Wikipedia
niawiki
https://nia.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Olayama
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Media
Spesial
Huhuo
Sangoguna
Huhuo zangoguna
Wikipedia
Huhuo Wikipedia
Berkas
Huhuo berkas
MediaWiki
Huhuo MediaWiki
Templat
Huhuo templat
Fanolo
Huhuo wanolo
Kategori
Huhuo kategori
Portal
Huhuo portal
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Huhuo Acara
Ernst Ludwig Denninger
0
111
27451
25712
2026-06-05T00:21:57Z
InternetArchiveBot
504
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
27451
wikitext
text/x-wiki
'''Ernst Ludwig Denninger''' (★1815 – †1875) ya'ia da'ö no samösa [[wikt:falito|falito]] [[Gereja Protestan|Protestan]] moroi ba [[Jerman]] si möi mamazaewe Taromali [[Lowalangi]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]]. Ba hiza tehöngö göi ia me ya'ia zi oföna sibai mangali [[Turia Somuso Dödö|Duria Somuso Dödö]] ba li Niha,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://misi.sabda.org/kesaksian/ernst-ludwig-denninger|title=Ernst Ludwig Denninger {{!}} e-MISI|website=misi.sabda.org|access-date=2022-02-03}}</ref> heŵa'ae lö la'oguna'ö niha [[Sura Ni'amoni'ö|Zura Ni'amoni'ö]] ni'alinia andrö.
Denninger no göi [[wikt:falito|falito]] [[Gereja Protestan|Protestan]] si föföna sibai mombayaigö idanö [[Ono Niha|Nono Niha]].<ref>So zi tobali [[Niha Keriso]] Ndraono Niha si toröi ba Penang, [[Malaysia]], töra 30 fakhe fatua lö labörötaigö halöŵöra ya'ira falito [[Gereja Protestan|Protestan]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]]. Börö Ndraono Niha andrö göi wa tola tohare ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] darua falito [[Gereja Katolik|Katolik]] moroi ba [[Perancis]] me 1832, ya'ia da'ö [[Jean Pierre Vallon]] ba [[Jean Laurent Berard]]. Lö ara me no larugi [[Tanö Niha|Danö Niha]] mate ira, irege teböhöli misi [[Gereja Katolik]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]], irugi tebörögö zui dania ba 1939. Faigi [https://jalapress.com/sejarah-masuknya-agama-kristen-di-pulau-nias/ ''Sejarah Masuknya Agama Kristen di Pulau Nias'']], jalapress.com (10/08/2019), mufaigi me 19/04/2023)</ref> Terou dödönia we'amöi ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] aefa falukha ia khö [[Ono Niha|Ndraono Niha]] si so ba [[Padang]].
Aefa halöŵönia ba [[Tanö Niha|Danö Niha]], mangawuli Denninger ba [[Jerman]] ba lö ara aefa da'ö iröi gulidanö. Tola lamane wa ya'ia andre [[wikt:falito|falito]] [[Gereja Protestan|Protestan]] si oföna sibai molohe Turia Somuso Dödö ba Danö Niha.<ref name=":0" />
== Fa'auri ==
Tumbu Denninger ba [[Berlin]] me 4 Desember 1815. Me awuyu-wuyu ia nasa mohalöŵö ia ba wangehaogö lala zimbo (li Indonesia {{li|id|''cerobong asap''}}) ba mbanuara. Aefa da'ö möi ia sekola ba [[seminari]] ''Bassel Mission'', ba me no i'awalisi zekolania ba da'ö möi ia fao awö ba sambua gangowuloa [[misi]] sotöi ''Rheinische Missionsgesellschaft'' si so Wuppertal, Barmen, [[Jerman]].<ref name=":0" />
Ba ndröfi si 1848-1859 lafatenge ia ba [[Kalimantan]] ba wamazaewe Taromali ba gotalua niha [[Dayak]], ba hiza aetu ba dalu lala ba tebatogö halöŵö andre börö wanenaŵa niha mbanua ba da'ö.
Andrö lafatenge ia ba danö [[Batak]]. Ba hiza lö a'ozu möi ia, me mofökhö ndrongania me larugi [[Padang]]. Ba Padang andre falukha-lukha ia [[Ono Niha|Nono Niha]] si no mangarato ba da'ö. Ibörötaigö ifaguru ia ba li Niha, me omasi ia möi ba wanuriaigö [[Turia Somuso Dödö]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]].
