Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1349 1120326 1094368 2026-04-09T06:00:05Z Eukesh 11 1120326 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/भावना}} [[Image:Sixteen faces expressing the human passions. Wellcome L0068375 (cropped).jpg|thumb|Sixteen faces expressing the human passions – colored [[engraving]]]] [[Image:Emotions - 3.svg|thumb|330px|Examples of basic emotions]] [[Image:Plutchik-wheel.svg|thumb|330px|The emotion wheel]] '''भावना''' धागु मनुयागु मानसिकता नाप स्वागु खंग्व खः। छुं भावना थ्व कथं दु- * [[साहस]] * [[ग्याना]] * [[लेताईगु]] * [[तं]] * [[मतिना]] * [[आनन्द]] * [[अहङ्कार]] * [[आतङ्क]] * [[आतुर]] * [[आशा]] * [[आश्चर्य]] * [[इच्छा]] * [[ईर्ष्या]] * [[घसु]] * [[दया]] * [[प्रीति]] ==स्वयादिसँ== * [[मनू]] {{Commonscat|Emotions}} [[पुचः:भावना]] dgwaoo8yzcc624d8rwsh8i0vxslakdz 0 93895 1120327 1114522 2026-04-09T06:00:44Z Eukesh 11 1120327 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/साहस}} '''साहस''' छगु मानवीय [[भावना]] ख। ==खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या== ===उत्पत्ति व विकास=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु [[तत्सम खँग्व]]या रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। ===छ्येलेज्या=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। * दसु — निष्क्रयश्चतुर्-विंशति-'''साहस'''्रो गणिकायाः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — द्वादश-'''साहस'''्रो गणिका-पुत्रस्य। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — अकामायाः कुमार्या वा '''साहस'''े उत्तमो दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — स-कामायाः पूर्वः '''साहस'''-दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — मातृका-दुहितृका-रूप-दासीनां घाते उत्तमः '''साहस'''-दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> ==स्वया दिसँ== *[[भावना]] == लिधंसा == <references/> [[Category: भावना]] aeompwcxwg1i521woccmeff2xwl8028 1120328 1120327 2026-04-09T06:06:27Z Eukesh 11 1120328 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/साहस}} '''साहस''' छगु मानवीय [[भावना]] ख। '''साहस''' धाःगु गुगुं नं ग्यानापुगु, थाकुगु वा अजूचाइपूगु परिस्थितियात सामना यायेफुगु छगू मानसिक व आत्मिक गुण ख। थुकियात मनूया भावया छगू तःधंगु दसुया रूपय् कयातःगु दु, गुकिं मनूयात पंगःया न्ह्यःने वनेत ग्वहालि याइ। साहस धइगु मग्याइगु जक मखु, बरु ग्याःच्वःसा नं थःगु कर्तव्य व लक्ष्यपाखे न्ह्यचिलिगु क्षमता ख। हलिमय् थीथी दार्शनिकतय्सं साहसयात मू नैतिक गुणत मध्ये छगू धकाः परिभाषित यानातःगु दु। साहसया छगू मू पक्ष मनूया थःगु विश्वासय् अडिग