद बिक्री गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिहरूबीच विद्युत खरिद सम्झौता गर्न सहमति दिने । 
* विद्युत मूल्यको लागत न्यूनतम बनाउन आवश्यक उपायको पहिचान गरी लागू गराउने ।
* प्रसारण तथा वितरण दस्तुर (व्हिलिङ चार्ज) निर्धारण गर्ने ।
* विशेष परिस्थितिमा विद्युत सेवासँग सम्बन्धित विषयमा निश्चित समयको लागि विद्युत महसुलमा अतिरिक्त महसुल (सरचार्ज) निर्धारण गर्ने ।&lt;ref&gt;विद्युत् नियमन आयोग ऐन&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]]
[[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]]</text>
      <sha1>4uuvw7ofzhozd0facigwuhd1utfjd1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370433</id>
      <parentid>1370432</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9661" sha1="5jxihf2jjfcs4cvaolaggpbh6b4wy8o" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name          = विद्युत नियमन आयोग
| native_name   = 
| former_name   =
| image         = 
| alt           = 
| image_border  = 
| size          = &lt;!-- default 200px --&gt;
| caption       = 
| map           = 
| msize         = &lt;!-- map size, optional, default 250px --&gt;
| malt          = &lt;!-- map alt text --&gt;
| mcaption      = 
| map2          = 
| abbreviation  = 
| motto         = 
| predecessor   = 
| successor     = 
| formation     = 
| founder       = विद्युत् नियमन आयोग ऐन
| extinction    = &lt;!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger        = 
| merged        = 
| type          = सरकारी 
| status        = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose       = बिजुली नियमन 
| professional_title = &lt;!-- for professional associations --&gt;
| headquarters  = काठमाडौँ
| location      = 
| coords        = &lt;!-- Coordinates of location using {{Coord}} --&gt;
| region_served = 
| services      = 
| membership    = 
| language      = 
| general       = 
| leader_title  =अध्यक्ष
| leader_name   = [[दिल्लीबहादुर सिंह]]
| leader_title2 = सदस्य
| leader_name2  = रामप्रसाद धिताल&lt;br&gt; रामकृष्ण खतिवडा&lt;br&gt;रामेश्वरप्रसाद कलवार &lt;br&gt;भागीरथी भट्टराई ज्ञवाली
| leader_title3 = 
| leader_name3  = 
| leader_title4 = 
| leader_name4  = 
| key_people    = 
| main_organ    = संचालक समिति
| parent_organization = उर्जा मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]]
| subsidiaries  = 
| affiliations  = 
| budget        = 
| num_staff     = 
| num_volunteers= 
| slogan        = 
| website       = https://erc.gov.np/
| remarks       = 
| footnotes     = 
}}

'''विद्युत नियमन आयोग''' [[नेपाल]]मा विद्युत उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापारलाई नियमन गर्ने नियमनकारी निकाय हो । 

==आयोगको गठन==
===आयोगको गठन देहाय बमोजिम===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''आयोगमा अध्यक्ष र ४ सदस्य रहने प्रावधान छ । आयोगलाई विद्युत खरिद बिक्रीको दर र महसुल निर्धारण गर्ने अधिकार रहनेछ ।'''
!
!योग्यता
!संख्या
!
|-
|
|[[नेपाल सरकार]]को राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीको पदमा रही काम गरेको वा अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा बीस वर्ष कार्य अनुभव भएको व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति
|१
|अध्यक्ष
|-
|
|अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा पन्ध्र वर्ष कार्य अनुभव भएका व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेका चार जना व्यक्तिहरू
|४
|सदस्य
|}

==आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार==
===प्राविधिक व्यवस्थापन गर्ने===
विद्युतको उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापार सम्बन्धमा नियमन गर्न आयोगले प्राविधिक व्यवस्थापनको लागि कार्यहरू गर्छ –

* विद्युत सेवा सम्बन्धी ग्रिड संहिता र वितरण संहिता बनाई कार्यान्वयन तथा त्यसको अनुगमन गर्ने ।
* विद्युत सेवाको सञ्चालन तथा मर्मत सम्भारको स्तर तथा कार्यविधि निर्धारण गरी कार्यान्वयन गर्ने । 
* राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीको गुणस्तर तथा सुरक्षास्तर कायम राख्न आवश्यक मापदण्ड बनाई लागू गर्ने । 
* विद्युत प्रणाली सञ्चालकको दायित्व निर्धारण गरी कार्यान्वयनको अनुगमन गर्ने । 
* विद्युत सेवा बन्द गर्न सक्ने अवस्था, त्यसको आधार र प्राथमिकता निर्धारण गर्ने । 
* विद्युत सेवाको आन्तरिक माग तथा आपूर्तिको लागि न्यूनतम लागत विस्तार कार्य योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने वा गर्न लगाउने।

== महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने ==
आयोगले महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने सम्बन्धमा देहाय बमोजिमको कार्य गर्नेछ –

* सञ्चालन खर्च, ह्रासकट्टी दर, सावाँ व्याजको भुक्तानी, मर्मत सम्भार खर्च, विद्युत संरचनाको निर्माण, पुनर्निर्माण, पुनस्र्थापना तथा शेयर लगानी बापत वार्षिक रूपमा प्राप्त हुने प्रतिफल लगायत विद्युत खरिद सम्झौता समेतलाई विचार गरी विद्युत महसुल दर निर्धारणका शर्त तथा आधार निर्धारण गरी त्यसको आधारमा उपभोक्ताले बुझाउनु पर्ने महसुल निर्धारण गर्ने ।

* विद्युत खरिद बिक्रीकोथोक बजार स्थापना नभएसम्म वितरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति र उत्पादन अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा व्यापार अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल सरकारले स्थापना गरेको सङ्गठित संस्थाबीच हुने विद्युत खरिद बिक्री दर र प्रक्रिया निर्धारण गर्ने । 
* उत्पादित विद्युत खरिद बिक्री गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिहरूबीच विद्युत खरिद सम्झौता गर्न सहमति दिने । 
* विद्युत मूल्यको लागत न्यूनतम बनाउन आवश्यक उपायको पहिचान गरी लागू गराउने ।
* प्रसारण तथा वितरण दस्तुर (व्हिलिङ चार्ज) निर्धारण गर्ने ।
* विशेष परिस्थितिमा विद्युत सेवासँग सम्बन्धित विषयमा निश्चित समयको लागि विद्युत महसुलमा अतिरिक्त महसुल (सरचार्ज) निर्धारण गर्ने ।&lt;ref&gt;विद्युत् नियमन आयोग ऐन&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]]
[[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]]</text>
      <sha1>5jxihf2jjfcs4cvaolaggpbh6b4wy8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370434</id>
      <parentid>1370433</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9906" sha1="j1vro0ja9tuaf84ii4b5vwwdgzjsrz1" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name          = विद्युत नियमन आयोग
| native_name   = 
| former_name   =
| image         = 
| alt           = 
| image_border  = 
| size          = &lt;!-- default 200px --&gt;
| caption       = 
| map           = 
| msize         = &lt;!-- map size, optional, default 250px --&gt;
| malt          = &lt;!-- map alt text --&gt;
| mcaption      = 
| map2          = 
| abbreviation  = 
| motto         = 
| predecessor   = 
| successor     = 
| formation     = 
| founder       = विद्युत् नियमन आयोग ऐन
| extinction    = &lt;!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger        = 
| merged        = 
| type          = सरकारी 
| status        = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose       = बिजुली नियमन 
| professional_title = &lt;!-- for professional associations --&gt;
| headquarters  = काठमाडौँ
| location      = 
| coords        = &lt;!-- Coordinates of location using {{Coord}} --&gt;
| region_served = 
| services      = 
| membership    = 
| language      = 
| general       = 
| leader_title  =अध्यक्ष
| leader_name   = [[दिल्लीबहादुर सिंह]]
| leader_title2 = सदस्य
| leader_name2  = रामप्रसाद धिताल&lt;br&gt; रामकृष्ण खतिवडा&lt;br&gt;रामेश्वरप्रसाद कलवार &lt;br&gt;भागीरथी भट्टराई ज्ञवाली
| leader_title3 = 
| leader_name3  = 
| leader_title4 = 
| leader_name4  = 
| key_people    = 
| main_organ    = संचालक समिति
| parent_organization = उर्जा मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]]
| subsidiaries  = 
| affiliations  = 
| budget        = 
| num_staff     = 
| num_volunteers= 
| slogan        = 
| website       = https://erc.gov.np/
| remarks       = 
| footnotes     = 
}}

'''विद्युत नियमन आयोग''' [[नेपाल]]मा विद्युत उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापारलाई नियमन गर्ने नियमनकारी निकाय हो । विद्युत नियमन आयोगको स्थापना विद्युत नियमन आयोग ऐन, २०७४ बमोजिम २०७६ वैशाख २३ गते भएको थियो। 

==आयोगको गठन==
===आयोगको गठन देहाय बमोजिम===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''आयोगमा अध्यक्ष र ४ सदस्य रहने प्रावधान छ । आयोगलाई विद्युत खरिद बिक्रीको दर र महसुल निर्धारण गर्ने अधिकार रहनेछ ।'''
!
!योग्यता
!संख्या
!
|-
|
|[[नेपाल सरकार]]को राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीको पदमा रही काम गरेको वा अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा बीस वर्ष कार्य अनुभव भएको व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति
|१
|अध्यक्ष
|-
|
|अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा पन्ध्र वर्ष कार्य अनुभव भएका व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेका चार जना व्यक्तिहरू
|४
|सदस्य
|}

==आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार==
===प्राविधिक व्यवस्थापन गर्ने===
विद्युतको उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापार सम्बन्धमा नियमन गर्न आयोगले प्राविधिक व्यवस्थापनको लागि कार्यहरू गर्छ –

* विद्युत सेवा सम्बन्धी ग्रिड संहिता र वितरण संहिता बनाई कार्यान्वयन तथा त्यसको अनुगमन गर्ने ।
* विद्युत सेवाको सञ्चालन तथा मर्मत सम्भारको स्तर तथा कार्यविधि निर्धारण गरी कार्यान्वयन गर्ने । 
* राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीको गुणस्तर तथा सुरक्षास्तर कायम राख्न आवश्यक मापदण्ड बनाई लागू गर्ने । 
* विद्युत प्रणाली सञ्चालकको दायित्व निर्धारण गरी कार्यान्वयनको अनुगमन गर्ने । 
* विद्युत सेवा बन्द गर्न सक्ने अवस्था, त्यसको आधार र प्राथमिकता निर्धारण गर्ने । 
* विद्युत सेवाको आन्तरिक माग तथा आपूर्तिको लागि न्यूनतम लागत विस्तार कार्य योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने वा गर्न लगाउने।

== महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने ==
आयोगले महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने सम्बन्धमा देहाय बमोजिमको कार्य गर्नेछ –

* सञ्चालन खर्च, ह्रासकट्टी दर, सावाँ व्याजको भुक्तानी, मर्मत सम्भार खर्च, विद्युत संरचनाको निर्माण, पुनर्निर्माण, पुनस्र्थापना तथा शेयर लगानी बापत वार्षिक रूपमा प्राप्त हुने प्रतिफल लगायत विद्युत खरिद सम्झौता समेतलाई विचार गरी विद्युत महसुल दर निर्धारणका शर्त तथा आधार निर्धारण गरी त्यसको आधारमा उपभोक्ताले बुझाउनु पर्ने महसुल निर्धारण गर्ने ।

* विद्युत खरिद बिक्रीकोथोक बजार स्थापना नभएसम्म वितरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति र उत्पादन अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा व्यापार अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल सरकारले स्थापना गरेको सङ्गठित संस्थाबीच हुने विद्युत खरिद बिक्री दर र प्रक्रिया निर्धारण गर्ने । 
* उत्पादित विद्युत खरिद बिक्री गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिहरूबीच विद्युत खरिद सम्झौता गर्न सहमति दिने । 
* विद्युत मूल्यको लागत न्यूनतम बनाउन आवश्यक उपायको पहिचान गरी लागू गराउने ।
* प्रसारण तथा वितरण दस्तुर (व्हिलिङ चार्ज) निर्धारण गर्ने ।
* विशेष परिस्थितिमा विद्युत सेवासँग सम्बन्धित विषयमा निश्चित समयको लागि विद्युत महसुलमा अतिरिक्त महसुल (सरचार्ज) निर्धारण गर्ने ।&lt;ref&gt;विद्युत् नियमन आयोग ऐन&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]]
[[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]]</text>
      <sha1>j1vro0ja9tuaf84ii4b5vwwdgzjsrz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370435</id>
      <parentid>1370434</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10157" sha1="3865kz5r8ad0i5lwxc0q1m526xepoqa" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name          = विद्युत नियमन आयोग
| native_name   = 
| former_name   =
| image         = 
| alt           = 
| image_border  = 
| size          = &lt;!-- default 200px --&gt;
| caption       = 
| map           = 
| msize         = &lt;!-- map size, optional, default 250px --&gt;
| malt          = &lt;!-- map alt text --&gt;
| mcaption      = 
| map2          = 
| abbreviation  = 
| motto         = 
| predecessor   = 
| successor     = 
| formation     = 
| founder       = विद्युत् नियमन आयोग ऐन
| extinction    = &lt;!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger        = 
| merged        = 
| type          = सरकारी 
| status        = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose       = बिजुली नियमन 
| professional_title = &lt;!-- for professional associations --&gt;
| headquarters  = काठमाडौँ
| location      = 
| coords        = &lt;!-- Coordinates of location using {{Coord}} --&gt;
| region_served = 
| services      = 
| membership    = 
| language      = 
| general       = 
| leader_title  =अध्यक्ष
| leader_name   = [[दिल्लीबहादुर सिंह]]
| leader_title2 = सदस्य
| leader_name2  = रामप्रसाद धिताल&lt;br&gt; रामकृष्ण खतिवडा&lt;br&gt;रामेश्वरप्रसाद कलवार &lt;br&gt;भागीरथी भट्टराई ज्ञवाली
| leader_title3 = 
| leader_name3  = 
| leader_title4 = 
| leader_name4  = 
| key_people    = 
| main_organ    = संचालक समिति
| parent_organization = उर्जा मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]]
| subsidiaries  = 
| affiliations  = 
| budget        = 
| num_staff     = 
| num_volunteers= 
| slogan        = 
| website       = https://erc.gov.np/
| remarks       = 
| footnotes     = 
}}

'''विद्युत नियमन आयोग''' [[नेपाल]]मा विद्युत उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापारलाई नियमन गर्ने नियमनकारी निकाय हो । विद्युत नियमन आयोगको स्थापना विद्युत नियमन आयोग ऐन, २०७४ बमोजिम २०७६ वैशाख २३ गते भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=विद्युत नियमन आयोगको परिचय |url=https://erc.gov.np/introduction-to-commission |access-date=2026-08-19 |website=विद्युत नियमन आयोग |language=np}}&lt;/ref&gt; 

==आयोगको गठन==
===आयोगको गठन देहाय बमोजिम===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''आयोगमा अध्यक्ष र ४ सदस्य रहने प्रावधान छ । आयोगलाई विद्युत खरिद बिक्रीको दर र महसुल निर्धारण गर्ने अधिकार रहनेछ ।'''
!
!योग्यता
!संख्या
!
|-
|
|[[नेपाल सरकार]]को राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीको पदमा रही काम गरेको वा अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा बीस वर्ष कार्य अनुभव भएको व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति
|१
|अध्यक्ष
|-
|
|अर्थशास्त्र, वाणिज्य, व्यवस्थापन, लेखा, कानून वा इञ्जिनियरिङ्ग विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक उपाधि हासिल गरी त्यस्तो विषय सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तीमा पन्ध्र वर्ष कार्य अनुभव भएका व्यक्तिमध्ये नेपाल सरकारले नियुक्त गरेका चार जना व्यक्तिहरू
|४
|सदस्य
|}

==आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार==
===प्राविधिक व्यवस्थापन गर्ने===
विद्युतको उत्पादन, प्रसारण, वितरण वा व्यापार सम्बन्धमा नियमन गर्न आयोगले प्राविधिक व्यवस्थापनको लागि कार्यहरू गर्छ –

* विद्युत सेवा सम्बन्धी ग्रिड संहिता र वितरण संहिता बनाई कार्यान्वयन तथा त्यसको अनुगमन गर्ने ।
* विद्युत सेवाको सञ्चालन तथा मर्मत सम्भारको स्तर तथा कार्यविधि निर्धारण गरी कार्यान्वयन गर्ने । 
* राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीको गुणस्तर तथा सुरक्षास्तर कायम राख्न आवश्यक मापदण्ड बनाई लागू गर्ने । 
* विद्युत प्रणाली सञ्चालकको दायित्व निर्धारण गरी कार्यान्वयनको अनुगमन गर्ने । 
* विद्युत सेवा बन्द गर्न सक्ने अवस्था, त्यसको आधार र प्राथमिकता निर्धारण गर्ने । 
* विद्युत सेवाको आन्तरिक माग तथा आपूर्तिको लागि न्यूनतम लागत विस्तार कार्य योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने वा गर्न लगाउने।

== महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने ==
आयोगले महसुल निर्धारण गर्ने तथा विद्युत खरिद बिक्रीको नियमन गर्ने सम्बन्धमा देहाय बमोजिमको कार्य गर्नेछ –

* सञ्चालन खर्च, ह्रासकट्टी दर, सावाँ व्याजको भुक्तानी, मर्मत सम्भार खर्च, विद्युत संरचनाको निर्माण, पुनर्निर्माण, पुनस्र्थापना तथा शेयर लगानी बापत वार्षिक रूपमा प्राप्त हुने प्रतिफल लगायत विद्युत खरिद सम्झौता समेतलाई विचार गरी विद्युत महसुल दर निर्धारणका शर्त तथा आधार निर्धारण गरी त्यसको आधारमा उपभोक्ताले बुझाउनु पर्ने महसुल निर्धारण गर्ने ।

* विद्युत खरिद बिक्रीकोथोक बजार स्थापना नभएसम्म वितरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति र उत्पादन अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा व्यापार अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल सरकारले स्थापना गरेको सङ्गठित संस्थाबीच हुने विद्युत खरिद बिक्री दर र प्रक्रिया निर्धारण गर्ने । 
* उत्पादित विद्युत खरिद बिक्री गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिहरूबीच विद्युत खरिद सम्झौता गर्न सहमति दिने । 
* विद्युत मूल्यको लागत न्यूनतम बनाउन आवश्यक उपायको पहिचान गरी लागू गराउने ।
* प्रसारण तथा वितरण दस्तुर (व्हिलिङ चार्ज) निर्धारण गर्ने ।
* विशेष परिस्थितिमा विद्युत सेवासँग सम्बन्धित विषयमा निश्चित समयको लागि विद्युत महसुलमा अतिरिक्त महसुल (सरचार्ज) निर्धारण गर्ने ।&lt;ref&gt;विद्युत् नियमन आयोग ऐन&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
[[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]]
[[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]]</text>
      <sha1>3865kz5r8ad0i5lwxc0q1m526xepoqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नान्यदेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103405</id>
    <revision>
      <id>1370424</id>
      <parentid>1206920</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="obbwif5plhdc9ubawnn7q0lb4ygphu6" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नान्यदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = स्थापित
| successor      = [[गङ्गादेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[गङ्गादेव]]&lt;br&gt;[[अर्जुनदेव मल्ल|अर्जुनदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  वि सं ११५४-१२०५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नान्यदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पुर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको सिमरामा पर्छ ।नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए।

नान्यदेवले गौड वंशीय राजा रामपालको राज्यमाथी आक्रमण गरे । त्यो राज्यको उत्तरतर्फको मिथिला प्रदेशलाई उनले आफ्नी अधीनमा पारी राज्य आफ्नै वंशलाई लिई शासन गर्न थाले ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९७ ।&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>obbwif5plhdc9ubawnn7q0lb4ygphu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370425</id>
      <parentid>1370424</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="m4xpb74o23ybz2i3ox33sjabvmmerin" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नान्यदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = स्थापित
| successor      = [[गङ्गादेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[गङ्गादेव]]&lt;br&gt;[[अर्जुनदेव मल्ल|अर्जुनदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  वि सं ११५४-१२०५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नान्यदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पुर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको सिमरामा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए।

नान्यदेवले गौड वंशीय राजा रामपालको राज्यमाथी आक्रमण गरे । त्यो राज्यको उत्तरतर्फको [[मिथिला प्रदेश]]लाई उनले आफ्नी अधीनमा पारी राज्य आफ्नै वंशलाई लिई शासन गर्न थाले ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९७ ।&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>m4xpb74o23ybz2i3ox33sjabvmmerin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370426</id>
      <parentid>1370425</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="g8wpg88yvow19pj9j4gnao4dg5tlw7x" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नान्यदेव
| image          = Image of a horseman from 12th century land grant of Nanyadeva.jpg
| caption =  नान्यदेवद्वारा लिखित १२ औं शताब्दीको भूमि अनुदान शिलालेखमा घोडसवारको चित्रण
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = स्थापित
| successor      = [[गङ्गादेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[गङ्गादेव]]&lt;br&gt;[[अर्जुनदेव मल्ल|अर्जुनदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  वि सं ११५४-१२०५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नान्यदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पुर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको सिमरामा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए।

नान्यदेवले गौड वंशीय राजा रामपालको राज्यमाथी आक्रमण गरे । त्यो राज्यको उत्तरतर्फको [[मिथिला प्रदेश]]लाई उनले आफ्नी अधीनमा पारी राज्य आफ्नै वंशलाई लिई शासन गर्न थाले ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९७ ।&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>g8wpg88yvow19pj9j4gnao4dg5tlw7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370427</id>
      <parentid>1370426</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3619" sha1="qhp4tl7oxjg4ynqqe46tc983hx3rjcz" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नान्यदेव
| image          = Image of a horseman from 12th century land grant of Nanyadeva.jpg
| caption =  नान्यदेवद्वारा लिखित १२ औं शताब्दीको भूमि अनुदान शिलालेखमा घोडसवारको चित्रण
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = स्थापित
| successor      = [[गङ्गादेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[गङ्गादेव]]&lt;br&gt;[[अर्जुनदेव मल्ल|अर्जुनदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  वि सं ११५४-१२०५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नान्यदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पुर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको सिमरामा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए।

नान्यदेवले गौड वंशीय राजा रामपालको राज्यमाथी आक्रमण गरे । त्यो राज्यको उत्तरतर्फको [[मिथिला प्रदेश]]लाई उनले आफ्नी अधीनमा पारी राज्य आफ्नै वंशलाई लिई शासन गर्न थाले ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९७ ।&lt;/ref&gt;

आफ्ना लिखतहरूमा, नान्यदेवले आफूलाई मिथिलेश्वर भनेर उल्लेख गरेका छन्। &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Saṅgīt |first1=Mahābhāratī |date=2011 |title=Nanyadeva |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3462?rskey=VVhta9&amp;result=20 |journal=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>qhp4tl7oxjg4ynqqe46tc983hx3rjcz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370428</id>
      <parentid>1370427</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4006" sha1="f4uhazt3z8dflygjwtg0mj1nva3upyv" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नान्यदेव
| image          = Image of a horseman from 12th century land grant of Nanyadeva.jpg
| caption =  नान्यदेवद्वारा लिखित १२ औं शताब्दीको भूमि अनुदान शिलालेखमा घोडसवारको चित्रण
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = स्थापित
| successor      = [[गङ्गादेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[गङ्गादेव]]&lt;br&gt;[[अर्जुनदेव मल्ल|अर्जुनदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  वि सं ११५४-१२०५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नान्यदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पुर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको सिमरामा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए।

नान्यदेवले गौड वंशीय राजा रामपालको राज्यमाथी आक्रमण गरे । त्यो राज्यको उत्तरतर्फको [[मिथिला प्रदेश]]लाई उनले आफ्नी अधीनमा पारी राज्य आफ्नै वंशलाई लिई शासन गर्न थाले ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९७ ।&lt;/ref&gt;

आफ्ना लिखतहरूमा, नान्यदेवले आफूलाई मिथिलेश्वर भनेर उल्लेख गरेका छन्। &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Saṅgīt |first1=Mahābhāratī |date=2011 |title=Nanyadeva |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3462?rskey=VVhta9&amp;result=20 |journal=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India}}&lt;/ref&gt;

उनका दुई छोरा थिए, [[गङ्गादेव|गंगादेव]] र [[मल्लदेव]]।&lt;ref name=&quot;Sinha1974&quot;&gt;{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>f4uhazt3z8dflygjwtg0mj1nva3upyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गङ्गादेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103421</id>
    <revision>
      <id>1370423</id>
      <parentid>1158301</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="qetaxoog6sz6jg8dk295l0tpj5ow9lf" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = गङ्गादेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[नान्यदेव]]
| successor      = [[नरसिंहदेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[नरसिंहदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = ११८९
| death_date = १२४५
|reign =  वि सं १२०५-१२४५
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''गङ्गादेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

[[गोपालराजवंशावली|गोपालवंशावली]]ले गङ्गादेवलाई अर्जुनदेव पनि भनेको छ । ती अर्जुन देवको जन्म वि.सं. ११८९ मा भएको हो ।&lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९८ ।&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]
[[श्रेणी:बिहारको इतिहास]]</text>
      <sha1>qetaxoog6sz6jg8dk295l0tpj5ow9lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नरसिंहदेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103423</id>
    <revision>
      <id>1370422</id>
      <parentid>1134236</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3349" sha1="jjycrpyeh5bee0x1w3hxzmx8cx55gso" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = नरसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[गङ्गादेव]]
| successor      = [[रामसिंहदेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[रामसिंहदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = १२८४
|reign =  वि सं १२४५-१२८४
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''नरसिंहदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

नरसिंहदेव [[गङ्गादेव]]का पुत्र एबम उत्तराधिकारी थिए । सिमरौनगढ राज्यको शक्ति उदय भएपछी काठमाडौँ उपत्यकामा हाहाकार मच्चिएको थियो । उपत्यका माथि तिरहुतले आक्रमण दोहोर्याईतेहेर्याई गर्नुमा काठमाडौँका कमजोर राजाले गुहार मागेर मद्दत गर्न आएको भन्ने अर्थ पनि लगाइएको पाइन्छ । तिरहुतहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा आक्रमण गर्न आउँदा-जाँदा उसैलाई मार्दै र काट्दै हिन्थे । राजा नरसिंह देवले पुगनपुग ३९ वर्ष शासन गरेका थिए । &lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९८ ।&lt;/ref&gt;
[[चित्र:12th_century_Stone_Inscription_from_Simroungarh_in_Tirhuta_script.jpg|thumb|264x264px|12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script]]
उनको पालामा [[मुगल साम्राज्य|मुगलवंशीय]] मुसलमानहरूले सिमरौनगढ लाई ध्वस्त पार्ने सन्त्रास बढिरहेको थियो ।&lt;ref&gt;मोहनप्रसाद खनाल, सिमरौनगढको इतिहास (काठमाडौँ: नेपाल र एसियाली अनुसन्धानकेन्द्र २०५६) पृष्ठ ५०-५५&lt;/ref&gt; हिन्दूहरूलाई मुसलमानले मास्ने चाहन्थे ।

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>jjycrpyeh5bee0x1w3hxzmx8cx55gso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामसिंहदेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103425</id>
    <revision>
      <id>1370420</id>
      <parentid>1135783</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="7l1kl2puphrb72mow9iliyr4e7fkw5u" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = रामसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[नरसिंहदेव]]
| successor      = [[शक्तिसिंहदेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[शक्तिसिंहदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = वि सं १२४०
| death_date = वि सं १२८४
|reign =  वि सं १२८४-१३२९ ।
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''रामसिंहदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए। 

[[नरसिंहदेव]]का छोरा रामसिंहदेव आफ्ना बाबु पछि सिमरौनगढ को गद्दीमा बसेका थिए । 

वि.सं. १३०१ मा राजा रामसिंहदेवले आफ्नो सेनाको नेतृत्व गरी काठमाडौँ उपत्यका माथि आक्रमण गरेका थिए । तर उनको सेनालाई उपत्यकाको सेनाले रोक्न सफल भयो । त्यसै गरी १३०२ को हिउँदमा फेरी तिरहुत सेनाले काठमाडौँमाथि आक्रमण गर्यो । त्यस पटक पनि उपत्यकाकै मानिसहरूले तिरहुतेलाई काटेर लघारे । त्यो हार ले गर्दा आधा शताब्दी सम्म तिरहुतले काठमाडौँमाथि हमला गर्न नसकेको देखिन्छ ।

राजा रामसिंहदेवलेको राज्यकालमा दुईदुई पटक सम्म आक्रमण गरेको हुनाले उनको सैन्य शक्ति मजबुत रहेको सङ्केत हुन्छ । काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरू पनि कर्नाट राजाहरूको अनुकरण गर्नमा गौरव गर्दथे । तिरहुत सभ्यताको प्रभाव काठमाडौँ उपत्यका भित्र सम्म आएको थियो । &lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९९ ।&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>7l1kl2puphrb72mow9iliyr4e7fkw5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370421</id>
      <parentid>1370420</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="0tvjl8jwblgrr5v1psj0ukpl441b2cn" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = रामसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[नरसिंहदेव]]
| successor      = [[शक्तिसिंहदेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[शक्तिसिंहदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = वि सं १२४०
| death_date = वि सं १२८४
|reign =  वि सं १२८४-१३२९ ।
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''रामसिंहदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए। 

[[नरसिंहदेव]]का छोरा रामसिंहदेव आफ्ना बाबु पछि सिमरौनगढ को गद्दीमा बसेका थिए । 

वि.सं. १३०१ मा राजा रामसिंहदेवले आफ्नो सेनाको नेतृत्व गरी [[काठमाडौँ उपत्यका]] माथि आक्रमण गरेका थिए । तर उनको सेनालाई उपत्यकाको सेनाले रोक्न सफल भयो । त्यसै गरी १३०२ को हिउँदमा फेरी तिरहुत सेनाले काठमाडौँमाथि आक्रमण गर्यो । त्यस पटक पनि उपत्यकाकै मानिसहरूले तिरहुतेलाई काटेर लघारे। त्यो हारले गर्दा आधा शताब्दी सम्म तिरहुतले काठमाडौँमाथि हमला गर्न नसकेको देखिन्छ ।

राजा रामसिंहदेवलेको राज्यकालमा दुईदुई पटक सम्म आक्रमण गरेको हुनाले उनको सैन्य शक्ति मजबुत रहेको सङ्केत हुन्छ । काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरू पनि कर्नाट राजाहरूको अनुकरण गर्नमा गौरव गर्दथे । तिरहुत सभ्यताको प्रभाव काठमाडौँ उपत्यका भित्र सम्म आएको थियो । &lt;ref&gt;[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ ९९ ।&lt;/ref&gt; 
==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>0tvjl8jwblgrr5v1psj0ukpl441b2cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शक्तिसिंहदेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103426</id>
    <revision>
      <id>1370419</id>
      <parentid>1136166</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="7bqnczm2lfeibrw8vn0gr2anf5xngfb" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = शक्तिसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[रामसिंहदेव]]
| successor      = [[भूपालसिंहदेव]]
| royal house    = [[कर्णाट वंश]]
| house-type = वंश
| father         = [[रामसिंहदेव]]
| mother         = 
| full name = 
| issue           = [[भूपालसिंहदेव]]
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = वि सं 
| death_date = वि सं १३६१
|reign =  वि सं १३२९-१३६१ ।
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''शक्तिसिंहदेव'''  [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।  

उनी [[रामसिंहदेव]]का छोरा र उत्तराधिकारी थिए । उनी पराक्रमी र विजिगीषु राजा थिए । 

उनले आफ्ना वरिपरिका राज्यहरूमाथी आक्रमण गरेर रकम असुल गरेका थिए । उन्स्ले वि सं १३५६ मा काठमाडौ उपत्यकामाथी आक्रमण गरेका थिए । पुस महिनाको जाडोमा तिरहुत सेना काठमाडौ उपत्यका प्रवेश गर्यो । जहाँ पुगे पनि उनीहरू विजय गर्दै अघि बढे । उनीहरूले तिपुर र असनिम जस्ता ठाउँहरूमथी विजय गरे । तिरहुत सेना फागुन महिना सम्म काठमाडौँ उपत्यकामा बस्यो । उनीहरूले खण्डिखुरी, खापिङथली, मितिली, चुनिगल, वाघंनिमं, बखुरीबही, त्यंखाडोल, बलुंखा जलधनी, ब्रह्मपुरजस्ता टोल र किल्लाहरूमा कब्जा गरे । अन्त्यमा उपत्यका भित्रका राजाले कर्णाटक राजालाई कर तिर्न करै लाग्यो र सबै रैतिसँग कर उठाइयो । उपत्यकामा तिरहुतेहरूको ठूलो प्रभाव पर्यो । त्यहाँको अर्थतन्त्रबाट लाभान्वित भएर तिरहुतेहरू घर फर्के ।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ ९९&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>7bqnczm2lfeibrw8vn0gr2anf5xngfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भूपालसिंहदेव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103435</id>
    <revision>
      <id>1370417</id>
      <parentid>1135095</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="2zly6uy71at07x3nk0d429vm9w9rwaf" xml:space="preserve">
{{Infobox royalty
| name           = भूपालसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[शक्तिसिंहदेव]]
| successor      = [[हरिसिंहदेव]]
| royal house    = 
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = 
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  १३६१-१३६१
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
सिमरौनगढको राजगद्दीमा राजा [[शक्तिसिंहदेव]] पछि उनका छोरा भूपालसिंहदेव बसेका थिए तर उनको राज्यभोग क्षणिक हुँदा सोही वर्ष उनका छोरा [[हरिसिंहदेव]] गद्दिमा बसेका थिए।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १००&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{ठुटो}}
{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>2zly6uy71at07x3nk0d429vm9w9rwaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370418</id>
      <parentid>1370417</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="gmttk5qo4pczg1jxubzyz44f2ahzgjs" xml:space="preserve">
{{Infobox royalty
| name           = भूपालसिंहदेव
| image          = 
| caption =  
| title          = [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजा
| predecessor    = [[शक्तिसिंहदेव]]
| successor      = [[हरिसिंहदेव]]
| royal house    = 
| house-type = वंश
| father         = 
| mother         = 
| full name = 
| issue           = 
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = 
|reign =  १३६१-१३६१
|spouse =
|birth_place= 
|death_place= 
}}
'''भूपालसिंहदेव''' [[कर्णाट वंश|तिरहूत राज्य]]को राजा थिए।

राजा [[शक्तिसिंहदेव]] पछि सिमरौनगढको राजगद्दीमा उनका छोरा भूपालसिंहदेव बसेका थिए तर उनको राज्यभोग क्षणिक हुँदा सोही वर्ष उनका छोरा [[हरिसिंहदेव]] गद्दिमा बसेका थिए।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १००&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{Reflist}}

{{ठुटो}}
{{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]]
[[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]]</text>
      <sha1>gmttk5qo4pczg1jxubzyz44f2ahzgjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्यासीकोट दरबार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103545</id>
    <revision>
      <id>1370412</id>
      <parentid>1168435</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6075" sha1="libj8hga3b5fykajl2vwqhlskfle7yk" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= व्यासीकोट दरबार
|image=
|caption= 
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= कोटडाँडा, [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]]
|location_country= {{झण्डा|नेपाल}}
|architect= 
|client= बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]
|engineer= 
|construction_start_date=विसं १५०२
|completion_date=वि सं १५०२
|date_demolished=  २०५७
|cost= थाह नभएको
|structural_system= -
|style= नेपाली
|size=
}}

[[व्यासीकोट दरबार]] [[बझाङ राज्य|बझाङी राज्य]]को प्रशासनिक केन्द्र तथा राजदरबार थियो । विसं १५०२ तिर तत्कालीन बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]ले निर्माण गर्न लगाएका थिए । बझाङी राजाले यही दरबारबाट करिब चार सय वर्ष राज्य चलाएको विभिन्न अभिलेखमा उल्लेख छ । उक्त कोट दरबारमा १९७० देखि १९९० सम्म राजा देवीजंगबहादुर सिंहले [[बझाङ राज्य]]को राजधानी स्थापना गरी शासन गरेको अभिलेख छ । १९९५ मा उनको मृत्युपछि १९९६ मा जेठा पुत्र रामजंगबहादुर सिंहले सोही दरबारमा मालपोत, कारागार, अदालत स्थापना गरी राज्य चलाएका थिए । मानवतावादी राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]ले समेत केही समय यही दरबारमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए ।

उक्त दरबारमा [[बझाङ राज्य]]सम्बन्धी विभिन्न शिलालेख, प्राचीन मूर्तिलगायतका विभिन्न पुरातात्विक र ऐतिहासिक सामग्री छन् । 

== क्षति ==
बझाङमै निर्मित इँटाद्वारा बनाइएको यो दरबार सुरुमा २५ कोठाको रहेकामा [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को भूकम्प]]ले क्षति गरेपछि तत्कालीन राजा देवीजंग सिंहले पुनर्निर्माण गरी १० कोठे बनाएको स्थानीय बूढापाकाको भनाइ छ । वि.सं २०२३ मा आएको भूकम्पले हल्लाएपछि उक्त दरबारका केही भित्ता चर्किएका थिए । 

वि.सं २०५७ मा तत्कालीन विद्रोही माओवादीले दरबारमा आगजनी गरेर त्यहाँका केही धातु, मूर्तिसमेत लुटेर लगेको थिए ।

दरबारको चारैतिर भगवती, व्रजेश्वर, महादेव, मष्टा, कालाढुंगोलगायत विभिन्न देवी-देवताका मन्दिर छन् । कोट दरबारमा प्रत्येक वर्ष बडादसैँ, गौरापर्व र [[चैते दसैँ]]मा पूजाआजा गर्ने प्रचलन छ । 


[[ब्यासी गाविस|व्यासी गाविस]]को चौधानपाटा नजिकैको कोटडाँडामा रहेको उक्त दरबार बझाङको नामकरणसँग पनि जोडिएको छ । यो दरबार रहेको डाँडामा पटक-पटक बज्रपात हुने भएकाले यस ठाउँलाई बज्रांग भनिएको र कालान्तरमा यही शब्द अपभ्रंश भएर जिल्लाको नाम बझाङ हुन गएको विभिन्न इतिहासकारको दाबी छ । यो डाँडामुनि सुन, अभ्रख, सितोपल, तामा र चुम्बकीय शक्तियुक्त खनिज रहेकाले चट्याङ पर्ने गरेको छ । &lt;ref&gt;सेती अञ्चलको इतिहासबारे पूर्णप्रकाश नेपाल 'यात्री' को पुस्तक सेती अञ्चल दिग्दर्शनमा उल्लेख छ ।&lt;/ref&gt;

हालको छविसपाथिभेरा, दुर्गाथली, थलारा, सुर्मालगायत गाउँपालिका र [[जयपृथ्वी नगरपालिका]]को दृश्यसमेत देखिने यो दरबारबाट देखिन्छ । &lt;ref&gt;[http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html खण्डहर दरबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325043304/http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html |date=2019-03-25 }}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]</text>
      <sha1>libj8hga3b5fykajl2vwqhlskfle7yk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370413</id>
      <parentid>1370412</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6280" sha1="2qverzhe7h8tmuktqdi1uzgb37c73cd" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= व्यासीकोट दरबार
|image=
|caption= 
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= कोटडाँडा, [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]]
|location_country= {{झण्डा|नेपाल}}
|architect= 
|client= बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]
|engineer= 
|construction_start_date=विसं १५०२
|completion_date=वि सं १५०२
|date_demolished=  २०५७
|cost= थाह नभएको
|structural_system= -
|style= नेपाली
|size=
}}

[[व्यासीकोट दरबार]] [[बझाङ राज्य|बझाङी राज्य]]को प्रशासनिक केन्द्र तथा राजदरबार थियो । विसं १५०२ तिर तत्कालीन बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]ले निर्माण गर्न लगाएका थिए । बझाङी राजाले यही दरबारबाट करिब चार सय वर्ष राज्य चलाएको विभिन्न अभिलेखमा उल्लेख छ । उक्त कोट दरबारमा १९७० देखि १९९० सम्म राजा देवीजंगबहादुर सिंहले [[बझाङ राज्य]]को राजधानी स्थापना गरी शासन गरेको अभिलेख छ । १९९५ मा उनको मृत्युपछि १९९६ मा जेठा पुत्र रामजंगबहादुर सिंहले सोही दरबारमा मालपोत, कारागार, अदालत स्थापना गरी राज्य चलाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-07 |title=खण्डहर बन्दै ऐतिहासिक बझाङी राजाका दरबार |url=https://attariyaonline.com/53310/ |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]ले समेत केही समय यही दरबारमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए ।

उक्त दरबारमा [[बझाङ राज्य]]सम्बन्धी विभिन्न शिलालेख, प्राचीन मूर्तिलगायतका विभिन्न पुरातात्विक र ऐतिहासिक सामग्री छन् । 

== क्षति ==
बझाङमै निर्मित इँटाद्वारा बनाइएको यो दरबार सुरुमा २५ कोठाको रहेकामा [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को भूकम्प]]ले क्षति गरेपछि तत्कालीन राजा देवीजंग सिंहले पुनर्निर्माण गरी १० कोठे बनाएको स्थानीय बूढापाकाको भनाइ छ । वि.सं २०२३ मा आएको भूकम्पले हल्लाएपछि उक्त दरबारका केही भित्ता चर्किएका थिए । 

वि.सं २०५७ मा तत्कालीन विद्रोही माओवादीले दरबारमा आगजनी गरेर त्यहाँका केही धातु, मूर्तिसमेत लुटेर लगेको थिए ।

दरबारको चारैतिर भगवती, व्रजेश्वर, महादेव, मष्टा, कालाढुंगोलगायत विभिन्न देवी-देवताका मन्दिर छन् । कोट दरबारमा प्रत्येक वर्ष बडादसैँ, गौरापर्व र [[चैते दसैँ]]मा पूजाआजा गर्ने प्रचलन छ । 


[[ब्यासी गाविस|व्यासी गाविस]]को चौधानपाटा नजिकैको कोटडाँडामा रहेको उक्त दरबार बझाङको नामकरणसँग पनि जोडिएको छ । यो दरबार रहेको डाँडामा पटक-पटक बज्रपात हुने भएकाले यस ठाउँलाई बज्रांग भनिएको र कालान्तरमा यही शब्द अपभ्रंश भएर जिल्लाको नाम बझाङ हुन गएको विभिन्न इतिहासकारको दाबी छ । यो डाँडामुनि सुन, अभ्रख, सितोपल, तामा र चुम्बकीय शक्तियुक्त खनिज रहेकाले चट्याङ पर्ने गरेको छ । &lt;ref&gt;सेती अञ्चलको इतिहासबारे पूर्णप्रकाश नेपाल 'यात्री' को पुस्तक सेती अञ्चल दिग्दर्शनमा उल्लेख छ ।&lt;/ref&gt;

हालको छविसपाथिभेरा, दुर्गाथली, थलारा, सुर्मालगायत गाउँपालिका र [[जयपृथ्वी नगरपालिका]]को दृश्यसमेत देखिने यो दरबारबाट देखिन्छ । &lt;ref&gt;[http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html खण्डहर दरबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325043304/http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html |date=2019-03-25 }}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]</text>
      <sha1>2qverzhe7h8tmuktqdi1uzgb37c73cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370415</id>
      <parentid>1370413</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6278" sha1="j5vhkxsmxkbkrj23ivqtidozihq235z" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= व्यासीकोट दरबार
|image=
|caption= 
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= कोटडाँडा, [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]]
|location_country= {{झण्डा|नेपाल}}
|architect= 
|client= बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]
|engineer= 
|construction_start_date=विसं १५०२
|completion_date=वि सं १५०२
|date_demolished=  २०५७
|cost= थाह नभएको
|structural_system= -
|style= नेपाली
|size=
}}

[[व्यासीकोट दरबार]] [[बझाङ राज्य|बझाङी राज्य]]को प्रशासनिक केन्द्र तथा राजदरबार थियो । विसं १५०२ तिर तत्कालीन बझाङी राजा [[शक्ति सिंह]]ले निर्माण गर्न लगाएका थिए । बझाङी राजाले यही दरबारबाट करिब चार सय वर्ष राज्य चलाएको विभिन्न अभिलेखमा उल्लेख छ । उक्त कोट दरबारमा १९७० देखि १९९० सम्म राजा देवीजंगबहादुर सिंहले [[बझाङ राज्य]]को राजधानी स्थापना गरी शासन गरेको अभिलेख छ । १९९५ मा उनको मृत्युपछि १९९६ मा जेठा पुत्र रामजंगबहादुर सिंहले सोही दरबारमा मालपोत, कारागार, अदालत स्थापना गरी राज्य चलाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-07 |title=खण्डहर बन्दै ऐतिहासिक बझाङी राजाका दरबार |url=https://attariyaonline.com/53310/ |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]ले समेत केही समय यही दरबारमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए ।

उक्त दरबारमा [[बझाङ राज्य]]सम्बन्धी विभिन्न शिलालेख, प्राचीन मूर्तिलगायतका विभिन्न पुरातात्विक र ऐतिहासिक सामग्री छन् । 

== क्षति ==
बझाङमै निर्मित इँटाद्वारा बनाइएको यो दरबार सुरुमा २५ कोठाको रहेकामा [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को भूकम्प]]ले क्षति गरेपछि तत्कालीन राजा देवीजंग सिंहले पुनर्निर्माण गरी १० कोठे बनाएको स्थानीय बूढापाकाको भनाइ छ । वि.सं २०२३ मा आएको भूकम्पले हल्लाएपछि उक्त दरबारका केही भित्ता चर्किएका थिए । 

वि.सं २०५७ मा तत्कालीन विद्रोही माओवादीले दरबारमा आगजनी गरेर त्यहाँका केही धातु, मूर्तिसमेत लुटेर लगेको थिए ।

दरबारको चारैतिर भगवती, व्रजेश्वर, महादेव, मष्टा, कालाढुंगोलगायत विभिन्न देवी-देवताका मन्दिर छन् । कोट दरबारमा प्रत्येक वर्ष बडादसैँ, गौरापर्व र [[चैते दसैँ]]मा पूजाआजा गर्ने प्रचलन छ । 


[[ब्यासी, बझाङ|व्यासी गाविस]]को चौधानपाटा नजिकैको कोटडाँडामा रहेको उक्त दरबार बझाङको नामकरणसँग पनि जोडिएको छ । यो दरबार रहेको डाँडामा पटक-पटक बज्रपात हुने भएकाले यस ठाउँलाई बज्रांग भनिएको र कालान्तरमा यही शब्द अपभ्रंश भएर जिल्लाको नाम बझाङ हुन गएको विभिन्न इतिहासकारको दाबी छ । यो डाँडामुनि सुन, अभ्रख, सितोपल, तामा र चुम्बकीय शक्तियुक्त खनिज रहेकाले चट्याङ पर्ने गरेको छ । &lt;ref&gt;सेती अञ्चलको इतिहासबारे पूर्णप्रकाश नेपाल 'यात्री' को पुस्तक सेती अञ्चल दिग्दर्शनमा उल्लेख छ ।&lt;/ref&gt;

हालको छविसपाथिभेरा, दुर्गाथली, थलारा, सुर्मालगायत गाउँपालिका र [[जयपृथ्वी नगरपालिका]]को दृश्यसमेत देखिने यो दरबारबाट देखिन्छ । &lt;ref&gt;[http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html खण्डहर दरबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325043304/http://nepal.ekantipur.com/news/2019-03-17/20190317205401.html |date=2019-03-25 }}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]</text>
      <sha1>j5vhkxsmxkbkrj23ivqtidozihq235z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मरिची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103840</id>
    <revision>
      <id>1370346</id>
      <parentid>1346744</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सप्तऋषि */</comment>
      <origin>1370346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11300" sha1="nwcei743pezwq5lifwrq1ccuh0lgnxx" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मका सप्तऋषि मध्ये एक}}
{{Infobox deity
| type = हिन्दु
| name = मरीचि
| native_name = 
| image = Marichi, a Rishi and son of Brahma..jpg
| caption = मरीचि ऋषि
| alt = मरीचि
| spouse = कला, उर्णा, सम्भूति र धर्मव्रता &lt;ref name=&quot;Dalal&quot;&gt;{{cite book|author=Roshen Dalal|year=2010|title=Hinduism: An alphabetical guide|page=245|publisher=Penguin}}&lt;/ref&gt;
| father = [[ब्रह्मा]]
| children = [[कश्यप]] (कलाबाट) &lt;ref name = &quot;Dalal&quot;/&gt;
| member_of = [[सप्तऋषि]]
}}

'''मरीचि''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूका अनुसार [[ब्रह्मा]]का मानसपुत्र र [[सप्तऋषि]]हरू मध्ये एक हुन्। उनी [[कश्यप]]का पिता र [[देवता]] तथा [[असुर]]हरूका हजुरबुबा हुन्।

[[जैन धर्म]]मा, उनलाई २४औँ तीर्थङ्कर [[महावीर]]को एक पूर्व [[पुनर्जन्म]] र प्रथम तीर्थङ्कर [[ऋषभनाथ]]को नातिका रूपमा चिनिन्छ।{{sfn|Dundas|2002|p=21}}

== सप्तऋषि ==
सप्तऋषिहरू ती सात [[ऋषि]] हुन् जसको [[वेद]] र हिन्दु साहित्यका धेरै ठाउँमा प्रशंसा गरिएको छ। वैदिक संहिताहरूले यी ऋषिहरूको नाम उल्लेख गरेका छैनन्, यद्यपि पछि आएका वैदिक ग्रन्थहरू जस्तै [[ब्राह्मण (ग्रन्थ)|ब्राह्मण]] र [[उपनिषद्]]हरूमा नामहरू भेटिन्छन्। सुरुवाती ग्रन्थहरूले मरीचिलाई सात ऋषिहरू मध्ये एकको रूपमा उल्लेख नगरे पनि, महाकाव्य ''[[महाभारत]]'' मा यसबारे सन्दर्भहरू भेटिन्छन्। भारतका केही भागहरूमा, मानिसहरू यी सप्तऋषिहरूलाई [[सप्तर्षि तारामण्डल|सप्तऋषि तारापुञ्ज]]का सात ताराहरू मान्छन्, जसको नाम &quot;[[वशिष्ठ]]&quot;, &quot;मरीचि&quot;, &quot;[[पुलस्त्य]]&quot;, &quot;[[पुलह]]&quot;, &quot;[[अत्रि]]&quot;, &quot;[[अङ्गिरा]]&quot; र &quot;क्रतु&quot; राखिएको छ। यसको नजिकै अर्को एउटा सानो तारा देखिन्छ, जसलाई &quot;[[अरुन्धती (हिन्दु धर्म)|अरुन्धती]]&quot; भनिन्छ। मरीचिलाई सात महान् ऋषिहरू अर्थात् सप्तऋषि मध्ये एक मानिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Marīci |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241755.html |access-date=2022-08-04 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt; अन्य केही ऋषिहरू जस्तै, मरीचिले पनि पूर्ण सन्यासलाई त्यागेर सांसारिक कर्तव्यको मार्ग पछ्याएका थिए। उनका धेरै सन्तानहरू थिए, जसमा ऋषि [[कश्यप]] प्रमुख हुन्।

=== धर्मव्रताको पत्थरमा रूपान्तरण ===
धर्मव्रता ऋषिका धेरै पत्नीहरू मध्ये एक थिइन्। एक पटक, मरीचिले उनलाई आफ्नो खुट्टा मालिस गर्न भनेका थिए, सोही क्रममा उनी निदान्छन्। त्यसै समयमा ब्रह्मा त्यहाँ आउँछन् जसका कारण धर्मव्रता दुबिधामा पर्छिन्। रीत अनुसार देवताको स्वागत गर्ने कि श्रीमान्‌को आज्ञा पालन गर्ने? उनले देवताको सेवा गर्ने निर्णय गर्छिन्। जब मरीचिले आफ्नी पत्नी त्यहाँ नभएको पाए, उनले क्रोधित भएर उनलाई पत्थर (शिला) बन्ने श्राप दिन्छन्। उनले आफ्नो निर्दोषताको बिन्ती गर्छिन् र अग्निमा तपस्या गरेर त्यसलाई प्रमाणित समेत गर्छिन्। विष्णु उनको भक्तिबाट प्रसन्न हुन्छन्। उनले विष्णुसँग श्राप फिर्ता लिन अनुरोध गर्छिन्, तर विष्णुले श्राप फिर्ता हुन नसक्ने तर उनी जुन पत्थरमा परिणत हुनेछिन्, त्यसलाई ''देवशिला'' को रूपमा पुजिने बताउँछन्। उक्त शिलालाई पवित्र मानिनेछ र त्यसमा [[त्रिमूर्ति]] र [[लक्ष्मी]]को अंश रहनेछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Marīci |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241755.html |access-date=2022-08-04 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== प्रजापतिहरू ==
सृष्टि सुरु हुनुभन्दा पहिले, सृष्टिका हिन्दु देवता [[ब्रह्मा]]लाई बाँकी ब्रह्माण्डको सृष्टिको लागि जिम्मेवार हुन सक्ने केही मानिसहरूको आवश्यकता थियो। त्यसैले, उनले आफ्नो ''मानस'' (मन) बाट १० जना [[प्रजापति]] (मानिसका शासक) र आफ्नो शरीरबाट ९ जना प्रजापतिहरू सिर्जना गरेको विश्वास गरिन्छ। मरीचि ब्रह्माका १० ''[[मानसपुत्र]]'' मध्ये एक हुन्। दस प्रजापतिहरू यस प्रकार छन्:&lt;ref name=Wilkins/&gt;

# मरीचि
# [[अत्रि]]
# [[अङ्गिरा]]
# [[पुलह]]
# [[पुलस्त्य]]
# [[क्रतु]]
# [[वशिष्ठ]]
# [[प्रचोतस]]
# [[महर्षि भृगु|भृगु]]
# [[नारद]]

== जीवन ==
विशेष गरी ऋषि [[कश्यप]]का कार्यहरूबाट मरीचिको जीवनको बारेमा उनका सन्तानहरूको विवरणबाट बढी थाहा पाइन्छ। मरीचिको विवाह कलासँग भएको थियो, जसबाट कश्यपको जन्म हुन्छ (कश्यपलाई कहिलेकाहीँ प्रजापतिको रूपमा पनि चिनिन्छ, जसले आफ्ना पिताबाट सृष्टिको अधिकार प्राप्त गरेका थिए)।&lt;ref name=Wilkins&gt;{{cite book|title=Hindu Mythology|last=Wilkins|first=W.J.|page=370|publisher=D.K. Printworld (P) Limited|location=New Delhi|isbn=81-246-0234-4|year=2003}}&lt;/ref&gt; उनलाई हिन्दु देवता [[विष्णु]]को निरन्तर ऊर्जाबाट बनेको मानिन्छ। उनले [[नारद]]सँगै [[महाभारत]]को समयमा वाणको शय्यामा सुतिरहेका [[भीष्म]]लाई भेट्न गएको पनि विश्वास गरिन्छ। मरीचिलाई बालक [[ध्रुव]]को सल्लाहकारको रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ, जसले उनलाई तपस्या गर्न मद्दत गरेका थिए। उनको नाम ''[[ब्रह्माण्ड पुराण]]'' र ''[[वेद]]'' जस्ता धेरै हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख गरिएको छ।&lt;ref name=sage&gt;{{cite book|title=Ancient sages|pages=14–16|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Sathyamayananda|first=Swami|year=2012|isbn=978-81-7505-356-4}}&lt;/ref&gt;


== जैन धर्म ==
{{मुख्य|महावीर}}
जैन धर्मग्रन्थहरूका अनुसार, मरीचि [[भरत चक्रवर्ती]]का छोरा थिए, जो धेरै जन्महरू पछि जैन धर्मको २४ औं [[तीर्थङ्कर]] [[महावीर]]को रूपमा जन्मिएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Confession: The Path to Self Liberation|last=Suriji|first=Acharya Gunaratna|publisher=Jingun Aaradhak Trust|year=2011}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Dundas|2002|p=21}} मरीचिको रूपमा आफ्नो जीवनमा, उनी प्रथम तीर्थङ्कर [[ऋषभनाथ]]लाई पछ्याउँदै एक [[जैन भिक्षु]] बनेका थिए, तर उनले जैन तपस्याका कडा नियमहरू पालना गर्न सकेनन्। त्यसैले उनले गेरुवा वस्त्र, खडाउँ र छाता लिएर आफ्नो छुट्टै धर्म स्थापना गर्दै [[कपिल]]लाई आफ्नो पहिलो शिष्य बनाका थिए।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{Rishis of Hindu mythology}}
{{Rigveda}}

[[श्रेणी:ऋषिहरू]]
[[श्रेणी:प्रजापतिहरू]]</text>
      <sha1>nwcei743pezwq5lifwrq1ccuh0lgnxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इटालीको एकीकरण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103954</id>
    <revision>
      <id>1370405</id>
      <parentid>1203045</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="3tpuzros58orf936bz0mgcj9v9by1jr" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।

# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==पृष्ठभुमि ==
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
सन् १८७० मा फ्रान्स र अस्ट्रिया बीच युद्ध भयो । त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो । युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले  रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
[[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
[[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>3tpuzros58orf936bz0mgcj9v9by1jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370406</id>
      <parentid>1370405</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रोम माथी नियन्त्रण */</comment>
      <origin>1370406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9501" sha1="55zdz4pbl9jirnfati48w5sz0rzk51g" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।

# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==पृष्ठभुमि ==
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
[[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
[[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>55zdz4pbl9jirnfati48w5sz0rzk51g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370407</id>
      <parentid>1370406</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9637" sha1="0dbi0mfiafa6g2ubv769ozlyiprm4n6" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।

# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ।

==पृष्ठभुमि ==
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
[[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
[[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>0dbi0mfiafa6g2ubv769ozlyiprm4n6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370408</id>
      <parentid>1370407</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9638" sha1="iunpvwhqn4wa5958l0f6n9xt0nz3ypk" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। 

इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ।

==पृष्ठभुमि ==
एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।
# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
[[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
[[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>iunpvwhqn4wa5958l0f6n9xt0nz3ypk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370409</id>
      <parentid>1370408</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1370409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9642" sha1="k7iaut8vq6hrzt1hc542eh99fos50eg" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। 

इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ।

==पृष्ठभुमि ==
एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।
# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
* [[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>k7iaut8vq6hrzt1hc542eh99fos50eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370410</id>
      <parentid>1370409</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध */</comment>
      <origin>1370410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12233" sha1="l5u8fqmi44eibbwsilzrdhuykuvzqvv" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। 

इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ।

==पृष्ठभुमि ==
एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।
# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
काबुर(Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==
फ्रान्सेली समर्थनको आश्वासन पाएपछि, काभोर अस्ट्रिया विरुद्ध युद्ध गर्न तयार थिए। त्यसैले, काभोरको आदेशमा, लोम्बार्डी र भेनेशियामा अस्ट्रिया विरुद्ध विद्रोह भयो। विद्रोह देखेर, अस्ट्रियाले युद्धको अपरिहार्यता महसुस गर्यो। फलस्वरूप, १८५९ मा दुई पक्षहरू बीच शत्रुता सुरु भयो। युद्ध अझै चलिरहेको बेला, फ्रान्स अचानक द्वन्द्वबाट पछि हट्यो। यो युद्धमा अस्ट्रियालाई सहयोग गर्न प्रशियाको तत्परता र यसको महँगो प्रकृतिको कारणले भएको थियो। यसबाहेक, नेपोलियनले इटालीको एकीकरण फ्रान्सको लागि अनुपयुक्त भएको महसुस गरे। यस अवस्थामा, इटाली र अस्ट्रिया बीच जुरिचको सन्धिमा हस्ताक्षर गरियो, जसका सर्तहरू निम्नानुसार थिए:

(१) लोम्बार्डीको क्षेत्र पिडमोन्टलाई सुम्पियो,

(२) भेनिसलाई अस्ट्रियाको नियन्त्रणमा राखिएको थियो,

(३) नाइस र सभोयका क्षेत्रहरू फ्रान्सलाई सुम्पियो।

इटाली यस सन्धिबाट सन्तुष्ट थिएन, किनकि यो भेनिस अस्ट्रियाको शासनमा भएकोमा असन्तुष्ट थियो। तैपनि, लोम्बार्डीको अधिग्रहण एकीकरणको दिशामा एक प्रमुख उपलब्धि थियो, यद्यपि केन्द्र र दक्षिणमा एकीकरणको काम बाँकी नै रह्यो।

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
* [[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>l5u8fqmi44eibbwsilzrdhuykuvzqvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370411</id>
      <parentid>1370410</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध */</comment>
      <origin>1370411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12381" sha1="0swzrrn89qfabym6u4r8ujpa49no871" xml:space="preserve">[[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}}  ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो  । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ ।
१८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।&lt;ref name=&quot;Collier2003&quot;&gt;{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=2|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। 

इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ।

==पृष्ठभुमि ==
एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो ।
# नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए ।
# रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो ।
# मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो ।
# उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो ।
# सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए ।
==मेज्जिनी==
मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ ।
[[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]]

==गेरीबाल्डी==
{{main|गेरीबाल्डी}}
[[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]]
गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् ।

==काबुर==
{{main|काबुर}}
[[कामिलो बेन्सो काभुर|काबुर]](Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे ।
==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन==
क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए ।

==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध==
फ्रान्सेली समर्थनको आश्वासन पाएपछि, काभोर अस्ट्रिया विरुद्ध युद्ध गर्न तयार थिए। त्यसैले, कामिलो बेन्सो काभुरको इसारामा, लोम्बार्डी र भेनेशियामा अस्ट्रिया विरुद्ध विद्रोह भयो। विद्रोह देखेर, अस्ट्रियाले युद्धको अपरिहार्यता महसुस गर्यो। फलस्वरूप, १८५९ मा दुई पक्षहरू बीच शत्रुता सुरु भयो। युद्ध अझै चलिरहेको बेला, फ्रान्स अचानक द्वन्द्वबाट पछि हट्यो। यो युद्धमा अस्ट्रियालाई सहयोग गर्न प्रशियाको तत्परता र यसको महँगो प्रकृतिको कारणले भएको थियो। यसबाहेक, [[नेपोलियन तृतीय|नेपोलियन]]ले इटालीको एकीकरण फ्रान्सको लागि अनुपयुक्त भएको महसुस गरे। यस अवस्थामा, इटाली र अस्ट्रिया बीच जुरिचको सन्धिमा हस्ताक्षर गरियो, जसका सर्तहरू निम्नानुसार थिए:

(१) लोम्बार्डीको क्षेत्र पिडमोन्टलाई सुम्पियो,

(२) [[भेनिस]]लाई अस्ट्रियाको नियन्त्रणमा राखिएको थियो,

(३) नाइस र सभोयका क्षेत्रहरू फ्रान्सलाई सुम्पियो।

इटाली यस सन्धिबाट सन्तुष्ट थिएन, किनकि यो भेनिस अस्ट्रियाको शासनमा भएकोमा असन्तुष्ट थियो। तैपनि, लोम्बार्डीको अधिग्रहण एकीकरणको दिशामा एक प्रमुख उपलब्धि थियो, यद्यपि केन्द्र र दक्षिणमा एकीकरणको काम बाँकी नै रह्यो।

==रोम माथी नियन्त्रण ==
[[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]]
जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा अब पोप राज्यलाई सुरक्षा प्रदान गर्न सकिएन। व्यापक सार्वजनिक प्रदर्शनहरूले इटालियन सरकारले रोम कब्जा गर्ने मागलाई चित्रण गर्‍यो। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटालियन सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कारबाही गरेन।  युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी  इटलीको अधिकार स्थापित गरे । यस प्रकार इटालीवासिको अन्तिम इच्छा पनि पूर्ण भयो । २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने,

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] 
* [[जर्मनीको एकीकरण]]
{{विश्वको इतिहास}}
{{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}}

[[श्रेणी:इटालीको इतिहास]]
[[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]]</text>
      <sha1>0swzrrn89qfabym6u4r8ujpa49no871</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बालुवाटार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104120</id>
    <revision>
      <id>1370404</id>
      <parentid>1297707</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="lx68lc1psa1a5d436yp5whpln4tncwu" xml:space="preserve">{{coord|27.729122|85.328579|type:city_region:NP|display=title}}
{{Infobox settlement
| name                            = बालुवाटार
| official_name                   = 
| native_name                     = 
| native_name_lang                = 
| other_name                      = 
| image_blank_emblem              = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Kathmandu|Neighborhood in Kathmandu]]
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| pushpin_map                     = काठमाडौँ
| pushpin_label_position          = 
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = Location in Kathmandu
| coordinates                     = {{coord|27.729122|N|85.328579|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{flag|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[काठमाडौँ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_total                = 
| population_as_of                = 
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| demographics_type1              = 
| demographics1_title1            = 
| demographics1_info1             = 
| timezone1                       = 
| utc_offset1                     = 
| postal_code_type                = Postal Code
| postal_code                     = 44600
| registration_plate              = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
'''बालुवाटार''' ( [[काठमाडौँ]]  वार्ड 04 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kathmandu.gov.np/sites/kathmandu.gov.np/files/ward%204.pdf|title=Ward 09|publisher=Kathmandu Metropolitan City|accessdate=1 August 2018}}&lt;/ref&gt; ) को एक आवासीय क्षेत्र हो, [[नेपाल|नेपालका]] राजधानी [[बागमती नदी|बागमती नदी]]को किनारमा छ  । बालुवाटार [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] सरकारी निवास, सरकारी कार्यालयहरू, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल रास्ट्र बैङ्क]]को [[मुख्यालय]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nrb.org.np/aboutus/contactus.php|title=Contact Us|publisher=Nepal Rastra Bank|accessdate=1 August 2018}}&lt;/ref&gt; , नेपाली राष्ट्र प्रवास प्रवास अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nepal.iom.int/jupgrade/index.php/en/contact|title=IOM Country Office|publisher=IOM|accessdate=1 August 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805101709/http://nepal.iom.int/jupgrade/index.php/en/contact |date=5 August 2018 }}&lt;/ref&gt; र रूसी दूतावासको कार्यालय यहाँ स्थित छ।  
[[चित्र:Swetkali_Ajima_Temple_Baluwatar_Kathmandu_Nepal_Rajesh_Dhungana_(3).jpg|अङ्गुठाकार|बालुवाटारमा रहेको श्वेतकाली आजिमा मन्दिर]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका आवासीय क्षेत्रहरू]]</text>
      <sha1>lx68lc1psa1a5d436yp5whpln4tncwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोल (यन्त्र)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104250</id>
    <revision>
      <id>1370363</id>
      <parentid>1074425</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="hu9q74a08rlhym2lgpfv7zz52gbfxwz" xml:space="preserve">
'''कोल''' तेल निकाल्न प्रयोग गरिने एक परम्परागत यन्त्र हो ।कोल [[तोरी]], [[तिल]] पेल्नका लागि परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएको ठूलो जातो जस्तो यन्त्र हो । यसको माथिल्लो भागमा लिङ्ग ठड्याईएको हुन्छ र त्यसमा जोडिएको त्रिकोण आकारको काठको दलिनलाई मानिस वा गोरुको सहायताले [[गोलाकार चाल|गोलाकार]] बृतमा घुमाइन्छ । यसो गर्दा लिङ्गले जोडिएको ढुङ्गाको गोलाकार पाटो लाई घुमाउछ र तोरी ([[तेलहन]]) पेलेर [[खाने तेल|तेल]] निकाल्छ । त्यस तेललाई अलि खाल्डोमा राखिएको सङ्कलन गर्ने भाडोमा जम्मा गरिन्छ । यस्ता पम्परागत कोलहरू लोप हुँदै गएका छन् । कोलबाट उत्पादित तेलमा मसिनमा पेलेर निकालिएको तेलको तुलनामा बढी शुद्धता हुने विश्वास गरिन्छ ।

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:यन्त्र]]</text>
      <sha1>hu9q74a08rlhym2lgpfv7zz52gbfxwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370364</id>
      <parentid>1370363</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="r13h943c801g9yvs9iihurwg0j4fs6w" xml:space="preserve">[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|अङ्गुठाकार|कोल ]]
'''कोल''' तेल निकाल्न प्रयोग गरिने एक परम्परागत यन्त्र हो ।कोल [[तोरी]], [[तिल]] पेल्नका लागि परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएको ठूलो जातो जस्तो यन्त्र हो । यसको माथिल्लो भागमा लिङ्ग ठड्याईएको हुन्छ र त्यसमा जोडिएको त्रिकोण आकारको काठको दलिनलाई मानिस वा गोरुको सहायताले [[गोलाकार चाल|गोलाकार]] बृतमा घुमाइन्छ । यसो गर्दा लिङ्गले जोडिएको ढुङ्गाको गोलाकार पाटो लाई घुमाउछ र तोरी ([[तेलहन]]) पेलेर [[खाने तेल|तेल]] निकाल्छ । त्यस तेललाई अलि खाल्डोमा राखिएको सङ्कलन गर्ने भाडोमा जम्मा गरिन्छ । यस्ता पम्परागत कोलहरू लोप हुँदै गएका छन् । कोलबाट उत्पादित तेलमा मसिनमा पेलेर निकालिएको तेलको तुलनामा बढी शुद्धता हुने विश्वास गरिन्छ ।

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:यन्त्र]]</text>
      <sha1>r13h943c801g9yvs9iihurwg0j4fs6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370365</id>
      <parentid>1370364</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="7zjv1dz085ttwj5tflez2x20mruzmx6" xml:space="preserve">[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|अङ्गुठाकार|कोल ]]
'''कोल''' तेल निकाल्न प्रयोग गरिने एक परम्परागत यन्त्र हो। कोल [[तोरी]], [[तिल]] पेल्नका लागि परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएको ठूलो जातो जस्तो यन्त्र हो । यसको माथिल्लो भागमा लिङ्ग ठड्याईएको हुन्छ र त्यसमा जोडिएको त्रिकोण आकारको काठको दलिनलाई मानिस वा गोरुको सहायताले [[गोलाकार चाल|गोलाकार]] बृतमा घुमाइन्छ । यसो गर्दा लिङ्गले जोडिएको ढुङ्गाको गोलाकार पाटो लाई घुमाउछ र तोरी ([[तेलहन]]) पेलेर [[खाने तेल|तेल]] निकाल्छ । त्यस तेललाई अलि खाल्डोमा राखिएको सङ्कलन गर्ने भाडोमा जम्मा गरिन्छ । यस्ता पम्परागत कोलहरू लोप हुँदै गएका छन् । कोलबाट उत्पादित तेलमा मसिनमा पेलेर निकालिएको तेलको तुलनामा बढी शुद्धता हुने विश्वास गरिन्छ ।

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:यन्त्र]]</text>
      <sha1>7zjv1dz085ttwj5tflez2x20mruzmx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370366</id>
      <parentid>1370365</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="0gft0b53hrg96i11sxt9z87v6kmtg9v" xml:space="preserve">[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|अङ्गुठाकार|कोल |436x436पिक्सेल]]
'''कोल''' तेल निकाल्न प्रयोग गरिने एक परम्परागत यन्त्र हो। कोल [[तोरी]], [[तिल]] पेल्नका लागि परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएको ठूलो जातो जस्तो यन्त्र हो । यसको माथिल्लो भागमा लिङ्ग ठड्याईएको हुन्छ र त्यसमा जोडिएको त्रिकोण आकारको काठको दलिनलाई मानिस वा गोरुको सहायताले [[गोलाकार चाल|गोलाकार]] बृतमा घुमाइन्छ । यसो गर्दा लिङ्गले जोडिएको ढुङ्गाको गोलाकार पाटो लाई घुमाउछ र तोरी ([[तेलहन]]) पेलेर [[खाने तेल|तेल]] निकाल्छ । त्यस तेललाई अलि खाल्डोमा राखिएको सङ्कलन गर्ने भाडोमा जम्मा गरिन्छ । यस्ता पम्परागत कोलहरू लोप हुँदै गएका छन् । कोलबाट उत्पादित तेलमा मसिनमा पेलेर निकालिएको तेलको तुलनामा बढी शुद्धता हुने विश्वास गरिन्छ ।

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:यन्त्र]]</text>
      <sha1>0gft0b53hrg96i11sxt9z87v6kmtg9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370369</id>
      <parentid>1370366</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="0626esvbgdpsloz5fygvkt4qfbi1ny2" xml:space="preserve">[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|अङ्गुठाकार|कोल |436x436पिक्सेल]]
'''कोल''' तेल निकाल्न प्रयोग गरिने एक परम्परागत यन्त्र हो। कोल [[तोरी]], [[तिल]] पेल्नका लागि परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएको ठूलो जातो जस्तो यन्त्र हो । यसको माथिल्लो भागमा लिङ्ग ठड्याईएको हुन्छ र त्यसमा जोडिएको त्रिकोण आकारको काठको दलिनलाई मानिस वा [[गोरु]]को सहायताले [[गोलाकार चाल|गोलाकार]] बृतमा घुमाइन्छ । यसो गर्दा लिङ्गले जोडिएको ढुङ्गाको गोलाकार पाटो लाई घुमाउछ र तोरी ([[तेलहन]]) पेलेर [[खाने तेल|तेल]] निकाल्छ । त्यस तेललाई अलि खाल्डोमा राखिएको सङ्कलन गर्ने भाडोमा जम्मा गरिन्छ । यस्ता पम्परागत कोलहरू लोप हुँदै गएका छन् । कोलबाट उत्पादित तेलमा मसिनमा पेलेर निकालिएको तेलको तुलनामा बढी शुद्धता हुने विश्वास गरिन्छ ।

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:यन्त्र]]</text>
      <sha1>0626esvbgdpsloz5fygvkt4qfbi1ny2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिगेल दिआस कानेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104771</id>
    <revision>
      <id>1370403</id>
      <parentid>1295219</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9438" sha1="qz6z5ndllx30pp572zghwos52c6heaf" xml:space="preserve">[[चित्र:Miguel_Díaz-Canel_(cropped).jpg|alt=Miguel Díaz-Canel (cropped).jpg|thumb|मिगेल दिआस कानेल]]
'''मिगेल दिआस कानेल''' ({{IPA-es|miˈɣel ˈdi.as kaˈnel|am}}; जन्म २० अप्रिल १९६०) हालका [[क्युबा|क्युवा]]का राष्ट्रपति हुन्। यस भन्दा अघि उनी सन् २०१३ देखि सन् २०१८ सम्म क्युवाका उपराष्ट्रपति भइ कार्य गरेका थिए। उनी सन् २००३ देखि [[क्युवा कम्युनिष्ट पार्टी]]का पोलिटब्युरो सदस्य, सन् २००९ देखि सन् २०१२ सम्म उच्च शिक्षा मन्त्री र सन् २०१२ मा उप प्रधानमन्त्रीमा बढुवा भएका थिए। एक वर्षपछि सन् २०१३ फेब्रुअरी २४ मा उनी देशका उप-राष्ट्रपति बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cubadebate.cu/noticias/2013/02/24/ratificado-raul-como-presidente-del-consejo-de-estado/|title=Ratificado Raúl como presidente del Consejo de Estado y del Consejo de Ministros (+ Fotos)|work=Cubadebate}}&lt;/ref&gt;

उनी [[राउल क्यास्ट्रो]]को उत्तराधिकारीको रूपमा सन् २०१८ अप्रिल १८ मा राज्य परिषद्का अध्यक्ष र प्रधानमन्त्रीको उमेदवारमा चयन भएका थिए र अर्को दिनको राष्ट्रव्यापी मतदानपछि [[पदको शपथ|सपथ ग्रहण]] गरेका थिए।  

== राजनीतिक करियर ==
इलेक्ट्रिकल इञ्जिनियरिङ पढेका दिआस कानेलले २० वर्षको उमेरमा यङ कम्युनिष्ट लिगको एक सदस्यका रूपमा राजनीति सुरु गरेका हुन्। सन् २०१३ मा क्युबाको काउन्सिल अफ स्टेटको उपराष्ट्रपतिमा नियुक्त हुँदा तुलनात्मक रूपमा दिआस कानेल खासै चर्चित व्यक्तित्व थिएनन् तर त्यसपछि उनी राष्ट्रपति क्यास्ट्रोका नजिकका सहयोगी भएका थिए।&lt;ref name=&quot;बीबीसी&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-43819147|title=को हुन् क्युबाका भावी नेता दिआस कानेल?'|accessdate=19 april 2018}}&lt;/ref&gt;

== क्युबाको राष्ट्रपति ==
[[चित्र:Miguel_Díaz-Canel_and_Narendra_Modi.jpg|alt=|left|thumb|भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]सँग नयाँ दिल्लीमा मार्च २३, २०१५ मा भेटवार्ता मिगेल दिआस कानेल]]
[[चित्र:Russian-Cuban_talks_01.jpg|thumb|[[भ्लादिमिर पुटिन]]सँग [[क्रेमलिन]]मा नोवेम्बर २, २०१८ मा भेटवार्ता गर्दै मिगेल दिआस कानेल]]
क्युवाको मुख्य उपराष्ट्रपतिको रुपमा राष्ट्रपति राउल क्यास्ट्रोको कार्यकालमा कनेलले क्यास्ट्रोको सहायक भएर काम गरे। २०१८ मा, ८६- वर्षीय क्यास्ट्रोले अवकाश लिएपनि उनले क्रुवा कम्युनिष्ट पार्टीको महासचिव र क्युवा सेनाको कामान्डर इनचिफ पदमा बसिरहेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|title=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021|publisher=FRANCE 24|date=19 April 2018|quote='I confirm to this assembly that Raul Castro, as first secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,' Diaz-Canel said.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419 |date=18 July 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;babysaur&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.miamiherald.com/news/local/news-columns-blogs/andres-oppenheimer/article209446674.html|title= Cuba's new 'babysaur' to replace a dinosaur is no cause of celebration—it's shameful!|author= Andrés Oppenheimer|date= 20 April 2018|work=Miami Herald|access-date=23 April 2018}}&lt;/ref&gt; २०१८ अप्रिल १८ मा, राष्ट्रपति क्यास्ट्रोको उत्तराधिकारीको लागि उनी नै एक मात्र उम्मेदवार छनोट भए। &lt;ref name=guardian_pres_select/&gt; उनलाई अप्रिल १९ म राष्ट्रिय सभाले मतदान द्वारा समर्थन गर्यो।&lt;ref name=guardian_pres_select&gt;{{cite news|last1=Press|first1=Associated|title=Miguel Díaz-Canel: Cuba selects first non-Castro president since Fidel|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/19/miguel-diaz-canel-cuba-selects-first-non-castro-president-in-60-years|access-date=19 April 2018|work=The Guardian|date=19 April 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; र सोही दिन नै उनको सपथ ग्रहण भयो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-43823287|title=Cuba's Raúl Castro hands over power to Miguel Díaz-Canel|publisher=[[BBC News]]|date=19 April 2018 |access-date=19 April 2018}}&lt;/ref&gt; राष्ट्रपति बन्नु अगाडि उनी सर्वसाधारण माझ कमै मात्र परिचित एक पार्टी टेक्नोक्रेट थिए। उनले देशको सामाजिक संरचनालाई संरक्षण गर्दै आफ्ना पूर्ववर्तीहरूको कम्युनिष्ट आर्थिक नीतिलाई सावधानीपूर्वक सुधार गर्ने अपेक्षा विश्लेषण गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;babysaur&quot;/&gt; उनी १९५९ को क्युवाली क्रान्ति पछि जन्मेका र १९७६ यता गैर-क्यास्ट्रो परिवारबाट राष्ट्रपति हुने पहिलो व्यक्ति हुन्।&lt;ref name=guardian_obscurity/&gt;

== व्यक्तिगत जीवन ==

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

== बाह्य कडीहरू ==
{| class=&quot;wikitable succession-box&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:95%;clear:both;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;border-top: 5px solid #ccccff;&quot; | राजनीतिक कार्यालयहरू 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:30%;&quot; | पुर्वाधिकारी &lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold&quot;&gt;[[राउल क्यास्ट्रो]]&lt;/span&gt;
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;width: 40%; text-align: center;&quot; | '''[[क्युबाको राष्ट्रपति]]''' &lt;br /&gt;२०१८ -हाल सम्म  
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 30%; text-align: center;&quot; | '''उत्तराधिकारी'''
-
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;width: 40%; text-align: center;&quot; | '''[[क्युबाको प्रधानमन्त्री]]''' &lt;br /&gt; २०१८ -हाल सम्म  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;width:30%;&quot; | पुर्वाधिकारी &amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold&quot;&gt;[[जोसे रामोन मचोद भेन्टुरा]]&lt;/span&gt; 
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;width: 40%; text-align: center;&quot; | '''[[क्युबाको उप राष्ट्रपति]]'''&lt;br /&gt;२०१३-२०१८
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;width: 30%; text-align: center;&quot; | '''उत्तराधिकारी''' &lt;br /&gt;  &lt;span style=&quot;font-weight: bold&quot;&gt;[[साल्वाडोर वाल्डेस मेसा]]&lt;/span&gt; 
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:क्युबाका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:क्युबाका राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]]</text>
      <sha1>qz6z5ndllx30pp572zghwos52c6heaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जस्टिन ट्रुडो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107170</id>
    <revision>
      <id>1370401</id>
      <parentid>1342301</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28737" sha1="a5jr3t5zvvsja15qog8kj5pb55b96vk" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|honorific-prefix = [[सम्माननीय]]
|name             = जस्टिन ट्रूडो
|honorific-suffix = [[Privy Council of Canada|PC]] [[Member of Parliament|MP]]
|image            = Justin Trudeau at Eurasia Group 2023 US-Canada Summit (52807415495) (cropped) (cropped).jpg
|caption          = ट्रुडो २०१९ मा
|office           = क्यानडाका प्रधानमन्त्री
|monarch          = [[एलिजाबेथ द्वितीय]]
|governor_general = [[David Johnston]]&lt;br /&gt;[[Julie Payette]]
|term_start       = नोभेम्बर ४, २०१५  
|term_end         =
|predecessor      = [[स्टेफेन हार्पर]]
|successor        =
|office1          = क्यानाडा लिवरल पार्टीका नेता
|president1       = [[Mike Crawley]]&lt;br /&gt;Anna Gainey&lt;br /&gt;[[Suzanne Cowan]]
|deputy1          = [[Ralph Goodale]]
|term_start1      = अप्रिल १४, २०१३
|term_end1        =
|predecessor1     = [[Bob Rae]]
|successor1       =
|office2          = क्यानाडा संसद सदस्य &lt;br /&gt;for [[Papineau (electoral district)|Papineau]]
|term_start2      = अक्टोबर १४, २००८ 
|term_end2        =
|predecessor2     = [[Vivian Barbot]]
|successor2       =
|birth_name       = जस्टिन पियरे जेम्स ट्रूडो
|birth_date       = {{nowrap|{{birth date and age|1971|12|25}}}}
|birth_place      = [[ओटावा]], [[ओन्टारियो]], क्यानाडा
|death_date       =
|death_place      =
|party            = क्यानाडा लिवरल पार्टी 
|spouse           = {{marriage|[[Sophie Grégoire Trudeau|Sophie Grégoire]]|May 28, 2005}}
|children         = 3
|relatives        = [[Trudeau family]]
|parents          = [[पियर ट्रुडो|पिएरी ट्रुडो]]&lt;br /&gt;[[Margaret Trudeau|Margaret Sinclair]]
|residence        = [[Rideau Cottage]] (primary)&lt;br /&gt;[[Harrington Lake]] (seasonal)
|alma_mater       = [[McGill University]] ([[Bachelor of Arts|BA]], 1994)&lt;br /&gt;[[University of British Columbia]] ([[Bachelor of Education|BEd]], 1998)&lt;br /&gt;[[Université de Montréal]]
|salary           = {{nowrap|[[Canadian dollar|Can$]]351,200&lt;ref name=&quot;salary&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Salaries?ggCheckbox=false&amp;senateCheckbox=false&amp;HocCheckbox=true|title=Indemnities, Salaries and Allowances|date=April 11, 2018|website=Library of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20170601232820/https://lop.parl.ca/ParlInfo/lists/Salaries.aspx?Menu=HOC-Politic&amp;Section=03d93c58-f843-49b3-9653-84275c23f3fb|archive-date=June 1, 2017|url-status=live|access-date=February 2, 2019}}&lt;/ref&gt;}}
|occupation       = शिक्षक, राजनीतिज्ञ
|website          = {{url|https://pm.gc.ca/|सरकारी वेबसाइट}}&lt;br /&gt;{{url|https://www.liberal.ca/rt-hon-justin-trudeau/|पार्टी वेबसाइट}}
|signature        = Signature Justin Trudeau.svg
}}

'''जस्टिन पियरे जेम्स ट्रूडो''' PC   MP  ( {{IPAc-en|ˈ|t|r|uː|d|oʊ|,_|t|r|uː|ˈ|d|oʊ}} ; {{IPA-fr|ʒystɛ̃ tʁydo|lang}}  ; जन्म डिसेम्बर २५  १९७१) क्यानाडाको २३ औंँ  प्रधानमन्त्री हुन् । उनी २०१५ देखी क्यानडाको प्रधानमन्त्री र २०१३ देखि लिबरल पार्टीको नेताको रूपमा सेवा गरिरहेका छ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestar.com/news/federal-election/2015/10/19/canadian-federal-election-2015-results.html|title=Liberals projected to win majority|last=King|first=Robin Levinson|date=October 19, 2015|work=[[Toronto Star]]|access-date=October 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020165346/http://www.thestar.com/news/federal-election/2015/10/19/canadian-federal-election-2015-results.html|archive-date=October 20, 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/canada-election-2015-voting-results-polls-1.3278537|title=Justin Trudeau to be prime minister as Liberals surge to majority|date=October 19, 2015|access-date=October 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020014706/http://www.cbc.ca/news/politics/canada-election-2015-voting-results-polls-1.3278537|archive-date=October 20, 2015|publisher=CBC News}}&lt;/ref&gt; ट्रूडो [[जोए क्लार्क|जो क्लार्क]] पछि क्यानेडाली दोस्रो युवा प्रधानमन्त्री हुन्। उनी [[पियर ट्रुडो|पिय्रे ट्रूडोको]] जेठो छोरा हुन्र। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2015/10/20/your-post-election-coverage-at-a-glance.html|title=Justin Trudeau plans to announce his cabinet Nov. 4|date=October 20, 2015|work=Toronto Star|access-date=October 20, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151021072527/http://www.thestar.com/news/canada/2015/10/20/your-post-election-coverage-at-a-glance.html|archive-date=October 21, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021072527/http://www.thestar.com/news/canada/2015/10/20/your-post-election-coverage-at-a-glance.html |date=October 21, 2015 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Nov4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hamiltonnews.com/news-story/5968550--we-re-back-trudeau-tells-allies-abroad|title='We're back,' Trudeau tells allies abroad|date=October 20, 2015|website=Hamilton Community News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126072054/http://www.hamiltonnews.com/news-story/5968550--we-re-back-trudeau-tells-allies-abroad/|archivedate=November 26, 2015|accessdate=October 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

== प्रधानमन्त्री ==
===आन्तरिक नीति===
ट्रुडो सरकारको आर्थिक नीति बढ्दो सरकारी खर्चको लागि कर राजस्व बढाउनमा निर्भर रह्यो। २०२० मा [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोभोड-१९ महामारी]] अघिसम्म ट्रुडो सरकारले क्यानडाको ऋण-जिडिपी अनुपात घटाएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torontosun.com/opinion/columnists/bonokoski-liberals-favourite-debt-to-gdp-tool-now-totally-useless|title=BONOKOSKI: Liberals' favourite debt-to-GDP tool now totally useless|last=Bonokoski|first=Mark|date=September 17, 2020|website=torontosun|language=en-CA|access-date=November 17, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/opinion/opinion-deficit-debt-spending-pandemic-canada-1.5813479|title=Liberal government is placing a daring fiscal bet with its massive deficit spending plan|last=Leuprecht|first=Christian|date=December 1, 2020|work=[[CBC News]]|access-date=May 31, 2021}}&lt;/ref&gt; ट्रुडोको प्रगतिशील समाजिक नीतिमा माहिलावादी र [[गर्भपतन]] सम्बन्धी अधिकारको बलियो समर्थन गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;HeatherSaul&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/justin-trudeau-the-self-declared-feminist-and-pro-choice-prime-minister-of-canada-who-wants-to-a6700976.html|title=Justin Trudeau: The rise of the feminist and pro-choice Canadian Prime Minister who wants to legalise marijuana 'right away'|last=Saul|first=Heather|date=October 20, 2015|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033911/http://www.independent.co.uk/news/people/justin-trudeau-the-self-declared-feminist-and-pro-choice-prime-minister-of-canada-who-wants-to-a6700976.html|archive-date=November 17, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनको सरकारले क्यानडामा कन्भर्सन थेरापीलाई अवैध गर्ने विधेयक प्रस्तुत गर्यो।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.msn.com/en-us/money/other/following-unanimous-parliamentary-approval-in-2021-conversion-therapy-is-now-illegal-in-canada/ar-AASyFoT|title=Following unanimous parliamentary approval in 2021, conversion therapy is now illegal in Canada|last1=Keith|first1=Morgan|date=8 January 2022|access-date=18 January 2022|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

