Wikibooks:Lerarenkamer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30</id>
    <revision>
      <id>421272</id>
      <parentid>421271</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>421272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41962" sha1="j71o4gcnjxoehn3ebtt4ufagkgn4qn3" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)


----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Frans/Onregelmatige werkwoorden: hulp gevraagd ==
Zou iemand zich eens willen buigen over [[Frans/Onregelmatige werkwoorden]]? Er zijn enkele tientallen woorden aan toegevoegd vanuit [[Transwiki:Lijst van onregelmatige werkwoorden in het Frans]], maar die missen de invulling van een groot aantal kolommen, en dat kan maar beter gedaan worden door iemand die er wél verstand van heeft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 okt 2025 15:15 (CEST)
:Al deze informatie over Franse werkwoordsvervoegingen is op zich nu al in uitgebreidere en beter uitgewerkte vorm te vinden in bijv. het Wikiwoordenboek. Zo bezien is de ''urgence'' van deze pagina nu ook weer niet zo enorm groot. Invullen is hier verder vrij makkelijk voor wie enige kennis van de taal heeft. Cependant, pas une chose pour maintenant pour moi. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 okt 2025 21:15 (CEST)

== Beleid ==
Omdat er toch zo af en toe vragen over opborrelen heb ik in [[:Categorie:Wikibooks:Beleid]] een aantal reeds bestaande pagina's verzameld die inzicht kunnen geven in de regels en richtlijnen (term geleend van Wikidata) zoals die in het verleden door de gebruikers zelf zijn  gesteld. Kritische blikken gewenst... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 11:41 (CEST)

:Prima actie. Op dit moment geen opmerkingen hierover. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 17:05 (CEST)

== Nieuw: SVG ==
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
===Demo's===
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa}}
De Nederlandse onderwijssector gaat zelf leerboeken schrijven en uitgeven, via [https://www.neon.nl/ Neon]. Kan/gaat Wikibooks hierbij nog een rol spelen? Oftewel: waarom gaan ze het wiel opnieuw uitvinden als er al een schitterend platform is? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 11:00 (CET)
:Lijkt idd. een uitgelezen gelegenheid voor beide partijen! Zonder over de details nagedacht te hebben: zou jij er een berichtje aan willen wagen, via hun contact-pagina? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 nov 2025 12:16 (CET)
::Ja, wil ik wel doen (tenzij Ellywa of iemand anders de PR-persoon bij Wikimedia-NL kent). Nog even een vraag: Werkt de Boekenmaker nu wel of niet? Ik dacht dat ik iets voorbij had zien komen dat het wel werkt, maar in [[Help:Afdrukken]] staat nog dat die buiten bedrijf is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 15:57 (CET)
:::Daar hebben we sindsdien niets meer over vernomen... Anyway, de boekenmaker werkt, voorzover ik dat heb kunnen testen: samenstellen, indelen, opslaan etc., alleen ''opslaan als pdf'' dus niet. Uploaden naar pediapress.com werkt, de instellingen aldaar en de preview ook. Verder ben ik nit gegaan, omdat het dan geld gaat kosten. 
:::Maar: op nl.wikipedia en en.wikibooks kun je de boekenmaker inschakelen, wijst niets er op dat het niet of niet goed zou werken, en zijn al vele collecies opgeslagen, maar op en.wikipedia is de hele link verwijderd! (werkt wel, maar alleen via Special:Book). Misschien aldaar in de kroeg oid. eens naar ervaringen informeren? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 nov 2025 02:10 (CET)
::::Dank voor de acties en het uitzoeken. Maar zoals je hieronder kunt lezen, zijn de eisen die leraren tegenwoordig aan een platform stellen uitgebreider dan Wikibooks vermoedelijk kan bieden en heb ik het idee van een mail laten varen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 nov 2025 16:44 (CET)

:Ik denk dat het zeker handig is om ze even op het reeds bestaan van vergelijkbare content hier op Wikibooks te attenderen. Vrijwel iedereen kent Wikipeda, maar er wordt altijd weer uit het oog verloren dat er een aantal kleine zusterprojecten zoals dit zijn die het &quot;grote project&quot; op bepaalde punten aanvullen. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 nov 2025 11:10 (CET)
:Zoals @[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] aangeeft is het zeker handig hen erop te attenderen. Maar leerkrachten verwachten van een digitaal leerplatform dat er wat variatie kan inzetten, met een mix aan tekst-tekeningen-filmpjes-animaties-oefeningen, waarbij de leerkracht gemakkelijk kan kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven. In Vlaanderen is er bv. ook [https://www.lernova.be/ Lernova educatieve uitgeverij].
:Op vlak van Wikibooks inzetten als leerplatform denk ik de verwachtingen dus iets anders zijn. In welke mate hebben jullie weet van leerkrachten in Vlaanderen of Nederland die Wikibooks effectief gebruiken. Zelf ben ik er alvast eentje.
:Als je hen contacteert lijkt me het bespreken van licentiemogelijkheden belangrijk. Hoe zien ze dat? Stel dat een leerkracht Neon gebruikt en als licentie 'CC BY-SA 4.0' wil gebruiken. Kan iedereen dat gemakkelijk inloggen op hun platform om er ook effectief gebruik van te maken? Materiaal die daar wordt gemaakt zou dan ook overgenomen kunnen worden binnen Wikibooks.
:Of omgekeerd: is het in hun platform mogelijk om snel content van bv. https://commons.wikimedia.org/ in integreren, waarbij uiteraard de licentie wordt gerespecteerd? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 6 nov 2025 11:55 (CET)
::Dank allemaal voor jullie reacties. Als dat moderne eisen zijn, denk dat Wikibooks er niet kan voldoen, in ieder geval niet aan de verwachtingen van &quot;gemakkelijk ... kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven&quot;. En het bespreken van licentiemogelijkheden gaat mij te ver, dat lijkt me toch meer iets voor een specialist op dit vlak. Dus ik geef het contact leggen graag over aan iemand die zich beter thuis voelt op dit vlak. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 nov 2025 15:13 (CET)

== Infobox voor Basiskennis informatica ==
[[Basiskennis informatica]] valt in de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox]]. Maar ik zie die infobox nergens staan, niet in de hoofdstukken en niet in [[:Categorie:Sjablonen voor informaticaboeken]]. Is er wel een, maar is die goed verborgen, of bestaat er helemaal geen en moet die nog gemaakt worden? In dat laatste geval: hoe wordt aan een boek de Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox toegevoegd? Is er een hik? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 09:42 (CET)
:Op [[Basiskennis informatica]] staat rechtsboven een witte &quot;i&quot; op een blauw schijfje, dat is de link naar de infobox op [[Wikibooks:Infobox/Basiskennis informatica]]. PS.: Verwachtte jij misschien een infobox zoals die op Wikipedia bestaan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 nov 2025 09:54 (CET)
::Dank voor je snelle reactie. Nee, ik verwachtte een sjabloon met de inhoudsopgave, maar ik zie dat dat weer iets anders is. Kwestie is opgelost, ik had me vergist. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 11:38 (CET)

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

== Tweefactor-authenticatie (2FA) ==
&quot;''Iedereen die zijn gebruikersaccount wil beveiligen, kan nu gebruikmaken van [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|tweefactor-authenticatie '''(2FA)''']] {{En}}. Dit is beschikbaar voor alle geregistreerde gebruikers van alle Wikimedia-projecten. Het maakt deel uit van het [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security-initiatief]] {{En}}. Later is 2FA vereist voor alle gebruikers die beveiligings- of privacygevoelige acties kunnen uitvoeren.''&quot;

Bron: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025&amp;curid=42301&amp;diff=414269&amp;oldid=413747#Tech_News:_2025-50 Tech_News:_2025-50] {{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 dec 2025 18:59 (CET)

:Ik heb dat allang aanstaan, aan te raden vooral voor mensen met extra functies, voor extra veiligheid. Ik heb er verder geen enkele last van, krijg heel zelden een verzoek om een code in te vullen op mijn standaard thuis PC. Komt wel voor als ik buitenshuis wil inloggen. Ik gebruik Google Authenticator op mijn smartphone hiervoor. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 18:21 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)</text>
      <sha1>j71o4gcnjxoehn3ebtt4ufagkgn4qn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421273</id>
      <parentid>421272</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* WSBN */ (afgesplitst van &quot;Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks&quot;)</comment>
      <origin>421273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43007" sha1="t4i2muabqbxx4u7vl0tw008t9mljuot" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)