च्वनेगु व अन्यायया विरुद्ध सः थ्वयेकेगु नं ख। थ्व गुणं हे मनूयात प्रतिकूल अवस्थाय् नं धैर्यता धारण यायेत व सफलताया लँपुइ वनेत प्रेरणा बी। साधारण जीवनय् नं साहसया यक्व आवश्यकता जुइ, गथे कि न्हूगु खँ सयेकेगु वा थःगु गल्ती स्वीकार यायेगु खँय् थुकिया महत्व दु। भौतिक साहस (Physical courage) व नैतिक साहस (Moral courage) यानाः थुकियात निगू विधास बायेछिं। झिगु न्हिन्हिया जीवनय् साहसया व्यक्तित्व विकासय् तःधंगु ल्हाः दइ। <ref>Miller, William Ian (2000). The Mystery of Courage. Harvard University Press.</ref> <ref>Putman, Daniel (2001). "The Emotions of Courage". Journal of Social Philosophy. 32 (4): 463–470.</ref> ==खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या== ===उत्पत्ति व विकास=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु [[तत्सम खँग्व]]या रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। ===छ्येलेज्या=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। * दसु — निष्क्रयश्चतुर्-विंशति-'''साहस'''्रो गणिकायाः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — द्वादश-'''साहस'''्रो गणिका-पुत्रस्य। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — अकामायाः कुमार्या वा '''साहस'''े उत्तमो दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — स-कामायाः पूर्वः '''साहस'''-दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> * दसु — मातृका-दुहितृका-रूप-दासीनां घाते उत्तमः '''साहस'''-दण्डः। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २७]</ref> ==स्वयादिसँ== *[[भावना]] * [[धैर्य]] * [[नैतिकता]] * [[मनोविज्ञान]] == लिधंसा == <references /> [[Category:मनोविज्ञान]] [[Category:दर्शन]] [[Category: भावना]] 3uk4or8fiug12i15laqhia3h39hv5w5 0 306613 1120322 2026-04-09T05:50:19Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''फ्र्याक्सन''' (Fraction) धाःगु [[गणित]]य् छगू पूवंगु वस्तुया निश्चित भाग वा अंशयात क्यनेगु पद्धति ख। थुकियात नेपालभाषाय् 'अंश' नं धाइ। सामान्यतया, छगू फ्र्याक्सनयात निगु ल्याखतयेगु अनु... 1120322 wikitext text/x-wiki '''फ्र्याक्सन''' (Fraction) धाःगु [[गणित]]य् छगू पूवंगु वस्तुया निश्चित भाग वा अंशयात क्यनेगु पद्धति ख। थुकियात नेपालभाषाय् 'अंश' नं धाइ। सामान्यतया, छगू फ्र्याक्सनयात निगु ल्याखतयेगु अनुपातया रुपय् a/b कथं क्यने फइ। थन च्वय्या ल्याः a (numerator) यात 'अंश' व क्वय्या ल्याः b (denominator) यात 'हर' धाइ। हरं पूवंगु वस्तुयात गुलि बराबर ब्वय् बायातःगु दु धका क्यनी धाःसा अंशं उगु ब्व दथुइ गुलि मात्रा दु धका क्यनी। थ्व छगू आधारभूत गणितीय एकाइ ख गुकिं ल्याखतयेगु दथुया स्वापू यात क्यनी। नेपालभासय् फ्र्याक्सनयात न्हिन्हथंया खँल्हाबल्हाय् निब्वया