उनको पहिलो कार्यकालमा, क्यानाडाले [[आप्रवासी]] र [[शरणार्थी]]को सङ्ख्या बढाउने लक्ष्य राख्यो।&lt;ref name=&quot;Syrians&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-syria-refugees-settlement-groups-1.3291959|title=Justin Trudeau's promise to take 25,000 Syrian refugees this year 'problematic'|date=October 28, 2015|website=CBC|access-date=January 31, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Immigrants2018&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/politics/immigration-canada-2018-1.4371146|title=Canada to admit nearly 1 million immigrants over next 3 years|author2=Chris Hall|website=CBC News|author3=Peter Zimonjic|author1=Kathleen Harris}}&lt;/ref&gt; क्यानडाले २०१६ मा [[इच्छा मृत्यु]] सम्बन्धी अधिकार ल्यायो। &lt;ref name=&quot;CBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/canada-physician-assisted-death-law-1.3535193|title=Doctor-assisted dying bill restricted to adults facing 'foreseeable' death|date=April 14, 2016|access-date=November 3, 2019|agency=CBC}}&lt;/ref&gt; र २०१८ मा क्यानाबिज (गाँजा, चरेस)लाई मनोरञ्जन को लागि वैधता दिलायो।&lt;ref name=&quot;WEED&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/cannabis-pot-legalization-bill-1.4713839|title=Trudeau says pot will be legal as of Oct. 17, 2018|last=Tasker|first=John Paul|date=June 20, 2018|work=[[CBC News]]}}&lt;/ref&gt; २०२१ मा, ट्रुडोले &quot;नेसनल चाइल्ड केयर प्लान&quot;को घोषणा गरे। पाँच वर्ष भित्र शिशु दैनिक स्याहार शुल्क १०$ मा सिमित गर्नु यो योजनाको मनसाय थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/americas/canada-put-up-c30-bln-long-awaited-national-childcare-program-2021-04-19/|title=Canada to put up C$30 billion for long-awaited national childcare program|last=Ljunggren|first=David|date=April 19, 2021|website=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2021-08-17}}&lt;/ref&gt;

उनको वातवरणीय नीति अन्तर्गत २०३० भित्रमा हरितगृह ग्यासको उत्सर्जन ३०% ले कम गर्ने र २०५० भित्रमा कुल उत्सर्जन शून्यमा पुर्याउने बाचा गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;LucasPowers&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-climate-change-2030-fact-check-1.5295961|title=Trudeau's claim that Canada is 'on track' to meet 2030 climate target is misleading|last=Powers|first=Lucas|date=September 25, 2019|work=CBC News}}&lt;/ref&gt; यो लक्ष्य हासिल गर्न उनको मुख्य साधन संघीय कार्बन मूल्य नीति हो। &lt;ref name=&quot;iec&quot;&gt;{{cite news|url=https://business.financialpost.com/technology/innovation-energy-canada-leads-the-way-in-carbon-capture-as-more-governments-put-a-price-on-co2|title=Innovation Energy: Canada leads the way in carbon capture as more governments put a price on CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;|date=July 17, 2019|publisher=Financial Post, a division of Postmedia Network Inc}}&lt;/ref&gt; ट्रुडोले संसदमा समुद्री संरक्षण सम्बन्धी कानुन बनाए,&lt;ref name=&quot;Lake&quot;&gt;{{cite web|url=https://ipolitics.ca/2018/11/09/environment-and-economy-face-off-in-battle-over-marine-protection-bill/|title=Environment and economy face off in battle over marine-protection bill|last=Lake|first=Holly|date=November 9, 2018|publisher=[[iPolitics]]|access-date=May 31, 2019}}&lt;/ref&gt; सिंगल युज मात्र गर्न मिल्ने ६ प्रचलित प्लास्टिक उत्पादन माथि प्रतिबन्ध गर्यो,&lt;ref name=&quot;Hypocrisy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/canada/pile-of-hypocrisy-trudeau-called-out-for-single-use-plastic-forks-in-photo-1.4481728|title='Pile of hypocrisy': Trudeau called out for single-use plastic forks in photo|last=Rodriguez|first=Jeremiah|date=June 25, 2019|website=CTVNews|language=en|access-date=July 3, 2020}}&lt;/ref&gt; र वातावरणीय प्रभाव मुल्यांकनलाई सबल बनायो। &lt;ref name=&quot;JoshKElliott&quot;&gt;{{Cite news|url=https://globalnews.ca/news/5416659/what-is-bill-c69-pipelines/|title=Why critics fear Bill C-69 will be a 'pipeline killer'|last=Josh K.|first=Elliott|date=June 21, 2019|work=Global News}}&lt;/ref&gt; यद्यपि, ट्रुडो क्यानडाको जैविक जिवाश्म इन्धनलाई विदेशी बजारमा ल्याउन तेल र [[प्राकृतिक ग्याँस|ग्याँस]] पाइपलाइनको पक्षमा छन्। &lt;ref name=&quot;Swooning&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/apr/17/stop-swooning-justin-trudeau-man-disaster-planet|title=Stop swooning over Justin Trudeau. The man is a disaster for the planet - Bill McKibben|last=McKibben|first=Bill|date=April 17, 2017|access-date=January 31, 2019|via=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt;

===विदेश नीति===
बाराक ओबामाको राष्ट्रपतिकालमा ट्रुडोले क्यानडा र अमेरिकाको सम्बन्ध राम्रो सम्बन्धको उपभोग गर्‍। यद्यपि ट्रुडोले समर्थन गरेको [[किइस्टोन पाइपलाइन]] परियोजनालाई [[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डेमोक्रेटिक]] राष्ट्रपतिले अस्वीकार गरे। &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Harris|first1=Kathleen|date=November 6, 2015|title=Justin Trudeau 'disappointed' with U.S. rejection of Keystone XL|work=[[CBC News]]|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|url=http://www.cbc.ca/news/politics/canada-keystone-pipeline-trudeau-obama-1.3307458|access-date=January 2, 2016}}&lt;/ref&gt; ट्रुडोको विदेश नीतिको पहिलो चुनौती [[सिरियाली गृहयुद्ध|सिरियाली गृहयुद्ध]]बाट क्यान्डियन एयर फोर्सको फिर्ती &lt;ref name=&quot;Iraq/Syria trainers, aid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/canada/2015/11/13/end-combat-mission-in-iraq-and-syria-trudeau-orders-defence-minister.html |title=End combat mission in Iraq and Syria, Trudeau orders defence minister |agency=[[The Canadian Press]] |work=[[Toronto Star]] |date=November 13, 2015 |access-date=November 13, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114132621/http://www.thestar.com/news/canada/2015/11/13/end-combat-mission-in-iraq-and-syria-trudeau-orders-defence-minister.html |archive-date=November 14, 2015 }}&lt;/ref&gt; र २५,००० सिरियाली शरणार्थीलाई स्वागत गर्नु थियो। &lt;ref name=&quot;revisedgoal&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/liberals-revised-goal-met-as-25000th-syrian-refugee-arrives-in-canada/article28944527/|title=Liberals' revised goal met as 25,000th Syrian refugee arrives in Canada|newspaper=The Globe and Mail|date=February 28, 2016|last1=Carbert|first1=Michelle}}&lt;/ref&gt;
[[File:Trudeau visit White House for USMCA.jpg|thumb|left|ट्रुडो र अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]], [[ह्वाइट हाउस|व्हाइट हाउस]] मा]]
जब डोनाल्ड ट्रम्प अमेरिकाको राष्ट्रपति बने, तब क्यानडा -अमेरिका सम्बन्धमा तिक्तता आउन सुरु भयो। ट्रम्प प्रशासनले उत्तर अमेरिकी स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता को पुनः वार्ता गर्न दबाब दियो। यस अनुसार अमेरिकी दुध लाई क्यानडामा प्रवेश अनुमती मिल्थ्यो जसबाट क्यानडाको डेरी व्यवस्थापन धारासायी हुन सक्थ्यो।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CUSMA: What The New Trade Deal Means For Canadians {{!}}|url=https://clearit.ca/canadian-customs-broker-blog/cusma-trade-deal/|access-date=December 29, 2020|website=clearit.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canada ratification&quot;&gt;{{cite web|date=March 13, 2020|title=Canadian Parliament rushes through ratification of USMCA trade pact|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-usmca-canada/canadian-parliament-rushes-through-ratification-of-usmca-trade-pact-idUSKBN2102I5|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt; डोनाल्ड ट्रम्पले क्यानडाको [[स्टिल]] र [[अल्मुनियम]]मा पनि ट्यारिफ लागू गरे, जवाफ स्वरुप ट्रुडोले पनि अमेरिकी स्टिल, [[एल्मुनियम]] र अन्य अमेरिकी उत्पादनमा ट्यारिफ लगाए। &lt;ref name=&quot;Wolfe229&quot;&gt;Daniel Wolfe, [https://qz.com/1318475/the-full-list-of-229-us-products-targeted-by-canadas-retaliatory-tariffs/ The full list of 229 US products targeted by Canada's retaliatory tariffs], ''Quartz'' (June 29, 2018).&lt;/ref&gt;

जस्टिन ट्रुडोको समयमा चीन सँगको क्यानडाको सम्बन्ध पनि बिगियो। यो हलचलको कारण अमेरिकी सन्देशमा २०१८ डिसेम्बरमा भ्यानकुभर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट मेङ वाङ्झुलाई पक्राउ गरियो,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Horowitz|first=Julia|date=6 December 2018|title=Huawei CFO Meng Wanzhou arrested in Canada, faces extradition to United States|work=CNN Business|url=https://www.cnn.com/2018/12/05/tech/huawei-cfo-arrested-canada/index.html|url-status=live|access-date=27 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119001051/https://www.cnn.com/2018/12/05/tech/huawei-cfo-arrested-canada/index.html|archive-date=19 January 2019}}&lt;/ref&gt; र १२ दिन पछि माइकल स्पावेर र माइकल कोभ्रिगलाई चीनमा पक्राउ गरियो। &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Hernández|first1=Javier C.|last2=Porter|first2=Catherine|date=2020-06-19|title=China Indicts 2 Canadians on Spying Charges, Escalating Dispute|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/06/19/world/asia/china-canada-kovrig-spavor.html|access-date=2021-10-02|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; २०२१ सेप्टेम्बरमा, यी तीन व्यक्ति एकै समय रिहा भए, जसलाई पर्यवेक्षकहरूले उनीहरूको आदानप्रदानलाई चीन र अमेरिकाको सम्झौताको रुपमा लिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Webster|first=David|title=Meng for the two Michaels: Lessons for the world from the China-Canada prisoner swap|url=http://theconversation.com/meng-for-the-two-michaels-lessons-for-the-world-from-the-china-canada-prisoner-swap-168737|access-date=2021-10-02|website=The Conversation|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Justin Trudeau in Lima, Peru - 2018 (41507133581) (cropped).jpg|thumb|लिमा, पेरुमा जस्टिन ट्रुडो, २०१८|upright]]
यस्तै प्रकार, [[साउदी अरब|साउदी अरेबिया]]सँग क्यानाडाको सम्बन्ध पनि तनावमा परेको थियो, मानव अधिकार समूहहरूले ट्रुडोलाई [[स्टेफेन हार्पर|हार्पर सरकार]]ले गरेको सम्झौता अन्तर्गत [[साउदी अरब|साउदी]]लाई सैन्य उपकरणहरू बेच्न बन्द गर्न आह्वान गरे। २०१८ मा, क्यानाडाले विपक्षी ब्लगर राइफ बदावीलाई रिहा गर्न साउदीहरूलाई आह्वानको प्रतिक्रियामा,  साउदी अरबले क्यानाडाका लागि आफ्नो राजदूतलाई फिर्ता बोलायो र क्यानाडासँगको व्यापार रोक्यो। यद्यपि,  &quot;साउदी पत्रकार जमाल खशोग्गीको हत्या पछि निर्यात अनुमतिमा रोक र यमनमा साउदी अरबको नेतृत्वमा हस्तक्षेपबाट बढ्दो नागरिकको मृत्यु&quot;को बावजुद 2019 मा, क्यानाडाले साउदी अरेबियालाई आफ्नो हतियार बिक्री दोब्बर बनायो।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|last=Cecco|first=Leyland|date=June 9, 2020|title=Canada doubles weapons sales to Saudi Arabia despite moratorium|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/canada-doubles-weapons-sales-to-saudi-arabia-despite-moratorium|access-date=December 29, 2020|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;  

२०२० मा, क्यानडाले [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्मा]] सामेल हुनको लागि असफल भयो। क्यानडाले सुरक्षा परिषद्मा सामेल हुने प्रयास असफल भयको यो दोस्रो पटक थियो, पहिलो पटक २००९ मा प्रधानमन्त्री स्टीफन हार्परको नेतृत्वमा भएको थियो। &lt;ref&gt;{{cite news|date=June 18, 2020|title=Canada's failed UN security council bid exposes Trudeau's 'dilettante' foreign policy|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/18/canada-loses-bid-un-security-council-seat-justin-trudeau|work=The Guardian|location=London, United Kingdom|access-date=June 21, 2020}}&lt;/ref&gt;

== व्यक्तिगत जीवन ==

== सम्मान ==

&lt;center&gt;
[[File:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100x100px]][[File:Ordre_de_la_Pléiade_(Francophonie).gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ordre_de_la_Pl%C3%A9iade_(Francophonie).gif|110x110px]]
&lt;/center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Ribbon
|Description
|नोट
|-
|[[File:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100x100px]]
|Queen Elizabeth II Diamond Jubilee Medal for Canada
|
* February 6, 2012: As an elected Member of the House of Commons of Canada, Trudeau was awarded the medal as a member of the Canadian order of precedence.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gg.ca/honour.aspx?id=1298&amp;t=13&amp;ln=Trudeau|title=The Diamond Jubilee Medal awarded to Justin Trudeau, M.P.|last1=The Office of the Secretary to the Governor|date=June 11, 2018|website=Website of the Governor General of Canada|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414091414/http://gg.ca/honour.aspx?id=1298&amp;t=13&amp;ln=Trudeau |date=April 14, 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Ordre_de_la_Pléiade_(Francophonie).gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ordre_de_la_Pl%C3%A9iade_(Francophonie).gif|110x110px]]
|Grand Cross of the Order of La Pléiade
|
* June 19, 2019:  Trudeau received this honorary award from the International Organization of La Francophonie.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=17300#comp|title=Profile|website=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

;मानार्थ डिग्री

{| class=&quot;wikitable&quot;
!स्थान
!मिति
!स्कुल
!डिग्री
!Gave Commencement Address
|-
|{{Flagu|स्कटल्यान्ड}} 
|'''५ जुलाई २०१७'''
|युनिभर्सिटी अफ इडिनवर्ग
|Doctorate
|Yes &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ed.ac.uk/news/2017/canadian-pm-trudeau-receives-honorary-degree|title=Canadian PM Justin Trudeau receives honorary degree|work=The University of Edinburgh|access-date=July 6, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Global News|title=Justin Trudeau receives honourary degree from University of Edinburgh|date=July 5, 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=veMI-Xw0ji8|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/veMI-Xw0ji8|archive-date=2021-12-12|url-status=live|access-date=July 6, 2018}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagu|New York}}
|'''१६ मे २०१८'''
|न्यु योर्क विश्वविद्यालय
|Doctor of Laws (LL.D)
|Yes &lt;ref&gt;{{Citation|last=CBC News|title=Justin Trudeau's full commencement speech to NYU graduates|date=May 16, 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=Vs6jok1vplA|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/Vs6jok1vplA|archive-date=2021-12-12|url-status=live|access-date=July 6, 2018}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nyu.edu/life/events-traditions/commencement/all-university-commencement/honorary-degrees-speakers.html|title=2018 Honorees,Honorary Degrees &amp; Speakers|website=www.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
{{Expand list|date=September 2020}}

== प्रकाशित कार्यहरू ==

== सन्दर्भ ==
{{Reflist}}
{{क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू}}
== बाह्य लिंकहरू ==
{{Spoken Wikipedia|Justin_Trudeau_Recorded_by_Viktor_O_Ledenyov.ogg|2016-02-22}}
{{sisterlinks|collapsible=collapsed|d=Q3099714|commons=category:Justin Trudeau|n=category:Justin Trudeau|b=no|v=no|voy=no|mw=no|species=no|m=no|wikt=no|s=no}}
* {{Official website|https://pm.gc.ca/}}
* [https://www.liberal.ca/rt-hon-justin-trudeau/ Liberal Party of Canada profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814014246/https://www.liberal.ca/rt-hon-justin-trudeau/ |date=2019-08-14 }}
* {{Canadian Parliament links|ID=17300}}
* [https://www.ourcommons.ca/Parliamentarians/en/members/Justin-Trudeau(58733) House of Commons profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203143612/https://www.ourcommons.ca/Parliamentarians/en/members/Justin-Trudeau(58733) |date=2019-02-03 }}
* {{C-SPAN|Justin Trudeau}}
[[श्रेणी:क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]</text>
      <sha1>a5jr3t5zvvsja15qog8kj5pb55b96vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिशिर योगी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107429</id>
    <revision>
      <id>1370400</id>
      <parentid>1312008</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="62uxm69tuki630jz3hnq77bhtm24xty" xml:space="preserve">'''शिशिर योगी''' नेपालका एक सुप्रसिद्ध र लोकप्रिय गायक, संगीतकार तथा संगीत शिक्षक हुन्। विगत दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि योगी नेपाली आधुनिक र सुगम संगीतको क्षेत्रमा निरन्तर सक्रिय छन्।{{Infobox person
| name =शिशिर योगी
| image =
| imagesize = 240px
| caption = 
| birth_date = वि सं २०२७
| birth_place = दाङ लमही नगरपालिका बलरामपुर गाउँ
| death_date = 
| death_place =
| death_cause =
| occupation = [[गायक]]
|father =यमनाथ योगी
}}
==प्रारम्भिक जीवन==
==सांगीतिक यात्रा==
उनका सांगीतिक गुरु गायक [[अम्बर गुरुङ]] हुन्। रेडियो नेपालको स्वरपरीक्षा पास गरेपछि उनले संगीतकार अम्बर गुरुङलाई भेटे। गुरुङसँगै करिब छ-सात वर्ष संगीत र गायन सिके। एउटा कलाकारको चरित्र सिके।

उनलाई शास्त्रीय संगीतले खुब तान्यो। यसभित्रको अलंकार, राग, सुर ताल, भाव, अभिव्यक्ति, उच्चारण, आलापमा साधना गरिरहे।

==प्रसिद्ध गीतहरू==
शिशिरले मायाप्रेम र राष्ट्रिय भावनाका पनि थुप्रै गीत गाएका छन्। उनका गीतहरूको गम्भीरताले श्रोतालाई छुट्टै किसिमको गहिरो अनुभूति गराउँछ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! सि !!गीत !! गीतकार !! संगीतकार 
|-
| १ || सारंगी त रेटे पनि ||[[माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)|माधवप्रसाद घिमिरे]]||शक्तिबल्लभ
|-
| २ || मानिस खोजिरहेछु || डा. विश्वनाथ बराल || डा. विश्वनाथ बराल
|-
| ३ || कर्णाली पारी || सञ्जिबनी || 
|-
| ४ ||चौतारीको बरै ढलेछ  ||[[क्षेत्रप्रताप अधिकारी]]|| 
|}
==सिस्नुपानी नेपाल==
शिशिर योगी [[सिस्नुपानी नेपाल]]मा पनि संलग्न रहेका छन्।

==सन्दर्भ सामाग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:गायक]]
[[श्रेणी:सङ्गीत]]
[[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]]
[[श्रेणी:सङ्गीतकारहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली सङ्गीत]]
[[श्रेणी:नेपाली सङ्गीतकारहरू]]</text>
      <sha1>62uxm69tuki630jz3hnq77bhtm24xty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिस्नुपानी नेपाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107431</id>
    <revision>
      <id>1370402</id>
      <parentid>1369336</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* स्थापना */</comment>
      <origin>1370402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="26g6tuhl7zgleltp6kklgogtn482bab" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = सिस्नुपानी नेपाल
| image = 
| image_border = 
| size = 250px
| caption = 
| formation = {{Start date and age|1995}}
| type =सामाजिक संस्था
| headquarters =काठमाडौँ
| coordinates         = 
| location =
| motto = 
| membership = 
| language = नेपाली
| leader_title = अध्यक्ष 
| leader_name = [[लक्ष्मण गाम्नागे]]
| publication = 
| key_people = [[मनोज गजुरेल]]
| num_staff = 
| budget = 
| website = 
}}
'''सिस्‍नुपानी नेपाल''' नेपाली साहित्य, कला संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न खोलिएको संस्था हो। सिस्‍नुपानी नेपालका अभियानकर्ताहरु तिहारमा नेपाली राजनीतिको घटनाक्रमलाई व्यंग्यात्मक तथा सन्देशमूलक रूपमा देउसी भैलोमा प्रस्तुत गर्छन् । [[देउसी भैली|देउसी भैलो]]मा व्यंग्यात्मक तथा सन्देशमूलक विषयवस्तु राख्नु सिस्‍नुपानी नेपालको विशेषता हो। यस बाहेक यस संस्थाले [[सापारु|गाइजात्रा]], [[कुशेऔशी]] लगायतका पर्वमा समेत कार्यक्रम गर्ने गरेको छ। यस संस्थाले मकवानपुर लगायत अन्य जिल्लामा पनि शाखा स्थापना गरेको छ ।

==स्थापना==
[[चित्र:Laxman_Gamnage1.jpg|अङ्गुठाकार|गाम्नागे]]
टंक आचार्य, थरेन्द्र बराल, [[लक्ष्मण गाम्नागे]], माणिकरत्न शाक्य, [[शिशिर योगी]], नरनाथ लुइँटेल, धीरेन्द्र प्रेमर्षि, अर्जुन पराजुली, [[चट्याङ मास्टर]], देवी घिमिरे सहितका ९ जनाले २०५५ वैशाख १९ मा सिस्नुपानी नेपालको स्थापना गरेका थिए।  वि. सं. २०५५ सालमा बासुदेव लुइँटेलको आँगनबाट सिस्‍नुपानी नेपालको देउसी कार्यक्रम सुरु गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thahakhabar.com/news/54868|title=सिस्‍नुपानी नेपाल व्यंग्यात्मक तथा सन्देशमूलक संस्था हो : आचार्य|date=मंसिर ३, २०७५|work=|access-date=मंसिर ३, २०७५|archive-date=}}&lt;/ref&gt; सिस्‍नुपानी नेपालका वर्तमान अध्यक्ष [[लक्ष्मण गाम्नागे]] हुन् ।

==कलाकारहरू==
==प्रज्ञा-सिस्नुपानी देउसी== 
यस संस्थाले  झैं गरि मकवानपुर शाखाले पनि २०७८ देखि निरन्तर सिस्नुपानी हाँस्यव्यङ्ग्य देउसी भैलो कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको छ।

==सन्दर्भ ==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
* [https://m.facebook.com/pages/category/Organization/Sisnupani-Nepal-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-142272302805425/ सिस्नुपानी नेपालको फेसबुक पेज]
* [http://www.gamnage.com/?fbclid=IwAR1YF2lf8Ez9wR33m5jXWx6XEmk0Ps-AKoonRTz4O-I2Y62TfwyM7fZ6HvU लक्ष्मण गाम्नागेको आधिकारिक वेव साइड]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.gajureal.com/about-us मनोज गजुरेलको आधिकारिक वेबपेज]

[[श्रेणी:संस्था]]</text>
      <sha1>26g6tuhl7zgleltp6kklgogtn482bab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साकिब आल हासान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107990</id>
    <revision>
      <id>1370313</id>
      <parentid>1345856</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50591" sha1="o9r8glzxxhy6cevfwns5i3hwoyuxghk" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = साकिब आल हासान 
| image = Shakib Al Hasan (4) (cropped).jpg
| caption = सन् २०१९ मा हासान
| fullname = साकिब आल हासान
| birth_date = {{Birth date and age|1987|3|24|df=y}}
| birth_place = [[मागुरा जिल्ला|मागुरा]], [[बङ्गलादेश]]
| heightm = १.७५
| batting = दायाँ-हाते
| bowling = मध्यम दायाँ हाते अर्थोडक्स
| role = अल राउन्डर
| country = बङ्गलादेश
| international = true
| internationalspan = सन् २००६–हाल
| testdebutdate = १८ मे
| testdebutyear = २००७
| testdebutagainst = भारत
| testcap = ४६
| lasttestdate = ५ सेप्टेम्बर
| lasttestyear = २०१९
| lasttestagainst = अफगानिस्तान
| odidebutdate = ६ अगष्ट
| odidebutyear = २००६
| odidebutagainst = जिम्बाब्वे
| odicap = ८२
| lastodidate = ५ जुलाई
| lastodiyear = २०१९
| lastodiagainst = पाकिस्तान
| odishirt = ७५
| T20Idebutdate = २८ नोभेम्बर
| T20Idebutyear = २००६
| T20Idebutagainst = जिम्बाब्वे
| T20Icap = ११
| lastT20Ifor = बङ्गलादेश
| lastT20Iagainst = अफगानिस्तान
| lastT20Idate = २१ सेप्टेम्बर
| lastT20Iyear = २०१९
| club1 = [[खुलना विभाग क्रिकेट टोली|खुलना विभाग]]
| year1 = २००४–२०१९
| club2 = [[वोरचेष्टरसायर]]
| year2 = २०१०–२०११
| club3 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]]
| year3 = २०११–२०१७
| clubnumber3 = ७५
| club4 = [[खुलना रोयल बङ्गाल]]
| year4 = २०१२
| club5 = [[उतुरा रुद्राज]]
| year5 = २०१२
| club6 = [[ढाका ग्ल्याडिडर्स]]
| year6 = २०१३
| club7 = [[लिचेष्टरसायर]]
| year7 = २०१३
| club8 = [[बार्बाडोस टार्जेस्ट्स]]
| year8 = २०१३, २०१८–२०१९
| clubnumber8 = ७५
| club9 = [[एल्डिलेड स्ट्राइक्स]]
| year9 = २०१४
| clubnumber9 = ७५
| club10 = [[मेलबर्न रेनोगेट्स]]
| year10 = २०१५
| clubnumber10 = ७५
| club11 = [[रङ्पुर राइडर्स]]
| year11 = २०१५
| club12 = [[कराची किङ्स]]
| year12 = २०१६
| clubnumber12 = ७५
| club13 = [[जमैका तालावाज]]
| year13 = २०१६–२०१७
| clubnumber13 = ७५
| club14 = [[ढाका डाइनामाइट्स]]
| year14 = २०१६–२०१९
| clubnumber14 = ७५
| club15 = [[पेशावर जालमी]]
| year15 = २०१७–२०१८
| clubnumber15 = ७७
| club16 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]]
| year16 = २०१८–२०१९
| clubnumber16 = ७५
| columns = ४
| column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]]
| column2 = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]]
| column3 = [[ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|टि ट्वान्टी]]
| column4 = प्रथम श्रेणी क्रिकेट
| matches1 = ५६
| matches2 = २०६
| matches3 = ७६
| matches4 = ९२
| runs1 = ३,८६२
| runs2 = ६,३२३
| runs3 = १,५६७
| runs4 = ५,७७७
| bat avg1 = ३९.४०
| bat avg2 = ३६७.८६
| bat avg3 = २३.७४
| bat avg4 = ३७.२७
| 100s/50s1 = ५/२४
| 100s/50s2 = ९/४७
| 100s/50s3 = ०/९
| 100s/50s4 = ८/३४
| top score1 = २१७
| top score2 = १३४*
| top score3 = 84
| top score4 = २१७
| deliveries1 = १३,०२०
| deliveries2 = १०,५१७
| deliveries3 = १,६६७
| deliveries4 = १९,१७०
| wickets1 = २१०
| wickets2 = २६०
| wickets3 = ९२
| wickets4 = ३१०
| bowl avg1 = ३१.१२
| bowl avg2 = ३०.२१
| bowl avg3 = २०.५८
| bowl avg4 = ३०.०३
| fivefor1 = १८
| fivefor2 = २
| fivefor3 = १
| fivefor4 = २३
| tenfor1 = २
| tenfor2 = ० 
| tenfor3 = ०
| tenfor4 = २
| best bowling1 = ७/३६
| best bowling2 = ५/२९
| best bowling3 = ५/२०
| best bowling4 = ७/३२
| catches/stumpings1 = २४/–
| catches/stumpings2 = ५०/-
| catches/stumpings3 = १९/-
| catches/stumpings4 = ४७/–
| source = [http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/player/56143.html इइसपियन क्रिक इन्फो]
| date = २१ सेप्टेम्बर २०१९
}}
'''साकिब आल हासान''' ([[बङ्गाली भाषा|बङ्गला]]:সাকিব আল হাসান; जन्म: २४ मार्च १९८७) एक [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेशी]] अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी हुन् जसले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा दश वर्षसम्म शीर्षक स्थानमा रहँदै नयाँ कीर्तिमान राखेका थिए भने उनी हाल पनि [[टेस्ट क्रिकेट]], [[ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|टि ट्वान्टी]]  र [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]]मा शीर्षक तीन स्थानमा पर्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iccrankings.cricket.com.pk/allrounder/|title=All Rounder Rankings|publisher=|accessdate=27 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031112926/http://iccrankings.cricket.com.pk/allrounder/ |date=31 October 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricket.com.au/news/feature/shakib-al-hasan-bangaldesh-worlds-number-one-allrounder/2015-01-17|title=Bangladesh's finest pursues greatness|publisher=|accessdate=27 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/bangladeshi-player-shakib-al-hasan-named-best-all-rounder-in-all-formats-by-international-cricket-council/1/447455.html|title=Bangladeshi Player Shakib Al Hasan named best all-rounder in all formats by ICC: Some interesting facts about the cricketer : Sports Arena|publisher=|accessdate=27 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927144341/http://indiatoday.intoday.in/education/story/bangladeshi-player-shakib-al-hasan-named-best-all-rounder-in-all-formats-by-international-cricket-council/1/447455.html |date=27 September 2016 }}&lt;/ref&gt; उनी सन् २०१९ मा इएसपिएन विश्व फेम १०० मा विश्वको उत्कृष्ट खेलाडीको सूचीमा पर्न सफल भएका थिए। उनी आक्रामक बायाँ हातको ब्याट्सम्यान  र निम्न ओर्थोडोक्स बलरको रूपमा परिचित छन्।&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/26113613/espn-world-fame-100-2019#shakib-al-hasan |title=Shakib in the list of ESPN WORLD FAME 100 in 2019 |publisher=ESPN|accessdate=13 March 2019}}&lt;/ref&gt; उनले बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीलाई थुप्रै उदक तथा उपाधिहरू दिलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{cricinfo|id=56143|accessdate=25 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18515383/curious-case-shakib-al-hasan|title=The curious case of Shakib Al Hasan|work=ESPNcricinfo|access-date=2018-07-13}}&lt;/ref&gt;

सन् २०१५ मा [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद]]द्वारा इतिहासमै पहिलोपटक तिनै विधामा (टेस्ट क्रिकेट, टि ट्वान्टी र एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय) शीर्ष स्थानमा पर्ने पहिलो अल राउन्डर बन्न सफल भएका थिए। उनी हाल एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा शीर्ष स्थान, टेस्ट क्रिकेट र टि ट्वान्टीमा दोस्रो स्थान रहेका छन्। &lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/shakib-al-hasan-ranked-best-testodi-and-t20-all-rounder-in-icc-player-rankings-259782-2015-06-26|title=Shakib ranked number one all-rounder in all three formats  |publisher=India Today |accessdate=26 June 2019}}&lt;/ref&gt; सन् २०१७ जनवरी १३ मा टेस्ट क्रिकेट अन्तर्गत व्यक्तिगत २१७ रन बनाउने पहिलो बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Alagappan |last=Muthu|date=12 January 2017|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-bangladesh-2016-17/content/story/1077214.html |title=Mominul, Tamim sparkle on rain-hit day |website=ESPNcricinfo |access-date=25 September 2017}}&lt;/ref&gt; नोभेम्बर २०१८ मा व्यक्तिगत २०० विकेट झार्ने उनी पहिलो बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी बनेका थिए।&lt;ref name=&quot;SAH200&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25359369/shakib-al-hasan-becomes-quickest-3000-runs-200-wickets-double |title=Shakib becomes the quickest to 3000 runs-200 wickets double |work=ESPN Cricinfo |accessdate=24 November 2018}}&lt;/ref&gt; जुन २०१९ मा साकिब १९९ खेलहरूमा सबैभन्दा छिटो एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा ६,००० रन र २५० विकेट झार्दै कीर्तिमान बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bdcrictime.com/shakib-al-hasan-fastest-to-reach-6000-runs-and-250-wickets-in-odis/ |title=Shakib Al Hasan fastest to reach 6000 runs and 250 wickets in ODIs |work=BDCricTime |accessdate=28 June 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730152343/https://www.bdcrictime.com/shakib-al-hasan-fastest-to-reach-6000-runs-and-250-wickets-in-odis/ |date=30 July 2019 }}&lt;/ref&gt; उनी बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीकको प्रतिनिधित्व गर्दै विश्वकपमा सर्वाधिक रन बनाउने खेलाडी पनि हुन् भने विश्वकपमा १००० रन र ३० विकेट लिने उनी एक मात्र बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1473892 |title=Shakib Al Hasan banned after accepting three charges under ICC Anti-Corruption Code |work=International Cricket Council |accessdate=29 October 2019}}&lt;/ref&gt; सन् २०१९ को विश्वकपमा व्यक्तगत ६०० रन र १० विकेट लिने उनी पहिलो क्रिकेट खेलाडी बन्न सफल भएका थिए।

== शुरूवात वर्ष ==

साकिबको जन्म २४ मार्च १९८७ मा बङ्गलादेशको खुलना विभागमा पर्ने मगुडा जिल्लामा भएको थियो। साकिबले सानै उमेर देखि क्रिकेट खेल्न शुरू गरेका थिए। प्रथम आलो खेलकुद सम्पादक उत्पल शुभ्रोका अनुसार शाकिब &quot; साकिब क्रिकेटमा प्रवीण थिए र प्राय विभिन्न गाउँ र टोलीहरूले उनलाई खेल खेल्न बोलाउने गर्दथे&quot;।&lt;ref name=&quot;From Magura to No. 1&quot;&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/389383.html |title=From Magura to No. 1 |first=Utpal |last=Shuvro |work=ESPNcricinfo |date=6 February 2009 |accessdate=31 October 2010}}&lt;/ref&gt; ती मध्ये एक खेलमा साकिबले निर्णय लिने व्यक्तिलाई प्रभावित गरे जसले उनलाई मागुरा क्रिकेट लिगमा रहेको इस्लामपुर पारा क्लबसँग अभ्यास गर्ने प्रबन्ध मिलाए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.bkspbd.org/why_bksp.html |title=About BKSP |publisher=Bangladesh Krira Shikkha Protishtan |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130201357/http://www.bkspbd.org/why_bksp.html |archive-date=30 January 2010 |accessdate=23 February 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130201357/http://www.bkspbd.org/why_bksp.html |date=30 January 2010 }}&lt;/ref&gt;

अभ्यास सत्रको क्रममा सकिबले आक्रामक ब्याटिङ र तेज बलिङ गरे जसरी उनी सामान्य गर्ने गर्थे। उनलाई इस्लामपुरका लागि खेल्नको लागि छनोट गरियो र उनले पहिलो बलमानै विकेट लिए सफल भएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249207.html|work=ESPNcricinfo|title=Scorecard: Bangladesh tour of Zimbabwe, 5th ODI: Zimbabwe v Bangladesh at Harare, 6 August 2006}}&lt;/ref&gt; उनले बङ्गलादेश सरकार द्वरा खेलकुदमा इजाजतप्राप्त क्रिरा शिक्षा प्रतिष्ठानमा ८ महिनाको प्रशिक्षण गरेका थिए भने सन् २००४ मा  साकिबले १७ वर्षको उमेरमा राष्ट्रिय घरेलु लिगमा खेल्नको लागि खुल्लाले मस्यौदा तयार गरेको थियो। साकिबले शुरूवात चरणमा हरारे स्पोर्ट्स क्लबमा बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २००६ अगष्टमा १९ वर्ष मुनिका राष्ट्रिय टोलीबाट जिम्बाब्वेको विरुद्धमा खेलेका थिए। उनले बङ्गलादेशको जितमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले, जहाँ उनले ३० रन बनाए र आफ्नो पहिलो एकदिवसीय विकेट लिँदै एल्टन चिगुम्बुरालाई आउट गरे।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/229488.html |title=Saqibul Hasan blasts Bangladesh to victory|work=[[ESPNcricinfo]] |date=13 December 2005 |accessdate=7 November 2009}}&lt;/ref&gt; सन् २००५ मा इङ्ल्याण्ड र श्रीलङ्का १९ वर्ष मुनिको टोली समावेशी ट्राई ट्री टूर्नामेन्टको फाइनलमा साकिबले ८७ बलमा शतक बनाए र ३ विकेट लिन सफल भएका थिए। सन् २००५ र २००६ को बीच साकिबले १ युवा एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल जहाँ उनले ३५.१८ को औसतमा ५६३ रन बनाए भने २०.१८ को औसतमा २२ विकेट लिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/73/73152/73152.html |title=Shakib Al Hasan |work=CricketArchive|url-access=subscription |accessdate=7 November 2009}}&lt;/ref&gt;

== घरेलु तथा टि ट्वान्टी क्रिकेट ==

घरेलु हिसाबमा साकिबले सन् २००४ देखि खुलनाको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका थिए भने सन् २०१० मा साकिबले इङ्ल्याण्डको एक क्रिकेट टोली वार्चेष्टरसाइरमा केही महिनाका लागि आवद्ध भएका थिए भने उनी इङ्ल्याण्डको क्रिकेट टोलीमा आवद्ध हुने पहिलो बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/shakib-al-hasan-gaining-confidence-each-sunrisers-hyderabad-session-1558471|title=Shakib al hasan gaining confidence each sunrisershyderabad session|website=dailystar.net}}&lt;/ref&gt; सन् २०११ इण्डियन प्रिमियर लिगका लागि साकिबले कोलकाता नाइट राइडर्ससँग सम्झौता गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/icons-find-teams-bpl-161047|title=BPL: Shakib to lead Rangpur, Mushfiq Sylhet, Tamim Ctg|work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

साकिबलाई कलकत्ता नाइट राइडर्सले निस्कासन गरेपछि उनी सन् १०१८ को इण्डियन प्रिमियर लिगमा सनराइजर्स हैदराबादसँग आवद्ध भएका थिए। बङ्गलादेश प्रिमियर लिगको पहिलो संस्करणमा साकिबले खुलना रोयल बङ्गालको कप्तान पद सम्हालेका थिए भने दोस्रो संस्करणमा उनी ढाका ग्ल्याडिटर्सको कप्तान पद सम्हालेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.bdnews24.com/en/detail/cricket/1248843|title=Dhaka Dynamites' Shakib wants to win BPL 2016|website=bdnews24.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112065511/https://m.bdnews24.com/en/detail/cricket/1248843 |date=2019-11-12 }}&lt;/ref&gt; सन् २०१५ को संस्करणमा उनी रङ्पुर राइडर्सका लागि खेल खेलेका थिए भने सन् २०१६ को संस्करण पछि उनी ढाका डाइनामाइटसँग आवद्ध छन्। सन् २०१२ श्रीलङ्का प्रिमियर लिगमा उनले उथरा रुद्राको प्रतिनिधित्व गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/shakibs-jamaica-conquer-cpl-1266748|title=Shakib's Jamaica conquer CPL|work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/shakib-al-hasan-replaced-steve-smith-barbados-tridents-1610815?amp|title=Shakib Al Hasan replaced by Steve Smith|work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; साकिबले सन् २०१३ क्यारिबियन प्रिमियर लिगमा बार्बाडोस ट्रिडेन्सका लागि पनि खेल खेलेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/big-bash-league-2013/content/story/706569.html |title=Shakib joins Adelaide Strikers|work=ESPNcricinfo |date=3 January 2014 |accessdate=3 January 2014}}&lt;/ref&gt; साकिबले सन् २०१६ र सन् १०१७ को क्यारिबियन प्रिमियर लिगमा जमैका तालावासका लागि खेल खेलेका थिए भने पछि सन् २०१८ मा उनी पुन बार्बाडोसमा फर्किएका थिए। सन् २०१५ को संस्करणमा उनलाई मेलबोर्न रिनिगेड्सले छनोट गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.banglanews24.com/sports/article/48146/Shakib-to-play-with-Karachi-Kings|title=Shakib to play with Karachi|website=banglanews24.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112065511/https://www.banglanews24.com/sports/article/48146/Shakib-to-play-with-Karachi-Kings |date=2019-11-12 }}&lt;/ref&gt; सन् २०१६ को पाकिस्तान प्रिमियर लिगको संस्करणमा साकिबलाई कराची किङले छनोट गरेको थियो भने सन् २०१७ को संस्करणमा उनी पेशावर जाल्मीसँग आवद्ध भएका थिए भने सन् २०१८ को संस्करणमा पनि उनी उक्त टोलीका लागि खेल्न भएका थिए तर उनीलाई चोट लागेका कारण उनी खेल खेल्न असमर्थ रहे।&lt;ref name=zalmi&gt;{{cite web|url=https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/2017/10/07/peshawar-retain-shakib-release-tamim-quetta-keep-mahmudullah|title=Peshawar retain Shakib, release Tamim as Quetta keep Mahmudullah|work=Dhaka Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/bangladesh-cricket/shakib-out-psl-1538398|title=Shakib Out of PSL|work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

सन् २०१९ जुनमा २०१९ ग्लोबर टि ट्वान्टी क्यानडा प्रतिस्पर्धाका लागि ब्राम्टन उल्भ्सका लागि छनोट भएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |title=Global T20 draft streamed live |work=Canada Cricket Online |accessdate=20 June 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |date=8 July 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
| author =
| title =Litton Das and Shakib Al Hasan fly to Caribbean to join in CPL
| quote =
| newspaper =bdcrictime.com
| date =
| pages =
| url =https://www.bdcrictime.com/litton-das-and-shakib-al-hasan-fly-to-caribbean-to-join-in-cpl/amp/
| accessdate =
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927062611/https://www.bdcrictime.com/litton-das-and-shakib-al-hasan-fly-to-caribbean-to-join-in-cpl/amp/ |date=2019-09-27 }}&lt;/ref&gt;

== अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल ==

=== पर्दापण वर्ष ===

साकिबले आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल हरारे स्पोर्ट्स क्लबमा बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २००६ अगष्टमा १९ वर्ष मुनिका राष्ट्रिय टोलीबाट जिम्बाब्वेको विरुद्धमा खेलेका थिए। उनले बङ्गलादेशको जितमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले, जहाँ उनले ३० रन बनाए र आफ्नो पहिलो एकदिवसीय विकेट लिँदै एल्टन चिगुम्बुरालाई आउट गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249207.html|work=ESPNcricinfo|title=Scorecard: Bangladesh tour of Zimbabwe, 5th ODI: Zimbabwe v Bangladesh at Harare, 6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

६ अगष्टका दिन भारतको विरुद्धमा साकिबले टेस्ट क्रिकेटमा पर्दापण गरेका थिए। सन् २००९ देखि अप्रिल २०११ सम्म र पछि मार्च २०१२ मा साकिब अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् द्वरा अल राउन्डरको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल भएका थिए। डिसेम्बर २०११ मा साकिब विश्वकै सबैभन्दा उत्कृष्ट अल राउन्डर बनेका थिए। सन् २०१४ मा साकिब विश्वका २० सबैभन्दा उत्कृष्ट अल राउण्डको सूचीमा परेका थिए। उनी हाल दिन दर्जाका क्रिकेट खेलहरूमा (टेस्ट क्रिकेट, एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय र टि ट्वेन्टी) शीर्ष तीनमा रहेका छन्। सन् २००८ मा न्युजिल्याण्ड विरुद्धको खेलमा साकिबले ३६ रन खर्चिँदै ७ विकेट लिन सफल भएका थिए। हाल सम्म साकिब बङ्गलादेशका सर्वाधिक विकेट लिन क्रिकेट खेलाडी हुन्।&lt;ref name=&quot;Reliance ICC&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.relianceiccrankings.com/| title=Reliance ICC Rankings| publisher=Reliance ICC| accessdate=25 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627154815/http://www.relianceiccrankings.com/ |date=27 June 2016 }}&lt;/ref&gt; सन् २००९ मा साकिबले बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीको उपकप्तान पद सम्हालेका थिए। साकिब २२ वर्षको हुँदा बङ्गलादेश र वेस्ट इण्डिजको खेलमा बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका तात्कालिक कप्तान मसराफ मोरटोजा घाइते भएपछि साकिबले कप्तान पद पनि सम्हालेका थिए। साकिब नोभेम्बर २००९ मा उत्कृष्ट टेस्ट क्रिकेट खेलाडी बन्न सफल भएका थिए। जुलाई २०१० मा साकिबले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा कप्तान पद छाडेका थिए भने कप्तान पदमा मोर्टोजा आएका थिए। मोर्टोजा पुनः घाइते भएपछि साकिबलाई कप्तान पद सम्हाल्न आव्हान गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://bdnews24.com/cricket/2015/02/18/shakib-al-hasan-first-bangladesh-player-to-score-4000-odi-runs | title=Shakib Al Hasan first Bangladesh player to score 4,000 ODI runs | work=[[Bdnews24.com]] | date=18 February 2015 | accessdate=18 February 2015}}&lt;/ref&gt; सन् २०११ को विश्वकपमा बङ्गलादेशले राम्रो प्रदर्शन नगरेपछि उनले कप्तान पद त्यागेका थिए। सन् २०१५ को विश्वकपमा साकिबले बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै शुरूमा मैदान उत्रिएका थिए भने उनी सबै एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा कुल ४,०४० रन बनाउन सफल हुने पहिलो बङ्गलादेश क्रिकेट खेलाडी बनेका थिए।

=== थप सफलता (सन् २००६–२००८) ===

फेब्रुअरी २००६ मा साकिब बङ्गलादेश र जिम्बाब्वेको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय शृङ्खलामा सकिबले बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका पाएका थिए। राष्ट्रिय टोलीमा साकिब फरहाद रेजा र मुस्तफिजुर रहमानसँगै पहिलो खेल खेल्न छनोट भएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/zimvbdesh/content/story/253971.html |title=Whatmore: 'Bangladesh are favourites'|work=ESPNcricinfo |date=20 July 2006 |accessdate=7 November 2009}}&lt;/ref&gt; तात्कालिक समयमा साकिब र रेजालाई तीन श्रेणीको क्रिकेटमा बङ्गलादेशका उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा वर्णन गरिएको थियो भने यी दुई युवा खेलाडी द्वरा राष्ट्रिय टोली र व्यवस्थापन समितिले ठूलो अपेक्षा गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/kenyavbdesh/content/story/252258.html |title=Bangladesh name young allrounders |work=ESPNcricinfo |date=3 July 2006 |accessdate=7 November 2009}}&lt;/ref&gt; साकिबले यस खेल हरारे स्पोर्ट्स क्लबमा बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २००६ अगष्टमा १९ वर्ष मुनिका राष्ट्रिय टोलीबाट जिम्बाब्वेको विरुद्धमा खेलेका थिए। उनले बङ्गलादेशको जितमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले, जहाँ उनले ३० रन बनाए र आफ्नो पहिलो एकदिवसीय विकेट लिँदै एल्टन चिगुम्बुरालाई खेलबाट निस्कासन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/98/98929.html |title=o2398 a17537: Zimbabwe v Bangladesh, Bangladesh in Kenya and Zimbabwe 2006 (5th ODI) |work=CricketArchive|url-access=subscription|accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; यस शृङ्खलामा साकिबले अविजित रहँदै ३० रन जोडे भने शाशरियर नाफिसले बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै पहिलो एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय सतक बनाउन सफल भएका थिए जसका कारण बङ्गलादेशले जिम्बाब्वेलाई सहजै आठ विकेटले पराजित गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/260387.html |title=Mahmud named Bangladesh team manager|work=ESPNcricinfo |date=23 September 2006 |accessdate=7 November 2009}}&lt;/ref&gt; सन् २००६ सेप्टेम्बरमा बङ्गलादेश क्रिकेट परिषद् द्वरा राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीमा आवद्ध गराइएका फरहाद रेजा र मेहराब हुसेनसँग साकिब पनि एक थिए जसले गर्दा २० देखि २३ वर्ष मुनि उमेरको राष्ट्रिय खेलडीहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि भएको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/280197.html |title=Mashud left out of Bangladesh squad |work=ESPNcricinfo|date=13 February 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;

सन् २००७ को क्रिकेट विश्वकप वेस्ट इण्डिजले आयोजना गरेको थियो भने यस क्रिकेट विश्वकपमा बङ्गलादेशले पनि भाग लिएको थियो। बङ्गलादेश क्रिकेट परिषद्ले विश्वकपमा लागि १५ पुरुष खेलाडी छनोट गरेको थियो जसमा साकिब पनि समावेश थिए भने बङ्गलादेश राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व हाबिबुल बसारले गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/series/125929.html?view=pointstable |title=ICC World Cup 2006/07 / Points table |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; बङ्गलादेशले समूह चरण पार गर्दै दोस्रो चरणमा पुगेको थियो भने विश्वपमा ७ अौँ भएको थियो। यस प्रतिस्पर्धामा बङ्गलादेशले भारतलाई हराउँदै खेलबाट निस्कासन गराउन सफद भएको थियो। भारतले दिएको १९२ को लक्ष पछ्याउने क्रममा, यस अघि ४ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका तामिम इकबाल, मुस्तफिजुर रहमान र साकिब हासानले समान अर्थसतक रन जोड्दै लक्ष्य सम्म पुग्न सफल भएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/285701.html |title=Brilliant Bangladesh stun India |first=Siddhartha |last=Vaidyanathan |work=ESPNcricinfo |date=17 March 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; यसै विश्वकपमा साकिबले अर्को अर्धसतक रन बनाउन सफल भएका थिए तर बङ्गलादेश दोस्रो चरणमा पराजित हुँदै प्रतियोगिताबाटै बाहिरिएको थियो। त्यस वर्ष पछि मे महिनामा बङ्गलादेश र भारत बीचको ३ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय र २ टेस्ट क्रिकेट प्रतियोगिता आयोजना भएको थियो। १८ मे का दिन साकिबले बङ्गलादेशको प्रतिनिधित्व गर्दै टेस्ट क्रिकेटमा पर्दापण गरेका थिए। उनले त्यस शृङ्खलामा २७ रन जोडे र कुल १३ ओबरमा उनले एक विकेट पनि लिन असमर्थ रहे भने यस खेल बराबरीमा समाप्त भएको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/290076.html |title=Saqibul stands tall but can't stop the fall |first=Dileep |last=Premachandran |work=ESPNcricinfo |date=11 April 2008 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; यस एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय र टेस्ट शृङ्खलामा बङ्गलादेश दुवै प्रतिस्पर्धामा पराजित भएको थियो भने यस शृङ्खलामा बङ्गलादेश पराजित भएपछि राष्ट्रिय टोलीका तात्कालिक प्रशिक्षक डेभ ह्वाटमोरेले राजिनामा दिएका थिए भने तात्कालिक कप्तान मोहम्मद आसरफुलालाई पनि हाबिबुल बेसहारले विस्थापित गरेका थिए। &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/wc2007/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=2403;type=tournament |title=ICC World Cup, 2006/07 / Records / Most wickets |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;

सन् २००७ मा दक्षिण अफ्रिकामा आइसिसि ट्वेण्टी२० विश्वकप आयोजना गरेको थियो भने जहाँ बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीले पनि सहभागीता जनाएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/bdeshvzim/engine/match/378759.html|title=3rd ODI: Bangladesh v Zimbabwe at Dhaka, Jan 23, 2009 – Cricket Scorecard – ESPN Cricinfo|publisher=|accessdate=27 October 2016}}&lt;/ref&gt; बङ्गलादेशले शुरूवाती चरण र समूह चरणमा वेस्ट इण्डिजलाई हराउन सफल भएको थियो तर कुल ५ खेल खेलेको बङ्गलादेश राष्ट्र टोलीले मात्र १ खेल जितेको थियो भने अन्य ४ खेलहरूमा पराजित हुन पुगेको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/116/116634.html |title=f50076 t1832: Bangladesh v India India in Bangladesh 2007 (1st Test) |work=CricketArchive|url-access=subscription|accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; वेस्ट इण्डिजसँगको खेलमा साकिबले ३४ ओभरमा ४ विकेट झार्न सफद भएकम थिए र यसको साथसाथै बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडीले टि ट्वान्टी अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको एकै खेलमा ४ विकेट झार्ने साकिब पहिलो बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/291550.html |title=Whatmore quits as Bangladesh coach|work=ESPNcricinfo |date=20 April 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/296705.html |title=Ashraful named Bangladesh captain |work=ESPNcricinfo|date=2 June 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; यस टि ट्जेण्टी क्रिकेटमा बङ्गलादेश र अष्ट्रेलियाको बीच प्रतिस्पर्धा भएको थियो जहाँ साकिब, मोरटोजा र आलोक कपिललाई अष्ट्रेलियाली बलर ब्रेट लिले ह्याट्रिमा आउट गरेका थिए जसका कारण बङ्गलादेशले ९ विकेटले खेल गुमाउन पुगेको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/content/story/310815.html |title=Ashraful slams his way to fastest fifty in Bangladesh win |work=ESPNcricinfo |first1=HR |last1=Gopalakrishna |first2=Mathew |last2=Varghese |date=13 September 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/content/story/311208.html |title=Hayden and Lee power Australian win |first=Sriram |last=Veera |work=ESPNcricinfo |date=16 September 2007 |accessdate=26 December 2010}}&lt;/ref&gt; सोही वर्षको अक्टोबर महिनामा अष्ट्रेलियाली सहायक प्रशिक्षक जेमी सिडन्सले बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीको प्रशिक्षक पद सम्हाल्ने घोषणा गरिए थियो भने उनले बङ्गलादेशी खेलाडी र राष्ट्रिय स्तरका खेलाडी राम्रो प्रशिक्षण दिने बताएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/317465.html |title=Siddons accepts Bangladesh job |work=ESPNcricinfo|date=28 October 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/nzvbdesh/content/story/331087.html |title='My vision is long-term' – Siddons |work=ESPNcricinfo|date=15 January 2008 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;

सन् २००७ डिसेम्बर र सन् २००८ जनवरीमा बङ्गलादेश र न्युजिल्याण्ड बीच दुई टेस्ट र ३ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरू आयोजना गरिएको थियो तर उक्त पहिलो टेस्ट शृङ्खलामा भने सकिबले खेल खेलेका थिएनन्।&lt;ref name=&quot;NZ January 2008&quot;&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/nzvbdesh/content/story/330795.html |title=New Zealand coast to innings victory |last=Binoy |first=George |work=ESPNcricinfo |date=14 January 2008 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; चौँथो टेस्ट शृङ्खला सम्म सकिबले एक पनि विकेट लिन सकेका थिएनन् भने उनले पहिलो विकेट न्युजिल्याण्डका क्रेज कमिङको विकेट झार्न सफल भएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/56143.html?class=1;template=results;type=bowling;view=match |title=Statistics / Statsguru / Shakib Al Hasan / Test matches |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/124/124203.html |title=f50566 t1861: New Zealand v Bangladesh, Bangladesh in New Zealand 2007/08 (2nd Test) |work=CricketArchive|url-access=subscription|accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; न्युजिल्याण्डले बङ्गलादेशलाई १३७ रनले पराजित गर्दै २ शृङ्खला जितेको थियो भने बङ्गलादेश र न्युजिल्याण्ड बीचको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय पनि न्युजिल्याण्डले ३-० ले हात पारेको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/nzvbdesh/content/story/328292.html |title=Vettori and McCullum thrash Bangladesh |work=ESPNcricinfo |first=Jamie |last=Alter |date=30 December 2007 |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; सकिबले बङ्गलादेशको तर्फबाट तीनै एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल न्युजिल्याण्को विरुद्धमा खेलेका थिए जहाँ उनले १०.३३ को अौषतमा ३१ रन बनाए भने ४२.३४ को अौषतमा ३ विकेट लिएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=3308;type=series |title=Records / Bangladesh in New Zealand ODI Series, 2007/08 / Most runs |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; फेब्रुअरी र मार्च २००८ मा दक्षिण अफ्रिका र बङ्गलादेशको बीच दुई टेस्ट र तीन एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल जारि गरिएको थियो जहाँ बङ्गलादेश दुवैको टेस्ट खेलहरूमा पराजित भएको थियो।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=3308;type=series |title=Records / Bangladesh in New Zealand ODI Series, 2007/08 / Most wickets |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; बङ्गलादेश दुवै खेलमा पराजित भएको खेलमा साकिबले पनि खेलेका थिए जहाँ उनले मात्र १ विकेट लिए भने ७५ रन जोडेका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bdeshvrsa/engine/match/323948.html |title=South Africa in Bangladesh Test Series – 2nd Test Bangladesh v South Africa: Test no. 1865 |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; दक्षिण अफ्रिकाले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय शृङ्खला ३-० ले जितेको थियो। यस एकदिवसीय शृङ्खलामा ३५.३७ को अौषतमा साकिबले  एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तिगत १,००० रन बनाउन सफल भएका थिए।&lt;ref name=&quot;ODI cumulative batting average&quot;&gt;{{citation |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/56143.html?class=2;template=results;type=batting;view=cumulative |title=Statistics / Statsguru / Shakib Al Hasan / ODI matches cumulative batting average |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;

=== बङ्गलादेशका प्रमुख अल राउन्डर (सन् २००८–हाल) ===

सन् २००८ मा बङ्गलादेश विरुद्ध न्युजिल्याण्ड एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय तथा टेस्ट शृङ्खलाको सुरुवात हुनु भन्दा अघि साकिब राष्ट्रिय टोलीका अल-राउण्ड भएता पनि उनलाई मुख्यतया बलर भन्दा ब्याट्सम्यान रूपमा देखिन थालेका थिए भने उनले न्युजिल्याण्डको विरुद्धक‍ टेस्ट क्रिकेटमा उनी ब्याट्सम्यानको रूपमा मैदान उत्रिएका थिए।&lt;ref&gt;{{citation |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=4494;type=series |title=Records / New Zealand in Bangladesh Test Series, 2008/09 / Most wickets |work=ESPNcricinfo |accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.espncricinfo.com/bdeshvnz/content/story/373126.html |title=Bangladesh maul sorry New Zealand|work=ESPNcricinfo |date=9 October 2008 |accessdate=11 November 2010}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्री ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{commons category|Shakib Al Hasan|साकिब आल हासान}}
* {{Cricinfo|ref=ci/content/player/56143.html}}
* [https://www.cricbuzz.com/profiles/544/shakib-al-hasan  साकिब आल हासान] [[क्रिकबज]]मा

[[श्रेणी:बङ्गलादेशका क्रिकेट खेलाडीहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:बङ्गाली मानिसहरू]]</text>
      <sha1>o9r8glzxxhy6cevfwns5i3hwoyuxghk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोताबाया राजपाक्षे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110572</id>
    <revision>
      <id>1370392</id>
      <parentid>1154409</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="dt2f4o655hxfc7gmierbhix2e54zfdd" xml:space="preserve">{{short description|श्रीलंकाली राजनीतिज्ञ, आठौँ तथा वर्तमान श्रीलंकाली राष्ट्रपति}}

'''गोतबाया राजपाक्षे''' ({{lang-si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}; {{lang-ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஸ}}; जन्म २० जुन १९४९)&lt;!-- Ref:  http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/voctory07.asp --&gt; [[श्रीलङ्का]]का पूर्व राष्ट्रपति हुन्। उनले यसअघि २००५ देखि २०१५ सम्म आफ्नो दाइ पूर्व राष्ट्रपति [[महिन्दा राजपाक्षे]]को प्रशासनमा रक्षा तथा सहरी विकास मन्त्रालयको सचिवको रूपमा काम गरी [[तमिल ईलम|तमिल टाइगर्स]]लाई पराजित गर्दै श्रीलङ्काको गृहयुद्ध अन्त्य गर्न भुमिका खेलेका थिए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>dt2f4o655hxfc7gmierbhix2e54zfdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370393</id>
      <parentid>1370392</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="mpyd0toa1szrjj4kq5tg0qnozfo42vs" xml:space="preserve">{{short description|श्रीलंकाली राजनीतिज्ञ, आठौँ तथा वर्तमान श्रीलंकाली राष्ट्रपति}}

'''गोतबाया राजपाक्षे''' ({{lang-si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}; {{lang-ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஸ}}; जन्म २० जुन १९४९)&lt;!-- Ref:  http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/voctory07.asp --&gt; [[श्रीलङ्का]]का पूर्व राष्ट्रपति हुन्। उनले यसअघि २००५ देखि २०१५ सम्म आफ्नो दाइ पूर्व राष्ट्रपति [[महिन्दा राजपाक्षे]]को प्रशासनमा रक्षा तथा सहरी विकास मन्त्रालयको सचिवको रूपमा काम गरी [[तमिल ईलम|तमिल टाइगर्स]]लाई पराजित गर्दै श्रीलङ्काको गृहयुद्ध अन्त्य गर्न भुमिका खेलेका थिए।

उनको प्रशासनले कोभिड-१९ महामारीको प्रतिक्रियालाई गलत तरिकाले सम्हाल्यो र श्रीलंकालाई आर्थिक संकटमा पुर्‍यायो, जसले गर्दा २०२२ मा देशले आफ्नो ऋण तिर्न सकेन। ठूलो अभाव, [[मुद्रा स्फिती|मुद्रास्फीति]] र जनआक्रोशको परिणामस्वरूप राष्ट्रव्यापी विरोध र नागरिक अशान्ति भयो। राजपक्षेको सरकारले अधिनायकवादी कारबाहीको प्रतिक्रिया दियो: [[सङ्कटकाल|आपतकाल]] घोषणा, [[कर्फ्यू]], सेनाको नेतृत्वमा गिरफ्तारी, असहमतिलाई दमन, र पत्रकार र प्रदर्शनकारीहरूमाथि आक्रमण। महिनौंसम्म राजीनामा दिन अस्वीकार गर्दै, संकट बढ्दै जाँदा पनि, उनी अन्ततः १३ जुलाई २०२२ मा सैन्य विमान चढेर श्रीलंकाबाट भागे, ५० दिनको लागि स्व-निर्वासनमा गए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|title=Plane Said to Carry Sri Lanka's President Most-Tracked in World|date=14 July 2022|newspaper=Bloomberg|access-date=19 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714083012/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|archive-date=14 July 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|title=Sri Lanka: President Gotabaya Rajapaksa flees the country on military jet|access-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712222342/https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|archive-date=12 July 2022|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनले भोलिपल्ट सिंगापुरबाट इमेल मार्फत आधिकारिक रूपमा राजीनामा दिए, आफ्नो कार्यकालको बीचमा राजीनामा दिने पहिलो श्रीलंकाली राष्ट्रपति बने। पछि राजपक्षे २ सेप्टेम्बर २०२२ मा श्रीलंका फर्किए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>mpyd0toa1szrjj4kq5tg0qnozfo42vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370394</id>
      <parentid>1370393</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10661" sha1="98jbxwsn4awz5wnkd6pppjg3ngbo26c" xml:space="preserve">{{short description|श्रीलंकाली राजनीतिज्ञ, आठौँ तथा वर्तमान श्रीलंकाली राष्ट्रपति}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = Lieutenant Colonel
| name             = गोताबाया राजपाक्षे
| honorific_suffix = 
| native_name      = {{nobold|{{lang|si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}&lt;br /&gt;{{lang|ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஷ}}}}
| image            = Gotabaya Rajapaksa November 2019 crop.jpg
| caption          = Rajapaksa in 2019
| office           = 8th [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपति]]
| term_start       = 18 November 2019
| term_end         = 14 July 2022
| prime_minister   = [[महिन्दा राजपाक्षे]]&lt;br /&gt;रनिल विक्रमासिङ्घे
| predecessor      = [[मैत्रीपाला सिरिसेना]]
| successor        = [[रनिल विक्रमासिङ्घे]]
{{Collapsed infobox section begin|Cabinet positions}}
| office1          = [[Minister of Defence (Sri Lanka)|Minister of Defence]]
| term_start1      = 28 November 2019
| term_end1        = 14 July 2022
| president1       = ''Himself''
| prime_minister1  = महिन्दा राजपाक्षे&lt;br /&gt;रनिल विक्रमासिङ्घे
| predecessor1     = Maithripala Sirisena
| successor1       = रनिल विक्रमासिङ्घे
| office2          = [[Minister of Technology (Sri Lanka)|Minister of Technology]]
| term_start2      = 26 November 2020
| term_end2        = 14 July 2022
| president2       = ''Himself''
| prime_minister2  = महिन्दा राजपाक्षे&lt;br /&gt;रनिल विक्रमासिङ्घे
| predecessor2     = [[Susil Premajayantha]]
| successor2       = रनिल विक्रमासिङ्घे
{{Collapsed infobox section end}}
| office3          = [[Ministry of Defence (Sri Lanka)#Secretaries|Secretary to the Ministry of Defence and Urban Development]]
| term_start3      = 19 November 2005
| term_end3        = 9 January 2015
| president3       = महिन्दा राजपाक्षे
| minister3        = महिन्दा राजपाक्षे
| predecessor3     = [[Asoka Jayawardena]]
| successor3       = [[B. M. U. D. Basnayake]]
| birth_name       = Nandasena Gotabaya Rajapaksa
| birth_date       = {{Birth date and age|1949|06|20|df=y}}
| birth_place      = [[Matara District|Palatuwa]], [[Dominion of Ceylon]]
| death_date       =
| death_place      =
| citizenship      = Sri Lanka (1949–2003, 2005–present)&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://ceylontoday.lk/news-more/6176 |title= CT finds Gota's true U.S. renunciation certificate |date= 1 August 2019 |publisher= Ceylon Today |access-date= 1 August 2019 |archive-date= 7 October 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191007081836/https://ceylontoday.lk/news-more/6176 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Police to probe Gota's citizenship, passports |url=http://www.ft.lk/front-page/Police-to-probe-Gota-s-citizenship-passports/44-683723 |access-date=27 October 2019 |work=[[Daily FT]] |date=10 August 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=17 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117081134/http://www.ft.lk/front-page/Police-to-probe-Gota-s-citizenship-passports/44-683723 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Gota's Lanka citizenship in doubt, candidacy under cloud |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=210978 |access-date=27 October 2019 |work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]] |date=22 September 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624080639/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;United States (2003–2019)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Singh |first1=Anurangi |title=Gota's citizenship challenged in Court of Appeal |url=http://www.sundayobserver.lk/2019/09/29/news/gota%E2%80%99s-citizenship-challenged-court-appeal |access-date=27 October 2019 |work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |date=29 September 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201133021/http://www.sundayobserver.lk/2019/09/29/news/gota%E2%80%99s-citizenship-challenged-court-appeal |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;peopleWantNonTraditional&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailymirror.lk/article/People-want-non-traditional-politicians-Gotabhaya-Rajapaksa-148495.html?fbrefresh=1547485373|title=People want non-traditional politicians – Gotabhaya Rajapaksa|website=dailymirror.lk|language=en|access-date=14 January 2019|archive-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213132415/http://www.dailymirror.lk/article/People-want-non-traditional-politicians-Gotabhaya-Rajapaksa-148495.html?fbrefresh=1547485373|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| party            = [[Sri Lanka Podujana Peramuna]]
| spouse           = {{marriage|Ayoma Rajapaksa|1980}}
| relatives        = [[Chamal Rajapaksa|Chamal]] (brother)&lt;br /&gt;
[[Mahinda Rajapaksa|Mahinda]] (brother)&lt;br /&gt;[[Basil Rajapaksa|Basil]] (brother)
| children         = 1
| parents          = [[D. A. Rajapaksa|Don Alwin Rajapaksa]] (father)&lt;br /&gt;Dandina Samarasinghe née Dissanayake (mother)
| education        = [[Sri Lanka Military Academy]]&lt;br /&gt;[[University of Colombo]]
| alma_mater       =
| allegiance       = {{flag|Sri Lanka}}
| branch           = {{army|Sri Lanka}}
| service_years    = 1971–1991
| rank             = [[File:Sri Lanka-army-OF-4.svg|10px]] [[Lieutenant Colonel]]
| unit             = [[Gajaba Regiment]]
| commands         = [[Gajaba Regiment#Units|1st Gajaba Regiment]]&lt;br /&gt;[[General Sir John Kotelawala Defence University|General Sir John Kotelawala Defence Academy]]
| battles          = [[Sri Lankan civil war|Sri Lankan Civil War]]&lt;br /&gt;[[1987–1989 JVP insurrection]]
| mawards          = {{plainlist|[[File:Rana Wickrama Padakkama.png|20px]] [[Rana Wickrama Padakkama]]&lt;br /&gt;[[File:Rana Sura Padakkama bar.GIF|20px]] [[Rana Sura Padakkama]]}}
| website          = {{URL|https://gota.lk/|gota.lk}}
| signature        =
}}
'''गोतबाया राजपाक्षे''' ({{lang-si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}; {{lang-ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஸ}}; जन्म २० जुन १९४९)&lt;!-- Ref:  http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/voctory07.asp --&gt; [[श्रीलङ्का]]का पूर्व राष्ट्रपति हुन्। उनले यसअघि २००५ देखि २०१५ सम्म आफ्नो दाइ पूर्व राष्ट्रपति [[महिन्दा राजपाक्षे]]को प्रशासनमा रक्षा तथा सहरी विकास मन्त्रालयको सचिवको रूपमा काम गरी [[तमिल ईलम|तमिल टाइगर्स]]लाई पराजित गर्दै श्रीलङ्काको गृहयुद्ध अन्त्य गर्न भुमिका खेलेका थिए।

उनको प्रशासनले कोभिड-१९ महामारीको प्रतिक्रियालाई गलत तरिकाले सम्हाल्यो र श्रीलंकालाई आर्थिक संकटमा पुर्‍यायो, जसले गर्दा २०२२ मा देशले आफ्नो ऋण तिर्न सकेन। ठूलो अभाव, [[मुद्रा स्फिती|मुद्रास्फीति]] र जनआक्रोशको परिणामस्वरूप राष्ट्रव्यापी विरोध र नागरिक अशान्ति भयो। राजपक्षेको सरकारले अधिनायकवादी कारबाहीको प्रतिक्रिया दियो: [[सङ्कटकाल|आपतकाल]] घोषणा, [[कर्फ्यू]], सेनाको नेतृत्वमा गिरफ्तारी, असहमतिलाई दमन, र पत्रकार र प्रदर्शनकारीहरूमाथि आक्रमण। महिनौंसम्म राजीनामा दिन अस्वीकार गर्दै, संकट बढ्दै जाँदा पनि, उनी अन्ततः १३ जुलाई २०२२ मा सैन्य विमान चढेर श्रीलंकाबाट भागे, ५० दिनको लागि स्व-निर्वासनमा गए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|title=Plane Said to Carry Sri Lanka's President Most-Tracked in World|date=14 July 2022|newspaper=Bloomberg|access-date=19 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714083012/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|archive-date=14 July 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|title=Sri Lanka: President Gotabaya Rajapaksa flees the country on military jet|access-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712222342/https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|archive-date=12 July 2022|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनले भोलिपल्ट सिंगापुरबाट इमेल मार्फत आधिकारिक रूपमा राजीनामा दिए, आफ्नो कार्यकालको बीचमा राजीनामा दिने पहिलो श्रीलंकाली राष्ट्रपति बने। पछि राजपक्षे २ सेप्टेम्बर २०२२ मा श्रीलंका फर्किए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>98jbxwsn4awz5wnkd6pppjg3ngbo26c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चार्ल्स ब्याबेज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111553</id>
    <revision>
      <id>1370391</id>
      <parentid>1216556</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="4vju6vju91ci1ws9a9v1ltwoggwusmi" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name       = चार्ल्स ब्याबेज
| image       = Charles Babbage - 1860.jpg
| image_size    =
| caption      = चार्ल्स ब्याबेज १ ८ ६ ० में 
| birth_date    = {{birth date|df=yes|1791 |12 |26 }}
| birth_place    = [[लन्डन|लण्डन, बेलायत  ]]
| death_date    = {{death date and age|df=yes|1871|10|18|1791|12|26}}
| death_place    = [[मार्लीबोन|मार्लीबोन, लण्डन, इंग्लैंड ]]
| nationality    = बेलायती 
| field       = गणित, इंजीनियरिङ, राजनीतिक अर्थव्यवस्था, कम्प्यूटर विज्ञान
| work_institutions = [http://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Babbage ट्रिनिटी कॉलेज, क्याम्ब्रिज ]
| alma_mater    = [http://en.wikipedia.org/wiki/Peterhouse,_Cambridge पीटरहाउस, क्याम्ब्रिज ]
| known_for     =[[डिफरेन्स इन्जिन]], गणित, कम्प्यूटिङ
| influences    = [http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Woodhouse रोबर्ट वुडहाउस ], [http://en.wikipedia.org/wiki/Gaspard_Monge गस्पर्ड मोंगे ], [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Herschel जॉन हेर्स्चेल ]
| influenced    = [[कार्ल मार्क्स]], [[जॉन स्टूवर्ट मिल]]
| footnotes     =
| signature     = Charles Babbage Signature.svg
}}
'''चार्ल्स ब्याबेज''' Charles Babbage ({{IPAc-en|ˈ|b|æ|b|ɪ|dʒ}}; २६ डिसेम्बर १७९१&amp;nbsp;– १८ अक्टोबर १८७१) एक बेलायती बहुज्ञ थिए।&lt;ref name=&quot;Whalen1999&quot;&gt;{{cite book|author=Terence Whalen|title=Edgar Allan Poe and the masses: the political economy of literature in antebellum America|url=https://archive.org/details/edgarallanpoemas0000whal|url-access=registration|accessdate=18 April 2013|year=1999|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00199-9|page=[https://archive.org/details/edgarallanpoemas0000whal/page/254 254]}}&lt;/ref&gt; उनी गणितिज्ञ, दार्शनिक , आविष्कारक र [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ|मेकानिकल इन्जिनियर]] थिए जसले आधुनिक डिजिटल प्रोगाममेबल [[कम्प्युटर]]को अवधारणाको विकास गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;babb&quot;&gt;{{Cite book|chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/|title=The Modern History of Computing (Stanford Encyclopedia of Philosophy)|last=Copeland|first=B. Jack|date=18 December 2000|encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|accessdate=1 March 2017|chapter=The Modern History of Computing|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}&lt;/ref&gt;

चार्ल्स ब्याबेजलाई '''कम्प्युटरको पिता''',&lt;ref name=&quot;babb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author=Halacy, Daniel Stephen | title = Charles Babbage, Father of the Computer | url=https://archive.org/details/charlesbabbagefa00hala | url-access=registration | year = 1970 | publisher=Crowell-Collier Press | isbn = 978-0-02-741370-0 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbi.umn.edu/about/babbage.html|title=Charles Babbage Institute: Who Was Charles Babbage?|website=cbi.umn.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author=Swade, Doron | title=The Difference Engine: Charles Babbage and the Quest to Build the First Computer. | url=https://archive.org/details/differenceengine00doro | url-access=registration | publisher=Penguin | year=2002 }}&lt;/ref&gt; ब्याबेजलाई   अधिक जटिल डिजाइनको लागि एवं उनको नेतृत्वमा पहिलो यान्त्रिक कम्प्युटर, [[डिफरेन्स इन्जिन]]को विकास गर्ने श्रेय दिइन्छ। आधुनिक कम्प्युटरको अवधारणा ब्याबेजको एनालाइटिकल इन्जिनमा भेटिन्छ।&lt;ref name=&quot;babb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | author= Newman, M.H.A. | title=General Principles of the Design of All-Purpose Computing Machines | journal=Proceedings of the Royal Society of London, Series A  | volume=195 | issue=1042 | year=1948 | pages=271–274 | bibcode=1948RSPSA.195..271N | doi=10.1098/rspa.1948.0129 }}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ==

[[श्रेणी:बेलायती इन्जिनियरहरू]]
[[श्रेणी:अङ्ग्रेजी कम्प्युटर वैज्ञानिकहरू]]</text>
      <sha1>4vju6vju91ci1ws9a9v1ltwoggwusmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वेब खोज संयन्त्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112310</id>
    <revision>
      <id>1370309</id>
      <parentid>1316345</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T23:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37207" sha1="tlf1bijknfudum6jnar2kprnkvbuln5" xml:space="preserve">[[चित्र:DDG screenshot 2015.png|thumb|[[डकडकगो]] खोज संयन्त्रको पर्दाचित्रण]]
'''वेब खोज संयन्त्र''' वा '''इन्टरनेट खोज संयन्त्र''' वेब खोज वा इन्टरनेटमा खोज गर्नका लागि सृजना गरिएको एक सफ्टवेयर प्रणाली हो जसको अर्थ विश्वव्यापी वेबलाई एक मुलपाठ वेब खोज प्रश्नमा निर्दिष्टित, विशेष जानकारीको लागि व्यवस्थित तरीकाले खोजी गर्नु हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=फ्रान्सेली|शीर्षक=Accélérer la mutation numérique des entreprises : un gisement de croissance et de compétitivité pour la France|युआरएल=https://www.mckinsey.com/fr/our-insights/accelerer-la-mutation-numerique-des-entreprises|वेबसाइट=McKinsey &amp; Company|पहुँचमिति=2018-11-29}}&lt;/ref&gt;
वा अर्को शब्दमा भन्नु पर्दा वेब खोज संयन्त्र एक वेब अनुप्रयोग हो जसको प्रयोगबाट प्रयोगकर्ताले शब्दहरूको रूपमा  भण्डारबाट स्रोतहरू फेला पार्न सक्दछन्। यसका संसाधनमा वेब पृष्ठ, इन्टरनेट मञ्च लेख, तस्वीर, श्रव्य दृश्य, फाइल, पुस्तक, शैक्षिक वेबसाइट, अनुप्रयोग, खुला स्रोत सफ्टवेयर, आदि हुन्छन्।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=फ्रान्सेली|प्रथम=Bourse|अन्तिम=Zone|शीर्षक=ALPHABET INC. : Données Financières Prévisions Estimations et Attentes {{!}} GOOGL {{!}} Zone bourse|url=https://www.zonebourse.com/ALPHABET-INC-24203373/fondamentaux/|वेबसाइट=www.zonebourse.com|पहुँचमिति=2020-04-13}}&lt;/ref&gt;

केही वेबसाइटहरूले खोज संयन्त्रलाई उनीहरूको मुख्य सुविधाको रूपमा प्रस्ताव गर्दछन् जसलाई खोज संयन्त्र वेबसाइट भनिएको छ जुन मानव हस्तक्षेप बिना वेबमा अनुसन्धान गर्ने उपकरणहरू पनि हुन्। सामान्यतया वेब खोज संयन्त्रहरू &quot;इन्टरनेट सरीसृप&quot;मा आधारित हुन्छन् जसले नियमित अन्तरालमा साइटहरूलाई जाँच गर्ने र नयाँ ठेगानाहरू पत्ता लगाउन स्वचालित रूपमा मद्दत गर्दछ। सेवाहरूले सूत्र पछ्याउँछन् जसले पृष्ठहरूलाई एक पछि अर्को गर्दै सूत्रबद्ध गर्दछ। प्रत्येक पहिचान गरिएको पृष्ठ त्यसपछि भण्डारमा अनुक्रमित हुन्छन् र पछि इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूले शब्दहरू प्रयोग गरेर पहुँच गर्न सक्दछन्। खोज संयन्त्रहरू इन्टरनेटमा मात्र लागू हुँदैन। केही संयन्त्रहरूले सफ्टवेयरको रूपमा कार्य गर्दछन् जुन व्यक्तिगत सुखाङ्ख्यमा स्थापित अवस्थामा रहेका हुन्छन्। यी तथाकथित सुशाङ्ख्य संयन्त्रहरू हुन् जसले सुशाङ्ख्यमा भण्डार गरिएका फाइलहरूको बीचमा खोजी र वेबसाइटहरूको बीचमा जोडेर खोजी गर्दछ। इन्टरनेट मञ्चमा विस्तारित खोज संयन्त्रहरू पनि रहेका हुन्छन् जसले विस्तारित खोजी गर्ने काम गर्दछन्।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=फ्रान्सेली|लेखक=Bolero-Cabinet Conseil en Stratégie Digitale et|शीर्षक=Parts de Marché des Moteurs de Recherche dans le monde|युआरएल=https://www.bolero.fr/chaine-expert/referencement-seo/parts-de-marche-des-moteurs-de-recherche-dans-le-monde/|वेबसाइट=Bolero - Cabinet Conseil en Stratégie Digitale et Influence|मिति=2019-09-20|पहुँचमिति=2020-04-13}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

इन्टरनेट खोज संयन्त्रले डिसेम्बर १९९० मा, विश्वव्यापी वेबमा प्रदापण गरेको थियो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc812|title=RFC 812 - NICNAME/WHOIS|work=ietf.org}}&lt;/ref&gt; १० सेप्टेम्बर १९९० मा, पहिलो खोज संयन्त्र आर्चीले इन्टरनेटमा कदम राखेको थियो। आर्ची, इन्टरनेटमा सामग्रीहरूको खोजीका लागि प्रयोग गरिएको पहिलो उपकरण थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnri.reston.va.us/home/koe/iwooos-full.html|title=Knowbot programming: System support for mobile agents|work=cnri.reston.va.us}}&lt;/ref&gt; यसलाई क्यानडाको क्युबेकको मोन्ट्रियलको म्याकगिल विश्वविद्यालयका कम्प्युटर विज्ञान विद्यार्थी एलन इम्जेट, बिल हेलन र जे पिटर दोएच्सले संयुक्त रूपमा निर्माण गरेका थिए।

उपकरणले सार्वजनिक फाइल नामहरू खोजीयोग्य भण्डारमा सृजना गर्दै फाइल आदनप्रदान सौजन्यविधि साइटहरूमा अवस्थित सबै फाइलहरूको निर्देशिकाहरूलाई सूचीबद्ध रूपमा अभिभारण गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/comp.archives/LWVA50W8BKk/wyRbF_lDc6cJ|title=An Internet archive server server (was about Lisp)|last=दोएच्स|first=बितर|date=September 11, 1990|website=गुगल समूह|access-date=2017-12-29}}&lt;/ref&gt; आर्ची खोज संयन्त्रको आँकडा सीमित भएको र यसलाई सजिलैसँग गैर स्वचालित रूपमा खोजी गर्न सकिने भएकाले यसले यी वेबसाइटहरूको सामग्रीलाई अनुक्रमणिका गरेको थिएन।&lt;ref name=&quot;Announcement html&quot;&gt;{{cite web |url= http://groups.google.com/group/comp.infosystems.www/browse_thread/thread/2176526a36dc8bd3/2718fd17812937ac?hl=en&amp;lnk=gst&amp;q=Oscar+Nierstrasz#2718fd17812937ac|title=Searchable Catalog of WWW Resources (experimental)|author=ओस्कर निरस्त्राज|date=2 September 1993}}&lt;/ref&gt;

वेबमा पहिलो लोकप्रिय खोज संयन्त्र भनेको याहुको [[याहु! सर्च|याहु! खोज]] थियो जसलाई जेरि याङ र डेभिड फिलोले जनवरी १९९४ मा, एक वेब निर्देशिकाको रूपमा सृजना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.ncsa.uiuc.edu/SDG/Software/Mosaic/Docs/old-whats-new/whats-new-1293.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010620073530/http://archive.ncsa.uiuc.edu/SDG/Software/Mosaic/Docs/old-whats-new/whats-new-1293.html |archivedate=2001-06-20 |title=Archive of NCSA what's new in December 1993 page |date=2001-06-20 |accessdate=2012-05-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; य याहुको पहिलो वेब सेवा पनि हो। सन् १९९५ मा, यसमा खोज विशेषता थपिएको थियो जसले प्रयोगकर्ताहरूलाई यसको निर्देशिकामा खोजी गर्न अभिप्रेरित गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is first mover? |url=https://searchcio.techtarget.com/definition/first-mover |website=SearchCIO |publisher=तेक तार्गेत |accessdate=5 September 2019 |date=September 2005 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028182736/https://searchcio.techtarget.com/definition/first-mover |date=28 October 2020 }}&lt;/ref&gt; यो व्यक्तिहरूको रूचि अनुसार वेब पृष्ठहरू फेला पार्न सबैभन्दा लोकप्रिय तरिकाहरू मध्ये एक बनेको थियो र पछि याहु निर्देशिकालाई [[याहु! सर्च|याहु! खोज]]मा पुनर्निर्देशन गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite book |last1= |first1=मार्कस |last2=तमसु |first2=पितर |title=Inventing the Cloud Century: How Cloudiness Keeps Changing Our Life, Economy and Technology |date=2017 |publisher=स्प्रिङ्गर |isbn=9783319611617 |page=238 |url=https://books.google.com/books?id=vrEvDwAAQBAJ&amp;pg=PA238}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |शीर्षक=याहु! खोज |युआरएल=https://www.yahoo.com/search.html |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/19961128070718/http://www.yahoo.com/search.html |अभिलेखमिति=१८ नोभेम्बर १९९६ |वेबसाइट=याहु! |पहुँचमिति=५ सेप्टेम्बर २०१० |मिति=१८ नोभेम्बर १९९६}}&lt;/ref&gt;

केही वर्ष पछि, इन्टरनेटमा विभिन्न वेब खोज संयन्त्रहरू देखा परेका थिए जसमा एक्साइट, इन्फोसिक, इङ्कटोमी, नर्थन लाइट, अल्टा भिस्टा आदी समावेश छ जसको मद्दतले सूचना खोज्नेहरूले प्रयोगकर्ताहरूले कुञ्जी शब्दमा आधारित खोजी गर्नुको सट्टा निर्देशिकामा खोजी गर्न सक्षम थिए।

सन् १९९६ मा, रोबिन लिले रेङ्कडेक्स नामक सेवाको विकास गरेका थिए जसले पछि प्रविधिको क्षेत्रमा अमेरिकामा एकश्व प्राप्त गरेको थियो।&lt;ref&gt;ग्रिनबर्ग, एन्डी, [https://www.forbes.com/forbes/2009/1005/technology-baidu-robin-li-man-whos-beating-google.html &quot;The Man Who's Beating Google&quot;], ''फोर्ब्स'' पत्रिका, ५ अक्टोबर २००९&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rankdex&quot;&gt;[http://www.rankdex.com/about.html &quot; रेङ्कडेक्सको बारेमा&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120002301/http://www.rankdex.com/about.html |date=2012-01-20 }}, ''rankdex.com''&lt;/ref&gt; सूत्र प्रयोग गरी वेबसाइटको गुणस्तर जाँच गर्ने यो एक पहिलो खोज संयन्त्र थियो। यसको समान कलन विधि भएको एकश्वलाई पछि गुगलले सन् १९९८ मा, दर्ता गराएको थियो।&lt;ref&gt;USPTO, [https://www.google.com/patents?hl=en&amp;lr=&amp;vid=USPAT5920859&amp;id=x04ZAAAAEBAJ&amp;oi=fnd&amp;dq=yanhong+li&amp;printsec=abstract#v=onepage&amp;q=yanhong%20li&amp;f=false &quot;Hypertext Document Retrieval System and Method&quot;], US Patent number: 5920859, Inventor: Yanhong Li, ५ फेब्रुअरी १९९६, जारी मिति: ६ जुलाई १९९९&lt;/ref&gt; ल्यारी पेजले अमेरिकाको केही एकश्वहरूमा पृष्ठ वरियताको लागि लिको कार्यलाई सान्दर्भित गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baidu Vs Google: The Twins Of Search Compared |url=https://fourweekmba.com/baidu-vs-google/ |website=फोरविक |accessdate=16 June 2019 |date=18 September 2018}}&lt;/ref&gt; पछि रोबिन लिले आफ्नो रेङ्कडेक्स प्रविधि बायदु खोज संयन्त्रका लागि प्रयोग गरेका थिए जसलाई चीनमा रोबिन लिले स्थापना गरेका थिए भने यसलाई सन् २००० मा सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। &lt;ref&gt;{{cite web |last1=अलतचर |first1=जेम्स |title=10 Unusual Things About Google |url=https://www.forbes.com/sites/jamesaltucher/2011/03/18/10-unusual-things-about-google-also-the-worst-vc-decision-i-ever-made/ |date=March 18, 2011 |website=[[फोर्ब्स]] |accessdate=16 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;patent&quot;&gt;{{cite web |title = Method for node ranking in a linked database |url = https://www.google.com/patents/US6285999 |publisher = Google Patents |accessdate = 19 October 2015  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20151015185034/http://www.google.com/patents/US6285999 |archivedate = 15 October 2015 }}&lt;/ref&gt;