----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Frans/Onregelmatige werkwoorden: hulp gevraagd ==
Zou iemand zich eens willen buigen over [[Frans/Onregelmatige werkwoorden]]? Er zijn enkele tientallen woorden aan toegevoegd vanuit [[Transwiki:Lijst van onregelmatige werkwoorden in het Frans]], maar die missen de invulling van een groot aantal kolommen, en dat kan maar beter gedaan worden door iemand die er wél verstand van heeft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 okt 2025 15:15 (CEST)
:Al deze informatie over Franse werkwoordsvervoegingen is op zich nu al in uitgebreidere en beter uitgewerkte vorm te vinden in bijv. het Wikiwoordenboek. Zo bezien is de ''urgence'' van deze pagina nu ook weer niet zo enorm groot. Invullen is hier verder vrij makkelijk voor wie enige kennis van de taal heeft. Cependant, pas une chose pour maintenant pour moi. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 okt 2025 21:15 (CEST)

== Beleid ==
Omdat er toch zo af en toe vragen over opborrelen heb ik in [[:Categorie:Wikibooks:Beleid]] een aantal reeds bestaande pagina's verzameld die inzicht kunnen geven in de regels en richtlijnen (term geleend van Wikidata) zoals die in het verleden door de gebruikers zelf zijn  gesteld. Kritische blikken gewenst... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 11:41 (CEST)

:Prima actie. Op dit moment geen opmerkingen hierover. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 17:05 (CEST)

== Nieuw: SVG ==
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
===Demo's===
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa}}
De Nederlandse onderwijssector gaat zelf leerboeken schrijven en uitgeven, via [https://www.neon.nl/ Neon]. Kan/gaat Wikibooks hierbij nog een rol spelen? Oftewel: waarom gaan ze het wiel opnieuw uitvinden als er al een schitterend platform is? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 11:00 (CET)
:Lijkt idd. een uitgelezen gelegenheid voor beide partijen! Zonder over de details nagedacht te hebben: zou jij er een berichtje aan willen wagen, via hun contact-pagina? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 nov 2025 12:16 (CET)
::Ja, wil ik wel doen (tenzij Ellywa of iemand anders de PR-persoon bij Wikimedia-NL kent). Nog even een vraag: Werkt de Boekenmaker nu wel of niet? Ik dacht dat ik iets voorbij had zien komen dat het wel werkt, maar in [[Help:Afdrukken]] staat nog dat die buiten bedrijf is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 15:57 (CET)
:::Daar hebben we sindsdien niets meer over vernomen... Anyway, de boekenmaker werkt, voorzover ik dat heb kunnen testen: samenstellen, indelen, opslaan etc., alleen ''opslaan als pdf'' dus niet. Uploaden naar pediapress.com werkt, de instellingen aldaar en de preview ook. Verder ben ik nit gegaan, omdat het dan geld gaat kosten. 
:::Maar: op nl.wikipedia en en.wikibooks kun je de boekenmaker inschakelen, wijst niets er op dat het niet of niet goed zou werken, en zijn al vele collecies opgeslagen, maar op en.wikipedia is de hele link verwijderd! (werkt wel, maar alleen via Special:Book). Misschien aldaar in de kroeg oid. eens naar ervaringen informeren? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 nov 2025 02:10 (CET)
::::Dank voor de acties en het uitzoeken. Maar zoals je hieronder kunt lezen, zijn de eisen die leraren tegenwoordig aan een platform stellen uitgebreider dan Wikibooks vermoedelijk kan bieden en heb ik het idee van een mail laten varen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 nov 2025 16:44 (CET)

:Ik denk dat het zeker handig is om ze even op het reeds bestaan van vergelijkbare content hier op Wikibooks te attenderen. Vrijwel iedereen kent Wikipeda, maar er wordt altijd weer uit het oog verloren dat er een aantal kleine zusterprojecten zoals dit zijn die het &quot;grote project&quot; op bepaalde punten aanvullen. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 nov 2025 11:10 (CET)
:Zoals @[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] aangeeft is het zeker handig hen erop te attenderen. Maar leerkrachten verwachten van een digitaal leerplatform dat er wat variatie kan inzetten, met een mix aan tekst-tekeningen-filmpjes-animaties-oefeningen, waarbij de leerkracht gemakkelijk kan kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven. In Vlaanderen is er bv. ook [https://www.lernova.be/ Lernova educatieve uitgeverij].
:Op vlak van Wikibooks inzetten als leerplatform denk ik de verwachtingen dus iets anders zijn. In welke mate hebben jullie weet van leerkrachten in Vlaanderen of Nederland die Wikibooks effectief gebruiken. Zelf ben ik er alvast eentje.
:Als je hen contacteert lijkt me het bespreken van licentiemogelijkheden belangrijk. Hoe zien ze dat? Stel dat een leerkracht Neon gebruikt en als licentie 'CC BY-SA 4.0' wil gebruiken. Kan iedereen dat gemakkelijk inloggen op hun platform om er ook effectief gebruik van te maken? Materiaal die daar wordt gemaakt zou dan ook overgenomen kunnen worden binnen Wikibooks.
:Of omgekeerd: is het in hun platform mogelijk om snel content van bv. https://commons.wikimedia.org/ in integreren, waarbij uiteraard de licentie wordt gerespecteerd? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 6 nov 2025 11:55 (CET)
::Dank allemaal voor jullie reacties. Als dat moderne eisen zijn, denk dat Wikibooks er niet kan voldoen, in ieder geval niet aan de verwachtingen van &quot;gemakkelijk ... kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven&quot;. En het bespreken van licentiemogelijkheden gaat mij te ver, dat lijkt me toch meer iets voor een specialist op dit vlak. Dus ik geef het contact leggen graag over aan iemand die zich beter thuis voelt op dit vlak. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 nov 2025 15:13 (CET)

== Infobox voor Basiskennis informatica ==
[[Basiskennis informatica]] valt in de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox]]. Maar ik zie die infobox nergens staan, niet in de hoofdstukken en niet in [[:Categorie:Sjablonen voor informaticaboeken]]. Is er wel een, maar is die goed verborgen, of bestaat er helemaal geen en moet die nog gemaakt worden? In dat laatste geval: hoe wordt aan een boek de Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox toegevoegd? Is er een hik? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 09:42 (CET)
:Op [[Basiskennis informatica]] staat rechtsboven een witte &quot;i&quot; op een blauw schijfje, dat is de link naar de infobox op [[Wikibooks:Infobox/Basiskennis informatica]]. PS.: Verwachtte jij misschien een infobox zoals die op Wikipedia bestaan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 nov 2025 09:54 (CET)
::Dank voor je snelle reactie. Nee, ik verwachtte een sjabloon met de inhoudsopgave, maar ik zie dat dat weer iets anders is. Kwestie is opgelost, ik had me vergist. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 11:38 (CET)

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

== Tweefactor-authenticatie (2FA) ==
&quot;''Iedereen die zijn gebruikersaccount wil beveiligen, kan nu gebruikmaken van [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|tweefactor-authenticatie '''(2FA)''']] {{En}}. Dit is beschikbaar voor alle geregistreerde gebruikers van alle Wikimedia-projecten. Het maakt deel uit van het [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security-initiatief]] {{En}}. Later is 2FA vereist voor alle gebruikers die beveiligings- of privacygevoelige acties kunnen uitvoeren.''&quot;

Bron: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025&amp;curid=42301&amp;diff=414269&amp;oldid=413747#Tech_News:_2025-50 Tech_News:_2025-50] {{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 dec 2025 18:59 (CET)

:Ik heb dat allang aanstaan, aan te raden vooral voor mensen met extra functies, voor extra veiligheid. Ik heb er verder geen enkele last van, krijg heel zelden een verzoek om een code in te vullen op mijn standaard thuis PC. Komt wel voor als ik buitenshuis wil inloggen. Ik gebruik Google Authenticator op mijn smartphone hiervoor. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 18:21 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)</text>
      <sha1>t4i2muabqbxx4u7vl0tw008t9mljuot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421274</id>
      <parentid>421273</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* WSBN/2 */ oeps, kopje &quot;WSBN&quot; bestond al</comment>
      <origin>421274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43009" sha1="e99p8cq27gvmvzayj44kureufrrminm" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)