छब्व, स्वब्वया छब्व आदि कथं दिनोमिनेतरयात न्हापा धासें न्युमरेतरयात लिपा धया कनिगु परम्परा नं दु। फ्र्याक्सनया छ्यलाबुला मनूया न्हिथंया जीवनय् तसकं महत्त्वपूर्ण जुइ। गुबले झीसं छपा मरि (cake) यात बाये वा ध्येबायात बायेगु खँल्हाइबिले झीसं फ्र्याक्सनया हे प्रछ्यलाच्वंगु जुइ। गणितीय विश्लेषणय् र्यासनल ल्या (rational numbers) या दक्वं पुचः फ्र्याक्सनया रुपय् क्यने फइ। थुकिया माध्यमं झीसं पूर्ण ल्या स्वया चिधंगु मानतयेत नं यथार्थ रुपं क्यने फइ। विज्ञान व इन्जिनियरिङय् सूक्ष्म लनिगु/दायेगु/मापनया निंतिं फ्र्याक्सन अनिवार्य जुइ। == फ्र्याक्सनया संरचना व परिभाषा == फ्र्याक्सनया निगु मुख्य ब्वःत जुइ गुकियात छहाकः बेक्वःगु ध्वलं बायातःगु जुइ: * '''न्युमरेतर बाय् अंश (Numerator):''' ध्वःया च्वय् च्वंगु ल्याः। थुकिं क्यनी कि झीसं कयागु भाग गुलि दु। * '''दिनोमिनेतर बाय् हर(Denominator):''' ध्वःया क्वय् च्वंगु ल्याः। थुकिं क्यनी कि छगू वस्तुयात गुलि बराबर भागय् बायातःगु दु। गबले दिनोमिनेतर शून्य जुइ, अले उगु फ्र्याक्सन परिभाषित जुइमखु (undefined)। थ्व गणितया छगू आधारभूत नियम ख। फ्र्याक्सनया मान न्युमरेतर व दिनोमिनेतरया दथुया स्वापूं निर्धारण याइ। यदि अंश हर स्वया तःधि जुल धाःसा उकिया मान १ स्वया अप्व जुइ। फ्र्याक्सनयात दशमलव (decimal) पद्धतिइ नं हिला क्यने फइ, गुकिं ल्याखं निनेत अझ अपुइकी। छगू हे मानयात थीथी कथंया अंश व हर छ्यला क्यने फइ, गुकियात 'इक्विएभ्यालेन्ट फ्र्याक्सन' धाइ। == फ्र्याक्सनया ताजि == गणितय् फ्र्याक्सनतयेत उमित क्यनेगु पहः व मानया आधारय् थीथी पुचलय् बाये फइ: * '''प्रपर फ्र्याक्सन (Proper Fraction):''' गुबले अंश, हर स्वया चिधि जुइ। थुकिया मान न्ह्याबलें १ स्वया म्हो जुइ। दसु: २/३। * '''इम्प्रपर फ्र्याक्सन (Improper Fraction):''' गुबले अंश, हर स्वया तःधि वा बराबर जुइ। थुकिया मान १ वा उकिया स्वया अप्व जुइ। दसु: ७/४। * '''मिक्स्ड फ्र्याक्सन (Mixed Fraction):''' छगू पूवंगु ल्या (whole number) व प्रपर फ्र्याक्सनया सम्मिश्रण। दसु: $२ ^१/_३।। * '''यूनिट फ्र्याक्सन (Unit Fraction):''' गुकिया अंश न्ह्याबलें १ जुइ। * '''डेसिमल फ्र्याक्सन (Decimal Fraction):''' गुकिया हर १० या पावर (10, 100, 1000) य् जुइ। * '''कम्प्लेक्स फ्र्याक्सन (Complex Fraction):''' गुकिया अंश वा हरय् नं फ्र्याक्सन हे जुइ। == फ्र्याक्सनया निनाः (Arithmetic Operations) == फ्र्याक्सनतयेगु दथुय् गणितीय गणना यायेगु थःगु हे विशेष नियमत दु। थ्व नियमतयेसं अंकगणितयात व्यवस्थित याइ। {| class="wikitable" |+ फ्र्याक्सन गणना नियम ! अपरेसन !! नियम !! दसु |- | तनेज्या (Addition) || हर समान याना अंश स्वायेगु || 1/4 + 2/4 = 3/4 |- | घटाउ (Subtraction) || हर समान याना अंश खायेगु || 5/6 - 1/6 = 4/6 |- | गुणा (Multiplication)|| अंश-अंश व हर-हर गुणा यायेगु || (2/3) * (4/5) = 8/15 |- | भाग (Division) || निगुगु पदयात उल्टा याना गुणा यायेगु || (1/2)/ (3/4) = 1/2 * 4/3 = 4/6 |} भिन्न हर (denominator) जूगु फ्र्याक्सनतयेत स्वायेत दकलय् न्हापा 'लोवेस्ट कमन मल्टिपल' (LCM) लिकाया हर समान यायेमाः। थ्व प्रक्रिया गणितय् तसकं महत्त्वपूर्ण ख। गुणा यायेबले अंश व हरया दथुय् साझा फ्याक्टर दुसा उकियात चानाः फ्र्याक्सनयात सरल रुपय् हये फइ। == ऐतिहासिक पृष्ठभूमि == फ्र्याक्सनया अवधारणा तसकं पुलां। प्राचीन मिस्रया मनूतयेसं विशेष रुपं यूनिट फ्र्याक्सनया प्रयोग यागु खनेदु। उमिसं जटिल फ्र्याक्सनतयेत नं 1/n या योगफलया रुपय् क्यनीगु खं सीकाकाल। प्राचीन भारतय् नं फ्र्याक्सनया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। ब्रह्मगुप्त व भास्कर थें जाःपिं गणितज्ञतयेसं फ्र्याक्सनया गणना सम्बन्धी नियमत च्वयादीगु दु। मध्यकालीन ईलय् अरब गणितज्ञतयेसं आधुनिक फ्र्याक्सन संकेत (a/b) या विकासय् भूमिका म्हितल। च्वय् अंश व क्वय् हर च्वयेगु पद्धति लिपा युरोपय् थ्यन। दशमलव (decimal) पद्धतिया विकास नापं फ्र्याक्सनया गणना अझ हे व्यापक व सरल जुया वन। == न्हिथंया जीवनय् महत्त्व == फ्र्याक्सन सफूया गणित जक मखु, थ्व न्हिथंया व्यवहारय् नं अनिवार्य दु। # भुतु: मसला वा ज्वलंतेगु मात्रा सीकेत 1/2 कप दुरु वा 1/4 चम्चा चि धाःगु फ्र्याक्सन हे ख। # ई बाय् समय: झीसं 'पौने' वा 'सवा' घौ धाइगु ई नं फ्र्याक्सनया हे छगू रुप ख। # दनाज्या (Construction): इन्च व फिटया चिधंगु नापतयेत थुइकेत फ्र्याक्सन मदुसा ज्या हे न्ह्याइमखु। # अर्थशास्त्र:ध्येबाया ब्याज, शेयर बजारया अंश, व बजेतय् थुकिया छ्यलाबुला जुइ। # संगीत (Music): संगीतया नोट व ताल (rhythm) फ्र्याक्सनया आधारय् हे दयेकातःगु जुइ। == लिखँ == फ्र्याक्सन धाःगु गणितया थन्यागु छगू जग ख गुकिया आधारय् तर्क व विश्लेषणया विकास जुइ। थुकिं मनूयात वस्तुतयेत बायेगु, साझेदारी यायेगु व सूक्ष्मता थुइकेगु क्षमता प्रदान याइ। आधुनिक प्रविधि व विज्ञानया दक्वं ख्यलय् फ्र्याक्सनया सिद्धान्त अन्तर्निहित दु। === स्वापू दुगु च्वसुत === * [[गणित]] * [[अनुपात]] * [[बीजगणित]] [[पुचः:गणित]] [[पुचः:अंकगणित]] [[पुचः:ल्या]] snsoendxazu3lzzkwe0wjfzt5f9hef6 1120323 1120322 2026-04-09T05:50:30Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Fraction]] to [[फ्र्याक्सन]] 1120322 wikitext text/x-wiki '''फ्र्याक्सन''' (Fraction) धाःगु [[गणित]]य् छगू पूवंगु वस्तुया निश्चित भाग वा अंशयात क्यनेगु पद्धति ख। थुकियात नेपालभाषाय् 'अंश' नं धाइ। सामान्यतया, छगू फ्र्याक्सनयात निगु ल्याखतयेगु अनुपातया रुपय् a/b कथं क्यने फइ। थन च्वय्या ल्याः a (numerator) यात 'अंश' व क्वय्या ल्याः b (denominator) यात 'हर' धाइ। हरं पूवंगु वस्तुयात गुलि बराबर ब्वय् बायातःगु दु धका क्यनी धाःसा अंशं उगु ब्व दथुइ गुलि मात्रा दु