सन् १९९६ मा, नेटस्केपले आफ्नो वेब ब्राउजरमा खोज संयन्त्र प्रयोगमा ल्याउनका लागि गृहकार्य थालेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://files.shareholder.com/downloads/YHOO/701084386x0x27155/9a3b5ed8-9e84-4cba-a1e5-77a3dc606566/YHOO_News_1997_7_8_General.pdf|title=Yahoo! And Netscape Ink International Distribution Deal|access-date=2009-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116112021/http://files.shareholder.com/downloads/YHOO/701084386x0x27155/9a3b5ed8-9e84-4cba-a1e5-77a3dc606566/YHOO_News_1997_7_8_General.pdf|archive-date=2013-11-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116112021/http://files.shareholder.com/downloads/YHOO/701084386x0x27155/9a3b5ed8-9e84-4cba-a1e5-77a3dc606566/YHOO_News_1997_7_8_General.pdf |date=2013-11-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 April 1996|title=Browser Deals Push Netscape Stock Up 7.8% |newspaper=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1996-04-01/business/fi-53780_1_netscape-home }}&lt;/ref&gt; गुगलले सन् १९९८ मा गेटो डटकम नामको एक सानो खोज संयन्त्र कम्पनीबाट खोज सर्तहरू बेच्ने विचार अपनाएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://psu.pb.unizin.org/ist110/chapter/2-1-search-engines/|title=Search Engines|last=Pursel|first=Bart|date=|website=Penn State Pressbooks|access-date=February 20, 2018}}&lt;/ref&gt; सन् १९९६ मा, स्थापित भएको रूसी बहुराष्ट्रिय इन्टरनेट निगम [[यान्देक्स|यान्दिक्स]]ले सन् १९९७ मा, [[यान्देक्स खोज|यान्दिक्स खोज]]को स्थापना गरेको थियो जसले मुख्यतया रूस र स्वतन्त्र राज्य राष्ट्रसङ्घमा पूर्णरूपमा सेवा प्रदान गर्दछ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=https://globenewswire.com/news-release/2018/04/25/1486930/0/en/Yandex-Announces-First-Quarter-2018-Financial-Results.html|शीर्षक=Яндекс Объявляет Финансовые Результаты Первого Квартала 2018 Года|प्रथम=|अन्तिम=N.V.|प्रकाशक=Яндекс}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yandex.ru/all|title=Все сервисы Яндекса|website=Яндекс}}&lt;/ref&gt; यो रूसको सर्वाधिक लोकप्रिय खोज संयन्त्र बन्न सफल भएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yandex.com/company/general_info/yandex_today/|title=информация о компании|date=|language=रूसी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ru.com-exp.co.il/news/yandex-in-netherlands-has-registered-affiliated-company-called-yandex-europe-b-v.html|title=Яндекс в Нидерландах зарегистрировал дочернюю компанию под названием Yandex Europe B. V.-оффшорная компания  Компания Экспресс|date=2018-06-13|language=रूसी}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

सन् २००० देखि, याहु!ले इङ्कटोमी खोजी संयन्त्रमा आधारित खोजी सेवाहरू प्रदान गर्ने गरेको थियो। याहु!ले सन् २००२ मा इङ्कटोमी र सन् २००३ मा, ओभर्चको अधिग्रहण गरेको थियो जुन अल द वेब र अल्टा भिस्टाको मालिक थियो। याहु!ले सन् २००४ सम्म गुगलको खोज संयन्त्रको प्रयोग गरेको थियो भने पछि यसले आफ्नो स्वतन्त्र खोज संयन्त्रको सुरु गरेको थियो।

माइक्रोसफ्टले सन् १९९८ को अन्त्य तिर, इङ्कटोमीको खोज संयन्त्रको प्रयोग गर्दै एमएसएन खोजको प्रक्षेपण गरेको थियो। सन् १९९९ मा, छोटो समयको लागि यसले अल्टा भिस्टाको प्रयोग गरेको थियो। यसले पछि आफ्नो स्वतन्त्र खोज संयन्त्रको विकास गरेको थियो र माइक्रोसफ्टले १ जुन २००९ मा, यसको स्वतन्त्र खोज संयन्त्रलाई बिङमा पुनर्गठन गरेको थियो। २९ जुलाई २००९ मा, माइक्रोसफ्ट र याहु! एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जसमा माइक्रोसफ्टको खोज संयन्त्र [[बिङ (खोज संयन्त्र)|बिङ]]ले याहु! खोजलाई थप शक्तिशाली बनाएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Gandal |first=निल|year=2001 |title=The dynamics of competition in the internet search engine market |journal=International Journal of Industrial Organization |volume=19 |issue=7 |pages=1103–1117  |url= http://www.escholarship.org/uc/item/0h17g08v|accessdate=|quote= }}&lt;/ref&gt;

सन् २०२० का अति लोकप्रिय खोज संयन्त्रहरू, [[यान्देक्स खोज|यान्दिक्स]], गुगल, बिङ, बायदु, सोसो, सोगौ, डकडकगो, [[याहु! सर्च|याहु!]] आदि हुन्।

== कसरी काम गर्दछ ==

इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरूले वेब पृष्ठहरूको बारेमा विभिन्न जानकारी सङ्कलन गर्दै तिनीहरूलाई आफ्नो भण्डारणमा समावेश गर्दछ र प्रत्येक प्रयोगकर्ताहरूका माझ प्रस्तुत गर्ने गर्दछ।संसारको बारेमा सबै जानकारी खोज इन्जिन मार्फत प्राप्त गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://misterymarketing.com/four-laws-of-efficient-marketing/|title=Four Laws Of Efficient Marketing – Mistery Marketing|language=en-US|accessdate=2022-12-01}}&lt;/ref&gt; इन्टरनेट खोज संयन्त्रको तीन भागहरू हुन्छन्। कुनै पनि संयन्त्रले भ्रमण गर्ने वेबसाइटहरूबाट आँकडा सङ्कलन गर्दछ र यसको सङ्ग्रह उपकरणले वेबसाइटहरूमा आफ्नो भ्रमणको समयमा सङ्कलन गरेको सर्तहरू समावेश गर्ने सूचकाङ्क यतावत र कार्यशील राखेको हुन्छ।&lt;ref&gt;{{पुस्तक स्रोत |युआरएल=http://hdl.handle.net/10760/23712 |शीर्षक=Directorios temáticos especializados: definición, características y perspectivas de desarrollo |अन्तिम=Jesús |वर्ष=२००५ |कार्य=Revista Española de Documentación Científica |संस्करण=२८}}&lt;/ref&gt; इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरूले धेरै वेबसाइटहरूको बारेमा जानकारी सङ्कलन गरेर काम गर्दछ जसलाई सेवाले विश्वव्यापी वेबमा फेला पार्दछ। यी पृष्ठहरूलाई एक स्वचालित उपकरणद्वारा सङ्कलन गरिएको हुन्छ र आवश्यक परेको खण्डमा प्रदर्शन गर्दछ। प्रत्येक पृष्ठको सामग्रीहरूलाई अनुक्रमणिका विधि पहिचान गर्न विश्लेषण गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{पुस्तक स्रोत|प्रथम = López Curiel |अन्तिम=Raúl |शीर्षक=Las TIC en el aula de Tecnología. Guía para su aplicación a la metodología. |युआरएल=https://books.google.com.br/books?id=YS0KBgAAQBAJ&amp;pg=PT72&amp;dq=aleyares&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjAkMf6m8PKAhUCQCYKHcXeDSQQ6AEIHDAA#v=onepage&amp;q=aleyares&amp;f=false |पहुँचमिति=२४ डिसेम्बर २०१६ | वर्ष =2014 |आइएसबिएन=1291609296, 9781291609295 |सम्पादक=ADP: Asociación para el desarrollo del profesorado |भाषा=स्पेनी |पृष्ठ=७२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |प्रथम=Perrone |अन्तिम=Graciela |शीर्षक=El bibliotecario escolar en el modelo 1 a 1. |युआरएल=http://bibliotecadigital.educ.ar/uploads/contents/01_Bibliotecario_webR10.pdf |पहुँचमिति=२४ डिसेम्बर २०१६ |वर्ष=२०१२ |आइएसबिएन=9789871433995 |सम्पादक=conectar igualdad |स्थान=अर्जेन्टिना |पृष्ठ=३६ |संस्करण=Serie para la enseñanza en el modelo 1 a 1. |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20160206214926/http://bibliotecadigital.educ.ar/uploads/contents/01_Bibliotecario_webR10.pdf |पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०१० }}&lt;/ref&gt; वेब पृष्ठहरूका बारेमा तथ्याङ्कहरू आँकडा अनुक्रमणिकामा भण्डारण गरिन्छ।प्रयोगकर्ताले सेवाको उपयोग गरी खोज गर्दा (सामान्यतया कुञ्जी शब्दहरूको प्रयोग गरेर), खोजी संयन्त्रले यसको अनुक्रमणिकामा छानबिन गर्दछ र मापदण्डको साथ उत्तम नजिताहरू साथ वेब पृष्ठहरूको सूची प्रदान गर्दछ जसमा सामान्यतया सामग्री, तस्वीर, नक्सा, प्रश्नोत्तर, कागजात, श्रव्य दृश्य आदि समावेश हुन्छ। &lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://eprints.ucm.es/34447/1/T36722.pdf |शीर्षक=Bancos de datos jurídicos. Pasado, presente y futuro |वर्ष=२०१५ |कार्य=TESIS DOCTORAL |पृष्ठ=१५८|कार्य = UNIVERSIDAD COMPLUTENSE DE MADRID}}&lt;/ref&gt; खोज संयन्त्र उपयोगिता परिणामको प्रासङ्गिकतामा निर्भर गर्दछ। संयन्त्रहरूले उपयुक्त तथा उत्तम परिणाम देखाउने गर्दछन् र कुनै कुनै खोज संयन्त्रहरूले अश्लील सामग्रीहरूलाई समर्थन गर्दैनन्।&lt;ref name=&quot;historia motores búsqueda&quot;&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.social4u.es/historia-los-motores-busqueda-los-inicios-google/ |शीर्षक=Historia de los motores de búsqueda. Los inicios de Google |पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०१६ |लेखक=Social 4U}}&lt;/ref&gt; सामान्य इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरूले मानव ज्ञान र गतिविधिमा जोड दिने गरेका छन्।

== बजार साझेदारी ==

सेप्टेम्बर २०१९ मा, गुगल विश्वको सर्वाधिक लोकप्रिय खोज संयन्त्र थियो जसले कुल रूपमा ९२.९६% बजार साझेदारी गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;NMS&quot;&gt;{{cite web |url=http://gs.statcounter.com/search-engine-market-share |title=Search Engine Market Share Worldwide |date=September 2019 |website=StatCounter GlobalStats |access-date=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;

=== पूर्वी एसिया र रूस ===
रूसमा [[यान्देक्स खोज|यान्दिक्स]]को लोकप्रिय बढ्दो रूपमा रहेको छ। यसले हाल कुल बजार साझेदारीको ६१.९% नियन्त्रण गरेको छ भने प्रतिस्पर्धी गुगलले जम्मा २८.३% नियन्त्रण गरेको छ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.liveinternet.ru/stat/ru/searches.html?slice=ru;period=month | title=Провайдер статистики Liveinternet, российские сайты, посещаемые россиянами}}&lt;/ref&gt; चीनको कुरा गर्दा, बायदु त्यहाँको सर्वाधिक लोकप्रिय खोज संयन्त्र हो जसले ७२% नियन्त्रण गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.netmarketshare.com/search-engine-market-share.aspx?qprid=4&amp;qpcustomd=0&amp;qpsp=64&amp;qpnp=4&amp;qptimeframe=Q|title = 全球搜索引擎份额排名|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160821030435/https://www.netmarketshare.com/search-engine-market-share.aspx?qprid=4&amp;qpcustomd=0&amp;qpsp=64&amp;qpnp=4&amp;qptimeframe=Q|archivedate = 2016-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jizhuomi.com/internet/692.html|title=百度成长史：从2000年的异军突起到如今的焦虑与变革-IT互联网-鸡啄米|accessdate=2018-05-27|work=www.jizhuomi.com|language=चीनको चिनियाँ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719162606/http://www.jizhuomi.com/internet/692.html|archivedate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt; दक्षिण कोरियाको भने नाभरको प्रयोग बढ्दो छ जसले वेब खोज संयन्त्रको ७०% नियन्त्रण गर्दछ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=कोरियाली|युआरएल=https://uncyclopedia.kr/wiki/%EB%82%98%EB%B2%A0%EB%A5%B4|शीर्षक=나베르 – 백괴사전, 너희 모두의 백과사전|वेबसाइट=발음좀}}&lt;/ref&gt; जापान र ताइवानमा क्रमश: याहु! जापान र याहु! ताइवन लोकप्रिय छन्। चीन र रूस यस्ता देशहरू हुन् जसमा शीर्ष ३ भित्र गुगल खोज संयन्त्र रहेको छैन।
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Age of Internet Empires |url=https://geography.oii.ox.ac.uk/age-of-internet-empires/ |publisher=Oxford Internet Institute |access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
=== युरोप ===
युरोपका विभिन्न देशहरूमा गुगलको लोकप्रिय रहेता पनि चेक गणतन्त्रमा सेज्नाम यसको कडा प्रतिस्पर्धी हो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://byznys.ihned.cz/c1-58923480-seznam-najdu-tam-co-neznam-ivo-lukacovic-se-vraci-do-firmy-a-s-nim-i-stary-slogan|title=Seznam, najdu tam, co neznám: Ivo Lukačovič se vrací do firmy a s ním i starý slogan|first=|last=ČTK|date=7 December 2012|website=Hospodářské noviny}}&lt;/ref&gt;

=== एसिया बाहिर बजार साझेदारी ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+सन् २०१९ को तथ्याङ्क&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=फ्रान्सको फ्रान्सेली|प्रथम=Influence|अन्तिम=Bolero-Cabinet Conseil en Stratégie Digitale et|शीर्षक=Parts de Marché des Moteurs de Recherche dans le monde|युआरएल=https://www.bolero.fr/chaine-expert/referencement-seo/parts-de-marche-des-moteurs-de-recherche-dans-le-monde/|वेबसाइट=Bolero - Cabinet Conseil en Stratégie Digitale et Influence|मिति=२०१९-०९-२०|पहुँचमिति=२०२०-०४-१३}}&lt;/ref&gt;.
!खोज संयन्त्रहरू
!{{झण्डा|फ्रान्स}}    
!{{झण्डा|जर्मनी}}
!{{झण्डा|क्यानडा}}  
!{{झण्डा|अमेरिका}}
!{{झण्डा|मेक्सिको}}
!{{झण्डा|ब्राजिल}}    
!{{झण्डा|मोरक्को}}   
|-
|गुगल
|९४.२१ %
|९४.५४ %
|९२.३८ %
|८४.८ %
|९४.९ %
|९७.३५ %
|९७.३१ %
|-
|बिङ
|२.९५ %
|२.८९ %
|४.३१ %
|५.५९ %
|३.३६ %
|१.३२ %
|१.७९ %
|-
|याहु!
|१.५३ %
|०.८४ %
|२.३३ %
|८.३५ %
|१.५१ %
|१.१८ %
|०.७१ %
|-
|क्वान्ट
|०.७ %
|
|
|
|
|
|
|-
|डकडकगो   
|०.२५ %
|०.६७ %
|०.७३ %
|१.०१ %
|०.०९ %
|०.०१ %
|०.०८ %
|-
|एमएसएन
|
|
|०.१ %
|०.०८ %
|०.१ %
|०.०२ %
|
|-
|यान्दिक्स
|
|
|
|
|
|
|०.०३ %
|}

== गोपनियता संरक्षण गर्ने सेवाहरू ==
हालको अवस्थामा प्रयोगकर्ताको गोपनियतालाई मध्यनजर गर्ने र यसलाई सुरक्षा गर्ने खोज संयन्त्रको रूपमा [[डकडकगो]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2014/06/11/duckduckgo-yummly-team-up-so-you-can-search-food-porn-in-private/|title=डकडकग‍ र युम्लिको गठबन्धन|last=रिडर|first=रथ|date=११ जून २०१४|website=भेन्चर बिट|accessdate=११ जून
२०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017202005/https://venturebeat.com/2014/06/11/duckduckgo-yummly-team-up-so-you-can-search-food-porn-in-private/ |date=2020-10-17 }}&lt;/ref&gt;, [[मोजिक]]&lt;ref&gt;[https://www.keith-griffiths.com/2018/03/top-10-search-engines-in-the-uk बेलायतका शीर्ष १० खोज इञ्जिनहरू]&lt;/ref&gt; र [[स्टार्टपेज]]लाई&lt;ref name=&quot;startpage_2016_03_notice&quot;&gt;{{cite web|url = https://ixquick.com/eng/ixquick-merged-with-startpage.html?lmv=1|title = We hebben de strijd tegen Big Brother gestroomlijnd!|access-date = ५ अप्रिल २०१६|work = आइएक्सक्वीक|date = ३० मार्च २०१६|year = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160416103904/https://www.ixquick.eu/eng/press/startpage-and-ixquick-join-forces.html?hmb=1|archivedate = 16 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416103904/https://www.ixquick.eu/eng/press/startpage-and-ixquick-join-forces.html?hmb=1 |date=16 April 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pr_2015_03_30_ixquick_eu&quot;&gt;Ixquick.eu press release, [https://www.ixquick.eu/eng/press/startpage-and-ixquick-join-forces.html?hmb=1 &quot;StartPage en Ixquick bundelen hun krachten in de strijd tegen Big Brother&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416103904/https://www.ixquick.eu/eng/press/startpage-and-ixquick-join-forces.html?hmb=1 |date=2016-04-16 }}, ३० मार्च २०१६, अन्तिम पहुँच मिति: ५ अप्रिल २०१६&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pr_2008_07_14_ixquick&quot;&gt;{{cite press release |title=Eerste European Privacy Seal toegekend |publisher=आइएक्सक्वीक |date=१४ जुलाई २००८ |url=http://ixquick.com/eng/press/europrise.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910220752/https://www.ixquick.com/eng/press/europrise.html |date=2017-09-10 }}&lt;/ref&gt; लिन सकिन्छ।

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
*[[वेब खोज संयन्त्रहरूको तुलना]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू ==
{{commons category|Internet search engines|इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरू}}
{{dmoz|खोज}}
{{वेब खोज संयन्त्रहरू}}

[[श्रेणी:इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरू| ]]
[[श्रेणी:इन्टरनेटको इतिहास]]
[[श्रेणी:इन्टरनेट शब्दावली]]</text>
      <sha1>tlf1bijknfudum6jnar2kprnkvbuln5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जोसेफ स्टालिन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112806</id>
    <revision>
      <id>1370390</id>
      <parentid>1357229</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सत्तामा पकड */</comment>
      <origin>1370390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66368" sha1="0jwz6dxamsi0aapu9ikumf6gwsrp1ma" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name          = जोसेफ स्टालिन &lt;br/&gt;''युसोफ भिसारिओनोभिच स्टालिन''
| native_name = იოსებ სტალინი&lt;br/&gt;Иосиф Сталин
|image          = CroppedStalin1943.jpg
|imagesize      = 225px
|caption        = सन् १९४३ मा तेहरान सम्मेलनको समयमा स्टालिन
| nationality   = जर्जियाली
| order         = सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव
| term_start    = २ अप्रिल १९२२
| term_end      = १६ अक्टोबर १९५२
| predecessor   = भियाचेस्लोभ मलोतोभ (जिम्मेवार सचिवको रूपमा)
| successor     = गेओर्गी मालेनकोभ
| birth_date    = १८ डिसेम्बर १८७८
| birth_place   = गोरी, जर्जिया, [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]
| death_date    = ५ मार्च १९५३
| death_place   = [[मस्को]], रूसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र, [[सोभियत सङ्घ]]
| military_rank = सोभियत सङ्घको सेनाधिपति
| party         = सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टी
| vicepresident =
| order2        = सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री
| term_start2   = ६ मे १९४१
| term_end2     = ५ मर्च १९५३
| predecessor2  =  भाचेस्लोभ मलोतोभ
| successor2    = गेओर्गी मालेनकोभ
|order5=रक्षा मन्त्र|term_start5=१५ मार्च १९४६|term_end5=३ मार्च १९४७}}

'''जोसेफ स्टालिन''' ({{भाषा-रूसी|Иосиф Сталин}} अनुवाद:योसेफ स्तालिन; सन् १८७८ डिसेम्बर १८-१९५३ मार्च ५) [[सोभियत सङ्घ]]को कम्युनिस्ट राजनीतिक नेता थिए। उनी सन् १९२४ देखि १९५३ सम्म करिब २९ वर्षसम्म सोभियत सङ्घका सर्वोच्च नेता थिए। उनी सोभियत सङ्घको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने पहिलो थिए। लेनिनको मृत्यु पछि, उनी सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टी (सन् १९२२-१९५२) को महासचिव बन्दै सोभियत सङ्घको मन्त्रीपरिषद् (सन् १९४१-१९५३) को अध्यक्षको रूपमा सेवा गरेका थिए। सुरुमा उनले संयुक्त नेतृत्वको आडमा शासन चलाएतापनि सन् १९३० को दशकमा उनले सबै शक्तिलाई एकीकृत गरी तानाशाही स्थापना गरेका थिए। उनी अन्तरयुद्ध युगका सबैभन्दा चर्चित समाजवादी व्यक्तित्वहरूमध्ये एक थिए। उनी [[स्टालिनवाद]] र सोभियत साम्राज्यवादका समर्थक थिए।

लामो अवधिसम्म पार्टी केन्द्रीय समितिको महासचिव पदमा रहेर स्टालिनले समाजवादको निर्माणको लागि देशका अन्य नेताहरूसँग मिलेर सक्रिय सङ्घर्ष गरी विशेषरूपमा पार्टीविरोधी धाराहरू; ट्रोत्स्कीवाद तथा दक्षिणपन्थी अवसरवादको पराजयमा निकै ठूलो भूमिका खेलेका थिए। 
स्टालिनले विदेशमा कम्युनिस्ट अन्तर्राष्ट्रिय मार्फत मार्क्सवाद-लेनिनवादको प्रवर्द्धन गरी सन् १९३० को दशकमा विशेषगरी स्पेनी गृहयुद्धमा युरोपेली फासीवादी विरोधी आन्दोलनलाई समर्थन गरेका थिए। सन् १९३९ मा उनले नाजी जर्मनीसँग अनाक्रमण सम्झौता गरेर{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=221|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Service|3y=2004|3p=399|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=166}} सोभियत सङ्घले [[पोल्यान्ड]] माथी आक्रमण गरेको थियो। सन् १९४१ मा [[जर्मनी]]ले सोभियत सङ्घमाथी आक्रमण गरपछि त्यो सम्झौता तोडिएको थियो। युद्धको प्रारम्भमा भारी क्षतिको बाबजुद सोभियत लाल सेनाले जर्मनेली आक्रमणलाई प्रत्याक्रमण गरी सन् १९४५ मा [[बर्लिन]] कब्जा गर्दा युरोपमा दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्य भएको थियो। जर्मनी र उनका मित्र राष्ट्रलाई पराजित गर्ने प्रक्रियामा सोभियतले बाल्टिक देशहरूमा कब्जा गरेर मध्य तथा पूर्वी युरोप, [[चीन]] र [[उत्तर कोरिया]] भरी सोभियत पक्ष सरकारको स्थापना गरेको थियो।

== प्रारम्भिक जीवन ==

स्टालिनको जन्म १८ डिसेम्बर १८७८ मा,{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=14|2a1=Montefiore|2y=2007|2p=23}}
{{sfn|Montefiore|2007|p=23}} जर्जियाको &quot;गोरी&quot;मा,{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=2|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=11}} भएको थियो। 
उनको बाल्यकालको नाम जोसेफ भिसारियोनोभिच जुगासभिली र उनको उपनाक &quot;सोसो&quot; थियो। स्टालिनको बुबाको नाम बेसारियोन र आमाको नाम एकातेरिन थियो। स्टालिन आफ्ना आमाबाबुका सन्तानहरू मध्ये जिवित एकमात्र सन्तान थिए।

स्टालिनका बुबाले जुत्ता कारखानामा काम गर्ने गर्दथे। बाल्यकालमा स्टालिन एकदम कमजोर थिए। उनको बुबा मदिराको लतमा डुबिरहन्थे र उसलाई पिटिरहन्थे। सुरुमा उनी यस काममा आर्थिक रूपमा सफल भएतापनि पछि उनको परिवरमा आर्थिक विपत्ति आएको थियो।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=16|2a1=Montefiore|2y=2007|2pp=22, 32}}{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=11|2a1=Service|2y=2004|2p=19}} त्यसपछि उनका बुबा बेसारियन रक्सीको कुलतले नराम्रोसँग प्रभावित बनेपछि उनले आफ्नी श्रीमती र छोराछोरीलाई नशामा आएर यातना दिने गर्दथे।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=17|2a1=Montefiore|2y=2007|2p=25|3a1=Kotkin|3y=2014|3p=20|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=12}} एकातेरिन र स्टालिनले सन् १८८३ मा घर छोडेका थिए। त्यसपछिका १० वर्षसम्म उनले विभिन्न घरहरूमा बालमा बस्दै घुमन्ते जीवन बिताएका थिए।{{sfnm|1a1=Montefiore|1y=2007|1pp=30–31|2a1=Kotkin|2y=2014|2p=20}} सन् १८८६ मा उनीहरू उनका पारिवारिक मित्र फादर क्रिस्टोफर चार्कभियानीको घरमा सरेपछि एकातेरिनले घरधन्दाको काम गरेर आफ्नो छोरालाई शिक्षाको लागि विद्यालयमा भर्ना गरिदिइन्।{{sfn|Montefiore|2007|pp=31–32}} सेप्टेम्बर १८८८ मा स्टालिनले चार्कभियानीको सहयोगमा अर्थोडक्स गोरी चर्च विद्यालयमा भर्ना भएतापनि उनी झगडामा संलग्न भइरहन्थे।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nimVDwAAQBAJ&amp;dq=gori+church+school+orthodox&amp;pg=RA1-PA56 |title=Great Immortality: Studies on European Cultural Sainthood - Google Books |date= 9 April 2019|isbn=9789004395138 |accessdate=2022-04-29}}&lt;/ref&gt;{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=11|2a1=Service|2y=2004|2p=20|3a1=Montefiore|3y=2007|3pp=32–34|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=21}} जब स्टालिन कुरा बुझ्ने भए उनी जर्जियाको लोक कथा र रूस विरोधी विचारबाट निकै प्रभावित बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनले शैक्षिक रूपमा सफलता प्राप्त गर्दै गएका थिए। उनले चित्रकला र नाटक कक्षामा प्रतिभा प्रदर्शन गर्दै आफ्नै कविता लेख्न र गाउन थालेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Service|2y=2004|2p=30|3a1=Montefiore|3y=2007|3p=44|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=26}} स्टालिनले थुप्रै गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरूको सामना गरिरहनु पर्दा सन् १८८४ मा बिफरको सङ्क्रमणले उनको अनुहारमा दाग बसेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Volkogonov|2y=1991|2p=5|3a1=Service|3y=2004|3p=19|4a1=Montefiore|4y=2007|4p=31|5a1=Kotkin|5y=2014|5p=20}} १२ वर्षको उमेरमा उनलाई घोडागाडीले ठक्कर दिँदा उनी गम्भीर घाइते बनेका थिए जसले उनको बायाँ पाखुरामा आजीवन अशक्तता निम्त्याएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Service|2y=2004|2p=25|3a1=Montefiore|3y=2007|3pp=35, 46|4a1=Kotkin|4y=2014|4pp=20–21}}

== राजनीतिक यात्रा ==

[[चित्र:Stalin 1902-1.jpg|thumb|सन् १९०२ मा २३ वर्षको छँदा खिचिएको स्टालिनको एक तस्वीर]]

[[बीसौँ शताब्दी]]को सुरुवातमा स्टालिनले तिफ्लिसको मौसम विभागमा काम गर्न सुरु गरेपछि उनी लगातार रूसी साम्राज्यको विरोधीको रूपमा प्रस्तुत भएका थिए। स्टालिन हडताल र विरोध प्रदर्शनमा संलग्न भइरहन्थे।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/international-41941076|title=जोसेफ़ स्टालिन: इंक़लाबी राजनीति से 'क्रूर तानाशाह' बनने का सफ़र|date=१० नोभेम्बर २०१७|work=बीबीसी हिन्दी}}&lt;/ref&gt; [[जार]]को गुप्तचर विभागलाई स्टालिनको क्रियाकलापको बारेमा सूचना प्राप्त भएपछि उनी भूमिगत हुन बाध्य बनेका थिए। भूमिगत रहँदाखेरी स्टालिन बोल्सेभिक पार्टीमा प्रवेश गरेका थिए। सन् १९०५ मा स्टालिनले पहिलो पटक [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]को विरुद्ध [[छापामार युद्ध]]मा भाग लिएका थिए। रूसमा बोल्सेभिक क्रान्तिको अगुवा [[भ्लादिमिर लेनिन]]सँग स्टालिनको पहिलो भेट [[फिनल्यान्ड]]मा भएको थियो। लेनिन उनको प्रतिभा देखेर निकै प्रभावित बनेका थिए। सन् १९०७ मा स्टालिनले तिफ्लिसमा एक बैङ्कबाट साढे दुई लाख रूबल लुटेका थिए भने उक्त लुटिएको रकम पछि जार विरोधी आन्दोलनमा प्रयोग गरिएको थियो।  स्टालिनले सन् १९०६ मा पहिलो बिहे केटेभान स्वानिजेसँग गरेका थिए। विवाहको एक वर्षपछि स्टालिनको एक छोराको जन्म भएको थियो। तिफ्लिसमा बैङ्क डकैती पछि स्टालिन जर्जिया छोडेर भाग्नु परेको थियो। त्यसपछि उनी [[अजरबैजान]] बाकु सहरमा बस्न थालेका थिए। विवाहको एक वर्षपछि अर्थात् सन् १९०७ मा स्टालिनको श्रीमती केटेभानको [[टाइफाइड]]का कारण मृत्यु भएको थियो। यो घटनाले स्टालिनलाई स्तब्ध पारेको थियो। स्टालिनले आफ्नो छोरालाई उसको मामाघरमा हजुरबा हजुरआमालाई छोडेर पूर्णरूपले क्रान्तिको होमिएका थिए। यस समयमा नै उनले आफ्नो नाम बदलेर स्टालिन राखेका थिए। विद्रोहीको आरोपमा स्टालिनलाई कयौँपटक गिरफ्तार गरिएको थियो। सन् १९१० मा उनलाई [[साइबेरिया]] पठाइएको थियो।

== अक्टोबर क्रान्ति ==

[[चित्र:Lenin at Tampere.JPG|thumb|स्टालिनको भ्लादिमिर लेनिनसँगको पहिलो भेट सन् १९०५ मा फिनल्यान्डको ग्रान्ड डचीमा टाम्पेरेमा भएको सम्मेलनमा भएको थियो।|बायाँ]]
[[चित्र:First_Issue_of_PRAVDA.jpg|thumb|बोल्सेभिक अखबार प्राभदाको पहिलो अङ्क, जसका स्टालिन सम्पादक थिए]]

सन् १९१७ मा लेनिनको अगुवाईमा रूसमा [[अक्टोबर क्रान्ति]] नामक एक कम्युनिस्ट क्रान्ति सफल भएको थियो। लेनिनले जनतासामु शान्ति, जमीन र रोटीको बाचा गरेका थिए। स्टालिनले यो क्रान्तिमा ठूलो भूमिका निर्वाह गरेका थिए। उनी त्यसबेला बोल्सेभिक पार्टीको पत्रिका ''प्राभदा'' चलाउने गर्दथे। जब उनले [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]]लाई जारको सेनाबाट मुक्त गरेर फिनल्यान्ड पुग्न मद्दत गरे तब स्टालिनलाई पार्टीमा ठूलो पद दिइएको थियो। जारको शासन अन्त्य भएपछि रूसमा [[गृहयुद्ध]] सुरु भएको थियो। [[गृहयुद्ध]]को समयमा स्टालिनले पार्टीका भगुवा र विरोधीहरूको हत्या गर्न खुलेआम आदेश दिएका थिए। जब लेनिन सत्तामा आए उनले स्टालिनलाई कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव नियुक्त गरिदिएका थिए।

== सत्तामा पकड ==
===१९२४–१९२८: लेनिनको उत्तराधिकारी===
सन् १९२४ को जनवरीमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]]को मृत्यु पछि स्टालिनले आफैलाई लेनिनको उत्तराधिकारीको रूपमा प्रस्तुत गरेतापनि पार्टीका बहुमत नेताहरूले लेनिनपछि [[लिओन त्रोत्स्की]] नै उनको उत्तराधिकारी मान्दै आएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=104|2a1=Montefiore|2y=2003|2p=30|3a1=Service|3y=2004|3p=219|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=534|5a1=Khlevniuk|5y=2015|5p=79}}
कतिपय मानिसहरूले त्रोत्स्कीलाई निकै आदर्शवादी मान्दथे तर स्टालिनलाई भने उनको सिद्धान्त वास्तविक जीवनमा लागू गर्न निकै मुस्किल हुने अडानमा थिए। यस समय स्टालिनले आफ्नो राष्ट्रवादी मार्क्सवादी विचारधारालाई जोरसँग प्रचार गर्न सुरु गरेका थिए। यस विचारधारा अनुसार उनको लक्ष्य [[सोभियत सङ्घ]]लाई बलियो बनाउने थियो। जब त्रोत्स्कीले स्टालिनको योजनाको विरोध गरे तब स्टालिनले उनलाई देश निकाला गरिदिए। सन् १९२० को दशकको अन्त्य तिर स्टालिन [[सोभियत सङ्घ]]को तानाशाह बनिसकेका थिए।

===१९२८–१९३२: पहिलो पञ्चवर्षीय योजना===
सोभियत संघले जोसेफ स्टालिनको शासनकालमा १९२८ मा सुरु भएको पञ्चवर्षीय योजनाहरूको श्रृंखलामा प्रवेश गर्यो। स्टालिनले सोभियत संघको घरेलु नीति सुधार गर्न पछि &quot;माथिबाट क्रान्ति&quot; भनेर चिनिने सुरुवात गरे। नीतिहरू द्रुत औद्योगिकीकरण र कृषिको सामूहिकीकरण वरिपरि केन्द्रित थिए।

योजनाले तय गरेको धेरै लक्ष्य पुरा नभएपनि धेरै आर्थिक क्षेत्रमा अझै पनि उनीहरूको उत्पादनमा ठूलो वृद्धि देखिएको थियो। पूँजीगत वस्तुहरू जस्ता क्षेत्रहरू १५८% ले बढे, उपभोग्य वस्तुहरू ८७% ले बढे, र कुल औद्योगिक उत्पादन ११८% ले बढ्यो।&lt;ref name=&quot;Dobb2007&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dobb|first1=Maurice|title=Rates of growth under the five-year plans|journal=Soviet Studies|volume=4|issue=4|year=2007|pages=364–385|issn=0038-5859|doi=10.1080/09668135308409870}}&lt;/ref&gt; यसका साथै, योजनाभरि कृषिमा कठिनाइहरू भए तापनि, सोभियतहरूले ग्रामीण क्षेत्रहरूमा सामूहिकीकरण र खेतबारीमा काम गर्न शहरहरूबाट ७०,००० भन्दा बढी स्वयंसेवकहरू भर्ती गरे।&lt;ref name=&quot;Millar2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Millar|first1=James R.|title=Mass Collectivization and the Contribution of Soviet Agriculture to the First Five-Year Plan: A Review Article|journal=Slavic Review|volume=33|issue=4|year=2017|pages=750–766|issn=0037-6779|doi=10.2307/2494513|jstor=2494513|s2cid=163822930 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको सबैभन्दा ठूलो सफलता भनेको सोभियत संघले आर्थिक र औद्योगिक महाशक्ति बन्ने यात्राको सुरुवात हुनु थियो।&lt;ref name=&quot;Hunter2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hunter|first1=Holland|title=The Overambitious First Soviet Five-Year Plan|journal=Slavic Review|volume=32|issue=2|year=2017|pages=237–257|issn=0037-6779|doi=10.2307/2495959|jstor=2495959|s2cid=156723799 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; १९३३ को सुरुमा स्टालिनले योजना सफल भएको घोषणा गरे, र योजना पाँच वर्षको सट्टा चार वर्ष र तीन महिनामा पूरा भएको बताए।&lt;ref name='Stalin&quot;1933&quot;'&gt;{{cite book|last1=Stalin|first1=Joseph|title=Joint Plenum of the C.C. and C.C.C., C.P.S.U.(B.) January 7–12, 1933: The Results of the First Five-Year Plan|date=7 January 1933|publisher=Foreign Languages Publishing House, Moscow|url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1933/01/07.htm#1|access-date=29 March 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Stalin|first1=Joseph|title=Works, Vol. 13, 1930 – January 1934|date=1954|publisher=Foreign Languages Publishing House|location=Moscow|url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1933/01/07.htm|access-date=29 March 2017}}&lt;/ref&gt; पश्चिमी मिडियाका केही सदस्यहरूले पनि यो योजनाको प्रशंसा गरे, र यद्यपि उनको धेरैजसो रिपोर्टिङ पछि विवादित भयो, न्यूयोर्क टाइम्सका रिपोर्टर वाल्टर डुरान्टीले पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको कभरेजको लागि १९३२ को पत्राचारको लागि पुलित्जर पुरस्कार प्राप्त गरे। डुरान्टीको पञ्चवर्षीय योजनाका धेरै सफलताहरूको कभरेजले गर्दा [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन रुजवेल्ट]]ले १९३३ मा सोभियत संघलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिए।&lt;ref name=Taylor&gt;{{cite book | last=Taylor | first=Sally J. | author-link=&lt;!--Sally J. Taylor--&gt; | title=Stalin's Apologist | url=https://archive.org/details/stalinsapologist00tayl | url-access=registration | publisher=[[Oxford University Press]] | date=1990| isbn=978-0-19-505700-3 }}&lt;/ref&gt;

पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाले दोस्रो विश्वयुद्ध जित्न सोभियत संघलाई तयार पार्न पनि थाल्यो। प्रारम्भिक पञ्चवर्षीय योजना र त्यसपछिका योजनाहरू बिना, सोभियत संघ [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|१९४१ मा जर्मन आक्रमण]]को लागि तयार हुने थिएन। योजनाको द्रुत औद्योगिकीकरणका साथै भविष्यको युद्धको जोखिम कम भएका क्षेत्रहरूमा हतियार निर्माताहरूको रणनीतिक निर्माणका कारण, &lt;ref name=&quot;Stone2006&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=David R. Stone|last1=Stone|first1=David R.|title=The First Five-Year Plan and the Geography of Soviet Defence Industry|journal=Europe-Asia Studies|volume=57|issue=7|year=2006|pages=1047–1063|issn=0966-8136|doi=10.1080/09668130500302756|s2cid=153925109}}&lt;/ref&gt; सोभियत संघले १९४५ मा जर्मनहरूलाई पराजित गर्न आवश्यक पर्ने हतियारहरू आंशिक रूपमा निर्माण गर्न सक्षम भयो।

====आर्थिक नीति====
{{Quote box|width=25em|align=right|quote=हामी विकसित देशहरूभन्दा पचास देखि सय वर्ष पछाडि परेका छौं। हामीले दश वर्षमा त्यो खाडल पुर्नुपर्छ। या त हामीले यो गरौं नत्र हामी कुचलिनेछौं।

सोभियत संघको मजदुर र किसानहरूप्रति हाम्रो दायित्व यही हो जुन हामीलाई निर्देशित गर्दछ।|source= — स्टालिन, १९३१ फेब्रुअरी {{Sfn|Service|2004|p=273}} }}

सोभियत संघ पश्चिमी शक्तिहरूको औद्योगिक र कृषि विकासभन्दा धेरै पछाडि थियो।{{Sfn|Service|2004|p=256}} स्टालिनको सरकारलाई पूँजीवादी देशहरूबाट आक्रमणको डर थियो,{{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=172–173|2a1=Service|2y=2004|2p=256|3a1=Kotkin|3y=2014|3pp=638–639}} र कोम्सोमोल, ओजीपीयू र रेड आर्मी लगायत धेरै कम्युनिष्टहरू लेनिनको नया आर्थिक नीति र यसको बजार-उन्मुख दृष्टिकोणबाट छुटकारा पाउन उत्सुक थिए।{{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=144, 146|2a1=Service|2y=2004|2p=258}}

==== सोभियत सङ्घको औद्योगीकरण ====

बीसको दशकमा नै स्टालिनले पञ्चवर्षीय योजनाबाट  देशको प्रगतिको लागि काम गर्न सुरु गर्दै सोभियत सङ्घलाई आधुनिक देश बनाउन जुटेका थिए। 
यदि सोभियत सङ्घमा औद्योगीकरण भएन भने कम्युनिस्ट [[अक्टोबर क्रान्ति]] असफल हुने, देश बर्बादी तर्फ धकेलिने र यस्तो अवस्थामा छिमेकको पूँजीवादी देशले सोभियत सङ्घलाई सजिलै कब्जा गर्छन् भन्ने उनको विचार थियो। स्टालिन शासनमा सोभियत सङ्घमा [[कोइला]], तेल र स्टिलका उत्पादन कयौँ गुणाले वृद्धि भएको थियो। देशले द्रुतगतिमा आर्थिक प्रगति गरिरहँदा स्टालिनले आफ्नो योजनाहरूलाई निकै कडाइका साथ लागू गरेका थिए। स्टालिनको पञ्चवर्षीय योजनाबाट सन् १९३० को दशकमा [[महामन्दी|विश्वव्यापी महामन्दी]]बाट सोभियत सङ्घ प्रभावित हुनबाट जोगिएको थियो।

=== रूसको भोकमरी र भूमीसुधार===

स्टालिन सत्तामा आएको बेला रूसमा धेरैजसो जमिन सानो सानो टुक्रामा बाँडिएको थियो भने खेतमा निकै कम अन्न उब्जनी हुन्थ्यो जसकारण यहाँ प्रायः [[भोकमरी]] चलिरहन्थ्यो। स्टालिनले खेतीको आधुनिकीकरण सुरु गरी थुप्रै जग्गाहरूलाई राष्ट्रियकरण गरिदिएका थिए। यस निर्णयको विपरीत किसानहरूले जीवजन्तूको हत्या र अन्न लुकाएर विरोध गर्दा लगभग पचास लाख मानिसहरूको भोकमरीका कारण मृत्यु हुन पुगेको थियो। यसले निराश भएका स्टालिनले उनको नीतिको विरोध गर्ने किसानहरुलाई गिरफ्तार गरी हत्या गर्न सुरु गरेका थिए जसकारण दसौँ लाख मानिसहरू मारिएका थिए। सन् १९३० दशकको अन्त्य तिर [[सोभियत सङ्घ]]मा जमिन पूर्णतः [[राष्ट्रियकरण]] हुँदा अन्नको उत्पादन कयौँ गुणाले वृद्धि भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/international-41941076|title=जोसेफ स्टालिन: इंक़लाबी राजनीति से 'क्रूर तानाशाह' बनने का सफ़र|date=१० नोभेम्बर २०१७|work=बीबीसी हिन्दी}}&lt;/ref&gt;

===१९३२–१९३९: प्रमुख संकटहरू===
====१९३२-३३ को भोकमरी====
सोभियत संघले ठूलो अनिकालको सामना गर्यो जुन १९३२-१९३३ को जाडोमा चरम सीमामा पुगेको थियो, {{Sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=312|2a1=Conquest|2y=2008|2pp=19–20|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=117}} जसमा ५०-७० लाख मानिसहरूको मृत्यु भयो।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=117}} सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रहरू युक्रेन (जहाँ अनिकाललाई होलोडोमोर भनिन्थ्यो), दक्षिणी रूस, काजाकिस्तान र उत्तरी काकेशस थिए।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=119}} युक्रेनको सन्दर्भमा, इतिहासकारहरूले सम्भावित स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले अनिकाल जानाजानी गरिएको थियो कि थिएन भन्ने बहस गर्छन्।{{Sfn|Ellman|2005|p=823}} स्टालिनले भोकमरी गर्न स्पष्ट रूपमा आदेश दिएको कुनै पनि कागजातले देखाउँदैन।{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2pp=628, 631}} १९३१ r १९३२ मा खराब मौसमले गर्दा बाली भित्र्याउने खराब बनायो,{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1pp=823–824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2p=626|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=117}} वर्षौंदेखि घट्दो उत्पादकत्वले थप जटिल बनायो।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=117}} तीव्र औद्योगिकीकरण नीतिहरू, [[बाली चक्र]] बेवास्ता गर्नु र आरक्षित अन्न भण्डार निर्माण गर्न असफल हुनुले संकटलाई झनै चर्काएको थियो।{{Sfn|Ellman|2005|p=834}} Stalin blamed hostile elements and saboteurs among the peasants.{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2pp=627–628|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=120}} सरकारले शहरी कामदारहरूलाई प्राथमिकता दिँदै अनिकालग्रस्त क्षेत्रहरूलाई सीमित खाद्य सहायता प्रदान गर्‍यो; {{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=833|2a1=Kuromiya|2y=2008|2p=665}} स्टालिनको लागि, किसानको जीवनभन्दा सोभियत औद्योगिकीकरण बढी मूल्यवान थियो। {{Sfnm|1a1=Davies|1a2=Wheatcroft|1y=2006|1p=628|2a1=Ellman|2y=2007|2p=664}} अन्न निर्यातमा भारी गिरावट आयो।{{Sfn|Davies|Wheatcroft|2006|p=627}} स्टालिनले अनिकालमा आफ्नो नीतिको भूमिकालाई स्वीकार गरेनन्, ,{{Sfn|Davies|Wheatcroft|2006|p=628}} जुन विदेशी पर्यवेक्षकहरूबाट लुकाइएको थियो। {{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=164|2a1=Kotkin|2y=2014|2p=724}}

==== स्टालिनको आतङ्क ====
स्टालिनले आफूलाई एक नरम र देशभक्त नेता रूपमा प्रचार गर्ने गरेता पनि उनले आफ्ना विरोधीहरूको हत्या गर्ने गरेका थिए। स्टालिनको गुप्तचर प्रहरीले निकै कडाइका साथ उनको नीतिहरू लागू गर्दथ्यो। [[साम्यवाद]]को विरोध गर्ने तीस लाख मानिसहरूलाई [[साइबेरिया]]को गुलाग इलाकामा जबरजस्ती निर्वासित गरिएको थियो। यसबाहेक करिब साढे सात लाख मानिसहरूको हत्या गरिएको थियो।

== दोस्रो विश्वयुद्ध ==
=== सन् १९३९–१९४१: नाजी जर्मनीसँग सम्झौता ===

एक मार्क्सवादी-लेनिनवादीको रूपमा स्टालिनले &quot;प्रतिस्पर्धी पूँजीवादी शक्तिको बीचमा पक्कै पनि द्वन्द्व हुनेछ&quot; भन्ने धारण राख्दथे। [[नाजी जर्मनी]]ले सन १९३८ मा [[अस्ट्रिया]] र [[चेकोस्लोभाकिया]]लाई विलय गरेपछि उनी युद्धको बीजारोपण भइरहेको मान्दथे। {{sfn|Montefiore|2003|p=308}} [[फ्रान्स]] र [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] विरुद्धको जर्मन युद्धबाट [[युरोप]]मा सोभियत प्रभुत्वको सिर्जना हुनेछ भन्ने सोचेर उनले सोभियत सङ्घलाई तटस्थ राख्ने प्रयास गरेका थिए। 
{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=220–221|2a1=Service|2y=2004|2pp=380–381}} सैन्य रूपमा, सोभियतले पूर्वबाट पनि सुरक्षा खतरा देखिरहेको थियो। सन् १९३० को दशकको उत्तरार्धमा विस्तारवादी जापान र सोभियत सैनिकको झडप भइरहन्थ्यो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=392–393|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=163, 168–169}} स्टालिनले सैन्य सुदृढीकरण सुरु गरी सन् १९३९ जनवरी बाट सन् १९४१ जुन सम्ममा लाल सेनाको आकारलाई दोब्बर भन्दा धेरैले वृद्ध गराएतापनि यसका अधिकारीहरूको तालिम कमजोर थियो। {{sfn|Khlevniuk|2015|pp=185–186}} सन् १९४० देखि सन् १९४१ को बीचमा उनको सैनिकहरूलाई मार्जित गरेतापनि युद्धको समयमा तालिम प्राप्त  अधिकारीको एकदम अभाव भएको थियो। {{sfn|Conquest|1991|pp=232–233, 236}}

[[चित्र:Bundesarchiv Bild 183-H27337, Moskau, Stalin und Ribbentrop im Kreml.jpg|thumb|upright=0.8|left|सन् १९३९ मा क्रेमलिनमा जर्मन विदेशमन्त्री जोआकिम भोन रिबेन्ट्रोपलाई अभिवादन गर्दै स्टालिन]]

बेलायत र फ्रान्स सोभियतसँग गठबन्धन गर्न अनिच्छुक देखिएपछि स्टालिन जर्मनतर्फ मोडिएका थिए। {{sfn|Service|2004|pp=399–400}} सन् १९३९ मे ३ मा स्टालिनले पश्चिम तर्फ झुकाव राख्ने आफ्ना विदेश मन्त्री म्याक्सिम लित्भिनोभलाई हटाएर भ्याचेस्लाभ मोलोतोभलाई विदेश मन्त्री चुनेका थिए।{{sfn|Nekrich|1997|p=109}} त्यसपछि जर्मनीले सोभियतसँग वार्ता सुरु गरी पूर्वी युरोपलाई दुई शक्तिको बीचमा विभाजन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। 
{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=220|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=166}} स्टालिनले यस समय भूभाग विस्तार गर्ने तथा जर्मनीसँग अस्थायी शान्तिको अवसर देखेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=220|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=168, 169}} सन् १९३९ को अगस्टमा सोभियत सङ्घले जर्मनीसँग [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो। यो एक अनाक्रमण सन्धी थियो जसमा सोभियत विदेश मन्त्री र जर्मन विदेश मन्त्री जोआचिम भोन रिबेनट्रोपले हस्ताक्षर गरेका थिए।  {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=221|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Service|3y=2004|3p=399|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=166}} एक हप्ता पछि, जर्मनीले पोल्यान्ड माथि आक्रमण गर्दा फ्रान्स तथा ब्रिटेनले जर्मनी विरुद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरेको थियो।  {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=222|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=169}} औपचारिक घोषणामा शान्ति व्यवस्था कायम गराउन १७ सेप्टेम्बरमा लाल सेना पूर्वी पोल्यान्डमा प्रवेश गर्दा  पोल्याण्ड राज्यको पतन भएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=222|2a1=Roberts|2y=2006|2p=43}} २८ सेप्टेम्बर मा, जर्मनी र सोभियत सङ्घले जितेको नयाँ भूभाग मध्ये केही साटासाट गर्दा जर्मनीले लुब्लिन र वार्सा क्षेत्र लियो भने सोभियतले लिथुआनिया क्षेत्र प्राप्त गरेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=223|2a1=Service|2y=2004|2pp=402–403|3a1=Wettig|3y=2008|3p=20}} केहि पछि स्टालिनको उपस्थितिमा जर्मन-सोभियत फ्रन्टियर सन्धि भएको थियो। {{sfn|Conquest|1991|p=224}} ब्रिटिसले जर्मनी माथि [[नाकाबन्दी]] लगाएपनि त्यसलाई उपेक्षा गर्दै दुई देश बीचको व्यापारले निरन्तरता पाइरहेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=224|2a1=Service|2y=2004|2p=405}} सोभियतहरूले पूर्वी फिनल्यान्डका केही भागहरूमा दाबी गरेतापनि फिनल्यान्ड सरकारले यसलाई अस्वीकार गरेको थियो। सोभियतहरूले नोभेम्बर १९३९ मा [[फिनल्यान्ड]]मा आक्रमण गर्दा सङ्ख्यात्मक हिसाबले न्यूनतम फिनल्यान्डेली सेनाले लाल सेनालाई रोकेर राखेको थियो।
{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=228|2a1=Service|2y=2004|2p=403|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=172–173}} अन्तर्राष्ट्रिय जनमतले फिनल्यान्डलाई समर्थन गर्दा सोभियतहरूलाई [[राष्ट्र सङ्घ]]बाट निष्कासित गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=279|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}}  फिनल्यान्डलाई पराजित गर्न असमर्थ भएपछि, सोभियतहरूले एक अन्तरिम शान्ति सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जसमा उनीहरूले फिनल्यान्डबाट क्षेत्रीय रियायतहरू प्राप्त गरेका थिए।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=403|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}} सन् १९४० जुन महिनामा लाल सेनाले बाल्टिक राज्यहरू कब्जा गरी अगसलाई जबरजस्ती सोभियत सङ्घमा विलय गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=227|2a1=Service|2y=2004|2pp=404–405|3a1=Wettig|3y=2008|3pp=20–21|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=173}} बेसाराबिया र उत्तरी बुकोविना, रोमानियाका केही भागहरूमा पनि आक्रमण गरी कब्जा गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Brackman|1y=2001|1p=341|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}} सोभियतहरूले जन दमनका साथ यी नयाँ पूर्वी युरोपेली क्षेत्रहरूमा असहमतिलाई रोक्न खोजेका थिए।{{sfn|Khlevniuk|2015|p=170}} सबैभन्दा उल्लेखनीय उदाहरणहरू मध्ये एक अप्रिल र मे १९४० को क्याटिन नरसंहार थियो, जसमा पोल्यान्डेली सशस्त्र बल, प्रहरी र बुद्धिजीवीहरू मध्ये लगभग २२,००० सदस्यहरूलाई [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=170}}

सन् १९४० को मध्यमा [[फ्रान्स]]माथि जर्मन [[विजय]] र कब्जाको गतिले स्टालिनलाई आश्चर्यमा पारेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Service|2y=2004|2p=405}} उनले जर्मनहरूसँगको कुनै पनि द्वन्द्वलाई टार्नको लागि तुष्टीकरणमा जोड दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Service|2y=2004|2p=406}} सन् १९४० अक्टोबरमा अक्ष शक्ति जर्मनी, जापान र इटालीले त्रिपक्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेपछि स्टालिनले पनि सोभियत सङ्घलाई अक्षीय गठबन्धनमा सामेल हुने प्रस्ताव गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=231|2a1=Brackman|2y=2001|2pp=341, 343|3a1=Roberts|3y=2006|3p=58}} जर्मनीप्रति शान्तिपूर्ण भाव देखाउन सन् १९४१ को अप्रिलमा सोभियत सङ्घले जापानसँग तटस्थता सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=233|2a1=Roberts|2y=2006|2p=63}}{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=234|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=180}}

=== सन् १९४१–१९४२: जर्मन आक्रमण ===

[[चित्र:Battle of Moscow.jpg|thumb|सन् १९४१ मा मस्को वरपर पुरुष सैनिकहरूको साथमा महिलाहरूद्वारा ट्याङ्कलाई अवरोध गर्ने खाडलहरू खन्दै।]]

सन् १९४१ को जुनमा जर्मनीले [[अपरेसन बार्बरोसा]] सुरु गरेर [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|सोभियत सङ्घ माथि आक्रमण]] गरेको थियो। योसँगै दोस्रो विश्वयुद्धको [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|पूर्वी मोर्चाहरू बीच युद्ध]] सुरु भएको थियो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=410–411|2a1=Roberts|2y=2006|2p=82|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=198}} गुप्तचर निकायले बारम्बार जर्मनीको काम बारे उनलाई चेतावनी दिएपछि स्टालिन आश्चर्यचकित बनेका थिए। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=408–409, 411–412|2a1=Roberts|2y=2006|2p=67|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=199–200, 202}} उनले सुरक्षा समिति खडा गरे जसको प्रमुख [[कमान्डर-इन-चिफ|सुप्रिम कमान्डर]]को रूपमा उनी स्वयं र {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=414–415|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=206–207}} सैन्य सुप्रिम कमान्डका प्रमुख{{sfn|Service|2004|p=413}} चिफ अफ स्टाफ जर्जी जुकोभलाई बनाएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=420}} जर्मन टेक्टिक ''ब्लिट्क्रिज'' सुरुमा निकै प्रभावकारी थियो। पश्चिमी सिमामा रहेको सोभियत वायु सेना २ दिन भित्र नष्ट भएको थियो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=417|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=201–202}} जर्मन एकीकृत सेना चाँडै नै सोभियत भूभागको निकै भित्री भागसम्म प्रवेश गरेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=235|2a1=Service|2y=2004|2p=416}} युक्रेन, बेलोरुसिया र बाल्टिक राज्यहरू जर्मनको कब्जामा आएका थिए भने लेलिनग्रादमा घेराबन्दी सुरु भएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=418}} सोभियत विस्थापित नागरिकहरूको मस्को र आसपासका सहरहरूमा लहर आउँदा {{sfn|Service|2004|p=417}} जुलाई सम्म जर्मन लुफ्त्वाफेले मस्कोमा बमबारी गर्न सुरु गरेको थियो।{{sfn|Service|2004|p=418}} अक्टोबरबाट जर्मन सेनाले राजधानीमा पूर्ण आक्रमण गर्ने अनुमान गरिएको थियो। सोभियत सरकारलाई खाली गरेर समरा कुइबिसेभमा सार्ने योजना बनाइएको भएतापनि यहाँबाट पलायन भयो भने सैनिकहरूको मनोबल गिर्ने अनुमान गरी स्टालिनले मस्को मै रहने निर्णयका थिए। 
{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=248–249|2a1=Service|2y=2004|2p=420|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=214–215}} मस्को माथिको जर्मन आक्रमण २ महिनापछि प्रतिकूल चिसो मौसमी अवस्थाको कारणले रोकिएको थियो।{{sfn|Glantz|2001|p=26}}

जुकोभ र अन्य जनरलहरूको सुझाव विपरित स्टालिनले रक्षात्मक भन्दा पनि आक्रामक रणनीतिलाई जोड दिएका थिए।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=421, 424|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=220}} सन् १९४१ जुनमा उनले &quot;स्कर्च्ड अर्थ&quot; नीतिको आदेश दिएका थिए। उनले पूर्वाधार र खाद्य आपूर्ति जर्मनले कब्जा गर्नुअघि नै नष्ट गर्ने आदेश दिँदै {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=482|2a1=Roberts|2y=2006|2p=90}} जर्मन सेना पुगेका क्षेत्रमा १ लाख राजनैतिक बन्दीको हत्याको आदेश दिएका थिए। {{sfn|Gellately|2007|p=391}} उनले सैन्य कमान्डको सफाइ गरी कयौँ उच्च अधिकारीलाई घटुवा वा सरुवा गरी अन्यलाई पक्राउ तथा मृत्युदण्ड दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=239–240|2a1=Roberts|2y=2006|2p=98|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=209}} आदेश नं २७० बाट, सैनिकलाई युद्धबन्दी हुनु भन्दा लड्दै मर्नको लागि आदेश दिइएको थियो। उनले युद्धबन्दी भएकाहरूलाई देशद्रोहीको रुपमा प्रस्तुर गरेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=241|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=210}} जर्मनद्वारा [[युद्धबन्दी]] बनाइएकाहरू मध्ये उनका छोरा याकोभ पनि थिए। उनको जर्मन हिरासतमा मृत्यु भएको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=241–242|2a1=Service|2y=2004|2p=521}} सन् १९४२ को जुलाईमा स्टालिनले आदेश नं २२७ जारी गरी अनाधिकृत रूपमा पछि हट्नेहरूलाई लडाइँको अग्रमोर्चामा राखिने निर्णय गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Roberts|1y=2006|1p=132|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=223}} लडाइँको बीचमा दुवै जर्मन र सोभियत सेनाले [[जेनेभा महासन्धि|जेनेभा सम्मेलन]]ले कायम गरेका युद्धका नियमहरू तोडी {{sfn|Service|2004|p=423}} सोभियतहरूले नाजीद्वारा भएको कम्युनिस्ट, यहूदी र रोमानीहरूको नरसंहारलाई व्यापक रूपमा प्रचार गरेका थिए।{{sfn|Service|2004|p=422}} स्टालिनले नाजी विरोधी सेमिटिज्मको उपयोग गरी सन् १९४२ को अप्रिलमा सोभियत युद्ध प्रयासको लागि यहूदी र विदेशी समर्थन जुटाउन यहूदी विरोधी फासिस्ट समितिलाई प्रायोजित गरेका थिए। {{sfn|Overy|2004|p=568}}

[[चित्र:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|thumb|left| मुक्तिपछिको स्टालिनग्राद सहरको केन्द्र, सन् १९४३ फेब्रुअरी २]]

सोभियतले संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग गठबन्धन गरेका थिए। {{sfn|Khlevniuk|2015|p=211}} संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् १९४१ मा जर्मनी विरुद्धको युद्धमा सामेल भएपनि सन् १९४२ को अन्त्यसम्म थोरै मात्र प्रत्यक्ष अमेरिकी सहायता सोभियतहरूमा पुगेको थियो।{{sfn|Service|2004|p=423}} आक्रमणको प्रतिक्रियामा सोभियतहरूले मध्य रूसमा आफ्ना औद्योगिक उद्यमहरूलाई तीव्र पारी लगभग पूर्ण रूपमा सेनाको उत्पादनमा ध्यान केन्द्रित गरेका थिए। {{sfn|Service|2004|p=421}} उनीहरूले जर्मन उत्पादकता भन्दा पनि उच्च स्तरको औद्योगिक उत्पादकता हासिल गरेका थिए।{{sfn|Service|2004|p=422}} युद्धको समयमा स्टालिन रूसी अर्थोडक्स चर्चप्रति बढी सहिष्णु थिए, यसलाई आफ्ना केही गतिविधिहरू पुनः सुरु गर्न र सेप्टेम्बर १९४३ मा मुखिया सेर्गियससँग भेट्न अनुमति दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=442–443|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=242–243}} उनले साँस्कृतिक अभिव्यक्तिको फराकिलो दायरालाई पनि अनुमति दिँदा विशेषगरी पहिले दमन गरिएका लेखक र कलाकारहरू जस्तै अन्ना अख्मातोभा र दिमित्री शोस्ताकोभिचलाई उनीहरूको कामलाई व्यापक रूपमा फैलाउन अनुमति दिएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=441}} [[द इन्टर्नास्योनाल]] लाई देशको [[राष्ट्रिय गान]]बाट हटाएर अझै बढी देशभक्तिपूर्ण भावको गीतलाई राष्ट्रिय गान बनाइएको थियो। {{sfn|Service|2004|p=442}} 

सन् १९४२ अप्रिलमा स्टालिनले पूर्वी युक्रेनमा जर्मन-नियन्त्रित खार्कोभलाई कब्जा गर्ने प्रयासको लागि सोभियतहरूको पहिलो गम्भीर जवाफी आक्रमणको आदेश दिएर स्टाभकालाई रद्द गरेतापनि यो आक्रमण असफल सावित बनेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=254|2a1=Service|2y=2004|2p=424|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=221–222}} त्यस वर्ष हिटलरले आफ्नो प्राथमिक लक्ष्यलाई पूर्वी मोर्चामा समग्र विजयबाट, दीर्घकालीन जर्मन युद्ध प्रयासको लागि महत्त्वपूर्ण दक्षिणी सोभियत सङ्घमा तेल क्षेत्रहरू सुरक्षित गर्ने लक्ष्यमा सारेका थिए। {{sfn|Roberts|2006|pp=117–118}} जब लाल सेना जनरलहरूले हिटलरले प्रयासहरू दक्षिणतिर सार्न सक्ने प्रमाणहरू देखे तब स्टालिनले यसलाई मस्को कब्जा गर्ने नयाँ प्रयासमा एक अस्पष्ट चाल मानेका थिए।{{sfn|Roberts|2006|p=124}} जुन १९४२ मा, जर्मन सेनाले स्टालिनग्रादलाई लक्ष्य गर्दै दक्षिणी रूसमा ठूलो आक्रमण सुरु गर्दा स्टालिनले [[लाल सेना]]माझ सहरलाई कुनै पनि हालतमा अधिकार गर्न आदेश दिएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=425}} यसको परिणामस्वरूप स्टालिनग्रादको लामो युद्धको सुरुवात भएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=426}}

== मृत्यु ==

स्टालिनको मृत्यु सन् १९५३ मार्च  ५ का दिन भएतापनि {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=313|2a1=Volkogonov|2y=1991|2p=574|3a1=Service|3y=2004|3p=586|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=313}} उनको मृत्युको घोषणा मार्च ६ का दिन गरिएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=588}}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

===किताब===
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book |last=Conquest |first=Robert |title=Stalin: Breaker of Nations |year=1991 |publisher=Penguin |location=New York and London |isbn=978-0-14-016953-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Montefiore |first=Simon Sebag |year=2003 |title=Stalin: The Court of the Red Tsar |location=London |publisher=Weidenfeld &amp; Nicolson |isbn=978-1-84212-726-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Montefiore |first=Simon Sebag |title=Young Stalin |location=London |publisher=Weidenfeld &amp; Nicolson |year=2007 |isbn=978-0-297-85068-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Service |first=Robert |year=2004 |title=Stalin: A Biography |location=London |publisher=Macmillan |isbn=978-0-333-72627-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kotkin |first=Stephen |year=2014 |title=Stalin: Paradoxes of Power, 1878–1928 |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9944-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Khlevniuk |first=Oleg V. |year=2015 |title=Stalin: New Biography of a Dictator |translator1=Nora Seligman Favorov |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |isbn=978-0-300-16388-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Volkogonov |first=Dimitri |title=Stalin: Triumph and Tragedy |year=1991 |translator=Harold Shukman |location=London |publisher=Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-81080-3 |ref=harv}}
{{Refend}}
{{commons|Иосиф Виссарионович Сталин|जोसेफ स्टालिन}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{टाइम वर्ष व्यक्ति}}

[[श्रेणी:दार्शनिक]]
[[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]]
[[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]]
[[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]]</text>
      <sha1>0jwz6dxamsi0aapu9ikumf6gwsrp1ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिल्फ पोर्नोग्राफी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114946</id>
    <revision>
      <id>1370300</id>
      <parentid>1167217</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T18:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11839" sha1="nvv0g8jc4j8jlfz7gbd8w5wfpptfswl" xml:space="preserve">[[File:India Summer 2011.jpg|thumb|180px|right|[[इन्डिया समर]] ({{age|1975|4|26|mf=yes}}) ६ जनवरी, २०११ मा [[एभिएन वयस्क मनोरञ्जन एक्सपो|एभिएन एक्स्पो]], [[लस भेगस|लस भेगास]], [[निभाडा|नेवाडा]]मा भाग लिदै]]
[[File:Lisa Ann 2010.jpg|thumb|180px|right|[[लिजा एन]] ({{age|1972|5|9|mf=yes}}) ९ जनवरी, २०१० मा [[पाल्मा क्यासिनो रिसोर्ट]], [[लस भेगस|लस भेगास]], [[निभाडा|नेवाडा]]मा [[एभिएन पुरस्कार]] कार्यक्रममा भाग लिदै]]

'''मिल्फ पोर्नोग्राफी''' (&quot;मदर आई उड लाइक/लभ टू [[फक]]&quot;) [[अश्लील चित्रण|पोर्नोग्राफी]]को एक विधा हो जसमा अभिनेत्रीहरू प्रायः ३० देखि ५० वर्ष उमेरका महिला हुन्छन्, यद्यपि धेरै अभिनेत्रीहरूले २५ वर्षको उमेरमा यस प्रकारको [[अश्लील चलचित्र]] बनाउन सुरु गरिसकेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Aurora Snow|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2010/08/09/porn-star-aurora-snow-goes-from-barely-legal-to-milf.html|title=Porn Star Aurora Snow Goes from Barely Legal to MILF|publisher=The Daily Beast|date=2010-08-09}}&lt;/ref&gt;
सामान्य [[मिल्फ]] कथाको केन्द्रबिन्दु 'ठूला महिला र युवा प्रेमीहरू', दुबै पुरुष र महिलाहरूको एक आयु-खेल गतिशील हो।&lt;ref name=Rise&gt;{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/2007-10-30/columns/the-rise-of-milfs-and-mommies-in-sexual-fantasy-material/|title=The Rise of MILFs and Mommies in Sexual-Fantasy Material|last=Taormino|first=Tristan|date=October 30, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617000017/http://www.villagevoice.com/2007-10-30/columns/the-rise-of-milfs-and-mommies-in-sexual-fantasy-material |date=2009-06-17 }}&lt;/ref&gt; एक सम्बन्धित शब्द [[कगर (कठबोली)|'कगर']] हो, जसले एक ठूली महिला [[यौन सिकारी|सिकारी]]को रूपमा काम गरिरहेको देखाउँदछ।&lt;ref name=&quot;M&amp;M&quot; /&gt;

==अवलोकन==
[[मिल्फ]] अश्लील विधाका अभिनेत्रीहरूको आफ्नै पुरस्कारहरू: [[एक्स-रेटेड क्रिटिक्स सङ्गठन|एक्सआरसीओ]] &quot;मिल्फ अफ द इअर पुरस्कार&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|title=XRCO|publisher=XRCO.com|url=http://xrco.com|accessdate=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='XRCO2006'&gt;{{cite news |title=XRCO 2006 Winners |url=http://www.bwdl.net/XRCO-2/2006win/index.htm |accessdate=2007-12-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012150750/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2006win/index.htm |archivedate=2007-10-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012150750/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2006win/index.htm |date=2007-10-12 }}&lt;/ref&gt; एभिएन &quot;मिल्फ/कगर पर्फमर अफ द इअर पुरस्कार&quot;,&lt;ref name=&quot;AVNAwards.com&quot;&gt;{{cite web |title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards |publisher=AVNAwards.com |url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2008-11-25 |accessdate=2008-11-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203003734/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |archivedate=December 3, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327184833/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt; र अरूसँग &quot;सर्वश्रेष्ठ मिल्फ कलाकार&quot; को लागि [[अर्बन एक्स पुरस्कार]] हुन्छन्।&lt;ref name='UrbanX2009'&gt;{{cite web|title=Urban X Awards Winners Announced|publisher=XBiz.com|url=http://www.xbiz.com/news/111018|author=Tod Hunter|date=2009-07-27|accessdate=2009-08-27}}&lt;/ref&gt; जापानमा, [[वयस्क प्रसारण पुरस्कार]]सँग &quot;सर्वश्रेष्ठ परिपक्व अभिनेत्री&quot; को लागि एक पुरस्कार पनि छ।&lt;ref name=&quot;ABA2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://kaori4med.seesaa.net/article/16060476.html|title=日本アダルト放送大賞 2005 (Adult Japan Broadcasting Award 2005)|date=April 3, 2006|publisher=kaori4med.seesaa.net kaori4med.seesaa.net|language=Japanese|accessdate=2008-11-07}}&lt;/ref&gt;

[[बेलायत]]मा, '[[यम्मी मम्मी]]' शब्द मिल्फको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। [[अक्सफोर्ड डिक्सनरी]]ले यम्मी मम्मीलाई &quot;एक आकर्षक र स्टाइलिश जवान आमा&quot; को रूपमा परिभाषित गर्दछ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/yummy-mummy|title=Home &gt; British &amp; World English &gt; yummy mummy|website=www.oxforddictionaries.com|publisher=Oxford University Press|accessdate=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102083448/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/yummy-mummy |date=2 January 2014 }}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==
सन् १९९० को दशकमा [[मिल्फ]] शब्द पहिलो पटक इन्टरनेट समाचार समूहमा दस्तावेज गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://groups.google.com/group/alt.mag.playboy/browse_thread/thread/56546dc2e5578c7/ae98e3c554d34114?lnk=st-Usenet_done=%2Fgroup%2Falt.mag.playboy%2Fbrowse_thread%2Fthread%2F56546dc2e5578c7%2Fae98e3c554d34114%3Flnk%3Dst%257CUsenet|title=An example of 1995 internet usage of 'MILF' predating ''American Pie''.|work=google.com|access-date=14 November 2014}}&lt;/ref&gt; सबैभन्दा पुरानो अनलाइन सन्दर्भ भनेको सन् १९९५ [[युजनेट]] पोष्ट हो जुन आकर्षक [[आमा]]को '[[प्लेब्वाई]]' चित्रणको बारेमा छ।&lt;ref name=M&amp;M&gt;{{cite web|url=http://nymag.com/news/features/2007/sexandlove/30915/|title=Of MILF and Men|date=April 23, 2007}}&lt;/ref&gt;  सन् १९९९ को चलचित्र '[[अमेरिकन पाई (चलचित्र)|अमेरिकन पाई]]'ले [[जेनिफर कूलिज]]को चरित्र स्टिफलरको आमालाई दर्साउँदै यसलाई लोकप्रिय बनाएको थियो।&lt;ref name=Taormino2007&gt;{{cite news |author=[[Tristan Taormino]] |title=The Rise of MILFs and Mommies in Sexual-Fantasy Material |url=http://www.villagevoice.com/people/0745,taormino,78292,24.html |quote=No one has nailed down the origin of the acronym MILF (&quot;Mom I'd Like to Fuck&quot;), although American Pie is credited with popularizing the term, which is most closely associated with teenage boys lusting for a friend's hot mom. |work=[[Village Voice]] |date=November 6, 2007 |accessdate=2010-08-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724053253/http://www.villagevoice.com/people/0745%2Ctaormino%2C78292%2C24.html |archivedate=July 24, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724053253/http://www.villagevoice.com/people/0745%2Ctaormino%2C78292%2C24.html |date=July 24, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Marrit Ingman |coauthors= |title=Of MILF and Men - The sexy-mom phenomenon—is it hot or not?|url=http://nymag.com/news/features/2007/sexandlove/30915 |quote=How exactly did a once-taboo erotic fetish become a widespread, culturally sanctioned ideal, a perverse mix of branding and empowerment? After all, a hot mom used to be a tragedy, whether in the literal sense (Oedipus’ Mom-I’m-Fated-to-Fuck, Jocasta) or in the bittersweet Mrs. Robinson sense (“Oh, God. Oh, let me out,” begs Benjamin Braddock). Alternately, it was an insult: “Oh, yeah? That’s not what your mama said last night.” A hot mom was by definition a bad mom. |work=[[New York Magazine]] |date= |access-date=2010-08-14 }}&lt;/ref&gt;

==उल्लेखनीय प्रदर्शनकर्ताहरू==

{| class=&quot;wikitable&quot; &lt;!--Bolded '''X''' numbers are 5 or greater --&gt;
|-
! प्रदर्शनकर्ता
! पुरस्कार (हरू)
! वर्षको अवधि
! नामाङ्कनहरू
! जीत
|-
| [[ब्रान्डी लभ]]
| [[नाइटमुभ्स  पुरस्कार]], [[एक्सबिज पुरस्कार]]
| सन् २०१३–२०१८
| ९
| २
|-
| [[फ्रान्सिस्का ली]]
| नाइटमुभ्स, [[एक्सआरसीओ पुरस्कार|एक्सआरसीओ]]
| सन् २००८–२०१८
| १९
| २
|-
| [[इन्डिया समर]]
| एभिएन, एक्सआरसीओ, एक्सबिज
| सन् २०१०–२०१८
| १७
| ६
|-
| [[जुलिया एन]]
| एभिएन, नाइटमुभ्स, एक्सबिज, एक्सआरसीओ
| सन् २००९–२०१५
|
| '''८'''
|-
| [[केन्ड्रा लस्ट]]
| एभिएन, एक्सबिज
| सन् २०१३–२०१६
| ४
| २
|-
| [[लिजा एन]]
| एभिएन, [[एक्सोटिका एक्सपो|एक्सोटिका]] फ्यानी पुरस्कार, फेम., नाइटमुभ्स, [[अर्बन एक्स पुरस्कार]], एक्सबिज, एक्सएफएएनजेड
| सन् २००९–२०१४, सन् २०१८-
|
| '''११'''
|-
| [[नीना हार्टले]]
| एक्सबिज
| सन् २०१३
| 
| १
|-
| [[रेवेनेस]]
| एभिएन, एक्सआरसीओ
| सन् २००६–२०११
| ४
| 
|-
| [[तान्या ट्याट]]
| एभिएन, फ्यानी, नाइटमुभ्स, एक्सआरसीओ, एक्सबिज, [[साफ्टा पुरस्कार (वयस्क भिडियो)|साफ्टा पुरस्कार]]
| सन् २०१०–२०१५
| '''१५'''
| '''१०'''
|-
| [[भेरोनिका अभ्लभ]]
| एभिएन, एक्सबिज, एक्सआरसीओ
| सन् २०१२–२०१५
| '''९'''
| १
|}
&lt;small&gt;(व्यक्तिगत लेखहरूको पुरस्कार सेक्सनबाट लिइएको डाटा)&lt;/small&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[यौन सम्बन्धमा उमेर असमानता]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:मिल्फ पोर्नोग्राफी]]</text>
      <sha1>nvv0g8jc4j8jlfz7gbd8w5wfpptfswl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनिवार्य मतदान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115795</id>
    <revision>
      <id>1370387</id>
      <parentid>1307095</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="3432fu564k0tao3izo0lo1q1r6ezdly" xml:space="preserve">{{आधार}}'''अनिवार्य मतदान'''को अर्थ [[कानून]] बमोजिम कुनै पनि निर्वाचनमा मतदातालाई आफ्नो मत दिन वा [[निर्वाचन|निर्वाचनमा]] मतदान केन्द्रमा उपस्थित हुनु अनिवार्य हुन्छ। यदि एक मान्य मतदाताले मतदान केन्द्रमा गएर  भोट हाल्दैन भने उसलाई पहिले घोषणा गरेको सजायहरूको भागी बनाउन सकिन्छ।

वर्तमान समयमा २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदानको व्यवस्था छ। धेरै देशहरूमा मतदााा नगरेमा दण्डको  प्रावधान छ।

== वर्तमान तथा पहिले प्रचलित देशहरू ==
{{As of|2013|8}}, २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदान रहेको छ।&lt;ref name=&quot;World Factbook: Suffrage&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html World Factbook: Suffrage]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109020202/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html|date=2008-01-09}} at [[Central Intelligence Agency]]. Retrieved 16 August 2013&lt;/ref&gt; यी मध्ये , १० देशहरूमा (थप एक स्विस क्यान्टन र एक भारतीय राज्य) ले यसको व्यवस्था गरेका छन् । जनवरी २०२० को अनुसार, आर्थिक सहयोग तथा विकास सङ्गठन को ३६ सदस्य राष्ट्र मध्ये , ३ को मात्र अनिवार्य मतदान को व्यवस्था प्रचलनमा छ : [[अस्ट्रेलिया]], [[बेल्जियम]], [[लक्जमबर्ग]] । थप, ग्रीस, मेक्सिको र टर्की मा पनि सैद्धान्तिक अनिवार्य मतदान को व्यवस्था छ तर कार्यन्वयन मा छैन ।

== यो पनि हेर्नुहोस ==

* [[निर्वाचन|चुनाव]] (पोल) 
* [[मतदाता|मताधिकारी]] 
* [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]

== बाह्य लिंकहरू ==

[[श्रेणी:प्रजातन्त्र]]
[[श्रेणी:चुनाव]]</text>
      <sha1>3432fu564k0tao3izo0lo1q1r6ezdly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370388</id>
      <parentid>1370387</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्तमान तथा पहिले प्रचलित देशहरू */</comment>
      <origin>1370388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="00svhqcgn8151naog1l9njsuivvnbwb" xml:space="preserve">{{आधार}}'''अनिवार्य मतदान'''को अर्थ [[कानून]] बमोजिम कुनै पनि निर्वाचनमा मतदातालाई आफ्नो मत दिन वा [[निर्वाचन|निर्वाचनमा]] मतदान केन्द्रमा उपस्थित हुनु अनिवार्य हुन्छ। यदि एक मान्य मतदाताले मतदान केन्द्रमा गएर  भोट हाल्दैन भने उसलाई पहिले घोषणा गरेको सजायहरूको भागी बनाउन सकिन्छ।

वर्तमान समयमा २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदानको व्यवस्था छ। धेरै देशहरूमा मतदााा नगरेमा दण्डको  प्रावधान छ।

== वर्तमान तथा पहिले प्रचलित देशहरू ==
{{As of|2013|8}}, २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदान रहेको छ।&lt;ref name=&quot;World Factbook: Suffrage&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html World Factbook: Suffrage]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109020202/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html|date=2008-01-09}} at [[Central Intelligence Agency]]. Retrieved 16 August 2013&lt;/ref&gt; यी मध्ये , १० देशहरूमा (थप एक स्विस क्यान्टन र एक भारतीय राज्य) ले यसको व्यवस्था गरेका छन् । जनवरी २०२० को अनुसार, आर्थिक सहयोग तथा विकास सङ्गठन को ३६ सदस्य राष्ट्र मध्ये , ३ को मात्र अनिवार्य मतदान को व्यवस्था प्रचलनमा छ : [[अस्ट्रेलिया]], [[बेल्जियम]], [[लक्जमबर्ग]] । थप, ग्रीस, मेक्सिको र टर्की मा पनि सैद्धान्तिक अनिवार्य मतदान को व्यवस्था छ तर कार्यन्वयन मा छैन ।

== पक्षमा तर्क ==

=== मतदाताको प्राथमिकताहरू कब्जा गर्ने ===

=== नागरिक जिम्मेवारी ===

=== उम्मेदवारको छनोटमा सुधार गर्ने ===

=== हल्का दण्डले मतदानमा ठूलो वृद्धि प्रदान गर्दछ ===

=== मतदानको विरोधाभास ===

=== राजनीतिक वैधता ===

== आलोचना ==

=== प्रतिगामी कर ===

=== बाध्यकारी भाषण ===

=== धार्मिक आपत्ति ===

=== नागरिक स्वतन्त्रता ===

=== मत खरिद ===

== यो पनि हेर्नुहोस ==

* [[निर्वाचन|चुनाव]] (पोल) 
* [[मतदाता|मताधिकारी]] 
* [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]

== बाह्य लिंकहरू ==

[[श्रेणी:प्रजातन्त्र]]
[[श्रेणी:चुनाव]]</text>
      <sha1>00svhqcgn8151naog1l9njsuivvnbwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370389</id>
      <parentid>1370388</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मत खरिद */</comment>
      <origin>1370389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="r1t373r8eohbknjukvh00vmy112mfp6" xml:space="preserve">{{आधार}}'''अनिवार्य मतदान'''को अर्थ [[कानून]] बमोजिम कुनै पनि निर्वाचनमा मतदातालाई आफ्नो मत दिन वा [[निर्वाचन|निर्वाचनमा]] मतदान केन्द्रमा उपस्थित हुनु अनिवार्य हुन्छ। यदि एक मान्य मतदाताले मतदान केन्द्रमा गएर  भोट हाल्दैन भने उसलाई पहिले घोषणा गरेको सजायहरूको भागी बनाउन सकिन्छ।

वर्तमान समयमा २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदानको व्यवस्था छ। धेरै देशहरूमा मतदााा नगरेमा दण्डको  प्रावधान छ।

== वर्तमान तथा पहिले प्रचलित देशहरू ==
{{As of|2013|8}}, २२ देशहरूमा अनिवार्य मतदान रहेको छ।&lt;ref name=&quot;World Factbook: Suffrage&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html World Factbook: Suffrage]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109020202/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html|date=2008-01-09}} at [[Central Intelligence Agency]]. Retrieved 16 August 2013&lt;/ref&gt; यी मध्ये , १० देशहरूमा (थप एक स्विस क्यान्टन र एक भारतीय राज्य) ले यसको व्यवस्था गरेका छन् । जनवरी २०२० को अनुसार, आर्थिक सहयोग तथा विकास सङ्गठन को ३६ सदस्य राष्ट्र मध्ये , ३ को मात्र अनिवार्य मतदान को व्यवस्था प्रचलनमा छ : [[अस्ट्रेलिया]], [[बेल्जियम]], [[लक्जमबर्ग]] । थप, ग्रीस, मेक्सिको र टर्की मा पनि सैद्धान्तिक अनिवार्य मतदान को व्यवस्था छ तर कार्यन्वयन मा छैन ।

== पक्षमा तर्क ==

=== मतदाताको प्राथमिकताहरू कब्जा गर्ने ===

=== नागरिक जिम्मेवारी ===

=== उम्मेदवारको छनोटमा सुधार गर्ने ===

=== हल्का दण्डले मतदानमा ठूलो वृद्धि प्रदान गर्दछ ===

=== मतदानको विरोधाभास ===

=== राजनीतिक वैधता ===

== आलोचना ==

=== प्रतिगामी कर ===

=== बाध्यकारी भाषण ===

=== धार्मिक आपत्ति ===

=== नागरिक स्वतन्त्रता ===

=== मत खरिद ===
अनिवार्य मतदानको एउटा नकारात्मक पक्ष के हो भने राजनीतिक रूपमा उदासीन मानिसहरूलाई चुनावमा मतदान गर्न बाध्य पारेर, उनीहरू भोट खरिद गरेर हेरफेरको जोखिममा पर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Brusco |first1=Valeria |last2=Nazareno |first2=Marcelo |last3=Stokes |first3=Susan C. |date=2004 |title=Vote Buying in Argentina |journal=Latin American Research Review |volume=39 |issue=2 |pages=66–88 |doi=10.1353/lar.2004.0022 |issn=0023-8791 |jstor=1555401 |s2cid=154003297}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-22 |title=Could compulsory voting save democracies in crisis? |url=https://qz.com/1920978/does-compulsory-voting-hurt-or-benefit-democracy |access-date=2023-08-27 |website=Quartz |language=en}}&lt;/ref&gt;

== यो पनि हेर्नुहोस ==

* [[निर्वाचन|चुनाव]] (पोल) 
* [[मतदाता|मताधिकारी]] 
* [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]

== बाह्य लिंकहरू ==

[[श्रेणी:प्रजातन्त्र]]
[[श्रेणी:चुनाव]]</text>
      <sha1>r1t373r8eohbknjukvh00vmy112mfp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बि.सं १८९० को नेपाल-भारत भूकम्प</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118593</id>
    <revision>
      <id>1370386</id>
      <parentid>1322097</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9704" sha1="4qv3r51uh8jodi7pohhw88q7bf0xhks" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| name = 1833 Bihar–Nepal earthquake
| image = 
| alt = 
| caption = 
| map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| location = {{coord|27.7|N|85.7|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;Ambraseys&quot;&gt;{{cite journal |author1=[[Nicholas Ambraseys]] |title=Three little known early earthquakes in India |journal=Current Science |date=2004 |volume=6 |issue=4 |pages=506–508 |url=https://www.jstor.org/stable/24107899 |publisher=Current Science Association |jstor=24107899 |access-date=25 July 2021}}&lt;/ref&gt;
| map2 = {{Location map+|Nepal
| places =
{{Location map~|Nepal|lat=28.3|long=85.5|mark=Bullseye1.png|marksize=50}}
{{Location map~|Nepal|lat= 27.7|long=85.3|label=Kathmandu|label_size=100|position=left|mark=Green pog.svg}}
 | relief = yes
 | width = 250
 | float = center|border=infobox
 | caption = }}
| timestamp = 
| isc-event = 
| anss-url = 
| local-date = 26 August 1833
| local-time = 22:58 [[Nepal Standard Time|NPT]]
| duration = 
| magnitude = 7.6–7.9 {{M|w|link=yes}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |author1=L. Bollinger |author2=P. Tapponnier |author3=S. N. Sapkota |author4=Y. Klinger |date=2016 |title=Slip deficit in central Nepal: omen for a repeat of the 1344 AD earthquake? |url=https://earthobservatory.sg/files/publications/pdf/Slip%20deficit%20in%20central%20Nepal-%20omen%20for%20a%20repeat%20of%20the%201344%20AD%20earthquake%3F%20-%20Bollinger%2C%20Tapponnier%20et%20al.pdf |journal=Earth, Planets and Space |volume=68 |page=12 |doi=10.1186/s40623-016-0389-1 |bibcode=2016EP&amp;S...68...12B |s2cid=32078899 |via=Earth Observatory of Singapore |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
| depth = 
| fault = [[Main Himalayan Thrust]]
| type = [[Fault (geology)|Thrust]]&lt;ref name=&quot;Himalayan earthquakes&quot; /&gt; ([[Blind thrust earthquake|Blind]])
| affected = [[Nepal]], [[India]] &amp; [[Tibet]]
| damages = 
| intensity = {{MMI|X}}
| pga = 
| pgv = 
| tsunami = 
| landslide = 
| foreshocks = 2
| aftershocks = Yes&lt;ref name=&quot;Himalayan earthquakes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bilham |first1=Roger |title=Himalayan earthquakes: a review of historical seismicity and early 21st century slip potential |journal=Geological Society, London, Special Publications |date=2019 |volume=483 |issue=1 |pages=423–482 |doi=10.1144/SP483.16 |bibcode=2019GSLSP.483..423B |url=https://sp.lyellcollection.org/content/483/1/423 |doi-access=free |access-date=23 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| casualties = ~500 dead
| citations = 
| pre-1900 = yes
}}
संवत् १८९० साल अधिक भाद्र शुदी १२ का रातको १०:५८ &lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date= |title=Significant Earthquake Information NEPAL: KATHMANDU; INDIA: BIHAR |url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/earthquake/event-more-info/1758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322184948/https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/earthquake/event-more-info/1758 |archive-date=2022-03-22 |access-date=12 December 2020 |website=NGDC}}&lt;/ref&gt;स्थानिय समय भूकम्प गयो। त्यो रात २३ पल्ट भूकम्प गयो। यो भूकम्प उत्तरमा भोट कुतीसम्म, पूर्वमा [[विजयपुर]]सम्म, पश्चिममा [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]सम्म र दक्षिणमा [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] सम्म गयो। भूकम्पले नेपाल, उत्तरी भारत र तिब्बतका धेरै शहर र गाउँहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍यायो। भूकम्पको धक्का [[बङ्गलादेश|बंगलादेश]]को चटगाउँमा पनि महसुस गरिएको थियो। क्षतिको भए पनि, भूकम्पबाट मृत्यु हुनेको संख्या आश्चर्यजनक रूपमा कम थियो, लगभग ५००। किनभने त्यस दिनको सुरुमा मुख्य भूकम्प आउनुभन्दा पहिले दुईवटा साना तर तीव्र पूर्वकम्पनहरू आएका थिए, जसले गर्दा धेरै बासिन्दाहरू आफ्नो घर बाहिर शरण लिएका थिए।