----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Frans/Onregelmatige werkwoorden: hulp gevraagd ==
Zou iemand zich eens willen buigen over [[Frans/Onregelmatige werkwoorden]]? Er zijn enkele tientallen woorden aan toegevoegd vanuit [[Transwiki:Lijst van onregelmatige werkwoorden in het Frans]], maar die missen de invulling van een groot aantal kolommen, en dat kan maar beter gedaan worden door iemand die er wél verstand van heeft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 okt 2025 15:15 (CEST)
:Al deze informatie over Franse werkwoordsvervoegingen is op zich nu al in uitgebreidere en beter uitgewerkte vorm te vinden in bijv. het Wikiwoordenboek. Zo bezien is de ''urgence'' van deze pagina nu ook weer niet zo enorm groot. Invullen is hier verder vrij makkelijk voor wie enige kennis van de taal heeft. Cependant, pas une chose pour maintenant pour moi. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 okt 2025 21:15 (CEST)

== Beleid ==
Omdat er toch zo af en toe vragen over opborrelen heb ik in [[:Categorie:Wikibooks:Beleid]] een aantal reeds bestaande pagina's verzameld die inzicht kunnen geven in de regels en richtlijnen (term geleend van Wikidata) zoals die in het verleden door de gebruikers zelf zijn  gesteld. Kritische blikken gewenst... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 11:41 (CEST)

:Prima actie. Op dit moment geen opmerkingen hierover. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 17:05 (CEST)

== Nieuw: SVG ==
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
===Demo's===
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa}}
De Nederlandse onderwijssector gaat zelf leerboeken schrijven en uitgeven, via [https://www.neon.nl/ Neon]. Kan/gaat Wikibooks hierbij nog een rol spelen? Oftewel: waarom gaan ze het wiel opnieuw uitvinden als er al een schitterend platform is? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 11:00 (CET)
:Lijkt idd. een uitgelezen gelegenheid voor beide partijen! Zonder over de details nagedacht te hebben: zou jij er een berichtje aan willen wagen, via hun contact-pagina? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 nov 2025 12:16 (CET)
::Ja, wil ik wel doen (tenzij Ellywa of iemand anders de PR-persoon bij Wikimedia-NL kent). Nog even een vraag: Werkt de Boekenmaker nu wel of niet? Ik dacht dat ik iets voorbij had zien komen dat het wel werkt, maar in [[Help:Afdrukken]] staat nog dat die buiten bedrijf is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 15:57 (CET)
:::Daar hebben we sindsdien niets meer over vernomen... Anyway, de boekenmaker werkt, voorzover ik dat heb kunnen testen: samenstellen, indelen, opslaan etc., alleen ''opslaan als pdf'' dus niet. Uploaden naar pediapress.com werkt, de instellingen aldaar en de preview ook. Verder ben ik nit gegaan, omdat het dan geld gaat kosten. 
:::Maar: op nl.wikipedia en en.wikibooks kun je de boekenmaker inschakelen, wijst niets er op dat het niet of niet goed zou werken, en zijn al vele collecies opgeslagen, maar op en.wikipedia is de hele link verwijderd! (werkt wel, maar alleen via Special:Book). Misschien aldaar in de kroeg oid. eens naar ervaringen informeren? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 nov 2025 02:10 (CET)
::::Dank voor de acties en het uitzoeken. Maar zoals je hieronder kunt lezen, zijn de eisen die leraren tegenwoordig aan een platform stellen uitgebreider dan Wikibooks vermoedelijk kan bieden en heb ik het idee van een mail laten varen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 nov 2025 16:44 (CET)

:Ik denk dat het zeker handig is om ze even op het reeds bestaan van vergelijkbare content hier op Wikibooks te attenderen. Vrijwel iedereen kent Wikipeda, maar er wordt altijd weer uit het oog verloren dat er een aantal kleine zusterprojecten zoals dit zijn die het &quot;grote project&quot; op bepaalde punten aanvullen. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 nov 2025 11:10 (CET)
:Zoals @[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] aangeeft is het zeker handig hen erop te attenderen. Maar leerkrachten verwachten van een digitaal leerplatform dat er wat variatie kan inzetten, met een mix aan tekst-tekeningen-filmpjes-animaties-oefeningen, waarbij de leerkracht gemakkelijk kan kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven. In Vlaanderen is er bv. ook [https://www.lernova.be/ Lernova educatieve uitgeverij].
:Op vlak van Wikibooks inzetten als leerplatform denk ik de verwachtingen dus iets anders zijn. In welke mate hebben jullie weet van leerkrachten in Vlaanderen of Nederland die Wikibooks effectief gebruiken. Zelf ben ik er alvast eentje.
:Als je hen contacteert lijkt me het bespreken van licentiemogelijkheden belangrijk. Hoe zien ze dat? Stel dat een leerkracht Neon gebruikt en als licentie 'CC BY-SA 4.0' wil gebruiken. Kan iedereen dat gemakkelijk inloggen op hun platform om er ook effectief gebruik van te maken? Materiaal die daar wordt gemaakt zou dan ook overgenomen kunnen worden binnen Wikibooks.
:Of omgekeerd: is het in hun platform mogelijk om snel content van bv. https://commons.wikimedia.org/ in integreren, waarbij uiteraard de licentie wordt gerespecteerd? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 6 nov 2025 11:55 (CET)
::Dank allemaal voor jullie reacties. Als dat moderne eisen zijn, denk dat Wikibooks er niet kan voldoen, in ieder geval niet aan de verwachtingen van &quot;gemakkelijk ... kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven&quot;. En het bespreken van licentiemogelijkheden gaat mij te ver, dat lijkt me toch meer iets voor een specialist op dit vlak. Dus ik geef het contact leggen graag over aan iemand die zich beter thuis voelt op dit vlak. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 nov 2025 15:13 (CET)

== Infobox voor Basiskennis informatica ==
[[Basiskennis informatica]] valt in de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox]]. Maar ik zie die infobox nergens staan, niet in de hoofdstukken en niet in [[:Categorie:Sjablonen voor informaticaboeken]]. Is er wel een, maar is die goed verborgen, of bestaat er helemaal geen en moet die nog gemaakt worden? In dat laatste geval: hoe wordt aan een boek de Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox toegevoegd? Is er een hik? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 09:42 (CET)
:Op [[Basiskennis informatica]] staat rechtsboven een witte &quot;i&quot; op een blauw schijfje, dat is de link naar de infobox op [[Wikibooks:Infobox/Basiskennis informatica]]. PS.: Verwachtte jij misschien een infobox zoals die op Wikipedia bestaan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 nov 2025 09:54 (CET)
::Dank voor je snelle reactie. Nee, ik verwachtte een sjabloon met de inhoudsopgave, maar ik zie dat dat weer iets anders is. Kwestie is opgelost, ik had me vergist. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 11:38 (CET)

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

== Tweefactor-authenticatie (2FA) ==
&quot;''Iedereen die zijn gebruikersaccount wil beveiligen, kan nu gebruikmaken van [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|tweefactor-authenticatie '''(2FA)''']] {{En}}. Dit is beschikbaar voor alle geregistreerde gebruikers van alle Wikimedia-projecten. Het maakt deel uit van het [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security-initiatief]] {{En}}. Later is 2FA vereist voor alle gebruikers die beveiligings- of privacygevoelige acties kunnen uitvoeren.''&quot;

Bron: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025&amp;curid=42301&amp;diff=414269&amp;oldid=413747#Tech_News:_2025-50 Tech_News:_2025-50] {{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 dec 2025 18:59 (CET)

:Ik heb dat allang aanstaan, aan te raden vooral voor mensen met extra functies, voor extra veiligheid. Ik heb er verder geen enkele last van, krijg heel zelden een verzoek om een code in te vullen op mijn standaard thuis PC. Komt wel voor als ik buitenshuis wil inloggen. Ik gebruik Google Authenticator op mijn smartphone hiervoor. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 18:21 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)</text>
      <sha1>e99p8cq27gvmvzayj44kureufrrminm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421276</id>
      <parentid>421274</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>5 onderwerpen gearchiveerd, 2 verplaatst naar &quot;Technisch nieuws&quot;</comment>
      <origin>421276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34583" sha1="45vpat1abhsjoz6l6jizciojlhz9woi" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)</text>
      <sha1>45vpat1abhsjoz6l6jizciojlhz9woi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421277</id>
      <parentid>421276</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over commons... */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>421277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35459" sha1="peetta95eugsezvm7rv5s68zpv5xo8u" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)</text>
      <sha1>peetta95eugsezvm7rv5s68zpv5xo8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421281</id>
      <parentid>421277</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat */ Herstel link</comment>
      <origin>421281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35545" sha1="8eqtlh08uzdx6kb66i993gd1aqn9cek" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)</text>
      <sha1>8eqtlh08uzdx6kb66i993gd1aqn9cek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421282</id>
      <parentid>421281</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over commons... */ Reactie</comment>
      <origin>421282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35717" sha1="qgiu1p7fihlyuk4np76odark0wrocac" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)</text>
      <sha1>qgiu1p7fihlyuk4np76odark0wrocac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421283</id>
      <parentid>421282</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* WSBN/2 */ Reactie</comment>
      <origin>421283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35928" sha1="3l7nc75zxpuluwl457bha8plo6yrszh" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)</text>
      <sha1>3l7nc75zxpuluwl457bha8plo6yrszh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421285</id>
      <parentid>421283</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* WSBN/2 */ Link</comment>
      <origin>421285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36019" sha1="6b5ky2b599zbg7r91yjy5jyq0bvdhtz" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)</text>
      <sha1>6b5ky2b599zbg7r91yjy5jyq0bvdhtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421286</id>
      <parentid>421285</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellywa</username>
        <id>451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over commons... */ Reactie</comment>
      <origin>421286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36260" sha1="mfrfk2x0k2ga67q4jwm6kcppoghkovh" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==