धका क्यनी। थ्व छगू आधारभूत गणितीय एकाइ ख गुकिं ल्याखतयेगु दथुया स्वापू यात क्यनी। नेपालभासय् फ्र्याक्सनयात न्हिन्हथंया खँल्हाबल्हाय् निब्वया छब्व, स्वब्वया छब्व आदि कथं दिनोमिनेतरयात न्हापा धासें न्युमरेतरयात लिपा धया कनिगु परम्परा नं दु। फ्र्याक्सनया छ्यलाबुला मनूया न्हिथंया जीवनय् तसकं महत्त्वपूर्ण जुइ। गुबले झीसं छपा मरि (cake) यात बाये वा ध्येबायात बायेगु खँल्हाइबिले झीसं फ्र्याक्सनया हे प्रछ्यलाच्वंगु जुइ। गणितीय विश्लेषणय् र्यासनल ल्या (rational numbers) या दक्वं पुचः फ्र्याक्सनया रुपय् क्यने फइ। थुकिया माध्यमं झीसं पूर्ण ल्या स्वया चिधंगु मानतयेत नं यथार्थ रुपं क्यने फइ। विज्ञान व इन्जिनियरिङय् सूक्ष्म लनिगु/दायेगु/मापनया निंतिं फ्र्याक्सन अनिवार्य जुइ। == फ्र्याक्सनया संरचना व परिभाषा == फ्र्याक्सनया निगु मुख्य ब्वःत जुइ गुकियात छहाकः बेक्वःगु ध्वलं बायातःगु जुइ: * '''न्युमरेतर बाय् अंश (Numerator):''' ध्वःया च्वय् च्वंगु ल्याः। थुकिं क्यनी कि झीसं कयागु भाग गुलि दु। * '''दिनोमिनेतर बाय् हर(Denominator):''' ध्वःया क्वय् च्वंगु ल्याः। थुकिं क्यनी कि छगू वस्तुयात गुलि बराबर भागय् बायातःगु दु। गबले दिनोमिनेतर शून्य जुइ, अले उगु फ्र्याक्सन परिभाषित जुइमखु (undefined)। थ्व गणितया छगू आधारभूत नियम ख। फ्र्याक्सनया मान न्युमरेतर व दिनोमिनेतरया दथुया स्वापूं निर्धारण याइ। यदि अंश हर स्वया तःधि जुल धाःसा उकिया मान १ स्वया अप्व जुइ। फ्र्याक्सनयात दशमलव (decimal) पद्धतिइ नं हिला क्यने फइ, गुकिं ल्याखं निनेत अझ अपुइकी। छगू हे मानयात थीथी कथंया अंश व हर छ्यला क्यने फइ, गुकियात 'इक्विएभ्यालेन्ट फ्र्याक्सन' धाइ। == फ्र्याक्सनया ताजि == गणितय् फ्र्याक्सनतयेत उमित क्यनेगु पहः व मानया आधारय् थीथी पुचलय् बाये फइ: * '''प्रपर फ्र्याक्सन (Proper Fraction):''' गुबले अंश, हर स्वया चिधि जुइ। थुकिया मान न्ह्याबलें १ स्वया म्हो जुइ। दसु: २/३। * '''इम्प्रपर फ्र्याक्सन (Improper Fraction):''' गुबले अंश, हर स्वया तःधि वा बराबर जुइ। थुकिया मान १ वा उकिया स्वया अप्व जुइ। दसु: ७/४। * '''मिक्स्ड फ्र्याक्सन (Mixed Fraction):''' छगू पूवंगु ल्या (whole number) व प्रपर फ्र्याक्सनया सम्मिश्रण। दसु: $२ ^१/_३।। * '''यूनिट फ्र्याक्सन (Unit Fraction):''' गुकिया अंश न्ह्याबलें १ जुइ। * '''डेसिमल फ्र्याक्सन (Decimal Fraction):''' गुकिया हर १० या पावर (10, 100, 1000) य् जुइ। * '''कम्प्लेक्स फ्र्याक्सन (Complex Fraction):''' गुकिया अंश वा हरय् नं फ्र्याक्सन हे जुइ। == फ्र्याक्सनया निनाः (Arithmetic Operations) == फ्र्याक्सनतयेगु दथुय् गणितीय गणना यायेगु थःगु हे विशेष नियमत दु। थ्व नियमतयेसं अंकगणितयात व्यवस्थित याइ। {| class="wikitable" |+ फ्र्याक्सन गणना नियम ! अपरेसन !! नियम !! दसु |- | तनेज्या (Addition) || हर समान याना अंश स्वायेगु || 1/4 + 2/4 = 3/4 |- | घटाउ (Subtraction) || हर समान याना अंश खायेगु || 5/6 - 1/6 = 4/6 |- | गुणा (Multiplication)|| अंश-अंश व हर-हर गुणा यायेगु || (2/3) * (4/5) = 8/15 |- | भाग (Division) || निगुगु पदयात उल्टा याना गुणा यायेगु || (1/2)/ (3/4) = 1/2 * 4/3 = 4/6 |} भिन्न हर (denominator) जूगु फ्र्याक्सनतयेत स्वायेत दकलय् न्हापा 'लोवेस्ट कमन मल्टिपल' (LCM) लिकाया हर समान यायेमाः। थ्व प्रक्रिया गणितय् तसकं महत्त्वपूर्ण ख। गुणा यायेबले अंश व हरया दथुय् साझा फ्याक्टर दुसा उकियात चानाः फ्र्याक्सनयात सरल रुपय् हये फइ। == ऐतिहासिक पृष्ठभूमि == फ्र्याक्सनया अवधारणा तसकं पुलां। प्राचीन मिस्रया मनूतयेसं विशेष रुपं यूनिट फ्र्याक्सनया प्रयोग यागु खनेदु। उमिसं जटिल फ्र्याक्सनतयेत नं 1/n या योगफलया रुपय् क्यनीगु खं सीकाकाल। प्राचीन भारतय् नं फ्र्याक्सनया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। ब्रह्मगुप्त व भास्कर थें जाःपिं गणितज्ञतयेसं फ्र्याक्सनया गणना सम्बन्धी नियमत च्वयादीगु दु। मध्यकालीन ईलय् अरब गणितज्ञतयेसं आधुनिक फ्र्याक्सन संकेत (a/b) या विकासय् भूमिका म्हितल। च्वय् अंश व क्वय् हर च्वयेगु पद्धति लिपा युरोपय् थ्यन। दशमलव (decimal) पद्धतिया विकास नापं फ्र्याक्सनया गणना अझ हे व्यापक व सरल जुया वन। == न्हिथंया जीवनय् महत्त्व == फ्र्याक्सन सफूया गणित जक मखु, थ्व न्हिथंया व्यवहारय् नं अनिवार्य दु। # भुतु: मसला वा ज्वलंतेगु मात्रा सीकेत 1/2 कप दुरु वा 1/4 चम्चा चि धाःगु फ्र्याक्सन हे ख। # ई बाय् समय: झीसं 'पौने' वा 'सवा' घौ धाइगु ई नं फ्र्याक्सनया हे छगू रुप ख। # दनाज्या (Construction): इन्च व फिटया चिधंगु नापतयेत थुइकेत फ्र्याक्सन मदुसा ज्या हे न्ह्याइमखु। # अर्थशास्त्र:ध्येबाया ब्याज, शेयर बजारया अंश, व बजेतय् थुकिया छ्यलाबुला जुइ। # संगीत (Music): संगीतया नोट व ताल (rhythm) फ्र्याक्सनया आधारय् हे दयेकातःगु जुइ। == लिखँ == फ्र्याक्सन धाःगु गणितया थन्यागु छगू जग ख गुकिया आधारय् तर्क व विश्लेषणया विकास जुइ। थुकिं मनूयात वस्तुतयेत बायेगु, साझेदारी यायेगु व सूक्ष्मता थुइकेगु क्षमता प्रदान याइ। आधुनिक प्रविधि व विज्ञानया दक्वं ख्यलय् फ्र्याक्सनया सिद्धान्त अन्तर्निहित दु। === स्वापू दुगु च्वसुत === * [[गणित]] * [[अनुपात]] * [[बीजगणित]] [[पुचः:गणित]] [[पुचः:अंकगणित]] [[पुचः:ल्या]] snsoendxazu3lzzkwe0wjfzt5f9hef6 0 306614 1120324 2026-04-09T05:50:30Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Fraction]] to [[फ्र्याक्सन]] 1120324 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[फ्र्याक्सन]] cn96pg5xncokp6g8ejq85sla3pg1t62 0 306615 1120325 2026-04-09T05:58:22Z Eukesh 11 Redirected page to [[आनन्द]] 1120325 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[आनन्द]] 67r6uiglw62ootmy14uelvuxmubx230