त्यहाँदेखि रोजरोज दिनको ४०/५० फेरा भूकम्प हुँदा राजा, मन्त्री, भारदारहरू सबै डरले आआफ्ना बगैंचामा पाल टांगी बसे। दुनियाँहरू पनि घरमा बसेनन्। तीन शहर गाउँ गाउँ सबै ठाउँमा घर देवल, सत्तल, पाटीहरू धेरै भत्के। [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|ठिमी]]मा र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा ज्यादा भूकम्प गई धेरै घर भत्केकाले मानिस मर्ने र घाउ लाग्ने धेरै भए। त्यस्तो हुँदा पनि श्री [[पशुपतिनाथ (स्पष्टता)|पशुपतिनाथ]], श्री [[गुह्रेश्वरी]], ललितपुरका चण्डेश्वरी, पूर्णचण्डी त मौननाथ यति देवताका देवालयमा  झुण्डाइराखेको घण्टा पनि हल्लिएन। 

यस्तो बिध्न हुँदा राजा र मन्त्री भादगाउँ गई प्रजाहरूलाई माया गरि खातिरजामाको हुकुम गरेर चाहिँदो अन्न, वस्त्र र धनहरू दिई फिरे।

==क्षति ==
भूकम्पले कति नोक्सान भयो भनी मन्त्री जनरल [[भीमसेन थापा]]ले जचाउँदा निम्न लेखिए बमोजिम ठहरियो।
===काठमाडौं शहर===
[[चित्र:Kathmandu_Bhimsen_Tower.jpg|अङ्गुठाकार|[[धरहरा]]]]
जम्मा घर भत्केको ६४३

सिंगै घर भत्केको ३६५

छाना मात्र भत्केको १०

सत्तल भकेको ३

पाटी भत्केको ५

ढोका भत्केको २

[[धरहरा]] भत्केको २
सिंगै भत्केको १, माथिको १ तला मात्र खसेको १

[[टुँडिखेल]]को ठूलो श्री जगन्नाथको देवालय सिँगै भत्केको १

मानिस परेको ५२

मरेको जना २२
घाइते जना ३०

बागमतीका पुलको पर्खाल १९/२० हात जति खसेको

त्रिपुरेश्वरका देवालयको माथिल्ला तलाको गाह्रो भत्केक देखियो।

===पाटन शहरमा===
जम्मा घर भत्केको ८२४

सिंगै घर भत्केको ३६५

छाना मात्र भत्केको ९८

कौसी खसेको २२

आधा घर भत्केको ११०

सत्तल भकेको ३७४

देवालय भत्केको १७

पाटी भत्केको १४

मानिस परेको २
मरेको जना १
घाइते जना १
===भादगाउँ शहरतर्फ===
जम्मा घर भत्केको २७४७

किल्ला भत्केको ३११

छाना भत्केको २०४

आधा भत्केको ९७१

कौसी भत्केको ११८६

जम्मा घर २७० मा बस्ने जाहानका जाहानै परेका मानिस जना १६१६, 

त्यस मध्ये मरेका १७७

घाइते जना २५२,

बाँकी सन्देह जना १६०२ भए।

===साँखुमा===
===बनेपामा===

==यो पनि हेर्नुहोस्==
[[विसं १९९० को महाभूकम्प]]
* [[बि.सं १८९० को नेपाल-भारत भूकम्प|विसं १८९० को महाभूकम्प]]
* [[विसं २०७२ को महाभूकम्प]]
* [[विसं २०४५ को भूकम्प]]
* [[विसं २०६८ को भूकम्प]]
* [[भुईँचालो|भूकम्प]]
* [[नेपालमा भूकम्पको इतिहास]]
* [[विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प]]
 
[[श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू]]
[[श्रेणी:भूकम्प]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==</text>
      <sha1>4qv3r51uh8jodi7pohhw88q7bf0xhks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राल्फा आन्दोलन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121078</id>
    <revision>
      <id>1370384</id>
      <parentid>1350207</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8886" sha1="dhxb8kc9t7gooshnk6u26qe2ay1dt4o" xml:space="preserve">{{Infobox historical event
|name =Ralpha
|image=Ralpha movement.jpeg
|part_of=Nepali cultural movement
|native_name=राल्फा आन्दोलन
|native_name_lang=ne
|location=[[Nepal]]
|type=Cultural movement
}}'''राल्फा  (पुरारुप: राजा लाई फालौं)''' सरकारको बिरूद्ध बिरोध गर्न विभिन्न गीत र साहित्यहरू उत्पादन गर्ने  नेपालको [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] सांस्कृतिक समूह थियो। राल्फा आन्दोलन  [[रेडियो नेपाल|रेडियो नेपालमा]] रोयल्टीको भुक्तानी नगरेकोले राजनैतिक रुपमा तटस्थ समूहका रूपमा शुरु भएको थियो[[रेडियो नेपाल|,]] यो क्रमशः सांस्कृतिक आन्दोलनमा परिणत भयो। &lt;ref name=&quot;kp20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/03/26/the-left-turn-of-music|title=The left turn of music|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; उनीहरूले [[पञ्चायती व्यवस्था]]को शासन बिरूद्ध विरोध गीत, कविता र उपन्यासहरू प्रस्तुत गरे। &lt;ref name=&quot;anna012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://annastirr.com/2018/08/09/ralpha-an-overview-translation/|title=Ralpha: An Overview (translation)|last=Anna|date=2018-08-10|work=Anna M Stirr, Ph.D.|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/190868/|title=मञ्जुलकाे राल्फाकालीन 'सम्झनाका पाइलाहरू' सार्वजनिक|website=Setopati|accessdate=2021-02-05}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==इतिहास ==
बि.सं २०२१-२०२३ [[रेडियो नेपाल]]को कारण यो समूह जन्मिएको हो। विक्रम सम्वत् २०२४ साल सम्म रामेश र रायन रेडियोमा गाउँथे। [[मेघराज शर्मा नेपाल|साहित्यकार मञ्जुल]] रेडियोको कार्यक्रममा कविता वाचन गर्थे। त्यसबेला कविता पढे वापत पैसा पाइन्थ्यो ।

तर, रेडियोभित्रकै कसैले कीर्ते सही गरेर [[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुलको]] कविताको पारिश्रमिक रामेश र रायनले पनि गीत गाएको पैसा खाइदिएछ। पछि मिलाउला भन्दै रेडियो नेपालले टारिरहेको थियो । त्यो स्थितिमा उनीहरूले कीर्ते गर्ने विरुद्ध मुद्दा हाल्ने तयारी गरे । त्यस प्रकरणले रेडियो नेपालसँग झगडा जस्तो भयो । त्यहाँका ठूलाबडा रिसाएपछि उनीहरू फेरि रेडियो नेपालमा जाने स्थिति भएन । त्यसपछि एउटा समूह बनाएर अघि बढ्ने भनेर ‘राल्फा’ गठन गरे।&lt;ref name=&quot;ok012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/559746|title=राल्फाको यात्राः गरिब जनता झुम्मिन्थे, हुने-खाने तर्किन्थे|work=Online Khabar|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय योगदानहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!रचना
!विधा
!रचनाकार
|-
|''[[शिरीषको फूल]]''
|उपन्यास 
|[[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]]
|-
|छेकुडोल्मा
|उपन्यास 
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुल]]
|-
|[[गाउँ गाउँबाट उठ|गाउँ गाउँबाट उठ,]] 
[[गाउँ गाउँबाट उठ|बस्ती बस्ती बाट उठ]]
|गीत
|शब्द: श्याम तमोट
समूह गीत
|-
|''एक जुगमा एक दिन''
|गीत
|
|-
|''आऊ मिलाऊँ हाम्रा हातहरु''
|गीत
|
|-
|''संघर्ष हो जीवन''
|गीत
|
|-
|''देश जनताको नाम हो.''
|गीत
|
|-
|
''रोक्ने को हो दूरदर्शी विचारका धारा'' 
|गीत
|
|-
|''सुनको बिहान...,''
|गीत
|
|-
|''गाई त बाँध्यौ ढुंग्रोमा मोही छैन...,''
|गीत
|
|-
|''कोही त भने जहाजमा''
|गीत
|
|-
|''एउटा ,मरेर जान्छ, हामी हजारौ हुन्छौ''
|गीत
|
|-
|''नीलो जून,'' को एक ''&lt;ref name=&quot;npmag20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/profile/2019/02/06/20190206184127|title=रामेशका राल्फा यादहरु|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;''
|सांस्कृतिक विरोध कार्यक्रम 
|बि.सं २०२५ 
|}
*

== सामाजिक महत्व ==
राल्फाका गीतहरू नेपालमा विरोधको क्रममा समय-समयमा प्रयोग गरिन्छ। विक्रम सम्वत [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|२०६२/६३ को जनआन्दोलनको]] क्रममा राल्फाको गीतहरू जुलुस- प्रदर्शनमा व्यापक प्रयोग भएको थियो। [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी द्वन्द (२०५२-६३) को समयमा]]  सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा राल्फाको गीतहरू व्यापक रूपमा प्रयोग भयो। &lt;ref name=&quot;ok01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/559746|title=राल्फाको यात्राः गरिब जनता झुम्मिन्थे, हुने-खाने तर्किन्थे|website=Online Khabar|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; सरकारले समय समयमा राल्फाको गीतहरू प्रतिबन्ध गरेको थियो । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/interview/171802-1550976540.html|title='त्यसो भए त राल्फा गलत थिए त ?'|last=पाठ|first=नागरिक १२ फाल्गुन २०७५ ३४ मिनेट|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/25/153516548661835354.html|title=राल्फासँग म|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;

== सदस्यहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!नाम
!उपनाम
|-
|[[रामेश्वर श्रेष्ठ]]
|[[रामेश्वर श्रेष्ठ|रामेश]] 
|-
|हरिबहादुर श्रेष्ठ
|एरिम 
|-
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मेघराज शर्मा नेपाल]]
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुल]]
|-
|विष्णुकुमारी वाइवा
|[[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]]
|-
|गणेशकुमार राई
|[[गणेश रसिक]] &lt;ref name=&quot;anna01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://annastirr.com/2018/08/09/ralpha-an-overview-translation/|title=Ralpha: An Overview (translation)|last=Anna|date=2018-08-10|website=Anna M Stirr, Ph.D.|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[नारायण भक्त श्रेष्ठ]] 
|रायन
|}
*

==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:राल्फा]]</text>
      <sha1>dhxb8kc9t7gooshnk6u26qe2ay1dt4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370385</id>
      <parentid>1370384</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8662" sha1="qc91j91lnbv0fgoldqomnt3jjp7ck1u" xml:space="preserve">'''राल्फा  (पुरारुप: राजा लाई फालौं)''' सरकारको बिरूद्ध बिरोध गर्न विभिन्न गीत र साहित्यहरू उत्पादन गर्ने  नेपालको [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] सांस्कृतिक समूह थियो। राल्फा आन्दोलन  [[रेडियो नेपाल|रेडियो नेपालमा]] रोयल्टीको भुक्तानी नगरेकोले राजनैतिक रुपमा तटस्थ समूहका रूपमा शुरु भएको थियो[[रेडियो नेपाल|,]] यो क्रमशः सांस्कृतिक आन्दोलनमा परिणत भयो। &lt;ref name=&quot;kp20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/03/26/the-left-turn-of-music|title=The left turn of music|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; उनीहरूले [[पञ्चायती व्यवस्था]]को शासन बिरूद्ध विरोध गीत, कविता र उपन्यासहरू प्रस्तुत गरे। &lt;ref name=&quot;anna012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://annastirr.com/2018/08/09/ralpha-an-overview-translation/|title=Ralpha: An Overview (translation)|last=Anna|date=2018-08-10|work=Anna M Stirr, Ph.D.|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/190868/|title=मञ्जुलकाे राल्फाकालीन 'सम्झनाका पाइलाहरू' सार्वजनिक|website=Setopati|accessdate=2021-02-05}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==इतिहास ==
बि.सं २०२१-२०२३ [[रेडियो नेपाल]]को कारण यो समूह जन्मिएको हो। विक्रम सम्वत् २०२४ साल सम्म रामेश र रायन रेडियोमा गाउँथे। [[मेघराज शर्मा नेपाल|साहित्यकार मञ्जुल]] रेडियोको कार्यक्रममा कविता वाचन गर्थे। त्यसबेला कविता पढे वापत पैसा पाइन्थ्यो ।

तर, रेडियोभित्रकै कसैले कीर्ते सही गरेर [[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुलको]] कविताको पारिश्रमिक रामेश र रायनले पनि गीत गाएको पैसा खाइदिएछ। पछि मिलाउला भन्दै रेडियो नेपालले टारिरहेको थियो । त्यो स्थितिमा उनीहरूले कीर्ते गर्ने विरुद्ध मुद्दा हाल्ने तयारी गरे । त्यस प्रकरणले रेडियो नेपालसँग झगडा जस्तो भयो । त्यहाँका ठूलाबडा रिसाएपछि उनीहरू फेरि रेडियो नेपालमा जाने स्थिति भएन । त्यसपछि एउटा समूह बनाएर अघि बढ्ने भनेर ‘राल्फा’ गठन गरे।&lt;ref name=&quot;ok012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/559746|title=राल्फाको यात्राः गरिब जनता झुम्मिन्थे, हुने-खाने तर्किन्थे|work=Online Khabar|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय योगदानहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!रचना
!विधा
!रचनाकार
|-
|''[[शिरीषको फूल]]''
|उपन्यास 
|[[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]]
|-
|छेकुडोल्मा
|उपन्यास 
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुल]]
|-
|[[गाउँ गाउँबाट उठ|गाउँ गाउँबाट उठ,]] 
[[गाउँ गाउँबाट उठ|बस्ती बस्ती बाट उठ]]
|गीत
|शब्द: श्याम तमोट
समूह गीत
|-
|''एक जुगमा एक दिन''
|गीत
|
|-
|''आऊ मिलाऊँ हाम्रा हातहरु''
|गीत
|
|-
|''संघर्ष हो जीवन''
|गीत
|
|-
|''देश जनताको नाम हो.''
|गीत
|
|-
|
''रोक्ने को हो दूरदर्शी विचारका धारा'' 
|गीत
|
|-
|''सुनको बिहान...,''
|गीत
|
|-
|''गाई त बाँध्यौ ढुंग्रोमा मोही छैन...,''
|गीत
|
|-
|''कोही त भने जहाजमा''
|गीत
|
|-
|''एउटा ,मरेर जान्छ, हामी हजारौ हुन्छौ''
|गीत
|
|-
|''नीलो जून,'' को एक ''&lt;ref name=&quot;npmag20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/profile/2019/02/06/20190206184127|title=रामेशका राल्फा यादहरु|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;''
|सांस्कृतिक विरोध कार्यक्रम 
|बि.सं २०२५ 
|}
*

== सामाजिक महत्व ==
राल्फाका गीतहरू नेपालमा विरोधको क्रममा समय-समयमा प्रयोग गरिन्छ। विक्रम सम्वत [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|२०६२/६३ को जनआन्दोलनको]] क्रममा राल्फाको गीतहरू जुलुस- प्रदर्शनमा व्यापक प्रयोग भएको थियो। [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी द्वन्द (२०५२-६३) को समयमा]]  सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा राल्फाको गीतहरू व्यापक रूपमा प्रयोग भयो। &lt;ref name=&quot;ok01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/559746|title=राल्फाको यात्राः गरिब जनता झुम्मिन्थे, हुने-खाने तर्किन्थे|website=Online Khabar|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; सरकारले समय समयमा राल्फाको गीतहरू प्रतिबन्ध गरेको थियो । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/interview/171802-1550976540.html|title='त्यसो भए त राल्फा गलत थिए त ?'|last=पाठ|first=नागरिक १२ फाल्गुन २०७५ ३४ मिनेट|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/25/153516548661835354.html|title=राल्फासँग म|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;

== सदस्यहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!नाम
!उपनाम
|-
|[[रामेश्वर श्रेष्ठ]]
|[[रामेश्वर श्रेष्ठ|रामेश]] 
|-
|हरिबहादुर श्रेष्ठ
|एरिम 
|-
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मेघराज शर्मा नेपाल]]
|[[मेघराज शर्मा नेपाल|मञ्जुल]]
|-
|विष्णुकुमारी वाइवा
|[[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]]
|-
|गणेशकुमार राई
|[[गणेश रसिक]] &lt;ref name=&quot;anna01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://annastirr.com/2018/08/09/ralpha-an-overview-translation/|title=Ralpha: An Overview (translation)|last=Anna|date=2018-08-10|website=Anna M Stirr, Ph.D.|accessdate=2021-02-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[नारायण भक्त श्रेष्ठ]] 
|रायन
|}
*

==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:राल्फा]]</text>
      <sha1>qc91j91lnbv0fgoldqomnt3jjp7ck1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू</title>
    <ns>10</ns>
    <id>121566</id>
    <revision>
      <id>1370395</id>
      <parentid>1158943</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="ph751pie9ool961objt8dyljjz8tm5x" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू
|title = [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]
|listclass = hlist
|image = [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|50px]]
|titlestyle = background:#b0c4de&lt;!--LightSteelBlue--&gt;;
|state = autocollapse

|list1 =
* [[विलियम गोपालावा]]
* [[जेआर जयवर्दने]]
* [[रणसिङ्घे प्रेमदसा]]
* [[डिबी विजेतुङ्गा]]
* [[चन्द्रिका कुमारतुङ्गा]]
* [[महिन्दा राजपाक्षे]]
* [[मैत्रीपाला सिरिसेना]]
* [[गोताबाया राजपाक्षे]]
* [[रनिल विक्रमासिङ्घे]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:Sri Lanka politics and government navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;
[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>ph751pie9ool961objt8dyljjz8tm5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जार बम्बा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121581</id>
    <revision>
      <id>1370381</id>
      <parentid>1022625</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="kfycv3z1pn8lm8pzkf4t8fwkb2wer80" xml:space="preserve">{{Infobox weapon
| name = 
| image = 
| caption = &lt;!-- Type selection --&gt;
| designer =
| number = १ (३० अक्टोबर १९६१ मा बिस्फोट गराइएको)
| length = {{cvt|8|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| width = 
| height = 
| diameter = {{cvt|2.1|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| origin = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| is_explosive = no
| design_date = 
| manufacturer = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| unit_cost = 
| production_date = 
| weight = {{cvt|27000|kg}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt; &lt;/ref&gt;
| part_length = &lt;!-- Explosive specifications --&gt;
| filling = 
| filling_weight = 
| detonation = 
| yield = {{convert|50-58|MtonTNT}}&lt;ref name=&quot;TsarSize&quot;/&gt;
}}
{{Coord|73|48|26|N|54|58|54|E|display=title}}

बमको राजा (जार बम )({{Lang-ru|Царь-бо́мба|r=Tsar'-bómba|t=[[Tsar]] bomb|p=t͡sarʲ ˈbombə}}), ([[code name]] ''Ivan''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aif.ru/society/history/1371856 |title=Смотрины &quot;Кузькиной матери&quot;. Как СССР сделал и взорвал &quot;Царь-бомбу&quot; |date=2014-10-29}}, Russian&lt;/ref&gt; [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]द्वारा ३० अक्टोबर १९६१ मा परिक्षण गरिएको [[हाइड्रोजन बम]] थियो। यसको मूल नाम सोभियत RDS-220 हाइड्रोजन बम थियो। मानव सभ्यताद्वारा विस्फोट गरिएको बमहरूम यो सबै भन्दा शक्तिशाली [[परमाणु बम]] हो। जार बम्बाको बिकास सोभियत बिज्ञान प्रतिष्ठानका प्राज्ञ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Igor-Vasilyevich-Kurchatov |title=Igor Vasilyevich Kurchatov:Soviet physicist |access-date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt; इगोर कुर्कातोभ&lt;ref name= &quot;world&quot;&gt;{{cite web|url=https://rg.ru/2019/10/30/zemlia-drognula-trizhdy-kak-car-bomba-spasla-mir-ot-novoj-vojny.html |title=The earth shook three times: how &quot;Tsar Bomba&quot; saved the world from a new war |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;को नेतृत्वको एक परमाणु भौतिकशाष्त्री समूहले गरेको थियो। 
==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{ढाँचा:परमाणु परीक्षण}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>kfycv3z1pn8lm8pzkf4t8fwkb2wer80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370382</id>
      <parentid>1370381</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="6bvsxawdo3wvqf6nxbj8mttq6bukees" xml:space="preserve">{{Infobox weapon
| name = 
| image = 
| caption = &lt;!-- Type selection --&gt;
| designer =
| number = १ (३० अक्टोबर १९६१ मा बिस्फोट गराइएको)
| length = {{cvt|8|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| width = 
| height = 
| diameter = {{cvt|2.1|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| origin = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| is_explosive = no
| design_date = 
| manufacturer = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| unit_cost = 
| production_date = 
| weight = {{cvt|27000|kg}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt; &lt;/ref&gt;
| part_length = &lt;!-- Explosive specifications --&gt;
| filling = 
| filling_weight = 
| detonation = 
| yield = {{convert|50-58|MtonTNT}}&lt;ref name=&quot;TsarSize&quot;/&gt;
}}
{{Coord|73|48|26|N|54|58|54|E|display=title}}

बमको राजा (जार बम )({{Lang-ru|Царь-бо́мба|r=Tsar'-bómba|t=[[Tsar]] bomb|p=t͡sarʲ ˈbombə}}), ([[code name]] ''Ivan''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aif.ru/society/history/1371856 |title=Смотрины &quot;Кузькиной матери&quot;. Как СССР сделал и взорвал &quot;Царь-бомбу&quot; |date=2014-10-29}}, Russian&lt;/ref&gt; [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]द्वारा ३० अक्टोबर १९६१ मा परिक्षण गरिएको [[हाइड्रोजन बम]] थियो। यसको मूल नाम सोभियत RDS-220 हाइड्रोजन बम थियो। मानव सभ्यताद्वारा विस्फोट गरिएको बमहरूम यो सबै भन्दा शक्तिशाली [[परमाणु बम]] हो। जार बम्बाको बिकास सोभियत बिज्ञान प्रतिष्ठानका प्राज्ञ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Igor-Vasilyevich-Kurchatov |title=Igor Vasilyevich Kurchatov:Soviet physicist |access-date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt; इगोर कुर्कातोभ&lt;ref name= &quot;world&quot;&gt;{{cite web|url=https://rg.ru/2019/10/30/zemlia-drognula-trizhdy-kak-car-bomba-spasla-mir-ot-novoj-vojny.html |title=The earth shook three times: how &quot;Tsar Bomba&quot; saved the world from a new war |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;को नेतृत्वको एक परमाणु भौतिकशाष्त्री समूहले गरेको थियो।  

== परीक्षण ==


कम्युनिष्ट पार्टीका प्रथम सचिव [[निकिता ख्रुश्चेभ]]ले १७ अक्टोबर १९६१ मा सोभियत संघको कम्युनिष्ट पार्टीको २२ औं कांग्रेसमा आफ्नो उद्घाटन प्रतिवेदनमा ५० मेगावाटको बमको आगामी परीक्षणको घोषणा गरे।&lt;ref name=&quot;Bogolov&quot; /&gt; आधिकारिक घोषणा हुनुभन्दा पहिले, एक अनौपचारिक कुराकानीमा, उनले एक अमेरिकी राजनीतिज्ञलाई बमको बारेमा बताए, र यो जानकारी ८ सेप्टेम्बर १९६१ मा ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''मा प्रकाशित भएको थियो।&lt;ref name=&quot;Adamsky and Smirnov&quot; /&gt; जार बम्बाको परीक्षण ३० अक्टोबर १९६१ मा गरिएको थियो।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{ढाँचा:परमाणु परीक्षण}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>6bvsxawdo3wvqf6nxbj8mttq6bukees</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370383</id>
      <parentid>1370382</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="qyh9n354xogn9b2cpsr7e29xuqqzz4j" xml:space="preserve">{{Infobox weapon
| name = 
| image = 
| caption = &lt;!-- Type selection --&gt;
| designer =
| number = १ (३० अक्टोबर १९६१ मा बिस्फोट गराइएको)
| length = {{cvt|8|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| width = 
| height = 
| diameter = {{cvt|2.1|m}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt;
| origin = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| is_explosive = no
| design_date = 
| manufacturer = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]
| unit_cost = 
| production_date = 
| weight = {{cvt|27000|kg}}&lt;ref name=atomicheritage/&gt; &lt;/ref&gt;
| part_length = &lt;!-- Explosive specifications --&gt;
| filling = 
| filling_weight = 
| detonation = 
| yield = {{convert|50-58|MtonTNT}}&lt;ref name=&quot;TsarSize&quot;/&gt;
}}
{{Coord|73|48|26|N|54|58|54|E|display=title}}

बमको राजा (जार बम )({{Lang-ru|Царь-бо́мба|r=Tsar'-bómba|t=[[Tsar]] bomb|p=t͡sarʲ ˈbombə}}), ([[code name]] ''Ivan''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aif.ru/society/history/1371856 |title=Смотрины &quot;Кузькиной матери&quot;. Как СССР сделал и взорвал &quot;Царь-бомбу&quot; |date=2014-10-29}}, Russian&lt;/ref&gt; [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]द्वारा ३० अक्टोबर १९६१ मा परिक्षण गरिएको [[हाइड्रोजन बम]] थियो। यसको मूल नाम सोभियत RDS-220 हाइड्रोजन बम थियो। मानव सभ्यताद्वारा विस्फोट गरिएको बमहरूम यो सबै भन्दा शक्तिशाली [[परमाणु बम]] हो। जार बम्बाको बिकास सोभियत बिज्ञान प्रतिष्ठानका प्राज्ञ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Igor-Vasilyevich-Kurchatov |title=Igor Vasilyevich Kurchatov:Soviet physicist |access-date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt; इगोर कुर्कातोभ&lt;ref name= &quot;world&quot;&gt;{{cite web|url=https://rg.ru/2019/10/30/zemlia-drognula-trizhdy-kak-car-bomba-spasla-mir-ot-novoj-vojny.html |title=The earth shook three times: how &quot;Tsar Bomba&quot; saved the world from a new war |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;को नेतृत्वको एक परमाणु भौतिकशाष्त्री समूहले गरेको थियो।  

== परीक्षण ==


कम्युनिष्ट पार्टीका प्रथम सचिव [[निकिता ख्रुश्चेभ]]ले १७ अक्टोबर १९६१ मा सोभियत संघको कम्युनिष्ट पार्टीको २२ औं कांग्रेसमा आफ्नो उद्घाटन प्रतिवेदनमा ५० मेगावाटको बमको आगामी परीक्षणको घोषणा गरे।&lt;ref name=&quot;Bogolov&quot; /&gt; आधिकारिक घोषणा हुनुभन्दा पहिले, एक अनौपचारिक कुराकानीमा, उनले एक अमेरिकी राजनीतिज्ञलाई बमको बारेमा बताए, र यो जानकारी ८ सेप्टेम्बर १९६१ मा ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''मा प्रकाशित भएको थियो।&lt;ref name=&quot;Adamsky and Smirnov&quot; /&gt; जार बम्बाको परीक्षण ३० अक्टोबर १९६१ मा गरिएको थियो।

== प्रतिक्रियाहरू ==
परीक्षणको तुरुन्तै पछि, धेरै संयुक्त राज्य अमेरिकाका राजनीतिज्ञहरूले सोभियत संघको निन्दा गरे। स्वीडेनका प्रधानमन्त्री टेग एर्ल्यान्डरले विस्फोटलाई सोभियतहरूले विस्फोटको अघिल्लो हप्ता सोभियत नेतालाई पठाएको आणविक परीक्षण रोक्नको लागि व्यक्तिगत अपीलको जवाफको रूपमा हेरे।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/image/141601529/|title=Blast Assailed on Capitol Hill as Soviet Act of Intimidation|date=30 October 1961|newspaper=[[St. Louis Post-Dispatch]]|access-date=24 November 2016|agency=[[Associated Press]]|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; बेलायती विदेश कार्यालय, नर्वेका प्रधानमन्त्री ईनार गेरहार्डसन, डेनमार्कका प्रधानमन्त्री भिगो क्याम्पम्यान र अन्यले पनि विस्फोटको निन्दा गर्दै विज्ञप्ति जारी गरे। सोभियत र चिनियाँ रेडियो स्टेशनहरूले जार बम्बा परीक्षणको उल्लेख नगरी अघिल्लो दिन गरिएको धेरै सानो बम (सम्भवतः मिंक परीक्षण) को अमेरिकी भूमिगत आणविक परीक्षणको उल्लेख गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/image/141601529/|title=Non-red world deplores test of Soviet Bomb|date=30 October 1961|newspaper=St. Louis Post-Dispatch|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{ढाँचा:परमाणु परीक्षण}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>qyh9n354xogn9b2cpsr7e29xuqqzz4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नाफ्ताली बेनेट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121823</id>
    <revision>
      <id>1370379</id>
      <parentid>1348796</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12075" sha1="7rjvczi29hszb8ioidfysrw6ha8khxf" xml:space="preserve">{{Short description|इजरायली राजनीतिज्ञ (जन्म: १९७२)}}
{{Infobox officeholder
| name                = नाफ्ताली बेनेट
| native_name_lang    = he
| image               = Naftali Bennett official portrait.jpg
| alt                 = 
| office              = इजरायलका प्रधानमन्त्री
| president           = रिउभेन रिभ्लिन
| 1blankname          = {{nowrap|वैकल्पिक}}
| 1namedata           = यायर लापिड
| term_start          = १३ जुन २०२१
| term_end            = ३० जुन २०२२ 
| predecessor         = [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]
| successor           = [[यायर लापिड]]
| caption             = २०१३ मा बेनेट
| office1             = मन्त्री
| subterm1            = २०१३-२०१५
| suboffice1          = अर्थमन्त्री
| suboffice2          = {{nowrap|धार्मिक सेवा मन्त्री}}
| subterm3            = २०१३-१०१९
| suboffice3          = प्रवासी मामिला मन्त्री
| subterm4            = २०१५-२०१९
| suboffice4          = शिक्षा मन्त्री
| subterm5            = २०१९-२०२०
| suboffice5          = रक्षा मन्त्री
| office6             = Faction represented in the [[Knesset]]
| subterm6            = २०१३-२०१८
| suboffice6          = द जेविस होम
| subterm7            = २०१८-२०१९
| suboffice7          = न्यु राइट
| subterm8            = २०१९
| suboffice8          = यामिना
| subterm9            = २०१९-२०२०
| suboffice9          = न्यु राइट
| subterm10           = २०२०-हालसम्म
| suboffice10         = यामिना
| birth_date          = {{Birth date and age|1972|03|25|df=y}}
| birth_place         = [[Haifa]], [[इजरायल]]
| party               = न्यु राइट &lt;small&gt;(२०१८-हालसम्म)&lt;/small&gt;
| otherparty          = {{unbulleted list|लिकुड &lt;small&gt;(२००५-२००८)&lt;/small&gt;|द जेविस होम &lt;small&gt;(२०१२-२०१८)&lt;/small&gt;}}
| spouse              = {{marriage|Gilat Bennett|1999}}
| children            = ४
| residence           = [[Ra'anana]], इजरायल
| alma_mater          = जेरुसेलम हिब्रु विश्वविद्यालय
| occupation          = {{cslist|सैन्य व्यक्ति |व्यापारी |राजनीतिज्ञ}}
| website             = {{Official URL}}
| branch              = इजरेली डिफेन्स फोर्स
| serviceyears        = १९९०-१९९६
| rank                = ''इजरेली डिफेन्स फोर्स'' (मेजर)
| unit                = {{hlist|[[Sayeret Matkal]]|[[Maglan]]}}
| commands            = 
| battles             = {{bulleted list|[[First Intifada]]|[[दक्षिण लेबनान द्वन्द (१९८५-२०००)]]|[[Second Intifada]]|[[२००६ लेबनान युद्ध]]}}
| native_name         = {{Nobold|{{Script/Hebrew|נפתלי בנט}}}}
| signature           = Naftali Bennett signature.svg
}}

इजरायलको वर्तमान प्रधानमन्त्री '''बेन्जामिन नेतन्याहू''' हुन्। उनी सन् २०२२ डिसेम्बर २९ देखि प्रधानमन्त्रीको रूपमा कार्यरत छन् र यो उनको छैटौं कार्यकाल हो। उनी इजरायलको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री बनेका व्यक्ति हुन्।({{lang-he|נַפְתָּלִי בֶּנֶט}}, {{IPA-he|naftaˈli ˈbenet|IPA}}; जन्म: सन् १९७२ मार्च २५) एक इजरायली राजनीतिज्ञ र [[इजरायल]]को वर्तमान प्रधानमन्त्री हुन्। उनले सन् २०१३ देखि सन् २०१९ सम्म प्रवासी मामिला मन्त्री र सन् २०१९ देखि सन् २०२० सम्म रक्षा मन्त्री भएर काम गरेका थिए। उनले सन् २०१८ देखि न्यु राइट पार्टीको नेतृत्व गरिरहेका छन्। यस अघि उनले सन् २०१२ देखि सन् २०१८ सम्म द ज्युज होम पार्टीको नेतृत्व गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;toi10oct&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yamina-party-officially-splits-into-new-right-jewish-home-national-union/|title=Yamina party officially splits into New Right, Jewish Home-National Union|last=Wootliff|first=Raoul|date=10 October 2019|website=[[The Times of Israel]]|accessdate=21 October 2019}}&lt;/ref&gt;

उनले सन् २००६ मा राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए र [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]का लागि सन् २००८ सम्म प्रमुख अधिकारीको रूपमा काम गरेका थिए। सन् २०११ मा, आइलेट सेक्डसँगै, उनले माइ इजरायल एक्स्ट्रा संसदीय आन्दोलनको सह-स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21569080-rival-right-winger-may-be-rattling-incumbent-prime-minister-newly-hatched|title=Israel's election: A newly hatched hawk flies high|date=5 January 2013|work=The Economist|access-date=8 March 2021}}&lt;/ref&gt; सन् २०१२ मा, बेनेट 'द यहूदी होम पार्टी'को शीर्ष नेताको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २०१३ नेसेटको चुनावमा, बेनेटको नेतृत्वमा पहिलो पटक निर्वाचन लडेको द ज्युज होम पार्टीले १२० मध्ये १२ सिट जितेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Final-election-count-Right-bloc-61-Center-Left-59-seats|title=Final election count: Right bloc 61, Center-Left 59 seats|last=Gil Stern|date=24 January 2013|work=[[The Jerusalem Post]]|last2=Jeremy Sharon|last3=Lahav Harkov}}&lt;/ref&gt; उनले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको मातहतमा सन् २०१३ देखि सन् २०१५ सम्म अर्थ तथा धार्मिक सेवा मन्त्री, सन् २०१५ देखि सन् २०१८ सम्म शिक्षा मन्त्री भएर काम गरेका थिए। सन् २०१८ डिसेम्बरमा उनी 'द ज्युज होम'बाट छुट्टिएर 'न्यु राइट पार्टी'को गठन गरेका थिए।&lt;ref&gt;[https://www.timesofisrael.com/bennett-shaked-expected-to-announce-break-from-jewish-home-form-new-party/ Bennett, Shaked quit Jewish Home, announce formation of ‘HaYamin HeHadash’] The Times of Israel, 29 December 2018&lt;/ref&gt;

सन् २०२१ जुन २ मा बेनेटले आठ दलको गठबन्धन घोषणा गरेका थिए। उनले यायर ल्यापिडसँग एउटा [[गठबन्धन]] सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जस अनुसार बेनेट सन् २०२३ सम्म प्रधानमन्त्री बन्नेछन् भने लिपिड त्यसपछि सन् २०२५ सम्म प्रधानमन्त्री पद सम्हाल्नेछन्।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/live/2021/06/02/world/israel-government-netanyahu-bennett|title=Live Updates: Netanyahu Faces Ouster as Foes Reach Deal for New Government|last=Kingsley|first=Patrick|date=2021-06-02|work=The New York Times|access-date=2021-06-02|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 

==जीवनी==
==राजनीतिक जीवन==
अप्रिल २०११ मा, Ayelet Shaked सँग मिलेर, उनले &quot;माई इजरायल&quot;को सह-स्थापना गरे, जसमा ९४,००० इजरायली सदस्य रहेको दाबी छ। अप्रिल २०१२ मा, उनले Yisraelim (&quot;इजरायली&quot;) नामक अभियान (आन्दोलन)को सुरुवात गरे। अभियानको मुख्य लक्ष्यहरू केन्द्र-दायाँ समर्थकहरू बीच यहुदीवादी बढाउने, धार्मिक र धर्मनिरपेक्ष समुदायहरू बीचको संवाद बढाउने, र &quot;इजरायल स्थिरता पहल&quot; लाई प्रवर्द्धन गर्ने समावेश छन्।&lt;ref name=&quot;planpdf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf|title=The Israel Stability Initiative|last=Bennett|first=Naftali|work=One State Solution Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113070752/http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf|archive-date=13 November 2014|access-date=10 February 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113070752/http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf |date=13 November 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planyoutube&quot;&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=n1oFOEY_6lM|title=Naftali Bennett's stability initiative – Doing what's good for Israel|access-date=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Thirty-fourth_government_of_Israel_(cropped-01).jpg|thumb|Minister of Education Naftali Bennett (right) with Minister of Justice [[Ayelet Shaked]] (above center), Minister of Culture [[Miri Regev]] (left), and Prime Minister [[Benjamin Netanyahu]] (below center)]]
[[चित्र:Israel_Bilat_(49676211836).jpg|right|thumb|Bennett with U.S. Defense Secretary [[Mark Esper]] in February 2020]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:अमेरिकी कम्प्युटर व्यापारीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:इजरायलका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:इजरायली यहुदीहरू]]
[[श्रेणी:यहुदी इजरायली राजनीतिज्ञहरू]]</text>
      <sha1>7rjvczi29hszb8ioidfysrw6ha8khxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370380</id>
      <parentid>1370379</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11497" sha1="8s1dwig0eok0vejferesqryxatdw0gl" xml:space="preserve">{{Short description|इजरायली राजनीतिज्ञ (जन्म: १९७२)}}
{{Infobox officeholder
| name                = नाफ्ताली बेनेट
| native_name_lang    = he
| image               = Naftali Bennett official portrait.jpg
| alt                 = 
| office              = इजरायलका प्रधानमन्त्री
| president           = रिउभेन रिभ्लिन
| 1blankname          = {{nowrap|वैकल्पिक}}
| 1namedata           = यायर लापिड
| term_start          = १३ जुन २०२१
| term_end            = ३० जुन २०२२ 
| predecessor         = [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]
| successor           = [[यायर लापिड]]
| caption             = २०१३ मा बेनेट
| office1             = मन्त्री
| subterm1            = २०१३-२०१५
| suboffice1          = अर्थमन्त्री
| suboffice2          = {{nowrap|धार्मिक सेवा मन्त्री}}
| subterm3            = २०१३-१०१९
| suboffice3          = प्रवासी मामिला मन्त्री
| subterm4            = २०१५-२०१९
| suboffice4          = शिक्षा मन्त्री
| subterm5            = २०१९-२०२०
| suboffice5          = रक्षा मन्त्री
| office6             = Faction represented in the [[Knesset]]
| subterm6            = २०१३-२०१८
| suboffice6          = द जेविस होम
| subterm7            = २०१८-२०१९
| suboffice7          = न्यु राइट
| subterm8            = २०१९
| suboffice8          = यामिना
| subterm9            = २०१९-२०२०
| suboffice9          = न्यु राइट
| subterm10           = २०२०-हालसम्म
| suboffice10         = यामिना
| birth_date          = {{Birth date and age|1972|03|25|df=y}}
| birth_place         = [[Haifa]], [[इजरायल]]
| party               = न्यु राइट &lt;small&gt;(२०१८-हालसम्म)&lt;/small&gt;
| otherparty          = {{unbulleted list|लिकुड &lt;small&gt;(२००५-२००८)&lt;/small&gt;|द जेविस होम &lt;small&gt;(२०१२-२०१८)&lt;/small&gt;}}
| spouse              = {{marriage|Gilat Bennett|1999}}
| children            = ४
| residence           = [[Ra'anana]], इजरायल
| alma_mater          = जेरुसेलम हिब्रु विश्वविद्यालय
| occupation          = {{cslist|सैन्य व्यक्ति |व्यापारी |राजनीतिज्ञ}}
| website             = {{Official URL}}
| branch              = इजरेली डिफेन्स फोर्स
| serviceyears        = १९९०-१९९६
| rank                = ''इजरेली डिफेन्स फोर्स'' (मेजर)
| unit                = {{hlist|[[Sayeret Matkal]]|[[Maglan]]}}
| commands            = 
| battles             = {{bulleted list|[[First Intifada]]|[[दक्षिण लेबनान द्वन्द (१९८५-२०००)]]|[[Second Intifada]]|[[२००६ लेबनान युद्ध]]}}
| native_name         = {{Nobold|{{Script/Hebrew|נפתלי בנט}}}}
| signature           = Naftali Bennett signature.svg
}}

'''नाफ्ताली बेनेट''' ({{lang-he|נַפְתָּלִי בֶּנֶט}}, {{IPA-he|naftaˈli ˈbenet|IPA}}; जन्म: सन् १९७२ मार्च २५) एक इजरायली राजनीतिज्ञ र [[इजरायल]]को वर्तमान प्रधानमन्त्री हुन्। उनले सन् २०१३ देखि सन् २०१९ सम्म प्रवासी मामिला मन्त्री र सन् २०१९ देखि सन् २०२० सम्म रक्षा मन्त्री भएर काम गरेका थिए। उनले सन् २०१८ देखि न्यु राइट पार्टीको नेतृत्व गरिरहेका छन्। यस अघि उनले सन् २०१२ देखि सन् २०१८ सम्म द ज्युज होम पार्टीको नेतृत्व गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;toi10oct&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yamina-party-officially-splits-into-new-right-jewish-home-national-union/|title=Yamina party officially splits into New Right, Jewish Home-National Union|last=Wootliff|first=Raoul|date=10 October 2019|website=[[The Times of Israel]]|accessdate=21 October 2019}}&lt;/ref&gt;

उनले सन् २००६ मा राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए र [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]का लागि सन् २००८ सम्म प्रमुख अधिकारीको रूपमा काम गरेका थिए। सन् २०११ मा, आइलेट सेक्डसँगै, उनले माइ इजरायल एक्स्ट्रा संसदीय आन्दोलनको सह-स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21569080-rival-right-winger-may-be-rattling-incumbent-prime-minister-newly-hatched|title=Israel's election: A newly hatched hawk flies high|date=5 January 2013|work=The Economist|access-date=8 March 2021}}&lt;/ref&gt; सन् २०१२ मा, बेनेट 'द यहूदी होम पार्टी'को शीर्ष नेताको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २०१३ नेसेटको चुनावमा, बेनेटको नेतृत्वमा पहिलो पटक निर्वाचन लडेको द ज्युज होम पार्टीले १२० मध्ये १२ सिट जितेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Final-election-count-Right-bloc-61-Center-Left-59-seats|title=Final election count: Right bloc 61, Center-Left 59 seats|last=Gil Stern|date=24 January 2013|work=[[The Jerusalem Post]]|last2=Jeremy Sharon|last3=Lahav Harkov}}&lt;/ref&gt; उनले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको मातहतमा सन् २०१३ देखि सन् २०१५ सम्म अर्थ तथा धार्मिक सेवा मन्त्री, सन् २०१५ देखि सन् २०१८ सम्म शिक्षा मन्त्री भएर काम गरेका थिए। सन् २०१८ डिसेम्बरमा उनी 'द ज्युज होम'बाट छुट्टिएर 'न्यु राइट पार्टी'को गठन गरेका थिए।&lt;ref&gt;[https://www.timesofisrael.com/bennett-shaked-expected-to-announce-break-from-jewish-home-form-new-party/ Bennett, Shaked quit Jewish Home, announce formation of ‘HaYamin HeHadash’] The Times of Israel, 29 December 2018&lt;/ref&gt;

सन् २०२१ जुन २ मा बेनेटले आठ दलको गठबन्धन घोषणा गरेका थिए। उनले यायर ल्यापिडसँग एउटा [[गठबन्धन]] सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जस अनुसार बेनेट सन् २०२३ सम्म प्रधानमन्त्री बन्नेछन् भने लिपिड त्यसपछि सन् २०२५ सम्म प्रधानमन्त्री पद सम्हाल्नेछन्।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/live/2021/06/02/world/israel-government-netanyahu-bennett|title=Live Updates: Netanyahu Faces Ouster as Foes Reach Deal for New Government|last=Kingsley|first=Patrick|date=2021-06-02|work=The New York Times|access-date=2021-06-02|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 

==जीवनी==
==राजनीतिक जीवन==
अप्रिल २०११ मा, Ayelet Shaked सँग मिलेर, उनले &quot;माई इजरायल&quot;को सह-स्थापना गरे, जसमा ९४,००० इजरायली सदस्य रहेको दाबी छ। अप्रिल २०१२ मा, उनले Yisraelim (&quot;इजरायली&quot;) नामक अभियान (आन्दोलन)को सुरुवात गरे। अभियानको मुख्य लक्ष्यहरू केन्द्र-दायाँ समर्थकहरू बीच यहुदीवादी बढाउने, धार्मिक र धर्मनिरपेक्ष समुदायहरू बीचको संवाद बढाउने, र &quot;इजरायल स्थिरता पहल&quot; लाई प्रवर्द्धन गर्ने समावेश छन्।&lt;ref name=&quot;planpdf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf|title=The Israel Stability Initiative|last=Bennett|first=Naftali|work=One State Solution Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113070752/http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf|archive-date=13 November 2014|access-date=10 February 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113070752/http://www.onestateisrael.com/wp-content/uploads/2012/03/The-Israel-Stability-Initiative-Naftali-Bennett.pdf |date=13 November 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planyoutube&quot;&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=n1oFOEY_6lM|title=Naftali Bennett's stability initiative – Doing what's good for Israel|access-date=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Thirty-fourth_government_of_Israel_(cropped-01).jpg|thumb|Minister of Education Naftali Bennett (right) with Minister of Justice [[Ayelet Shaked]] (above center), Minister of Culture [[Miri Regev]] (left), and Prime Minister [[Benjamin Netanyahu]] (below center)]]
[[चित्र:Israel_Bilat_(49676211836).jpg|right|thumb|Bennett with U.S. Defense Secretary [[Mark Esper]] in February 2020]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:अमेरिकी कम्प्युटर व्यापारीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:इजरायलका प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:इजरायली यहुदीहरू]]
[[श्रेणी:यहुदी इजरायली राजनीतिज्ञहरू]]</text>
      <sha1>8s1dwig0eok0vejferesqryxatdw0gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अन्तरिक्ष दौड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121854</id>
    <revision>
      <id>1370378</id>
      <parentid>1358083</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8789" sha1="q38mauzf71vb3our36wedi3cx4tk6fz" xml:space="preserve">&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
चित्र:Sputnik asm.jpg|alt=Replica of Sputnik 1|[[स्पुतनिक-१]] को प्रतिकृति
चित्र:Gagarin in Sweden.jpg|अनरिक्षमा पुग्ने पहिलो मानव [[युरी गागरिन|युरी गगारिन]], १९६१
चित्र:Neil Armstrong pose.jpg|चन्द्रमामा हिड्ने पहिलो मानव, [[निल आर्मस्ट्रङ]], १९७९
&lt;/gallery&gt;'''अन्तरिक्ष दौड''' [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा दुई [[शीतयुद्ध]] विरोधी [[महाशक्ति]]हरू, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को बीचमा उत्कृष्ट स्पेसफ्लाइट क्षमता हासिल गर्नको लागी प्रतिस्पर्धा थियो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]पछि दुई राष्ट्रहरूको बीचको ब्यालिस्टिक मिसाइलमा आधारित आणविक हतियार दौडको क्रममा अन्तरिक्ष दौडको उत्पत्ति भएको थियो। स्पेसफ्लाइट उपलब्धिले प्रदर्शन गरेको प्राविधिक लाभ राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि आवश्यकको रूपमा देखिएको थियो, र यो त्यस समयको प्रतीकवाद र विचारधाराको अंशको रुपमा बिकास भयो। '''अन्तरिक्ष दौड'''ले [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], [[चन्द्रमा]], [[शुक्रग्रह|शुक्र]] र [[मङ्गल ग्रह|मंगल ग्रह]]मा रोबोट अन्तरिक्ष अनुसन्धान यान को बिकास  र प्रक्षेपण, र मानवलाई [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष]] र अन्त्यमा चन्द्रमासम्म पुर्यायो । &lt;ref&gt;[https://www.history.com/topics/cold-war/space-race history.com, Space Race]&lt;/ref&gt;

अन्तर्राष्ट्रिय जियोफाजिकल इयरमा अमेरिकाले कृत्रिम उपग्रह प्रक्षेपण गर्ने आफ्नो योजना घोषणा गरेपछीको प्रतिकृयामा चार दिनपछी १९५५ अगस्ट २ मा सोभियत संघले निकट भविष्यमा उनीहरूले उपग्रह प्रक्षेपण गर्ने घोषणा गरेपछी अन्तरिक्षा दौडको प्रतिस्पर्धा सुरु भयो । सोभियत संघले सन् १९५७ मा अक्टोबर ४ मा पहिलो सफल कृत्रिम उपग्रह  [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक १]] प्रक्षेपणको सफलता हासिल गर्‍यो । १९६१ अप्रिल १२ मा सोभियत संघले अन्तरिक्षमा पहिलो मानव [[युरी गागरिन|युरी गागारिन]]को उडान गरायो ।  सोभियत संघले प्रारम्भिक केही बर्षहरूमा पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो परिभ्रमण लिफ्ट क्षमता, घण्टाको सट्टामा दिनमा मापन गरिने उडान अवधिहरू, पहिलो बहु-व्यक्ति क्रूड् स्पेसलाइट,र पहिलो स्पेसवाक सहितको उल्लेखनीय प्रारम्भिक नेतृत्व प्रदर्शन गर्‍यो।  । &lt;ref name=&quot;Siddiqi 2003a, p. 460&quot;&gt;Siddiqi (2003a), p. 460&lt;/ref&gt;

जब अमेरिकी राष्ट्रपति [[जोन एफ. केनेडी]]ले &quot;चन्द्रमामा मानिसलाई पुर्याउने र उसलाई पृथ्वीमा सुरक्षित फर्काउने&quot; लक्ष्य राखेर कदम उठाए, तबा सोभियत संघ आफ्नो प्रारम्भिक नेतृत्वमा पछी पर्न थाल्यो।  केनेडीको चन्द्रमामा मान्छे पुर्याउने लक्ष्य १९६९ जुलाई मा अपोलो ११ को उडान बाट हासिल भयो ।  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059A|title=Apollo 11 Command and Service Module (CSM)|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=November 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210000804/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059A |date=February 10, 2021 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059C|title=Apollo 11 Lunar Module / EASEP|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=November 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190803160625/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059C |date=August 3, 2019 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;orbit&quot;&gt;{{Cite web|url=https://airandspace.si.edu/explore-and-learn/topics/apollo/apollo-program/landing-missions/apollo11.cfm|title=Apollo 11 Mission Summary|website=Smithsonian Air and Space Museum}}&lt;/ref&gt; यसलाई सोभियत संघको यस अघिका सबै उपलब्ध भन्दा ठूलो उपलब्धी मानिन्छ ।   सोभियत संघले दुई चालक चन्द्र कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो , तर अमेरिकाको अगाडि मानिसलाई चन्द्रमामा लैजान सक्ने प्रक्षेपण सवारीको विकास गर्न असफल भयो र अन्तमा पृथ्वीको कक्षीय अन्तरिक्ष स्टेशनहरूमा केन्द्रित गर्न चन्द्रमा अभियान  रद्द गरियो, जबकि अमेरिकाले अरु पाँचवटा अपोलो चालक दललाई चन्द्रमामा अवतरण गर्यो। । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/lunar_sites.html|title=Apollo Landing Site Coordinates|last=Williams|first=David R.|date=December 11, 2003|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|publisher=NASA|accessdate=September 7, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225003326/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/lunar_sites.html |date=December 25, 2018 }}&lt;/ref&gt;

[[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको पतन]]सँगै अन्ततः अमेरिका र नवगठित रूसी संघ १९९३ मा शटल-मिर र [[अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन|अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन]] कार्यक्रमहरूमा सहमति जनाएर अन्तरिक्षमा पनि शीतयुद्धको प्रतिस्पर्धा अन्त्य गरे।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{कमन्सश्रेणी|History of spaceflight}}

[[श्रेणी:रिचार्ड निक्सनको राष्ट्रपतिकाल]]
[[श्रेणी:जोन एफ. केनेडीको राष्ट्रपतिकाल]]
[[श्रेणी:शीतयुद्ध]]</text>
      <sha1>q38mauzf71vb3our36wedi3cx4tk6fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्तरीय भिन्नता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121908</id>
    <revision>
      <id>1370375</id>
      <parentid>1269798</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1370375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="hehoo0k458npbg0vs2nbke9v71rjk4n" xml:space="preserve">[[तथ्याङ्क|तथ्याङ्कशास्त्रमा]], कुनै श्रेणी वा तथ्याङ्कहरूको वितरणमा त्यसका प्रत्येक पद र मध्यमान विचलनको वर्गको औसतको वर्गमूललाई '''स्तरीय भिन्नता''' ({{lang-en|standard deviation}})  भनिन्छ । अर्को शब्दमा कुनै पनि [[तथ्याङ्क]]हरूको मध्यमानबाट प्रत्येक पदको विचलनलाई वर्ग गरी तिनीहरूको योगफललाई जम्मा पद सङ्ख्याले भाग गरी वर्गमूल निकालेर स्तरीय भिन्नता गणना गरिन्छ । त्यसैले यसलाई मध्यक भिन्नताको वर्गको औसतको [[वर्गमूल]] ({{lang-en|root mean square deviation}}) पनि भन्ने गरिन्छ । यसलाई ग्रीक अक्षर सिग्मा ('''[[:en:Sigma|σ]]''' ) ले जनाइन्छ ।

=== आठ जना विद्यार्थीहरूको ग्रेडको स्तरीय भिन्नता ===
मानौं, कुनै एक कक्षा को आठ जना विद्यार्थीहरूको ग्रेड निम्नानुसार छ 

: &lt;math&gt;2,\  4,\  4,\  4,\  5,\  5,\  7,\  9.&lt;/math&gt;

यी आठ आंकडाको औसत/ मध्यक  ५ आउँछ:

: &lt;math&gt; \mu = \frac{2 + 4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 9}{8} = \frac{40}{8} = 5. &lt;/math&gt;

पहिले, प्रत्येक आँकडाहरूको मध्यकबाट भिन्नता निकाल्नुहोस्:

: &lt;math&gt;\begin{array}{lll}
    (2 - 5)^2 = (-3)^2 = 9  &amp;&amp;  (5 - 5)^2 = 0^2 = 0 \\
    (4 - 5)^2 = (-1)^2 = 1  &amp;&amp;  (5 - 5)^2 = 0^2 = 0 \\
    (4 - 5)^2 = (-1)^2 = 1  &amp;&amp;  (7 - 5)^2 = 2^2 = 4 \\
    (4 - 5)^2 = (-1)^2 = 1  &amp;&amp;  (9 - 5)^2 = 4^2 = 16. \\
\end{array}&lt;/math&gt;

यी मानहरूको प्रसरण यस प्रकार हुन्छ&lt;!-- Notice:  DO NOT CHANGE the denominator below to 7. If you don't understand why it is 8, read the Talk page. --&gt;

: &lt;math&gt;\sigma^2 = \frac{9 + 1 + 1 + 1 + 0 + 0 + 4 + 16}{8} = \frac{32}{8} = 4.&lt;/math&gt;&lt;!-- DO NOT CHANGE the denominator to 7. See talk page--&gt;

स्तरीय भिन्नता प्रसरण को वर्गमुल सँग बराबर हुन्छ:

: &lt;math&gt;\sigma = \sqrt{ 4 } = 2.&lt;/math&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
*[[मध्यिका]]

[[श्रेणी:तथ्याङ्क]]</text>
      <sha1>hehoo0k458npbg0vs2nbke9v71rjk4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाल आयल निगम लिमिटेड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122326</id>
    <revision>
      <id>1370354</id>
      <parentid>1321118</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन */</comment>
      <origin>1370354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7231" sha1="hbez26xtwzlaj9elq6jutvpihps6cfp" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = नेपाल आएल निगमको प्रोफाईल
| native_name = 
| logo = 
| type = नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व 
| founded = बि.सं २०२७ ({{Start date|df=yes|1970|1|10}})
| hq_location = बबरमहल, [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[नेपाल]]
| num_locations = 10
| num_locations_year = 494
| area_served = [[नेपाल ]]
| key_people = दिनेश भट्टराई&lt;br&gt;&lt;small&gt;(अध्यक्ष)&lt;/small&gt; &lt;br/&gt; सुरेन्द्र कुमार पौडेल&lt;br&gt;&lt;small&gt;(कार्यकारी निर्देशक)&lt;/small&gt;
| industry = [[पेट्रोलियम]]
| products = [[पेट्रोल]], [[डिजेल]], [[मटितेल]], [[एलपी ग्यास]]
| production = ६८,३८४ किलो लिटर 
| owner = [[नेपाल सरकार]]
| num_employees = ६००+ &lt;small&gt;(२०७८)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Employees |url=http://noc.org.np/employees |website=noc.org.np/employees |accessdate=२०२१ जुलाई १५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026083539/http://noc.org.np/employees |date=2021-10-26 }}&lt;/ref&gt;
| website = {{url|nepaloil.com.np}}|
}}'''नेपाल आयल निगम लिमिटेड''' देशमा [[पेट्रोलियम|पेट्रोलियम पदार्थ]]को आयात, ढुवानी, भण्डारण र वितरण गर्ने कार्य गर्ने [[नेपाल सरकार]]को पूर्ण स्वामित्वमा रहेको [[नेपाल|नेपालको]]  [[सरकारी संस्थान]] हो।  नेपालमा नेपाल आयल निगम बाहेक अन्य  कुनै निजी वा कम्पनीहरूलाई [[पेट्रोल]] र [[डिजेल]] आयात गर्न अनुमति छैन। &lt;ref name=&quot;main&quot;&gt;{{Cite web|url=http://noc.org.np|title=Home|website=noc.org.np|publisher=Nepal Oil Corporation Limited|accessdate=8 March 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211234844/http://noc.org.np/ |date=11 December 2019 }}&lt;/ref&gt; नेपाल आयल निगमको स्थापना बि.सं २०२७ मा कम्पनी ऐन २०२१ बमोजिम भएको थियो। सरकारसंग यसको ९९.४६% हिस्सा स्वामित्व छ भएन बाँकी हिस्सा [[राष्‍ट्रिय बीमा संस्थान|राष्ट्रिय बीमा संस्थान]], &lt;ref name=&quot;noc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://beema.com.np/en/|title=Beema Sansthan|accessdate=8 March 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227130937/http://beema.com.np/en/ |date=27 February 2020 }}&lt;/ref&gt; [[नेसनल ट्रेडिङ लिमिटेड]] [[नेपाल बैङ्क|नेपाल बैंक लिमिटेड]] र [[राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क|राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक]]संग छ । नेपाल आयल निगमको केन्द्रीय कार्यालय काठमाण्डौकाे [[बबरमहल]]मा रहेको छ भने क्षेत्रीय तथा शाखा कार्यालयहरु पाँचै विकास क्षेत्रमा रहेका छन् । ६८,३८४ किलो लिटर कार्यगत भण्डारण क्षमताका प्राधिकरण उर्जा डिपो रहेको निगममा हाल लगभग ६०० कर्मचारीहरु कार्यरत छन् । 

== मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन ==
{{मुख्य|मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन}}
[[चित्र:Dharmendra_Pradhan_and_the_Minister_for_Supply,_Nepal,_Shri_Deepak_Bohara_witnessing_the_signing_of_an_MoU_between_Indian_Oil_Corporation_Ltd._(IOCL)_and_Nepal_Oil_Corporation_(NOC)_for_POL_supplies,_in_New_Delhi.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|धर्मेन्द्र प्रधान र नेपालका आपूर्ति मन्त्री श्री [[दीपक बोहरा]]को उपस्थितिमा [[नयाँ दिल्ली]]मा इन्डियन आयल कर्पोरेशन र नेपाल आयल कर्पोरेशन  बीच पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्तिको लागि सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गर्दै ।]]
'''मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन''' नेपालको अमलेखगञ्ज तेल डिपो  र भारतको [[मोतिहारी]] बिचको ६९ किलोमिटर लामो सीमापार (ट्रान्स बोर्डर) पेट्रोलियम पाइपलाइन हो [[मोतिहारी|।]] यो पाइपलाइनले [[इण्डियन आयल कर्पोरेशन लिमिटेड]] (IOC) [[नेपाल आयल निगम लिमिटेड|आयल निगम]] (NOC) मा पेट्रोलियम ढुवानी गर्दछ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/politics/news/india-nepal-inaugurate-cross-border-pipeline-1568100296421.html|title=Cross-border oil pipeline to boost India, Nepal relations|last=Roche|first=Elizabeth|date=11 Sep 2019|access-date=8 March 2020|agency=LiveMint}}&lt;/ref&gt; यो [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय उपमहाद्वीपमा]] बनेको पहिलोपटक अन्तर देशीय (ट्रान्स-नेशनल) पाइपलाइन पनि  हो। &lt;ref name=&quot;hindu01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/motihari-amlekhganj-petroleum-product-pipeline-inaugurated/article29382449.ece|title=Motihari-Amlekhganj oil pipeline constructed in &quot;record time&quot;: PM|date=2019-09-10|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|location=New Delhi|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; यसको वार्षिक क्षमता २० लाख मेट्रिक टन छ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/motihari-amlekhgunj-pipeline|title=Motihari-Amlekhgunj Pipeline|website=Drishti IAS|accessdate=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपालको वैदेशिक व्यापार|आयल निगम]]
[[श्रेणी:नेपालमा ऊर्जा]]</text>
      <sha1>hbez26xtwzlaj9elq6jutvpihps6cfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122338</id>
    <revision>
      <id>1370355</id>
      <parentid>1219262</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>1370355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11735" sha1="0o9f1v3po8or75e5lr6igwnz7w4tqqk" xml:space="preserve">
{{Infobox pipeline
| name        = मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन
| type        = तेल पाइपलाइन
| map         =
| map_caption = 
| country     = [[भारत]], [[नेपाल ]]
| coordinates = 
| photo       = 
| caption     =
| operator    = 
| partners    = [[इण्डियन आयल कर्पोरेशन लिमिटेड]]&lt;br /&gt;[[नेपाल आयल निगम लिमिटेड|नेपाल आयल निगम]]
| length_km   = ६९
| discharge   = वार्षिक २० लाख [[मेट्रिक]] टन 
| direction   = South–North
| start       = [[मोतिहारी]]
| finish      = [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज ]]
| est         = 
| through     = 
| par         = 
}}
{{OSM Location map|coord={{coord|26.9144|84.84097}}|mark-coord2={{coord|26.98686|84.85305}}|mark-image3=|mark-title3=Amlekhgunj|label-offset-y3=&lt;!-- without affecting the marker position. +ve = right and down --&gt;|label-offset-x3=35      &lt;!-- Label offsets move the label (in pixel units) --&gt;|label-pos3=top|mark-coord3={{coord|27.28139|84.99083}}|label3=Amlekhgunj&lt;!-- second marker details --&gt;|mark-description2=|mark-image2=|mark-title2=Raxaul|label-offset-y2=&lt;!-- without affecting the marker position. +ve = right and down --&gt;|label-offset-x2=35      &lt;!-- Label offsets move the label (in pixel units) --&gt;|label-pos2=top|label2=Raxaul&lt;!-- second marker details --&gt;|zoom=8|mark-description1=|mark-image1=|mark-title1=Motihari petroleum pipeline|label-color1=hard grey  &lt;!-- some standard colors can be used that blend well with the map --&gt;|label-size1=11          &lt;!-- unless they are over-ridden individually --&gt;|label-pos1=right       &lt;!-- Various settings in mark1 are inherited by the other marks --&gt;|mark1=Red pog.svg &lt;!-- Red pog is the default so not really needed --&gt;|mark-coord1={{coord|26.65781|84.91447}}|label1=Motihari&lt;!-- first marker details --&gt;|title=मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन|caption=Pipeline route|height=250|width=300|float=right|mark-description3=}}

'''मोतिहारी-अमलेखगञ्ज पाइपलाइन''' नेपालको अमलेखगञ्ज तेल डिपो  र भारतको [[मोतिहारी]] बिचको ६९ किलोमिटर लामो सीमापार (ट्रान्स बोर्डर) पेट्रोलियम पाइपलाइन हो [[मोतिहारी|।]] यो पाइपलाइनले [[इण्डियन आयल कर्पोरेशन लिमिटेड]] (IOC) बाट [[नेपाल आयल निगम लिमिटेड|नेपाल आयल निगम]] (NOC) मा पेट्रोलियम ढुवानी गर्दछ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/politics/news/india-nepal-inaugurate-cross-border-pipeline-1568100296421.html|title=Cross-border oil pipeline to boost India, Nepal relations|last=Roche|first=Elizabeth|date=11 Sep 2019|access-date=8 March 2020|agency=LiveMint}}&lt;/ref&gt; यो [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय उपमहाद्वीपमा]] बनेको पहिलोपटक अन्तर देशीय (ट्रान्स-नेशनल) पाइपलाइन पनि  हो। &lt;ref name=&quot;hindu01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/motihari-amlekhganj-petroleum-product-pipeline-inaugurated/article29382449.ece|title=Motihari-Amlekhganj oil pipeline constructed in &quot;record time&quot;: PM|date=2019-09-10|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|location=New Delhi|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; यसको वार्षिक क्षमता २० लाख मेट्रिक टन छ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/motihari-amlekhgunj-pipeline|title=Motihari-Amlekhgunj Pipeline|website=Drishti IAS|accessdate=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
[[चित्र:Dharmendra_Pradhan_and_the_Minister_for_Supply,_Nepal,_Shri_Deepak_Bohara_witnessing_the_signing_of_an_MoU_between_Indian_Oil_Corporation_Ltd._(IOCL)_and_Nepal_Oil_Corporation_(NOC)_for_POL_supplies,_in_New_Delhi.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|धर्मेन्द्र प्रधान र नेपालका आपूर्ति मन्त्री श्री [[दीपक बोहरा]]को उपस्थितिमा [[नयाँ दिल्ली]]मा इन्डियन आयल कर्पोरेशन र नेपाल आयल कर्पोरेशन  बीच पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्तिको लागि सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गर्दै ।]]
पाइपलाइनको प्रस्ताव  पहिलो पटक सन् १९९६ मा गरिएको थियो। &lt;ref name=&quot;bs20&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/india-nepal-inaugurate-motihari-amlekhgunj-oil-pipeline-119091000328_1.html|title=India, Nepal inaugurate Motihari-Amlekhgunj oil pipeline|date=2019-09-10|work=Business Standard India|access-date=2021-02-02|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt; २००४ मा नेपाल आयल निगम र भारतीय आयल निगम बीच एक सम्झौता भएको थियो। &lt;ref name=&quot;seto01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.setopati.com/social/137309/|title=Motihari-Amlekhgunj petroleum pipeline project to come into operation from mid-April onward|last=Setopati|first=Setopati|website=Setopati|accessdate=2021-02-02}}&lt;/ref&gt; सन् २०१४ मा भएको [[नरेन्द्र मोदी|रतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको]] काठमाडौं भ्रमण पछि परियोजना निर्माणको लागि तय गरिएको थियो। दुबै सरकारहरूले बि.सं२०७२ (सन् २०१५ अगस्ट) मा परियोजना कार्यान्वयन गर्न सम्झौता गरेका थिए। यद्यपि २०७२ मा नेपालमा [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]] र [[२०७२ नेपाल नाकाबन्दी|दक्षिणी सिमानामा आपूर्ति अवरोधका]] कारण परियोजना निर्माणमा ढिलाई भयो। परियोजना निर्माण कार्य अन्ततः अप्रिल २०१८ मा सुरु भयो  र अप्रिल २०२० मा सम्पन्न भयो। नेपाल र भारत दुवै देशका प्रधानमन्त्रीहरूले संयुक्त रुपमा १० सेप्टेम्बर २०१९ मा संयुक्त रूपमा उद्घाटन गरेका थिए। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-inaugurates-historic-indonepal-petroleum-pipeline-1597570-2019-09-10|title=Narendra Modi inaugurates historic Indo-Nepal petroleum pipeline|publisher=India Today|accessdate=10 September 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=193109|title=Inauguration of Motihari-Amlekhganj (Nepal) pipeline by PM and PM Oli of Nepal|accessdate=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

उक्त पाइपलाइनको निर्माण पछी बि सं २०२९ (सन् १९७३) देखिको  पेट्रोलियम पदार्थ भारतबाट नेपाल ल्याउन ट्यांकरबाट ढुवानी गर्नु पर्ने बाध्यता हटेको छ । पाइपलाइनको निर्मान पछी पेट्रोलियम दुवानीमा वार्षिक २ अर्ब रुपैया बचत हुने  अपेक्षा गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;bs20&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/india-nepal-inaugurate-motihari-amlekhgunj-oil-pipeline-119091000328_1.html|title=India, Nepal inaugurate Motihari-Amlekhgunj oil pipeline|date=2019-09-10|work=Business Standard India|access-date=2021-02-02|agency=Press Trust of India}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.business-standard.com/article/pti-stories/india-nepal-inaugurate-motihari-amlekhgunj-oil-pipeline-119091000328_1.html &quot;India, Nepal inaugurate Motihari-Amlekhgunj oil pipeline&quot;]. ''Business Standard India''. Press Trust of India. 2019-09-10&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-02-02&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

परियोजना ३० महिनामा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएपनि १५ महिनामा सम्पन्न भयो। &lt;ref name=&quot;hindu01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/motihari-amlekhganj-petroleum-product-pipeline-inaugurated/article29382449.ece|title=Motihari-Amlekhganj oil pipeline constructed in &quot;record time&quot;: PM|date=2019-09-10|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|location=New Delhi|issn=0971-751X}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/motihari-amlekhganj-petroleum-product-pipeline-inaugurated/article29382449.ece &quot;Motihari-Amlekhganj oil pipeline constructed in &quot;record time&quot;: PM&quot;]. ''The Hindu''. New Delhi. 2019-09-10. [[ISSN (पहिचानकर्ता)|ISSN]]&amp;nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0971-751X 0971-751X]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-02-02&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== पाइपलाइनका विशेषताहरू ==

* पाइपलाइनको ३२.५ किलोमिटर भारतीय क्षेत्र (रक्सौलदेखि मोतिहारी सम्म) र 37.२५ किलोमिटर नेपालमा (रक्सौलदेखि अमलेखगञ्जसम्म) रहेको छ &lt;ref name=&quot;seto01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.setopati.com/social/137309/|title=Motihari-Amlekhgunj petroleum pipeline project to come into operation from mid-April onward|last=Setopati|first=Setopati|website=Setopati|accessdate=2021-02-02}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFSetopati&quot;&gt;Setopati, Setopati. [https://en.setopati.com/social/137309/ &quot;Motihari-Amlekhgunj petroleum pipeline project to come into operation from mid-April onward&quot;]. ''Setopati''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-02-02&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* पाइपलाइन निर्माणको लागि पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा लगभग ६,५०० ठूला रुख र करिब ४,००० साना ठूला रूखहरू काटिएका थियो। 
==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपाल भारत सम्बन्ध]]</text>
      <sha1>0o9f1v3po8or75e5lr6igwnz7w4tqqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कच्चा पदार्थ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122550</id>
    <revision>
      <id>1370352</id>
      <parentid>1358007</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bishaldev100 ले [[कच्चा पदार्थ]] बाट पुनर्निर्देश हटाएर [[काँचो पदार्थ]] लाई त्यसमाथि सारेको हो</comment>
      <origin>1358007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="a2gb9fy50mqg8ntfjljh1guq5tjpr3y" xml:space="preserve">[[चित्र:Latex_-_Hevea_-_Cameroun.JPG|right|thumb|400x400px| रबरको रुखबाट दूध सङ्कलन गरिदै।]]
'''काँचो पदार्थ''' ती आधारभूत सामग्रीलााई भनिन्छ जुन विभिन्न शिल्पमा [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादन]]को कामको लागि प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि, चिनी मिलको लागि [[उखु]], कपडा उद्योगको लाागि कपाास, [[कागज|कागजको]] लागि [[बाँस]] तथा पराल र फलाम कारखानाको लागि [[फलाम]] कच्चा पदार्थ हुन् ।

औद्योगिक दृष्टिकोणबाट, युरोपका विकसित पुँजीवादी देशहरूलाई काँचो पदार्थको आवश्यकता थियो, त्यसैले उनीहरू विश्वको अन्य महाद्वीपहरूमा धेरै उपनिवेशहरू स्थापना गरे र त्यहाँको काँचो पदार्थबाट बिभिन्न बस्तुहरू तयार गरे र फेरी उनीहरूकै देशहरूमा विक्री गरी धेरै लाभ प्राप्त गरे।

== कच्चा पदार्थको द्वन्द्व ==
प्रशस्त कच्चा पदार्थ र थोरै आर्थिक विकास भएका ठाउँहरूमा प्रायः &quot;डच रोग&quot; वा &quot;स्रोत अभिशाप&quot; भनेर चिनिने घटना देखिन्छ। यो तब हुन्छ जब कुनै देशको अर्थतन्त्र मुख्यतया यसको शासन विधिको कारणले निर्यातमा आधारित हुन्छ।&lt;ref&gt;Bernard Tchibambelela, Le commerce mondial de la faim: stratégie de rupture positive au Congo-Brazzaville, Éditions L'Harmattan, 2009, p. 183.&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
[[श्रेणी:पदार्थ]]
[[श्रेणी:खनिज पदार्थ]]</text>
      <sha1>a2gb9fy50mqg8ntfjljh1guq5tjpr3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123618</id>
    <revision>
      <id>1370283</id>
      <parentid>1350058</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजनैतिक जीवन */</comment>
      <origin>1370283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14929" sha1="b9cw5n1b1zgg6tauzetf3nsmxivl8et" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
 {{Infobox officeholder
| name =राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन
| office = अध्यक्ष, [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
| term_start = २०७८ मंसिर १८
| term_end = 
| predecessor         = [[कमल थापा]]

| successor           =
| 1blankname          = {{nowrap|उपाध्यक्ष}}
| 1namedata           = {{plainlist|*[[विक्रम पाण्डे]]}}
| president = 
| prime_minister = 
| office1             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start1         = १२ चैत २०८२
| term_end1           = २४ भदौ २०८२
| successor1          = 
| constituency1       = [[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]]
| predecessor1       = [[प्रकाश पाठक]]
| party =  [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]]&lt;br&gt;[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] 
| nationality = [[नेपाली]]
|father=मानप्रसाद
|mother= धनकुमारी&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1048144
|title=राप्रपा अध्यक्षमा विजयी राजेन्द्र लिङ्देन को हुन् ?
|accessdate=2021-12-5}}&lt;/ref&gt;
| birth_date          = २०२२ भदौ २२ गते
|image=Rajendra_Prasad_Lingden.png
}}
'''राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का [[अध्यक्ष]] हुन्। उनी यस पार्टीका पूर्व महामन्त्री पनि हुन्। उनी [[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद]]का सदस्य हुन्। वि.सं. २०७४ को नेपालको [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|आम निर्वाचन]]मा उनी [[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] निर्वाचन क्षेत्रबाट ४४,६१४ (५६.५२%)  मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए। &lt;ref&gt;[https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल पृष्ठ ६१]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2017/12/10/lingden-defeats-nc-leader-sitaula-ni-jhapa-3|title=Lingden defeats NC leader Sitaula ni Jhapa-3|accessdate=2021-05-12}}&lt;/ref&gt;

आदिवासी समुदायका भएर पनि उनलाई जातिय आरक्षणको विरोधी नेताका रूपमा चिनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/Lingden37/status/834605666283118593?s=20|title=जातीय आरक्षणले भविष्यमा यो देशलाई खरानी बनाउने छ।|accessdate=2017-02-23}}&lt;/ref&gt;

==जीवनी ==
राजेन्द्र लिङ्देनको जन्म वि.सं. २०२२ भदौ २२ गते [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]]को ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो।&lt;ref name=&quot;Parliamentary Bio&quot;&gt;{{Cite book|url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/z3qljvte6vwen2cy.pdf|title=संघीय संसद सदस्य, २०७४ परिचयात्मक पुस्तिका|publisher=Federal Parliament Secretariat|year=2021|location=Nepal|pages=270|language=ne|trans-title=}}&lt;/ref&gt; प्रहरी सेवामा रहेका उनका बाबुको जागिर झापामा भएकाले ढुङ्गेसाँघु (ताप्लेजुङ) मा जन्मेपनि उनको बाल्यकाल भने [[झापा जिल्ला|झापा]]मा बित्यो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://darpandainik.com/2021/11/23266|title=राप्रपाको अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङदेनकाे उम्मेदवारी, को हुन् राजेन्द्र लिङ्देन ?|accessdate=2021-11-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125153302/https://darpandainik.com/2021/11/23266 |date=2021-11-25 }}&lt;/ref&gt;उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीति शास्त्र]] र [[इतिहास]]मा [[स्नातकोत्तर]] गरेका छन्।

== राजनैतिक जीवन ==

* [[चित्र:Rajendra_lingden.png|अङ्गुठाकार|Lingden in 2022]]वि.सं. २०३८ देखि विगठित राष्ट्रवादी स्वतन्त्र विद्यार्थी मण्डलको विभिन्न तहमा २०४६ सम्म । 
* २०४९ देखि २०५४ सम्म राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक विद्यार्थी सङ्गठनको संस्थापक केन्द्रीय अध्यक्ष । बहुदलीय व्यवस्थापछिका दुवै स्थानीय निर्वाचनमा तत्कालीन गोलधाप गा.वि.सं. वडा नं ३ को वडा अध्यक्ष । रा.प्र.पा. झापाको प्रवक्ता र सचिव÷तात्कालीन राप्रपा नेपालको के.स. । पूर्वाञ्चल संयोजक र हाल राप्रपाको महामन्त्री, सङ्गठन विभाग प्रमुख । राप्रपाको नेपालको के.स., पूर्वाञ्चल संयोजक र राप्रपाको महामन्त्री । सङ्गठन विभाग प्रमुख, २०६० मङ्सिर देखि २०६१ आषाढसम्म र २०६२ जेष्ठ देखि चैत्रसम्म जि.वि.सं. सभापति झापा । 
* २०३८ मा २ महिना, २०४७ मा ५ महिना ३ दिन जेल जीवन । 
* जिल्ला विकास समिति झापाको सभापति  (२०६१–२०६३) । साथै तत्कालीन स्थानीय निकायको निर्वाचित वडाध्यक्षका रूपमा जिम्मेवारी निर्वाह । &lt;ref name=&quot;Parliamentary Bio&quot; /&gt;

=== राजाको प्रत्यक्ष शासन ===
राजा ज्ञानेन्द्र शाहको प्रत्यक्ष शासनकालमा लिङ्देन जिल्ला विकास समिति झापाको सभापति बनेका थिए । उनलाई तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले नै उनलाई जिविस झापाको सभापतिमा मनोनयन गरेका थिए । २०६२-६३ को जन आन्दोलनका बेला उनलाई झापाको बिर्तामोडमा राजावादी भएको आरोप लगाउँदै कालो मोसो दलिएको थियो । त्यतिमात्र होइन सशस्त्र द्वन्द्वकालमा माओवादीका कार्यकर्ताले उनको झापा गोलधापमा रहेको घरमा आगजनी गरेका थिए ।

=== २०७१ ===
विक्रम सम्वत् २०७१ को पार्टी महाधिवेशनमा उनले केन्द्रिय सदस्यमा खुला तर्फ सर्वाधिक मत (११०८ मत) पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-28/389921.html|title=भारी मतले थापा पुनः राप्रपा नेपाल अध्यक्ष निर्वाचित|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;

=== २०७८ ===
विक्रम सम्वत् [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको महाधिवेशन, २०७८|२०७८ मा भएक राप्रपाको महाधिवेशन]]को लागि २०७८ मंसिर ९ मा लिङ्देनले अध्यक्षमा र [[धवल शम्शेर राणा]]ले महामन्त्रीमा उमेदवारी घोषणा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapage.com/archives/358490|title=राप्रपा अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङ्देनको उम्मेद्वारी घोषणा, महामन्त्रीमा धवल शमशेर|language=नेपाली|accessdate=2021-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127023046/https://www.nayapage.com/archives/358490 |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt; उनले महामन्त्री धवलशमशेर जबरासहितको प्यानल घोषणा गर्दै अहिलेको नेतृत्वबाट पार्टी नचल्ने पनि बताएका थिए। उनले भनेका थिए &quot;अध्यक्षत्रय (कमल थापा, पशुपतिशमशेर राणा र प्रकाशचन्द्र लोहनी)बाट पार्टी चल्दैन, तपाईंहरु नभए पनि यो पार्टी चलाउने मान्छे छौं है भनेर हामीले कार्यक्रम गरेका हौँ। [[धवल शम्शेर राणा|धवल शमशेर राणा]]ले मलाई अध्यक्ष प्रस्ताव गर्नुभएको छ, त्यो म स्वीकार गर्छु र अधिवेशनबाट अध्यक्ष लड्ने घोषणा गर्दछु’, उनले भने, ‘म नेतृत्वलाई गाली गर्दिन, समयले परिवर्तन खोज्यो। त्यसैले अध्यक्षमा उमेदवारी घोषणा गरेको हो।&quot; उनले यसलाई बिद्रोह नभई बाध्यात्मक कदम बताएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/11/1044025|title=उम्मेदवारी घोषणासभामा राजेन्द्र लिङ्देनको मन्तव्य :यो विद्रोह होइन, बाध्यात्मक कदम हो|language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;

==प्रतिनिधि सभा २०७९==
[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का उम्मेदवार [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन]] झापा प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं  ३ बाट ४०६४८मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa?lng=nep|title=झापा : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-25}}&lt;/ref&gt; उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी [[नेपाली कांग्रेस]]का उम्मेदवार [[कृष्णप्रसाद सिटौला]]ले ३७३७२मत प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}&lt;/ref&gt;

=== ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालय (नेपाल) ===
[https://dainiknewsnepal.com/posts/58686 ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्री]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{मुख्य|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
[https://twitter.com/RajendraLingden ट्विटर]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसदका सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:पाँचथर जिल्लाका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>b9cw5n1b1zgg6tauzetf3nsmxivl8et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धवल शम्शेर राणा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123643</id>
    <revision>
      <id>1370284</id>
      <parentid>1364468</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15855" sha1="7cu3gv8qb78birc768uvd0vhfi3sov5" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
{{Infobox officeholder
|name               = डा. धवल शम्शेर राणा
| image            = Dhawal.jpg
|office             = 
|term_start2        = वि.सं. २०७४
|term_end2          = वि.सं. २०७९
|deputy2            = उमा थापा  मगर  
|predecessor2       = रमेश अर्याल
|successor2         = [[प्रशान्त बिष्ट]]
|office1            = ९ औं [[नेपालगञ्जकाे नगर प्रमुख]]
|term_start1        = वि.सं. २०५४
|term_end1          = वि.सं. २०५९
|predecessor1       = विजयकुमार गुप्ता
|successor1         = रमेश अर्याल
|primeminister      = 
|party              = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]&lt;br&gt;[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (२०६३-२०८३)&lt;br&gt;[[जय नेपाल पार्टी]] (२०८३- )
|nationality        = [[नेपाली]]
|birth_date         = {{Birth date and age|1962|03|30}}&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;/&gt;
|birth_place        = [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[बाँके जिल्ला]]&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asalshasan.com/2020/5867/ |title=लोकप्रिय ‘धवल ब्रान्ड’ |date=५ मंसिर २०७७, शुक्रबार |website=असल शासन |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
|death_date         = 
|death_place        = 
|restingplace       = 
|birthname          = 
|spouse             = 
|partner            =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
|relations          = 
|children           = 
|residence          = 
|alma_mater         = 
|occupation         = 
|religion           = 
|signature          = 
|website            = 
|footnotes          = 
}}
'''डा. धवल शम्शेर राणा'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shuklaphantakhabar.com/archives/6032 |title=धवल शमशेर राणाले राष्ट्रियसभाको उपनिर्वाचन बहिस्कार गरे |date=2021-05-31 |website=शुक्लाफाँट खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74531 |title=नेपालगन्जको मेयरमा राप्रपाका धवल शमशेर, उपमेयरमा कांग्रेसकी थापा विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्य तथा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]का वर्तमान नगर प्रमुख हुन्। उनले वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा १२,५१५ मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamrosamrachana.com/2017/07/1874 |title=नेपालगञ्जमा किन अगाढी आए डा.धवलशम्शेर राणा ! |date=2017-07-02 |website=हाम्रोसंरचना |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन ==
धवल शम्शेर [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव शमशेरका]] वंशज हुन्। 

==राजनैतिक जीवन ==
धवल शम्शेरले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]बाट राजनैतिक जीवन सुरु गरेका थिए। वि.सं. २०६३ को परिवर्तन पछि उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्यता लिएका थिए। [[राजतन्त्र]]विरुद्ध एमाले समेत अन्य राजनीतिक दलहरूसँग एकजुट भएपछि राणा पार्टी परित्याग गरेर राप्रपामा लागेका हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/248572/ |title=राप्रपाको नेतृत्व अब दोस्रो पुस्तामा आउनु पर्छ – डा. धबल शमशेर राणा |last=खड्का |first=नारायण |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127132821/https://www.setopati.com/politics/248572/ |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

वि.सं. २०५४ सालमा नेकपा एमालेबाट नेपालगञ्जको मेयरमा जितेका राणा वि.सं. २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा भने [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का तत्कालीन सभापति [[सुशील कोइराला]]सँग पराजित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/cover-story/2017/05/07/20170507135005|title=उम्मेदवार थरी–थरीका|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा राणा १२,५१५ मत ल्याएर [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]को मेयर पदमा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;

===राप्रपा राजनीति ===
धवल शम्शेर [[कमल थापा]] नेतृत्वको राप्रपा नेपालमा प्रवेश गरेका थिए। वि.सं. २०७१ को पार्टी महाधिवेशनमा उनले केन्द्रीय सदस्यमा खुला तर्फ सर्वाधिक मत (११५८ मत) पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-28/389921.html|title=भारी मतले थापा पुनः राप्रपा नेपाल अध्यक्ष निर्वाचित|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;

[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको महाधिवेशन, २०७८|वि.सं. २०७८ मा भएको राप्रपाको महाधिवेशन]]मा धवल शम्शेर [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र लिङ्देन]]को पक्षमा लागेका थिए। वि.सं. २०७८ मंसिर ९ मा राजेन्द्र लिङ्देनले अध्यक्षमा र राणाले महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapage.com/archives/358490|title=राप्रपा अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङ्देनको उम्मेद्वारी घोषणा, महामन्त्रीमा धवल शमशेर|language=नेपाली|accessdate=2021-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127023046/https://www.nayapage.com/archives/358490 |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