In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)</text>
      <sha1>mfrfk2x0k2ga67q4jwm6kcppoghkovh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421289</id>
      <parentid>421286</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over commons... */</comment>
      <origin>421289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37089" sha1="0a235tsn0l975rid4j1qbs3vb7ez8m4" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==
In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)
:::Het gaat om:
::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie
::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie
::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE &quot;''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''&quot; ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''&quot;Make the request at COM:UDR and let the community decide''&quot;; de arrogantie... :-( - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)
::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)</text>
      <sha1>0a235tsn0l975rid4j1qbs3vb7ez8m4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421291</id>
      <parentid>421289</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over commons... */</comment>
      <origin>421291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37542" sha1="1rkuyg7oe67sr813xz3g6t09uwz7zle" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)

== Over commons... ==
In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)
:::Het gaat om:
::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie
::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie
::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE &quot;''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''&quot; ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''&quot;Make the request at COM:UDR and let the community decide''&quot;; de arrogantie... :-(
::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)
::Een verzoek om ze terug te laten zetten wordt waarschijnlijk door dezelfde figuren beoordeeld en is dus bij voorbaat kansloos. Het is ook geen nieuw fenomeen, heeft in de afgelopen jaren al vaker plaatsgevonden, alleen gaat het nu om een handvol in korte tijd. Het begon met ene [[user:Dronebogus]], die - heel geniepig - eerst op alle wiki's de afbeeldingslinks verwijderde. Als zulke mensen voet aan de grond krijgen is er geen bestand meer veilig. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:36 (CEST)</text>
      <sha1>1rkuyg7oe67sr813xz3g6t09uwz7zle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421318</id>
      <parentid>421291</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T10:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Board of Trustees Approves Closure of Wikinews */</comment>
      <origin>421318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37691" sha1="nnnn22mizyewa0yqg4lyy2sgof1gxgw" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
=== Hiërogliefen ===
Nieuw: &lt;hiero&gt;A10 - A39 - E26 - G37&lt;/hiero&gt;Zie [[Speciaal:Hierogliefen]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 mei 2025 19:17 (CEST)

=== Nieuw: Chart-extensie vervangt Graph ===
De [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart-extensie]] is nu beschikbaar. Redacteuren kunnen deze nieuwe extensie gebruiken om interactieve datavisualisaties te maken, zoals staaf-, lijn-, vlak- en cirkeldiagrammen. Chart is ontworpen om veel van de functies van de oude Graph-extensie te vervangen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2025 22:57 (CEST)
:Zie ook: [[Help:Chart]] (wiu). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 23:07 (CEST)

=== Nieuwe datumfilters ===
Nieuwe datumfilters '''creationdate:''' en '''lasteditdate:''' zijn nu beschikbaar in de wiki-zoekmachine. Hiermee kunnen gebruikers zoekresultaten filteren op de eerste of laatste revisiedatum van een pagina. De filters ondersteunen vergelijkingsoperatoren (bijv. '''&gt;2024''') en relatieve data (bijv. '''&gt;today-1d'''), waardoor het gemakkelijker wordt om recent bijgewerkte content of pagina's binnen specifieke leeftijdscategorieën te vinden. - Bron: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Tech_News:_2025-41]]. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(Google-vertaling)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 okt 2025 20:27 (CEST)

=== Nieuw: Shortcuts ===
Voor een paar veelgebruikte pagina's in de Wikibooks-naamruimte zijn nu afkortingen beschikbaar:
{{Wikibooks:Lijst van shortcuts}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 19:29 (CEST)

=== Nieuw: ===
*[[Sjabloon:Count]] - Telt de regels op een pagina of in een stuk tekst, getypt of gekopieerd.
*[[Sjabloon:Taalcode]] - bevat nu {{Taalcode|count}}{{Dynamisch}} taalcodes - bv. {{Tl|Taalcode|nl}} geeft &quot;{{Taalcode|nl}}&quot;.
*[[:Categorie:Babel - Gebruikers naar taal]] bevat ca. 300 gebruikers, gecategoriseerd naar taal en -niveau.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 18:40 (CEST)

=== Nieuwe sjabloon: [[Sjabloon:Lijst|Lijst]] ===
Maakt een simpele lijst zonder inspringing en zonder dat je na elk item &lt;code&gt;&amp;lt;br&gt;&lt;/code&gt; hoeft te typen.

{{Lijst|inhoud=
aap
noot
mies
}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 sep 2025 21:18 (CEST)
:Net ontdekt dat de extensie &quot;poem&quot; dat ook doet, met wat kleine verschillen in layout. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 okt 2025 03:53 (CEST)

&lt;poem&gt;
aap
noot
mies
&lt;/poem&gt;

=== Tijdelijke accounts ===
Op 2 september zijn ook op deze wiki de tijdelijke accounts geactiveerd. Anoniem werken blijft mogelijk, maar het IP-adres wordt niet meer zichtbaar. Voor ingelogde gebruikers verandert er niets. Meer info op [[Help:Tijdelijke accounts]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 17:56 (CEST)

=== Nieuw: SVG ===
''&quot;Scribunto-modules kunnen nu worden gebruikt om SVG-afbeeldingen te genereren. Dit kan worden gebruikt om grafieken, grafieken en andere visualisaties dynamisch via Lua te bouwen, waardoor de noodzaak om ze extern samen te stellen en als bestanden te uploaden, afneemt.&quot;''
:Zie verder: [[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#SVG_library|hier]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2025 09:12 (CET)
====Demo's====
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawCircle}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{#Invoke:SVG example|drawGraph}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left; padding: 0 10px;&quot;&gt;{{IPOS structuurschema Babbage.svg|link=Basiskennis informatica/Inleiding#De_geschiedenis_van_de_computer}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;(aanklikbaar)&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Clear both}}
*Zie: [[Sjabloon:SVG]]

== Nieuwe sjablonen ==
* De reeks logische functies (And, Or, Xor en Not) is uitgebreid met {{Tl|Nand}}, {{Tl|Nor}} en {{Tl|Waarheidstabel}}.
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|Nand}}&lt;/div&gt;{{Waarheidstabel|Nor}}{{Clear both}}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 dec 2025 20:17 (CET)

----

== WSBN ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa|p=}} 

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== [[Portaal:Microsoft Office]] ... ==
... is mi. een te groot woord: het gaat om één boek met zes hoofdstukken, waarvan er inmiddels drie naar de wachtruimte of zelfs helemaal weg zijn. Ik stel voor de titel weer te wijzigen in [[Microsoft Office]] (zoals die tot mei 2008 was). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 dec 2025 14:32 (CET)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 dec 2025 10:47 (CET)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Nieuwjaarsborrel ==
Wikimedia Nederland organiseert op 17 januari een extra feestelijke nieuwjaarsborrel. Dat is al aangekondigd in de Kroeg van NLWP. Is er bezwaar tegen als ik hier een sitenotice aanzet daarvoor? Dit is het ontwerp:

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke; color: black;&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/h3&gt;
Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. '''[[chapter:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je in]]!'''
| [[Bestand:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 11:53 (CET)
:Ha, grote zus is jarig, daar moet op gedr... eh, dat moet gevierd worden! ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 dec 2025 15:26 (CET)
::Inderdaad! De sitenotice staat nu online. Allen welkom uiteraard. (Ik weet zelf nog niet of ik kan komen, een van mijn kinderen is dan jarig). Fijne kerst nog allemaal! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 26 dec 2025 11:29 (CET)
:::Lastig hoor, kinderen {{Smiley|32}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:23 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