Ba 27 September 1865 ofeta Denninger ba [[Gunungsitoli]]. No fao khönia fefu nösi nomonia, göi nononia sawena tohare moroi ba [[Jerman]] ba wanolo dongania sofökhö. {{Sfn|Hummel|Telaumbanua|p=95, 97}} Irugi ma'ökhö la'owasaini luo wa'atoharenia andre ira gereja-gereja [[Gereja Protestan|Protestan]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] tobali luo wa'atohare wanuriaigö [[Injil]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]].<ref>{{Cite web|url=https://pesona.travel/keajaiban/5818/gereja-fanorotodo-dan-sejarah-masuknya-agama-ke-nias|title=Gereja Fanorotodo dan Sejarah Masuknya Agama ke Nias|website=pesona indonesia|language=id-ID|access-date=2020-04-11|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411191431/https://pesona.travel/keajaiban/5818/gereja-fanorotodo-dan-sejarah-masuknya-agama-ke-nias|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://utamanews.com/Ragam/Ibadah-Raya-Yubileum-150-Tahun-Misi-di-Kepulauan-Nias|title=Ibadah Raya Yubileum 150 Tahun Misi di Kepulauan Nias|website=Berita Terkini Medan Sumut - Utama News|language=en|access-date=2022-02-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hariansib.com/Agama-Kristen/Yubileum-150-Tahun-Misi-di-Kepulauan-Nias-Dirayakan-Dalam-Ibadah-Raya|title=Yubileum 150 Tahun Misi di Kepulauan Nias Dirayakan Dalam Ibadah Raya|website=HarianSIB.com - Sinar Indonesia Baru|access-date=2022-02-03}}</ref>
== Fanuriaigö Turia Somuso Dödö ==
Ba mböröta we'asonia ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] ambö i'ila lala fahuhuo khö niha mbanua Denninger.{{Sfn|Hummel|Telaumbanua|p=96}} Andrö wa ibörötaigö ibagi-bagi mbago awö nafo ena'ö adöni dödö niha mbanua khönia. Ba hiza ara (arakhagö 10 fakhe) awena mowua halöŵönia andre me tebayaigö idanö 25 niha ba wangowasaini [[Paska]] 1874.{{Sfn|Wellem|2004|p=36}} Aefa da'ö ibörötaigö itöröi nomo-omo misa ba wamahaö ndraono ba wombaso ba ba wanura. Mowua halöŵö andre irege latolo ia dania iraono si hino töla ba wamahaö iranono ba zekola migu nibokainia ba [[Gunungsitoli]] me döfi 1866.<ref name=":0" />
I'ali zura [[Yohane]] awö zura [[Luka]] ba li Niha Denninger, latolo ia iraono si hino döla no mege.<ref name=":0" /> Ba wo'alinia [[Sura Ni'amoni'ö]], i'oguna'ö Denninger ngawalö döi si so bakha ba li Niha. Duma-dumania i'oguna'ö [[Lowalangi]] tobali döi zomböi banua si yaŵa. Ilau da'a ena'ö tola aboto ba dödö [[Ono Niha|Nono Niha]] wamahaö ni'ohenia.{{Sfn|Hummel|Telaumbanua|p=105-106}}
Ba ndröfi si 1874 iraka ''British and Foreign Bible Society'' zura [[Luka]] ni'alinia (högö zura andre: ''Turia Amusoladödö Gamonita Tesua wa Luka'').<ref>{{Cite journal|last=Dermawan|first=Julia Theis|year=2003|title=A Styudy of the Nias Revival in Indonesia|url=https://www.aptspress.org/asian-journal-of-pentecostal-studies/volumes-and-articles-of-ajps/#1528428533585-1fce0d4d-f34b|journal=Asian Journal of Pentecostal Studies|language=en|volume=6|issue=2|pages=|doi=|access-date=2022-02-03|archive-date=2023-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323173226/https://www.aptspress.org/asian-journal-of-pentecostal-studies/volumes-and-articles-of-ajps/#1528428533585-1fce0d4d-f34b|dead-url=yes}}</ref>
I'orudugö Denninger fefu ngawua wehede moroi ba [[dialek]] ba [[Tanö Niha|Danö Niha]], ena'ö oi tesalahini ira. Ba hiza da'a sibai göi mbörö wa lö aboto ba dödö niha na labaso zura andrö. [[Heinrich Sundermann]] dania furi ö zangohalöŵögöigö mangawuli wo'ali [[Sura Ni'amoni'ö|Zura Ni'amoni'ö]] ni'oguna'ö irugi ma'ökhö.<ref>{{Cite web|url=https://ononiha.org/678/soera-niamonio-alkitab-berbahasa-nias/|title=Soera Ni'amoni'ö: Alkitab berbahasa Nias|date=2017-06-13|website=Ononiha.org|language=en-US|access-date=2022-02-03|archive-date=2023-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008002413/https://ononiha.org/678/soera-niamonio-alkitab-berbahasa-nias/|dead-url=yes}}</ref>
Ba ndröfi si 1875 mofökhö Denninger. Möi ia wangalui dalu-dalu ba [[Batavia]] (töi Jakarta me föna) ba ba döfi aefa da'ö iröi gulidanö. Latohugö halöŵö si no ibörötaigö ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] ya'ira [[wikt:falito|falito]] tanöbö'ö.<ref name=":0" />
== Basoŵa ==
* {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=03dPAQAAIAAJ&q=sundermann+Nias&dq=sundermann+Nias&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiY7Lyq7uDoAhXRUn0KHahkD6o4ChDoAQguMAE|title=Cross and adu: a socio-historical study on the encounter between Christianity and the indigenous culture on Nias and the Batu Islands, Indonesia (1865-1965)|last=Hummel|first=U.|last2=Telaumbanua|first2=Tuhoni|date=2007-09-20|publisher=Boekencentrum|isbn=|location=|pages=|language=en|ref={{sfnref|Hummel|Telaumbanua}}|url-status=live}}
* {{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/60590460|title=Kamus sejarah gereja|last=Wellem|first=F. D. (Frederiek Djara), 1945-|date=2004|publisher=BPK Gunung Mulia|isbn=979-687-139-4|edition=Cet. 3., rev|location=Jakarta|pages=|oclc=60590460|ref={{sfnref|Wellem|2004}}|url-status=live}}
{{Umbu}}
{{reflist}}
[[Kategori:Falito Protestan ba Danö Niha]]
[[Kategori:Gereja Protestan ba Danö Niha]]
[[Kategori:Misi Protestan ba Danö Niha]]
[[Kategori:Biografi]]
[[Kategori:Niha Keriso]]
[[Kategori:Gereja Protestan]]
[[Kategori:Falito Protestan]]
[[Kategori:Tokoh si fakhai ba Nias]]
94qg1kd0pa32i8gw1nern1o9jnw4pgu