== निर्वाचन इतिहास ==
राणाले हालसम्म ५ वटा निर्वाचनमा आफ्नो सहभागिता जनाइसकेका छन्। उनले सबैभन्दा पहिले [[आम निर्वाचन २०५१]] मा [[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] बाट [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]]को रूपमा निर्वाचन लडेका थिए। संसदीय निर्वाचनमा असफल भएपछि राणाले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]को टिकटमा वि.सं. २०५४ मा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] नगरपालिकाको मेयर चुनाव जित्न सफल भएका थिए। लामो समयको अन्तरालपछि नेपालमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|पहिलो]] तथा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन]]मा [[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] बाट उम्मेदवारी दिएता पनि जनताले उनलाई अस्वीकार गरेका थिए। वि.सं. [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४|२०५४]] मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा मेयर निर्वाचित भएका उम्मेदवारहरू मध्ये वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा मेयर पदमा पुन: निर्वाचित हुने राणा एक मात्र जनप्रतिनिधि हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/rana-regime-restored-in-nepalganj/ |title=Rana regime restored in Nepalganj |trans-title=नेपालगञ्जमा राणा शासन पुनर्स्थापित |last=दीक्षित |first=कुण्ड |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!निर्वाचन
!वर्ष
!निर्वाचन क्षेत्र/स्थानीय तह
!नतिजा
!मत
!राजनीतिक दल
!स्रोत
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]
|वि.सं. २०७४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]
|विजयी
|१२,५१५
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot; /&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]]
|वि.सं. २०७०
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|८,८०९
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com – News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]]
|वि.सं. २०६४
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|४,३८३
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४]]
|वि.सं. २०५४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज नगरपालिका]]
|विजयी
|
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|
|-
|[[आम निर्वाचन २०५१]]
|वि.सं. २०५१
|[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]]
|पराजित
|१,३९४
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]
|&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}&lt;/ref&gt;
|}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:देव शमशेर खलक]]</text>
      <sha1>7cu3gv8qb78birc768uvd0vhfi3sov5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370322</id>
      <parentid>1370284</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रारम्भिक जीवन */</comment>
      <origin>1370322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17660" sha1="pvjzydkejeha30j01imt01dnxcjgrtx" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
{{Infobox officeholder
|name               = डा. धवल शम्शेर राणा
| image            = Dhawal.jpg
|office             = 
|term_start2        = वि.सं. २०७४
|term_end2          = वि.सं. २०७९
|deputy2            = उमा थापा  मगर  
|predecessor2       = रमेश अर्याल
|successor2         = [[प्रशान्त बिष्ट]]
|office1            = ९ औं [[नेपालगञ्जकाे नगर प्रमुख]]
|term_start1        = वि.सं. २०५४
|term_end1          = वि.सं. २०५९
|predecessor1       = विजयकुमार गुप्ता
|successor1         = रमेश अर्याल
|primeminister      = 
|party              = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]&lt;br&gt;[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (२०६३-२०८३)&lt;br&gt;[[जय नेपाल पार्टी]] (२०८३- )
|nationality        = [[नेपाली]]
|birth_date         = {{Birth date and age|1962|03|30}}&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;/&gt;
|birth_place        = [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[बाँके जिल्ला]]&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asalshasan.com/2020/5867/ |title=लोकप्रिय ‘धवल ब्रान्ड’ |date=५ मंसिर २०७७, शुक्रबार |website=असल शासन |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
|death_date         = 
|death_place        = 
|restingplace       = 
|birthname          = 
|spouse             = 
|partner            =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
|relations          = 
|children           = 
|residence          = 
|alma_mater         = 
|occupation         = 
|religion           = 
|signature          = 
|website            = 
|footnotes          = 
}}
'''डा. धवल शम्शेर राणा'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shuklaphantakhabar.com/archives/6032 |title=धवल शमशेर राणाले राष्ट्रियसभाको उपनिर्वाचन बहिस्कार गरे |date=2021-05-31 |website=शुक्लाफाँट खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74531 |title=नेपालगन्जको मेयरमा राप्रपाका धवल शमशेर, उपमेयरमा कांग्रेसकी थापा विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्य तथा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]का वर्तमान नगर प्रमुख हुन्। उनले वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा १२,५१५ मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamrosamrachana.com/2017/07/1874 |title=नेपालगञ्जमा किन अगाढी आए डा.धवलशम्शेर राणा ! |date=2017-07-02 |website=हाम्रोसंरचना |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन ==
धवल शम्शेर [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव शमशेरका]] वंशज हुन्। राणाको जन्म [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]मा भए पनि उनको बाल्यकाल भारतमा बितेको थियो । सम्पन्न राणा खानदानमा जन्मिएका उनले बाल्यकालमा आर्थिक अभावको कारणले कुनै समस्या भोग्नु परेन । धवल शमशेरका बुवा कैलाश शमशेर नेपालका पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ हुन् । अमेरिकामा पढेर नेपालको पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ बनेपछि तराईका उर्वरभूमिमा कृषि क्रान्ति गर्ने कैलाश शमशेर राणाको सपना थियो ।  

धवलले बाल्यकालको अधिकांश समय भारतमा पढाइसँगै बिताए । भारतमा वर्षको ९ महिना विद्यालय खुल्ने र ३ महिना जाडो बिदा हुने भएकाले धवल बिदाको ३ महिनाको समय नेपालगन्जमा बिताउँथे । धवल शमशेरले भारतबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर र अमेरिकाबाट नगर विकासको विषयमा [[विद्यावारिधी]] (पिएचडी) गरेका छन् । 

==राजनैतिक जीवन ==
धवल शम्शेरले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]बाट राजनैतिक जीवन सुरु गरेका थिए। वि.सं. २०६३ को परिवर्तन पछि उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्यता लिएका थिए। [[राजतन्त्र]]विरुद्ध एमाले समेत अन्य राजनीतिक दलहरूसँग एकजुट भएपछि राणा पार्टी परित्याग गरेर राप्रपामा लागेका हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/248572/ |title=राप्रपाको नेतृत्व अब दोस्रो पुस्तामा आउनु पर्छ – डा. धबल शमशेर राणा |last=खड्का |first=नारायण |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127132821/https://www.setopati.com/politics/248572/ |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

वि.सं. २०५४ सालमा नेकपा एमालेबाट नेपालगञ्जको मेयरमा जितेका राणा वि.सं. २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा भने [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का तत्कालीन सभापति [[सुशील कोइराला]]सँग पराजित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/cover-story/2017/05/07/20170507135005|title=उम्मेदवार थरी–थरीका|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा राणा १२,५१५ मत ल्याएर [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]को मेयर पदमा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;

===राप्रपा राजनीति ===
धवल शम्शेर [[कमल थापा]] नेतृत्वको राप्रपा नेपालमा प्रवेश गरेका थिए। वि.सं. २०७१ को पार्टी महाधिवेशनमा उनले केन्द्रीय सदस्यमा खुला तर्फ सर्वाधिक मत (११५८ मत) पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-28/389921.html|title=भारी मतले थापा पुनः राप्रपा नेपाल अध्यक्ष निर्वाचित|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;

[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको महाधिवेशन, २०७८|वि.सं. २०७८ मा भएको राप्रपाको महाधिवेशन]]मा धवल शम्शेर [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र लिङ्देन]]को पक्षमा लागेका थिए। वि.सं. २०७८ मंसिर ९ मा राजेन्द्र लिङ्देनले अध्यक्षमा र राणाले महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapage.com/archives/358490|title=राप्रपा अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङ्देनको उम्मेद्वारी घोषणा, महामन्त्रीमा धवल शमशेर|language=नेपाली|accessdate=2021-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127023046/https://www.nayapage.com/archives/358490 |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

== निर्वाचन इतिहास ==
राणाले हालसम्म ५ वटा निर्वाचनमा आफ्नो सहभागिता जनाइसकेका छन्। उनले सबैभन्दा पहिले [[आम निर्वाचन २०५१]] मा [[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] बाट [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]]को रूपमा निर्वाचन लडेका थिए। संसदीय निर्वाचनमा असफल भएपछि राणाले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]को टिकटमा वि.सं. २०५४ मा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] नगरपालिकाको मेयर चुनाव जित्न सफल भएका थिए। लामो समयको अन्तरालपछि नेपालमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|पहिलो]] तथा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन]]मा [[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] बाट उम्मेदवारी दिएता पनि जनताले उनलाई अस्वीकार गरेका थिए। वि.सं. [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४|२०५४]] मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा मेयर निर्वाचित भएका उम्मेदवारहरू मध्ये वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा मेयर पदमा पुन: निर्वाचित हुने राणा एक मात्र जनप्रतिनिधि हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/rana-regime-restored-in-nepalganj/ |title=Rana regime restored in Nepalganj |trans-title=नेपालगञ्जमा राणा शासन पुनर्स्थापित |last=दीक्षित |first=कुण्ड |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!निर्वाचन
!वर्ष
!निर्वाचन क्षेत्र/स्थानीय तह
!नतिजा
!मत
!राजनीतिक दल
!स्रोत
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]
|वि.सं. २०७४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]
|विजयी
|१२,५१५
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot; /&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]]
|वि.सं. २०७०
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|८,८०९
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com – News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]]
|वि.सं. २०६४
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|४,३८३
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४]]
|वि.सं. २०५४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज नगरपालिका]]
|विजयी
|
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|
|-
|[[आम निर्वाचन २०५१]]
|वि.सं. २०५१
|[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]]
|पराजित
|१,३९४
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]
|&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}&lt;/ref&gt;
|}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:देव शमशेर खलक]]</text>
      <sha1>pvjzydkejeha30j01imt01dnxcjgrtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370323</id>
      <parentid>1370322</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17654" sha1="6023c3yny8m1j5ro5c12uef4nqz14tj" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
{{Infobox officeholder
|name               = डा. धवल शम्शेर राणा
| image            = Dhawal.jpg
|office             = 
|term_start2        = वि.सं. २०७४
|term_end2          = वि.सं. २०७९
|deputy2            = उमा थापा  मगर  
|predecessor2       = रमेश अर्याल
|successor2         = [[प्रशान्त बिष्ट]]
|office1            = ९ औं [[नेपालगञ्जकाे नगर प्रमुख]]
|term_start1        = वि.सं. २०५४
|term_end1          = वि.सं. २०५९
|predecessor1       = विजयकुमार गुप्ता
|successor1         = रमेश अर्याल
|primeminister      = 
|party              = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]&lt;br&gt;[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (२०६३-२०८३)&lt;br&gt;[[जय नेपाल पार्टी]] (२०८३- )
|nationality        = [[नेपाली]]
|birth_date         = {{Birth date and age|1962|03|30}}&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;/&gt;
|birth_place        = [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[बाँके जिल्ला]]&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asalshasan.com/2020/5867/ |title=लोकप्रिय ‘धवल ब्रान्ड’ |date=५ मंसिर २०७७, शुक्रबार |website=असल शासन |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
|death_date         = 
|death_place        = 
|restingplace       = 
|birthname          = 
|spouse             = 
|partner            =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
|relations          = 
|children           = 
|residence          = 
|alma_mater         = 
|occupation         = 
|religion           = 
|signature          = 
|website            = 
|footnotes          = 
}}
'''डा. धवल शम्शेर राणा'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shuklaphantakhabar.com/archives/6032 |title=धवल शमशेर राणाले राष्ट्रियसभाको उपनिर्वाचन बहिस्कार गरे |date=2021-05-31 |website=शुक्लाफाँट खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74531 |title=नेपालगन्जको मेयरमा राप्रपाका धवल शमशेर, उपमेयरमा कांग्रेसकी थापा विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्य तथा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]का पूर्व नगर प्रमुख हुन्। उनले वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा १२,५१५ मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamrosamrachana.com/2017/07/1874 |title=नेपालगञ्जमा किन अगाढी आए डा.धवलशम्शेर राणा ! |date=2017-07-02 |website=हाम्रोसंरचना |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन ==
धवल शम्शेर [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव शमशेरका]] वंशज हुन्। राणाको जन्म [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]मा भए पनि उनको बाल्यकाल भारतमा बितेको थियो । सम्पन्न राणा खानदानमा जन्मिएका उनले बाल्यकालमा आर्थिक अभावको कारणले कुनै समस्या भोग्नु परेन । धवल शमशेरका बुवा कैलाश शमशेर नेपालका पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ हुन् । अमेरिकामा पढेर नेपालको पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ बनेपछि तराईका उर्वरभूमिमा कृषि क्रान्ति गर्ने कैलाश शमशेर राणाको सपना थियो ।  

धवलले बाल्यकालको अधिकांश समय भारतमा पढाइसँगै बिताए । भारतमा वर्षको ९ महिना विद्यालय खुल्ने र ३ महिना जाडो बिदा हुने भएकाले धवल बिदाको ३ महिनाको समय नेपालगन्जमा बिताउँथे । धवल शमशेरले भारतबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर र अमेरिकाबाट नगर विकासको विषयमा [[विद्यावारिधी]] (पिएचडी) गरेका छन् । 

==राजनैतिक जीवन ==
धवल शम्शेरले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]बाट राजनैतिक जीवन सुरु गरेका थिए। वि.सं. २०६३ को परिवर्तन पछि उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्यता लिएका थिए। [[राजतन्त्र]]विरुद्ध एमाले समेत अन्य राजनीतिक दलहरूसँग एकजुट भएपछि राणा पार्टी परित्याग गरेर राप्रपामा लागेका हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/248572/ |title=राप्रपाको नेतृत्व अब दोस्रो पुस्तामा आउनु पर्छ – डा. धबल शमशेर राणा |last=खड्का |first=नारायण |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127132821/https://www.setopati.com/politics/248572/ |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

वि.सं. २०५४ सालमा नेकपा एमालेबाट नेपालगञ्जको मेयरमा जितेका राणा वि.सं. २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा भने [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का तत्कालीन सभापति [[सुशील कोइराला]]सँग पराजित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/cover-story/2017/05/07/20170507135005|title=उम्मेदवार थरी–थरीका|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा राणा १२,५१५ मत ल्याएर [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]को मेयर पदमा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;

===राप्रपा राजनीति ===
धवल शम्शेर [[कमल थापा]] नेतृत्वको राप्रपा नेपालमा प्रवेश गरेका थिए। वि.सं. २०७१ को पार्टी महाधिवेशनमा उनले केन्द्रीय सदस्यमा खुला तर्फ सर्वाधिक मत (११५८ मत) पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-28/389921.html|title=भारी मतले थापा पुनः राप्रपा नेपाल अध्यक्ष निर्वाचित|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;

[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको महाधिवेशन, २०७८|वि.सं. २०७८ मा भएको राप्रपाको महाधिवेशन]]मा धवल शम्शेर [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र लिङ्देन]]को पक्षमा लागेका थिए। वि.सं. २०७८ मंसिर ९ मा राजेन्द्र लिङ्देनले अध्यक्षमा र राणाले महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapage.com/archives/358490|title=राप्रपा अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङ्देनको उम्मेद्वारी घोषणा, महामन्त्रीमा धवल शमशेर|language=नेपाली|accessdate=2021-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127023046/https://www.nayapage.com/archives/358490 |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

== निर्वाचन इतिहास ==
राणाले हालसम्म ५ वटा निर्वाचनमा आफ्नो सहभागिता जनाइसकेका छन्। उनले सबैभन्दा पहिले [[आम निर्वाचन २०५१]] मा [[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] बाट [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]]को रूपमा निर्वाचन लडेका थिए। संसदीय निर्वाचनमा असफल भएपछि राणाले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]को टिकटमा वि.सं. २०५४ मा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] नगरपालिकाको मेयर चुनाव जित्न सफल भएका थिए। लामो समयको अन्तरालपछि नेपालमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|पहिलो]] तथा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन]]मा [[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] बाट उम्मेदवारी दिएता पनि जनताले उनलाई अस्वीकार गरेका थिए। वि.सं. [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४|२०५४]] मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा मेयर निर्वाचित भएका उम्मेदवारहरू मध्ये वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा मेयर पदमा पुन: निर्वाचित हुने राणा एक मात्र जनप्रतिनिधि हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/rana-regime-restored-in-nepalganj/ |title=Rana regime restored in Nepalganj |trans-title=नेपालगञ्जमा राणा शासन पुनर्स्थापित |last=दीक्षित |first=कुण्ड |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!निर्वाचन
!वर्ष
!निर्वाचन क्षेत्र/स्थानीय तह
!नतिजा
!मत
!राजनीतिक दल
!स्रोत
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]
|वि.सं. २०७४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]
|विजयी
|१२,५१५
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot; /&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]]
|वि.सं. २०७०
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|८,८०९
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com – News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]]
|वि.सं. २०६४
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|४,३८३
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४]]
|वि.सं. २०५४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज नगरपालिका]]
|विजयी
|
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|
|-
|[[आम निर्वाचन २०५१]]
|वि.सं. २०५१
|[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]]
|पराजित
|१,३९४
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]
|&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}&lt;/ref&gt;
|}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:देव शमशेर खलक]]</text>
      <sha1>6023c3yny8m1j5ro5c12uef4nqz14tj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370324</id>
      <parentid>1370323</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18617" sha1="hjvxzisqh3uvghcmpt5vlt9cwpssac7" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
{{Infobox officeholder
|name               = डा. धवल शम्शेर राणा
| image            = Dhawal.jpg
|office             = 
|term_start2        = वि.सं. २०७४
|term_end2          = वि.सं. २०७९
|deputy2            = उमा थापा  मगर  
|predecessor2       = रमेश अर्याल
|successor2         = [[प्रशान्त बिष्ट]]
|office1            = ९ औं [[नेपालगञ्जकाे नगर प्रमुख]]
|term_start1        = वि.सं. २०५४
|term_end1          = वि.सं. २०५९
|predecessor1       = विजयकुमार गुप्ता
|successor1         = रमेश अर्याल
|primeminister      = 
|party              = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]&lt;br&gt;[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (२०६३-२०८३)&lt;br&gt;[[जय नेपाल पार्टी]] (२०८३- )
|nationality        = [[नेपाली]]
|birth_date         = {{Birth date and age|1962|03|30}}&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;/&gt;
|birth_place        = [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[बाँके जिल्ला]]&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asalshasan.com/2020/5867/ |title=लोकप्रिय ‘धवल ब्रान्ड’ |date=५ मंसिर २०७७, शुक्रबार |website=असल शासन |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
|death_date         = 
|death_place        = 
|restingplace       = 
|birthname          = 
|spouse             = 
|partner            =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
|relations          = 
|children           = 
|residence          = 
|alma_mater         = 
|occupation         = 
|religion           = 
|signature          = 
|website            = 
|footnotes          = 
}}
'''डा. धवल शम्शेर राणा'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shuklaphantakhabar.com/archives/6032 |title=धवल शमशेर राणाले राष्ट्रियसभाको उपनिर्वाचन बहिस्कार गरे |date=2021-05-31 |website=शुक्लाफाँट खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74531 |title=नेपालगन्जको मेयरमा राप्रपाका धवल शमशेर, उपमेयरमा कांग्रेसकी थापा विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्य तथा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]का पूर्व नगर प्रमुख हुन्। उनले वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा १२,५१५ मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamrosamrachana.com/2017/07/1874 |title=नेपालगञ्जमा किन अगाढी आए डा.धवलशम्शेर राणा ! |date=2017-07-02 |website=हाम्रोसंरचना |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt; उनले राप्रपाबाट अलग भएर २०८३ साउन २९ मा [[जय नेपाल पार्टी]]को स्थापना गरेका छन् । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२०८३ साउन २९ |title=धवलशमशेरले दिए नयाँ दल दर्ताको निवेदन, चुनाव चिह्न त्रिभुज |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/08/1995983/party-registered-under-the-leadership-of-dhawal-shamsher-election-symbol-triangle |access-date=२०८३ साउन २९ |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=author |title=‘त्रिभुज’ चिन्हसहित धवलशमशेरले दर्ता गराए ‘जय नेपाल पार्टी’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/178712/ |access-date=2026-08-19 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन ==
धवल शम्शेर [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव शमशेरका]] वंशज हुन्। राणाको जन्म [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]मा भए पनि उनको बाल्यकाल भारतमा बितेको थियो । सम्पन्न राणा खानदानमा जन्मिएका उनले बाल्यकालमा आर्थिक अभावको कारणले कुनै समस्या भोग्नु परेन । धवल शमशेरका बुवा कैलाश शमशेर नेपालका पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ हुन् । अमेरिकामा पढेर नेपालको पहिलो ‘कृषि इन्जिनियर’ बनेपछि तराईका उर्वरभूमिमा कृषि क्रान्ति गर्ने कैलाश शमशेर राणाको सपना थियो ।  

धवलले बाल्यकालको अधिकांश समय भारतमा पढाइसँगै बिताए । भारतमा वर्षको ९ महिना विद्यालय खुल्ने र ३ महिना जाडो बिदा हुने भएकाले धवल बिदाको ३ महिनाको समय नेपालगन्जमा बिताउँथे । धवल शमशेरले भारतबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर र अमेरिकाबाट नगर विकासको विषयमा [[विद्यावारिधी]] (पिएचडी) गरेका छन् । 

==राजनैतिक जीवन ==
धवल शम्शेरले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]बाट राजनैतिक जीवन सुरु गरेका थिए। वि.सं. २०६३ को परिवर्तन पछि उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सदस्यता लिएका थिए। [[राजतन्त्र]]विरुद्ध एमाले समेत अन्य राजनीतिक दलहरूसँग एकजुट भएपछि राणा पार्टी परित्याग गरेर राप्रपामा लागेका हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/248572/ |title=राप्रपाको नेतृत्व अब दोस्रो पुस्तामा आउनु पर्छ – डा. धबल शमशेर राणा |last=खड्का |first=नारायण |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-11-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127132821/https://www.setopati.com/politics/248572/ |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

वि.सं. २०५४ सालमा नेकपा एमालेबाट नेपालगञ्जको मेयरमा जितेका राणा वि.सं. २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा भने [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का तत्कालीन सभापति [[सुशील कोइराला]]सँग पराजित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/cover-story/2017/05/07/20170507135005|title=उम्मेदवार थरी–थरीका|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा राणा १२,५१५ मत ल्याएर [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]को मेयर पदमा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;[http://election.gov.np/source/electionatglance/BANKE.pdf निर्वाचन आयोग, नेपाल]&lt;/ref&gt;

===राप्रपा राजनीति ===
धवल शम्शेर [[कमल थापा]] नेतृत्वको राप्रपा नेपालमा प्रवेश गरेका थिए। वि.सं. २०७१ को पार्टी महाधिवेशनमा उनले केन्द्रीय सदस्यमा खुला तर्फ सर्वाधिक मत (११५८ मत) पाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-28/389921.html|title=भारी मतले थापा पुनः राप्रपा नेपाल अध्यक्ष निर्वाचित|language=नेपाली |accessdate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;

[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको महाधिवेशन, २०७८|वि.सं. २०७८ मा भएको राप्रपाको महाधिवेशन]]मा धवल शम्शेर [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र लिङ्देन]]को पक्षमा लागेका थिए। वि.सं. २०७८ मंसिर ९ मा राजेन्द्र लिङ्देनले अध्यक्षमा र राणाले महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapage.com/archives/358490|title=राप्रपा अध्यक्षमा राजेन्द्र लिङ्देनको उम्मेद्वारी घोषणा, महामन्त्रीमा धवल शमशेर|language=नेपाली|accessdate=2021-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127023046/https://www.nayapage.com/archives/358490 |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;

== निर्वाचन इतिहास ==
राणाले हालसम्म ५ वटा निर्वाचनमा आफ्नो सहभागिता जनाइसकेका छन्। उनले सबैभन्दा पहिले [[आम निर्वाचन २०५१]] मा [[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] बाट [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]]को रूपमा निर्वाचन लडेका थिए। संसदीय निर्वाचनमा असफल भएपछि राणाले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]को टिकटमा वि.सं. २०५४ मा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] नगरपालिकाको मेयर चुनाव जित्न सफल भएका थिए। लामो समयको अन्तरालपछि नेपालमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|पहिलो]] तथा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन]]मा [[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] बाट उम्मेदवारी दिएता पनि जनताले उनलाई अस्वीकार गरेका थिए। वि.सं. [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४|२०५४]] मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा मेयर निर्वाचित भएका उम्मेदवारहरू मध्ये वि.सं. २०७४ मा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय निर्वाचन]]मा मेयर पदमा पुन: निर्वाचित हुने राणा एक मात्र जनप्रतिनिधि हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/rana-regime-restored-in-nepalganj/ |title=Rana regime restored in Nepalganj |trans-title=नेपालगञ्जमा राणा शासन पुनर्स्थापित |last=दीक्षित |first=कुण्ड |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2021-11-27}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!निर्वाचन
!वर्ष
!निर्वाचन क्षेत्र/स्थानीय तह
!नतिजा
!मत
!राजनीतिक दल
!स्रोत
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]
|वि.सं. २०७४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका]]
|विजयी
|१२,५१५
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;जीवनी&quot; /&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]]
|वि.सं. २०७०
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|८,८०९
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com – News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]]
|वि.सं. २०६४
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|पराजित
|४,३८३
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[स्थानीय तह निर्वाचन, २०५४]]
|वि.सं. २०५४
|[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज नगरपालिका]]
|विजयी
|
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|
|-
|[[आम निर्वाचन २०५१]]
|वि.सं. २०५१
|[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]]
|पराजित
|१,३९४
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]
|&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}&lt;/ref&gt;
|}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:देव शमशेर खलक]]</text>
      <sha1>hjvxzisqh3uvghcmpt5vlt9cwpssac7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मेरो दुश्मनको दुश्मन मेरो मित्र हो।</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124359</id>
    <revision>
      <id>1370350</id>
      <parentid>1354885</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5719" sha1="kitkg2nnh01sw006iqge0kd7n7y719i" xml:space="preserve">  
&quot;'''मेरो शत्रुको शत्रु मेरो मित्र हो''' &quot; एउटा पुरानो भनाइ हो। यसले साझा शत्रुको विरुद्धमा दुई पक्ष मिलेर काम गर्नुपर्छ भन्ने सुझाव दिन्छ। चौथो शताब्दी ईसापूर्वको कौटिल्यद्वारा लिखित [[संस्कृत]] ''ग्रन्थ [[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|अर्थशास्त्र]]''मा राजाको काम र राज्यसंचालन सम्बन्धी समान श्लोकहरू भेटिन्छ।    

== उदाहरण ==

=== राजमण्डल ===
[[चाणक्य|कौटिल्य]]ले आफ्नो ग्रन्थ ''[[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|अर्थशास्त्र]]'' : [[wikisource:Arthashastra/Book VI|पुस्तक]], &quot;सार्वभौम राज्यहरूको स्रोत&quot;, लेखेका छन्: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00litlinks/kautilya/book06.htm|title=Project South Asia|publisher=Columbia.edu|accessdate=2017-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== दोस्रो विश्वयुद्ध ===
[[चित्र:Yalta_Conference_(Churchill,_Roosevelt,_Stalin)_(B&amp;W).jpg|right|thumb| याल्टा सम्मेलनमा द्वितीय विश्वयुद्धको मित्र शक्ति [[: विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट]] र [[जोसेफ स्टालिन]], १९४५]]
&quot;मेरो दुश्मनको दुश्मन मेरो मित्र हो।&quot; भन्ने धारणालाई [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] समयमा मित्र राष्ट्रहरूले [[विदेश नीति]]को रूपमा विभिन्न रुपमा देखियो। युरोपमा, पश्चिमी राष्ट्र र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] बीच तनाव सामान्य थियो। उनीहरूको आफ्नो अन्तर्निहित भिन्नताहरूको बावजुद, उनीहरू [[एडल्फ हिटलर|एडल्फ हिटलरको]] नेतृत्वमा [[नाजीवाद|नाजी जर्मनी]]को आक्रामकताको विरुद्ध एक साथ काम गर्ने आवश्यकतालाई स्वीकार गरे। 

[[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्ट]] र [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[विन्स्टन चर्चिल]] दुवैले [[जोसेफ स्टालिन|जोसेफ स्टालिनको]] नेतृत्वमा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]बाट ससंकित थिए। यद्यपि, दुवैले युद्धमा सफल हुनको लागि सोभियत सहयोग आवश्यक छ भन्ने नीतिको विकास गरे। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.unc.edu/depts/diplomat/AD_Issues/amdipl_6/stefan.html|title=Stefan&amp;#124;Roosevelt &amp; Stalin|publisher=Unc.edu|accessdate=2017-04-20}}&lt;/ref&gt; 

&quot;मेरो शत्रुको शत्रु मेरो साथी हो&quot; भन्ने सिद्धान्त [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|दोस्रो चीन-जापानी युद्धमा]], प्यासिफिक थिएटरमा पनि देखियो। आपसी वैचारिक भिन्नताको वावजुद [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट]] र चिनियाँ राष्ट्रवादीले जापान विरुद्ध एक गठबन्धन बनाएका थिए। [[चिनियाँ गृहयुद्ध|चिनियाँ गृहयुद्धको]] समयमा एकअर्कासँग लडिरहेका यी दुई शक्ति जापानले चीन माथि आक्रमण गरेपछि जापान विरुद्ध एक भएका थिए। 

त्यसैगरी, मलायन कम्युनिष्ट पार्टी र [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्यले]] मलायन अभियान र त्यसपछिको जापानी कब्जाको लागि [[युद्धविराम]] गर्न सहमत भए।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध]]</text>
      <sha1>kitkg2nnh01sw006iqge0kd7n7y719i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370351</id>
      <parentid>1370350</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* उदाहरण */</comment>
      <origin>1370351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7683" sha1="3kpkwx5hpat4ley3ultrhx6asllkkjj" xml:space="preserve">  
&quot;'''मेरो शत्रुको शत्रु मेरो मित्र हो''' &quot; एउटा पुरानो भनाइ हो। यसले साझा शत्रुको विरुद्धमा दुई पक्ष मिलेर काम गर्नुपर्छ भन्ने सुझाव दिन्छ। चौथो शताब्दी ईसापूर्वको कौटिल्यद्वारा लिखित [[संस्कृत]] ''ग्रन्थ [[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|अर्थशास्त्र]]''मा राजाको काम र राज्यसंचालन सम्बन्धी समान श्लोकहरू भेटिन्छ।    

== उदाहरण ==

=== राजमण्डल ===
[[चाणक्य|कौटिल्य]]ले आफ्नो ग्रन्थ ''[[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|अर्थशास्त्र]]'' : [[wikisource:Arthashastra/Book VI|पुस्तक]], &quot;सार्वभौम राज्यहरूको स्रोत&quot;, लेखेका छन्: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00litlinks/kautilya/book06.htm|title=Project South Asia|publisher=Columbia.edu|accessdate=2017-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== दोस्रो विश्वयुद्ध ===
[[चित्र:Yalta_Conference_(Churchill,_Roosevelt,_Stalin)_(B&amp;W).jpg|right|thumb| याल्टा सम्मेलनमा द्वितीय विश्वयुद्धको मित्र शक्ति [[: विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट]] र [[जोसेफ स्टालिन]], १९४५]]
&quot;मेरो दुश्मनको दुश्मन मेरो मित्र हो।&quot; भन्ने धारणालाई [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] समयमा मित्र राष्ट्रहरूले [[विदेश नीति]]को रूपमा विभिन्न रुपमा देखियो। युरोपमा, पश्चिमी राष्ट्र र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] बीच तनाव सामान्य थियो। उनीहरूको आफ्नो अन्तर्निहित भिन्नताहरूको बावजुद, उनीहरू [[एडल्फ हिटलर|एडल्फ हिटलरको]] नेतृत्वमा [[नाजीवाद|नाजी जर्मनी]]को आक्रामकताको विरुद्ध एक साथ काम गर्ने आवश्यकतालाई स्वीकार गरे। 

[[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्ट]] र [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[विन्स्टन चर्चिल]] दुवैले [[जोसेफ स्टालिन|जोसेफ स्टालिनको]] नेतृत्वमा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]बाट ससंकित थिए। यद्यपि, दुवैले युद्धमा सफल हुनको लागि सोभियत सहयोग आवश्यक छ भन्ने नीतिको विकास गरे। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.unc.edu/depts/diplomat/AD_Issues/amdipl_6/stefan.html|title=Stefan&amp;#124;Roosevelt &amp; Stalin|publisher=Unc.edu|accessdate=2017-04-20}}&lt;/ref&gt; 

&quot;मेरो शत्रुको शत्रु मेरो साथी हो&quot; भन्ने सिद्धान्त [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|दोस्रो चीन-जापानी युद्धमा]], प्यासिफिक थिएटरमा पनि देखियो। आपसी वैचारिक भिन्नताको वावजुद [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट]] र चिनियाँ राष्ट्रवादीले जापान विरुद्ध एक गठबन्धन बनाएका थिए। [[चिनियाँ गृहयुद्ध|चिनियाँ गृहयुद्धको]] समयमा एकअर्कासँग लडिरहेका यी दुई शक्ति जापानले चीन माथि आक्रमण गरेपछि जापान विरुद्ध एक भएका थिए। 

त्यसैगरी, मलायन कम्युनिष्ट पार्टी र [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्यले]] मलायन अभियान र त्यसपछिको जापानी कब्जाको लागि [[युद्धविराम]] गर्न सहमत भए।

=== शीतयुद्ध ===
अमेरिका एक पूँजीवादी प्रजातन्त्र, चीन कम्युनिस्ट तानाशाही - वैचारिक विपरीत भए पनि अमेरिका र चीनले सोभियत संघलाई अस्तित्वगत खतराको रूपमा बुझेकाले एकताबद्ध भए। &quot;मेरो दुश्मनको दुश्मन&quot; तर्कको उपयोग गरेर अमेरिकाले सोभियत संघ विरुद्ध महत्वपूर्ण लाभ हासिल गर्‍यो, अन्ततः मस्कोलाई आणविक नियन्त्रण सन्धिमा बाध्य पार्‍यो। चीनले मान्यता प्राप्त [[महाशक्ति]]को रूपमा आफ्नो स्थिति सुरक्षित गर्‍यो, [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को]] [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|स्थायी]] सदस्य र [[भिटो]] प्राप्त गर्‍यो, र अन्तर्राष्ट्रिय एक्लोपनबाट बाहिर निस्कियो। सोभियत संघले आफूलाई युरोपेली र एसियाली दुवै सिमानामा शत्रुहरूले घेरेको पाएको थियो, जसले गर्दा अन्ततः यसको [[सोभियत सङ्घको विघटन|पतन]]मा ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध]]</text>
      <sha1>3kpkwx5hpat4ley3ultrhx6asllkkjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्णप्रसाद सिटौला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124649</id>
    <revision>
      <id>1370282</id>
      <parentid>1343408</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5798" sha1="l3vnw0al9hi1q7z25m7djj5r56923lt" xml:space="preserve">{{infobox officeholder
| name =कृष्णप्रसाद सिटौला
| image = Krishna_Prasad_Sitaula.jpg
| caption =
| office = गृहमन्त्री 
| monarch = राजा ज्ञानेन्द्र
| primeminister = गिरिजाप्रसाद कोइराला 
| predecessor = [[कमल थापा]]
| successor = [[वामदेव गौतम]]
}}
'''कृष्णप्रसाद सिटौल''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेसका]] सम्बन्धित नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। कृष्ण सिटौला [[विस्तृत शान्ति सम्झौता|बृहत् शान्ति सम्झौतामा]] महत्वपूर्ण भूमिकाको लागि चिनिन्छन् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/photos/krishna-prasad-sitaula|title=Krishna Prasad Sitaula Photos and Premium High Res Pictures - Getty Images|website=www.gettyimages.com|accessdate=2021-12-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211216221502/https://www.gettyimages.com/photos/krishna-prasad-sitaula |date=2021-12-16 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/sitaula-on-peace|title=Sitaula on peace|last=Singh|first=Rishi|date=2010-03-14|website=The Himalayan Times|language=en|accessdate=2021-12-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/nepal/nepal-government-maoists-set-sign-peace-accord-thursday|title=Nepal government, Maoists set to sign peace accord Thursday - Nepal|website=ReliefWeb|language=en|accessdate=2021-12-16}}&lt;/ref&gt;

== राजनीतिक करियर ==
कांग्रेस सभापति [[सुशील कोइराला|सुशील कोइरालाले]] सिटौलालाई पार्टीको महामन्त्रीमा मनोनयन गरेका थिए। [[कोइराला परिवार]]का नजिकका सिटौला &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=14420|title=Sitaula the survivor - Nepali Times|website=archive.nepalitimes.com|accessdate=2021-12-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wiki-global.org/krishna-sitaula/|title=Krishna Sitaula - WikiGlobal {{!}} The Celebrity Encyclopedia|website=www.wiki-global.org|accessdate=2021-12-16}}&lt;/ref&gt; २०६३ मा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] र उपप्रधानमन्त्री भइसकेका छन्।

२०७४ को चुनावमा सिटौलाले चुनाव हारे। राष्ट्रिय प्रजातान्त्र पार्टीले [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देनलाई]] उम्मेदवार बनाएको थियो सिटौलालाई हटाउन राप्रपाले नेकपा (एमाले) र माओवादीसँग [[गठबन्धन]] बनाएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.setopati.com/political/49554/|title=Will Lingden exact revenge on Sitaula for abolition of monarchy?|last=Setopati|first=Setopati|website=Setopati|accessdate=2021-12-16}}&lt;/ref&gt;

==विवाद==
उनी गृहमन्त्री छँदा भएको [[सुडान घोटाला]]लाई लिएर उनको आलोचना हुने गर्छ। २९ करोड अनियमितता भएको यस घटनाको समयमा उनी प्रहरीको राजनीतिक नेतृत्वमा थिए।

==प्रतिनिधि सभा २०७९==
[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का उम्मेदवार [[कृष्णप्रसाद सिटौला]]ले [[झापा जिल्ला|झापा]] प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं ३ बाट  ३७,३७२&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa?lng=nep|title=झापा : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}&lt;/ref&gt;मत प्राप्त गरी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]उम्मेदवार [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]]सँग ३,२७६ मतान्तरले पराजित भए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>l3vnw0al9hi1q7z25m7djj5r56923lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महाविस्फोट सिद्धान्त</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126450</id>
    <revision>
      <id>1370342</id>
      <parentid>1135211</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9483" sha1="347t06mgomrxau7uuz2s6chidgcui5a" xml:space="preserve">[[चित्र:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|महाविस्फोट सिद्धान्तको अनुसार, यो  [[ब्रह्माण्ड|ब्रह्मांड]] अति सघन (एक प्रोटोन भन्दा सानो ) थियो। यस सिद्धन्त अनुसार  प्रोटोन भन्दा सानो यस ब्राह्मण भित्र एक महा विस्फोट भयो । यो  विस्फोट यति धेरै ऊर्जावान थियो कि अहिले सम्म पनि यसको विस्तार जारी छ। एक सामान्य धारणा अनुसार [[ब्रह्माण्ड|अंतरिक्ष]] आफै पनि आफ्नो  आकाशगंगा सहित विस्तृत भइरहेको छ। माथि दर्शित चित्र ब्रह्माण्डको एक सपाट भागको  विस्तारको कलात्मक दृश्य हो।]]
'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' एक भौतिक सिद्धान्त हो जसले ब्रह्माण्ड कसरी उच्च घनत्व र तापक्रमको प्रारम्भिक अवस्थाबाट विस्तार भयो भनेर वर्णन गर्दछ। [[ब्रह्माण्ड]]को जन्म महा विस्फोटको परिणाम स्वरूपमा जन्म भएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|title=बिग बैंग थ्यौरी क्या है?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107181855/http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|archivedate=7 नवंबर 2017|accessdate=6 नवंबर 2017}}&lt;/ref&gt; यसलाई महाविस्फोट सिद्धान्त  वा [[:en:Big bang|'''Big Bang Theory''']] भनिन्छ।  यस अनुसार करिब १२ देखि १४ अर्ब वर्ष पहिले सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एउटै [[परमाणु|परमाणुको]] रुपमा थियो ।  त्यसबेला मानवीय समय र स्थान जस्तो कुनै अवधारणा थिएन।   

'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' अनुसार करिब १३.७ अरब वर्ष पहिले [[ब्रह्माण्ड]] एक बिन्दुमा संकुचित थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/spirituality/know-about-the-origin-and-big-bang-theory-of-the-universe-in-the-indian-vedas-and-upanishads/story/79233341.cms|title=हिरण्यगर्भ में छिपा सृष्टि और प्रलय का बीज}}&lt;/ref&gt; यसमा भएको विष्फोटका कारण त्यसमा रहेको प्रत्येक कण फैलियो, फलस्वरूप ब्रह्माण्डको सृष्टि भयो । यो विस्तार आज पनि जारी छ, जसका कारण आज पनि ब्रह्माण्ड विस्तार भइरहेको छ।  यस विष्फोटमा धेरै [[ऊर्जा]] निस्किएको थियो। यो ऊर्जा यति धेरै थियो, जसका कारण आजसम्म पनि ब्रह्माण्डको विस्तार भइरहेको छ। सबै भौतिक अवधारणाहरू यस एकल घटनाद्वारा परिभाषित गरिएको छ, जसलाई बिग ब्याङ्ग सिद्धान्त भनिन्छ। Big Bang नामक यस माहाविस्फोटको धमाकाको मात्र १.४३ [[सेकेन्ड|सेकेन्डको]] अन्तरालपछि समय र [[अन्तरिक्ष|अन्तरिक्षको]] वर्तमान मान्यताहरू अस्तित्वमा आएको थियो। भौतिकशास्त्रका नियमहरू लागू हुन थाले । १.३४ सेकेन्डमा,  ब्रह्माण्ड १०&lt;sup&gt;३०&lt;/sup&gt; गुणा फैलिएको थियो र [[क्वार्क]], लेप्टन र [[फोटोन|फोटन]]हरूको तातो पिण्ड बनिसकेको थियो। १.४ सेकेन्डमा, क्वार्कहरू मिलेर [[प्रोटोन]] र [[न्यूट्रोन]], बनेेका थिए र ब्रह्माण्ड अब केही हदसम्म चिसो भइसकेको थियो। [[उदजन|हाइड्रोजन]], [[हिलियम]] आदिको अस्तित्व सुरु हुन थालेको थियो र अन्य [[रसायनिक तत्व|भौतिक तत्वहरू]] बन्न थालेका थिए।    

महाविस्फोट सिद्धान्त शुरुवातको इतिहास आधुनिक भौतिकशास्त्रमा जर्ज लेम्याईट्रेले लेखेका हुन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ब्रह्मांड-की-उत्पत्ति-बिग-बैंग-थ्योरी-1417079996-2|title=ब्रह्मांड की उत्पत्ति: बिग बैंग थ्योरी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161229201055/http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%97-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%97-%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80-1417079996-2|archivedate=29 दिसंबर 2016|accessdate=15 जून 2020}}&lt;/ref&gt; लेम्याईट्रे एक रोमन क्याथोलिक पादरी तथा एक [[वैज्ञानिक]] थिए। उनको यो सिद्धान्त [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन]]को प्रसिद्ध सामान्य सापेक्षतावादको सिद्धान्तमा आधारित थियो। एडविन हबलले सन् १९२९ मा सबै आकाशगंगाहरू एक-अर्काबाट टाढा हुँदै गैरहेको खुलासा गरेका थिए । बिग ब्याङ सिद्धान्त दुई मुख्य मान्यतामा आधारित छ। पहिलो भौतिक नियम र दोस्रो ब्रह्माण्डको सिद्धान्त। ब्रह्माण्डको सिद्धान्त अनुसार ब्रह्माण्ड एकरूप र समस्थानिक (Isotropic)  छ। [[सन् १९६४|सन् १९६४ मा]] , बेलायती वैज्ञानिक पिटर हिग्सले महाविस्फोट पछि एक सेकेन्डको अरबौं भागमा ब्रह्माण्डको द्रव्य को  द्रव्यमानको सिद्धान्त प्रतिपादन गरे, जुन भारतीय वैज्ञानिक [[सत्येन्द्र नाथ बोस|सत्येन्द्र नाथ बोसको]] बोसन सिद्धान्तमा आधारित थियो। यसलाई पछि '''हिग्स-बोसन''' भनिन्थ्यो। यस सिद्धान्तले ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको रहस्य पत्ता लगायो साथै यसको स्वरूप र प्रकृतिलाई परिभाषित गर्न मद्दत गर्‍यो। 
==यो पनि हेर्नुहोस्==

* जर्ज लेमाइट्रे
* द बिग ब्याङ थ्योरी
* [[क्रम-विकास|क्रम-विकास]]
* [[कृष्ण छिद्र|कालो छिद्र]] 
* एडविन हबल
* [[निहारिका|नेबुला]]
* [[स्टिफन हकिङ|स्टिफन हकिङ]]
* [[हिग्स बोसोन|हिग्स बोसन]]
* स्टेडी स्टेट सिद्धान्त

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>347t06mgomrxau7uuz2s6chidgcui5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370343</id>
      <parentid>1370342</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9468" sha1="i83z63o3wuzwo48n5qchi501td0pgu0" xml:space="preserve">[[चित्र:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|महाविस्फोट सिद्धान्तको अनुसार, यो [[ब्रह्माण्ड|ब्रह्मांड]] अति सघन (एक प्रोटोन भन्दा सानो ) थियो। यस सिद्धन्त अनुसार प्रोटोन भन्दा सानो यस ब्राह्मण भित्र एक महा विस्फोट भयो । यो विस्फोट यति धेरै ऊर्जावान थियो कि अहिले सम्म पनि यसको विस्तार जारी छ। एक सामान्य धारणा अनुसार [[ब्रह्माण्ड|अंतरिक्ष]] आफै पनि आफ्नो आकाशगंगा सहित विस्तृत भइरहेको छ। माथि दर्शित चित्र ब्रह्माण्डको एक सपाट भागको विस्तारको कलात्मक दृश्य हो।]]
'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' एक भौतिक सिद्धान्त हो जसले ब्रह्माण्ड कसरी उच्च घनत्व र तापक्रमको प्रारम्भिक अवस्थाबाट विस्तार भयो भनेर वर्णन गर्दछ। [[ब्रह्माण्ड]]को जन्म महा विस्फोटको परिणाम स्वरूपमा जन्म भएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|title=बिग बैंग थ्यौरी क्या है?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107181855/http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|archivedate=7 नवंबर 2017|accessdate=6 नवंबर 2017}}&lt;/ref&gt; यसलाई महाविस्फोट सिद्धान्त वा [[:en:Big bang|'''Big Bang Theory''']] भनिन्छ। यस अनुसार करिब १२ देखि १४ अर्ब वर्ष पहिले सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एउटै [[परमाणु|परमाणुको]] रुपमा थियो । त्यसबेला मानवीय समय र स्थान जस्तो कुनै अवधारणा थिएन।   

'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' अनुसार करिब १३.७ अरब वर्ष पहिले [[ब्रह्माण्ड]] एक बिन्दुमा संकुचित थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/spirituality/know-about-the-origin-and-big-bang-theory-of-the-universe-in-the-indian-vedas-and-upanishads/story/79233341.cms|title=हिरण्यगर्भ में छिपा सृष्टि और प्रलय का बीज}}&lt;/ref&gt; यसमा भएको विष्फोटका कारण त्यसमा रहेको प्रत्येक कण फैलियो, फलस्वरूप ब्रह्माण्डको सृष्टि भयो । यो विस्तार आज पनि जारी छ, जसका कारण आज पनि ब्रह्माण्ड विस्तार भइरहेको छ। यस विष्फोटमा धेरै [[ऊर्जा]] निस्किएको थियो। यो ऊर्जा यति धेरै थियो, जसका कारण आजसम्म पनि ब्रह्माण्डको विस्तार भइरहेको छ। सबै भौतिक अवधारणाहरू यस एकल घटनाद्वारा परिभाषित गरिएको छ, जसलाई बिग ब्याङ्ग सिद्धान्त भनिन्छ। Big Bang नामक यस माहाविस्फोटको धमाकाको मात्र १.४३ [[सेकेन्ड|सेकेन्डको]] अन्तरालपछि समय र [[अन्तरिक्ष|अन्तरिक्षको]] वर्तमान मान्यताहरू अस्तित्वमा आएको थियो। भौतिकशास्त्रका नियमहरू लागू हुन थाले । १.३४ सेकेन्डमा, ब्रह्माण्ड १०&lt;sup&gt;३०&lt;/sup&gt; गुणा फैलिएको थियो र [[क्वार्क]], लेप्टन र [[फोटोन|फोटन]]हरूको तातो पिण्ड बनिसकेको थियो। १.४ सेकेन्डमा, क्वार्कहरू मिलेर [[प्रोटोन]] र [[न्यूट्रोन]], बनेका थिए र ब्रह्माण्ड अब केही हदसम्म चिसो भइसकेको थियो। [[उदजन|हाइड्रोजन]], [[हिलियम]] आदिको अस्तित्व सुरु हुन थालेको थियो र अन्य [[रसायनिक तत्व|भौतिक तत्वहरू]] बन्न थालेका थिए।    

महाविस्फोट सिद्धान्त शुरुवातको इतिहास आधुनिक भौतिकशास्त्रमा जर्ज लेम्याईट्रेले लेखेका हुन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ब्रह्मांड-की-उत्पत्ति-बिग-बैंग-थ्योरी-1417079996-2|title=ब्रह्मांड की उत्पत्ति: बिग बैंग थ्योरी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161229201055/http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%97-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%97-%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80-1417079996-2|archivedate=29 दिसंबर 2016|accessdate=15 जून 2020}}&lt;/ref&gt; लेम्याईट्रे एक रोमन क्याथोलिक पादरी तथा एक [[वैज्ञानिक]] थिए। उनको यो सिद्धान्त [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन]]को प्रसिद्ध सामान्य सापेक्षतावादको सिद्धान्तमा आधारित थियो। एडविन हबलले सन् १९२९ मा सबै आकाशगंगाहरू एक-अर्काबाट टाढा हुँदै गैरहेको खुलासा गरेका थिए । बिग ब्याङ सिद्धान्त दुई मुख्य मान्यतामा आधारित छ। पहिलो भौतिक नियम र दोस्रो ब्रह्माण्डको सिद्धान्त। ब्रह्माण्डको सिद्धान्त अनुसार ब्रह्माण्ड एकरूप र समस्थानिक (Isotropic) छ। [[सन् १९६४|सन् १९६४ मा]] , बेलायती वैज्ञानिक पिटर हिग्सले महाविस्फोट पछि एक सेकेन्डको अरबौं भागमा ब्रह्माण्डको द्रव्य को द्रव्यमानको सिद्धान्त प्रतिपादन गरे, जुन भारतीय वैज्ञानिक [[सत्येन्द्र नाथ बोस|सत्येन्द्र नाथ बोसको]] बोसन सिद्धान्तमा आधारित थियो। यसलाई पछि '''हिग्स-बोसन''' भनिन्थ्यो। यस सिद्धान्तले ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको रहस्य पत्ता लगायो साथै यसको स्वरूप र प्रकृतिलाई परिभाषित गर्न मद्दत गर्‍यो। 
==यो पनि हेर्नुहोस्==

* जर्ज लेमाइट्रे
* द बिग ब्याङ थ्योरी
* [[क्रम-विकास|क्रम-विकास]]
* [[कृष्ण छिद्र|कालो छिद्र]] 
* एडविन हबल
* [[निहारिका|नेबुला]]
* [[स्टिफन हकिङ|स्टिफन हकिङ]]
* [[हिग्स बोसोन|हिग्स बोसन]]
* स्टेडी स्टेट सिद्धान्त

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>i83z63o3wuzwo48n5qchi501td0pgu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370344</id>
      <parentid>1370343</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */</comment>
      <origin>1370344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9525" sha1="8642lvqk3vp4h8yg5w7xip7xm5oin0h" xml:space="preserve">[[चित्र:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|thumb|महाविस्फोट सिद्धान्तको अनुसार, यो [[ब्रह्माण्ड|ब्रह्मांड]] अति सघन (एक प्रोटोन भन्दा सानो ) थियो। यस सिद्धन्त अनुसार प्रोटोन भन्दा सानो यस ब्राह्मण भित्र एक महा विस्फोट भयो । यो विस्फोट यति धेरै ऊर्जावान थियो कि अहिले सम्म पनि यसको विस्तार जारी छ। एक सामान्य धारणा अनुसार [[ब्रह्माण्ड|अंतरिक्ष]] आफै पनि आफ्नो आकाशगंगा सहित विस्तृत भइरहेको छ। माथि दर्शित चित्र ब्रह्माण्डको एक सपाट भागको विस्तारको कलात्मक दृश्य हो।]]
'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' एक भौतिक सिद्धान्त हो जसले ब्रह्माण्ड कसरी उच्च घनत्व र तापक्रमको प्रारम्भिक अवस्थाबाट विस्तार भयो भनेर वर्णन गर्दछ। [[ब्रह्माण्ड]]को जन्म महा विस्फोटको परिणाम स्वरूपमा जन्म भएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|title=बिग बैंग थ्यौरी क्या है?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107181855/http://www.bbc.com/hindi/news/story/2008/05/080528_askus_big_bang.shtml|archivedate=7 नवंबर 2017|accessdate=6 नवंबर 2017}}&lt;/ref&gt; यसलाई महाविस्फोट सिद्धान्त वा [[:en:Big bang|'''Big Bang Theory''']] भनिन्छ। यस अनुसार करिब १२ देखि १४ अर्ब वर्ष पहिले सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एउटै [[परमाणु|परमाणुको]] रुपमा थियो । त्यसबेला मानवीय समय र स्थान जस्तो कुनै अवधारणा थिएन।   

'''महाविस्फोट सिद्धान्त''' अनुसार करिब १३.७ अरब वर्ष पहिले [[ब्रह्माण्ड]] एक बिन्दुमा संकुचित थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/spirituality/know-about-the-origin-and-big-bang-theory-of-the-universe-in-the-indian-vedas-and-upanishads/story/79233341.cms|title=हिरण्यगर्भ में छिपा सृष्टि और प्रलय का बीज}}&lt;/ref&gt; यसमा भएको विष्फोटका कारण त्यसमा रहेको प्रत्येक कण फैलियो, फलस्वरूप ब्रह्माण्डको सृष्टि भयो । यो विस्तार आज पनि जारी छ, जसका कारण आज पनि ब्रह्माण्ड विस्तार भइरहेको छ। यस विष्फोटमा धेरै [[ऊर्जा]] निस्किएको थियो। यो ऊर्जा यति धेरै थियो, जसका कारण आजसम्म पनि ब्रह्माण्डको विस्तार भइरहेको छ। सबै भौतिक अवधारणाहरू यस एकल घटनाद्वारा परिभाषित गरिएको छ, जसलाई बिग ब्याङ्ग सिद्धान्त भनिन्छ। Big Bang नामक यस माहाविस्फोटको धमाकाको मात्र १.४३ [[सेकेन्ड|सेकेन्डको]] अन्तरालपछि समय र [[अन्तरिक्ष|अन्तरिक्षको]] वर्तमान मान्यताहरू अस्तित्वमा आएको थियो। भौतिकशास्त्रका नियमहरू लागू हुन थाले । १.३४ सेकेन्डमा, ब्रह्माण्ड १०&lt;sup&gt;३०&lt;/sup&gt; गुणा फैलिएको थियो र [[क्वार्क]], लेप्टन र [[फोटोन|फोटन]]हरूको तातो पिण्ड बनिसकेको थियो। १.४ सेकेन्डमा, क्वार्कहरू मिलेर [[प्रोटोन]] र [[न्यूट्रोन]], बनेका थिए र ब्रह्माण्ड अब केही हदसम्म चिसो भइसकेको थियो। [[उदजन|हाइड्रोजन]], [[हिलियम]] आदिको अस्तित्व सुरु हुन थालेको थियो र अन्य [[रसायनिक तत्व|भौतिक तत्वहरू]] बन्न थालेका थिए।    

महाविस्फोट सिद्धान्त शुरुवातको इतिहास आधुनिक भौतिकशास्त्रमा जर्ज लेम्याईट्रेले लेखेका हुन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ब्रह्मांड-की-उत्पत्ति-बिग-बैंग-थ्योरी-1417079996-2|title=ब्रह्मांड की उत्पत्ति: बिग बैंग थ्योरी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161229201055/http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%97-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%97-%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80-1417079996-2|archivedate=29 दिसंबर 2016|accessdate=15 जून 2020}}&lt;/ref&gt; लेम्याईट्रे एक रोमन क्याथोलिक पादरी तथा एक [[वैज्ञानिक]] थिए। उनको यो सिद्धान्त [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन]]को प्रसिद्ध सामान्य सापेक्षतावादको सिद्धान्तमा आधारित थियो। एडविन हबलले सन् १९२९ मा सबै आकाशगंगाहरू एक-अर्काबाट टाढा हुँदै गैरहेको खुलासा गरेका थिए । बिग ब्याङ सिद्धान्त दुई मुख्य मान्यतामा आधारित छ। पहिलो भौतिक नियम र दोस्रो ब्रह्माण्डको सिद्धान्त। ब्रह्माण्डको सिद्धान्त अनुसार ब्रह्माण्ड एकरूप र समस्थानिक (Isotropic) छ। [[सन् १९६४|सन् १९६४ मा]] , बेलायती वैज्ञानिक पिटर हिग्सले महाविस्फोट पछि एक सेकेन्डको अरबौं भागमा ब्रह्माण्डको द्रव्य को द्रव्यमानको सिद्धान्त प्रतिपादन गरे, जुन भारतीय वैज्ञानिक [[सत्येन्द्र नाथ बोस|सत्येन्द्र नाथ बोसको]] बोसन सिद्धान्तमा आधारित थियो। यसलाई पछि '''हिग्स-बोसन''' भनिन्थ्यो। यस सिद्धान्तले ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको रहस्य पत्ता लगायो साथै यसको स्वरूप र प्रकृतिलाई परिभाषित गर्न मद्दत गर्‍यो। 
==यो पनि हेर्नुहोस्==

* जर्ज लेमाइट्रे
* द बिग ब्याङ थ्योरी
* [[क्रम-विकास|क्रम-विकास]]
* [[कृष्ण छिद्र|कालो छिद्र]] 
* एडविन हबल
* [[निहारिका|नेबुला]]
* [[स्टिफन हकिङ|स्टिफन हकिङ]]
* [[हिग्स बोसोन|हिग्स बोसन]]
* स्टेडी स्टेट सिद्धान्त

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:खगोलशास्त्र]]</text>
      <sha1>8642lvqk3vp4h8yg5w7xip7xm5oin0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सप्तर्षि तारामण्डल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126533</id>
    <revision>
      <id>1370339</id>
      <parentid>1307712</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */</comment>
      <origin>1370339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8138" sha1="b65jsqzogxw8s1a4e077gh95x8qgmdi" xml:space="preserve">[[चित्र:Ursa_major_constellation_map.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Ursa_major_constellation_map.png/200px-Ursa_major_constellation_map.png|right|thumb|200x200px| सप्तर्षि तारामण्डल]]
[[चित्र:Big_dipper_with_Sanskrit_names.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Big_dipper_with_Sanskrit_names.png/200px-Big_dipper_with_Sanskrit_names.png|thumb|300x300px| कालो रातमा आकाशमा सप्तर्षि नक्षत्रका सात तारा]]
[[चित्र:Lok_of_world.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Lok_of_world.JPG/200px-Lok_of_world.JPG|thumb|455x455px| धार्मिक ग्रन्थहरूमा पृथ्वी भन्दा माथिका सबै लोकहरू]]
'''सप्तर्षि तारामण्डल''' [[पृथ्वी]]को उत्तरी गोलार्धको आकाशमा रातमा देखिने [[तारामण्डल]] हो। यो फाल्गुन–चैत देखि श्रावण–भाद्र महिनासम्म आकाशमा सात [[तारा|ताराको]] समूह को रुपमा देख्न सकिन्छ । यसमा चार ताराहरू वर्गमा र तीनवटा विकर्ण रेखामा बस्छन्। यी ताराहरूलाई काल्पनिक रेखासँग जोड्दा प्रश्न चिन्ह (?) को आकार प्रतीत हुन्छ।  यी ताराहरूको नामाकरण  प्राचीन कालका सात ऋषिहरूको नामबाट छ। यी क्रमशः [[क्रतु]], [[पुलह]], [[पुलस्त्य]], [[अत्री]], [[अंगिरस]], [[वशिष्ठ]]  र [[मरिची]] हुन्।  

यसलाई आकाशमा डोरीसँगै उड्ने चङ्गाको आकार पनि मान्न सकिन्छ। यदि अर्को दुई ताराहरूलाई जोड्ने रेखा सीधा उत्तर दिशामा विस्तार गरिन्छ  भने, यो ध्रुव तारामा पुग्छ। दोस्रो शताब्दी ईस्वीमा टोलेमीले बनाएका ४८ तारामंडलहरूको सूचीमा पनि यो नक्षत्र समावेश गरिएको थियो। 

== अन्य भाषाहरू ==
[[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजीमा]] सप्तर्षिको नक्षत्रलाई &quot;उर्सा मेजर&quot; (Ursa Major), &quot;ग्रेट बियर&quot; (Great Bear) वा &quot;बिग बियर&quot; (Big Bear) भनिन्छ - जसको अर्थ &quot;ठूलो भालु&quot; हो। यसलाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[क्यानडा|क्यानडामा]] &quot;बिग डिपर&quot; (Big Dipper) अर्थात ठूलो डाडु पनि भनिन्छ। चीनमा यसलाई &quot;पे-तेऊ&quot; भनिन्छ।

== ताराहरू ==
सप्तर्षि नक्षत्रमा कुल ९३ ताराहरूलाई बायर नाम दिइएको छ, जसमध्ये १३ वटा गैर-सौर ग्रहको वरिपरि परिक्रमा गरिरहेको पाइएको छ। यस नक्षत्रका मुख्य सात ताराहरू यस प्रकार छन्-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!नाम
! अंग्रेजी नाम
! बायर नाम
! चमक&lt;br /&gt; ( परिमाण )
! दूरी&lt;br /&gt; ( [[प्रकाश वर्ष]] )
|-
| क्रतु
| दुभे (Dubhe)
| α UMa
| १.८
| १२४
|-
| पुलह
| मेराक (Merak)
| β UMa
| २.४
| ७९
|-
| पुलस्त्य
| फेक्दा (Phecda )
| γ UMa
| २.४
| ८४
|-
| अत्री
| मेग्रेज (Megrez )
| δ UMa
| ३.३
| ८१
|-
| [[अंगिरस]]
| Alioth
| ε UMa
| १.८
| ८१
|-
| वसिष्ठ
| मिजार (Mizar )
| ζ UMa
| २.१
| ७८
|-
| मारिची
| अल्काइड (Alkaid)
| η UMa
| १.९
| १०१
|}

== चक्रण ==
'''सप्तर्षि तारामण्डल''' ध्रुव ताराको परिक्रमा २४ घण्टामा पूरा गर्छ। यसको पहिलो दुई तारा सधैं ध्रुव ताराको सिधा रेखामा देखिन्छन्। प्राचीन कालमा जब दिशा जान्नको लागि कुनै उपकरण थिएन, तब ध्रुव ताराको सहायताले नै  दिशाको ज्ञान हुन्थ्यो।

== आकाशगंगा ==
'''सप्तर्षि तारामण्डल'''मा धेरै आकाशगंगाहरू पनि भेटिएका छन्। ती मध्ये मेसिये-81 भनिने [[सङ्खाकार तारापुञ्ज|सर्पिल आकाशगंगा]] हो, जुन आकाशको सबैभन्दा चम्किलो ग्यालेक्सीहरू मध्ये एक हो। यस नक्षत्रको क्षेत्रमा मेसिये-82 नामक ग्यालेक्सी पनि छ, जसलाई यसको आकारको कारणले ''सिगार ग्यालेक्सी'' पनि भनिन्छ। यहाँ पृथ्वीबाट २.५ करोड [[प्रकाश वर्ष|प्रकाश-वर्ष]] टाढा रहेको चक्री ग्यालेक्सी (पिनव्हील ग्यालेक्सी) छ। सप्तर्षि तारामण्डलमा जम्मा ५० वटा आकाशगंगा देखिएका छन् । &lt;ref&gt;&quot;[http://www.iau.org/public/constellations/#uma Ursa Major, Constellation Boundary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#uma|date=5 जून 2013}}&quot;. The Constellations. International Astronomical Union. Retrieved 16 August 2015.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक ग्रन्थ सप्तर्षि मण्डल ==
[[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्ममा]] विष्णु पुराणका अनुसार '''कृतक त्रैलोक्य''' - भूः, भुवः और स्वः –  यी तीन संसारलाई एकसाथ कृतक त्रैलोक्य भनिन्छ। सप्तर्षि तारामण्डल शनि  मण्डलबाट एक लाख योजना माथि छ । 

'''सप्तर्षि मण्डल''' सात ऋषिहरू (मरिची, अत्री, अंगिरा, पुलाह, क्रतु, पुलस्त, वशिष्ठ) को नामबाट नामाकरण गरिएको हो।

==यो पनि हेर्नुहोस्==

*[[तारामण्डल|तारामंडल]]
* गैर-सौर ग्रहहरू

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

*
[[श्रेणी:खगोलशास्त्र]]
[[श्रेणी:तारामण्डल]]</text>
      <sha1>b65jsqzogxw8s1a4e077gh95x8qgmdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370340</id>
      <parentid>1370339</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8167" sha1="4ykz5h3zw9g1b1151eb37p0d4vm5kw0" xml:space="preserve">[[चित्र:Ursa_major_constellation_map.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Ursa_major_constellation_map.png/200px-Ursa_major_constellation_map.png|right|thumb|200x200px| सप्तर्षि तारामण्डल]]
[[चित्र:Big_dipper_with_Sanskrit_names.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Big_dipper_with_Sanskrit_names.png/200px-Big_dipper_with_Sanskrit_names.png|thumb|300x300px| कालो रातमा आकाशमा सप्तर्षि नक्षत्रका सात तारा]]
[[चित्र:Lok_of_world.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Lok_of_world.JPG/200px-Lok_of_world.JPG|thumb|455x455px| धार्मिक ग्रन्थहरूमा पृथ्वी भन्दा माथिका सबै लोकहरू]]
'''सप्तर्षि तारामण्डल''' [[पृथ्वी]]को उत्तरी गोलार्धको आकाशमा रातमा देखिने [[तारामण्डल]] हो। यो फाल्गुन–चैत देखि श्रावण–भाद्र महिनासम्म आकाशमा सात [[तारा|ताराको]] समूह को रुपमा देख्न सकिन्छ । यसमा चार ताराहरू वर्गमा र तीनवटा विकर्ण रेखामा बस्छन्। यी ताराहरूलाई काल्पनिक रेखासँग जोड्दा प्रश्न चिन्ह (?) को आकार प्रतीत हुन्छ।  यी ताराहरूको नामाकरण  प्राचीन कालका [[सप्तर्षि|सात ऋषि]]हरूको नामबाट छ। यी क्रमशः [[क्रतु]], [[पुलह]], [[पुलस्त्य]], [[अत्री]], [[अंगिरस]], [[वशिष्ठ]]  र [[मरिची]] हुन्।  

यसलाई आकाशमा डोरीसँगै उड्ने चङ्गाको आकार पनि मान्न सकिन्छ। यदि अर्को दुई ताराहरूलाई जोड्ने रेखा सीधा उत्तर दिशामा विस्तार गरिन्छ  भने, यो ध्रुव तारामा पुग्छ। दोस्रो शताब्दी ईस्वीमा टोलेमीले बनाएका ४८ तारामंडलहरूको सूचीमा पनि यो नक्षत्र समावेश गरिएको थियो। 

== अन्य भाषाहरू ==
[[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजीमा]] सप्तर्षिको नक्षत्रलाई &quot;उर्सा मेजर&quot; (Ursa Major), &quot;ग्रेट बियर&quot; (Great Bear) वा &quot;बिग बियर&quot; (Big Bear) भनिन्छ - जसको अर्थ &quot;ठूलो भालु&quot; हो। यसलाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[क्यानडा|क्यानडामा]] &quot;बिग डिपर&quot; (Big Dipper) अर्थात ठूलो डाडु पनि भनिन्छ। चीनमा यसलाई &quot;पे-तेऊ&quot; भनिन्छ।

== ताराहरू ==
सप्तर्षि नक्षत्रमा कुल ९३ ताराहरूलाई बायर नाम दिइएको छ, जसमध्ये १३ वटा गैर-सौर ग्रहको वरिपरि परिक्रमा गरिरहेको पाइएको छ। यस नक्षत्रका मुख्य सात ताराहरू यस प्रकार छन्-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!नाम
! अंग्रेजी नाम
! बायर नाम
! चमक&lt;br /&gt; ( परिमाण )
! दूरी&lt;br /&gt; ( [[प्रकाश वर्ष]] )
|-
| क्रतु
| दुभे (Dubhe)
| α UMa
| १.८
| १२४
|-
| पुलह
| मेराक (Merak)
| β UMa
| २.४
| ७९
|-
| पुलस्त्य
| फेक्दा (Phecda )
| γ UMa
| २.४
| ८४
|-
| अत्री
| मेग्रेज (Megrez )
| δ UMa
| ३.३
| ८१
|-
| [[अंगिरस]]
| Alioth
| ε UMa
| १.८
| ८१
|-
| वसिष्ठ
| मिजार (Mizar )
| ζ UMa
| २.१
| ७८
|-
| मारिची
| अल्काइड (Alkaid)
| η UMa
| १.९
| १०१
|}

== चक्रण ==
'''सप्तर्षि तारामण्डल''' ध्रुव ताराको परिक्रमा २४ घण्टामा पूरा गर्छ। यसको पहिलो दुई तारा सधैं ध्रुव ताराको सिधा रेखामा देखिन्छन्। प्राचीन कालमा जब दिशा जान्नको लागि कुनै उपकरण थिएन, तब ध्रुव ताराको सहायताले नै  दिशाको ज्ञान हुन्थ्यो।

== आकाशगंगा ==
'''सप्तर्षि तारामण्डल'''मा धेरै आकाशगंगाहरू पनि भेटिएका छन्। ती मध्ये मेसिये-81 भनिने [[सङ्खाकार तारापुञ्ज|सर्पिल आकाशगंगा]] हो, जुन आकाशको सबैभन्दा चम्किलो ग्यालेक्सीहरू मध्ये एक हो। यस नक्षत्रको क्षेत्रमा मेसिये-82 नामक ग्यालेक्सी पनि छ, जसलाई यसको आकारको कारणले ''सिगार ग्यालेक्सी'' पनि भनिन्छ। यहाँ पृथ्वीबाट २.५ करोड [[प्रकाश वर्ष|प्रकाश-वर्ष]] टाढा रहेको चक्री ग्यालेक्सी (पिनव्हील ग्यालेक्सी) छ। सप्तर्षि तारामण्डलमा जम्मा ५० वटा आकाशगंगा देखिएका छन् । &lt;ref&gt;&quot;[http://www.iau.org/public/constellations/#uma Ursa Major, Constellation Boundary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#uma|date=5 जून 2013}}&quot;. The Constellations. International Astronomical Union. Retrieved 16 August 2015.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक ग्रन्थ सप्तर्षि मण्डल ==
[[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्ममा]] विष्णु पुराणका अनुसार '''कृतक त्रैलोक्य''' - भूः, भुवः और स्वः –  यी तीन संसारलाई एकसाथ कृतक त्रैलोक्य भनिन्छ। सप्तर्षि तारामण्डल शनि  मण्डलबाट एक लाख योजना माथि छ । 

'''सप्तर्षि मण्डल''' सात ऋषिहरू (मरिची, अत्री, अंगिरा, पुलाह, क्रतु, पुलस्त, वशिष्ठ) को नामबाट नामाकरण गरिएको हो।

==यो पनि हेर्नुहोस्==

*[[तारामण्डल|तारामंडल]]
* गैर-सौर ग्रहहरू

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

*
[[श्रेणी:खगोलशास्त्र]]
[[श्रेणी:तारामण्डल]]</text>
      <sha1>4ykz5h3zw9g1b1151eb37p0d4vm5kw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तारकेश्वर गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127152</id>
    <revision>
      <id>1370373</id>
      <parentid>1353703</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="3fmdmkpl3yw71bohy4i04grq1re73ez" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            = [[File:Bhamra.jpg|300px]]
| image_caption            =  तारकेश्वर गाउँपालिका
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति
| pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/tarkeshwar?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
शिव अधिकारी &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
हरिप्रसाद रिमाल &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 72.62&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=27&amp;municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 14184
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|27.91|85.02|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०१०
| blank_name               = केन्द्र
| blank_info               = साविक [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://tarakeshwormunnuwakot.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का १० वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[गोर्स्याङ]], [[बुधसिङ]], [[तारुका]], [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] र [[खड्गभञ्ज्याङ]] (१,२,३) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।
[[चित्र:Bull_fight_NP_03.JPG|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोटमा बिसं २०६९मा आयोजित [[गोरु जुधाइ मेला]]]]

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,१८४ रहेको छ भने यहाँ ३,८७९ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ तारकेश्वर गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[बुधसिङ]] (९), [[गोर्स्याङ]] (१) र [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] || २,७७१ || १५.८२ || १७५.१६
|-
| २ || [[तारुका]] (१–४) || २,२०० || ७.६७ || २८६.८३
|-
| ३ || [[तारुका]] (५–९) || २,५५३ || ९.३२ || २७३.९३
|-
| ४ || [[बुधसिङ]] (१–८) || २,३५२ || १७.०१ || १३८.२७
|-
| ५ || [[गोर्स्याङ]] (२–८) || २,६४४ || १५.८६ || १६६.७१
|-
| ६ || [[गोर्स्याङ]] (९) र [[खड्गभञ्ज्याङ]] (१–३) || १,६६४ || ७.०० || २३७.७१
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''१४,१८४''' || '''७२.६८''' || १९५.१६
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }}

[[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>3fmdmkpl3yw71bohy4i04grq1re73ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दीपक बोहरा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128842</id>
    <revision>
      <id>1370356</id>
      <parentid>1324747</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मन्त्री */</comment>
      <origin>1370356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11628" sha1="3juhsps4rvtqhfib6ufu9agckhzhixh" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = 
| native_name         = 

| office              = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] 
| constituency        = [[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]]
| termstart           = २०७९ पुस ७ 	
| termend            = २०८१ चैत १९
| predecessor         = [[घनश्याम भुसाल]]

| office1             = दोस्रो संविधान सभा सदस्य 
| termstart1          = २०७० माघ ७
| termend1            = २०७४ असोज २८
| predecessor1        = ओमप्रकाश यादव गुलजारी
| successor1          = [[विष्णुप्रसाद पौडेल]]
| constituency1       = रुपन्देही २ 

| office2             = राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य 
| termstart2          = २०४२
| termend2            = २०४६
| alongside2          = निरञ्जन थापा
| constituency2       = रुपन्देही

| birth_date          = २००७ चैत १८
| birth_place         = [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]], नेपाल
| death_date          = २०८१ चैत १९ (उमेर ७४ वर्ष)
| death_place         = [[काठमाडौँ]], नेपाल
| parents             = 
| party               = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
| otherparty          = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (संयुक्त)|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (प्रजातान्त्रिक)]]
| education           = 
| spouse              = 
}}
'''दीपक बोहरा''' (जन्म:२००७ चैत १८ - १९ चैत २०८१)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://election.ekantipur.com/profile/1950|title=दीपक बोहरा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|last=|first=|date=मंसिर १, २०७९|work=कान्तिपुर}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|author=|title=सांसद दीपक बोहराको निधन|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/04/1653501/mp-deepak-bohara-passes-away|website=|publisher=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=२५ फागुन २०८१}}&lt;/ref&gt;  एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा व्यवासायी थिए। उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टि]]का नेता थिए।  उनी [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही-३]] को प्रतिनिधि सभा सदस्य थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचन]] मा बोहराले तत्कालीन गृहमन्त्री [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का नेता [[बालकृष्ण खाँण]]लाई पराजित गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ekantipur.com/federal-provincial-election-2079/2022/11/26/1669455337209343.html|title=रुपन्देही-३ : गृहमन्त्री खाँणलाई हराउँदै राप्रपाका बोहोरा विजयी|last=ढुंगाना|first=माधव|date=मंसिर १०, २०७९|work=कान्तिपुर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126140851/https://ekantipur.com/federal-provincial-election-2079/2022/11/26/1669455337209343.html |date=2022-11-26 }}&lt;/ref&gt; बोहरा बि.सं. २०६७ मा राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषको अध्यक्ष, २०५७ मा [[बैंक अफ काठमाण्डु लिमिटेड|बैंक अफ काठमान्डु]]को अध्यक्ष भएका थिए। रुपन्देहीमा उनले सुरु गरेको &quot;भैरहवा लुम्बिनी भुमिगत जलपरियोजना&quot; भैलुभुज को कारण उनलाई सम्झिने गरिन्छ। उनको निधन २०८१ चैत १९ मा, भएको थियो।

== राजनैतिक जीवन ==
बोहोरा नेपालको राजनीतिमा ४ दशकदेखि राप्रपामा क्रियाशील रहँदै आएका छन् । २०३६ सालमा रुपन्देहीबाट [[राष्ट्रिय पञ्चायत|राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य]]मा निर्वाचित उनी २०४२ सालको राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यमा समेत विजयी भएका थिए । उनी [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] सालमा रुपन्देही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ बाट संविधानसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए ।
===२०७० को निर्वाचन ===
बोहरा २०६४ सालको संविधानसभा चुनावमा रुपन्देही–१ मा माओवादी केन्द्रका घनश्याम यादवसँग पराजित भएका थिए। २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा भने तत्कालीन क्षेत्र नम्बर २ बाट कांग्रेसका रामकृष्ण ताम्राकारलाई पराजित गर्दै विजयी भए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.himalkhabar.com/news/132731|title=गृहमन्त्री खाँणलाई अघिल्लो निर्वाचनका सहयात्रीको चुनौती|last=चालिसे|first=जीवराज|date=९ कात्तिक, २०७९|work=हिमालखबर}}&lt;/ref&gt;

=== २०७४ को निर्वाचन ===
[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]का [[घनश्याम भुसाल|घनश्याम भूसाल]] सँग पराजित भए । भुसाललाई  [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी]] केन्द्रको साथ थियो भने बोहोरालाई [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]को साथ थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/11/637619|title=पैसावाल दीपक बोहोरा, सिद्धान्तवाल घनश्याम भुसाल !|date=२०७४ कार्तिक २१|work=अनलाइनखबर}}&lt;/ref&gt; २०७४ को निर्वाचनमा २७ हजार ४ सय २२ मत ल्याएर बलियाे वाम गठबन्धनका उम्मेदवार घनश्‍याम भुसाललाई उनले चुनौती दिएका थिए। एमालेबाट विजयी भुसालले ३२ हजार मत ल्याएका थिए । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://shilapatra.com/detail/72512|title=राप्रपामा दीपक बाेहाेरा असुरक्षित, एमालेमा जाने वा नयाँ पार्टी खाेल्ने दाेधारमा|last=भट्टराई|first=भागवत|date=मंसिर २०, २०७८|work=शिलापत्र}}&lt;/ref&gt;

=== मन्त्री ===
[[चित्र:Dharmendra_Pradhan_and_the_Minister_for_Supply,_Nepal,_Shri_Deepak_Bohara_witnessing_the_signing_of_an_MoU_between_Indian_Oil_Corporation_Ltd._(IOCL)_and_Nepal_Oil_Corporation_(NOC)_for_POL_supplies,_in_New_Delhi.jpg|अङ्गुठाकार|धर्मेन्द्र प्रधान र नेपालका आपूर्ति मन्त्री श्री [[दीपक बोहरा]]को उपस्थितिमा [[नयाँ दिल्ली]]मा इन्डियन आयल कर्पोरेशन र नेपाल आयल कर्पोरेशन  बीच पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्तिको लागि सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गर्दै ।]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!साल  
!मन्त्रालय 
!प्राधनमन्त्री
|-
|२०३८ 
|पर्यटन राज्यमन्त्री
|
|-
|२०३८ 
|पर्यटन सहायकमन्त्री
|
|-
|२०४० 
|पर्यटन राज्यमन्त्री
|
|-
|२०४३ 
|निर्माण तथा यातायात राज्यमन्त्री
|
|-
|२०४४ 
|निर्माण तथा यातायातमन्त्री
|
|-
|२०६७ 
|वन तथा भूसंरक्षण मन्त्री
|
|-
|२०७२ 
|श्रम तथा रोजगार मन्त्री
|[[खड्गप्रसाद ओली|केपी ओली]]
|-
|२०७३ 
|आपूर्तिमन्त्री
|[[पुष्पकमल दाहाल|प्रचण्ड]] 
|-
|२०७४ 
|स्वास्थ्यमन्त्री
|[[शेरबहादुर देउवा]] 
|}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[विक्रम पाण्डे]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसदका सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:सन् २०२५ मा मृत्यु]]</text>
      <sha1>3juhsps4rvtqhfib6ufu9agckhzhixh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कार्यवाहक (कानून)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133582</id>
    <revision>
      <id>1370348</id>
      <parentid>1148031</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="s8kxknu61ixqf3xd1tr6ofsx218hn6i" xml:space="preserve">[[कानून]]मा, '''कार्यबाहक''' भनेको कुनै व्यक्तिले कुनै पदको जिम्मेवारे सम्हालेरहेको तर ऊ स्थायी रुपमा उक्त पदमा नभएको अवस्थालाई जनाउँछ । यदि पद औपचारिक रुपमा  सिर्जना गरिएको छैन भने, व्यक्तिले अन्तरिम आधारमा मात्र पद लिइरहेको छ, व्यक्तिसँग जनादेश छैन, वा भूमिका निर्वाह गर्ने व्यक्ति असक्षम वा अक्षम छ भने कार्यवाहकको भूमिका आउँछ।

== संगठन व्यवस्थापन ==
संगठनमा पनि एक कार्यकारी [[सीईओ|सीइओ]] को पद सहित एक उत्तराधिकारी राख्ने गरिन्छ ताकी त्यो पद परिपुर्ती गर्नु अगाडी नै उक्त पद खाली भएमा उक्त जिम्मेवारी सम्हाल्न सकियोस्। उदाहरणका लागि, [[सञ्चालक समिति|संचालक समिति]]ले नयाँ सीईओ नभेटेसम्म, निर्देशक बोर्डमा प्रमुख निर्देशकलाई सीईओको जिम्मेवारीहरू ग्रहण गर्न मनोनित गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;Ann Brockett, Zabihollah Rezaee, ''Corporate Sustainability: Integrating Performance and Reporting'' (2012), p. 139.&lt;/ref&gt;{{Sfn|McMillan|2000|ps=: 'The prevailing presumption of Anglo-Australian public law, articulated in the Carltona case … was that: [t]he duties imposed upon ministers and the powers given to ministers are normally exercised under the authority of the ministers by responsible officials of the department'.}}{{Sfn|Malkin|2008|pp=547–548}}

== राजनीति ==
राजनीतिमा कार्यबाहक ओहोदामा [[कार्यवाहक मेयर]], [[कार्यवाहक गर्भर्नर]], [[कार्यवाहक राष्ट्रपति]], [[कार्यवाहक प्रधानमन्त्री]] जस्ता पदहरू पर्छन्। कार्यवाहक पदमा रहने पदाधिकारीलाई निर्वाचित वा नियुक्त गरिएको पदाधिकारीको झैँ पूर्ण अधिकार प्राप्त हुदैन। कार्यवाहक पदमा हुनु भनेको सिनियर तथा सहपाठीहरूको विश्वास प्राप्त छ भन्ने संकेत हो र स्थायी रुपमा उक्त पदमा छनोट हुने आधार पनि हो।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>s8kxknu61ixqf3xd1tr6ofsx218hn6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370349</id>
      <parentid>1370348</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="8642lnvzzkj571g4mt3yqc2xygij6ef" xml:space="preserve">{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 300
| image1 = The Prime Minister of Nepal, Mr. Sushil Koirala, on the sidelines of the third Summit of the Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation (BIMSTEC), at Nay Pyi Taw.jpg
| image2 = Bamdev Gautam 2015 (cropped).jpg
| footer = २०७२ सालामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शुशिल कोइराला [[बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास|बिम्स्टेक सम्मेलन]]को लागी विदेश भ्रमणमा छँदा बामदेव गौतम कार्यबाहक प्रधानम्नत्री थिए । 
* शुशिल कोइराला
* [[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]]
| align = 
| direction = 
| alt1 = 
| caption1 = 
| caption2 = 
}}[[कानून]]मा, '''कार्यबाहक''' भनेको कुनै व्यक्तिले कुनै पदको जिम्मेवारे सम्हालेरहेको तर ऊ स्थायी रुपमा उक्त पदमा नभएको अवस्थालाई जनाउँछ । यदि पद औपचारिक रुपमा  सिर्जना गरिएको छैन भने, व्यक्तिले अन्तरिम आधारमा मात्र पद लिइरहेको छ, व्यक्तिसँग जनादेश छैन, वा भूमिका निर्वाह गर्ने व्यक्ति असक्षम वा अक्षम छ भने कार्यवाहकको भूमिका आउँछ।

== संगठन व्यवस्थापन ==
संगठनमा पनि एक कार्यकारी [[सीईओ|सीइओ]] को पद सहित एक उत्तराधिकारी राख्ने गरिन्छ ताकी त्यो पद परिपुर्ती गर्नु अगाडी नै उक्त पद खाली भएमा उक्त जिम्मेवारी सम्हाल्न सकियोस्। उदाहरणका लागि, [[सञ्चालक समिति|संचालक समिति]]ले नयाँ सीईओ नभेटेसम्म, निर्देशक बोर्डमा प्रमुख निर्देशकलाई सीईओको जिम्मेवारीहरू ग्रहण गर्न मनोनित गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;Ann Brockett, Zabihollah Rezaee, ''Corporate Sustainability: Integrating Performance and Reporting'' (2012), p. 139.&lt;/ref&gt;{{Sfn|McMillan|2000|ps=: 'The prevailing presumption of Anglo-Australian public law, articulated in the Carltona case … was that: [t]he duties imposed upon ministers and the powers given to ministers are normally exercised under the authority of the ministers by responsible officials of the department'.}}{{Sfn|Malkin|2008|pp=547–548}}

== राजनीति ==
राजनीतिमा कार्यबाहक ओहोदामा [[कार्यवाहक मेयर]], [[कार्यवाहक गर्भर्नर]], [[कार्यवाहक राष्ट्रपति]], [[कार्यवाहक प्रधानमन्त्री]] जस्ता पदहरू पर्छन्। कार्यवाहक पदमा रहने पदाधिकारीलाई निर्वाचित वा नियुक्त गरिएको पदाधिकारीको झैँ पूर्ण अधिकार प्राप्त हुदैन। कार्यवाहक पदमा हुनु भनेको सिनियर तथा सहपाठीहरूको विश्वास प्राप्त छ भन्ने संकेत हो र स्थायी रुपमा उक्त पदमा छनोट हुने आधार पनि हो।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8642lnvzzkj571g4mt3yqc2xygij6ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>खाडी सहयोग परिषद्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133984</id>
    <revision>
      <id>1370347</id>
      <parentid>1349616</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15332" sha1="kjzotar2u7fetg9psvy6c60ognty9i3" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| native_name            = {{lang|ar|مجلس التعاون لدول الخليج العربية}}
| conventional_long_name = खाडी सहयोग परिषद् 
| common_name            = 
| image_flag             = Flag of the Cooperation Council for the Arab States of the Gulf.svg
| symbol_type            = लोगो
| image_symbol           = Emblem GCC.svg
| image_map              = Gulf Cooperation Council.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = सदस्य राष्ट्रहरू सहितको नक्सा
| org_type               = [[व्यापार गुट]]
| membership             = {{unbulleted indent list|{{flagcountry|बहराइन}} |{{flagcountry|कुवेत}} |{{flagcountry|ओमान}}
 |{{flagcountry|कतार}} |{{flagcountry|साउदी अरब}} |{{flagcountry|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}
 }}
| admin_center_type      = प्रधान कार्यालय
| admin_center           = [[कुवेत सहर]], कुवेत
| official_languages     = [[अरबी भाषा|अरबी]]
| leader_title1          = {{nowrap|महासचिव}}
| leader_name1           = [[जसिम मोहम्मद अल-बुदावी]]
| leader_title2          = सर्वोच्च परिषद् अध्यक्ष 
| leader_name2           = {{nowrap|[[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]&lt;ref name=&quot;gulfnews&quot;&gt;{{cite web | url=http://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/kuwait-hopes-emir-visit-to-iran-will-boost-gulf-peace-1.1339408 | title=Kuwait hopes emir visit to Iran will boost Gulf peace | publisher=Gulf News | access-date=23 July 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226050130/https://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/kuwait-hopes-emir-visit-to-iran-will-boost-gulf-peace-1.1339408%20 |date=26 December 2018 }}&lt;/ref&gt;}}
| established            = {{start date and age|1981|5|25|df=yes}}
| area_magnitude         = 
| area_km2               = 2673108
| area_sq_mi             = 
| percent_water          = ०.६
| population_estimate    = {{round|65506958|-3}}{{efn|name=Sum|Sum of component states' populations.}}
| population_estimate_year = सन् २०२१
| population_density_km2 = २१.१३
| population_density_sq_mi = 
| GDP_PPP_year           = सन् २०२१
| GDP_PPP                = $३.६५५ खर्ब
| GDP_PPP_per_capita     = ${{round|71205|-2}}
| GDP_nominal_year       = सन् २०२१
| GDP_nominal            = $२.२५० खर्ब{{efn|name=Sum}}
| GDP_nominal_per_capita = ${{round|34265|-2}}{{efn|name=Sum}}
| currency               = {{Collapsible list
 | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 | title = ६ मुद्रा
 | कोष्ठकमा ([[आइएसओ ४२१७]])
 | [[बहराइनी दीनार]]
 | [[इमिराती दिरहम]]
 | [[कुवेती दीनार]]
 | [[ओमानी रियल]]
 | [[कतारी रियल]]
 | [[साउदी रियल]]}}
| official_website       = {{Official URL}}
| GDP_PPP_rank           = नवौँ
| GDP_PPP_per_capita_rank = दसौँ
| GDP_nominal_rank       = सातौँ
| GDP_nominal_per_capita_rank = ३५औँ
| population_estimate_rank = २५औँ
| HDI                    = ०.८४०
| HDI_year               = सन् २०१८
| HDI_change             = वृद्धि
| HDI_rank               = ४५औँ
| Gini                   = २८.७
| Gini_year              = सन् २०१२
| Gini_change            = घट्दो
| demonym                = 
| area_rank              = 
| today                  = 
| population_density_rank = १६२औँ
| time_zone              = [[युटिसी+०३:००|युटिसी+३]] देखि [[युटिसी+०४:००|युटिसी+४]]
}}