===Google-vertaling===
&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)
:::Tenzij... Nee, dat zal toch niet? Hoewel... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 12:22 (CEST)

== Over commons... ==
In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)
:::Het gaat om:
::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie
::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie
::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE &quot;''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''&quot; ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''&quot;Make the request at COM:UDR and let the community decide''&quot;; de arrogantie... :-(
::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)
::Een verzoek om ze terug te laten zetten wordt waarschijnlijk door dezelfde figuren beoordeeld en is dus bij voorbaat kansloos. Het is ook geen nieuw fenomeen, heeft in de afgelopen jaren al vaker plaatsgevonden, alleen gaat het nu om een handvol in korte tijd. Het begon met ene [[user:Dronebogus]], die - heel geniepig - eerst op alle wiki's de afbeeldingslinks verwijderde. Als zulke mensen voet aan de grond krijgen is er geen bestand meer veilig. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:36 (CEST)</text>
      <sha1>nnnn22mizyewa0yqg4lyy2sgof1gxgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>421284</id>
      <parentid>366212</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>421284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16320" sha1="7c671lpqq6eo75pdzdfe0k24p7dbo6m" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==

Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)</text>
      <sha1>7c671lpqq6eo75pdzdfe0k24p7dbo6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421287</id>
      <parentid>421284</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving */ Reactie</comment>
      <origin>421287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17077" sha1="nugzeotp6r0puwyifh1u4bdfei7gonv" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==

Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)</text>
      <sha1>nugzeotp6r0puwyifh1u4bdfei7gonv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Index</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5655</id>
    <revision>
      <id>421312</id>
      <parentid>417864</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T22:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>421312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="4yq01woq2gfj27kclkf5t4hy5wo0bqe" xml:space="preserve">{{TOC beperkt}}
{{:Atlas van Europa/Landen}}
{{:Atlas van Europa/Eilanden}}
{{:Atlas van Europa/Andere gebieden}}

==Gebergten==
{{:Atlas van Europa/Gebergten}}

==Kanalen==
{{:Atlas van Europa/Kanalen}}

==Rivieren==
{{:Atlas van Europa/Rivieren}}

==Zeeën==
{{:Atlas van Europa/Zeeën}}

==Zie ook==
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
{{Lijst|inhoud=
[[../Biogeografie/]]
[[../Geografie/]]
[[../Geologie/]]
[[../Klimaat/]]
[[../Benelux/]]
[[../Euro/]]
[[../Europese Unie/]]
[[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|Sociale geschiedenis van Europa]]
}}
}}

==Voetnoten==
{{References|smaller}}

{{DEFAULTSORT:&amp;#32;{{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}
{{GFDL-oud}}
{{Navigatie atlas van Europa}}</text>
      <sha1>4yq01woq2gfj27kclkf5t4hy5wo0bqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vakantiereizen/Voorbereiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13626</id>
    <revision>
      <id>421278</id>
      <parentid>391270</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Waarheen en wanneer */ Aanvullingen. Wikibooks is niet alleen voor Nederland maar ook voor Vlaanderen (en Nederlandse Caraïben en Suriname)</comment>
      <origin>421278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12318" sha1="n19bo7k043ew64jpsholrrfrbhgd6f9" xml:space="preserve">{{Vakantiereizen|Afbeelding=Topografische_kaart_Hoogeveen_1910.jpg}}
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Met logica kom je van A naar B&lt;br&gt;Met verbeelding kom je overal'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
== Eenzaamheid ==
Als je lopend of fietsend een onherbergzaam gebied intrekt kom je soms dagenlang niemand tegen. Dat kan leuk zijn. Je hebt gelegenheid om over jezelf en je leven na te denken. Maar het kan ook gevaarlijk zijn [[../Nood#Gewond|(zie 'gewond')]].&lt;br&gt; Maar wat nu als je 'single' bent of een partner hebt die jouw hobby maar raar vindt. Je kan natuurlijk een vriend/in vragen mee te gaan of via een website zoeken maar een wandel- of fietsmaatje. Die vriend/in ken je waarschijnlijk al wel een beetje, dus daar zal je waarschijnlijk geen problemen mee krijgen. Hoewel samen in de kroeg ook wel iets heeft van een overlevingstocht is dat in 'het wild' wel iets anders. Vooral met een 'onbekend' iemand kan het problemen geven.&lt;br&gt; Als je iemand gevonden hebt die in principe bereid is, neem dan de punten in dit boek stuk voor stuk samen door en geef wederzijds aan (tijdens een dagtochtje?) wat je wel of niet ziet zitten. Stel dat de een over die bergpas wil klimmen en de ander heeft hoogtevrees, de een kletst je de oren van het hoofd en de ander wil rust, de een wil per se van hotel naar hotel rennen en de ander wil elk plantje bekijken en in het 'wild' kamperen. Hou trouwens wel je eigen tempo aan. Het is zeer vermoeiend je snelheid steeds aan te moeten passen aan elkaar. Beter is dat de snelste regelmatig (in ieder geval bij een afslag) wacht (en alvast koffie zet?).&lt;br&gt; Als je denkt op één lijn te zitten bespreek je de praktische zaken. De verdeling van de bepakking, wie neemt wat mee en waar kan je samen gebruik van maken. Eén tent is natuurlijk lichter, maar je moet er dan tegen kunnen om op elkaars lip te zitten, vooral als het een dag stortregent. Donzen slaapzak boven en een fleecedeken onder, aan elkaar geritst is ook lichter en warmer, maar dan moet je goed kunnen opschieten met die andere snurker*. Natuurlijk kan je niet alles van tevoren zien aankomen, maar mocht toch blijken dat het niet zo klikt, dan is de gouden regel '''samen uit, samen thuis''' van levensbelang. Laat elkaar midden in de bergen of het oerwoud niet in de steek, maar ga via de kortste weg naar de bewoonde wereld en besluit daar wat je verder gaat doen. Desnoods ga je naar huis en probeer je het de volgende keer met een ander. Wederzijds water bij de wijn doen kan trouwens ook geen kwaad.

== Trainen ==
Het beste is natuurlijk als je regelmatig wandel- en/of fietstochtjes maakt, maar zeker als je als beginner gelijk een zware bergtocht gaat maken moet je risico van (ernstige) blessures niet onderschatten.&lt;br&gt; Bergpaden die soms steil naar boven en beneden gaan met bepakte fiets of zware rugzak neem je niet zomaar even. Begin ruim van tevoren met oefeningen, maak korte dagtochten die je langzaam opvoert naar langere. Bepaal waar je grenzen liggen en ga daar niet overheen.&lt;br&gt; Het lukt maar weinig mensen de top van de Mount Everest te bereiken, maar ook een tocht in wat minder heftig berggebied kan voor sommigen te zwaar zijn. Er zijn vlakke of enigszins heuvelachtige gebieden genoeg met een netwerk van loop- en fietspaden die ook mooi zijn.

== Waarheen en wanneer ==
We gaan er in dit boek van uit dat je een beginner bent (anders weet je 'alles' al). Als je nog nooit meer dan een paar uur (met bagage) gelopen of gefietst hebt, leg dan de lat niet te hoog. Begin met eenvoudige tochtjes en kijk hoe het bevalt. Pas als je die ervaring achter de rug hebt, kies je een wat moeilijker tocht. 

De volgende volgorde wordt aanbevolen:
* Dagtochten in Nederland of Vlaanderen.
* [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Streekpaden|Tochten]] in Nederland of Vlaanderen van meer dan één dag waarvan begin- en eindpunt hetzelfde is.
* Een meerdaagse [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Lange_Afstand_Wandelpaden|tocht]] door Nederland of Vlaanderen over Lange Afstand Wandelpaden (LAW) of Fietspaden.
* Meerdaagse tocht door glooiend maar niet al te moeilijk terrein (Eifel, Ardennen).
* Meerdaagse tocht door zwaarder terrein (Pyreneeën, Alpen).
Natuurlijk kan je één of meer punten overslaan als je denkt of merkt dat je het aan kan. Voor elk van de tochten kan je kiezen uit de volgende mogelijkheden, al of niet in groepsverband:
* Overnachten in hotels, pensions, B&amp;B, e.d. Eventueel ter plaatse ontbijten en dineren.
** Voordeel: Minder spullen mee te nemen. Vaak een mogelijkheid om je bagage van plaats naar plaats te laten brengen.
** Nadeel: Nauwgezet plannen. Overnachtingen bespreken. Je moet het per se halen.
* Huttentochten.
** Voordeel: Meer vrijheid. Meestal zijn hutten in de bergen te vinden, van een zeer eenvoudig onderdak tot zeer luxe met houtkachel, kookgelegenheid, e.d.
** Nadeel: Meer bagage. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten van camping naar camping.
** Voordeel: 'Gemakken' vaak bij de hand zoals warm water, voedsel, e.d.
** Nadeel: Kampeerspullen moeten ook mee. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten in het wild.
** Voordeel: Grote mate van vrijheid. Stoppen wanneer je zin hebt. Avontuurlijk. Zelf tempo bepalen.
** Nadeel: Veel meenemen. Soms voor meerdere dagen voedsel en water mee. Genoegen nemen met minder 'luxe'.
Als je eenmaal hebt besloten waarheen je wilt, is het volgende hoofdstuk wanneer. Tijdens (school)vakantieperiodes kan het behoorlijk druk zijn. Bekend is dat je bijvoorbeeld op de [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/GR10|GR10]] door de Pyreneeën in een file loopt. Maar er zijn nog rustige routes genoeg en als het enigszins mogelijk is ga je gewoon in voor- en/of naseizoen. Vooral in wat zuidelijker gebieden kan het behoorlijk heet zijn tijdens je tocht.&lt;br&gt; Ook (steek)beesten zijn in de zomermaanden vaak actiever. Wie ooit de midgetgolven (niet te verwarren met midgetgolf) in noordelijke landen heeft meegemaakt weet waarover het gaat. Deze overal doorheen dringende mini-mugjes maken maxi-bulten en zorgen ervoor dat je niet meer slaapt.

== Spullen aanschaffen ==
Ga voor je spullen naar een goede buitensportwinkel. Vertel wat je van plan bent en zorg dat je deskundig wordt voorgelicht. Zodra je merkt dat er een 'verkooppraatje' wordt opgehangen ga je naar een ander. Laat je niet overdonderen omdat je misschien nog een beginneling(e) bent. Ook daarom is dit boek er, aan het eind zal je genoeg kennis hebben om je niet iets te laten aansmeren wat je helemaal niet nodig hebt of misschien wel volkomen ongeschikt voor je plannen. Dat voorkomt teleurstellingen en soms zelfs gevaarlijke situaties als je eenmaal met je wereldreis bezig bent.

== Paklijsten ==
Voor wandeltochten streef je naar een gewicht van maximaal 1/4 van je lichaamsgewicht. Heel lekker is als je 1/5 haalt, 1/3 is eigenlijk te zwaar.&lt;br&gt; Ook fietsen moet je niet overbelasten en veel bagage laat je zwaarder trappen. Verdeel de bepakking over je hele fiets of schaf een karretje aan. &lt;br&gt; Dingen als camera, verrekijker, radio, GSM en dergelijke zijn misschien wel leuk, maar krom lopen of hijgend over je stuur hangen is dat niet.&lt;br&gt; Wandelaars stoppen alles wat ze mee willen nemen in de rugzak en weeg die (ga eerst zelf op een weegschaal staan en daarna met rugzak). Te zwaar? Haal eruit wat je het minst belangrijk vindt, verwijder overbodige dingen (verpakkingen) en ga daarmee door tot je aan je gewicht zit. Onuitroeibaar is het verhaal van de afgezaagde tandenborstelsteel, maar je zal zien alle beetjes helpen. Bijvoorbeeld tubes (tandpasta) gebruik je thuis en je stopt daarmee als je inschat dat er nog voldoende in zit voor je geplande tocht. Stop zaken die niet nat mogen worden (kleding, slaapzak) in een plastic zak. Rugzakken en fietstassen zijn (op den duur, bij langdurige regen of mist) niet waterdicht, zelfs niet met een hoes. Hou er rekening mee dat je onderweg soms extra water en eten moet meenemen. De paklijst is een minimale indicatie en kan je natuurlijk aan je eigen behoefte aanpassen.
{|border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:2px solid silver;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Dagtocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Pension/Hotel
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Huttentocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Zwerftocht
|-
| colspan=&quot;4&quot;|[[File:HIKING.SVG|20px]] &amp; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Noodpakket|'''Noodpakket''']]&lt;br&gt;  [[../Uitrusting#Reisdocumenten en betaalmiddelen|'''Reisdocumenten en betaalmiddelen:''']]&lt;br&gt; *Paspoort/ID *Visa *Rijbewijs *Verzekeringspapieren *Valuta *Betaalpasjes&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:HIKING.SVG|20px]]&lt;br&gt; [[../Wandelvakantie/Uitrusting#Rugzak|'''Rugzak(je) en regenhoes''']]&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Fietstassen|'''Fietstas(sen)''']] en [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Reparatie|'''Reparatieonderdelen''']]
|-
| colspan=&quot;3&quot;|
| [[../Uitrusting#Onderkomen|'''Onderkomen:''']]&lt;br&gt; *Tent(luier/stokken/pennen)
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel¹:''']]&lt;br&gt; *Thermoskan koffie/thee *Lunchpakket *Tussendoortjes *Fruit *Water
| colspan=&quot;2&quot;|[[../Uitrusting#Slapen|'''Slapen:''']]&lt;br&gt; *Matrasje *Slaapzak *Lakenzak *Kussen&lt;ref&gt;Neem alleen een sloop en stop daar je kleding in.&lt;/ref&gt; *Pyjama&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Koken|'''Koken:''']]&lt;br&gt; *Brander *Brandstof *Aansteker *Pannen(set) *Pollepel *Beker *Bord *Bestek&lt;ref&gt;Een mes heb je natuurlijk al. Als je kiest voor een [[../Uitrusting#Noodpakket|'multitool']] dan is die ook vaak voorzien van een blikopener, schaar, kurkentrekker enz.&lt;/ref&gt; *Afwaszeep *Schuurspons *Waterzak(ken)&lt;ref&gt;Sommige waterzakken (Platypus) kunnen tegen heet water. Ideaal, met je handdoek omwikkelt, als kruik.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook voedsel¹&lt;br&gt; *Brood *Boter *Beleg *Navultubes *Kaas *Ei *Muesli *Koffie/Thee *Suiker/Zoetjes *Melk(poeder) *Sap *Noten *(Blik)Groenten *Rijst *Soep *Droogmaaltijden *Aardappelpuree *Kruiden *Zout *Bouillon(blokjes) *Olie *Rijstwafels *Hartkeks *Knäckebröd
|-
| [[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding¹:''']]&lt;br&gt; *(Berg)schoenen *Reserve veters *Regen/windjack *Vest/Trui *Muts *Sjaal *Handschoenen&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen¹:''']]&lt;br&gt; *Medicijnen *(Topografiche) Kaarten en Reisgidsen *Thermometertje *Bril en andere fysieke hulpmiddelen *Wandelstokken *Optioneel: Verrekijker/GSM/Camera/e.d.
| colspan=&quot;3&quot;|[[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook Wandel- en fietskleding¹&lt;br&gt; *Ondergoed *T-shirts *Slippers/Sloffen *Schoenvet *Sokken *Wasmiddel&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Toilet|'''Toiletspul:''']]&lt;br&gt; *Handdoek *Washand *Zeep&lt;ref&gt;In hotels meestal service, maar niet zeker en je wilt je misschien 'onderweg' ook wel wassen.&lt;/ref&gt; *Scheerspul *Make-up en verzorging *InlegXX/Maandverband *Tandpasta/borstel *Haarborstel *Shampoo *Zon- mugolie *Arnica *Calendula *Nagelknipper *Toiletpapier&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook diversen¹&lt;br&gt; *Schrijfspul *Spel *Boek *Vuilniszakken *Reparatiespullen voor kleding, tent, matrasje, brander enz.
|}

== Checklist ==
* Controleer je reisdocumenten en verzekeringspapieren op geldigheid tot het eind van de reis.
* Controleer je spullen thuis op gebreken. Zet je tent op, kijk al je spullen na en repareer ze zo nodig.
* Als je gaat fietsen met je eigen fiets: geef je vervoermiddel een grote onderhoudsbeurt.
* Zoek uit hoe het openbaar-vervoer systeem ter plekke werkt. Hoe kom je aan tickets, kun je die gewoon bij de buschauffeur, trambestuurder of op het station kopen, of kan dat (alleen) digitaal, heb je een OV-pas nodig? Moet je &quot;punchen&quot; op stations, ook al staat er op je ticket de datum van vandaag? Moet je vantevoren reserveren? Wat is een goede app voor vertrektijden?
* Voor fietsers: zoek uit wat afwijkende verkeersregels zijn in het land van bestemming. Bijvoorbeeld: moet jij (of je kinderen) een helm dragen, mag je passagiers vervoeren op je fiets, wat zijn de voorrangsregels? En let op: links rijden in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. 