'''खाडी सहयोग परिषद्''' &lt;ref&gt;{{cite web |title=GCC Charter |url=https://www.gcc-sg.org/en-us/AboutGCC/Pages/Primarylaw.aspx |access-date=9 April 2021 |website=Secretariat General of the Gulf Cooperation Council }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413013409/https://www.gcc-sg.org/en-us/AboutGCC/Pages/Primarylaw.aspx |date=13 April 2021 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-ar|مجلس التعاون لدول الخليج العربية}}), [[फारसको खाडी]]ले घेरिएका देशहरूको क्षेत्रीय समूह हो।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sara Hamdan |date=4 January 2012 |title=A Call for Private Investment in Gulf Health Care |url=https://www.nytimes.com/2012/01/05/world/middleeast/a-call-for-private-investment-in-gulf-health-care.html |access-date=8 July 2013 |work=[[द न्युयोर्क टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 May 2009 |title=U.A.E. Quits Gulf Monetary Union |url=https://www.wsj.com/articles/SB124285038025540481?mod=googlewsj |access-date=8 July 2013 |work=[[वाल स्ट्रिट जर्नल]] |quote=The move represents a rare public rift between members of the GCC, an economic and political union aimed at fostering better ties between the oil-rich Arab states straddling the Persian Gulf.}}&lt;/ref&gt; यसका सदस्य देशहरू [[बहराइन]], [[कुवेत]], [[ओमान]], [[कतार]], [[साउदी अरब|साउदी अरेबिया]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमिरेट्स]] हुन्। यसको मुख्यालय [[रियाद]], [[साउदी अरब]]मा अवस्थित छ।&lt;ref name=&quot;Riyadh&quot;&gt;{{cite web |title=Gulf Cooperation Council – GCC Countries |url=https://www.thebalance.com/gulf-cooperation-council-3306357 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513011123/https://www.thebalance.com/gulf-cooperation-council-3306357 |archive-date=13 May 2021 |access-date=13 May 2021 |website=The balance }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513011123/https://www.thebalance.com/gulf-cooperation-council-3306357 |date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt; यसको आधिकारिक भाषा [[अरबी भाषा|अरबी]] हो। यसको बडापत्र २५ मे १९८१ मा हस्ताक्षर गरिएको थियो जसले औपचारिक रूपमा संस्थाको स्थापना गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charter of the Gulf Cooperation Council (GCC) |url=https://www.files.ethz.ch/isn/125347/1426_GCC.pdf |access-date=2 March 2017 |publisher=International Relations and Security Network}}&lt;/ref&gt;

सबै वर्तमान सदस्य राष्ट्रहरू राजतन्त्रात्मक शासन छ, तीन (कतार, कुवेत, र बहराइन) मा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] छ भने,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=US State Dept's Country Political Profile – Qatar |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/160077.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=US State Dept's Country Political Profile – Bahrain |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/160073.pdf}}&lt;/ref&gt; दुई (साउदी अरब र ओमान) मा [[पूर्ण राजतन्त्र]] छ, संयुक्त अर्ब इमिरेट्स (सातवटा इमिरेट्समा प्रत्येक इमिरेट्समा [[अमिर]] सहितको [[पूर्ण राजतन्त्र]] छ) सङ्घीय राजतन्त्र छ। [[जोर्डन]], [[मोरोक्को]] र [[यमन]]को भावी सदस्यताका बारेमा पनि छलफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Asma Alsharif |date=10 May 2011 |title=1-Gulf bloc to consider Jordan, Morocco membership |url=https://af.reuters.com/article/moroccoNews/idAFLDE7492I020110510 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513114436/http://af.reuters.com/article/moroccoNews/idAFLDE7492I020110510 |archive-date=13 May 2011 |access-date=10 May 2011 |work=Reuters }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513114436/http://af.reuters.com/article/moroccoNews/idAFLDE7492I020110510 |date=13 May 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yemen to join GCC by 2015&quot;&gt;{{cite web |title=Yemen to join GCC by 2015 |url=http://www.arabianbusiness.com/yemen-join-gcc-by-2015-57086.html |access-date=15 April 2015 |work=Arabian Business}}&lt;/ref&gt; इराक एक मात्र खाडी अरब राष्ट्र हो जुन खाडी सहयोग परिषद्को सदस्य होइन।

== उत्पत्ति र विकास ==
[[कुवेत]] सरकारले विशेष सांस्कृतिक र ऐतिहासिक बन्धनले जोडिएका ६ अरब खाडी राष्ट्रहरूलाई एउटै मञ्चमा ल्याउन एउटा सङ्गठनको प्रस्ताव गरेको थियो। सोही प्रस्ताव अनुसार सांस्कृतिक, सामाजिक, आर्थिक र वित्तीय क्षेत्रमा सहकारी प्रयासको सुझाव दिने रियाद सम्झौता जारी भएको थियो। मे २५-२६, १९८१ मा ६ खाडी देश ( [[बहराइन]], [[कुवेत]], [[ओमान]], [[कतार]], [[साउदी अरब]] र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]) का [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्र अध्यक्ष]]हरूले [[अबुधाबी|अबु धाबी]] (संयुक्त अरब इमिरेट्स) मा परिषद्को संविधानमा हस्ताक्षर गरेका थिए। यसरी खाडी सहयोग परिषद् अस्तित्वमा आएको थियो। 

बहराइनको अशान्तिको बीचमा, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्सले विद्रोहलाई रोक्न बहराइनमा सेना पठाएका थिए। कुवेत र ओमानले सेना पठाउन अस्वीकार गरेका थिए। 

डिसेम्बर २०११ मा, साउदी अरबले खाडी सहयोग परिषद्लाई एक महासङ्घ बनाउने प्रस्ताव गरेको थियो। अन्य देशहरूले प्रस्तावमा आपत्ति जनाएकन थिए।

== उद्देश्य ==
१.सदस्य राष्ट्रहरूबीच एकता ल्याउन सबै क्षेत्रमा समन्वय, एकीकरण र सहयोग स्थापना गर्ने;

२.सबै क्षेत्रमा सदस्य राष्ट्रका नागरिकहरू बीचको विद्यमान सहयोगलाई सुदृढ र गहिरो बनाउन;

३. सबै क्षेत्रमा समान संयन्त्रको विकास गर्ने, र;

== महासचिव ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! {{abbr|No.|Number}}
! Image
! नाम
! देश
! कार्यकाल
|-
| 1
| [[File:Abdullah Yaccoub Bishara, Kuwait UN Ambassador United Nations, New York (cropped).jpg|50px]]
| अब्दुल्लाह बिशहरा&lt;ref name=&quot;rulers&quot;&gt;{{cite web |title=Bishara, Abdullah |url=http://rulers.org/indexb3.html |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/670qvyKsk?url=http://rulers.org/indexb3.html |archive-date=18 अप्रैल 2012 |accessdate=16 March 2013 |publisher=Rulers}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Kuwait}} 
| 26 मई 1981&amp;nbsp;– अप्रैल 1993
|-
| 2
|
| फहीम बिन सुल्तान अल कासिमी&lt;ref name=&quot;ecssr&quot;&gt;{{cite web |title=Profile |url=http://www.ecssr.ac.ae/ECSSR/print/prf.jsp?lang=en&amp;prfId=/Profile/Profiles_2607.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202234150/http://www.ecssr.ac.ae/ECSSR/print/prf.jsp?lang=en&amp;prfId=%2FProfile%2FProfiles_2607.xml |archive-date=2 दिसंबर 2013 |accessdate=11 April 2013 |publisher=ECSSR }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202234150/http://www.ecssr.ac.ae/ECSSR/print/prf.jsp?lang=en&amp;prfId=%2FProfile%2FProfiles_2607.xml |date=2 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| {{flag|United Arab Emirates}}
| अप्रैल 1993&amp;nbsp;– अप्रैल1996
|-
| 3
|
| जमील इब्राहिम हैजालेन&lt;ref name=&quot;Peck2010&quot;&gt;{{cite book|author=Malcolm C. Peck|title=The A to Z of the Gulf Arab States|url=https://books.google.com/books?id=PUiazV0SVaQC&amp;pg=PA111|accessdate=11 April 2013|date=12 April 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7636-1|pages=111|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619082329/http://books.google.com/books?id=PUiazV0SVaQC&amp;pg=PA111|archive-date=19 जून 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Saudi Arabia}}
| अप्रैल 1996&amp;nbsp;– 31 मार्च 2002
|-
| 4
| [[File:Abdul Rahman bin Hamad Al Attiyah.jpg|50px]]
| अब्दुल रहमान बिन हामाद अल अत्तीयाह&lt;ref name=&quot;gnews29nov&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thefreelibrary.com/Oman+endorses+Al+Mutawa.-a0213099505|title=Oman endorses Al Mutawa|last=ताउमी|first=हबीब|date=29 नबम्वर 2009|newspaper=Gulf News|accessdate=11 अप्रैल 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184908/https://www.thefreelibrary.com/Oman+endorses+Al+Mutawa.-a0213099505|archive-date=11 अक्तूबर 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Qatar}}
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | 1 अप्रैल 2002&amp;nbsp;– 31 मार्च 2011
|-
| 5
| [[File:Dr Abdullatif bin Rashid Al Zaani &amp; Cornel Feruta (01117855) (48747904168) (cropped).jpg|50px]]
| अब्दुल्लातिफ बिन राशीद अल जायनी
| {{flag|Bahrain}}
| 1 अप्रैल 2011&amp;nbsp;– 
|-
| 6
| [[File:Nayef Falah Mubarak Al Hajraf (cropped).jpg|50px]]
| [[Nayef Falah Mubarak Al Hajraf]]
| {{flag|Kuwait}}
| 1 February 2020&amp;nbsp;– {{small|वर्तमान}}
|-

|}


==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

{{notelist}}
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरब लिग]]
{{ढाँचा:क्षेत्रीय सङ्गठनहरू }}
[[श्रेणी:अरब]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kjzotar2u7fetg9psvy6c60ognty9i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोल्डेन गेट पुल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137794</id>
    <revision>
      <id>1370276</id>
      <parentid>1370275</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रयोग र पर्यटन */</comment>
      <origin>1370276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26321" sha1="hmqrqkkrzh2siyjwdlz95qu23fr33p8" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
 | image             = Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg
 | image_size        = 
 | caption           = View from the [[Presidio of San Francisco]], 2017
 | official_name     = गोल्डेन गेट ब्रिज
 | carries           = {{Bulleted list
    | 6 lanes of {{jct|state=CA|US|101|CA|1}}&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Traffic|§ Traffic]])}}
    | Bicycle route: {{jct|state=CA|USBR|95}}
    | Eastern walkway: pedestrians or bicycles during selected hours&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Usage and tourism|§ Usage and tourism]])}}
    | Western walkway: bicycles&amp;nbsp;(only when pedestrians are allowed on the eastern sidewalk)
   }}
 | crosses           = [[गोल्डेन गेट]]
 | locale            = [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] and [[Marin County, California|Marin County]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य
 | maint             = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us|url=https://goldengate.org/organization/|website=goldengate.org|publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District|access-date=November 27, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
 | website           = {{URL|goldengate.org/bridge}}
 | engineering       = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]], [[Leon Solomon Moisseiff]]
 | architect         = [[Irving Morrow]]
 | builder           = [[Barrett and Hilp]]
 | design            = [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]], [[Art Deco]], [[Truss arch bridge|truss arch]] &amp; [[Truss bridge|truss causeways]]
 | mainspan          = 4200 ft,&lt;ref name=&quot;Denton&quot;/&gt; about {{convert|0.79|mi|km|2|abbr=on}}
 | length            = 8980 ft,&lt;ref name=structurae&gt;{{Structurae|id=20000029|title=Golden Gate Bridge}}&lt;/ref&gt; about {{convert|1.70|mi|km|2|abbr=on}}
 | width             = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}}
 | height            = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}}
 | clearance         = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates
 | below             = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at high [[tide]]
 | traffic           = 88,716 (FY2020)&lt;!--32470000/366--&gt;&lt;ref name=&quot;dailycrossings&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/statistics-data/annual-vehicle-crossings-toll-revenues/ |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |access-date=January 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
 | material          = [[स्टिल]]
 | begin             = {{start date text|January 5, 1933}}
 | complete          = {{end date text|April 19, 1937}}
 | open              = {{start date and age|1937|May|27
 | mf                = yes}}
 | closed            = 
 | toll              = {{Plainlist|
* Southbound only
* [[FasTrak]] or [[Video tolling|pay-by-plate]], cash not accepted
* Effective {{Start and end dates|2023|07|01|2024|06|30}}:
* $8.75 (FasTrak users)
* $9.00 (Pay-by-plate users)
* $6.75 (carpools during peak hours, FasTrak only)
  }}
 | coordinates       = {{coord|37|49|11|N|122|28|43|W
 | display           = inline,title}}
 | extra             = {{Designation list
 | embed             = yes
 | designation1      = क्यालिफोर्निया 
 | designation1_number = 974
 | designation1_date = June 18, 1987&lt;ref name=CHL&gt;{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}&lt;/ref&gt;
 | designation2      = सान फ्रान्सिस्को
 | designation2_number = 222
 | designation2_date = May 21, 1999&lt;ref name=SFLandmark&gt;{{cite web | title             = City of San Francisco Designated Landmarks | publisher         = City of San Francisco | url               = https://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | access-date       = October 21, 2012 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20140325040805/https://sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | archive-date      = March 25, 2014 }}&lt;/ref&gt;
  }}
}}'''गोल्डेन गेट ब्रिज''' [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्को,]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गोल्डेन गेटमा रहेको सान फ्रान्सिस्को खाडीको दुई छेउलाई जोड्ने [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]] हो। यो पुल सान फ्रान्सिस्को खाडी र [[प्रशान्त महासागर]] जोड्ने {{Convert|1|mi|km|-wide|adj=mid|spell=in}} चौडाईको [[जलसन्धि|जलडमरू]]मा बनेको छ। यो पुलले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सहर [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] — सान फ्रान्सिस्को प्रायद्वीपको उत्तरी छेउ — मारिन काउन्टीलाई जोड्छ, जसले युएस रुट १०१ र क्यालिफोर्निया राज्य रुट १ लाई स्ट्रेट पार गर्दछ। यसमा पैदल यात्री र साइकल ट्राफिक पनि पार हुन्छ, र यसलाई यूएस साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको छ। अमेरिकन सोसाइटी अफ सिभिल इन्जिनियर्स द्वारा [[विश्वका आश्चर्यहरू|आधुनिक संसारको एक आश्चर्यको]] रूपमा मान्यता प्राप्त, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 19, 2010 |title=American Society of Civil Engineers Seven Wonders |url=https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=August 2, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=Asce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=August 2, 2010 }}&lt;/ref&gt; यो पुल [[सान फ्रान्सिस्को]] र [[क्यालिफोर्निया]]को सबैभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त प्रतीकहरू मध्ये एक हो।

फ्रोमरको ट्राभल गाइडमा गोल्डेन गेट ब्रिजलाई &quot;सम्भवतः सबैभन्दा सुन्दर, संसारमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिएको पुल&quot; भनेर वर्णन गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;Frommers&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93|date=1993|location=New York|page=118}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Frommers2&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco|date=1985|location=New York|page=10}}&lt;/ref&gt; १९३७ मा यसको उद्घाटनको समयमा, यो संसारको सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा अग्लो झोलुङ्गे पुल दुबै थियो, यो उपाधी क्रमशः १९६४ र १९९८  सम्म कायम रह्यो। यसको मुख्य स्प्यान {{Convert|4,200|ft|m|sigfig=3}} र यसको कुल उचाइ {{Convert|746|ft|m}} रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Golden Gate Bridge |url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge |access-date=June 29, 2020 |website=history.com}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
{{Wide image|Golden-Gate-Bridge.svg|1000px|Panorama showing the height, depth, and length of the span from end to end, looking west}}{{Wide image|Golden Gate Bridge Dec 15 2015 by Don Ramey Logan.jpg|1000px|अल्काट्राज टापुको उत्तरबाट देखिएको सूर्यास्तको समयमा गोल्डेन गेट ब्रिजको दृश्य।}}पुल निर्माण हुनु अघि, [[सान फ्रान्सिस्को]] र अहिले मारिन काउन्टी बीचको एक मात्र व्यावहारिक छोटो मार्ग सान फ्रान्सिस्को खाडीमा डुङ्गाबाट थियो। सन फ्रान्सिस्कोमा पानी ढुवानी गर्ने उद्देश्यका लागि १८४० मा नियमित रूपमा निर्धारित सेवाको साथ १८२० को रूपमा  फेरी सेवा (Ferry service) सुरु भयो। &lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{Cite web |title=Two Bay Area Bridges |url=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/2bridges.cfm |access-date=March 9, 2009 |publisher=US Department of Transportation, Federal Highway Administration}}&lt;/ref&gt;

=== अवधारणा ===
यद्यपि गोल्डेन गेटमा एक झोलुङ्गे पुलको विचार नयाँ थिएन । तर अन्ततः यो प्रस्ताव १९१६ ''सान फ्रान्सिस्को बुलेटिनमा'' पूर्व इन्जिनियरिङ विद्यार्थी जेम्स विल्किन्सको लेखमा बनाइएको थियो। &lt;ref name=&quot;Owens&quot;&gt;{{Cite book|title=The Golden Gate Bridge|url=https://archive.org/details/goldengatebridge00owen}}&lt;/ref&gt; सान फ्रान्सिस्को सिटी इन्जिनियरले अनुमानित लागत $१०० मिलियन (२०२५ को हिसाबले ३ बिलियन बराबर), र त्यस समयको लागि अव्यावहारिक थियो। उनले पुल इन्जिनियरहरूलाई निर्माण लागत कम गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधे। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt; जोसेफ स्ट्रस, एक महत्वाकांक्षी [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] र कवि थिए जसले आफ्नो स्नातक थीसिसको लागि, {{Convert|55|mi|km|-लम्बाइको|adj=mid}}  [[बेरिङ जलसन्धि|बेरिङ स्ट्रेटमा]] रेलमार्ग पुल डिजाइन गरेका थिए।। &lt;ref name=&quot;experience&quot;&gt;{{Cite web |title=The American Experience:People &amp; Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=November 7, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; त्यस समयमा, स्ट्रसले लगभग ४०० ड्रब्रिजहरू पूरा गरिसकेका थिए — जसमध्ये धेरैजसो भित्री थिए — र नयाँ परियोजनाको स्केलमा केही थिएन। &lt;ref name=&quot;Denton&quot;&gt;Denton, Harry ''et al.'' (2004) &quot;Lonely Planet San Francisco&quot; ''Lonely Planet'', United States, {{ISBN|1-74104-154-6}}&lt;/ref&gt; स्ट्रसको प्रारम्भिक रेखाचित्रहरू &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Engineering the Design - The History of the Design and Construction {{!}} Golden Gate |url=https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609180719/https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |archive-date=June 9, 2023 |access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt; स्ट्रेटको प्रत्येक छेउमा ठूलो क्यान्टिलभर थिए, जुन केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको थियो, जसलाई स्ट्रसले $१७ मिलियन (२०२५ को हिसाबले ५०३  मिलियन बराबर) मा निर्माण गर्न सक्ने वाचा गरे।। &lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;

पुल डिजाइन र धातु विज्ञानमा हालैका प्रगतिहरू प्रयोग गरी झोलुङ्गे पुल  डिजाइन छनौट गरिएको थियो। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt;

=== डिजाइन ===
[[चित्र:Golden_Gate_bridge_pillar.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार| आर्ट डेको तत्वहरू सहित वाकवेबाट देखिने दक्षिण टावर]]
पुल परियोजनाको समग्र डिजाइन र निर्माणको प्रमुख इन्जिनियर स्ट्रस थिए। &lt;ref name=&quot;Sigmund&quot;&gt;{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |year=2006 |title=The Golden Gate: 'The Bridge That Couldn't Be Built' |url=https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-date=December 16, 2019 |access-date=May 31, 2007 |publisher=Construction Equipment Guide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |date=December 16, 2019 }}&lt;/ref&gt; यद्यपि, उनीसँग केबल-सस्पेन्सन डिजाइनहरूका बारेमा थोरै बुझाइ वा अनुभवको कमीको कारण, &lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{Cite web |title=People and Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=December 12, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; इन्जिनियरिङ र वास्तुकलाको धेरैजसो जिम्मेवारी अन्य विशेषज्ञहरूमा पर्यो। स्ट्रसको प्रारम्भिक डिजाइन प्रस्ताव (केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको दुई डबल क्यान्टिलभर स्प्यान) दृश्य दृष्टिकोण (visual standpoint)बाट अस्वीकार्य थियो। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; अन्तिम निलम्बन डिजाइन न्यूयोर्क शहरको म्यानहट्टन ब्रिजका इन्जिनियर लियोन मोइसेफद्वारा परिकल्पना  गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Golden Gate Bridge Design |url=https://www.goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-date=December 10, 2017 |access-date=November 27, 2017 |website=goldengatebridge.org |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |date=December 10, 2017 }}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Below_Golden_Gate_Bridge.jpeg|अङ्गुठाकार| गोल्डेन गेट ब्रिज मुनि]]
=== प्रयोग र पर्यटन ===
यो पुल पैदल यात्री र साइकल चालकहरूमाझ लोकप्रिय छ, र छ वटा सवारी साधन ट्राफिक लेनको दुबै छेउमा पैदल मार्गहरू सहित निर्माण गरिएको थियो। सुरुमा, ट्राफिक लेनहरूबाट केवल धातुको कर्बद्वारा अलग गरिएको थियो, तर २००३ मा पैदल मार्गहरू र ट्राफिक लेनहरू बीचको रेलिङहरू थपिएको थियो, मुख्यतया साइकल चालकहरूलाई सडकमा खस्नबाट रोक्नको लागि उपायको रूपमा।&lt;ref name=&quot;jumpers&quot;&gt;{{cite web |last=Lucas |first=Scott |date=July 18, 2013 |title=Kevin Hines Is Still Alive |url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721195113/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |archive-date=July 21, 2013 |access-date=July 18, 2013 |work=Modern Luxury}}&lt;/ref&gt; पुललाई २०२१ मा अमेरिकी साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite press release|title=U.S. Bicycle Route System Adds 2,903 Miles of New Routes in 5 States|url=https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|publisher=Adventure Cycling Association|date=August 9, 2021|access-date=August 19, 2021|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== टोल ===

== मुद्दाहरू ==

=== आत्महत्या ===
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:436px;max-width:436px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Suicide_prevention_sign_on_the_Golden_Gate_Bridge_2.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Crisis_Counseling_at_Golden_Gate_Bridge.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot; style=&quot;display:flow-root&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot; style=&quot;text-align:left/right/center;background-color:&quot;&gt; [[Suicide prevention|आत्महत्या रोकथाम]] पहलको लागी , गोल्डेन गेट ब्रिजमा चिन्हहरूले विशेष टेलिफोनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दछ जुन संकट हटलाइनहरू, साथै २४ घन्टा ७ दिन  संकट पाठ लाइनहरूमा जडान हुन्छ।&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;गोल्डेन गेट ब्रिज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने [[आत्महत्या]] हुने स्थल हो। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://journalisted.com/article/jdey|title=Golden Gate bridge in San {{sic|Fransico |nolink=y}} gets safety net to deter suicides|last=Bone|first=James|date=October 13, 2008|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525091537/http://journalisted.com/article/jdey|archive-date=May 25, 2017|via=Journalisted}}&lt;/ref&gt; डेक लगभग {{Convert|245|ft|m}} पानी माथि छ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suspension Bridges |url=http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030712142048/http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-date=July 12, 2003 |website=snu.ac.kr |page=5}}&lt;/ref&gt; माथी बाट खसेपछी चार सेकेन्डमा &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/11/05/us/golden-gate-bridge-suicide-nets.html|title=What the Golden Gate Is (Finally) Doing About Suicides|last=Branch|first=John|date=5 November 2023|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; व्यक्ति {{Cvt|75|mph|km/h m/s|-1||}} मा पानीमा पुग्छ । धेरैजसो आघातबाट मर्छन्। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; करिब ५ % प्रारम्भिक प्रभावबाट बाँच्छन् तर सामान्यतया चिसो पानीमा [[हाइपोथर्मिया|हाइपोथर्मियाको]] कारण डुबेर वा मर्छन्। &lt;ref name=&quot;lethal4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/LETHAL-BEAUTY-No-easy-death-Suicide-by-bridge-2562269.php#page-1|title=Lethal Beauty. No easy death: Suicide by bridge is gruesome, and death is almost certain. The fourth in a seven-part series on the Golden Gate Bridge barrier debate.|last=Koopman|first=John|date=November 2, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;LAtimess&quot;&gt;{{Cite web |last=Bateson |first=John |date=September 29, 2013 |title=The suicide magnet that is the Golden Gate Bridge |url=http://articles.latimes.com/2013/sep/29/opinion/la-oe-bateson-golden-gate-bridge-suicides-20130929 |access-date=October 14, 2013 |type=opinion}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Suicide_nets_on_the_Pacific_side_of_the_Golden_Gate_Bridge.jpg|अङ्गुठाकार| सन् २०२२ को डिसेम्बरमा गोल्डेन गेट ब्रिजको प्यासिफिक पक्षमा आत्मघाती जाल]]
वर्षौंको बहस र अनुमानित १,५००  भन्दा बढीको मृत्युहरू पछि, पुलबाट २० फिट लामो स्टेनलेस स्टीलको जाल र वाकवे मुनि २० फिट संरचनात्मक इस्पात द्वारा समर्थित आत्मघाती बाधाहरू, अप्रिल २० 17 मा स्थापना हुन थाले &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ukiahdailyjournal.com/2019/02/18/golden-gate-bridge-suicide-barrier-starting-to-take-shape/|title=Golden Gate Bridge suicide barrier starting to take shape|last=Houston|first=Will|date=February 18, 2019|work=Ukiah Daily Journal}}&lt;/ref&gt; $२००  मिलियन भन्दा बढी लागतमा निर्माण सुरुमा लगभग चार वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 13, 2017 |title=Suicide Barriers Going Up At Golden Gate Bridge After Over 1.5K Deaths |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/04/13/suicide-barriers-to-go-up-at-golden-gate-bridge-after-1-5k-deaths/ |access-date=November 27, 2017 |website=CBS San Francisco |publisher=CBS Broadcasting Inc. |language=en}}&lt;/ref&gt; नेटको स्थापना जनवरी २०२४ मा सम्पन्न भयो &lt;ref name=&quot;abc7-3jan2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://abc7news.com/golden-gate-bridge-suicide-nets-kevin-hines-suicides-survivors/14268993/|title=San Francisco installs $224M net to stop suicides off Golden Gate Bridge|last=Stone|first=J.R.|date=January 3, 2024|work=[[KGO-TV]]|access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt; धातुका जालहरू पैदल यात्रुको पैदल मार्गबाट देखिन्छन् र अवतरण गर्न पीडादायी हुने अपेक्षा गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
{{clear}}

=== हावा ===
गोल्डेन गेट ब्रिज {{Convert|68|mph|km/h|0|abbr=on}} सम्मको हावालाई सुरक्षित रूपमा सामना गर्न डिजाइन गरिएको थियो । &lt;ref name=&quot;Chron-sing&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Hear-that-ghostly-hum-on-the-Golden-Gate-Bridge-15321948.php|title=Hear that ghostly hum on the Golden Gate Bridge? It's here to stay|last=Swan|first=Rachel|date=June 8, 2020|work=San Francisco Chronicle}}&lt;/ref&gt; 

=== भूकम्पीय जोखिम र सुधारहरू ===
[[चित्र:Golden_Gate_1998.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|755x755पिक्सेल| सन् १९९८ मा गोल्डेन गेट ब्रिज]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>hmqrqkkrzh2siyjwdlz95qu23fr33p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370278</id>
      <parentid>1370276</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* डिजाइन */</comment>
      <origin>1370278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26086" sha1="4d9dh5luvjzcue2jscw63fzn3yajt4q" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
 | image             = Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg
 | image_size        = 
 | caption           = View from the [[Presidio of San Francisco]], 2017
 | official_name     = गोल्डेन गेट ब्रिज
 | carries           = {{Bulleted list
    | 6 lanes of {{jct|state=CA|US|101|CA|1}}&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Traffic|§ Traffic]])}}
    | Bicycle route: {{jct|state=CA|USBR|95}}
    | Eastern walkway: pedestrians or bicycles during selected hours&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Usage and tourism|§ Usage and tourism]])}}
    | Western walkway: bicycles&amp;nbsp;(only when pedestrians are allowed on the eastern sidewalk)
   }}
 | crosses           = [[गोल्डेन गेट]]
 | locale            = [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] and [[Marin County, California|Marin County]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य
 | maint             = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us|url=https://goldengate.org/organization/|website=goldengate.org|publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District|access-date=November 27, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
 | website           = {{URL|goldengate.org/bridge}}
 | engineering       = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]], [[Leon Solomon Moisseiff]]
 | architect         = [[Irving Morrow]]
 | builder           = [[Barrett and Hilp]]
 | design            = [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]], [[Art Deco]], [[Truss arch bridge|truss arch]] &amp; [[Truss bridge|truss causeways]]
 | mainspan          = 4200 ft,&lt;ref name=&quot;Denton&quot;/&gt; about {{convert|0.79|mi|km|2|abbr=on}}
 | length            = 8980 ft,&lt;ref name=structurae&gt;{{Structurae|id=20000029|title=Golden Gate Bridge}}&lt;/ref&gt; about {{convert|1.70|mi|km|2|abbr=on}}
 | width             = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}}
 | height            = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}}
 | clearance         = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates
 | below             = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at high [[tide]]
 | traffic           = 88,716 (FY2020)&lt;!--32470000/366--&gt;&lt;ref name=&quot;dailycrossings&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/statistics-data/annual-vehicle-crossings-toll-revenues/ |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |access-date=January 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
 | material          = [[स्टिल]]
 | begin             = {{start date text|January 5, 1933}}
 | complete          = {{end date text|April 19, 1937}}
 | open              = {{start date and age|1937|May|27
 | mf                = yes}}
 | closed            = 
 | toll              = {{Plainlist|
* Southbound only
* [[FasTrak]] or [[Video tolling|pay-by-plate]], cash not accepted
* Effective {{Start and end dates|2023|07|01|2024|06|30}}:
* $8.75 (FasTrak users)
* $9.00 (Pay-by-plate users)
* $6.75 (carpools during peak hours, FasTrak only)
  }}
 | coordinates       = {{coord|37|49|11|N|122|28|43|W
 | display           = inline,title}}
 | extra             = {{Designation list
 | embed             = yes
 | designation1      = क्यालिफोर्निया 
 | designation1_number = 974
 | designation1_date = June 18, 1987&lt;ref name=CHL&gt;{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}&lt;/ref&gt;
 | designation2      = सान फ्रान्सिस्को
 | designation2_number = 222
 | designation2_date = May 21, 1999&lt;ref name=SFLandmark&gt;{{cite web | title             = City of San Francisco Designated Landmarks | publisher         = City of San Francisco | url               = https://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | access-date       = October 21, 2012 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20140325040805/https://sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | archive-date      = March 25, 2014 }}&lt;/ref&gt;
  }}
}}'''गोल्डेन गेट ब्रिज''' [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्को,]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गोल्डेन गेटमा रहेको सान फ्रान्सिस्को खाडीको दुई छेउलाई जोड्ने [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]] हो। यो पुल सान फ्रान्सिस्को खाडी र [[प्रशान्त महासागर]] जोड्ने {{Convert|1|mi|km|-wide|adj=mid|spell=in}} चौडाईको [[जलसन्धि|जलडमरू]]मा बनेको छ। यो पुलले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सहर [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] — सान फ्रान्सिस्को प्रायद्वीपको उत्तरी छेउ — मारिन काउन्टीलाई जोड्छ, जसले युएस रुट १०१ र क्यालिफोर्निया राज्य रुट १ लाई स्ट्रेट पार गर्दछ। यसमा पैदल यात्री र साइकल ट्राफिक पनि पार हुन्छ, र यसलाई यूएस साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको छ। अमेरिकन सोसाइटी अफ सिभिल इन्जिनियर्स द्वारा [[विश्वका आश्चर्यहरू|आधुनिक संसारको एक आश्चर्यको]] रूपमा मान्यता प्राप्त, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 19, 2010 |title=American Society of Civil Engineers Seven Wonders |url=https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=August 2, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=Asce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=August 2, 2010 }}&lt;/ref&gt; यो पुल [[सान फ्रान्सिस्को]] र [[क्यालिफोर्निया]]को सबैभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त प्रतीकहरू मध्ये एक हो।

फ्रोमरको ट्राभल गाइडमा गोल्डेन गेट ब्रिजलाई &quot;सम्भवतः सबैभन्दा सुन्दर, संसारमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिएको पुल&quot; भनेर वर्णन गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;Frommers&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93|date=1993|location=New York|page=118}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Frommers2&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco|date=1985|location=New York|page=10}}&lt;/ref&gt; १९३७ मा यसको उद्घाटनको समयमा, यो संसारको सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा अग्लो झोलुङ्गे पुल दुबै थियो, यो उपाधी क्रमशः १९६४ र १९९८  सम्म कायम रह्यो। यसको मुख्य स्प्यान {{Convert|4,200|ft|m|sigfig=3}} र यसको कुल उचाइ {{Convert|746|ft|m}} रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Golden Gate Bridge |url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge |access-date=June 29, 2020 |website=history.com}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
{{Wide image|Golden-Gate-Bridge.svg|1000px|Panorama showing the height, depth, and length of the span from end to end, looking west}}{{Wide image|Golden Gate Bridge Dec 15 2015 by Don Ramey Logan.jpg|1000px|अल्काट्राज टापुको उत्तरबाट देखिएको सूर्यास्तको समयमा गोल्डेन गेट ब्रिजको दृश्य।}}पुल निर्माण हुनु अघि, [[सान फ्रान्सिस्को]] र अहिले मारिन काउन्टी बीचको एक मात्र व्यावहारिक छोटो मार्ग सान फ्रान्सिस्को खाडीमा डुङ्गाबाट थियो। सन फ्रान्सिस्कोमा पानी ढुवानी गर्ने उद्देश्यका लागि १८४० मा नियमित रूपमा निर्धारित सेवाको साथ १८२० को रूपमा  फेरी सेवा (Ferry service) सुरु भयो। &lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{Cite web |title=Two Bay Area Bridges |url=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/2bridges.cfm |access-date=March 9, 2009 |publisher=US Department of Transportation, Federal Highway Administration}}&lt;/ref&gt;

=== अवधारणा ===
यद्यपि गोल्डेन गेटमा एक झोलुङ्गे पुलको विचार नयाँ थिएन । तर अन्ततः यो प्रस्ताव १९१६ ''सान फ्रान्सिस्को बुलेटिनमा'' पूर्व इन्जिनियरिङ विद्यार्थी जेम्स विल्किन्सको लेखमा बनाइएको थियो। &lt;ref name=&quot;Owens&quot;&gt;{{Cite book|title=The Golden Gate Bridge|url=https://archive.org/details/goldengatebridge00owen}}&lt;/ref&gt; सान फ्रान्सिस्को सिटी इन्जिनियरले अनुमानित लागत $१०० मिलियन (२०२५ को हिसाबले ३ बिलियन बराबर), र त्यस समयको लागि अव्यावहारिक थियो। उनले पुल इन्जिनियरहरूलाई निर्माण लागत कम गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधे। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt; जोसेफ स्ट्रस, एक महत्वाकांक्षी [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] र कवि थिए जसले आफ्नो स्नातक थीसिसको लागि, {{Convert|55|mi|km|-लम्बाइको|adj=mid}}  [[बेरिङ जलसन्धि|बेरिङ स्ट्रेटमा]] रेलमार्ग पुल डिजाइन गरेका थिए।। &lt;ref name=&quot;experience&quot;&gt;{{Cite web |title=The American Experience:People &amp; Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=November 7, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; त्यस समयमा, स्ट्रसले लगभग ४०० ड्रब्रिजहरू पूरा गरिसकेका थिए — जसमध्ये धेरैजसो भित्री थिए — र नयाँ परियोजनाको स्केलमा केही थिएन। &lt;ref name=&quot;Denton&quot;&gt;Denton, Harry ''et al.'' (2004) &quot;Lonely Planet San Francisco&quot; ''Lonely Planet'', United States, {{ISBN|1-74104-154-6}}&lt;/ref&gt; स्ट्रसको प्रारम्भिक रेखाचित्रहरू &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Engineering the Design - The History of the Design and Construction {{!}} Golden Gate |url=https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609180719/https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |archive-date=June 9, 2023 |access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt; स्ट्रेटको प्रत्येक छेउमा ठूलो क्यान्टिलभर थिए, जुन केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको थियो, जसलाई स्ट्रसले $१७ मिलियन (२०२५ को हिसाबले ५०३  मिलियन बराबर) मा निर्माण गर्न सक्ने वाचा गरे।। &lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;

पुल डिजाइन र धातु विज्ञानमा हालैका प्रगतिहरू प्रयोग गरी झोलुङ्गे पुल  डिजाइन छनौट गरिएको थियो। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt;

=== डिजाइन ===
पुल परियोजनाको समग्र डिजाइन र निर्माणको प्रमुख इन्जिनियर स्ट्रस थिए। &lt;ref name=&quot;Sigmund&quot;&gt;{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |year=2006 |title=The Golden Gate: 'The Bridge That Couldn't Be Built' |url=https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-date=December 16, 2019 |access-date=May 31, 2007 |publisher=Construction Equipment Guide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |date=December 16, 2019 }}&lt;/ref&gt; यद्यपि, उनीसँग केबल-सस्पेन्सन डिजाइनहरूका बारेमा थोरै बुझाइ वा अनुभवको कमीको कारण, &lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{Cite web |title=People and Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=December 12, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; इन्जिनियरिङ र वास्तुकलाको धेरैजसो जिम्मेवारी अन्य विशेषज्ञहरूमा पर्यो। स्ट्रसको प्रारम्भिक डिजाइन प्रस्ताव (केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको दुई डबल क्यान्टिलभर स्प्यान) दृश्य दृष्टिकोण (visual standpoint)बाट अस्वीकार्य थियो। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; अन्तिम निलम्बन डिजाइन न्यूयोर्क शहरको म्यानहट्टन ब्रिजका इन्जिनियर लियोन मोइसेफद्वारा परिकल्पना  गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Golden Gate Bridge Design |url=https://www.goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-date=December 10, 2017 |access-date=November 27, 2017 |website=goldengatebridge.org |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |date=December 10, 2017 }}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Below_Golden_Gate_Bridge.jpeg|अङ्गुठाकार| गोल्डेन गेट ब्रिज मुनि]]
=== प्रयोग र पर्यटन ===
यो पुल पैदल यात्री र साइकल चालकहरूमाझ लोकप्रिय छ, र छ वटा सवारी साधन ट्राफिक लेनको दुबै छेउमा पैदल मार्गहरू सहित निर्माण गरिएको थियो। सुरुमा, ट्राफिक लेनहरूबाट केवल धातुको कर्बद्वारा अलग गरिएको थियो, तर २००३ मा पैदल मार्गहरू र ट्राफिक लेनहरू बीचको रेलिङहरू थपिएको थियो, मुख्यतया साइकल चालकहरूलाई सडकमा खस्नबाट रोक्नको लागि उपायको रूपमा।&lt;ref name=&quot;jumpers&quot;&gt;{{cite web |last=Lucas |first=Scott |date=July 18, 2013 |title=Kevin Hines Is Still Alive |url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721195113/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |archive-date=July 21, 2013 |access-date=July 18, 2013 |work=Modern Luxury}}&lt;/ref&gt; पुललाई २०२१ मा अमेरिकी साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite press release|title=U.S. Bicycle Route System Adds 2,903 Miles of New Routes in 5 States|url=https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|publisher=Adventure Cycling Association|date=August 9, 2021|access-date=August 19, 2021|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== टोल ===

== मुद्दाहरू ==

=== आत्महत्या ===
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:436px;max-width:436px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Suicide_prevention_sign_on_the_Golden_Gate_Bridge_2.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Crisis_Counseling_at_Golden_Gate_Bridge.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot; style=&quot;display:flow-root&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot; style=&quot;text-align:left/right/center;background-color:&quot;&gt; [[Suicide prevention|आत्महत्या रोकथाम]] पहलको लागी , गोल्डेन गेट ब्रिजमा चिन्हहरूले विशेष टेलिफोनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दछ जुन संकट हटलाइनहरू, साथै २४ घन्टा ७ दिन  संकट पाठ लाइनहरूमा जडान हुन्छ।&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;गोल्डेन गेट ब्रिज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने [[आत्महत्या]] हुने स्थल हो। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://journalisted.com/article/jdey|title=Golden Gate bridge in San {{sic|Fransico |nolink=y}} gets safety net to deter suicides|last=Bone|first=James|date=October 13, 2008|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525091537/http://journalisted.com/article/jdey|archive-date=May 25, 2017|via=Journalisted}}&lt;/ref&gt; डेक लगभग {{Convert|245|ft|m}} पानी माथि छ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suspension Bridges |url=http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030712142048/http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-date=July 12, 2003 |website=snu.ac.kr |page=5}}&lt;/ref&gt; माथी बाट खसेपछी चार सेकेन्डमा &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/11/05/us/golden-gate-bridge-suicide-nets.html|title=What the Golden Gate Is (Finally) Doing About Suicides|last=Branch|first=John|date=5 November 2023|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; व्यक्ति {{Cvt|75|mph|km/h m/s|-1||}} मा पानीमा पुग्छ । धेरैजसो आघातबाट मर्छन्। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; करिब ५ % प्रारम्भिक प्रभावबाट बाँच्छन् तर सामान्यतया चिसो पानीमा [[हाइपोथर्मिया|हाइपोथर्मियाको]] कारण डुबेर वा मर्छन्। &lt;ref name=&quot;lethal4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/LETHAL-BEAUTY-No-easy-death-Suicide-by-bridge-2562269.php#page-1|title=Lethal Beauty. No easy death: Suicide by bridge is gruesome, and death is almost certain. The fourth in a seven-part series on the Golden Gate Bridge barrier debate.|last=Koopman|first=John|date=November 2, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;LAtimess&quot;&gt;{{Cite web |last=Bateson |first=John |date=September 29, 2013 |title=The suicide magnet that is the Golden Gate Bridge |url=http://articles.latimes.com/2013/sep/29/opinion/la-oe-bateson-golden-gate-bridge-suicides-20130929 |access-date=October 14, 2013 |type=opinion}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Suicide_nets_on_the_Pacific_side_of_the_Golden_Gate_Bridge.jpg|अङ्गुठाकार| सन् २०२२ को डिसेम्बरमा गोल्डेन गेट ब्रिजको प्यासिफिक पक्षमा आत्मघाती जाल]]
वर्षौंको बहस र अनुमानित १,५००  भन्दा बढीको मृत्युहरू पछि, पुलबाट २० फिट लामो स्टेनलेस स्टीलको जाल र वाकवे मुनि २० फिट संरचनात्मक इस्पात द्वारा समर्थित आत्मघाती बाधाहरू, अप्रिल २० 17 मा स्थापना हुन थाले &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ukiahdailyjournal.com/2019/02/18/golden-gate-bridge-suicide-barrier-starting-to-take-shape/|title=Golden Gate Bridge suicide barrier starting to take shape|last=Houston|first=Will|date=February 18, 2019|work=Ukiah Daily Journal}}&lt;/ref&gt; $२००  मिलियन भन्दा बढी लागतमा निर्माण सुरुमा लगभग चार वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 13, 2017 |title=Suicide Barriers Going Up At Golden Gate Bridge After Over 1.5K Deaths |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/04/13/suicide-barriers-to-go-up-at-golden-gate-bridge-after-1-5k-deaths/ |access-date=November 27, 2017 |website=CBS San Francisco |publisher=CBS Broadcasting Inc. |language=en}}&lt;/ref&gt; नेटको स्थापना जनवरी २०२४ मा सम्पन्न भयो &lt;ref name=&quot;abc7-3jan2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://abc7news.com/golden-gate-bridge-suicide-nets-kevin-hines-suicides-survivors/14268993/|title=San Francisco installs $224M net to stop suicides off Golden Gate Bridge|last=Stone|first=J.R.|date=January 3, 2024|work=[[KGO-TV]]|access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt; धातुका जालहरू पैदल यात्रुको पैदल मार्गबाट देखिन्छन् र अवतरण गर्न पीडादायी हुने अपेक्षा गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
{{clear}}

=== हावा ===
गोल्डेन गेट ब्रिज {{Convert|68|mph|km/h|0|abbr=on}} सम्मको हावालाई सुरक्षित रूपमा सामना गर्न डिजाइन गरिएको थियो । &lt;ref name=&quot;Chron-sing&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Hear-that-ghostly-hum-on-the-Golden-Gate-Bridge-15321948.php|title=Hear that ghostly hum on the Golden Gate Bridge? It's here to stay|last=Swan|first=Rachel|date=June 8, 2020|work=San Francisco Chronicle}}&lt;/ref&gt; 

=== भूकम्पीय जोखिम र सुधारहरू ===
[[चित्र:Golden_Gate_1998.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|755x755पिक्सेल| सन् १९९८ मा गोल्डेन गेट ब्रिज]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>4d9dh5luvjzcue2jscw63fzn3yajt4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370279</id>
      <parentid>1370278</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* आत्महत्या */</comment>
      <origin>1370279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26085" sha1="p2la8urejuy04tq7rnzi4xcxczwn6ym" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
 | image             = Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg
 | image_size        = 
 | caption           = View from the [[Presidio of San Francisco]], 2017
 | official_name     = गोल्डेन गेट ब्रिज
 | carries           = {{Bulleted list
    | 6 lanes of {{jct|state=CA|US|101|CA|1}}&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Traffic|§ Traffic]])}}
    | Bicycle route: {{jct|state=CA|USBR|95}}
    | Eastern walkway: pedestrians or bicycles during selected hours&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Usage and tourism|§ Usage and tourism]])}}
    | Western walkway: bicycles&amp;nbsp;(only when pedestrians are allowed on the eastern sidewalk)
   }}
 | crosses           = [[गोल्डेन गेट]]
 | locale            = [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] and [[Marin County, California|Marin County]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य
 | maint             = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us|url=https://goldengate.org/organization/|website=goldengate.org|publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District|access-date=November 27, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
 | website           = {{URL|goldengate.org/bridge}}
 | engineering       = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]], [[Leon Solomon Moisseiff]]
 | architect         = [[Irving Morrow]]
 | builder           = [[Barrett and Hilp]]
 | design            = [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]], [[Art Deco]], [[Truss arch bridge|truss arch]] &amp; [[Truss bridge|truss causeways]]
 | mainspan          = 4200 ft,&lt;ref name=&quot;Denton&quot;/&gt; about {{convert|0.79|mi|km|2|abbr=on}}
 | length            = 8980 ft,&lt;ref name=structurae&gt;{{Structurae|id=20000029|title=Golden Gate Bridge}}&lt;/ref&gt; about {{convert|1.70|mi|km|2|abbr=on}}
 | width             = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}}
 | height            = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}}
 | clearance         = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates
 | below             = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at high [[tide]]
 | traffic           = 88,716 (FY2020)&lt;!--32470000/366--&gt;&lt;ref name=&quot;dailycrossings&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/statistics-data/annual-vehicle-crossings-toll-revenues/ |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |access-date=January 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
 | material          = [[स्टिल]]
 | begin             = {{start date text|January 5, 1933}}
 | complete          = {{end date text|April 19, 1937}}
 | open              = {{start date and age|1937|May|27
 | mf                = yes}}
 | closed            = 
 | toll              = {{Plainlist|
* Southbound only
* [[FasTrak]] or [[Video tolling|pay-by-plate]], cash not accepted
* Effective {{Start and end dates|2023|07|01|2024|06|30}}:
* $8.75 (FasTrak users)
* $9.00 (Pay-by-plate users)
* $6.75 (carpools during peak hours, FasTrak only)
  }}
 | coordinates       = {{coord|37|49|11|N|122|28|43|W
 | display           = inline,title}}
 | extra             = {{Designation list
 | embed             = yes
 | designation1      = क्यालिफोर्निया 
 | designation1_number = 974
 | designation1_date = June 18, 1987&lt;ref name=CHL&gt;{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}&lt;/ref&gt;
 | designation2      = सान फ्रान्सिस्को
 | designation2_number = 222
 | designation2_date = May 21, 1999&lt;ref name=SFLandmark&gt;{{cite web | title             = City of San Francisco Designated Landmarks | publisher         = City of San Francisco | url               = https://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | access-date       = October 21, 2012 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20140325040805/https://sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | archive-date      = March 25, 2014 }}&lt;/ref&gt;
  }}
}}'''गोल्डेन गेट ब्रिज''' [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्को,]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गोल्डेन गेटमा रहेको सान फ्रान्सिस्को खाडीको दुई छेउलाई जोड्ने [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]] हो। यो पुल सान फ्रान्सिस्को खाडी र [[प्रशान्त महासागर]] जोड्ने {{Convert|1|mi|km|-wide|adj=mid|spell=in}} चौडाईको [[जलसन्धि|जलडमरू]]मा बनेको छ। यो पुलले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सहर [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] — सान फ्रान्सिस्को प्रायद्वीपको उत्तरी छेउ — मारिन काउन्टीलाई जोड्छ, जसले युएस रुट १०१ र क्यालिफोर्निया राज्य रुट १ लाई स्ट्रेट पार गर्दछ। यसमा पैदल यात्री र साइकल ट्राफिक पनि पार हुन्छ, र यसलाई यूएस साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको छ। अमेरिकन सोसाइटी अफ सिभिल इन्जिनियर्स द्वारा [[विश्वका आश्चर्यहरू|आधुनिक संसारको एक आश्चर्यको]] रूपमा मान्यता प्राप्त, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 19, 2010 |title=American Society of Civil Engineers Seven Wonders |url=https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=August 2, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=Asce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=August 2, 2010 }}&lt;/ref&gt; यो पुल [[सान फ्रान्सिस्को]] र [[क्यालिफोर्निया]]को सबैभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त प्रतीकहरू मध्ये एक हो।

फ्रोमरको ट्राभल गाइडमा गोल्डेन गेट ब्रिजलाई &quot;सम्भवतः सबैभन्दा सुन्दर, संसारमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिएको पुल&quot; भनेर वर्णन गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;Frommers&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93|date=1993|location=New York|page=118}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Frommers2&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco|date=1985|location=New York|page=10}}&lt;/ref&gt; १९३७ मा यसको उद्घाटनको समयमा, यो संसारको सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा अग्लो झोलुङ्गे पुल दुबै थियो, यो उपाधी क्रमशः १९६४ र १९९८  सम्म कायम रह्यो। यसको मुख्य स्प्यान {{Convert|4,200|ft|m|sigfig=3}} र यसको कुल उचाइ {{Convert|746|ft|m}} रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Golden Gate Bridge |url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge |access-date=June 29, 2020 |website=history.com}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
{{Wide image|Golden-Gate-Bridge.svg|1000px|Panorama showing the height, depth, and length of the span from end to end, looking west}}{{Wide image|Golden Gate Bridge Dec 15 2015 by Don Ramey Logan.jpg|1000px|अल्काट्राज टापुको उत्तरबाट देखिएको सूर्यास्तको समयमा गोल्डेन गेट ब्रिजको दृश्य।}}पुल निर्माण हुनु अघि, [[सान फ्रान्सिस्को]] र अहिले मारिन काउन्टी बीचको एक मात्र व्यावहारिक छोटो मार्ग सान फ्रान्सिस्को खाडीमा डुङ्गाबाट थियो। सन फ्रान्सिस्कोमा पानी ढुवानी गर्ने उद्देश्यका लागि १८४० मा नियमित रूपमा निर्धारित सेवाको साथ १८२० को रूपमा  फेरी सेवा (Ferry service) सुरु भयो। &lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{Cite web |title=Two Bay Area Bridges |url=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/2bridges.cfm |access-date=March 9, 2009 |publisher=US Department of Transportation, Federal Highway Administration}}&lt;/ref&gt;

=== अवधारणा ===
यद्यपि गोल्डेन गेटमा एक झोलुङ्गे पुलको विचार नयाँ थिएन । तर अन्ततः यो प्रस्ताव १९१६ ''सान फ्रान्सिस्को बुलेटिनमा'' पूर्व इन्जिनियरिङ विद्यार्थी जेम्स विल्किन्सको लेखमा बनाइएको थियो। &lt;ref name=&quot;Owens&quot;&gt;{{Cite book|title=The Golden Gate Bridge|url=https://archive.org/details/goldengatebridge00owen}}&lt;/ref&gt; सान फ्रान्सिस्को सिटी इन्जिनियरले अनुमानित लागत $१०० मिलियन (२०२५ को हिसाबले ३ बिलियन बराबर), र त्यस समयको लागि अव्यावहारिक थियो। उनले पुल इन्जिनियरहरूलाई निर्माण लागत कम गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधे। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt; जोसेफ स्ट्रस, एक महत्वाकांक्षी [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] र कवि थिए जसले आफ्नो स्नातक थीसिसको लागि, {{Convert|55|mi|km|-लम्बाइको|adj=mid}}  [[बेरिङ जलसन्धि|बेरिङ स्ट्रेटमा]] रेलमार्ग पुल डिजाइन गरेका थिए।। &lt;ref name=&quot;experience&quot;&gt;{{Cite web |title=The American Experience:People &amp; Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=November 7, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; त्यस समयमा, स्ट्रसले लगभग ४०० ड्रब्रिजहरू पूरा गरिसकेका थिए — जसमध्ये धेरैजसो भित्री थिए — र नयाँ परियोजनाको स्केलमा केही थिएन। &lt;ref name=&quot;Denton&quot;&gt;Denton, Harry ''et al.'' (2004) &quot;Lonely Planet San Francisco&quot; ''Lonely Planet'', United States, {{ISBN|1-74104-154-6}}&lt;/ref&gt; स्ट्रसको प्रारम्भिक रेखाचित्रहरू &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Engineering the Design - The History of the Design and Construction {{!}} Golden Gate |url=https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609180719/https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |archive-date=June 9, 2023 |access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt; स्ट्रेटको प्रत्येक छेउमा ठूलो क्यान्टिलभर थिए, जुन केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको थियो, जसलाई स्ट्रसले $१७ मिलियन (२०२५ को हिसाबले ५०३  मिलियन बराबर) मा निर्माण गर्न सक्ने वाचा गरे।। &lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;

पुल डिजाइन र धातु विज्ञानमा हालैका प्रगतिहरू प्रयोग गरी झोलुङ्गे पुल  डिजाइन छनौट गरिएको थियो। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt;

=== डिजाइन ===
पुल परियोजनाको समग्र डिजाइन र निर्माणको प्रमुख इन्जिनियर स्ट्रस थिए। &lt;ref name=&quot;Sigmund&quot;&gt;{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |year=2006 |title=The Golden Gate: 'The Bridge That Couldn't Be Built' |url=https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-date=December 16, 2019 |access-date=May 31, 2007 |publisher=Construction Equipment Guide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |date=December 16, 2019 }}&lt;/ref&gt; यद्यपि, उनीसँग केबल-सस्पेन्सन डिजाइनहरूका बारेमा थोरै बुझाइ वा अनुभवको कमीको कारण, &lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{Cite web |title=People and Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=December 12, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; इन्जिनियरिङ र वास्तुकलाको धेरैजसो जिम्मेवारी अन्य विशेषज्ञहरूमा पर्यो। स्ट्रसको प्रारम्भिक डिजाइन प्रस्ताव (केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको दुई डबल क्यान्टिलभर स्प्यान) दृश्य दृष्टिकोण (visual standpoint)बाट अस्वीकार्य थियो। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; अन्तिम निलम्बन डिजाइन न्यूयोर्क शहरको म्यानहट्टन ब्रिजका इन्जिनियर लियोन मोइसेफद्वारा परिकल्पना  गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Golden Gate Bridge Design |url=https://www.goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-date=December 10, 2017 |access-date=November 27, 2017 |website=goldengatebridge.org |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |date=December 10, 2017 }}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Below_Golden_Gate_Bridge.jpeg|अङ्गुठाकार| गोल्डेन गेट ब्रिज मुनि]]
=== प्रयोग र पर्यटन ===
यो पुल पैदल यात्री र साइकल चालकहरूमाझ लोकप्रिय छ, र छ वटा सवारी साधन ट्राफिक लेनको दुबै छेउमा पैदल मार्गहरू सहित निर्माण गरिएको थियो। सुरुमा, ट्राफिक लेनहरूबाट केवल धातुको कर्बद्वारा अलग गरिएको थियो, तर २००३ मा पैदल मार्गहरू र ट्राफिक लेनहरू बीचको रेलिङहरू थपिएको थियो, मुख्यतया साइकल चालकहरूलाई सडकमा खस्नबाट रोक्नको लागि उपायको रूपमा।&lt;ref name=&quot;jumpers&quot;&gt;{{cite web |last=Lucas |first=Scott |date=July 18, 2013 |title=Kevin Hines Is Still Alive |url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721195113/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |archive-date=July 21, 2013 |access-date=July 18, 2013 |work=Modern Luxury}}&lt;/ref&gt; पुललाई २०२१ मा अमेरिकी साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite press release|title=U.S. Bicycle Route System Adds 2,903 Miles of New Routes in 5 States|url=https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|publisher=Adventure Cycling Association|date=August 9, 2021|access-date=August 19, 2021|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== टोल ===

== मुद्दाहरू ==

=== आत्महत्या ===
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:436px;max-width:436px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Suicide_prevention_sign_on_the_Golden_Gate_Bridge_2.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Crisis_Counseling_at_Golden_Gate_Bridge.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot; style=&quot;display:flow-root&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot; style=&quot;text-align:left/right/center;background-color:&quot;&gt; [[Suicide prevention|आत्महत्या रोकथाम]] पहलको लागी, गोल्डेन गेट ब्रिजमा चिन्हहरूले विशेष टेलिफोनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दछ जुन संकट हटलाइनहरू, साथै २४ घन्टा ७ दिन  संकट पाठ लाइनहरूमा जडान हुन्छ।&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

गोल्डेन गेट ब्रिज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने [[आत्महत्या]] हुने स्थल हो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://journalisted.com/article/jdey|title=Golden Gate bridge in San {{sic|Fransico |nolink=y}} gets safety net to deter suicides|last=Bone|first=James|date=October 13, 2008|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525091537/http://journalisted.com/article/jdey|archive-date=May 25, 2017|via=Journalisted}}&lt;/ref&gt; डेक लगभग {{Convert|245|ft|m}} पानी माथि छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suspension Bridges |url=http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030712142048/http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-date=July 12, 2003 |website=snu.ac.kr |page=5}}&lt;/ref&gt; माथी बाट खसेपछी चार सेकेन्डमा &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/11/05/us/golden-gate-bridge-suicide-nets.html|title=What the Golden Gate Is (Finally) Doing About Suicides|last=Branch|first=John|date=5 November 2023|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; व्यक्ति {{Cvt|75|mph|km/h m/s|-1||}} मा पानीमा पुग्छ । धेरैजसो आघातबाट मर्छन्। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; करिब ५ % प्रारम्भिक प्रभावबाट बाँच्छन् तर सामान्यतया चिसो पानीमा [[हाइपोथर्मिया|हाइपोथर्मियाको]] कारण डुबेर वा मर्छन्। &lt;ref name=&quot;lethal4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/LETHAL-BEAUTY-No-easy-death-Suicide-by-bridge-2562269.php#page-1|title=Lethal Beauty. No easy death: Suicide by bridge is gruesome, and death is almost certain. The fourth in a seven-part series on the Golden Gate Bridge barrier debate.|last=Koopman|first=John|date=November 2, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;LAtimess&quot;&gt;{{Cite web |last=Bateson |first=John |date=September 29, 2013 |title=The suicide magnet that is the Golden Gate Bridge |url=http://articles.latimes.com/2013/sep/29/opinion/la-oe-bateson-golden-gate-bridge-suicides-20130929 |access-date=October 14, 2013 |type=opinion}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Suicide_nets_on_the_Pacific_side_of_the_Golden_Gate_Bridge.jpg|अङ्गुठाकार| सन् २०२२ को डिसेम्बरमा गोल्डेन गेट ब्रिजको प्यासिफिक पक्षमा आत्मघाती जाल]]
वर्षौंको बहस र अनुमानित १,५००  भन्दा बढीको मृत्युहरू पछि, पुलबाट २० फिट लामो स्टेनलेस स्टीलको जाल र वाकवे मुनि २० फिट संरचनात्मक इस्पात द्वारा समर्थित आत्मघाती बाधाहरू, अप्रिल २० 17 मा स्थापना हुन थाले &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ukiahdailyjournal.com/2019/02/18/golden-gate-bridge-suicide-barrier-starting-to-take-shape/|title=Golden Gate Bridge suicide barrier starting to take shape|last=Houston|first=Will|date=February 18, 2019|work=Ukiah Daily Journal}}&lt;/ref&gt; $२००  मिलियन भन्दा बढी लागतमा निर्माण सुरुमा लगभग चार वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 13, 2017 |title=Suicide Barriers Going Up At Golden Gate Bridge After Over 1.5K Deaths |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/04/13/suicide-barriers-to-go-up-at-golden-gate-bridge-after-1-5k-deaths/ |access-date=November 27, 2017 |website=CBS San Francisco |publisher=CBS Broadcasting Inc. |language=en}}&lt;/ref&gt; नेटको स्थापना जनवरी २०२४ मा सम्पन्न भयो &lt;ref name=&quot;abc7-3jan2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://abc7news.com/golden-gate-bridge-suicide-nets-kevin-hines-suicides-survivors/14268993/|title=San Francisco installs $224M net to stop suicides off Golden Gate Bridge|last=Stone|first=J.R.|date=January 3, 2024|work=[[KGO-TV]]|access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt; धातुका जालहरू पैदल यात्रुको पैदल मार्गबाट देखिन्छन् र अवतरण गर्न पीडादायी हुने अपेक्षा गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
{{clear}}

=== हावा ===
गोल्डेन गेट ब्रिज {{Convert|68|mph|km/h|0|abbr=on}} सम्मको हावालाई सुरक्षित रूपमा सामना गर्न डिजाइन गरिएको थियो । &lt;ref name=&quot;Chron-sing&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Hear-that-ghostly-hum-on-the-Golden-Gate-Bridge-15321948.php|title=Hear that ghostly hum on the Golden Gate Bridge? It's here to stay|last=Swan|first=Rachel|date=June 8, 2020|work=San Francisco Chronicle}}&lt;/ref&gt; 

=== भूकम्पीय जोखिम र सुधारहरू ===
[[चित्र:Golden_Gate_1998.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|755x755पिक्सेल| सन् १९९८ मा गोल्डेन गेट ब्रिज]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>p2la8urejuy04tq7rnzi4xcxczwn6ym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370280</id>
      <parentid>1370279</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* आत्महत्या */</comment>
      <origin>1370280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25942" sha1="m3a54s898pvj014gpg9c6c98zlvaqb2" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
 | image             = Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg
 | image_size        = 
 | caption           = View from the [[Presidio of San Francisco]], 2017
 | official_name     = गोल्डेन गेट ब्रिज
 | carries           = {{Bulleted list
    | 6 lanes of {{jct|state=CA|US|101|CA|1}}&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Traffic|§ Traffic]])}}
    | Bicycle route: {{jct|state=CA|USBR|95}}
    | Eastern walkway: pedestrians or bicycles during selected hours&amp;nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Usage and tourism|§ Usage and tourism]])}}
    | Western walkway: bicycles&amp;nbsp;(only when pedestrians are allowed on the eastern sidewalk)
   }}
 | crosses           = [[गोल्डेन गेट]]
 | locale            = [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] and [[Marin County, California|Marin County]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य
 | maint             = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us|url=https://goldengate.org/organization/|website=goldengate.org|publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District|access-date=November 27, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
 | website           = {{URL|goldengate.org/bridge}}
 | engineering       = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]], [[Leon Solomon Moisseiff]]
 | architect         = [[Irving Morrow]]
 | builder           = [[Barrett and Hilp]]
 | design            = [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]], [[Art Deco]], [[Truss arch bridge|truss arch]] &amp; [[Truss bridge|truss causeways]]
 | mainspan          = 4200 ft,&lt;ref name=&quot;Denton&quot;/&gt; about {{convert|0.79|mi|km|2|abbr=on}}
 | length            = 8980 ft,&lt;ref name=structurae&gt;{{Structurae|id=20000029|title=Golden Gate Bridge}}&lt;/ref&gt; about {{convert|1.70|mi|km|2|abbr=on}}
 | width             = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}}
 | height            = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}}
 | clearance         = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates
 | below             = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at high [[tide]]
 | traffic           = 88,716 (FY2020)&lt;!--32470000/366--&gt;&lt;ref name=&quot;dailycrossings&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/statistics-data/annual-vehicle-crossings-toll-revenues/ |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |access-date=January 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
 | material          = [[स्टिल]]
 | begin             = {{start date text|January 5, 1933}}
 | complete          = {{end date text|April 19, 1937}}
 | open              = {{start date and age|1937|May|27
 | mf                = yes}}
 | closed            = 
 | toll              = {{Plainlist|
* Southbound only
* [[FasTrak]] or [[Video tolling|pay-by-plate]], cash not accepted
* Effective {{Start and end dates|2023|07|01|2024|06|30}}:
* $8.75 (FasTrak users)
* $9.00 (Pay-by-plate users)
* $6.75 (carpools during peak hours, FasTrak only)
  }}
 | coordinates       = {{coord|37|49|11|N|122|28|43|W
 | display           = inline,title}}
 | extra             = {{Designation list
 | embed             = yes
 | designation1      = क्यालिफोर्निया 
 | designation1_number = 974
 | designation1_date = June 18, 1987&lt;ref name=CHL&gt;{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}&lt;/ref&gt;
 | designation2      = सान फ्रान्सिस्को
 | designation2_number = 222
 | designation2_date = May 21, 1999&lt;ref name=SFLandmark&gt;{{cite web | title             = City of San Francisco Designated Landmarks | publisher         = City of San Francisco | url               = https://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | access-date       = October 21, 2012 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20140325040805/https://sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | archive-date      = March 25, 2014 }}&lt;/ref&gt;
  }}
}}'''गोल्डेन गेट ब्रिज''' [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्को,]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गोल्डेन गेटमा रहेको सान फ्रान्सिस्को खाडीको दुई छेउलाई जोड्ने [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]] हो। यो पुल सान फ्रान्सिस्को खाडी र [[प्रशान्त महासागर]] जोड्ने {{Convert|1|mi|km|-wide|adj=mid|spell=in}} चौडाईको [[जलसन्धि|जलडमरू]]मा बनेको छ। यो पुलले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सहर [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] — सान फ्रान्सिस्को प्रायद्वीपको उत्तरी छेउ — मारिन काउन्टीलाई जोड्छ, जसले युएस रुट १०१ र क्यालिफोर्निया राज्य रुट १ लाई स्ट्रेट पार गर्दछ। यसमा पैदल यात्री र साइकल ट्राफिक पनि पार हुन्छ, र यसलाई यूएस साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको छ। अमेरिकन सोसाइटी अफ सिभिल इन्जिनियर्स द्वारा [[विश्वका आश्चर्यहरू|आधुनिक संसारको एक आश्चर्यको]] रूपमा मान्यता प्राप्त, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 19, 2010 |title=American Society of Civil Engineers Seven Wonders |url=https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=August 2, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=Asce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=August 2, 2010 }}&lt;/ref&gt; यो पुल [[सान फ्रान्सिस्को]] र [[क्यालिफोर्निया]]को सबैभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त प्रतीकहरू मध्ये एक हो।

फ्रोमरको ट्राभल गाइडमा गोल्डेन गेट ब्रिजलाई &quot;सम्भवतः सबैभन्दा सुन्दर, संसारमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिएको पुल&quot; भनेर वर्णन गरिएको छ। &lt;ref name=&quot;Frommers&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93|date=1993|location=New York|page=118}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Frommers2&quot;&gt;{{Cite book|title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco|date=1985|location=New York|page=10}}&lt;/ref&gt; १९३७ मा यसको उद्घाटनको समयमा, यो संसारको सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा अग्लो झोलुङ्गे पुल दुबै थियो, यो उपाधी क्रमशः १९६४ र १९९८  सम्म कायम रह्यो। यसको मुख्य स्प्यान {{Convert|4,200|ft|m|sigfig=3}} र यसको कुल उचाइ {{Convert|746|ft|m}} रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Golden Gate Bridge |url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge |access-date=June 29, 2020 |website=history.com}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
{{Wide image|Golden-Gate-Bridge.svg|1000px|Panorama showing the height, depth, and length of the span from end to end, looking west}}{{Wide image|Golden Gate Bridge Dec 15 2015 by Don Ramey Logan.jpg|1000px|अल्काट्राज टापुको उत्तरबाट देखिएको सूर्यास्तको समयमा गोल्डेन गेट ब्रिजको दृश्य।}}पुल निर्माण हुनु अघि, [[सान फ्रान्सिस्को]] र अहिले मारिन काउन्टी बीचको एक मात्र व्यावहारिक छोटो मार्ग सान फ्रान्सिस्को खाडीमा डुङ्गाबाट थियो। सन फ्रान्सिस्कोमा पानी ढुवानी गर्ने उद्देश्यका लागि १८४० मा नियमित रूपमा निर्धारित सेवाको साथ १८२० को रूपमा  फेरी सेवा (Ferry service) सुरु भयो। &lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{Cite web |title=Two Bay Area Bridges |url=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/2bridges.cfm |access-date=March 9, 2009 |publisher=US Department of Transportation, Federal Highway Administration}}&lt;/ref&gt;

=== अवधारणा ===
यद्यपि गोल्डेन गेटमा एक झोलुङ्गे पुलको विचार नयाँ थिएन । तर अन्ततः यो प्रस्ताव १९१६ ''सान फ्रान्सिस्को बुलेटिनमा'' पूर्व इन्जिनियरिङ विद्यार्थी जेम्स विल्किन्सको लेखमा बनाइएको थियो। &lt;ref name=&quot;Owens&quot;&gt;{{Cite book|title=The Golden Gate Bridge|url=https://archive.org/details/goldengatebridge00owen}}&lt;/ref&gt; सान फ्रान्सिस्को सिटी इन्जिनियरले अनुमानित लागत $१०० मिलियन (२०२५ को हिसाबले ३ बिलियन बराबर), र त्यस समयको लागि अव्यावहारिक थियो। उनले पुल इन्जिनियरहरूलाई निर्माण लागत कम गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधे। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt; जोसेफ स्ट्रस, एक महत्वाकांक्षी [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] र कवि थिए जसले आफ्नो स्नातक थीसिसको लागि, {{Convert|55|mi|km|-लम्बाइको|adj=mid}}  [[बेरिङ जलसन्धि|बेरिङ स्ट्रेटमा]] रेलमार्ग पुल डिजाइन गरेका थिए।। &lt;ref name=&quot;experience&quot;&gt;{{Cite web |title=The American Experience:People &amp; Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=November 7, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; त्यस समयमा, स्ट्रसले लगभग ४०० ड्रब्रिजहरू पूरा गरिसकेका थिए — जसमध्ये धेरैजसो भित्री थिए — र नयाँ परियोजनाको स्केलमा केही थिएन। &lt;ref name=&quot;Denton&quot;&gt;Denton, Harry ''et al.'' (2004) &quot;Lonely Planet San Francisco&quot; ''Lonely Planet'', United States, {{ISBN|1-74104-154-6}}&lt;/ref&gt; स्ट्रसको प्रारम्भिक रेखाचित्रहरू &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Engineering the Design - The History of the Design and Construction {{!}} Golden Gate |url=https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609180719/https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |archive-date=June 9, 2023 |access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt; स्ट्रेटको प्रत्येक छेउमा ठूलो क्यान्टिलभर थिए, जुन केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको थियो, जसलाई स्ट्रसले $१७ मिलियन (२०२५ को हिसाबले ५०३  मिलियन बराबर) मा निर्माण गर्न सक्ने वाचा गरे।। &lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;

पुल डिजाइन र धातु विज्ञानमा हालैका प्रगतिहरू प्रयोग गरी झोलुङ्गे पुल  डिजाइन छनौट गरिएको थियो। &lt;ref name=&quot;two&quot;/&gt;

=== डिजाइन ===
पुल परियोजनाको समग्र डिजाइन र निर्माणको प्रमुख इन्जिनियर स्ट्रस थिए। &lt;ref name=&quot;Sigmund&quot;&gt;{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |year=2006 |title=The Golden Gate: 'The Bridge That Couldn't Be Built' |url=https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-date=December 16, 2019 |access-date=May 31, 2007 |publisher=Construction Equipment Guide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&amp;headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |date=December 16, 2019 }}&lt;/ref&gt; यद्यपि, उनीसँग केबल-सस्पेन्सन डिजाइनहरूका बारेमा थोरै बुझाइ वा अनुभवको कमीको कारण, &lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{Cite web |title=People and Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=December 12, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}&lt;/ref&gt; इन्जिनियरिङ र वास्तुकलाको धेरैजसो जिम्मेवारी अन्य विशेषज्ञहरूमा पर्यो। स्ट्रसको प्रारम्भिक डिजाइन प्रस्ताव (केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको दुई डबल क्यान्टिलभर स्प्यान) दृश्य दृष्टिकोण (visual standpoint)बाट अस्वीकार्य थियो। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; अन्तिम निलम्बन डिजाइन न्यूयोर्क शहरको म्यानहट्टन ब्रिजका इन्जिनियर लियोन मोइसेफद्वारा परिकल्पना  गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Golden Gate Bridge Design |url=https://www.goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-date=December 10, 2017 |access-date=November 27, 2017 |website=goldengatebridge.org |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |date=December 10, 2017 }}&lt;/ref&gt;
=== प्रयोग र पर्यटन ===
यो पुल पैदल यात्री र साइकल चालकहरूमाझ लोकप्रिय छ, र छ वटा सवारी साधन ट्राफिक लेनको दुबै छेउमा पैदल मार्गहरू सहित निर्माण गरिएको थियो। सुरुमा, ट्राफिक लेनहरूबाट केवल धातुको कर्बद्वारा अलग गरिएको थियो, तर २००३ मा पैदल मार्गहरू र ट्राफिक लेनहरू बीचको रेलिङहरू थपिएको थियो, मुख्यतया साइकल चालकहरूलाई सडकमा खस्नबाट रोक्नको लागि उपायको रूपमा।&lt;ref name=&quot;jumpers&quot;&gt;{{cite web |last=Lucas |first=Scott |date=July 18, 2013 |title=Kevin Hines Is Still Alive |url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721195113/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |archive-date=July 21, 2013 |access-date=July 18, 2013 |work=Modern Luxury}}&lt;/ref&gt; पुललाई २०२१ मा अमेरिकी साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite press release|title=U.S. Bicycle Route System Adds 2,903 Miles of New Routes in 5 States|url=https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|publisher=Adventure Cycling Association|date=August 9, 2021|access-date=August 19, 2021|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== टोल ===

== मुद्दाहरू ==

=== आत्महत्या ===
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:436px;max-width:436px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Suicide_prevention_sign_on_the_Golden_Gate_Bridge_2.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:216px;max-width:216px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;height:142px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Crisis_Counseling_at_Golden_Gate_Bridge.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]&lt;/img&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot; style=&quot;display:flow-root&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot; style=&quot;text-align:left/right/center;background-color:&quot;&gt; [[Suicide prevention|आत्महत्या रोकथाम]] पहलको लागी, गोल्डेन गेट ब्रिजमा चिन्हहरूले विशेष टेलिफोनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दछ जुन संकट हटलाइनहरू, साथै २४ घन्टा ७ दिन  संकट पाठ लाइनहरूमा जडान हुन्छ।&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

गोल्डेन गेट ब्रिज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने [[आत्महत्या]] हुने स्थल हो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://journalisted.com/article/jdey|title=Golden Gate bridge in San {{sic|Fransico |nolink=y}} gets safety net to deter suicides|last=Bone|first=James|date=October 13, 2008|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525091537/http://journalisted.com/article/jdey|archive-date=May 25, 2017|via=Journalisted}}&lt;/ref&gt; डेक लगभग {{Convert|245|ft|m}} पानी माथि छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suspension Bridges |url=http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030712142048/http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-date=July 12, 2003 |website=snu.ac.kr |page=5}}&lt;/ref&gt; माथी बाट खसेपछी चार सेकेन्डमा &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/11/05/us/golden-gate-bridge-suicide-nets.html|title=What the Golden Gate Is (Finally) Doing About Suicides|last=Branch|first=John|date=5 November 2023|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; व्यक्ति {{Cvt|75|mph|km/h m/s|-1||}} मा पानीमा पुग्छ । धेरैजसो आघातबाट मर्छन्। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; करिब ५ % प्रारम्भिक प्रभावबाट बाँच्छन् तर सामान्यतया चिसो पानीमा [[हाइपोथर्मिया|हाइपोथर्मियाको]] कारण डुबेर वा मर्छन्। &lt;ref name=&quot;lethal4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/LETHAL-BEAUTY-No-easy-death-Suicide-by-bridge-2562269.php#page-1|title=Lethal Beauty. No easy death: Suicide by bridge is gruesome, and death is almost certain. The fourth in a seven-part series on the Golden Gate Bridge barrier debate.|last=Koopman|first=John|date=November 2, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;LAtimess&quot;&gt;{{Cite web |last=Bateson |first=John |date=September 29, 2013 |title=The suicide magnet that is the Golden Gate Bridge |url=http://articles.latimes.com/2013/sep/29/opinion/la-oe-bateson-golden-gate-bridge-suicides-20130929 |access-date=October 14, 2013 |type=opinion}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Suicide_nets_on_the_Pacific_side_of_the_Golden_Gate_Bridge.jpg|अङ्गुठाकार| सन् २०२२ को डिसेम्बरमा गोल्डेन गेट ब्रिजको प्यासिफिक पक्षमा आत्मघाती जाल]]
वर्षौंको बहस र अनुमानित १,५००  भन्दा बढीको मृत्युहरू पछि, पुलबाट २० फिट लामो स्टेनलेस स्टीलको जाल र वाकवे मुनि २० फिट संरचनात्मक इस्पात द्वारा समर्थित आत्मघाती बाधाहरू, अप्रिल २० 17 मा स्थापना हुन थाले &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ukiahdailyjournal.com/2019/02/18/golden-gate-bridge-suicide-barrier-starting-to-take-shape/|title=Golden Gate Bridge suicide barrier starting to take shape|last=Houston|first=Will|date=February 18, 2019|work=Ukiah Daily Journal}}&lt;/ref&gt; $२००  मिलियन भन्दा बढी लागतमा निर्माण सुरुमा लगभग चार वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 13, 2017 |title=Suicide Barriers Going Up At Golden Gate Bridge After Over 1.5K Deaths |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/04/13/suicide-barriers-to-go-up-at-golden-gate-bridge-after-1-5k-deaths/ |access-date=November 27, 2017 |website=CBS San Francisco |publisher=CBS Broadcasting Inc. |language=en}}&lt;/ref&gt; नेटको स्थापना जनवरी २०२४ मा सम्पन्न भयो &lt;ref name=&quot;abc7-3jan2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://abc7news.com/golden-gate-bridge-suicide-nets-kevin-hines-suicides-survivors/14268993/|title=San Francisco installs $224M net to stop suicides off Golden Gate Bridge|last=Stone|first=J.R.|date=January 3, 2024|work=[[KGO-TV]]|access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt; धातुका जालहरू पैदल यात्रुको पैदल मार्गबाट देखिन्छन् र अवतरण गर्न पीडादायी हुने अपेक्षा गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
{{clear}}

=== हावा ===
गोल्डेन गेट ब्रिज {{Convert|68|mph|km/h|0|abbr=on}} सम्मको हावालाई सुरक्षित रूपमा सामना गर्न डिजाइन गरिएको थियो । &lt;ref name=&quot;Chron-sing&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Hear-that-ghostly-hum-on-the-Golden-Gate-Bridge-15321948.php|title=Hear that ghostly hum on the Golden Gate Bridge? It's here to stay|last=Swan|first=Rachel|date=June 8, 2020|work=San Francisco Chronicle}}&lt;/ref&gt; 

=== भूकम्पीय जोखिम र सुधारहरू ===
[[चित्र:Golden_Gate_1998.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|755x755पिक्सेल| सन् १९९८ मा गोल्डेन गेट ब्रिज]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>m3a54s898pvj014gpg9c6c98zlvaqb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नारायणप्रसाद दाहाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138045</id>
    <revision>
      <id>1370281</id>
      <parentid>1356092</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T13:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रिय  सभाको अध्यक्ष */</comment>
      <origin>1370281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5835" sha1="2ym086s9zxtbasbwwal99o7afbgl3ih" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[सम्माननीय ]]
| name                = नारायणप्रसाद दाहाल
| image               = 
| office              = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्ष
| term_start1         = २०८०/११/२८
| term_end1           = 
| president1          = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| deputy1             = [[उर्मिला अर्याल]]
| predecessor1        = [[गणेशप्रसाद तिमिल्सिना]]
| successor1        =
| party               = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]
| birth_date          = 
| birth_place         = 
| death_date          = 
| death_place         = 
| father              = 
| mother              = 
| caption             = 
| native_name_lang    = 
| native_name         = 
}}

'''नारायणप्रसाद दाहाल''' नेपाली राजनीतिज्ञ तथा नेपालको [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय  सभा]]को अध्यक्ष हुन् । उनी [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका पुर्ब प्रधानमन्त्री]] [[पुष्पकमल दाहाल]] का भाइ (काकाका छोरा)  हुन् ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://baahrakhari.com/detail/346421|title=प्रचण्डका भाइ नारायणप्रसाद दाहाल राष्ट्रिय सभा सदस्य मनोनीत|date=चैत २५, २०७८|work=बाह्रखरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240312134523/https://baahrakhari.com/detail/346421 |date=2024-03-12 }}&lt;/ref&gt;

==राजनीति==
दाहाल २०३१ सालदेखि पार्टीमा सक्रिय छन् । उनी २०५७ देखि माओवादी केन्द्रीय सदस्य छन् ।

माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि २०६३ मा दाहाल [[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद्]] सदस्य बनेका थिए । [[पुष्पकमल दाहाल]] प्रधानमन्त्री हुँदा उनी सल्लाहकार थिए ।

=== संविधान सभा सदस्य ===
२०६४ मा भएको पहिलो [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन]]मा दाहाल चितवन–३ बाट संविधान सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए ।  [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७० साल]]मा सोही क्षेत्रबाट टिकट पाए पनि दाहाल पराजित भए । 

=== राष्ट्रियसभा सदस्य ===
राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले चैत २५, २०७८ मा चितवनका नारायणप्रसाद दाहाललाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनयन गरेकी  । सरकारको सिफारिसमा उनले दाहाललाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनयन गरेकी हुन् । [[रामनारायण विडारी|रामनारायण बिडारी]]को कार्यकाल सकिएपछि रिक्त रहेको पदमा उनी मनोनीत भएका हुन् ।

=== राष्ट्रिय  सभाको अध्यक्ष ===
फाल्गुन २९, २०८० मा राष्ट्रिय सभा अध्यक्षमा नारायणप्रसाद दाहाल निर्वाचित भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NEWS |first=BFIS |title=राष्ट्रियसभा अध्यक्षमा नारायणप्रसाद दाहाल निर्वाचित |url=https://bfisnews.com/news/details/2863 |access-date=2026-08-18 |website=BFIS NEWS |language=English}}&lt;/ref&gt; २०७८ मा राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनीत बनेका उनी २०८४ सम्म अध्यक्षमा कायम रहनेछन् ।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[नेपाली राजनैतिक परिवारहरूको सूची]] 
*[[नेपाली_राजनैतिक_परिवारहरूको_सूची#दाहाल-प्रचण्ड_परिवार|दाहाल-प्रचण्ड_परिवार]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]]

[[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू]]</text>
      <sha1>2ym086s9zxtbasbwwal99o7afbgl3ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको सूची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139232</id>
    <revision>
      <id>1370396</id>
      <parentid>1211823</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राष्ट्रपतिहरू */</comment>
      <origin>1370396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4805" sha1="0yfjg4azmqxa458wcqsy50s2bbraor8" xml:space="preserve">'''श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको सूची''' [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको]] पूर्ण सूची हो जसमा सन् १९७२ मा [[श्रीलङ्का]] [[गणतन्त्र|गणतन्त्रको]] घोषणा पछि कार्यभार सम्हालेका राष्ट्रपतिहरू र [[सरकार प्रमुख|सरकारका कार्यकारी प्रमुखहरू]] समावेश छन्।

== राष्ट्रपतिहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!नाम
!चित्र
!कार्यालयको
सुरुवात
!कार्यालयको
अन्त्य
!राजनीतिक
दल
|-
! align=&quot;center&quot; |१
| align=&quot;center&quot; |[[विलियम कोबलवा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १८९७–१९८१)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:President John F. Kennedy Meets with Ambassador of Ceylon William Gopallawa (cropped).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२२ मे १९७२
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |स्वतन्त्र
|-
! align=&quot;center&quot;  |२
| align=&quot;center&quot; |[[जुनियस रिचर्ड जयवर्धन]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९०६–१९९६)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Junius_Richard_Jayawardana_(1906-1996).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |३
| align=&quot;center&quot; |[[रणसिंघे प्रेमदास]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९२४–१९९३)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Ranasinghe Premadasa.jpeg|96x96पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |१ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |४
| align=&quot;center&quot; |[[डिङ्गिरि बन्द विजेतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९१६–२००८)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:DBWijethunge President Standard .jpg|76x76पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |५
| align=&quot;center&quot; |[[चन्द्रिका कुमारतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Chandrika_Kumaratunga.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |६
| align=&quot;center&quot; |[[महिन्दा राजपाक्षे]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:WEF_on_the_Middle_East_Arab_and_foreign_Ministers_Crop.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |७
| align=&quot;center&quot; |[[मैत्रीपाला सिरिसेना]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९५१–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Maithripala_Sirisena_(cropped).jpg|93x93पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |१८ नोभेम्बर २०१९
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[गोताबाया राजपाक्षे]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[रनिल विक्रमासिङ्घे]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>0yfjg4azmqxa458wcqsy50s2bbraor8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370397</id>
      <parentid>1370396</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रपतिहरू */</comment>
      <origin>1370397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4950" sha1="6ho4hz45rp92y1e9mkq5epdfk3an3ym" xml:space="preserve">'''श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको सूची''' [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको]] पूर्ण सूची हो जसमा सन् १९७२ मा [[श्रीलङ्का]] [[गणतन्त्र|गणतन्त्रको]] घोषणा पछि कार्यभार सम्हालेका राष्ट्रपतिहरू र [[सरकार प्रमुख|सरकारका कार्यकारी प्रमुखहरू]] समावेश छन्।

== राष्ट्रपतिहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!नाम
!चित्र
!कार्यालयको
सुरुवात
!कार्यालयको
अन्त्य
!राजनीतिक
दल
|-
! align=&quot;center&quot; |१
| align=&quot;center&quot; |[[विलियम कोबलवा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १८९७–१९८१)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:President John F. Kennedy Meets with Ambassador of Ceylon William Gopallawa (cropped).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२२ मे १९७२
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |स्वतन्त्र
|-
! align=&quot;center&quot;  |२
| align=&quot;center&quot; |[[जुनियस रिचर्ड जयवर्धन]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९०६–१९९६)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Junius_Richard_Jayawardana_(1906-1996).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |३
| align=&quot;center&quot; |[[रणसिंघे प्रेमदास]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९२४–१९९३)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Ranasinghe Premadasa.jpeg|96x96पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |१ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |४
| align=&quot;center&quot; |[[डिङ्गिरि बन्द विजेतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९१६–२००८)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:DBWijethunge President Standard .jpg|76x76पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |५
| align=&quot;center&quot; |[[चन्द्रिका कुमारतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Chandrika_Kumaratunga.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |६
| align=&quot;center&quot; |[[महिन्दा राजपाक्षे]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:WEF_on_the_Middle_East_Arab_and_foreign_Ministers_Crop.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |७
| align=&quot;center&quot; |[[मैत्रीपाला सिरिसेना]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९५१–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Maithripala_Sirisena_(cropped).jpg|93x93पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |१८ नोभेम्बर २०१९
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[गोताबाया राजपाक्षे]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:President Dr Muizzu meets Sri Lankan President Ranil Wickremesinghe (cropped).jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[रनिल विक्रमासिङ्घे]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:Anura Kumara Dissanayake in 2025.jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>6ho4hz45rp92y1e9mkq5epdfk3an3ym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370398</id>
      <parentid>1370397</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रपतिहरू */</comment>
      <origin>1370398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5205" sha1="euh0k8sisn5os5bxcxx6s40jjvpuitn" xml:space="preserve">'''श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको सूची''' [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको]] पूर्ण सूची हो जसमा सन् १९७२ मा [[श्रीलङ्का]] [[गणतन्त्र|गणतन्त्रको]] घोषणा पछि कार्यभार सम्हालेका राष्ट्रपतिहरू र [[सरकार प्रमुख|सरकारका कार्यकारी प्रमुखहरू]] समावेश छन्।

== राष्ट्रपतिहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!नाम
!चित्र
!कार्यालयको
सुरुवात
!कार्यालयको
अन्त्य
!राजनीतिक
दल
|-
! align=&quot;center&quot; |१
| align=&quot;center&quot; |[[विलियम कोबलवा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १८९७–१९८१)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:President John F. Kennedy Meets with Ambassador of Ceylon William Gopallawa (cropped).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२२ मे १९७२
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |स्वतन्त्र
|-
! align=&quot;center&quot;  |२
| align=&quot;center&quot; |[[जुनियस रिचर्ड जयवर्धन]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९०६–१९९६)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Junius_Richard_Jayawardana_(1906-1996).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |३
| align=&quot;center&quot; |[[रणसिंघे प्रेमदास]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९२४–१९९३)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Ranasinghe Premadasa.jpeg|96x96पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |१ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |४
| align=&quot;center&quot; |[[डिङ्गिरि बन्द विजेतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९१६–२००८)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:DBWijethunge President Standard .jpg|76x76पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |५
| align=&quot;center&quot; |[[चन्द्रिका कुमारतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Chandrika_Kumaratunga.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |६
| align=&quot;center&quot; |[[महिन्दा राजपाक्षे]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:WEF_on_the_Middle_East_Arab_and_foreign_Ministers_Crop.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |७
| align=&quot;center&quot; |[[मैत्रीपाला सिरिसेना]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९५१–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Maithripala_Sirisena_(cropped).jpg|93x93पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |१८ नोभेम्बर २०१९
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[गोताबाया राजपाक्षे]]
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Nandasena_Gotabaya_Rajapaksa.jpg|112x112पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[रनिल विक्रमासिङ्घे]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:President Dr Muizzu meets Sri Lankan President Ranil Wickremesinghe (cropped).jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[अनुर कुमार दिसानायक]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:Anura Kumara Dissanayake in 2025.jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>euh0k8sisn5os5bxcxx6s40jjvpuitn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370399</id>
      <parentid>1370398</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रपतिहरू */</comment>
      <origin>1370399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5402" sha1="46m5sz0nvnvlqnlgou8m78nh2f9964e" xml:space="preserve">'''श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको सूची''' [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूको]] पूर्ण सूची हो जसमा सन् १९७२ मा [[श्रीलङ्का]] [[गणतन्त्र|गणतन्त्रको]] घोषणा पछि कार्यभार सम्हालेका राष्ट्रपतिहरू र [[सरकार प्रमुख|सरकारका कार्यकारी प्रमुखहरू]] समावेश छन्।