== Voetnoten ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>n19bo7k043ew64jpsholrrfrbhgd6f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421279</id>
      <parentid>421278</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Checklist */ Aanvullingen</comment>
      <origin>421279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13429" sha1="8vj05n7vyr31yovsemukx2fozi52cn3" xml:space="preserve">{{Vakantiereizen|Afbeelding=Topografische_kaart_Hoogeveen_1910.jpg}}
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Met logica kom je van A naar B&lt;br&gt;Met verbeelding kom je overal'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
== Eenzaamheid ==
Als je lopend of fietsend een onherbergzaam gebied intrekt kom je soms dagenlang niemand tegen. Dat kan leuk zijn. Je hebt gelegenheid om over jezelf en je leven na te denken. Maar het kan ook gevaarlijk zijn [[../Nood#Gewond|(zie 'gewond')]].&lt;br&gt; Maar wat nu als je 'single' bent of een partner hebt die jouw hobby maar raar vindt. Je kan natuurlijk een vriend/in vragen mee te gaan of via een website zoeken maar een wandel- of fietsmaatje. Die vriend/in ken je waarschijnlijk al wel een beetje, dus daar zal je waarschijnlijk geen problemen mee krijgen. Hoewel samen in de kroeg ook wel iets heeft van een overlevingstocht is dat in 'het wild' wel iets anders. Vooral met een 'onbekend' iemand kan het problemen geven.&lt;br&gt; Als je iemand gevonden hebt die in principe bereid is, neem dan de punten in dit boek stuk voor stuk samen door en geef wederzijds aan (tijdens een dagtochtje?) wat je wel of niet ziet zitten. Stel dat de een over die bergpas wil klimmen en de ander heeft hoogtevrees, de een kletst je de oren van het hoofd en de ander wil rust, de een wil per se van hotel naar hotel rennen en de ander wil elk plantje bekijken en in het 'wild' kamperen. Hou trouwens wel je eigen tempo aan. Het is zeer vermoeiend je snelheid steeds aan te moeten passen aan elkaar. Beter is dat de snelste regelmatig (in ieder geval bij een afslag) wacht (en alvast koffie zet?).&lt;br&gt; Als je denkt op één lijn te zitten bespreek je de praktische zaken. De verdeling van de bepakking, wie neemt wat mee en waar kan je samen gebruik van maken. Eén tent is natuurlijk lichter, maar je moet er dan tegen kunnen om op elkaars lip te zitten, vooral als het een dag stortregent. Donzen slaapzak boven en een fleecedeken onder, aan elkaar geritst is ook lichter en warmer, maar dan moet je goed kunnen opschieten met die andere snurker*. Natuurlijk kan je niet alles van tevoren zien aankomen, maar mocht toch blijken dat het niet zo klikt, dan is de gouden regel '''samen uit, samen thuis''' van levensbelang. Laat elkaar midden in de bergen of het oerwoud niet in de steek, maar ga via de kortste weg naar de bewoonde wereld en besluit daar wat je verder gaat doen. Desnoods ga je naar huis en probeer je het de volgende keer met een ander. Wederzijds water bij de wijn doen kan trouwens ook geen kwaad.

== Trainen ==
Het beste is natuurlijk als je regelmatig wandel- en/of fietstochtjes maakt, maar zeker als je als beginner gelijk een zware bergtocht gaat maken moet je risico van (ernstige) blessures niet onderschatten.&lt;br&gt; Bergpaden die soms steil naar boven en beneden gaan met bepakte fiets of zware rugzak neem je niet zomaar even. Begin ruim van tevoren met oefeningen, maak korte dagtochten die je langzaam opvoert naar langere. Bepaal waar je grenzen liggen en ga daar niet overheen.&lt;br&gt; Het lukt maar weinig mensen de top van de Mount Everest te bereiken, maar ook een tocht in wat minder heftig berggebied kan voor sommigen te zwaar zijn. Er zijn vlakke of enigszins heuvelachtige gebieden genoeg met een netwerk van loop- en fietspaden die ook mooi zijn.

== Waarheen en wanneer ==
We gaan er in dit boek van uit dat je een beginner bent (anders weet je 'alles' al). Als je nog nooit meer dan een paar uur (met bagage) gelopen of gefietst hebt, leg dan de lat niet te hoog. Begin met eenvoudige tochtjes en kijk hoe het bevalt. Pas als je die ervaring achter de rug hebt, kies je een wat moeilijker tocht. 

De volgende volgorde wordt aanbevolen:
* Dagtochten in Nederland of Vlaanderen.
* [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Streekpaden|Tochten]] in Nederland of Vlaanderen van meer dan één dag waarvan begin- en eindpunt hetzelfde is.
* Een meerdaagse [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Lange_Afstand_Wandelpaden|tocht]] door Nederland of Vlaanderen over Lange Afstand Wandelpaden (LAW) of Fietspaden.
* Meerdaagse tocht door glooiend maar niet al te moeilijk terrein (Eifel, Ardennen).
* Meerdaagse tocht door zwaarder terrein (Pyreneeën, Alpen).
Natuurlijk kan je één of meer punten overslaan als je denkt of merkt dat je het aan kan. Voor elk van de tochten kan je kiezen uit de volgende mogelijkheden, al of niet in groepsverband:
* Overnachten in hotels, pensions, B&amp;B, e.d. Eventueel ter plaatse ontbijten en dineren.
** Voordeel: Minder spullen mee te nemen. Vaak een mogelijkheid om je bagage van plaats naar plaats te laten brengen.
** Nadeel: Nauwgezet plannen. Overnachtingen bespreken. Je moet het per se halen.
* Huttentochten.
** Voordeel: Meer vrijheid. Meestal zijn hutten in de bergen te vinden, van een zeer eenvoudig onderdak tot zeer luxe met houtkachel, kookgelegenheid, e.d.
** Nadeel: Meer bagage. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten van camping naar camping.
** Voordeel: 'Gemakken' vaak bij de hand zoals warm water, voedsel, e.d.
** Nadeel: Kampeerspullen moeten ook mee. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten in het wild.
** Voordeel: Grote mate van vrijheid. Stoppen wanneer je zin hebt. Avontuurlijk. Zelf tempo bepalen.
** Nadeel: Veel meenemen. Soms voor meerdere dagen voedsel en water mee. Genoegen nemen met minder 'luxe'.
Als je eenmaal hebt besloten waarheen je wilt, is het volgende hoofdstuk wanneer. Tijdens (school)vakantieperiodes kan het behoorlijk druk zijn. Bekend is dat je bijvoorbeeld op de [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/GR10|GR10]] door de Pyreneeën in een file loopt. Maar er zijn nog rustige routes genoeg en als het enigszins mogelijk is ga je gewoon in voor- en/of naseizoen. Vooral in wat zuidelijker gebieden kan het behoorlijk heet zijn tijdens je tocht.&lt;br&gt; Ook (steek)beesten zijn in de zomermaanden vaak actiever. Wie ooit de midgetgolven (niet te verwarren met midgetgolf) in noordelijke landen heeft meegemaakt weet waarover het gaat. Deze overal doorheen dringende mini-mugjes maken maxi-bulten en zorgen ervoor dat je niet meer slaapt.

== Spullen aanschaffen ==
Ga voor je spullen naar een goede buitensportwinkel. Vertel wat je van plan bent en zorg dat je deskundig wordt voorgelicht. Zodra je merkt dat er een 'verkooppraatje' wordt opgehangen ga je naar een ander. Laat je niet overdonderen omdat je misschien nog een beginneling(e) bent. Ook daarom is dit boek er, aan het eind zal je genoeg kennis hebben om je niet iets te laten aansmeren wat je helemaal niet nodig hebt of misschien wel volkomen ongeschikt voor je plannen. Dat voorkomt teleurstellingen en soms zelfs gevaarlijke situaties als je eenmaal met je wereldreis bezig bent.