== राष्ट्रपतिहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!नाम
!चित्र
!कार्यालयको
सुरुवात
!कार्यालयको
अन्त्य
!राजनीतिक
दल
|-
! align=&quot;center&quot; |१
| align=&quot;center&quot; |[[विलियम कोबलवा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १८९७–१९८१)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:President John F. Kennedy Meets with Ambassador of Ceylon William Gopallawa (cropped).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२२ मे १९७२
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |स्वतन्त्र
|-
! align=&quot;center&quot;  |२
| align=&quot;center&quot; |[[जुनियस रिचर्ड जयवर्धन]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९०६–१९९६)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Junius_Richard_Jayawardana_(1906-1996).jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |४ फेब्रुअरी १९७८
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |३
| align=&quot;center&quot; |[[रणसिंघे प्रेमदास]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९२४–१९९३)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Ranasinghe Premadasa.jpeg|96x96पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ जनवरी १९८९
| align=&quot;center&quot; |१ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |४
| align=&quot;center&quot; |[[डिङ्गिरि बन्द विजेतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९१६–२००८)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:DBWijethunge President Standard .jpg|76x76पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |२ मे १९९३
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |संयुक्त राष्ट्रिय पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |५
| align=&quot;center&quot; |[[चन्द्रिका कुमारतुङ्गा]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Chandrika_Kumaratunga.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१२ नोभेम्बर १९९४
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |६
| align=&quot;center&quot; |[[महिन्दा राजपाक्षे]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९४५–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:WEF_on_the_Middle_East_Arab_and_foreign_Ministers_Crop.jpg|99x99पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |१९ नोभेम्बर २००५
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी

|-
! align=&quot;center&quot;  |७
| align=&quot;center&quot; |[[मैत्रीपाला सिरिसेना]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(सन् १९५१–)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Maithripala_Sirisena_(cropped).jpg|93x93पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |८ जनवरी २०१५
| align=&quot;center&quot; |१८ नोभेम्बर २०१९
| align=&quot;center&quot; |श्रीलङ्का स्वतन्त्रता पार्टी
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[गोताबाया राजपाक्षे]]
| align=&quot;center&quot; |[[चित्र:Nandasena_Gotabaya_Rajapaksa.jpg|112x112पिक्सेल]]
| align=&quot;center&quot; |{{small|18 November}}
2019
| align=&quot;center&quot; |{{small|14 July}}
2022
| align=&quot;center&quot; |Sri Lanka Podujana Peramuna
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[रनिल विक्रमासिङ्घे]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:President Dr Muizzu meets Sri Lankan President Ranil Wickremesinghe (cropped).jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |{{small|14 July}}
2022
| align=&quot;center&quot; |{{small|23 September}}
2024
| align=&quot;center&quot; |United National Party
|-
! align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[अनुर कुमार दिसानायक]]
| align=&quot;center&quot; |[[File:Anura Kumara Dissanayake in 2025.jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; |{{small|23 September}}
2024
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |Janatha Vimukthi Peramuna
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}}

[[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]]</text>
      <sha1>46m5sz0nvnvlqnlgou8m78nh2f9964e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मध्यिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142751</id>
    <revision>
      <id>1370376</id>
      <parentid>1269800</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="mcv39lm8faeysoyigxjgxe6gucjf3vd" xml:space="preserve">मध्यिका एक केन्द्रिय मापन पद्धति हो। जनश्रुतिमा यसलाई '' माध्य '' भन्ने गरिन्छ। मध्यिका ('''''Median''''') भनेको परिमाणका आधारमा क्रममा मिलाएको [[तथ्याङ्क]]लाई ठिक दुई भागमा विभाजन गर्ने प्रक्रिया हो।
सूत्र: &lt;br&gt;
मध्यिका (M&lt;sub&gt;d&lt;/sub&gt;) = &lt;Math&gt;(N+1)/2&lt;/math&gt; हुन्छ।&lt;br&gt;
जहाँ:
* &lt;Math&gt; N&lt;/math&gt;: जम्मा अंकहरूको अनुसंख्या हो।
[[File:Finding the median.png|thumb|मध्यिकाको गणना वैयक्तिक श्रेणीमा गर्दा]]
बलियो तथ्याङ्कमा मध्यिका महत्त्व हुन्छ ।
[[श्रेणी:तथ्याङ्क]]</text>
      <sha1>mcv39lm8faeysoyigxjgxe6gucjf3vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370377</id>
      <parentid>1370376</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="6q2o5du9f2vl2zjvd8bua82xese0p9r" xml:space="preserve">मध्यिका एक केन्द्रिय मापन पद्धति हो। जनश्रुतिमा यसलाई '' माध्य '' भन्ने गरिन्छ। मध्यिका ('''''Median''''') भनेको परिमाणका आधारमा क्रममा मिलाएको [[तथ्याङ्क]]लाई ठिक दुई भागमा विभाजन गर्ने प्रक्रिया हो।
सूत्र: &lt;br&gt;
मध्यिका (M&lt;sub&gt;d&lt;/sub&gt;) = &lt;Math&gt;(N+1)/2&lt;/math&gt; हुन्छ।&lt;br&gt;
जहाँ:
* &lt;Math&gt; N&lt;/math&gt;: जम्मा अंकहरूको अनुसंख्या हो।
[[File:Finding the median.png|thumb|मध्यिकाको गणना वैयक्तिक श्रेणीमा गर्दा]]
बलियो तथ्याङ्कमा मध्यिका महत्त्व हुन्छ ।
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[स्तरीय भिन्नता]]
* [[तथ्याङ्क]]
[[श्रेणी:तथ्याङ्क]]</text>
      <sha1>6q2o5du9f2vl2zjvd8bua82xese0p9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Max</title>
    <ns>3</ns>
    <id>145355</id>
    <revision>
      <id>1370311</id>
      <parentid>1365211</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T00:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JJPMaster</username>
        <id>51439</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JJPMasterद्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:DreamRimmer]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Max]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot; लाई &quot;[[Special:CentralAuth/Max|Max]]&quot;मा स्वचालित रूपमा सारियो</comment>
      <origin>1299936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="cbf5cmm6ltuaamon4i9r1x94ea04yk3" xml:space="preserve">== विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा ==

{{fmbox
| image     = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]]  
| imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]]  
| style     =
| textstyle =  
| text      = &lt;center&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''&quot;महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता&quot;''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।&lt;br&gt; &lt;span class=&quot;mw-ui-button mw-ui-progressive&quot;&gt;[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;अझ थप जानकारी...&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/br&gt;&lt;/center&gt; 
}}
&lt;!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&amp;oldid=1299914 --&gt;</text>
      <sha1>cbf5cmm6ltuaamon4i9r1x94ea04yk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिन्धुलीमाढी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148193</id>
    <revision>
      <id>1370315</id>
      <parentid>1356794</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8380" sha1="qzzpi646ned89krcs79svzch5i6td51" xml:space="preserve">{{Distinguish|सिन्धुलीगढी|text=ऐतिहासिक किल्ला [[सिन्धुलीगढी]]}}
{{Infobox settlement
| name = सिन्धुलीमाढी
| settlement_type = जिल्ला [[सदरमुकाम]]
| other_name = सिन्धुली, सिन्धुली बजार
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिन्धुली]]
| subdivision_type3 = [[नेपालका नगरपालिकाहरू|नगरपालिका]]
| subdivision_name3 = [[कमलामाई]]
| subdivision_type4 = वडाहरू
| subdivision_name4 = ४,५,६ र ७
| established_title = जिल्ला सदरमुकाम घोषित
| established_date = वि.सं. २०२३ पुष १८
| established_title1 = कमलामाई नगरपालिकाको भाग
| established_date1 = वि.सं. २०५३ चैत १४
| pushpin_map = Nepal Bagmati Pradesh#Nepal
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption = नक्सामा सिन्धुलीमाढी
| coordinates = {{coord|27|12|37|N|85|54|45|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}
| image_skyline = Sindhulimadhi 2020.jpg
| area_total_km2 = ८८.६८
| elevation_m = ५१०
| population_total = ३६४३६
| population_as_of = वि.सं. २०७८
| timezone1 = [[युटिसी+५:४५]] ([[नेपालको प्रमाणिक समय]])
| postal_code_type = हुलाक कोड
| postal_code = ४५९००
| area_code = ०४७
| image_caption = सिन्धुलीमाढीको दृश्य
| population_density_km2 = auto
| imagesize = 300
}}

'''सिन्धुलीमाढी''', जसलाई सामान्यतया '''सिन्धुली''' वा '''सिन्धुली बजार''' पनि भनिन्छ, नेपालको [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने [[सिन्धुली जिल्ला]]को सदरमुकाम तथा [[कमलामाई नगरपालिका]]को प्रशासनिक केन्द्र हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सिन्धुली सदरमुकामका जंगल खरानी हुँदै |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2020/04/11/158657446003523508.html |access-date=२०२६-०२-२५ |website=Ekantipur}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;पुरानो समयमा यस स्थानलाई '''सिन्धुलीमाडी''' वा '''माडी''' भनिन्थ्यो।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सिन्धुली जिल्ला अदालतको सदरमुकाम तोकेको बारे |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=3716 |access-date=२०२६-०२-२५ |website=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt; यसको कुल क्षेत्रफल ८८.६८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८ सालको जनगणना]] अनुसार यहाँको जनसंख्या ३६,४३६ रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

सिन्धुलीमाढी सिन्धुली उपत्यकामा अवस्थित छ र यसमा कमलामाई नगरपालिकाका चार वटा वडाहरू पर्दछन्। यो राष्ट्रिय राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट करिब १५० किलोमिटर तथा प्रदेश राजधानी [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]बाट करिब १२० किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ।

== पृष्ठभूमि ==
तत्कालिन श्री ५ को सरकारद्वारा नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गर्ने वि.सं. २०१९ मङ्सिर ५ गतेको निर्णय र वि.सं. २०१९ पुष २ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार सिन्धुली जिल्ला गठन गरि [[सिन्धुलीगढी]]लाई सदरमुकाम तोकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजित |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2685 |access-date=२०२६-०१-२१ |website=नेपाल गजेट, नेपाल सरकार}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०२३ कार्तिक ३ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयद्वारा गरिएको निर्णय र वि.सं. २०२३ पुष १८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार सदरमुकाम सिन्धुलीमाढी कायम गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=जिल्ला सदरमुकामहरू तोकेको बारे |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=3851 |access-date=२०२६-०१-२१ |website=नेपाल राजपत्र, नेपाल सरकार}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०५३ चैत १३ गतेसम्म सिद्धेश्वर गाउँ विकास समितिको भाग रहेको सिन्धुलीमाढी नेपाल सरकारको निर्णय बमोजिम वि.सं. २०५३ चैत १४ गते सिद्धेश्वर र भिमान गाउँ विकास समिति गाभिएर बनेको [[कमलामाई नगरपालिका]]को भाग भएको थियो।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17917 |access-date=२०२६-०१-२१ |website=नेपाल राजपत्र, नेपाल सरकार}}&lt;/ref&gt;

== विभाजन ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+कमलामाई नगरपालिका&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=वडा प्रोफाइल |url=https://kamalamaimun.gov.np/ne/ward-profile |access-date=२०२६-०१-२१ |website=कमलामाई नगरपालिका }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260211151605/https://www.kamalamaimun.gov.np/ne/ward-profile |date=2026-02-11 }}&lt;/ref&gt;
!हालको वडा
!साविक वडाहरू
!'''क्षेत्रफल (किमी'''&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;''')'''
!जनसंख्या (२०७८)
!केन्द्र
|-
|४
|१,२,५ र ९
|२७.१२
|८,८१८
|ढुङ्ग्रेबास
|-
|५
|४
|२६.८४
|८,२९२
|मधुटार
|-
|६
|६
|५.९३
|१२,४९८
|माढीबजार
|-
|७
|७ र ८
|२८.७९
|६,८२८
|माझीटार
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]</text>
      <sha1>qzzpi646ned89krcs79svzch5i6td51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्री ५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149890</id>
    <revision>
      <id>1370310</id>
      <parentid>1370201</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T23:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34519" sha1="chh06h53597ow6nk71o46dr2ybjc8gl" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}}

'''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। पर्वत राज्यका राजाको अभिलेखमा राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री श्री श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ। पर्वत राज्य बिसं १८४३ मा नेपालमा मिसिएको थियो।

राजालाई सम्बोधन गर्दा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; भनिन्थ्यो भने रानीलाई &quot;श्री ५ बडामहारानी&quot; भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।&lt;ref name=&quot;UjyaaloNepal&quot;&gt;{{Cite web 
|title=&quot;श्री ५&quot; वा &quot;श्री ५ महाराजाधिराज&quot; प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन 
|url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ 
|website=उज्यालो नेपाल 
|date=2025-07-11 
|access-date=2026-04-25 
|language=ne 
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260429202526/https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |date=2026-04-29 }}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]]

''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ &quot;पाँच&quot; हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको &quot;श्री ५&quot; शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]&lt;/ref&gt;) 

जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार &quot;[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए&quot; ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}&lt;/ref&gt; [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

== शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची ==

शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए:

* [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता)
* [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}}
* [[रणबहादुर शाह]]{{when}}
* [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]
* [[राजेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]]
* [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]
* [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]
* [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]
* [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा)

== ऐतिहासिक क्रम ==
विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। 

=== चीनका बादशाह र मुगल बादशाह ===
चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: &lt;ref&gt;{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;


१८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................'''
'''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी'''

'''............................................'''
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

===सुरुवात- न्यून प्रयोग===
गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा &quot;श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री&quot; लेखिएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}&lt;/ref&gt; 

[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा &quot;श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन&quot; उल्लेख छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}&lt;/ref&gt; लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा &quot;यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु&quot; भनेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}&lt;/ref&gt; १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा &quot;श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा&quot; उल्लेख गरिएको छ। 

सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख&lt;ref&gt;{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय
|isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''&lt;br&gt;'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''&lt;br&gt;'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''&lt;br&gt;'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''&lt;br&gt;'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''&lt;br&gt;'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''&lt;br&gt;'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''&lt;br&gt;'''राना शुभम् ।''' 
&lt;/center&gt;
|}
[[पर्वत राज्य|पर्वते राजा]] [[कीर्तिबम मल्ल]]को अभिलेखमा उनको प्रशस्तिमा ''श्री ५ मन्महाराजा धिराज कीर्तिवम्म मल देवज्यू'', ''श्री श्री श्री श्री श्रीमन्महाराजा धिराज श्रीकीर्तिबम मल्ल देव'', श्री ५ न्महाराजाधिराज स्येय जस्ता प्रसस्ती लेखेको पाइन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67-134}}&lt;/ref&gt; 

पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :&lt;ref&gt;{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}&lt;/ref&gt;  &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' 
...
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । &lt;!--End Quote--&gt;

{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
|
| valign=&quot;top&quot; |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह
श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]
|
|-
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही &lt;br&gt;६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]&lt;br&gt;६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]]
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
===आधिकारिक प्रयोग===
[[चित्र:Amar_Singh_Thapa_letter.gif|अङ्गुठाकार|अमरसिंह थापाले श्री ५ लाई लेखेको पत्रको खामलेखिएको छ: स्वस्तिश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीमम्महाराजाधिराजकाचरण तलअर्जिकान्तिपुर्पहुचैशुभम्]]
[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा &quot;श्री ५ महाराजा&quot; उल्लेख गरिएको छ । 

नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि &quot;''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''&quot; भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |&lt;center&gt;'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....'''
'''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' 
&lt;/center&gt;
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;
[[चित्र:Old_Bhardar_letter.gif|अङ्गुठाकार|Old Bhardar letter]]
[[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई &quot;श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा&quot; र भाइ रणध्वज थापालाई &quot;श्री ३ काजी&quot; भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई &quot;श्री ६&quot; बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;सुवेदी2&quot;&gt;{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}&lt;/ref&gt; १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो।

[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र &quot;श्री ५ महेन्द्र&quot; लेखिएको देखिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt; 

२०६३ जेठ ४ मा &quot;श्री ५ को सरकार&quot;लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । 
===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य===
२०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:शाहवंश]]</text>
      <sha1>chh06h53597ow6nk71o46dr2ybjc8gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय (नेपाल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150481</id>
    <revision>
      <id>1370328</id>
      <parentid>1361051</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>MOSTI_Nepal.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 11 August 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1370328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="pvhczl45bvw1pkf4hlxwzdn5s7o9t1s" xml:space="preserve">नेपाल सरकारको मन्त्रालय हो । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] नेतृत्वको सरकारले सांसद [[महावीर पुन]]को पहलमा विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय गठन गरेको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जसको पहलमा नवप्रवर्तन मन्त्रालय बन्यो उनकै हातमा तालाचाबी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/06/1950375/the-key-to-the-ministry-of-innovation-was-established-in-his-hands-at-the-initiative-of |access-date=2026-06-09 |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt; म्याग्दी बाट निर्वाचित सांसद डा. पुननै सम्बत २०८३ जेठ २६ गते प्रधानमन्त्री शाहको सिफारिसमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा शपथ ग्रहण गरि पद बहाली गर्दै विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रीको पदमा नियुक्त भएका छन |  

{{Infobox government agency
| name            = विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय
| native_name     = {{large|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय}}
| type            = Ministry
| seal            = Emblem of Nepal.svg
| seal_width      = 150px
| seal_caption    = [[नेपाल सरकारको निशान छाप]]
| logo            =
| logo_width      = 300px
| image           = नेपाल सरकार, विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय.png
| image_size      = 300px
| formed          = {{Start date and age|2026|05|13|df=yes}}
| jurisdiction    = [[नेपाल सरकार]]
| budget          = 
| minister1_name  = [[महावीर पुन]]
| minister1_pfo   = 
| deputyminister1_name = 
| deputyminister1_pfo = 
| deputyminister2_name = 
| deputyminister2_pfo = 
| chief1_name     = 
| chief2_name     = 
| child1_agency   = 
| child2_agency   = 
| child3_agency   = 
| website         = {{URL|moest.gov.np}}&lt;br&gt;{{URL|opmcm.gov.np}}
}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>pvhczl45bvw1pkf4hlxwzdn5s7o9t1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370330</id>
      <parentid>1370328</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>नेपाल_सरकार,_विज्ञान,_प्रविधि_तथा_नवप्रवर्तन_मन्त्रालय.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 11 August 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1370330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="k1o9htip6ufqn8fzdz5s22sr7tngqvf" xml:space="preserve">नेपाल सरकारको मन्त्रालय हो । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] नेतृत्वको सरकारले सांसद [[महावीर पुन]]को पहलमा विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय गठन गरेको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जसको पहलमा नवप्रवर्तन मन्त्रालय बन्यो उनकै हातमा तालाचाबी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/06/1950375/the-key-to-the-ministry-of-innovation-was-established-in-his-hands-at-the-initiative-of |access-date=2026-06-09 |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt; म्याग्दी बाट निर्वाचित सांसद डा. पुननै सम्बत २०८३ जेठ २६ गते प्रधानमन्त्री शाहको सिफारिसमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा शपथ ग्रहण गरि पद बहाली गर्दै विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रीको पदमा नियुक्त भएका छन |  

{{Infobox government agency
| name            = विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय
| native_name     = {{large|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय}}
| type            = Ministry
| seal            = Emblem of Nepal.svg
| seal_width      = 150px
| seal_caption    = [[नेपाल सरकारको निशान छाप]]
| logo            =
| logo_width      = 300px
| image           =
| image_size      = 300px
| formed          = {{Start date and age|2026|05|13|df=yes}}
| jurisdiction    = [[नेपाल सरकार]]
| budget          = 
| minister1_name  = [[महावीर पुन]]
| minister1_pfo   = 
| deputyminister1_name = 
| deputyminister1_pfo = 
| deputyminister2_name = 
| deputyminister2_pfo = 
| chief1_name     = 
| chief2_name     = 
| child1_agency   = 
| child2_agency   = 
| child3_agency   = 
| website         = {{URL|moest.gov.np}}&lt;br&gt;{{URL|opmcm.gov.np}}
}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>k1o9htip6ufqn8fzdz5s22sr7tngqvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रेखीय चाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150638</id>
    <revision>
      <id>1370362</id>
      <parentid>1363855</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* स्थिर प्रवेग सहितको रेखीय गतिको समीकरणहरू */</comment>
      <origin>1370362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6362" sha1="8itnjvm2n8dmwdoqm8gwl0e6ik3dn2y" xml:space="preserve">[[File:Usain Bolt winning.jpg|thumb|ओलम्पिकको १०० मिटर दौड रेखीय चालको उदाहरण हो (२००८ बेइजिङ ओलम्पिकमा उसेन बोल्टले विश्व नयाँ कीर्तिमान कायम गरेका थिए।]]
[[चित्र:Linear-motion-illustration.svg|अङ्गुठाकार|रेखीय चालको उदाहरण ]]

'''रेखीय गति''' वा '''सरल रेखीय गति''' भनेको सिधा रेखामा एक-आयामी गति हो, र त्यसैले यसलाई गणितीय रूपमा केवल एक आयाम प्रयोग गरेर वर्णन गर्न सकिन्छ। 

रेखीय गति दुई प्रकारका हुन सक्छन्: समान रेखीय गति, स्थिर [[गति|वेग]] (शून्य [[प्रवेग]] ) सहितको '''एकरूप रेखीय गति''' ; र '''असमान रेखीय गति''' । 

रेखीय गतिको उदाहरण एक खेलाडी हो जसले सिधा बाटोमा १०० मिटरको दूरी दौडिरहेको छ।

रेखीय गति सबै गतिहरूमध्ये सबैभन्दा आधारभूत हो। [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको पहिलो नियम]] अनुसार, जुन वस्तुमा कुनै पनि बाहिरी बल लाग्दैन, ती वस्तु वस्तुहरू स्थिर गतिमा सिधा रेखामा चलिरहनेछन् जबसम्म तिनीहरू बाहिरी बलको अधीनमा हुँदैनन्। दैनिक परिस्थितिहरूमा, [[गुरुत्व बल|गुरुत्वाकर्षण]] र [[घर्षण]] जस्ता बाह्य बलहरूले वस्तुलाई यसको गतिको दिशा परिवर्तन गराउन सक्छन्, जसले गर्दा यसको गति अब रेखीय रूपमा वर्णन गरिँदैन।

रेखीय गतिलाई सामान्य गतिसँग तुलना गर्न सकिन्छ। सामान्य गतिमा, एक कणको स्थिति र वेगलाई भेक्टर मानिन्छ। भेक्टर भनेको परिमाण र दिशा भएका भौतिक राशि हो। रेखीय गतिमा, प्रणाली वर्णन गर्ने सबै भेक्टरहरूको एउटै र स्थिर दिशा हुन्छ, जसको अर्थ वस्तुहरू एउटै अक्षमा सर्छन् र दिशा परिवर्तन गर्दैनन्। 

त्यसकारण, यस्तो प्रणालीहरूको विश्लेषणलाई भेक्टरहरूको दिशा घटकलाई उपेक्षा गरेर र परिमाणसँग मात्र व्यवहार गरेर सरलीकृत गर्न सकिन्छ।

== स्थिर प्रवेग सहितको रेखीय गतिको समीकरणहरू ==
[[चित्र:Moto_uniforme_accelerato.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|स्थिर प्रवेग अन्तर्गत रेखीय गतिमा समयको सन्दर्भमा प्रवेग, वेग र विस्थापनको ग्राफ]]
यदि कुनै वस्तु स्थिर प्रवेग (परिमाण र दिशा दुवै स्थिर) अन्तर्गत रेखीय गतिमा चलिरहेको छ भने, यसको [[प्रवेग]], [[गति|वेग]], दुरी र [[समय|समयसँग]] सम्बन्धित गतिको समीकरणहरू तल दिइएको छ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Equations of motion |url=http://www.quintic.com/education/Case%20Study%2013%20-%20Equations%20of%20Motion.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626001156/http://www.quintic.com/education/Case%20Study%2013%20-%20Equations%20of%20Motion.pdf |archive-date=26 जून 2013 |access-date=24 अगस्त 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Description of Motion in One Dimension |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/mot.html#motcon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709172407/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/mot.html#motcon |archive-date=9 जुलाई 2017 |access-date=24 अगस्त 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is derivatives of displacement? |url=http://wearcam.org/absement/Derivatives_of_displacement.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531124129/http://wearcam.org/absement/Derivatives_of_displacement.htm |archive-date=31 मई 2014 |access-date=24 अगस्त 2014}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbf{v} = \mathbf{u} + \mathbf{a} \mathbf{t}\;\!&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;\mathbf{s} = \mathbf{u} \mathbf{t} + \begin{matrix}\frac{1}{2}\end{matrix} \mathbf{a} \mathbf{t}^2 &lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;{\mathbf{v}}^2 = {\mathbf{u}}^2 + 2 {\mathbf{a}} \mathbf{s}&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;\mathbf{s} = \tfrac{1}{2} \left(\mathbf{v} + \mathbf{u}\right) \mathbf{t}&lt;/math&gt;

जहाँ, &lt;math&gt; \mathbf{u} &lt;/math&gt; सुरुवाती वेग, &lt;math&gt; \mathbf{v} &lt;/math&gt; अन्तिम वेग &lt;math&gt; \mathbf{a} &lt;/math&gt; प्रवेग &lt;math&gt; \mathbf{s} &lt;/math&gt; दुरी &lt;math&gt; \mathbf{t} &lt;/math&gt; समय।
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[गोलाकार चाल]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8itnjvm2n8dmwdoqm8gwl0e6ik3dn2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राकेश शाह (नेपाली चलचित्र निर्माता)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151180</id>
    <revision>
      <id>1370304</id>
      <parentid>1369119</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T20:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14174" sha1="0lpgx5ern7ot1bw5k0iui3z932cglv0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Rakesh Shah
| image              = Rakesh_Shah.png
| native_name        = राकेश शाह
| birth_date         = १६ अक्टोबर १९९७
| birth_place        = लाहान, नेपाल
| citizenship        = नेपाल
| education          = Master of Science in Construction Project Management
| occupation         = गीतकार, निर्माता, निर्माण परियोजना प्रबन्धक
}}

'''राकेश शाह''' (जन्म: १६ अक्टोबर १९९७) एक नेपाली गीतकार, सिर्जनात्मक निर्माता, उद्यमी तथा निर्माण व्यवसायी हुन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=राकेश शाह : इन्जिनियरिङदेखि नेपाली चलचित्र र संगीतसम्मको प्रेरणादायी यात्रा |url=https://globenepal.com/2026/08/211723 |access-date=2026-08-09 |website=Globe Nepal |language=en}}&lt;/ref&gt; उनी आदर्श प्रोडक्सन्सका संस्थापक हुन्, जुन नेपाली तथा मैथिली भाषामा म्युजिक भिडियो, वेब सिरिज र चलचित्र निर्माण गर्ने एक मिडिया उत्पादन कम्पनी हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेपाली तथा मैथिली चलचित्रमा सक्रिय शाह |url=https://gorkhapatraonline.com/news/216666 |access-date=2026-08-09 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nepal |first=Celebrity |date=2026-07-15 |title=Rakesh Shah Lyricist and Producer |url=https://en.celebritynepal.com/rakesh-shah/ |access-date=2026-08-09 |website=Celebrity Nepal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=सानदार |date=2026-07-24 |title=बेलायतमा बसेर नेपाली–मैथिली मनोरञ्जनलाई नयाँ उचाइ दिँदै राकेश शाह |url=https://sandarnews.com/2026/07/24/11035/ |access-date=2026-08-09 |website=Sandar News |language=en }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
शाहको जन्म १६ अक्टोबर १९९७ मा नेपालको [[लहान नगरपालिका|लहान]] मा भएको हो। उच्च शिक्षाका लागि उनी भारत गए। उनले [[हैदराबाद]]स्थित जवाहरलाल नेहरू प्राविधिक विश्वविद्यालय (JNTU) सँग सम्बद्ध गुरु नानक इन्स्टिच्युसन्स टेक्निकल क्याम्पसबाट [[सिभिल इन्जिनियरिङ]]मा स्नातक उपाधि हासिल गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nabin |date=2026-07-14 |title=बेलायतमा रहेका राकेश शाह इन्जिनियरिङसँगै नेपाली–मैथिली मनोरञ्जन क्षेत्रमा सक्रिय |url=https://kalikakhabar.com/belaytma-rheka-rakesh-shah-in-jiniyringsngai-nepalii-maithilii-mnorny-jn-kshetrma-sk-riy/ |access-date=2026-08-09 |website=Kalika Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=rastrabani.com |title=इन्जिनियरिङदेखि मनोरञ्जनसम्म : राकेश शाहको फरक यात्राको कथा |url=https://rastrabani.com/archives/115160 |access-date=2026-08-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

पछि उनी [[संयुक्त अधिराज्य]] (युनाइटेड किङ्डम) गए, जहाँ उनले स्कटल्यान्डको एडिनबर्गस्थित हेरियट-वाट विश्वविद्यालय (Heriot-Watt University) बाट कन्स्ट्रक्सन प्रोजेक्ट म्यानेजमेन्टमा मास्टर अफ साइन्स (MSc) उपाधि हासिल गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=explore_nepal |date=2026-07-15 |title=Engineer-Turned-Producer Rakesh Shah Leads Multilingual Film and Music Projects - |url=https://explorenepal.com.np/engineer-turned-producer-rakesh-shah-leads-multilingual-film-and-music-projects/ |access-date=2026-08-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== करियर ==
७ जुलाई २०२३ मा शाहले आदर्श प्रोडक्सन्स स्थापना गरे। यो दक्षिण एसियामा क्षेत्रीय भाषाका सामग्री निर्माण गर्न तथा स्वतन्त्र चलचित्र निर्माता, गायक–गायिका र डिजिटल सिर्जनाकर्ताहरूलाई सहयोग गर्न केन्द्रित एक मिडिया कम्पनी हो।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kiratee |first=Prabin |title=आदर्श प्रोडक्सन्समार्फत नेपाली तथा मैथिली गीत, वेब सिरिज र चलचित्र निर्माणमा राकेश शाहको सक्रियता |url=https://gurkhaskhabar.com/news/8386 |access-date=2026-08-09 |website=आदर्श प्रोडक्सन्समार्फत नेपाली तथा मैथिली गीत, वेब सिरिज र चलचित्र निर्माणमा राकेश शाहको सक्रियता |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

गीतकारका रूपमा शाहले नेपाली गीतहरू “के तिमी मलाई माया गर्छौ” र “कसरी भनूँ तिमीलाई” का शब्द लेखेका छन्। आफ्नो प्रोडक्सन ब्यानरमार्फत उनले थुप्रै म्युजिक भिडियो, वेब सामग्री तथा फिचर फिल्महरूमा क्रिएटिभ प्रोड्युसर का रूपमा काम गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=bikram |date=2026-07-15 |title=इन्जिनियरिङसँगै मनोरञ्जन क्षेत्रमा सक्रिय राकेश शाह, बहुभाषिक चलचित्र ‘प्रतिवैरम्’ निर्माणमा व्यस्त |url=https://suchanaprabah.com/2026/07/15/10697/entertainment/ |access-date=2026-08-09 |website=सूचना प्रवाह |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== म्युजिक भिडियोहरू ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!क्र.स 
!शीर्षक
!भाषा
!भूमिका
!गायक
!रिलिज मिति
!सन्दर्भ
|-
|1
|चेह्रा य चन्दनी गोरी
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|निर्माता
|अरुण विजय्या/इशिका भुजेल
|2023
|
|-
|2
|न्यानो साथ
|[[नेपाली भाषा|नेपाली]]
|निर्माता
|बेनिशा पौडल र बिजय आर्याल
|2023
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nepal |first=Celebrity |date=2023-09-22 |title=विजयको ‘न्यानो साथ’ मा शाहिल र आशिका (भिडियो) |url=https://celebritynepal.com/archives/38336 |access-date=2026-07-09 |website=Celebrity Nepal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘न्यानो साथ’ मा शाहिल र आशिकाको रोमान्स |url=https://www.ratopati.com/story/386084/song |access-date=2026-07-09 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=शाहिल खान अभिनीत म्युजिक भिडियो ‘न्यानो साथ’ रिलिज |url=https://thecinematimes.com/2023/09/41651/ |access-date=2026-07-09 |website=THE CINEMA TIMES |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
|जवानी काफी
|मैथिली
|रचनात्मक निर्माता
|
|2024
|
|-
|4
|कसरी भनु तिमिलाई
|नेपाली
|निर्माता/गीतकार
|प्रबीशा अधिकारी
|2024
|
|-
|5
|प्रियतम के हाथ
|मैथिली
|रचनात्मक निर्माता
|ज्योति विश्वकर्मा/शैलेश मिश्रा
|2024
|
|-
|6
|चलु अपन देश
|मैथिली
|निर्माता
|भागवत मण्डल र दीपक शर्मा
|2024
|
|-
|7
|जाने मान्छे गइहाल्छ छोडेर 
|नेपाली
|निर्माता
|एलिना चौहान र भीम बिस्ट
|2025
|
|-
|8
|आह के चेहरा
|मैथिली
|निर्माता
|
|2026
|
|-
|9
|के तिमी मलाई माया गर्छौ 
|नेपाली
|निर्माता/गीतकार
|सीडी विजय अधिकारी र इन्द्रकला राइ
|2026
|
|}

=== चलचित्र र टेलिभिजन ===
छोटो अवधिका म्युजिक भिडियोहरूभन्दा बाहिर पनि, शाहले आफ्नो कार्यक्षेत्रलाई डिजिटल सिरिज तथा फिचर फिल्मसम्म विस्तार गरे:

* '''''आरती'''''-उनले नेपाली तथा मैथिली दुवै भाषामा प्रसारण गरिएको यस वेब सिरिजमा '''क्रिएटिभ प्रोड्युसर''' का रूपमा काम गरेका छन&lt;ref&gt;{{Cite web |last=हुने |first=प्रभाव संवाददाता :: 'आरती' वेब सिरिजको नेपाली संस्करणको प्रिमियर सम्पन्न,पुस १६ देखि प्रसारण |title='आरती' वेब सिरिजको नेपाली संस्करणको प्रिमियर सम्पन्न,पुस १६ देखि प्रसारण हुने |url=https://www.prabhabonline.com/detail/75974/ |access-date=2026-08-09 |website='आरती' वेब सिरिजको नेपाली संस्करणको प्रिमियर सम्पन्न,पुस १६ देखि प्रसारण हुने}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=डटकम |first=ठुलोपर्दा |date=2023-12-31 |title=क्राइम थ्रिलर वेब सिरिज 'आरती'को प्रिमियर |url=https://www.thuloparda.com/sanoparda/%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%AE-%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9C-%E0%A4%86/ |access-date=2026-08-09 |website=Film, Music and Entertainment News Portal From Nepal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=क्राइम सिरिज ‘आरती’ काे प्रिमियर |url=https://www.ratopati.com/story/403614/arati |access-date=2026-08-09 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}&lt;/ref&gt;

* '''''प्रतिबैरम''''' – यस बहुभाषिक स्वतन्त्र फिचर फिल्ममा शाह क्रिएटिभ प्रोड्युसर का रूपमा कार्यरत छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मधेशको मौलिक कथामा आधारित फिल्म ‘प्रतिवैरम्’ निर्माण हुने |url=https://gorkhapatraonline.com/news/155495 |access-date=2026-08-09 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt; यो परियोजना सन् २०२६ को अन्त्यतिर प्रदर्शनमा आउने तय भएको छ, फिल्म मैथिली, नेपाली, हिन्दी तथा भोजपुरी भाषामा निर्माण गरिएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘प्रतिवैरम्’ बाट धेरै आशावादी छु : निर्माता शाह |url=https://freshnewsnepal.com/news-details/27538/2026-07-27 |access-date=2026-08-09 |website=https://freshnewsnepal.com/ |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260731171200/https://freshnewsnepal.com/news-details/27538/2026-07-27 |date=2026-07-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nepal |first=Celebrity |date=2026-07-14 |title=निर्माता तथा गीतकार राकेश शाह |url=https://celebritynepal.com/archives/65966 |access-date=2026-08-09 |website=Celebrity Nepal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मधेशको कथावस्तुमा फिल्म ‘प्रतिवैरम’ बन्ने |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/05/1682627/film-prativairam-to-be-made-based-on-madhesh-storyline |access-date=2026-08-09 |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

== सन्दर्भहरू ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>0lpgx5ern7ot1bw5k0iui3z932cglv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151209</id>
    <revision>
      <id>1370298</id>
      <parentid>1369327</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55424" sha1="rrmv7gayq4bxls2ojmc9glvqf9fb1k3" xml:space="preserve">{{Infobox treaty
| name = मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता
| type = [[रक्षा सम्झौता]]
| image = [[File:Mecca Joint Defence Agreement map.svg|250px]]
| date_signed = ७ अगस्ट २०२६
| location_signed = [[मक्का]], साउदी अरब
| signatories = {{Plainlist|

* [[मोहम्मद बिन सलमान]]
* [[रजेप तैयप एर्दोगान]]
* [[शहबाज सरिफ]]
  }}
  | languages = अङ्ग्रेजी, अरबी
  | parties = {{Plainlist|
* {{PAK}}
* {{SAU}}
* {{TUR}}}}
  }}
'''मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता''',{{efn|{{unbulleted list|{{langx|ar|اِتِّفَاقِيَّةُ مَكَّةَ لِلدِّفَاعِ الْمُشْتَرَكِ|translit=Itiifāqiyaiyatu Makaata Lildiifāʻi Almushtaraki}}|{{langx|ur|مکہ مشترکہ دفاعی معاہدہ|translit=Makah Mashtarkah Dafai Maahidah}}|{{langx|tr|Mekke Ortak Savunma Antlaşması}}}}}} जसलाई '''मक्का सम्झौता''' पनि भनिन्छ,{{Efn|यस सम्झौतालाई '''मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता''', '''मक्का संयुक्त रक्षा सन्धि''', '''मक्का रक्षा सम्झौता''', '''मक्का रक्षा सन्धि''', '''मक्का पारस्परिक रक्षा सम्झौता''', '''मक्का पारस्परिक रक्षा सन्धि''', '''मक्का पारस्परिक सुरक्षा सम्झौता''', '''मक्का पारस्परिक सुरक्षा सन्धि''', '''साउदी अरब–पाकिस्तान–टर्की रक्षा सम्झौता''', '''साउदी अरब–टर्की–पाकिस्तान रक्षा सम्झौता''', '''साउदी अरब–पाकिस्तान–टर्की पारस्परिक रक्षा सम्झौता''', '''साउदी अरब–टर्की–पाकिस्तान पारस्परिक रक्षा सम्झौता''', '''साउदी अरब–पाकिस्तान–टर्की त्रिपक्षीय रक्षा सम्झौता''', '''साउदी अरब–टर्की–पाकिस्तान त्रिपक्षीय रक्षा सम्झौता''' तथा '''त्रिपक्षीय रक्षा सम्झौता''' लगायतका नामले पनि उल्लेख गरिएको छ। यो सम्झौता साउदी अरबको [[मक्का|मक्कामा]] आयोजित '''संयुक्त रक्षाका लागि मक्का अल-मुकर्रमा शिखर सम्मेलन'''मा हस्ताक्षर गरिएको थियो।}} [[साउदी अरब]], [[पाकिस्तान]] र [[टर्की]]बीच ७ अगस्ट २०२६ मा [[मक्का]]मा हस्ताक्षर गरिएको त्रिपक्षीय पारस्परिक [[रक्षा सम्झौता|रक्षा सम्झौता]] हो।&lt;ref name=&quot;france24&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-06 |title=PM Shehbaz arrives in Saudi Arabia on 3-day visit |url=https://www.dawn.com/news/2020987 |access-date=2026-08-10 |website=Dawn |language=en |archive-date=9 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809232317/https://www.dawn.com/news/2020987 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{cite news |last1=Azhari |first1=Timour |last2=Shahid |first2=Ariba |last3=Gumrukcu |first3=Tuvan |title=Saudi Arabia, Turkey, Pakistan pledge mutual defence as Middle East turmoil escalates |work=Reuters |date=8 August 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/saudi-arabia-turkey-pakistan-sign-joint-defence-deal-amid-regional-turmoil-2026-08-07/ |access-date=10 August 2026 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; उक्त सम्झौतामा [[साउदी अरबका युवराज|साउदी युवराज]] तथा [[साउदी अरबका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री|पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री]] [[शहबाज सरिफ|शहबाज शरीफ]] र [[टर्कीका राष्ट्रपति|टर्कीका राष्ट्रपति]] [[रजेप तैयप एर्दोगान|रेचेप तैयप एर्दोआन]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए। सम्झौताअन्तर्गत कुनै एक राष्ट्रमाथि भएको सशस्त्र आक्रमणलाई तीनवटै राष्ट्रमाथि भएको आक्रमणका रूपमा मानिने गरी सामूहिक रक्षा व्यवस्था स्थापना गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt;

यो सम्झौता [[साउदी अरब]] र [[पाकिस्तान]]बीच सेप्टेम्बर २०२५ मा सम्पन्न भएको द्विपक्षीय [[रणनीतिक पारस्परिक रक्षा सम्झौता]]मा आधारित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HRH the Crown Prince, Pakistan Prime Minister Hold Official Talks, Sign Strategic Mutual Defense Agreement |url=https://www.spa.gov.sa/N2399714 |access-date=2026-08-09 |website=spa.gov.sa |language=en}}&lt;/ref&gt; यसले सोही प्रकारको पारस्परिक रक्षा प्रतिबद्धतालाई [[टर्की]]लाई समेत समेट्ने गरी विस्तार गरेको छ।&lt;ref name=&quot;csis&quot;&gt;{{cite web |title=Could the Pakistani-Saudi Defense Pact Be the First Step Toward a NATO-Style Alliance? |work=[[Center for Strategic and International Studies|CSIS]] |date=14 October 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/could-pakistani-saudi-defense-pact-be-first-step-toward-nato-style-alliance |access-date=7 August 2026 |archive-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723011538/https://www.csis.org/analysis/could-pakistani-saudi-defense-pact-be-first-step-toward-nato-style-alliance |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mee&quot;&gt;{{cite web |title=Turkey, Pakistan, Saudi Arabia sign &quot;Mecca Joint Defence Agreement&quot; |work=[[Middle East Eye]] |date=7 August 2026 |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/turkey-pakistan-saudi-arabia-sign-mecca-joint-defence-agreement |access-date=7 August 2026}}&lt;/ref&gt; यो सम्झौता फेब्रुअरी २०२६ मा सुरु भएको [[२०२६ इरान युद्ध]]को पृष्ठभूमिमा हस्ताक्षर गरिएको थियो। साथै, छिमेकी [[यमन]]मा [[साउदी अरब]] तथा [[राष्ट्रपति नेतृत्व परिषद्|अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त यमनी सरकार]] र [[हुथीहरू|हुथी विद्रोही समूह]]बीच [[साउदी अरब–हुथी द्वन्द्व|पुनः सुरु भएको सैन्य संघर्ष]] पनि यसको पृष्ठभूमिमा रहेको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

[[नवाफ ओबैद]], [[किङ्स कलेज लन्डन]]को [[Department of War Studies at King's College London|युद्ध अध्ययन विभाग]]का वरिष्ठ फेलोले उक्त सम्झौतालाई यस क्षेत्रमा नयाँ रक्षा संरचनाको सुरुवात भएको बताएका छन्। उनले यसलाई &quot;अमेरिकापछिको [[मध्यपूर्व]]को सुरुवात—अमेरिका नभएको क्षेत्र होइन, तर आफ्नो सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि अब अमेरिकी शक्तिमा निर्भर नरहेको क्षेत्र&quot; भनेका छन्।&lt;ref name=&quot;Obaid 2026&quot;&gt;{{cite web |last=Obaid |first=Nawaf |author-link=Nawaf Obaid |title=The post-American Middle East is beginning to take shape |publisher= |date=8 August 2026 |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2026/8/8/the-post-american-middle-east-is-beginning-to-take-shape |access-date=9 August 2026 |archive-date=9 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809005812/https://www.aljazeera.com/opinions/2026/8/8/the-post-american-middle-east-is-beginning-to-take-shape |url-status=live |website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== पृष्ठभूमि ==

[[साउदी अरब]] र [[पाकिस्तान]]ले पहिलोपटक [[रणनीतिक पारस्परिक रक्षा सम्झौता]] (SMDA) मार्फत द्विपक्षीय सामूहिक रक्षा प्रतिबद्धता स्थापना गरेका थिए। उक्त सम्झौतामा १७ सेप्टेम्बर २०२५ मा [[रियाद]]स्थित [[अल-यमामाह दरबार]]मा युवराज [[मोहम्मद बिन सलमान]] र प्रधानमन्त्री [[शहबाज शरीफ]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;deccan&quot;&gt;{{cite news |title=Aggression against either country...: Pakistan, Saudi Arabia ink defence pact for joint defence against aggression |agency=PTI |work=[[Deccan Herald]] |date=17 September 2025 |url=https://www.deccanherald.com/amp/story/world%2Faggression-against-either-country-pakistan-saudi-arabia-ink-defence-pact-for-joint-defence-against-aggression-3733251 |access-date=7 August 2026 |archive-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918074822/https://www.deccanherald.com/amp/story/world/aggression-against-either-country-pakistan-saudi-arabia-ink-defence-pact-for-joint-defence-against-aggression-3733251 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; उक्त सम्झौताले दुई देशबीच दशकौँदेखि कायम रहेको सैन्य सहकार्यलाई औपचारिक रूप दिएको थियो। यस अवधिमा [[पाकिस्तान]]ले साउदी सेनालाई लामो समयदेखि सैन्य प्रशिक्षण तथा प्राविधिक सहायता प्रदान गर्दै आएको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

[[टर्की]] र [[पाकिस्तान]]ले पनि छुट्टाछुट्टै रूपमा आफ्ना रक्षा सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउँदै युद्धपोत तथा प्रशिक्षण विमानहरू आदानप्रदान गरेका थिए। सन् २०२३ मा [[साउदी अरब]]ले टर्कीमा निर्मित ड्रोन खरिद गर्न सहमति जनाएको थियो, जसलाई अङ्कारा सरकारले त्यस समयसम्मको आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रक्षा निर्यात सम्झौता भनेको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt; सन् २०२६ को मध्यसम्ममा [[पाकिस्तान]]ले [[साउदी अरब]]मा केही हजार सैनिकसहित लडाकु विमान, ड्रोन तथा हवाई रक्षा प्रणाली तैनाथ गरेको र जुलाई २०२६ मा [[कुवेत]]सँग विस्तारित सुरक्षा व्यवस्थाका विषयमा वार्ता सुरु गरेको समाचारहरू आएका थिए।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

त्रिपक्षीय सम्झौता क्षेत्रीय द्वन्द्व चर्किँदै गएको अवस्थामा भएको थियो। [[२०२६ इरान युद्ध|इरानसँग सम्बन्धित युद्ध]] २८ फेब्रुअरी २०२६ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[इजरायल]]ले इरानी लक्ष्यहरूमा [[२०२६ इरान युद्धका क्रममा भएका आक्रमणहरूको सूची|हवाई आक्रमण]] गरेपछि सुरु भएको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt; त्यसपछिका महिनाहरूमा [[इरान]] र उसका सहयोगी शक्तिहरूले [[यमन]]मा रहेका हुथी लडाकु तथा [[इराक]]मा रहेका शिया मिलिसियासहित [[साउदी अरब]] तथा अन्य [[फारसको खाडीका अरब राष्ट्रहरू|खाडी राष्ट्रहरू]]—जसमा [[कुवेत]], [[बहराइन]], [[कतार]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]], [[ओमान]] र [[जोर्डन]]—का साथै [[इजरायल]]माथि आक्रमणहरू गरेका थिए र केही ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध पुर्‍याएका थिए।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt;

यसैबीच, [[इजरायल]] [[गाजा युद्ध]], [[२०२६ लेबनान युद्ध|दक्षिणी लेबनानमा सैन्य प्रवेश]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Egypt |first=Daily News |date=2026-08-08 |title=Israeli forces advance in southern Lebanon as Beirut awaits US envoy to address ceasefire – Dailynewsegypt |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/08/08/israeli-forces-advance-in-southern-lebanon-as-beirut-awaits-us-envoy-to-address-ceasefire/ |access-date=2026-08-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[सिरिया]]मा सैन्य कारबाही तथा [[इरान]]माथि दुई चरणमा गरिएको हवाई आक्रमणमा संलग्न थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; [[साउदी अरब]] विभिन्न दिशाबाट आक्रमणको चपेटामा परेको र यस द्वन्द्वले उसको तेल निर्यात तथा विकास योजनामा जोखिम उत्पन्न गर्नुका साथै [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँग लामो समयदेखि कायम सुरक्षा सम्बन्धको स्थायित्वबारे प्रश्न उठाएको बताइएको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; [[टर्की]] र [[पाकिस्तान]] प्रत्यक्ष रूपमा द्वन्द्वबाट कम प्रभावित भए पनि क्षेत्रीय अस्थिरता व्यापक रूपमा फैलिँदा त्यसले आफ्नै सुरक्षा तथा अर्थतन्त्रमा पार्न सक्ने प्रभावप्रति चिन्तित रहेको बताइएको थियो।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

== हस्ताक्षर ==

पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री [[शहबाज शरीफ]], सेनाप्रमुख जनरल [[असिम मुनीर]]सहित, ६ अगस्ट २०२६ मा [[जेद्दा]] पुगेका थिए। त्यहाँ उनलाई मक्का क्षेत्रका उपराज्यपाल राजकुमार साउद बिन मिशाल बिन अब्दुलअजिजले स्वागत गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;france24&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-07 |title=PM, CDF arrive in Saudi Arabia on 3-day visit |url=https://www.brecorder.com/news/40433700 |access-date=2026-08-10 |website=Brecorder |language=en}}&lt;/ref&gt; ७ अगस्टको बिहान शरीफले [[मक्का]]मा [[उमरा]] तीर्थयात्रा गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;france24&quot;/&gt; त्यसै दिन पछि टर्कीका राष्ट्रपति [[रेचेप तैयप एर्दोआन]] [[जेद्दा]] पुगेका थिए र सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनुअघि युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग भेट गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;france24&quot;/&gt;

इस्लामको सबैभन्दा पवित्र सहर [[मक्का]]मा सम्झौता औपचारिक रूपमा सम्पन्न गरिएको थियो, जसले यस सम्झौतालाई थप प्रतीकात्मक महत्त्व प्रदान गरेको थियो। हस्ताक्षरपछि जारी गरिएको संयुक्त वक्तव्यअनुसार, सम्झौताको उद्देश्य सामूहिक प्रतिरोधात्मक क्षमता सुदृढ गर्नु हो र यसअन्तर्गत तीनमध्ये कुनै एक राष्ट्रमाथि भएको सशस्त्र आक्रमणलाई तीनवटै राष्ट्रमाथि भएको आक्रमणका रूपमा मानिनेछ। यसले सम्झौताका हस्ताक्षरकर्ता राष्ट्रहरूबीच रक्षा सहकार्य वृद्धि गर्ने व्यवस्था पनि गरेको छ। एक टर्की अधिकारीले सम्झौता रक्षात्मक प्रकृतिको रहेको र यो कुनै निश्चित राष्ट्र वा पक्षलाई लक्षित गरेर गरिएको नभएको बताएका थिए।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-08 |title='Attack on one, attack on all' |url=https://tribune.com.pk/story/2622735/attack-on-one-attack-on-all |access-date=2026-08-08 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== आधिकारिक वक्तव्य ===
{{Blockquote
|text=दुई पवित्र मस्जिदका संरक्षक राजा सलमान बिन अब्दुलअजिज अल साउदको सद्भावपूर्ण निमन्त्रणामा, टर्की गणतन्त्रका राष्ट्रपति रेचेप तैयप एर्दोआन र इस्लामी गणतन्त्र पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री मुहम्मद शहबाज शरीफले ७ अगस्ट २०२६ मा साउदी अरब अधिराज्यको भ्रमण गरे।

मक्का अल-मुकर्रमा दरबारमा युवराज तथा प्रधानमन्त्री महामहिम राजकुमार मोहम्मद बिन सलमान बिन अब्दुलअजिज अल साउदले राष्ट्रपति एर्दोआन र प्रधानमन्त्री शरीफलाई स्वागत गरे। सोही स्थानमा संयुक्त रक्षाका लागि मक्का अल-मुकर्रमा शिखर सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो, जसमा साउदी अरब अधिराज्य, टर्की गणतन्त्र र इस्लामी गणतन्त्र पाकिस्तानबीचका सुमधुर सम्बन्धका साथै पारस्परिक हितका विभिन्न विषयमा छलफल गरिएको थियो।

तीनवटै राष्ट्रबीच विद्यमान दीर्घकालीन ऐतिहासिक सम्बन्ध, उनीहरूलाई एकताबद्ध गर्ने भ्रातृत्व तथा इस्लामी एकताको स्थायी सम्बन्ध र साझा रणनीतिक हित तथा दीर्घकालीन रक्षा सहकार्यलाई आधार बनाउँदै, युवराज, टर्कीका राष्ट्रपति र पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीले मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। यस सम्झौताले सामूहिक सुरक्षालाई थप सुदृढ गर्ने तथा क्षेत्र र त्यसबाहिर शान्ति, सुरक्षा र स्थायित्व प्रवर्द्धन गर्ने तीनवटै राष्ट्रको साझा प्रतिबद्धतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ र सुरक्षित तथा समृद्ध भविष्यको लक्ष्य प्राप्त गर्न योगदान पुर्‍याउने उद्देश्य राख्दछ।

सम्झौताको उद्देश्य कुनै पनि प्रकारको आक्रामकताविरुद्ध सामूहिक प्रतिरोधात्मक क्षमता सुदृढ गर्नु हो। यसअन्तर्गत तीनमध्ये कुनै एक राष्ट्रमाथि भएको कुनै पनि सशस्त्र आक्रमणलाई तीनवटै राष्ट्रमाथि भएको आक्रमणका रूपमा मानिनेछ। साथै, यसले तीनवटै राष्ट्रबीच रक्षा सहकार्यका सबै पक्षलाई थप सुदृढ गर्ने व्यवस्था गरेको छ।
|title=साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानद्वारा संयुक्त रक्षाका लागि मक्का अल-मुकर्रमा शिखर सम्मेलनको संयुक्त वक्तव्य जारी&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2649227 |title=Saudi Arabia, Türkiye, and Pakistan Issue Joint Statement of the Makkah Al-Mukarramah Summit for Joint Defence |website=spa.gov.sa}}&lt;/ref&gt;
}}

== प्रावधानहरू ==

तीनवटै सरकारद्वारा जारी गरिएको संयुक्त वक्तव्यअनुसार, सम्झौताको उद्देश्य आक्रमणविरुद्ध सामूहिक प्रतिरोधात्मक क्षमता सुदृढ गर्नु हो। यसअन्तर्गत तीनमध्ये कुनै एक राष्ट्रमाथि भएको सशस्त्र आक्रमणलाई तीनवटै राष्ट्रमाथि भएको आक्रमणका रूपमा मानिनेछ।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt; वक्तव्यमा सम्झौताको व्यापक उद्देश्य सामूहिक सुरक्षा सुदृढ गर्नु तथा क्षेत्र र त्यसबाहिर शान्ति, सुरक्षा र स्थायित्व प्रवर्द्धन गर्नु रहेको उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि, प्रत्येक पक्षले निर्वाह गर्नुपर्ने विशिष्ट सैन्य प्रतिबद्धता वा दायित्वहरूबारे विस्तृत विवरण दिइएको छैन।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

एक टर्की अधिकारीले सम्झौता पूर्ण रूपमा रक्षात्मक प्रकृतिको रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार यो कुनै निश्चित राष्ट्रलाई लक्षित गरेर गरिएको छैन, अन्य क्षेत्रीय राष्ट्रहरूका लागि पनि खुला रहेको छ र सम्झौताका हस्ताक्षरकर्ता राष्ट्रहरूबीच विद्यमान कुनै पनि द्विपक्षीय वा बहुपक्षीय व्यवस्थालाई यसले प्रतिस्थापन गर्दैन।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;

टिप्पणीकारहरूले उक्त सम्झौताले [[पाकिस्तान र यसको आणविक प्रतिरोध कार्यक्रम|पाकिस्तानको आणविक प्रतिरोध क्षमता]]लाई उसका नयाँ साझेदार राष्ट्रहरूसम्म विस्तार गर्ने सम्भावना नरहेको बताएका छन्। अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीको [[Strategic and Defence Studies Centre|रणनीतिक तथा रक्षा अध्ययन केन्द्र]]का रक्षा विश्लेषक मन्सुर अहमदले पाकिस्तानको आणविक रणनीति भारतबाट उत्पन्न हुने ठानिएको खतरामै केन्द्रित रहेको बताएका छन्। उनले पाकिस्तान र टर्कीले यस समूहमा स्थापित रक्षा उद्योगहरू ल्याउने तथा [[साउदी अरब]]ले सम्भावित वित्तीय र प्राविधिक लगानी उपलब्ध गराउन सक्ने उल्लेख गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;


== विश्लेषण ==

विश्लेषकहरूले जेद्दा–मक्का शिखर सम्मेलनलाई प्रतीकात्मक रूपमा महत्त्वपूर्ण भएको बताएका छन्। क्षेत्रीय अनिश्चितता बढिरहेको समयमा यसले प्रभावशाली तीन मुस्लिमबहुल राष्ट्रलाई एकै ठाउँमा ल्याएको र क्षेत्रीय मध्यम शक्तिहरूबीच बढ्दो सुरक्षा समन्वयको संकेत दिएको उनीहरूको भनाइ छ।&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt; यस सम्झौताको पूर्ववर्ती, सेप्टेम्बर २०२५ मा भएको साउदी–पाकिस्तान सम्झौताप्रति पनि मिश्रित प्रतिक्रियाहरू आएका थिए। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले उक्त सम्झौतालाई गैर-धम्कीपूर्ण र सम्भावित रूपमा व्यापक क्षेत्रीय सुरक्षा संरचनातर्फको एउटा कदमका रूपमा वर्णन गरेका थिए भने [[भारत]]ले सार्वजनिक रूपमा तटस्थ धारणा कायम राखेको थियो।&lt;ref name=&quot;csis&quot;/&gt;

[[नवाफ ओबैद]], [[किङ्स कलेज लन्डन]]को युद्ध अध्ययन विभागका वरिष्ठ फेलोले उक्त सम्झौतालाई क्षेत्रका लागि नयाँ रक्षा संरचनाको सुरुवातका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनले यसलाई &quot;अमेरिकापछिको मध्यपूर्वको सुरुवात—अमेरिका नभएको क्षेत्र होइन, तर आफ्नो सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि अब अमेरिकी शक्तिमा निर्भर नरहेको क्षेत्र&quot; भनेका छन्।&lt;ref name=&quot;Obaid 2026&quot; /&gt;

''[[Al Jazeera Media Network|अल जजिरा]]''ले उक्त सम्झौतालाई [[साउदी अरब]], [[पाकिस्तान]] र [[टर्की]]बीच थप निकट रणनीतिक, सैन्य तथा रक्षा-औद्योगिक सहकार्यका लागि सम्भावित रूपरेखाका रूपमा वर्णन गरेको छ। [[Australian National University|अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी]]को रणनीतिक तथा रक्षा अध्ययन केन्द्रका रक्षा विश्लेषक मन्सुर अहमदले उक्त सम्झौतालाई [[NATO|नेटो]]सँग प्रत्यक्ष तुलना गर्न सकिने सैन्य गठबन्धनका रूपमा भन्दा क्षेत्रीय सुरक्षा तथा रक्षा सहकार्यका लागि एउटा रूपरेखाका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुने बताएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shankar |first=Priyanka |title=Turkiye, Saudi Arabia, Pakistan sign joint defence agreement: What's in it? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/7/turkiye-saudi-arabi-pakistan-sign-joint-defence-agreement-whats-in-it |work=Al Jazeera |date=7 August 2026 |access-date=7 August 2026 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807134530/https://www.aljazeera.com/news/2026/8/7/turkiye-saudi-arabi-pakistan-sign-joint-defence-agreement-whats-in-it |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''[[Al Jazeera Media Network|अल जजिरा]]''ले {{date|८ अगस्ट २०२६}} मा प्रकाशित गरेको थप एक विश्लेषणमा मध्यपूर्वको सुरक्षामा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को भूमिकाका लागि यस सम्झौताका सम्भावित प्रभावहरूको अध्ययन गरिएको थियो। प्रकाशनको समयमा [[ट्रम्प प्रशासन]]ले सम्झौताबारे कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया नदिएको उल्लेख गरिएको थियो। लेखमा उद्धृत विश्लेषकहरूले सामान्यतः उक्त सम्झौतालाई क्षेत्रीय राष्ट्रहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँग विद्यमान सम्बन्ध कायम राख्दै आफ्नो सुरक्षा साझेदारीलाई विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा हेरेका थिए। [[Baker Institute For Public Policy|बेकर इन्स्टिच्युट]]का क्रिस्टियन कोट्स उल्रिक्सनले अमेरिकी सुरक्षा साझेदारीको विश्वसनीयताबारेको शङ्का एक दशकभन्दा लामो समयदेखि विकसित हुँदै आएको र [[२०२६ इरान युद्ध]]का कारण थप तीव्र भएको बताएका थिए।उनले नयाँ रक्षा सम्झौताहरूको उद्देश्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]लाई प्रतिस्थापन गर्नु नभई थप रणनीतिक विकल्प उपलब्ध गराउनु रहेको तर्क गरेका थिए। [[Center for International Policy|सेन्टर फर इन्टरनेसनल पोलिसी]]का सिना तोउसीले पनि उक्त सम्झौतालाई क्षेत्रीय राष्ट्रहरूले आफ्ना सुरक्षा व्यवस्थाको पुनर्मूल्याङ्कन गरिरहेको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका थिए। उनका अनुसार [[साउदी अरब]]ले आफ्नो सुरक्षा साझेदारीको सञ्जाल विस्तार गर्न खोजिरहेको हुन सक्छ। [[International Crisis Group|इन्टरनेसनल क्राइसिस ग्रुप]]की यास्मिन फारुकले भने बढी सावधानीपूर्ण मूल्याङ्कन प्रस्तुत गर्दै तीनवटै हस्ताक्षरकर्ता राष्ट्र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का साझेदार नै रहेको र उक्त सम्झौताले [[इरान]]सँगको टकरावतर्फ अघि बढेको संकेत अनिवार्य रूपमा नगर्ने बताएकी थिइन्। उनका अनुसार यो सम्झौता यसको सट्टा प्रतिरोधको एक माध्यमका रूपमा काम गर्न सक्ने तथा दीर्घकालीन क्षेत्रीय सुरक्षा सहकार्यमा योगदान पुर्‍याउन सक्नेछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Osgood |first=Brian |title=What could the Mecca defence pact mean for the US role in the Middle East? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/8/what-could-the-mecca-defence-pact-mean-for-the-us-role-in-the-middle-east |access-date=2026-08-08 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

''द गार्डियन''ले उक्त सम्झौतालाई मध्यपूर्वमा जारी क्षेत्रीय अस्थिरताका बीच क्षेत्रीय राष्ट्रहरूले आफ्नै सुरक्षा व्यवस्था विकास गर्न गरिरहेको व्यापक प्रयाससँग जोडेको छ। यसले [[हुथी आन्दोलन]] र [[साउदी अरब]]बीच जारी द्वन्द्वबाट उक्त सम्झौताको प्रारम्भिक परीक्षण हुन सक्ने सम्भावना पनि औँल्याएको छ।&lt;ref name=&quot;Wintour&quot;&gt;{{Cite news |last1=Wintour |first1=Patrick |date=2026-08-07 |title=Saudi Arabia, Pakistan and Turkey sign Nato-style defence pact amid deadly Houthi strikes in Yemen |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/07/houthi-strikes-yemen-saudi-arabia-attacks-iran-war-middle-east-crisis |access-date=2026-08-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

पूर्व टर्की कूटनीतिज्ञ मुस्तफा एनेस एसेनले ''Turkish Minute''लाई दिएको प्रतिक्रियामा उक्त सम्झौता मुख्यतः प्रतीकात्मक रहेको र सम्झौताअन्तर्गत संयुक्त सैन्य कमान्ड तथा सैन्य संरचना विकास नभएसम्म टर्की [[इरान]] वा [[भारत]]सँगका द्वन्द्वमा संलग्न हुने सम्भावना कम रहेको बताएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkey's defense pact with Saudi Arabia, Pakistan largely symbolic, former diplomat says |url=https://www.turkishminute.com/2026/08/07/turkeys-defense-pact-with-saudi-arabia-pakistan-largely-symbolic-former-diplomat-says/ |date=7 August 2026 |website=Turkish Minute |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809203340/https://www.turkishminute.com/2026/08/07/turkeys-defense-pact-with-saudi-arabia-pakistan-largely-symbolic-former-diplomat-says/ |archive-date=9 August 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिक्रियाहरू ==

=== इरान ===
[[इरान]]ले उक्त सम्झौताप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया दिएको थियो। [[इरानका विदेशमन्त्री|विदेशमन्त्री]] [[अब्बास अराघ्ची]]ले सम्झौताको स्वागत गर्दै मुस्लिमबहुल राष्ट्रहरूबीच थप एकताको आह्वान गरेका थिए र उनीहरूलाई आफ्नै क्षमतामा निर्भर रहन आग्रह गरेका थिए। उनले इरानका सशस्त्र बलहरूको प्रशंसा गर्दै उक्त सम्झौतालाई क्षेत्रीय आत्मनिर्भरताका लागि गरिएको व्यापक आह्वानसँग पनि जोडेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-07 |title=Araghchi responds to Mecca defense agreement with call for Muslim unity |url=https://www.iranintl.com/en/202608071886 |access-date=2026-08-08 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;इरानी संसद सदस्य [[Ebrahim Rezaei Babadi|इब्राहिम रेजाई]], जो राष्ट्रिय सुरक्षा तथा विदेश नीति आयोगका सदस्य हुन्, ले यसबारे थप आलोचनात्मक धारणा व्यक्त गरेका थिए। उनका अनुसार [[साउदी अरब]], [[टर्की]] र [[पाकिस्तान]]बीचको रक्षा सम्झौताले मात्र [[साउदी अरब]]लाई सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सक्दैन। उनले रियादलाई क्षेत्रीय सुरक्षाप्रतिको आफ्नो दृष्टिकोणमा पुनर्विचार गर्न आग्रह गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-08-08 |title=Iran hails Saudi-Pak-Turkey defence pact, calls for Muslim unity amid West Asia tensions |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-hails-saudi-pak-turkey-defence-pact-calls-for-muslim-unity-amid-west-asia-tensions/articleshow/133047316.cms |access-date=2026-08-08 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ''The Hindu''ले उक्त सुरक्षा सम्झौतालाई अमेरिकापछिको संक्रमणका रूपमा तथा पश्चिम एसियामा नयाँ क्षेत्रीय शक्ति संरचनातर्फको कदमका रूपमा वर्णन गरेको थियो।&lt;ref&gt;Stanly Johny. (9 August 2026). &quot;Mecca Agreement | A new triple alliance in West Asia .&quot; [https://www.thehindu.com/news/international/mecca-agreement-a-new-triple-alliance-in-west-asia/article71322635.ece The Hindu website] Accessed 10 August 2026.&lt;/ref&gt;

=== भारत ===
[[भारत]]ले २०२५ को द्विपक्षीय सम्झौता र २०२६ को त्रिपक्षीय सम्झौता दुवैप्रति चिन्ता व्यक्त गरेको थियो। भारतको विदेश मन्त्रालयले [[साउदी अरब]]सँगको आफ्नो रणनीतिक साझेदारीलाई भारतले महत्त्व दिने बताउँदै रियादले भारतका &quot;हित र संवेदनशीलता&quot;लाई ध्यानमा राख्ने अपेक्षा गरेको थियो। साथै, मन्त्रालयले क्षेत्रीय स्थायित्व र भारतको राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि उक्त सम्झौताका सम्भावित प्रभावहरूको मूल्याङ्कन गरिने जनाएको थियो। त्यसपछि भारतीय रणनीतिक विश्लेषकहरूले [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] र [[इजरायल]]लगायतका साझेदार राष्ट्रहरूसँग अझ घनिष्ठ रक्षा तथा सुरक्षा सहकार्यको सम्भावनाबारे चर्चा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-07 |title=India reacts to Turkey-Pakistan-Saudi defence deal: 'Closely following the development' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mea-india-reacts-to-turkey-pak-saudi-defence-deal-closely-following-the-development-101786100091785.html |access-date=2026-08-08 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807143816/https://www.hindustantimes.com/india-news/mea-india-reacts-to-turkey-pak-saudi-defence-deal-closely-following-the-development-101786100091785.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-08 |title=India reacts as Pakistan, Saudi, Turkiye sign vital defence agreement to protect each other |url=https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/india-reacts-as-pakistan-saudi-turkiye-sign-vital-defence-agreement-to-protect-each-other/ |access-date=2026-08-08 |website=The Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-08-07 |title=Saudi Arabia, Pakistan &amp; Turkey sign 'Mecca' pact for mutual defence; India reacts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/saudi-arabia-pakistan-turkey-sign-mecca-pact-for-mutual-defence-india-reacts/articleshow/133031916.cms |access-date=2026-08-08 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807134615/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/saudi-arabia-pakistan-turkey-sign-mecca-pact-for-mutual-defence-india-reacts/articleshow/133031916.cms |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== पाकिस्तान ===
[[पाकिस्तान]]मा सम्झौतामा हस्ताक्षर भएपछि विभिन्न पाकिस्तानी सहरहरूमा सार्वजनिक रूपमा उत्सव मनाइएको थियो। [[इस्लामाबाद]]मा सार्वजनिक भवनहरूलाई प्रकाशले सजाउनुका साथै [[Flag of Pakistan|पाकिस्तान]], [[Flag of Saudi Arabia|साउदी अरब]] र [[Flag of Turkey|टर्की]]का झन्डाले सजाइएको थियो। यसै क्रममा [[इस्लामाबाद प्रहरी]]ले झन्डा मार्च आयोजना गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Junaidi |first=Ikram |date=2026-08-10 |title=Islamabad police hold flag march to celebrate joint defence agreement |url=https://www.dawn.com/news/2021836 |access-date=2026-08-10 |website=Dawn |language=en}}&lt;/ref&gt; [[लाहोर]]मा लिबर्टी चोकमा साइकल र्‍याली तथा सांगीतिक कार्यक्रम आयोजना गरिएको थियो र त्यसपछि आतसबाजी गरिएको थियो। [[कराँची]]मा तीनवटै देशका नेताहरूको तस्बिरसहितका होर्डिङ बोर्डहरू पनि राखिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-08 |title=Saudi Arabia lights up landmarks, Pakistan hoists flags to celebrate joint defense pact |url=https://arab.news/5cfhk |access-date=2026-08-10 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 August 2026 |title=Islamabad decorated with Turkish, Saudi, Pakistani flags after joint defense agreement |url=https://www.reutersconnect.com/item/islamabad-decorated-with-turkish-saudi-pakistani-flags-after-joint-defense-agreement/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwNkY1QjFP |access-date=10 August 2026 |website=Reuters }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Islamabad, other cities decorated to mark Makkah Joint Defence Agreement |url=https://www.radio.gov.pk/08-08-2026/islamabad-illuminated-decorated-to-mark-makkah-joint-defence-agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808230750/https://www.radio.gov.pk/08-08-2026/islamabad-illuminated-decorated-to-mark-makkah-joint-defence-agreement |archive-date=8 August 2026 |access-date=2026-08-10 |website=[[Radio Pakistan]] |language=en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== सम्भावित विस्तार ==

''Middle East Eye''द्वारा प्रकाशित एक प्रतिवेदनअनुसार, [[इजिप्ट]], [[पाकिस्तान]], [[साउदी अरब]] र [[टर्की]]का विदेशमन्त्रीहरूले मार्च २०२६ मा आयोजित रियादमा भएको अरब तथा इस्लामी राष्ट्रहरूको शिखर सम्मेलनको अवसरमा वार्ता गरेका थिए। प्रतिवेदनमा टर्कीले [[इजिप्ट]]लाई चतुष्पक्षीय रक्षा सम्झौतामा सहभागी गराउन चाहेको उल्लेख गरिएको थियो, तर यो प्रस्ताव हालसम्म कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन। हालको अवस्थामा [[इजिप्ट]] वा अन्य कुनै इस्लामी राष्ट्रले उक्त सम्झौतामा सहभागी हुनेछन् वा छैनन् भन्ने निश्चित छैन।&lt;ref&gt;{{Cite web |work=Horizon Weekly |date=2026-03-20 |title=Riyadh Summit 2026: Arab and Islamic ministers demand end to Iranian aggression and regional escalation |url=https://horizonweekly.ca/en/riyadh-summit-2026-arab-and-islamic-ministers-demand-end-to-iranian-aggression-and-regional-escalation/ |access-date=2026-08-08 |language=en-US |archive-date=21 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260321103853/https://horizonweekly.ca/en/riyadh-summit-2026-arab-and-islamic-ministers-demand-end-to-iranian-aggression-and-regional-escalation/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chakraborty |first=Debdutta |date=2026-08-07 |title=Saudi, Turkey &amp; Pakistan sign defence pact, committing to 'treat attack on one as attack on all' |url=https://theprint.in/diplomacy/saudi-turkey-pakistan-sign-defence-pact-committing-to-treat-attack-on-one-as-attack-on-all/3008624/ |access-date=2026-08-08 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;''[[The Guardian|द गार्डियन]]''का अनुसार, टर्कीका राष्ट्रपति एर्दोआनले &quot;यो गठबन्धन अन्य राष्ट्रहरूका लागि पनि खुला रहने&quot; बताएका थिए।&lt;ref name=Wintour/&gt; टर्कीका विदेशमन्त्री हाकान फिदानले प्राविधिक विषयहरू समाधान भएपछि &quot;[[इजिप्ट]] सम्झौतामा सहभागी हुन सक्ने&quot; बताएका थिए।&lt;ref name=Egypt&gt;{{Cite web |title=Turkish FM signals Egypt could join Mecca defense pact |url=https://www.turkiyetoday.com/nation/turkish-fm-signals-egypt-could-join-mecca-defense-pact-3225669 |access-date=2026-08-09 |website=Türkiye Today |language=en}}&lt;/ref&gt; [[इजिप्ट]]का लागि सम्झौतामा सहभागी हुन विद्यमान [[ग्रीस]] तथा [[साइप्रस]]सँगका सम्झौताहरू बाधक बन्न सक्ने देखिन्छ, किनकि ती सम्झौताहरूले [[टर्की]]को रक्षाका लागि प्रतिबद्ध हुने इजिप्टको क्षमतामा सीमितता ल्याउन सक्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cairo avoided Mecca agreement over Saudi-led bloc concerns: Egyptian media |url=https://www.turkiyetoday.com/region/cairo-avoided-mecca-agreement-over-saudi-led-bloc-concerns-egyptian-media-3225801 |access-date=2026-08-10 |website=Türkiye Today |language=en}}&lt;/ref&gt; साथै, परिस्थितिको परवाह नगरी सैन्य द्वन्द्वमा आफ्ना साझेदार राष्ट्रहरूलाई समर्थन गर्नुपर्ने दायित्व हुने कुनै गठबन्धन स्वीकार गर्न इजिप्ट सामान्य रूपमा पनि हिचकिचाइरहेको देखिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Which other countries could join the Turkiye-Saudi-Pakistan defence pact? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/9/which-other-countries-could-join-the-turkiye-saudi-pakistan-defence-pact |access-date=2026-08-10 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

== शासन व्यवस्था र संरचनाहरू ==

टर्कीका विदेशमन्त्री हाकान फिदानका अनुसार, यो सम्झौता [[NATO|नेटो]]सँग मिल्दोजुल्दो ढाँचामा सञ्चालन हुनेछ। यसअन्तर्गत मन्त्रीस्तरीय समिति, राजनीतिक तथा सैन्य समितिहरू र निर्णयहरूको कार्यान्वयनको अनुगमन गर्ने स्थायी सचिवालय रहनेछन्। स्थायी महासचिवालय [[साउदी अरब]]मा रहने अपेक्षा गरिएको छ। ९ अगस्ट २०२६ सम्म नयाँ कार्यालयहरू स्थापना गरिने निश्चित स्थानहरू भने पुष्टि भएका छैनन्।&lt;ref name=Egypt/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-08 |title=Turkey: Defense pact mirrors NATO's Article 5 |url=https://www.jpost.com/international/article-904913 |access-date=2026-08-09 |website=The Jerusalem Post |language=en |archive-date=8 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808212013/https://www.jpost.com/international/article-904913 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== टिप्पणीहरू ==
{{notelist}}

== सन्दर्भहरू ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>rrmv7gayq4bxls2ojmc9glvqf9fb1k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राकेश झुनझुनवाला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151224</id>
    <revision>
      <id>1370303</id>
      <parentid>1369450</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T19:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37324" sha1="qihd0yx2chlz7r3j949zbxmbay55gui" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name              = राकेश झुनझुनवाला
| image              = Shri Rakesh Radheyshyam Jhunjhunwala.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1960|07|05}}
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|2022|08|14|1960|07|05}}
| death_place        = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत
| death_cause        = 
| birth_place        = [[हैदराबाद]], [[तेलंगाना]], [[भारत]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 November 2010 |title=I am thinking of making a film: Rakesh Jhunjhunwala |language=en |work=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/i-am-thinking-of-making-a-film-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/6894300.cms |url-status=live |access-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707141235/https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/i-am-thinking-of-making-a-film-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/6894300.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst |archive-date=7 July 2022}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट]]
| alma_mater         = {{Plainlist|
* [[सिडेनहम कलेज अफ कमर्स एन्ड इकोनोमिक्स]]
* [[द इन्स्टिच्युट अफ चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स अफ इन्डिया]]
}}
| awards             = [[पद्मश्री]] (२०२३)
| occupation         = {{hlist|लगानीकर्ता|[[सेयर व्यापारी]]}}
| spouse             = {{Marriage|रेखा झुनझुनवाला|1987}}&lt;ref name=&quot;Yahoo Finance : How a middle class man&quot;&gt;{{Cite news |title=How a middle class man became a billionaire: Little known facts about Rakesh Jhunjhunwala |language=en-SG |publisher=Yahoo! Finance |url=https://sg.finance.yahoo.com/news/how-a-middle-class-man-became-a-billionaire-and-you-can-do-it-too-little-known-facts-about-rakesh-jhunjhunwala-110741413.html |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814045217/https://sg.finance.yahoo.com/news/how-a-middle-class-man-became-a-billionaire-and-you-can-do-it-too-little-known-facts-about-rakesh-jhunjhunwala-110741413.html |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;
| children           = ३
}}
'''राकेश राधेश्याम झुनझुनवाला'''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sahgal |first=Sundeep Khanna, Ram |date=2022-08-15 |title=Rakesh Jhunjhunwala, the investor who saw the future |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/ace-investor-eternal-india-bull-dies-at-62-11660503647135.html |access-date=2024-02-04 |website=mint |language=en}}&lt;/ref&gt; (५ जुलाई १९६० – १४ अगस्त २०२२) भारतीय अर्बपति लगानीकर्ता, [[सेयर व्यापारी]] तथा चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट थिए। उनले सन् १९८५ मा {{currency|5000|INR}} पूँजीबाट लगानी गर्न सुरु गरेका थिए र सन् १९८६ मा पहिलो ठूलो नाफा कमाएका थिए। उनको निधनको समयमा उनको अनुमानित कुल सम्पत्ति {{currency|5.8|USD}} अर्ब रहेको थियो, जसले उनलाई विश्वका ४३८औँ धनी व्यक्ति बनाएको थियो।&lt;ref name=&quot;Forbes.com&quot;&gt;{{Cite journal |title=Rakesh Jhunjhunwala |url=https://www.forbes.com/profile/rakesh-jhunjhunwala/ |url-status=live |journal=[[Forbes]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816204606/https://www.forbes.com/profile/rakesh-jhunjhunwala/ |archive-date=16 August 2022 |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; उनी आफ्नै [[सम्पत्ति व्यवस्थापन]] कम्पनी रेयर इन्टरप्राइजेजका साझेदार थिए।

लगानीकर्ता तथा [[सेयर व्यापारी]]का रूपमा सक्रिय रहनुका अतिरिक्त, उनले विभिन्न कम्पनीहरूमा अध्यक्ष तथा सञ्चालकका रूपमा कार्य गरेका थिए। उनी [[अकासा एयर]]का सहसंस्थापक पनि थिए। उनीमाथि [[भित्री कारोबार]] सम्बन्धी अनुसन्धान गरिएको थियो र सन् २०२१ मा उनले [[भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड]] (SEBI) सँग उक्त विषयमा सम्झौता गरेका थिए। झुनझुनवालालाई प्रायः &quot;भारतका बिग बुल&quot; भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो र उनी सेयर बजारसम्बन्धी आफ्नो भविष्यवाणी तथा बजारप्रति आशावादी दृष्टिकोणका लागि व्यापक रूपमा परिचित थिए।&lt;ref name=&quot;BBCNews-obit&quot;&gt;{{Cite news |date=14 August 2022 |title=Rakesh Jhunjhunwala: Tributes for India's 'stock market king' who died at 62 |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-62538324 |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814054847/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-62538324 |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes-obit&quot;&gt;{{Cite news |last=Karmali |first=Naazneen |title=Billionaire Investor Rakesh Jhunjhunwala, Known As 'India's Warren Buffett' Dies At 62 |language=en |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2022/08/14/billionaire-investor-rakesh-jhunjhunwala-known-as-indias-warren-buffett-dies-at-62/?sh=5d8e35847378 |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816204607/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&amp;topUrl=www.forbes.com |archive-date=16 August 2022}}&lt;/ref&gt; सन् २०२३ मा उनलाई मरणोपरान्त [[पद्मश्री]]बाट सम्मानित गरिएको थियो, जुन भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last= |first= |date=22 March 2023 |title=S.M. Krishna, late Rakesh Jhunjhunwala among those honoured with Padma awards |url=https://www.thehindu.com/news/national/sm-krishna-and-late-rakesh-jhunjhunwala-among-those-honoured-with-padma-awards/article66650266.ece |access-date=20 February 2025 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

अक्टोबर २०२४ मा उनकी पत्नी, रेखा झुनझुनवाला, [[Forbes]] को भारतका १०० सर्वाधिक धनी व्यवसायीहरूको सूचीमा ९.३ अर्ब अमेरिकी डलरको कुल सम्पत्तिसहित २८औँ स्थानमा परेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 9, 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}&lt;/ref&gt;
== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==

झुनझुनवालाको जन्म ५ जुलाई १९६० मा [[Marwari people|मारवाडी]] [[Agrawal|अग्रवाल]] [[Bania (caste)|बनिया]] परिवारमा भएको थियो।&lt;ref name=&quot;India Today&quot;&gt;{{Cite news |date=5 July 2021 |title=Five lesser known facts about stock market expert Rakesh Jhunjhunwala |language=en |work=[[India Today]] |url=https://www.indiatoday.in/business/story/birthday-special-rakesh-jhunjhunwala-5-lesser-known-facts-about-him-1824019-2021-07-05 |url-status=live |access-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707164350/https://www.indiatoday.in/business/story/birthday-special-rakesh-jhunjhunwala-5-lesser-known-facts-about-him-1824019-2021-07-05 |archive-date=7 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hiscock2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Geoff Hiscock |url=https://books.google.com/books?id=YiLBD_IpgIkC&amp;pg=PA251 |title=India's Global Wealth Club: The Stunning Rise of Its Billionaires and Their Secrets of Success |date=2008 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-82238-8 |pages=251–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rakesh Jhunjhunwala: गांव से इतना लगाव कि सरनेम अग्रवाल से झुनझुनवाला कर लिया था - So much attachment to village that Agarwal had changed surname to Jhunjhunwala |url=https://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-so-much-attachment-to-village-that-agarwal-had-changed-surname-to-jhunjhunwala-22981083.html |access-date=2024-12-21 |website=Jagran |language=hi}}&lt;/ref&gt; उनको थरले उनका पुर्खाहरू [[Jhunjhunu]] [[Rajasthan|राजस्थान]]को झुन्झुनुका बासिन्दा रहेको सङ्केत गर्छ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sarkar |first=Kanishka |date=4 August 2021 |title=Rakesh Jhunjhunwala's Akasa Air gets NOC from Aviation Ministry, aims flight take off by 2021 end |language=en |work=www.cnbctv18.com |publisher=[[CNBC TV18]] |url=https://www.cnbctv18.com/aviation/rakesh-jhunjhunwala-promoted-akasa-air-gets-noc-from-civil-aviation-ministry-dgca-10247271.htm |url-status=live |access-date=14 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921023233/https://www.cnbctv18.com/aviation/rakesh-jhunjhunwala-promoted-akasa-air-gets-noc-from-civil-aviation-ministry-dgca-10247271.htm |archive-date=21 September 2021}}&lt;/ref&gt; उनले [[Sydenham College|सिडेनहम कलेज]]बाट स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरे&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nagar |first=Anupam |date=13 December 2019 |title=What does it take to make a Harshad Mehta? Not just Titan &amp; Tata Tea |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/what-does-it-take-to-make-a-rakesh-jhunjhunwala-not-just-titan-tata-tea/articleshow/72509899.cms |url-status=live |access-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807044559/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/what-does-it-take-to-make-a-rakesh-jhunjhunwala-not-just-titan-tata-tea/articleshow/72509899.cms |archive-date=7 August 2020}}&lt;/ref&gt; र त्यसपछि [[Institute of Chartered Accountants of India|द इन्स्टिच्युट अफ चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स अफ इन्डिया]]मा भर्ना भए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-15 |title=Celebrity Education: Stock Market King Rakesh Jhunjhunwala Was CA by Qualification, Started Investment with Rs 5000 |url=https://www.news18.com/news/education-career/celebrity-education-stock-market-king-rakesh-jhunjhunwala-was-ca-by-qualification-started-investment-with-rs-5000-5753245.html |access-date=2022-09-18 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== करियर ==

झुनझुनवालाको सेयर बजारप्रतिको रुचि उनका बुबाले आफ्ना साथीहरूसँग सेयर बजारबारे छलफल गरेको देखेपछि जागृत भएको थियो। उनका बुबाले उनलाई सेयर बजारबारे मार्गदर्शन गरे पनि लगानी गर्न पैसा भने कहिल्यै दिएनन् र साथीहरूसँग पैसा माग्नसमेत निषेध गरेका थिए। आफ्नै बचतको रकमबाट राकेशले कलेजमै अध्ययनरत हुँदा प्रारम्भिक लगानी गर्न थाले। सन् १९८५ मा {{INR}}५,००० को पूँजीबाट लगानी सुरु गरेका झुनझुनवालाले सन् १९८६ मा {{INR}}५ [[लाख]]को पहिलो ठूलो नाफा कमाए।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; सन् १९८६ देखि १९८९ सम्म उनले लगभग {{INR}}२०–२५ लाख नाफा कमाए।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The journey of Rakesh Jhunjhunwala |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/the-journey-of-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/5145756.cms |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814102747/https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/the-journey-of-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/5145756.cms |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; सन् २०२२ सम्ममा उनको लगानी {{INR}}११,००० [[करोड]] पुगेको थियो।&lt;ref name=&quot;WHO IS RAKESH JHUNJHUNWALA&quot;&gt;{{Cite news |title=WHO IS RAKESH JHUNJHUNWALA? |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/about/who-is-rakesh-jhunjhunwala |url-status=live |access-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307113341/https://www.business-standard.com/about/who-is-rakesh-jhunjhunwala |archive-date=7 March 2022}}&lt;/ref&gt; सन् २०२१ सम्ममा उनको सबैभन्दा ठूलो लगानी [[Titan Company]]मा रहेको थियो, जसको मूल्य {{INR}}७,२९४.८ करोड थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2021 |title=Rakesh Jhunjhunwala Cuts Stake In Titan Company In June 2021 Quarter |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/rakesh-jhunjhunwala-cuts-stake-in-titan-company-in-june-2021-quarter-7174401.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908013939/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/rakesh-jhunjhunwala-cuts-stake-in-titan-company-in-june-2021-quarter-7174401.html |archive-date=8 September 2021 |access-date=9 September 2021 |website=Moneycontrol |language=en}}&lt;/ref&gt;

उनले आफ्नो सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी [[Rare Enterprises|रेयर इन्टरप्राइजेज]]का साझेदारका रूपमा आफ्नै लगानी पोर्टफोलियो व्यवस्थापन गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=जैन |first=सुरभि |date=3 July 2021 |title=राकेश झुनझुनवाला जन्मदिन विशेष: ५,००० रुपैयाँको लगानीदेखि ३४,००० करोड रुपैयाँसम्म; 'भालु'देखि 'बिग बुल'सम्मको यात्रा |work=[[The Financial Express (India)|द फाइनान्सियल एक्सप्रेस]] |url=https://www.financialexpress.com/market/rakesh-jhunjhunwala-birthday-from-rs-5000-investment-to-now-rs-34000-cr-journey-from-bear-to-big-bull/2283342/ |url-status=live |access-date=14 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914161850/https://www.financialexpress.com/market/rakesh-jhunjhunwala-birthday-from-rs-5000-investment-to-now-rs-34000-cr-journey-from-bear-to-big-bull/2283342/ |archive-date=14 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 August 2021 |title=झुनझुनवालाको रेयर इन्टरप्राइजेजले सिस्का एलईडीमा लगानी गर्ने |language=en |work=ETRetail.com |publisher=[[The Economic Times|द इकोनोमिक टाइम्स]] |url=https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/consumer-durables-and-information-technology/consumer-electronics/jhunjhunwalas-rare-enterprises-to-invest-in-syska-led/85791867 |url-status=live |access-date=14 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914160656/https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/consumer-durables-and-information-technology/consumer-electronics/jhunjhunwalas-rare-enterprises-to-invest-in-syska-led/85791867 |archive-date=14 September 2021}}&lt;/ref&gt; सक्रिय लगानीकर्ताका रूपमा रहनुका साथै, झुनझुनवाला [[Aptech|एप्टेक]] र [[Hungama Digital Media Entertainment|हंगामा डिजिटल मिडिया इन्टरटेनमेन्ट]]का अध्यक्ष थिए तथा प्राइम फोकस लिमिटेड, [[Geojit Financial Services|जियोजित फाइनान्सियल सर्भिसेज]], बिलकेयर लिमिटेड, [[Praj|प्राज इन्डस्ट्रिज]], [[Provogue|प्रोभोग]], [[Concord Biotech|कन्कोर्ड बायोटेक]], इनोभासिन्थ टेक्नोलोजिज (आई) लिमिटेड, मिड डे मल्टिमिडिया लिमिटेड, [[Nagarjuna Construction Company|नागार्जुन कन्स्ट्रक्सन कम्पनी]], [[Viceroy Hotels|भाइसराय होटल्स]] र टप्स सेक्युरिटी लिमिटेडका सञ्चालक समितिका सदस्य थिए।

उनी [[Advisory board|सल्लाहकार बोर्ड]]का सदस्यका रूपमा [[I.I.M.U.N.|इन्डियाज इन्टरनेसनल मुभमेन्ट टु युनाइट नेसन्स (आई.आई.एम.यू.एन.)]] सँग पनि आबद्ध थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I.I.M.U.N. {{!}} Board of Advisors |url=https://new.iimun.in/pages/BoA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717042250/https://new.iimun.in/pages/BoA.html |archive-date=17 July 2021 |access-date=17 July 2021 |website=new.iimun.in }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717042250/https://new.iimun.in/pages/BoA.html |date=17 July 2021 }}&lt;/ref&gt;

सन् २०१३ मा झुनझुनवालाले [[मालाबार हिल]]स्थित रिजवे अपार्टमेन्टका १२ मध्ये ६ वटा एकाइ [[Standard Chartered Bank|स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक]]बाट {{INR}}१७६ करोडमा खरिद गरेका थिए। त्यसपछि सन् २०१७ मा उनले भवनका बाँकी ६ वटा अपार्टमेन्ट [[HSBC]]बाट {{INR}}१९५ करोडमा खरिद गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Rakesh Jhunjhunwala built his 13-floor home in Mumbai |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/real-estate/how-rakesh-jhunjhunwala-built-his-new-13-storey-home-in-mumbai-8254991.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322014130/https://www.moneycontrol.com/news/business/real-estate/how-rakesh-jhunjhunwala-built-his-new-13-storey-home-in-mumbai-8254991.html |archive-date=22 March 2022 |access-date=22 March 2022 |website=Moneycontrol |language=en}}&lt;/ref&gt; सन् २०२१ मा पुरानो भवन भत्काएपछि उनले ७०,००० वर्गफिट क्षेत्रफलमा १३ तले नयाँ आवास निर्माण सुरु गरेका थिए। 

सन् २०२१ को जुलाईमा उनले भारतको कम लागतको [[Akasa Air|अकासा एयर]]मा {{currency|400|USD}} मिलियन लगानी गरी एयरलाइन्समा ४०% स्वामित्व प्राप्त गरेका थिए। फेब्रुअरी २०२४ सम्ममा उक्त नयाँ एयरलाइन्ससँग २४ वटा विमान थिए र यसले १९ वटा सहरमा उडान सञ्चालन गर्दै आएको थियो। आफ्नो निधनअघि राकेशले अकासा एयरमा आफ्नो स्वामित्व बढाएर ४६% पुर्‍याएका थिए र कम्पनीका सबैभन्दा ठूलो सेयरधनी बनेका थिए। उनको अन्तिम सार्वजनिक उपस्थिति अकासा एयरको उद्घाटन समारोहमा भएको थियो र त्यसपछि उनले ७ अगस्टमा मुम्बईदेखि अहमदाबादसम्म सञ्चालन भएको एयरलाइन्सको पहिलो उडानमा यात्रा गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jhunjhunwala's last public appearance was at Akasa Air's inaugural flight |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/jhunjhunwalas-last-public-appearance-was-at-akasa-airs-inaugural-flight/article65768064.ece |access-date=August 14, 2022 |website=The Hindu Business Line |date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rakesh Jhunjhunwala Airline's $9 Billion Order For Boeing 737s |url=https://www.ndtv.com/india-news/akasa-boeing-737-max-rakesh-jhunjhunwala-akasa-air-backed-by-investor-rakesh-jhunjhunwala-orders-boeing-737-jets-2613194 |access-date=2022-09-18 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shukla |first=Tarun |title=Akasa Air's take-off: with the Big Bull in cockpit, the low-cost airline has no room for mistakes |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/prime/transportation/akasa-airs-take-off-with-the-big-bull-in-cockpit-the-low-cost-airline-has-no-room-for-mistakes/primearticleshow/85159473.cms |access-date=2022-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manish |first=Sai |date=2022-08-22 |title=Before his death, Jhunjhunwala &amp; family became Akasa's biggest shareholders |url=https://www.business-standard.com/article/companies/before-death-rakesh-jhunjhunwala-family-became-akasa-air-biggest-shareholders-122082200250_1.html |access-date=2022-09-18 |website=www.business-standard.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rakesh Jhunjhunwala's demise unlikely to impact Akasa Air's business |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/rakesh-jhunjhunwalas-demise-unlikely-to-impact-akasa-air-business-article-93580292 |access-date=2022-09-18 |website=Times Now |date=16 August 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

झुनझुनवाला सम्भावित रूपमा उच्च वृद्धि हुने क्षेत्रहरूलाई प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गर्ने आफ्नो क्षमताका लागि परिचित थिए। स्थापित कम्पनीहरूमा गरेको लगानीका अतिरिक्त, उनको भारतका उपभोक्ता-केन्द्रित क्षेत्रहरू, जस्तै खुद्रा व्यापार र प्रविधिमा पनि विशेष रुचि थियो। भारतमा विस्तार हुँदै गएको मध्यम वर्गले घरेलु उपभोगमा उल्लेखनीय वृद्धि ल्याउने उनको विश्वास थियो, जसले उनका प्रारम्भिक लगानीसम्बन्धी धेरै निर्णयलाई मार्गदर्शन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Success Story of Rakesh Jhunjhunwala: Lessons from India's Big Bull |url=https://www.zerobizz.com/2025/01/the-success-story-of-rakesh-jhunjhunwala.html |website=ZeroBizz |date=January 2025 |access-date=30 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== विवाद ==

सन् २०२१ मा झुनझुनवालामाथि Aptech Computers का सेयरमा असामान्य कारोबार गरेको आरोपमा [[भित्री कारोबार]] सम्बन्धी अनुसन्धान गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SEBI sends Rakesh Jhunjhunwala, family notices in Aptech insider trading case: Report – Money Control |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/sebi-sends-rakesh-jhunjhunwala-family-notices-in-aptech-insider-trading-case-report-5410721.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816204607/https://www.moneycontrol.com/news/business/sebi-sends-rakesh-jhunjhunwala-family-notices-in-aptech-insider-trading-case-report-5410721.html |archive-date=16 August 2022 |access-date=23 April 2021}}&lt;/ref&gt; [[Securities and Exchange Board of India|SEBI]] ले झुनझुनवाला तथा अन्य व्यक्तिहरूले अप्रकाशित मूल्य-संवेदनशील सूचना (UPSI) को जानकारी रहेको अवस्थामा Aptech का सेयरमा कारोबार गरेको आरोप लगाएको थियो। सेप्टेम्बर २०१६ मा Aptech ले प्रिस्कुल क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने घोषणा गरेको थियो। SEBI को आदेशअनुसार, १४ मार्च २०१६ देखि ७ सेप्टेम्बर २०१६ अर्थात् आधिकारिक घोषणा गरिएको मितिसम्म उक्त सूचना UPSI का रूपमा रहेको थियो। जुलाई २०२१ मा झुनझुनवाला र उनका सहयोगीहरूले कुल {{currency|35|INR}} करोड भुक्तानी गरेपछि SEBI ले उक्त मुद्दा टुङ्ग्याएको थियो। झुनझुनवालाले {{INR|18.5}} करोड र उनकी पत्नीले {{INR|3.2}} करोड भुक्तानी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=SEBI settles insider trading case with Rakesh Jhunjhunwala |work=[[The Hindu Business Line]] |url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-settles-insider-trading-case-with-rakesh-jhunjhunwala/article35329574.ece |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814105551/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-settles-insider-trading-case-with-rakesh-jhunjhunwala/article35329574.ece |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;

== परोपकार ==

झुनझुनवालाको निधनको समयमा उनको कुल सम्पत्ति {{currency|5.8|USD}} अर्ब रहेको थियो र उनले आफ्नो सम्पत्तिको एक चौथाइ हिस्सा परोपकारी कार्यमा दान गर्ने योजना बनाएका थिए। उनको परोपकारी कार्यमा स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षा सम्बन्धी पहलहरू समावेश थिए। उनले [[St. Jude India|सेन्ट जुड]], [[Agastya International Foundation|अगस्त्य इन्टरनेसनल फाउन्डेसन]], [[Ashoka University|अशोका विश्वविद्यालय]], [[Friends of Tribals Society]] र [[Olympic Gold Quest]] जस्ता संस्थाहरूलाई सहयोग गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;WHO IS RAKESH JHUNJHUNWALA&quot; /&gt; उनी नयाँ पनवेलमा आर. जे. शंकरा आँखा अस्पताल निर्माण गर्ने प्रयासमा पनि सक्रिय थिए।&lt;ref name=&quot;WHO IS RAKESH JHUNJHUNWALA&quot; /&gt;

== लोकप्रिय संस्कृतिमा ==

७ जुन २०१२ मा [[The Economic Times]] ले झुनझुनवालाको व्यङ्ग्य गर्ने एउटा ब्लगका लेखकहरू दुई जना रहेको खुलासा गरेको थियो। पहिलो वर्ष उक्त ब्लग [[Forbes]] का स्तम्भकार&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fidelman |first=Mark |title=Mark Fidelman -Socialized and Mobilized |url=https://blogs.forbes.com/markfidelman/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115010532/http://blogs.forbes.com/markfidelman/ |archive-date=15 November 2012 |access-date=17 November 2012 |website=Forbes}}&lt;/ref&gt; मार्क फिडेलम्यानले लेखेका थिए भने बाँकी वर्षहरूमा लेखक [[Aditya Magal|आदित्य मागल]] थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sruthijith KK |date=7 June 2012 |title=How parody blogger Aditya Magal impressed Rakesh Jhunjhunwala |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-company/corporate-trends/how-parody-blog-the-secret-journal-of-rakesh-jhunjhunwala-writer-aditya-magal-impressed-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/13877181.cms?curpg=1 |url-status=live |access-date=29 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106180730/http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-company/corporate-trends/how-parody-blog-the-secret-journal-of-rakesh-jhunjhunwala-writer-aditya-magal-impressed-rakesh-jhunjhunwala/articleshow/13877181.cms?curpg=1 |archive-date=6 January 2017}}&lt;/ref&gt;

''[[Scam 1992]]'' नामक वेब शृङ्खलामा अभिनेता [[Kavin Dave|कविन डेभ]]ले झुनझुनवालामा आधारित पात्रको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;FilmFare Scam1992&quot;&gt;{{Cite web |date=24 October 2020 |title=Real to Reel: Actor Kavin Dave on playing the 'king of stock market' in Scam 1992 |url=https://filmfaremiddleeast.com/real-to-reel-actor-kavin-dave-on-playing-the-king-of-stock-market-in-scam-1992/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618233606/https://filmfaremiddleeast.com/real-to-reel-actor-kavin-dave-on-playing-the-king-of-stock-market-in-scam-1992/ |archive-date=18 June 2021 |access-date=14 August 2022 |website=FilmFare }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618233606/https://filmfaremiddleeast.com/real-to-reel-actor-kavin-dave-on-playing-the-king-of-stock-market-in-scam-1992/ |date=18 June 2021 }}&lt;/ref&gt;

== मृत्यु ==

१४ अगस्ट २०२२ मा झुनझुनवाला बिरामी परेपछि उनलाई [[Breach Candy Hospital|ब्रीच क्यान्डी अस्पताल]]मा लगिएको थियो।&lt;ref name=&quot;Monecontrol Demise News&quot;&gt;{{Cite news |title=Big Bull Bows Out {{!}} Rakesh Jhunjhunwala passes away |language=en |work=Moneycontrol |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/big-bull-bows-out-rakesh-jhunjhunwala-passes-away-9025051.html |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814044054/https://www.moneycontrol.com/news/business/big-bull-bows-out-rakesh-jhunjhunwala-passes-away-9025051.html |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; उनको सोही दिन बिहान करिब ६:३० बजे निधन भयो। चिकित्सकहरूले पछि उनी मिर्गौलासम्बन्धी समस्याका साथै तीव्र बहुअङ्ग विफलताबाट पीडित भएको बताएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rakesh Jhunjhunwala Death News LIVE Updates: Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/newsblogs/daily-news-and-latest-updates-live-14-august-2022/liveblog/93549317.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814014843/https://economictimes.indiatimes.com/news/newsblogs/daily-news-and-latest-updates-live-14-august-2022/liveblog/93549317.cms |archive-date=14 August 2022 |access-date=14 August 2022 |website=The Economic Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India Today&quot;/&gt;

[[Indian Prime Minister|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[Narendra Modi|नरेन्द्र मोदी]]ले शोक व्यक्त गर्दै भनेका थिए, &quot;राकेश झुनझुनवाला अदम्य थिए। जीवन्त, हँसिला र अन्तर्दृष्टिपूर्ण व्यक्तित्वका धनी उनले वित्तीय क्षेत्रमा अमिट योगदान छोडेका छन्। उनी भारतको प्रगतिप्रति पनि अत्यन्त उत्साही थिए। उनको निधनले वित्तीय जगतलाई दुःखी बनाएको छ।&quot;&lt;ref name=&quot;ET Ace investor Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62 Read more at: https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/ace-investor-rakesh-jhunjhunwala-passes-away-at-62/articleshow/93551064.cms investor Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62&quot;&gt;{{Cite news |last=Agarwal |first=Nikhil |title=Ace investor Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62 |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/ace-investor-rakesh-jhunjhunwala-passes-away-at-62/articleshow/93551064.cms |url-status=live |access-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814035101/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/ace-investor-rakesh-jhunjhunwala-passes-away-at-62/articleshow/93551064.cms |archive-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; झुनझुनवालाको निधनपछि सन् २०२३ मा उनलाई मरणोपरान्त भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[Padma Shri|पद्मश्री]] प्रदान गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== व्यक्तिगत जीवन ==

राकेश झुनझुनवालाले २२ फेब्रुअरी १९८७ मा रेखा झुनझुनवालासँग विवाह गरेका थिए। उनीहरूका तीन सन्तान थिए। उनकी छोरी निष्ठाको जन्म ३० जुन २००४ मा भएको थियो भने उनका जुम्ल्याहा छोराहरू अर्यमान र आर्यवीरको जन्म २ मार्च २००९ मा भएको थियो।&lt;ref name=&quot;Yahoo Finance : How a middle class man&quot; /&gt;

== सन्दर्भहरू ==

{{Reflist}}
31. [[Business Tweet]]। [https://www.business-tweet.com/business/rakesh-jhunjhunwala-will-receive-a-padma-shri/ राकेश झुनझुनवालाले पद्मश्री प्राप्त गर्ने]। Business Tweet। [https://web.archive.org/web/20230301053710/https://www.business-tweet.com/business/rakesh-jhunjhunwala-will-receive-a-padma-shri/ अभिलेख] गरिएको मूल पृष्ठ १ मार्च २०२३ मा। २६ जनवरी २०२३ मा प्राप्त गरिएको।

== बाह्य लिङ्कहरू ==

*[https://www.wsj.com/articles/rakesh-jhunjhunwala-known-as-indias-warren-buffett-has-died-at-age-62-11660918869 भारतका 'वारेन बफेट' भनेर चिनिने राकेश झुनझुनवालाको ६२ वर्षको उमेरमा निधन]
{{Commons}}</text>
      <sha1>qihd0yx2chlz7r3j949zbxmbay55gui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रमेश सिंह पाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151252</id>
    <revision>
      <id>1370302</id>
      <parentid>1369782</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T19:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13756" sha1="tdpf6315co56i5wjz65bhdb8me2j4o0" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder 
|name= रमेश सिंह पाल&lt;br&gt;
|image=[[File:Dr Ramesh Singh Pal with Chief minister of uttrakhand shri Pushkar Singh Dhami.jpg|thumb| रमेश सिंह पाल उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री [[पुष्करसिंह धामी]] सँग, वर्ष २०२५।]]

|occupation= वैज्ञानिक, लेखक
|website={{URL | www.rameshsinghpal.com | www.rameshsinghpal.com }}
}}

'''रमेश सिंह पाल''' एक भारतीय लेखक र वैज्ञानिक हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/155897918415-almora-news157|title=अनुशासन से ही प्राप्त किया जा सकता है आदर्श जीवन |access-date=10 मार्च 2025|publisher=अमर उजाला| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house |title= डा. रमेश सिंह पालद्वारा लिखित तीनवटा पुस्तकहरू संसद् भवनमा पुगेका छन्। |access-date= 2024-06-16 |publisher= हिंदी सामना |url-status= dead |archive-date= 24 फ़रवरी 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250224060140/https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224060140/https://www.hindisaamana.com/three-books-written-by-dr-ramesh-singh-pal-reached-parliament-house/ |date=2025-02-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/spiritual-wisdom-with-ramesh-singh-pal/|title= Spiritual Wisdom with Ramesh singh pal |access-date=2025-03-30|publisher = Times of India| access-date=2025-03-30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scholar.google.com/citations?user=SlRycHcAAAAJ=en|title=Dr Ramesh Singh Pal - Google Scholar Citations | access-date=2024-07-27 | publisher =scholar.google.com |access-date=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२१ को जनवरीमा, उहाँ युनेस्कोको 'इनक्लुसिभ पोलिसी ल्याब' (Inclusive Policy Lab) का लागि भारतको प्रतिनिधित्व गर्ने विज्ञका रूपमा छनोट हुनुभयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|url=https://en.unesco.org/inclusivepolicylab/users/dr-ramesh-singh-pal-scientist-writer-spiritual-motivator|website=UNESCO Inclusive Policy Lab|accessdate=2024-07-27}}&lt;/ref&gt; सन् २०२६ मा, उत्तराखण्डमा रुद्राक्ष (*Elaeocarpus ganitrus*) को व्यावसायिक खेतीको सम्भाव्यता मूल्याङ्कन गर्न पालले एउटा वैज्ञानिक अध्ययनको नेतृत्व गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/garhwal-hills-could-emerge-as-rudraksh-cultivation-hub-study/articleshow/132350127.cms|title=Garhwal hills could emerge as rudraksh cultivation hub-study|access-date=2026-07-18|publisher= Times of India|url-status=live }}&lt;/ref&gt; अध्ययनले देखाउँछ कि गढवाल हिमालयका विभिन्न क्षेत्रहरूको माटोको संरचना र कृषि-हावापानीसम्बन्धी अवस्थाहरू नेपालका रुद्राक्ष उत्पादन हुने क्षेत्रहरूसँग धेरै हदसम्म मिल्दाजुल्दा छन्, जसले उत्तराखण्डमा रुद्राक्षको व्यावसायिक खेतीका लागि ठूलो सम्भावना रहेको सङ्केत गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/ukhand-set-to-emerge-as-leading-rudraksha-cultivation-hub/|title=U’khand set to emerge as leading Rudraksha Cultivation Hub|access-date=2026-07-18|publisher= Garhwal Post|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/national/story-kishore-upadhyay-demands-comprehensive-policy-for-rudraksha-production-in-uttarakhand-201784279664097.html|title=Kishore upadhyay demands comprehensive policy for rudraksha production in Uttarakhand|access-date=2026-07-18|publisher= www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.amarujala.com/uttarakhand/tehri/mla-demands-cm-formulate-rudraksha-production-policy-tehri-news-c-5-1-drn1086-1020065-2026-07-17|title= विधायकले मुख्यमन्त्रीसमक्ष रुद्राक्ष उत्पादन नीति तर्जुमा गर्न माग गरेका छन्।|access-date=2026-07-18|publisher=अमर उजाला|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
रमेश सिंह पालको जन्म २ अगस्ट १९८१ मा भारतको उत्तर प्रदेशस्थित नजिबाबादमा भएको थियो। उनले जी.बी. पन्त कृषि तथा प्रविधि विश्वविद्यालयबाट आफ्नो पीएचडी पूरा गरे।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education and qualifications|url=http://orcid.org/0000-0003-3185-4466|website= orcid|accessdate=2021-04-08}}&lt;/ref&gt; हाल उनी लेखक र वैज्ञानिकका रूपमा चिनिन्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2023-03-22|title=विश्व जल दिवस पर दिया संरक्षण का संदेश |url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/almora/water-day-in-almora-and-bageshwar-almora-news-c-8-1-89888-2023-03-22/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|website=|publisher= अमर उजाला}}&lt;/ref&gt;

==पुस्तकें==
* ''अपना स्वरूप (हिंदी)'' (२०१८) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh |title=Apna swaroop|publisher=educreation Publishing; 1st edition|isbn=9789388381369|language=hi|date=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;  
* ''स्पिरिचुअल  विजडम: गारन्टीड प्रिस्क्रिप्शन ऑफ़ सक्सेस एंड हैप्पीनेस (अंग्रेजी)'' (२०२०) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Spiritual Wisdom: Guaranteed Prescription of Success &amp; Happiness|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9781636695952|language=en|date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;  
* ''रूपांतरण के सूत्र (हिंदी)'' (२०२३) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title=Rupantaran ke Sutr|publisher=Sankalp Publication; 1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; edition|isbn=9789394901773|language=hi|date=9 April 2023}}&lt;/ref&gt;
* ''मृत्यु से मुक्ति तक (हिंदी)'' (२०२४)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= Mrityu se Mukti Tak : Shrimadbhagavat saraltam tatva-vivechan|publisher=Notion Press; 1st edition|isbn=9798896323662|language=hi|date=25 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-book-launch-on-liberation-from-death-by-dr-ramesh-singh-pal-at-vivekananda-mountain-agricultural-research-institute-201734965637731.html|title=मृत्यु से मुक्ति तक का हुआ विमोचन|access-date=2024-12-23|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''आई नो थे ह्यूमन माइंड (अंग्रेजी)'' (२०२५) )&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pal|first1=Ramesh Singh|title= I Know The Human Mind: Unlock the Mysteries Within|publisher=BlueRose Publishers; 1st edition|isbn=9789370182899|language=en|date= 17 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-mumbai-launch-of-dr-ramesh-singh-pal-s-book-i-know-the-human-mind-201749361190676.html|title=डॉ. रमेश सिंह पाल की पुस्तक 'आई नो द ह्यूमन माइंड' का विमोचन मुंबई के जुहू में हुआ|access-date=2025-06-08|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''मनस विद (हिंदी)'' (२०२५)&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.bhaskar.com/local/uttarakhand/almora/news/cm-releases-the-book-manas-vid-136721441.html|title= मुख्यमन्त्रीद्वारा 'मानस-विद्' पुस्तक सार्वजनिक |access-date=2025-12-21|publisher= bhaskar.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://garhwalpost.in/cm-releases-dr-rs-pals-book-manas-vid/|title=CM releases Dr RS Pal’s book, ‘Manas Vid’|access-date=2025-12-23|publisher=garhwalpost.in |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-cm-pushkar-singh-dhami-launches-dr-ramesh-singh-pal-s-book-manas-vid-in-dehradun-201766226422508.html|title=मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी ने 'मनस-विद' पुस्तक का विमोचन किया |access-date=2025-12-20|publisher= Livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

साहित्यमा पुर्याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०२५ मा 'इन्डियन लिटरेचर अवार्ड' र 'देवभूमि राष्ट्रिय रत्न अवार्ड'द्वारा सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.nationalexpress.in/post/dr-ramesh-singh-pal-from-uttarakhand-has-garnered-acclaim-for-his-remarkable-contributions-to-the |title= Dr Ramesh Singh Pal, from Uttarakhand, has garnered acclaim for his remarkable contributions to the world of literature, culminating in the prestigious Indian Literature Award 2025|access-date=2025-03-13|publisher= National Express| url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url= https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-ramesh-singh-pal-receives-indian-literature-award-for-his-book-on-bhagavad-purana-201743060791326.html|title= डॉ पाल को मिला भारतीय साहित्य पुरस्कार|access-date=2025-03-27|publisher=www.livehindustan.com|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.hindisaamana.com/spiritual-writer-dr-ramesh-singh-pal-honored-with-devbhoomi-national-ratna-award-2025/|title= देवभूमि राष्ट्रीय रत्न पुरुस्कार, 2025 से सम्मानित हुए आध्यात्मिक लेखक, डॉ रमेश सिंह पाल|access-date= 2025-07-16|publisher= www.hindisaamana.com|url-status= live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007232305/https://www.hindisaamana.com/spiritual-writer-dr-ramesh-singh-pal-honored-with-devbhoomi-national-ratna-award-2025/ |date=2025-10-07 }}&lt;/ref&gt; डा. पालका पुस्तकहरू देशको संसद् भवनको पुस्तकालयमा समावेश गरिएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=2024-06-16|title=डॉ पाल की लिखित तीन पुस्तकों को संसद भवन में मिली जगह |url=https://www.livehindustan.com/uttarakhand/almora/story-dr-pal-39-s-three-books-got-a-place-in-the-parliament-house-10232866.html/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2024-07-27|publisher=हिंदुस्तान}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
&lt;references/&gt;

== बाह्य लिङ्कहरू==
*{{Cite web |url=https://loop.frontiersin.org/people/1154334/overview|title=Loop – डॉ रमेश सिंह पाल |date=2021-04-09 |website=loop.frontiersin.org |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://app.dimensions.ai/discover/publication?and_facet_researcher=ur.01306063342.24 |title=Researcher: रमेश सिंह पालका प्रकाशनहरू - Dimensions |date=2021-04-09|website=app.dimensions.ai |language=en |access-date=2021-04-09}}
*{{Cite web |url=https://openlibrary.org/authors/OL9105086A/Dr_Ramesh_Singh_Pal |title= रमेश सिंह पालद्वारा लिखित पुस्तकहरू |date=2021-04-09|website=openlibrary |access-date=2021-04-09}}
* {{Cite web |url=https://www.researchgate.net/profile/Ramesh-Singh-Pal|title= ResearchGate मा रमेश सिंह पाल |date=2021-04-15 |website=www.researchgate.net |access-date=2021-04-15}}

{{Commons category|Dr Ramesh Singh Pal|डॉ. रमेश सिंह पाल}}


{{authority control}}

[[श्रेणी: लेखकहरू]]
[[श्रेणी: भारतीय वैज्ञानिक]]
[[श्रेणी: सन् १९८१ मा जन्म]]
[[श्रेणी: जीवित मानिसहरू]]</text>
      <sha1>tdpf6315co56i5wjz65bhdb8me2j4o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोकनायक अस्पताल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151255</id>
    <revision>
      <id>1370305</id>
      <parentid>1369796</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T21:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1370305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5474" sha1="az90y1sbb6414m4qdhovdbtm1x1h55n" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{notability|Companies|date=January 2021}}
{{more citations needed|date=January 2021}}
}}

{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox hospital
| name = लोकनायक अस्पताल
| org_group = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| image = Lok Nayak Hospital in New Delhi 06.jpg
| image_size = 225
| alt = 
| caption = 
| coordinates = {{coord|28.63|77.23|display=inline,title}}
| location = जवाहरलाल नेहरू मार्ग
| region = मध्य दिल्ली
| state = दिल्ली
| country = भारत
| healthcare = दिल्ली सरकार
| funding = Government
| type = 
| religious_affiliation = 
| affiliation = मौलाना आजाद मेडिकल कलेज
| patron = 
| network = 
| standards = 
| emergency = छ 
| beds = १६००
| speciality = Specialist
| helipad = 
| h1_number = 
| h1_length_f = 
| h1_length_m = 
| h1_surface = &lt;!-- up to h12 --&gt;
| former_names = Irwin Hospital
| constructed = 
| opened = १९३६
| closed = 
| demolished = 
| website = {{URL|http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/DoIT_LNJP/lnjp/home}}
| other_links = 
| module =
}}

'''लोक नायक अस्पताल''' पहिले नोभेम्बर १९७७ सम्म '''इरविन अस्पताल''' भनेर चिनिन्थ्यो, त्यसपछि भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता र राजनीतिज्ञ [[जयप्रकाश नारायण]] सम्मानमा लोक नायक जय प्रकाश अस्पताल (LNJP) मा परिवर्तन गरियो। यो दिल्ली सरकार स्वास्थ्य र परिवार कल्याण विभागद्वारा मर्मत र सञ्चालन गरिन्छ।

== इतिहास ==
लोक नायक अस्पतालको इतिहास ब्रिटिस भारतमा फिर्ता जान्छ जब केन्द्रीय जेल परिसरलाई भारतका तत्कालीन भाइसरय लर्ड इरविन नेतृत्वमा अस्पतालमा परिणत गरिएको थियो। यसको शिलान्यास १० जनवरी १९३० मा गरिएको थियो र १९३६ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नल क्रुइकस्याङ्क नेतृत्वमा यो केन्द्रीय जेल परिसरलाई इरविन अस्पतालमा नियुक्त गरिएको थियो। 
&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Jai Prakash Narayan Hospital |url=http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |website=tte.delhigovt.nic.in }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128150212/http://tte.delhigovt.nic.in/wps/wcm/connect/doit_lnjp/LNJP/Home/About+Us/ |date=28 November 2021 }}&lt;/ref&gt;त्यस समयमा, यो ३५० शय्याको अस्पताल थियो, तर सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता पछि, छिमेकी देश र राज्यहरूबाट शरणार्थीहरूको रूपमा जनसङ्ख्याको आगमनले गर्दा थप ओछ्यानहरूको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अनुभव भयो।

नोभेम्बर १९७७ मा, इरविन अस्पतालको नाम लोक नायक जय प्रकाश अस्पतालमा परिवर्तन गरियो, र फेरि १९८९ मा, नाम लोक नायक जयप्रकाश अस्पतालबाट लोक नायक अस्पतालमा परिवर्तन गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Nayak Hospital, New Delhi |url=https://www.psypathy.com/clinics/lok-nayak-hospital/ |access-date=2025-09-29 |website=Psypathy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== चिकित्सा सुविधा ==
{{Columns-list|colwidth=10em
|
* एड्स परामर्श क्लिनिक
* एनेस्थेसियालोजी
* रक्त बैंक
* पोलेको र प्लास्टिक सर्जरी
* ENT
* परिवार कल्याण (M&amp;F) बाँझोपन
* स्त्री रोग तथा प्रसूति रोग
* औषधि
* स्नायुशल्यचिकित्सा
* अर्थोपेडिक्स
* Pediatrics
* बालरोग (शल्यक्रिया)
* छाला र यौन रोग
* शल्यक्रिया
* आघात सेवाहरू
* विभिन्न निदान प्रयोगशालाहरू
*मिर्गौला
}}

== सन्दर्भहरू ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}}
[[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]]
[[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>az90y1sbb6414m4qdhovdbtm1x1h55n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निक बरुआ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151286</id>
    <revision>
      <id>1370371</id>
      <parentid>1370001</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AN kabushiki</username>
        <id>55029</id>
      </contributor>
      <comment>बाह्य लिङ्क थपियो</comment>
      <origin>1370371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10567" sha1="spx9k5xwne5tw4kt788nleeorbkfz0j" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = निक बरुआ
| image = File:Hiro Matsushita with Nick Barua at first Swift020 demo in Chiba, Japan 2017.jpg
| caption = सन् २०१७ मा जापानको चिबामा भएको पहिलो स्विफ्ट०२० प्रदर्शनमा [[हिरोयुकी मात्सुसिता]]सँग निक बरुआ
| birth_name = सैकत निक बरुआ
| birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1980|3|13}}
| birth_place = [[लन्डन]], [[इङ्ल्यान्ड]], [[संयुक्त अधिराज्य]]
| citizenship = [[संयुक्त अधिराज्य|ब्रिटिश]]
| alma_mater = {{plainlist|
* [[येल विश्वविद्यालय]]
* [[क्यालिफोर्निया इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]]
}}
| occupation = [[भौतिकशास्त्री]], [[आविष्कारक]], [[उद्यमी]]
| title = AN Holdings Co. का अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत
| notable_works = [[:ja:SATCOM(衛星通信):未来の無人航空機通信ネットワーク|''SATCOM, The Future UAV Communication Link'']]
}}

'''निक बरुआ''' ({{lang-en|Nick Barua}}; जन्म १३ मार्च १९८०) जापानमा कार्यरत ब्रिटिश [[भौतिकशास्त्री]], [[आविष्कारक]] तथा [[उद्यमी]] हुन्। उनी AN Holdings Co. का संस्थापक, अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (Chairman &amp; CEO) हुन्।&lt;ref name=&quot;USANews&quot;&gt;{{Cite news
|title=The Physicist's Gambit: How a Former NASA Scientist is Reshaping Japan's Tech Frontier
|url=https://usanews.com/newsroom/the-physicist-s-gambit-how-a-former-nasa-scientist-is-reshaping-japan-s-tech-frontier
|work=USA News
|access-date=2026-08-16
|language=en
}}&lt;/ref&gt; उनका अनुसन्धानका विषयहरूमा स्वायत्त प्रणाली, बहु-मोडल सेन्सर फ्युजन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सवारी साधन सुरक्षा र कार्यात्मक सुरक्षा समावेश छन्।

==प्रारम्भिक जीवन र करियर==
बरुआको जन्म [[लन्डन]], [[इङ्ल्यान्ड]]मा भएको थियो। उनले [[इटन कलेज]]मा अध्ययन गरेपछि संयुक्त राज्य अमेरिकामा उच्च शिक्षा हासिल गरेका थिए। उनले सन् २००१ मा [[येल विश्वविद्यालय]]बाट भौतिकशास्त्रमा स्नातक तहको अध्ययन पूरा गरे र पछि [[क्यालिफोर्निया इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]]मा खगोलभौतिकशास्त्र अध्ययन गरे।&lt;ref name=&quot;TimeIconic&quot;&gt;{{Cite news
|title=Dr. Nick Barua: Multi-Faceted Career of Yale Physicist to Japan’s Business Icon
|url=https://timeiconic.com/dr-nick-barua-multi-faceted-career-of-yale-physicist-to-japans-business-icon/
|work=Time Iconic
|access-date=2026-08-16
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USANews&quot; /&gt;

उनले आफ्नो प्रारम्भिक करियरमा नासा [[जोनसन स्पेस सेन्टर]]मा अनुसन्धानसम्बन्धी काम गरे र पछि संयुक्त राज्य अमेरिकामा [[माइक्रोसफ्ट]]मा सफ्टवेयर विकाससम्बन्धी काममा संलग्न भए।&lt;ref name=&quot;USANews&quot; /&gt; समयक्रममा उनको व्यावसायिक तथा अनुसन्धान गतिविधि एयरोस्पेस, स्वायत्त प्रणाली, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र सेन्सर फ्युजनतर्फ केन्द्रित भयो।

पछि उनले क्यालिफोर्नियामा आधारित अमेरिकी एयरोस्पेस तथा इन्जिनियरिङ कम्पनी [[:en:Swift Engineering|स्विफ्ट इन्जिनियरिङ]]सँग सम्बन्धित जापानी कम्पनी स्विफ्ट Xi मा प्रमुख सञ्चालन अधिकृत (COO) का रूपमा काम गरे।&lt;ref name=&quot;USANews&quot; /&gt; स्विफ्ट Xi को गतिविधि मानवविहीन हवाई प्रणाली, एयरोस्पेस प्रविधि तथा सम्बन्धित इन्जिनियरिङ कार्यसँग जोडिएको थियो। कम्पनीको नेतृत्व [[हिरोयुकी मात्सुसिता]]ले गरेका थिए, जो पूर्व रेस कार चालक तथा [[प्यानासोनिक]]का संस्थापक [[कोनोसुके मात्सुसिता]]का नाति हुन्।&lt;ref name=&quot;ForbesArabia&quot;&gt;{{Cite news
|title=From the Stars to the Boardrooms: Dr. Nick Barua’s Meteoric Rise in the Executive Leadership
|url=https://web.archive.org/web/20250614164332/http://forbesae.com/From-the-Stars-to-the-Boardrooms-Dr-Nick-Baruas-Meteoric-Rise-in-the-Executive-Leadership.html
|work=Forbes Arabia
|author=Forbes Arabia Staff
|date=2025-05-12
|access-date=2026-08-16
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

पछि बरुआले आफ्ना व्यावसायिक गतिविधिहरू प्रविधि, लगानी तथा उद्यमशीलताका क्षेत्रमा विस्तार गरे। उनी AN Holdings Co. का संस्थापक, अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्।&lt;ref name=&quot;USANews&quot; /&gt;

==अनुसन्धान==
बरुआको अनुसन्धान सवारी साधन सुरक्षा, [[सेन्सर फ्युजन]], कृत्रिम बुद्धिमत्ता र उन्नत चालक-सहायता प्रणाली ([[ADAS]]) मा केन्द्रित छ।

बरुआ र मासाहितो हितोसुगीले सडकमा लडेका व्यक्तिहरू पहिचान गर्न थर्मल, दृश्य तथा अन्य सेन्सर सूचनालाई संयोजन गर्ने बहु-मोडल सेन्सर फ्युजन प्रणालीको अध्ययन गरेका छन्। सन् २०२५ मा ''Vehicles'' मा प्रकाशित उनीहरूको अध्ययनले यस्तो प्रणालीको सवारी साधन सुरक्षा र पैदलयात्री पहिचानमा प्रयोगको मूल्याङ्कन गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;Vehicles2025&quot;&gt;{{Cite journal
|last1=Barua
|first1=Nick
|last2=Hitosugi
|first2=Masahito
|title=Advanced Multi-Modal Sensor Fusion System for Detecting Falling Humans: Quantitative Evaluation for Enhanced Vehicle Safety
|journal=Vehicles
|date=2025-12-01
|volume=7
|issue=4
|page=149
|doi=10.3390/vehicles7040149
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

सन् २०२६ मा ''Sensors'' मा प्रकाशित अर्को अध्ययनमा उनीहरूले विभिन्न सेन्सर डाटा र भौतिक मोडेल प्रयोग गरी पैदलयात्री–सवारी ठक्करको गतिशास्त्रीय अवस्था पुनर्निर्माण गर्ने विधि प्रस्तुत गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;Sensors2026&quot;&gt;{{Cite journal
|last1=Barua
|first1=Nick
|last2=Hitosugi
|first2=Masahito
|title=A Physics-Grounded Multi-Modal Sensor Fusion Framework for Pedestrian Impact Kinematic Reconstruction Under Uncertainty: Phase 1 Design and Theoretical Evaluation
|journal=Sensors
|date=2026-05-27
|volume=26
|issue=11
|page=3387
|doi=10.3390/s26113387
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

उनको सवारी सुरक्षा अनुसन्धानले विद्युतीय सवारी साधनका सुरक्षा-सम्बन्धी प्रणालीहरूमा आवश्यक विद्युत् उपलब्धता र ब्याट्री स्वास्थ्यको प्रभावलाई पनि समेटेको छ। सन् २०२६ मा ''Scientific Reports'' मा प्रकाशित अध्ययनले ब्याट्रीको स्टेट अफ हेल्थ (SoH) र ADAS कार्यात्मक सुरक्षाबीचको सम्बन्धको मूल्याङ्कन गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;ScientificReports2026&quot;&gt;{{Cite journal
|last1=Barua
|first1=Nick
|last2=Sarker
|first2=Md Tanjil
|last3=Al Qwaid
|first3=Marran
|last4=Islam
|first4=Md. Shabiul
|last5=Hossain
|first5=Shah Mohazzem
|last6=Siddiquee
|first6=Kazy Noor-e-Alam
|title=Battery state-of-health as a functional safety variable: an ISO 26262-aligned AI framework for electric vehicle ADAS power integrity
|journal=Scientific Reports
|date=2026-08-03
|doi=10.1038/s41598-026-65007-4
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==सबाह्य लिङ्कहरू==
* [https://www.imdb.com/name/nm14218635/ IMBD]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}


[[श्रेणी:१९८० मा जन्मिएको]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]</text>
      <sha1>spx9k5xwne5tw4kt788nleeorbkfz0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रमुखता अनुसार हिमाल चुचुराहरूको सूची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151319</id>
    <redirect title="स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची" />
    <revision>
      <id>1370285</id>
      <timestamp>2026-08-18T13:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>[[स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची]]मा अनुप्रेषण गर्दै</comment>
      <origin>1370285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="fuolbk7q14eg2vtvevv489t9fkufp13" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची]]</text>
      <sha1>fuolbk7q14eg2vtvevv489t9fkufp13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाकिस्तानका हिमालहरूको सूची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151320</id>
    <revision>
      <id>1370289</id>
      <timestamp>2026-08-18T13:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: [[File:Nanga Parbat The Killer Mountain.jpg|thumb|right|250px|[[नङ्गा पर्वत]], विश्वको नवौँ सर्वोच्च हिमाल]] [[पाकिस्तान]] ७,००० मिटरभन्दा माथिका १०८ वटा र ६,००० मिटरभन्दा माथिका ४,५५५ वटा हिमालहरू रहेका छन्{{ref|number_of_peaks}}। ५,०...</comment>
      <origin>1370289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23336" sha1="l9ocjpsy8pktwxmes84unrz1t28dkei" xml:space="preserve">[[File:Nanga Parbat The Killer Mountain.jpg|thumb|right|250px|[[नङ्गा पर्वत]], विश्वको नवौँ सर्वोच्च हिमाल]]
[[पाकिस्तान]] ७,००० मिटरभन्दा माथिका १०८ वटा र ६,००० मिटरभन्दा माथिका ४,५५५ वटा हिमालहरू रहेका छन्{{ref|number_of_peaks}}। ५,००० र ४,००० मिटरभन्दा माथिका शिखरहरूको यहाँ कुनै गणना गरिएको छैन। संसारका १४ वटा सर्वोच्च स्वतन्त्र हिमालहरू (आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला) मध्ये पाँच वटा पाकिस्तानमा अवस्थित छन् (जसमध्ये चार वटा कन्कोर्डियाको वरपर, [[बाल्तोरो हिमनदी]] र [[गोडविन अस्टिन हिमनदी]]को सङ्गमस्थलमा पर्छन्)। पाकिस्तानका अधिकांश सर्वोच्च शिखरहरू [[काराकोरम]] हिमशृङ्खलामा पर्छन् (जुन लगभग पूर्ण रूपमा पाकिस्तानको [[गिलगित-बल्तिस्तान]] क्षेत्रमा अवस्थित छ र यसलाई [[हिमालय]] शृङ्खलाबाट छुट्टै शृङ्खला मानिन्छ) तर ७,००० मिटरभन्दा माथिका केही चुचुराहरू [[हिमालय]] र [[हिन्दुकुश]] शृङ्खलाहरूमा पनि समावेश छन्। यसबाहेक, पाकिस्तानमा ७,००० भन्दा बढी [[हिमनदी]]हरू रहेका छन्, जुन ध्रुवीय क्षेत्रहरू बाहेक अन्य जुनसुकै ठाउँभन्दा बढी हो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/millions-risk-melting-pakistan-glaciers-raise-flood-fears-200609033202702.html|title=Millions at risk as melting Pakistan glaciers raise flood fears|access-date=9 June 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609095702/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/millions-risk-melting-pakistan-glaciers-raise-flood-fears-200609033202702.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== विचारणीय विषयहरू ==
{{main|विश्वका अग्ला हिमालहरू}}
यो सूची पाकिस्तानका हिमालहरूको एक अपूर्ण सूची हो। पाकिस्तानमा धेरै नाम भएका र नाम नभएका चुचुराहरू छन् जुन हाल यस सूचीमा समावेश गरिएका छैनन्। यस सूचीमा धेरै त्यस्ता चुचुराहरू पनि समावेश छन् जुन सामान्यतया स्वतन्त्र हिमालको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छैन, तर कम [[स्थलाकृतिक प्रमुखता]] (उच्च शिखरमा जोड्ने सर्वोच्च दुई चुचुरा बीचको होचो बिन्दुभन्दा माथिको चुचुरोको उचाइ) का कारण अन्य हिमालहरूको सहायक चुचुराहरूको रूपमा मानिन्छ। साथै, अनिश्चित र असङ्गत सर्वेक्षणहरूका कारण सूचीबद्ध उचाइहरूमध्ये धेरैजसो अनुमानित छन्। ७,००० मिटरभन्दा माथिका चुचुराहरूका क्रमहरू [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|सर्वोच्च हिमालहरूको सूची]]बाट लिइएका हुन्।

बहु-शिखर भएको हिमाल र छुट्टै हिमालहरू बीचको भिन्नता सधैँ स्पष्ट हुँदैन ([[सबैभन्दा अग्लो आरोहण नगरिएको हिमालहरू]]) हेर्नुहोस्। एक साझा मापदण्ड भनेको ३०० मिटर विशिष्टता भएको शिखरलाई हिमालको रूपमा परिभाषित गर्नु हो। वैकल्पिक रूपमा, उच्च पर्वतीय शृङ्खलाहरूमा सबै कुरा ठिक मापनमा हुन्छ भन्ने कुरा झल्काउन सापेक्षिक विशिष्टता (विशिष्टता वा उचाइ) प्रयोग गरिन्छ (सामान्यतया ७–८%)। सर्वोच्च हिमालहरूको सूचीले कम्तीमा ५०० मिटर विशिष्टता भएका, लगभग ७% सापेक्षिक विशिष्टता भएका शीर्ष १०० शिखरहरूलाई क्रमबद्ध गर्दछ। 

==भौगोलिक वितरण ==
पाकिस्तानका अधिकांश सर्वोच्च हिमालहरू [[काराकोरम]] शृङ्खलामा अवस्थित छन्, केही उच्च हिमालहरू [[हिमालय]] (जसमध्ये सबैभन्दा अग्लो [[नङ्गा पर्वत]], विश्वव्यापी रूपमा ९औँ स्थानमा रहेको, ८,१२६ मिटर) र [[हिन्दुकुश]] (जसमध्ये सबैभन्दा अग्लो [[तिरिच मीर]], विश्वव्यापी रूपमा ३३औँ स्थानमा रहेको, ७,७०८ मिटर) मा पर्छन्।

सर्वोच्च हिमालहरूको अवस्थिति तल दिइएको [[काराकोरम]] र [[हिन्दुकुश]] को संयुक्त उपग्रह तस्वीरमा देखाइएको छ। सङ्ख्याहरूले सर्वोच्च हिमालहरूको सूचीमा रहेको विश्वव्यापी क्रमलाई जनाउँछन्। 
[[File:Hindu Kush and Karakoram peaks annotated (NASA satellite Terra MODIS).png|thumb|center|750px|[[हिन्दुकुश]] र [[काराकोरम]]का चुचुराहरूको अवस्थिति]]
पाकिस्तानका अधिकांश उच्च चुचुराहरू विशेष गरी [[गिलगित-बल्तिस्तान]] मा पर्छन्, तर उच्च [[हिन्दुकुश]] मा रहेका केही ७,०००+ मिटरका चुचुराहरू (पाकिस्तानको उत्तर-पश्चिमी क्षेत्रमा चिन्ह लगाइएका चुचुराहरू) यसका अपवाद हुन्।

सङ्ख्या ९ ले चिन्ह लगाइएको चुचुरो [[नङ्गा पर्वत]] (८,१२५ मिटर) हो, जुन पाकिस्तानमा अवस्थित दोस्रो सर्वोच्च [[हिमालय]]को चुचुरो हो। ८,००० मिटरभन्दा माथिका अन्य सबै चुचुराहरू [[काराकोरम]] को [[बाल्तोरो मुज्ताग]] उप-शृङ्खलामा पर्छन्।

==८०००+ मिटर==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्रम (पाकिस्तान) !! [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|विश्वव्यापी क्रम]] !! नाम !! [[उचाइ]] !! [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] !! [[हिमशृङ्खला]] !! तस्वीर
|-
| १ || २ || [[केटु]] || {{convert|8611|m|ft}} || {{convert|4020|m|ft}} || [[काराकोरम]] || [[File:Chogori.jpg|frameless|upright=0.7]]
|-
| २ || ९ || [[नङ्गा पर्वत]] || {{convert|8126|m|ft}} || {{convert|4608|m|ft}} || [[हिमालय]] || [[File:Fairy_Meadows_and_the_view_of_Nanga_Parbat.jpg|frameless|upright=0.7]]
|-
| ३ || ११ || [[ग्यासरब्रम प्रथम]] || {{convert|8080|m|ft}} || {{convert|2155|m|ft}} || [[काराकोरम]] || [[File:HiddenPeak.jpg|frameless|upright=0.7]]
|-
| ४ || १२ || [[ब्रोड पिक]] || {{convert|8051|m|ft}} || {{convert|1701|m|ft}} || [[काराकोरम]] || [[File:7_15_BroadPeak.jpg|frameless|upright=0.7]]
|-
| ५ || १३ || [[ग्यासरब्रम द्वितीय]]) || {{convert|8035|m|ft}} || {{convert|1524|m|ft}} || [[काराकोरम]] || [[File:Gasherbrum2.jpg|frameless|upright=0.7]]
|}

== ७,००० देखि ८,००० मिटर ==
{| class=wikitable style=text-align:center
|-
! विश्व क्रम !! क्रम (पाकिस्तान) !! नाम !! उचाइ (मी.) !! अवस्थिति !! उप-शृङ्खला
|-
| || || [[ग्यासरब्रम तृतीय]]|| ७,९५२ मी. || rowspan=&quot;11&quot; | [[काराकोरम]]   ||rowspan=2| [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|१७||६|| [[ग्यासरब्रम चौथो]]|| ७,९२५ मी.
|-
|१९||७|| [[दिस्तागिल सर]]      || ७,८८५ मी.                               || [[शिम्सल]]
|-
|२१||८|| [[कुन्याङ छिस]]     || ७,८५२ मी.
|[[शिम्सल]]
|-
|२२||९|| [[माशेरब्रुम]]|| ७,८२१ मी.                               || [[मासेरब्रुम हिमाल]]
|-
|२५||१०|| [[बातुरा १]]          || ७,७९५ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
| २६|| ११|| [[कान्जुत सर]]      || ७,७९० मी.                               || [[शिम्सल]]
|-
|२७||१२|| [[राकापोसी]]         || ७,७८८ मी.                               || [[राकापोसी-हरामोश हिमाल]]
|-
| || || [[बातुरा द्वितीय]]           || ७,७६२ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|३१|| १३|| [[साल्तोरो काङ्ग्री]]|| ७,७४२ मी. ||[[साल्तोरो हिमाल]]
|-
| || ||[[बातुरा ३]]           || ७,७२९ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|३३||१४|| [[तिरिच मीर]]        || ७,७०८ मी.                               || [[हिन्दुकुश]] ||
|-
|३६||१५|| [[चोगोलिसा प्रथम]]       || ७,६६५ मी. || rowspan=&quot;2&quot; |  [[काराकोरम]]   || [[मासेरब्रुम उप-शृङ्खला]]
|-
|३८||१६|| [[शिस्पारे]]          || ७,६११ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
| || || [[सिलबरजाकेन]]        || ७,५९७ मी. ||            [[हिमालय]]    || [[नङ्गा पर्वत]]
|-
| || ||  [[बातुरा ४]]|| ७,५९४ मी. || rowspan=&quot;4&quot; |  [[काराकोरम]]   || [[बातुरा मुजताग]]
|-
| || || ''अनामक''             || ७,५८१ मी.                               ||
|-
|३९ || १७|| [[त्रिवोर]]          || ७,५७७ मी.                               || [[शिम्सल]]
|-
|४३||१८|| [[स्क्याङ काङ्ग्री]]     || ७,५४५ मी.                              || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|४४||१९ || [[युक्सिन गर्दन सर]]|| ७,५३० मी.                             
| || [[शिम्सल]]
|-
|५२||२०|| [[नोशाक]]|| ७,४९२ मी. || [[हिन्दुकुश]]||
|-
|५३||२१|| [[पुमारी छिस]] (प.) || ७,४९२ मी. || rowspan=&quot;10&quot; | [[काराकोरम]]|| [[शिम्सल]]
|-
|५४||२२|| [[पास्सु सर]]|| ७,४७६ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|५८||२३|| [[मालुबितिङ]]    || ७,४५८ मी.                               || [[राकापोसी-हरामोश हिमालहरू]]
|-
| || || [[मुछु छिस]]         || ७,४५३ मी.                              || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|६१||२४|| [[के१२ (हिमाल)|के१२]]|| ७,४२८ मी.                              || [[साल्तोरो हिमाल]]
|-
|६३||२५|| [[सिया काङ्ग्री]]|| ७,४२२ मी.                              || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|६४||२६|| [[मोमहिल सर]]|| ७,३४३ मी.                              || [[शिम्सल]]
|-
|६६||२७|| [[स्किल ब्रुम]]|| ७,४२० मी.                              || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|६७||२८|| [[हरामोश]]|| ७,४०९ मी.                              || [[राकापोसी-हरामोश हिमालहरू]]
|-
|६८||२९|| [[इस्तोर-ओ-नल]]|| ७,४०३ मी.                              || [[हिन्दुकुश]]
|-
|६९ ||३० ||  [[घेन्ट काङ्ग्री]]|| ७,४०० मी. || rowspan=&quot;4&quot; |  [[काराकोरम]]||[[साल्तोरो हिमाल]]
|-
|७०||३१|| [[उल्तार सर]]|| ७,३८८ मी.                              || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|७४||३२|| [[शेर्पी काङ्ग्री]]|| ७,३८० मी.                              || [[साल्तोरो हिमालहरू]]
|-
|७७||३३|| [[साराघरार]]|| ७,३४९ मी.                              || [[हिन्दुकुश]]
|-
|८१ ||३४ || [[बाल्तोरो काङ्ग्री]]|| ७,२८० मी.                              
| rowspan=&quot;27&quot; |[[काराकोरम]]|| [[माशेरब्रुम हिमालहरू]]
|-
| || || [[जुत्मो सर]]|| ७,३३० मी.                              ||
|-
| || ||  [[बोजोहागुर दुवानासिर प्रथम]] || ७,३२९ मी.                             || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|  || || [[याजघिल]]|| ७,३२४ मी.                               || [[शिम्सल]]
|-
| || ||  ''अनामक''            || ७,३०० मी.                               ||
|-
| || ||  [[पास्सु डियार]]|| ७,२९५ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
| || ||  ''अनामक''            || ७,२९५ मी.                               ||
|-
| || ||  [[मालुबितिङ सी]]|| ७,२९१ मी.                               ||
|-
| ८६ ||३५ || [[बैनथा ब्राक]] (द ओग्रे) || ७,२८५ मी.                     || [[पानमा मुजताग]]
|-
|८७||३६|| [[युटमारु सर]]        || ७,२८३ मी.                             || [[हिस्पर]]
|-
|८८  ||37 || [[बाल्तिस्तान पिक]] || ७,२८२ मी.                          || [[माशेरब्रुम हिमालहरू]]
|-
|  || || ''नाम निर्धारण नभएको''            || ७,२८० मी.                               ||
|-
| ९०||३८ ||  [[मुज्ताग टावर]]  || ७,२७३ मी.                               || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
| ९२ ||३९ || [[दिरान]]          || ७,२६६ मी.                               || [[राकापोसी-बाग्रोत हिमालहरू]]
|-
| १०३ ||४० || [[मालुगुट्टी सर]] (मुलुगुट्टी)   || ७,२०७ मी.               ||[[शिम्सल]]
|-
| १०८||४१ ||  [[लुपघर सर]] (मध्य)       || ७,२०० मी.                 ‌||[[शिम्सल]]
|-
| || || [[हाचिन्दार छिस]]|| ७,१६३ मी.{{ref|hach}}                     ||[[काराकोरम]]
|-
|  || || [[स्नो डोम, कन्कोर्डिया|स्नो डोम]]|| ७,१६० मी.                    || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|
|
|[[प्रकपा काङ्ग्री|प्रकपा रि]]
|७,१५६ मी.
|[[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|  || || [[लातोक|लातोक प्रथम]]            || ७,१५१ मी.                         || [[पानमा मुजताग]]
|-
| || ||  [[ग्यासरब्रम पाँचौँ]]       || ७,१४७ मी.                               || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|  || || [[लातोक|लातोक द्वितीय]]           || ७,१४५ मी.                         || [[पानमा मुजताग]]
|-
| || ||  [[क्याम्पिरे डियोर]]|| ७,१४३ मी.                               || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|  || || ''नाम निर्धारण नभएको''            || ७,१३३ मी.                               || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|-
|  || || [[कुन्याङ छिस उत्तर]]|| ७,१०८ मी.                               || [[हिस्पर मुज्ताग]]
|-
|  || || [[उद्रेन जोम]]          || ७,१०८ मी. || [[हिन्दुकुश]]
|-
|  || || [[घेन्ता पिक]]|| ७,०९० मी.    || [[बातुरा मुजताग]]
|-
|  || || [[राखियोत पिक]]       || ७,०७० मी. || [[हिमालय]]               || [[नङ्गा पर्वत]]
|-
|  || || [[सङ्गेमरमर सर]]    || ७,०५० मी. || rowspan=&quot;3&quot; |  [[काराकोरम]]   || [[बातुरा मुजताग]]
|-
| || ||  [[लिङ्क सर]]           || ७,०४१ मी.                               || [[मासेरब्रुम हिमाल]]
|-
|  || || [[स्पान्तिक]] (सुवर्ण चुचुरो) || ७,०२७ मी.                        ||[[स्पान्तिक-सोसबुन हिमाल]]
|-
| || ||  [[आखिर छिस]]|| ७,०२० मी. || [[हिन्दुकुश]]             ||
|-
|  || || [[पामिरी सर]]|| ७,०१६ मी. || rowspan=&quot;3&quot; |  [[काराकोरम]]   ||
|-
|  || || [[राकापोसी पूर्व]]|| ७,०१० मी.                               ||
|-
| || ||  [[मोहसिन मीर]]|| ७,००४ मी.                               || [[बाल्तोरो मुज्ताग]]
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
{{commons category|Mountains of Pakistan|पाकिस्तानका हिमालहरू}}
* [https://web.archive.org/web/20160304122101/http://www.peakware.com/ पिकवेर]
* [http://www.summitpost.org/ समिट पोस्ट]
* [http://www.viewfinderpanoramas.org/dem3.html उच्च एसियाको अधिकांश भूभाग समेटिएको डिजिटल उचाइ आँकडा]
* [https://web.archive.org/web/20130725020735/http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html बारम्बार गलत उचाइ उल्लेख गरिने विषयमा गरिएको छलफल]
* [https://web.archive.org/web/20181105084530/http://peaklist.org/lists.html विशिष्टता सूचीहरू] (१,४५० मी. भन्दा बढी विशिष्टता भएका सबै एसियाली हिमालहरू सहित)
* [https://web.archive.org/web/20080427142155/http://echidna.rutgers.edu/expeditions/Hispar/Default.htm हिस्पार क्षेत्र]
* [https://web.archive.org/web/20060821141757/http://ravi.lums.edu.pk/las/ एलएएस नक्सा - (लम्स एडभेञ्चर सोसाइटी)]
* [http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/420123/an/0/page/0#420123 गुगल अर्थमा उत्तर पाकिस्तानका विस्तृत स्थानचिन्हहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204020441/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/420123/an/0/page/0#420123 |date=४ फेब्रुअरी २०१२ }}
* [http://pakistangeographic.com/mountains.html पाकिस्तानका हिमालहरूको बारेमा]
* [https://www.neelumvalleykashmir.com/2014/10/top-ten-highest-mountains-in-pakistan.html पाकिस्तानका शीर्ष १० हिमालहरू]

[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमालहरू|*]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका हिमालहरूको सूची| ]]</text>
      <sha1>l9ocjpsy8pktwxmes84unrz1t28dkei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रेणी:पाकिस्तानका हिमालहरू</title>
    <ns>14</ns>
    <id>151321</id>
    <revision>
      <id>1370291</id>
      <timestamp>2026-08-18T13:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: नयाँ श्रेणी</comment>
      <origin>1370291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ajgisxhx5bmzcsav9peslm3ip5kkjz4" xml:space="preserve">नयाँ श्रेणी</text>
      <sha1>ajgisxhx5bmzcsav9peslm3ip5kkjz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको सूची</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151322</id>
    <revision>
      <id>1370292</id>
      <timestamp>2026-08-18T14:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरका जिल्लाहरू}} {{Infobox subdivision type | name = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू | alt_name =  | alt_name1 =  | alt_name2 =  | alt_name3 =  | alt_name4 =  | map = File:Gilgit Baltistan Administrative divisions and districts.png | caption = गिलगित बल्तिस्ता...</comment>
      <origin>1370292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6875" sha1="kq38rdok67315lqckwsxmcr9sf9rooa" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरका जिल्लाहरू}}
{{Infobox subdivision type
| name = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू
| alt_name = 
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = File:Gilgit Baltistan Administrative divisions and districts.png
| caption = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको नक्सा
| alt = 
| category = 
| territory = [[गिलगित बल्तिस्तान]]
| upper_unit = 
| start_date = 
| start_date1 = 
| start_date2 = 
| start_date3 = 
| start_date4 = 
| legislation_begin = 
| legislation_begin1 = 
| legislation_begin2 = 
| legislation_begin3 = 
| legislation_begin4 = 
| legislation_end = 
| legislation_end1 = 
| legislation_end2 = 
| legislation_end3 = 
| legislation_end4 = 
| end_date = 
| end_date1 = 
| end_date2 = 
| end_date3 = 
| end_date4 = 
| current_number = १०
| number_date = २०२३
| type = 
| type1 = 
| type2 = 
| type3 = 
| type4 = 
| status = 
| status1 = 
| status2 = 
| status3 = 
| status4 = 
| exofficio = 
| exofficio1 = 
| exofficio2 = 
| exofficio3 = 
| exofficio4 = 
| population_range = ३३७,३२९ ([[दियामेर जिल्ला]]) – ६१,३०४ ([[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ जिल्ला]])
| area_range = {{Convert|12381|km2|sqmi|abbr=on}} ([[घिजेर जिल्ला|घिजेर जिल्ला]]) – {{Convert|4137|km2|sqmi|abbr=on}} ([[नगर जिल्ला|नगर जिल्ला]])
| government = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला सरकार]]
| government1 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|सहर जिल्ला सरकार]]
| government2 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला परिषद्]]
| government3 = 
| government4 = 
| subdivision = [[गिलगित बल्तिस्तानका तहसीलहरूको सूची|तहसील]]हरू
| subdivision1 = 
| subdivision2 = 
| subdivision3 = 
| subdivision4 = 
}}

सन् २०२३ सम्ममा [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा दस वटा जिल्लाहरू रहेका छन्, जसमध्ये चार वटा [[बल्तिस्तान विभाग]], चार वटा [[गिलगित विभाग]] र दुई वटा [[दियामेर विभाग]]मा पर्दछन्।&lt;ref name=&quot;Area43&quot;&gt;{{Cite web |date=June 2025 |title=Gilgit Baltistan at a Glance 2024 |url=https://portal.pnd.gog.pk/Content/Files/Reports/GB%20at%20a%20Glance%202024_250354808.pdf |access-date=15 February 2026 |website=Planning &amp; Development Department Statistical &amp; Research Cell (SRC), Government of Gilgit-Baltistan.}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक जिल्लालाई थप [[तहसील]] र सङ्घ परिषद्मा विभाजन गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Gilgit-Baltistan: Districts &amp; Places - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/cities/gilgitbaltistan/ |access-date=2025-04-06 |website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |date=2013-03-24 |title=Kharmang now GB district |url=http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124220156/http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |archive-date=24 November 2015 |access-date=2015-12-12 |work=Pakistan Observer}}&lt;/ref&gt;

== सूची ==
क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याका तथ्याङ्कहरू [[गिलगित बल्तिस्तान सरकार]]को योजना तथा विकास विभागद्वारा जारी गरिएका तथ्याङ्कहरूमा आधारित छन्।&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt; 
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!विभाग
!जिल्ला
!क्षेत्रफल (किमी&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt;
!सदरमुकाम
!तहसीलहरूको सङ्ख्या
!जनसङ्ख्या (सन् २०२३)&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt;
!विभागीय सदरमुकाम
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''बल्तिस्तान'''
|[[गान्चे जिल्ला|गान्चे]]
| align=&quot;right&quot; |८,५३१
|[[खाप्लु]]
|६
|१५७,८२२
| rowspan=&quot;4&quot; |'''स्कर्दु'''
|-
|[[शिगार जिल्ला|शिगार]]
| align=&quot;right&quot; |४,१७३
|[[शिगार]]
|२
|८४,६०८
|-
|[[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ]]
| align=&quot;right&quot; |६,१४४
|[[खारमाङ]]
|१
|६१,३०४
|-
|[[स्कर्दु जिल्ला|स्कर्दु]]
| align=&quot;right&quot; |१०,१६८
|[[स्कर्दु]]
|४
|२७८,८८५
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''गिलगित'''
|[[गिलगित जिल्ला|गिलगित]]
| align=&quot;right&quot; |४,२०८
|[[गिलगित]]
|३
|३२४,५५२
| rowspan=&quot;4&quot; |'''गिलगित'''
|-
|[[घिजेर जिल्ला (२०१९–)|घिजेर]]
| align=&quot;right&quot; |१२,३८१
|[[गाहकुच]]
|५
|२००,०६९
|-
|[[हुन्जा जिल्ला|हुन्जा]]
| align=&quot;right&quot; |१०,१०९
|[[आलियावाद (हुन्जा)|आलियावाद]]
|३
|६५,४९७
|-
|[[नगर जिल्ला|नगर]]
| align=&quot;right&quot; |४,१३७
|[[नगर, पाकिस्तान|नगर]]
|३
|८७,४१०
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''दियामेर'''
|[[डिएमर जिल्ला|डिएमर]]
| align=&quot;right&quot; |७,२३४
|[[चिलास]]
|५
|३३७,३२९
| rowspan=&quot;2&quot; |'''चिलास'''
|-
|[[अस्तोर जिल्ला|अस्तोर]]
| align=&quot;right&quot; |५,४११
|[[इद्गाह]]
|२
|१११,५७३
|-
|'''जम्मा'''
|
| align=&quot;right&quot; |'''७२,४९६'''
|
|'''३४'''
|'''१,७०९,०४९'''
|
|}


== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका जिल्लाहरू]]</text>
      <sha1>kq38rdok67315lqckwsxmcr9sf9rooa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370293</id>
      <parentid>1370292</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T14:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>पर्वत सुवेदीद्वारा [[गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू]] पृष्ठलाई [[गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको सूची]]मा सारियो</comment>
      <origin>1370292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6875" sha1="kq38rdok67315lqckwsxmcr9sf9rooa" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरका जिल्लाहरू}}
{{Infobox subdivision type
| name = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू
| alt_name = 
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = File:Gilgit Baltistan Administrative divisions and districts.png
| caption = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको नक्सा
| alt = 
| category = 
| territory = [[गिलगित बल्तिस्तान]]
| upper_unit = 
| start_date = 
| start_date1 = 
| start_date2 = 
| start_date3 = 
| start_date4 = 
| legislation_begin = 
| legislation_begin1 = 
| legislation_begin2 = 
| legislation_begin3 = 
| legislation_begin4 = 
| legislation_end = 
| legislation_end1 = 
| legislation_end2 = 
| legislation_end3 = 
| legislation_end4 = 
| end_date = 
| end_date1 = 
| end_date2 = 
| end_date3 = 
| end_date4 = 
| current_number = १०
| number_date = २०२३
| type = 
| type1 = 
| type2 = 
| type3 = 
| type4 = 
| status = 
| status1 = 
| status2 = 
| status3 = 
| status4 = 
| exofficio = 
| exofficio1 = 
| exofficio2 = 
| exofficio3 = 
| exofficio4 = 
| population_range = ३३७,३२९ ([[दियामेर जिल्ला]]) – ६१,३०४ ([[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ जिल्ला]])
| area_range = {{Convert|12381|km2|sqmi|abbr=on}} ([[घिजेर जिल्ला|घिजेर जिल्ला]]) – {{Convert|4137|km2|sqmi|abbr=on}} ([[नगर जिल्ला|नगर जिल्ला]])
| government = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला सरकार]]
| government1 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|सहर जिल्ला सरकार]]
| government2 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला परिषद्]]
| government3 = 
| government4 = 
| subdivision = [[गिलगित बल्तिस्तानका तहसीलहरूको सूची|तहसील]]हरू
| subdivision1 = 
| subdivision2 = 
| subdivision3 = 
| subdivision4 = 
}}

सन् २०२३ सम्ममा [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा दस वटा जिल्लाहरू रहेका छन्, जसमध्ये चार वटा [[बल्तिस्तान विभाग]], चार वटा [[गिलगित विभाग]] र दुई वटा [[दियामेर विभाग]]मा पर्दछन्।&lt;ref name=&quot;Area43&quot;&gt;{{Cite web |date=June 2025 |title=Gilgit Baltistan at a Glance 2024 |url=https://portal.pnd.gog.pk/Content/Files/Reports/GB%20at%20a%20Glance%202024_250354808.pdf |access-date=15 February 2026 |website=Planning &amp; Development Department Statistical &amp; Research Cell (SRC), Government of Gilgit-Baltistan.}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक जिल्लालाई थप [[तहसील]] र सङ्घ परिषद्मा विभाजन गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Gilgit-Baltistan: Districts &amp; Places - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/cities/gilgitbaltistan/ |access-date=2025-04-06 |website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |date=2013-03-24 |title=Kharmang now GB district |url=http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124220156/http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |archive-date=24 November 2015 |access-date=2015-12-12 |work=Pakistan Observer}}&lt;/ref&gt;

== सूची ==
क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याका तथ्याङ्कहरू [[गिलगित बल्तिस्तान सरकार]]को योजना तथा विकास विभागद्वारा जारी गरिएका तथ्याङ्कहरूमा आधारित छन्।&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt; 
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!विभाग
!जिल्ला
!क्षेत्रफल (किमी&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt;
!सदरमुकाम
!तहसीलहरूको सङ्ख्या
!जनसङ्ख्या (सन् २०२३)&lt;ref name=&quot;Area43&quot; /&gt;
!विभागीय सदरमुकाम
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''बल्तिस्तान'''
|[[गान्चे जिल्ला|गान्चे]]
| align=&quot;right&quot; |८,५३१
|[[खाप्लु]]
|६
|१५७,८२२
| rowspan=&quot;4&quot; |'''स्कर्दु'''
|-
|[[शिगार जिल्ला|शिगार]]
| align=&quot;right&quot; |४,१७३
|[[शिगार]]
|२
|८४,६०८
|-
|[[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ]]
| align=&quot;right&quot; |६,१४४
|[[खारमाङ]]
|१
|६१,३०४
|-
|[[स्कर्दु जिल्ला|स्कर्दु]]
| align=&quot;right&quot; |१०,१६८
|[[स्कर्दु]]
|४
|२७८,८८५
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''गिलगित'''
|[[गिलगित जिल्ला|गिलगित]]
| align=&quot;right&quot; |४,२०८
|[[गिलगित]]
|३
|३२४,५५२
| rowspan=&quot;4&quot; |'''गिलगित'''
|-
|[[घिजेर जिल्ला (२०१९–)|घिजेर]]
| align=&quot;right&quot; |१२,३८१
|[[गाहकुच]]
|५
|२००,०६९
|-
|[[हुन्जा जिल्ला|हुन्जा]]
| align=&quot;right&quot; |१०,१०९
|[[आलियावाद (हुन्जा)|आलियावाद]]
|३
|६५,४९७
|-
|[[नगर जिल्ला|नगर]]
| align=&quot;right&quot; |४,१३७
|[[नगर, पाकिस्तान|नगर]]
|३
|८७,४१०
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''दियामेर'''
|[[डिएमर जिल्ला|डिएमर]]
| align=&quot;right&quot; |७,२३४
|[[चिलास]]
|५
|३३७,३२९
| rowspan=&quot;2&quot; |'''चिलास'''
|-
|[[अस्तोर जिल्ला|अस्तोर]]
| align=&quot;right&quot; |५,४११
|[[इद्गाह]]
|२
|१११,५७३
|-
|'''जम्मा'''
|
| align=&quot;right&quot; |'''७२,४९६'''
|
|'''३४'''
|'''१,७०९,०४९'''
|
|}


== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू]]
[[श्रेणी:पाकिस्तानका जिल्लाहरू]]</text>
      <sha1>kq38rdok67315lqckwsxmcr9sf9rooa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151323</id>
    <redirect title="गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको सूची" />
    <revision>
      <id>1370294</id>
      <timestamp>2026-08-18T14:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>पर्वत सुवेदीद्वारा [[गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू]] पृष्ठलाई [[गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको सूची]]मा सारियो</comment>
      <origin>1370294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="mywl129clntgix6nza5epy7vyjbk1o7" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको सूची]]</text>
      <sha1>mywl129clntgix6nza5epy7vyjbk1o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Ashish7227</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151324</id>
    <revision>
      <id>1370301</id>
      <timestamp>2026-08-18T19:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1370301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6326" sha1="s4mdrrxeg65sq5nt41m1m4kk6jnh9iz" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Ashish7227ज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ashish7227|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:४५, १९ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>s4mdrrxeg65sq5nt41m1m4kk6jnh9iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:DreamRimmer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151325</id>
    <redirect title="प्रयोगकर्ता वार्ता:Max" />
    <revision>
      <id>1370312</id>
      <timestamp>2026-08-19T00:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JJPMaster</username>
        <id>51439</id>
      </contributor>
      <comment>JJPMasterद्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:DreamRimmer]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Max]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot; लाई &quot;[[Special:CentralAuth/Max|Max]]&quot;मा स्वचालित रूपमा सारियो</comment>
      <origin>1370312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="duwiqoudued6gp9x5pvv3u556k7xgzr" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Max]]</text>
      <sha1>duwiqoudued6gp9x5pvv3u556k7xgzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Jigyasu sam</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151326</id>
    <revision>
      <id>1370320</id>
      <timestamp>2026-08-19T04:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1370320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6328" sha1="4dn0z7uo3bfm756svm42t7lv2uhyqnh" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Jigyasu samज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Jigyasu sam|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५५, १९ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>4dn0z7uo3bfm756svm42t7lv2uhyqnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>काँचो पदार्थ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151327</id>
    <redirect title="कच्चा पदार्थ" />
    <revision>
      <id>1370353</id>
      <timestamp>2026-08-19T06:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>Bishaldev100 ले [[कच्चा पदार्थ]] बाट पुनर्निर्देश हटाएर [[काँचो पदार्थ]] लाई त्यसमाथि सारेको हो</comment>
      <origin>1370353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="apx5n2f4dkjunr2o8hj64oewkmfm5uo" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[कच्चा पदार्थ]]</text>
      <sha1>apx5n2f4dkjunr2o8hj64oewkmfm5uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोलाकार चाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151328</id>
    <revision>
      <id>1370357</id>
      <timestamp>2026-08-19T07:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:hi:Special:Redirect/revision/6188937|वृत्तीय गति]]&quot;पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो</comment>
      <origin>1370357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="cz6aachor7mn4ic53v8a7zt637480ws" xml:space="preserve">[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।

* [[रेखीय चाल|रेखीय गति]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>cz6aachor7mn4ic53v8a7zt637480ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370358</id>
      <parentid>1370357</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="asrvcbauj2ybij7uzajy3b5be8rl1ac" xml:space="preserve">[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय गति]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>asrvcbauj2ybij7uzajy3b5be8rl1ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370359</id>
      <parentid>1370358</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="24jll1g2spumcf9jiko3ect4p82zvap" xml:space="preserve">[[चित्र:Circular_motion_diagram.svg|अङ्गुठाकार|गोलाकार चाल]]
[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय गति]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>24jll1g2spumcf9jiko3ect4p82zvap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370360</id>
      <parentid>1370359</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="dnpowpi9rbolkjvjw4o4r7j2b72qp3l" xml:space="preserve">[[चित्र:Circular_motion_diagram.svg|अङ्गुठाकार|गोलाकार चाल]]
[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
[[चित्र:Tidalwaves1.gif|अङ्गुठाकार|गोलाकार चालको उदाहरण: [[पृथ्वी]]को वरीपरी [[चन्द्रमा]]को परिक्रमा ]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय गति]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>dnpowpi9rbolkjvjw4o4r7j2b72qp3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370361</id>
      <parentid>1370360</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1370361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="9hgbf37j1affuk5aye2ttj3do538ogk" xml:space="preserve">[[चित्र:Circular_motion_diagram.svg|अङ्गुठाकार|गोलाकार चाल]]
[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
[[चित्र:Tidalwaves1.gif|अङ्गुठाकार|गोलाकार चालको उदाहरण: [[पृथ्वी]]को वरीपरी [[चन्द्रमा]]को परिक्रमा ]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय चाल]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>9hgbf37j1affuk5aye2ttj3do538ogk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370367</id>
      <parentid>1370361</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1370367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="p3zevtfa4okujf2ia0sfhc3g22m5kg5" xml:space="preserve">[[चित्र:Circular_motion_diagram.svg|अङ्गुठाकार|गोलाकार चाल]]
[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|कोलको वरपरी गोरुको चाल पनि वृत्तीय चालको उदाहरण हो । ]]
[[चित्र:Tidalwaves1.gif|अङ्गुठाकार|गोलाकार चालको उदाहरण: [[पृथ्वी]]को वरीपरी [[चन्द्रमा]]को परिक्रमा ]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय चाल]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>p3zevtfa4okujf2ia0sfhc3g22m5kg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370368</id>
      <parentid>1370367</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1370368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="k1bog70h1xy38yy0rvhuj20trgin3qf" xml:space="preserve">[[चित्र:Circular_motion_diagram.svg|अङ्गुठाकार|गोलाकार चाल]]
[[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], '''गोलाकार चाल''' वा वृत्तीय चाल भनेको [[वृत|वृत्तको]] परिधिमा वस्तुको चाल हो। 

गोलाकार चालको उदाहरणहरूमा समावेश छन्: स्थिर उचाइमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], घुम्ने सिलिङ फ्यानको ब्लेड, रेस ट्र्याकमा घुम्ने कार, एक समान [[चुम्बकीय क्षेत्र|चुम्बकीय क्षेत्रको]] लम्बवत गतिमा घुम्ने [[इलेक्ट्रोन]], र फिलामेन्ट भित्र घुम्ने [[गियर]] ।

वस्तुको [[गति|वेग भेक्टरले]] निरन्तर दिशा परिवर्तन गरिरहेको हुनाले, गतिमान वस्तु केन्द्रकेंद्री बलद्वारा परिक्रमण केन्द्रको दिशामा [[प्रवेग|प्रवेगबाट]] गुज्रिरहेको हुन्छ। यो प्रवेग बिना, वस्तुले [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनको गतिको नियम]] अनुसार एक साधारण [[रेखीय चाल]]  मा हिड्छ ।
[[चित्र:P6151953_(15475156419).jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|[[कोल (यन्त्र)|कोल]]को वरपरी गोरुको चाल पनि वृत्तीय चालको उदाहरण हो । ]]
[[चित्र:Tidalwaves1.gif|अङ्गुठाकार|गोलाकार चालको उदाहरण: [[पृथ्वी]]को वरीपरी [[चन्द्रमा]]को परिक्रमा ]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==

* [[रेखीय चाल|रेखीय चाल]]
* केन्द्राभिमुख बल
{{विज्ञान-आधार}}
[[श्रेणी:विज्ञान आधार]]</text>
      <sha1>k1bog70h1xy38yy0rvhuj20trgin3qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चरम प्रमुख शिखर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151330</id>
    <revision>
      <id>1370441</id>
      <timestamp>2026-08-19T11:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45380-49</username>
        <id>80415</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार १,५०० मिटर भन्दा अग्लो अग्लो हिमाल}} [[Image:Map of Ultras.png|thumb|300px|right|विश्वभरका प्रमुख चुचुराहरूको नक्सा]]  '''चरम प्रमुख शिखर''' भनेको कम्तीमा {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} वा...</comment>
      <origin>1370441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="0c60vlxsg7v4vqboo7168itt3f3t0dz" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार १,५०० मिटर भन्दा अग्लो अग्लो हिमाल}}
[[Image:Map of Ultras.png|thumb|300px|right|विश्वभरका प्रमुख चुचुराहरूको नक्सा]]

'''चरम प्रमुख शिखर''' भनेको कम्तीमा {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} वा सोभन्दा बढी [[स्थलाकृतिक प्रमुखता]] भएको [[हिमाल]]को [[शिखर]] हो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|title=Relative hills on Earth|publisher=TheRelativeHillsofBritain|author=Rob Woodall|date=18 May 2016|quote=Ultra: peaks with a minimum prominence/relative height of 1500m. Steve Fry coined the term Ultra in the USA in the 1980s. His original term was 'ultra major mountain'. There are no Ultra summits in Britain. Hall of Fame entry minimum is 15.|access-date=5 January 2019|archive-date=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020140704/https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; कुनै शिखरको विशिष्टता भनेको उच्च शिखरबाट कुनै पनि मार्ग हुँदै वा यदि कुनै उच्च शिखर छैन भने समुद्र सतहबाट त्यसको शिखरसम्म पुग्नका लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम उचाइको चढाइ हो। पृथ्वीमा यस्ता करिब १,५०० वटा शिखरहरू छन्।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;/&gt; [[माटरहर्न]] र [[आइगर]] जस्ता केही प्रसिद्ध चुचुराहरू चरम शिखर होइनन् किनभने तिनीहरू उच्च [[कोल (भञ्ज्याङ)|कोल]]हरू मार्फत उच्च हिमालहरूसँग जोडिएका छन् र यसरी पर्याप्त स्थलाकृतिक विशिष्टता प्राप्त गर्दैनन्। 

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:हिमालहरू]]</text>
      <sha1>0c60vlxsg7v4vqboo7168itt3f3t0dz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370445</id>
      <parentid>1370441</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1370445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="blqrzz36g24eqd8sy8zwhztq670wgmy" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार १,५०० मिटर भन्दा अग्लो अग्लो हिमाल}}
[[Image:Map of Ultras.png|thumb|300px|right|विश्वभरका प्रमुख चुचुराहरूको नक्सा]]

'''चरम प्रमुख शिखर''' भनेको कम्तीमा {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} वा सोभन्दा बढी [[स्थलाकृतिक प्रमुखता]] भएको [[हिमाल]]को [[शिखर]] हो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|title=Relative hills on Earth|publisher=TheRelativeHillsofBritain|author=Rob Woodall|date=18 May 2016|quote=Ultra: peaks with a minimum prominence/relative height of 1500m. Steve Fry coined the term Ultra in the USA in the 1980s. His original term was 'ultra major mountain'. There are no Ultra summits in Britain. Hall of Fame entry minimum is 15.|access-date=5 January 2019|archive-date=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020140704/https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; कुनै शिखरको विशिष्टता भनेको उच्च शिखरबाट कुनै पनि मार्ग हुँदै वा यदि कुनै उच्च शिखर छैन भने समुद्र सतहबाट त्यसको शिखरसम्म पुग्नका लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम उचाइको चढाइ हो। पृथ्वीमा यस्ता करिब १,५०० वटा शिखरहरू छन्।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;/&gt; [[माटरहर्न]] र [[आइगर]] जस्ता केही प्रसिद्ध चुचुराहरू चरम शिखर होइनन् किनभने तिनीहरू उच्च [[कोल (भञ्ज्याङ)|कोल]]हरू मार्फत उच्च हिमालहरूसँग जोडिएका छन् र यसरी पर्याप्त स्थलाकृतिक विशिष्टता प्राप्त गर्दैनन्।

== वितरण ==
समुद्र सतहभन्दा माथि १५०० भन्दा बढी चरम हिमालहरू पहिचान गरिएका छन्: [[एसिया]]मा ६५४, [[उत्तर अमेरिका]]मा ३५७, [[दक्षिण अमेरिका]]मा २०९, [[युरोप]]मा ११९ ([[ककेसस]]मा १२ सहित), [[अफ्रिका]]मा ८४, [[ओसिनिया]]मा ५४, र [[अन्टार्क्टिका]]मा ३९ वटा रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.peaklist.org/ultras.html|title=The Ultra-Prominences Page|publisher=Peaklist.org|last=Maizlish|first=A.|access-date=2 June 2010|archive-date=25 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625194755/http://www.peaklist.org/ultras.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:हिमालहरू]]</text>
      <sha1>blqrzz36g24eqd8sy8zwhztq670wgmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1370446</id>
      <parentid>1370445</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>पर्वत सुवेदीद्वारा [[अति प्रमुख चुचुरो]] पृष्ठलाई [[चरम प्रमुख शिखर]]मा सारियो</comment>
      <origin>1370445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="blqrzz36g24eqd8sy8zwhztq670wgmy" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार १,५०० मिटर भन्दा अग्लो अग्लो हिमाल}}
[[Image:Map of Ultras.png|thumb|300px|right|विश्वभरका प्रमुख चुचुराहरूको नक्सा]]

'''चरम प्रमुख शिखर''' भनेको कम्तीमा {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} वा सोभन्दा बढी [[स्थलाकृतिक प्रमुखता]] भएको [[हिमाल]]को [[शिखर]] हो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|title=Relative hills on Earth|publisher=TheRelativeHillsofBritain|author=Rob Woodall|date=18 May 2016|quote=Ultra: peaks with a minimum prominence/relative height of 1500m. Steve Fry coined the term Ultra in the USA in the 1980s. His original term was 'ultra major mountain'. There are no Ultra summits in Britain. Hall of Fame entry minimum is 15.|access-date=5 January 2019|archive-date=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020140704/https://www.rhb.org.uk/marhofn/marhofn316/marhofn31621.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; कुनै शिखरको विशिष्टता भनेको उच्च शिखरबाट कुनै पनि मार्ग हुँदै वा यदि कुनै उच्च शिखर छैन भने समुद्र सतहबाट त्यसको शिखरसम्म पुग्नका लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम उचाइको चढाइ हो। पृथ्वीमा यस्ता करिब १,५०० वटा शिखरहरू छन्।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;/&gt; [[माटरहर्न]] र [[आइगर]] जस्ता केही प्रसिद्ध चुचुराहरू चरम शिखर होइनन् किनभने तिनीहरू उच्च [[कोल (भञ्ज्याङ)|कोल]]हरू मार्फत उच्च हिमालहरूसँग जोडिएका छन् र यसरी पर्याप्त स्थलाकृतिक विशिष्टता प्राप्त गर्दैनन्।

== वितरण ==
समुद्र सतहभन्दा माथि १५०० भन्दा बढी चरम हिमालहरू पहिचान गरिएका छन्: [[एसिया]]मा ६५४, [[उत्तर अमेरिका]]मा ३५७, [[दक्षिण अमेरिका]]मा २०९, [[युरोप]]मा ११९ ([[ककेसस]]मा १२ सहित), [[अफ्रिका]]मा ८४, [[ओसिनिया]]मा ५४, र [[अन्टार्क्टिका]]मा ३९ वटा रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;PeakList&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.peaklist.org/ultras.html|title=The Ultra-Prominences Page|publisher=Peaklist.org|last=Maizlish|first=A.|access-date=2 June 2010|archive-date=25 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625194755/http://www.peaklist.org/ultras.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:हिमालहरू]]</text>
      <sha1>blqrzz36g24eqd8sy8zwhztq670wgmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अति प्रमुख चुचुरो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151331</id>
    <redirect title="चरम प्रमुख शिखर" />
    <revision>
      <id>1370447</id>
      <timestamp>2026-08-19T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>पर्वत सुवेदीद्वारा [[अति प्रमुख चुचुरो]] पृष्ठलाई [[चरम प्रमुख शिखर]]मा सारियो</comment>
      <origin>1370447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="nhsowem5lb53igyv8fbku987lcqz9z8" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[चरम प्रमुख शिखर]]</text>
      <sha1>nhsowem5lb53igyv8fbku987lcqz9z8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>