== Paklijsten ==
Voor wandeltochten streef je naar een gewicht van maximaal 1/4 van je lichaamsgewicht. Heel lekker is als je 1/5 haalt, 1/3 is eigenlijk te zwaar.&lt;br&gt; Ook fietsen moet je niet overbelasten en veel bagage laat je zwaarder trappen. Verdeel de bepakking over je hele fiets of schaf een karretje aan. &lt;br&gt; Dingen als camera, verrekijker, radio, GSM en dergelijke zijn misschien wel leuk, maar krom lopen of hijgend over je stuur hangen is dat niet.&lt;br&gt; Wandelaars stoppen alles wat ze mee willen nemen in de rugzak en weeg die (ga eerst zelf op een weegschaal staan en daarna met rugzak). Te zwaar? Haal eruit wat je het minst belangrijk vindt, verwijder overbodige dingen (verpakkingen) en ga daarmee door tot je aan je gewicht zit. Onuitroeibaar is het verhaal van de afgezaagde tandenborstelsteel, maar je zal zien alle beetjes helpen. Bijvoorbeeld tubes (tandpasta) gebruik je thuis en je stopt daarmee als je inschat dat er nog voldoende in zit voor je geplande tocht. Stop zaken die niet nat mogen worden (kleding, slaapzak) in een plastic zak. Rugzakken en fietstassen zijn (op den duur, bij langdurige regen of mist) niet waterdicht, zelfs niet met een hoes. Hou er rekening mee dat je onderweg soms extra water en eten moet meenemen. De paklijst is een minimale indicatie en kan je natuurlijk aan je eigen behoefte aanpassen.
{|border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:2px solid silver;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Dagtocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Pension/Hotel
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Huttentocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Zwerftocht
|-
| colspan=&quot;4&quot;|[[File:HIKING.SVG|20px]] &amp; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Noodpakket|'''Noodpakket''']]&lt;br&gt;  [[../Uitrusting#Reisdocumenten en betaalmiddelen|'''Reisdocumenten en betaalmiddelen:''']]&lt;br&gt; *Paspoort/ID *Visa *Rijbewijs *Verzekeringspapieren *Valuta *Betaalpasjes&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:HIKING.SVG|20px]]&lt;br&gt; [[../Wandelvakantie/Uitrusting#Rugzak|'''Rugzak(je) en regenhoes''']]&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Fietstassen|'''Fietstas(sen)''']] en [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Reparatie|'''Reparatieonderdelen''']]
|-
| colspan=&quot;3&quot;|
| [[../Uitrusting#Onderkomen|'''Onderkomen:''']]&lt;br&gt; *Tent(luier/stokken/pennen)
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel¹:''']]&lt;br&gt; *Thermoskan koffie/thee *Lunchpakket *Tussendoortjes *Fruit *Water
| colspan=&quot;2&quot;|[[../Uitrusting#Slapen|'''Slapen:''']]&lt;br&gt; *Matrasje *Slaapzak *Lakenzak *Kussen&lt;ref&gt;Neem alleen een sloop en stop daar je kleding in.&lt;/ref&gt; *Pyjama&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Koken|'''Koken:''']]&lt;br&gt; *Brander *Brandstof *Aansteker *Pannen(set) *Pollepel *Beker *Bord *Bestek&lt;ref&gt;Een mes heb je natuurlijk al. Als je kiest voor een [[../Uitrusting#Noodpakket|'multitool']] dan is die ook vaak voorzien van een blikopener, schaar, kurkentrekker enz.&lt;/ref&gt; *Afwaszeep *Schuurspons *Waterzak(ken)&lt;ref&gt;Sommige waterzakken (Platypus) kunnen tegen heet water. Ideaal, met je handdoek omwikkelt, als kruik.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook voedsel¹&lt;br&gt; *Brood *Boter *Beleg *Navultubes *Kaas *Ei *Muesli *Koffie/Thee *Suiker/Zoetjes *Melk(poeder) *Sap *Noten *(Blik)Groenten *Rijst *Soep *Droogmaaltijden *Aardappelpuree *Kruiden *Zout *Bouillon(blokjes) *Olie *Rijstwafels *Hartkeks *Knäckebröd
|-
| [[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding¹:''']]&lt;br&gt; *(Berg)schoenen *Reserve veters *Regen/windjack *Vest/Trui *Muts *Sjaal *Handschoenen&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen¹:''']]&lt;br&gt; *Medicijnen *(Topografiche) Kaarten en Reisgidsen *Thermometertje *Bril en andere fysieke hulpmiddelen *Wandelstokken *Optioneel: Verrekijker/GSM/Camera/e.d.
| colspan=&quot;3&quot;|[[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook Wandel- en fietskleding¹&lt;br&gt; *Ondergoed *T-shirts *Slippers/Sloffen *Schoenvet *Sokken *Wasmiddel&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Toilet|'''Toiletspul:''']]&lt;br&gt; *Handdoek *Washand *Zeep&lt;ref&gt;In hotels meestal service, maar niet zeker en je wilt je misschien 'onderweg' ook wel wassen.&lt;/ref&gt; *Scheerspul *Make-up en verzorging *InlegXX/Maandverband *Tandpasta/borstel *Haarborstel *Shampoo *Zon- mugolie *Arnica *Calendula *Nagelknipper *Toiletpapier&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook diversen¹&lt;br&gt; *Schrijfspul *Spel *Boek *Vuilniszakken *Reparatiespullen voor kleding, tent, matrasje, brander enz.
|}

== Checklist ==
* Controleer je reisdocumenten en verzekeringspapieren op geldigheid tot het eind van de reis.
* Controleer je spullen thuis op gebreken. Zet je tent op, kijk al je spullen na en repareer ze zo nodig.
* Voor fietsers: 
** Zoek uit wat afwijkende verkeersregels zijn in het land van bestemming. Bijvoorbeeld: moet jij (of je kinderen) een helm dragen, mag je passagiers vervoeren op je fiets, wat zijn de voorrangsregels? En let op: links rijden in het Verenigd Koninkrijk en Ierland.
** Als je gaat fietsen met je eigen fiets: geef je vervoermiddel een grote onderhoudsbeurt voor vertrek.
* Zoek uit hoe het openbaar-vervoer systeem ter plekke werkt. Hoe kom je aan tickets, kun je die gewoon bij de buschauffeur, trambestuurder of op het station kopen, of kan dat (alleen) digitaal, heb je een OV-pas nodig? Moet je &quot;punchen&quot; op stations, ook al staat er op je ticket de datum van vandaag? Moet je vantevoren reserveren? Wat is een goede app voor vertrektijden? Mag je je fiets meenemen in de trein en zo ja: wat zijn de regels daarvoor?
* Geld: kun je met de euro betalen of moet je (steeds) geld wisselen? Hoe kun je betalen: met je betaalpas, creditcard of betaal-app? Of is cash (soms) handiger? Hoe kun je pinnen en hoe duur is dat? Wordt een fooi verwacht (en zo ja: in welke situaties en hoeveel) of wordt dat juist als een belediging beschouwd?
* Wat zijn de openingstijden van winkels, banken en andere zaken? 
* Gezondheid:
** Als je medicijnen gebruikt: neem dan een geneesmiddelenpaspoort of {{Wp|medicijnpaspoort}} mee, zodat je geen gedoe krijgt bij de douane (die je medicijnen als drugs aanmerkt) en als je nieuwe medicijnen nodig hebt.
** Voor reizen buiten Europa: zijn er verplichte of aangeraden inentingen? Hoe lang vantevoren moet je die hebben gehaald? 
** Hoe gezond is het leidingwater? Kun je het drinken of moet je steeds mineraalwater gebruiken?
* Laat je huis goed achter, maak van thuisblijvers geen spoorzoekers en voorzie hen van informatie over je vluchten, route, overnachtingsadressen en contactgegevens tijdens je reis.

== Voetnoten ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8vj05n7vyr31yovsemukx2fozi52cn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421280</id>
      <parentid>421279</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Checklist */ Meer tips</comment>
      <origin>421280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13606" sha1="edbd35cgqvkft1ui4jvyc8axhjrjhcj" xml:space="preserve">{{Vakantiereizen|Afbeelding=Topografische_kaart_Hoogeveen_1910.jpg}}
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Met logica kom je van A naar B&lt;br&gt;Met verbeelding kom je overal'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
== Eenzaamheid ==
Als je lopend of fietsend een onherbergzaam gebied intrekt kom je soms dagenlang niemand tegen. Dat kan leuk zijn. Je hebt gelegenheid om over jezelf en je leven na te denken. Maar het kan ook gevaarlijk zijn [[../Nood#Gewond|(zie 'gewond')]].&lt;br&gt; Maar wat nu als je 'single' bent of een partner hebt die jouw hobby maar raar vindt. Je kan natuurlijk een vriend/in vragen mee te gaan of via een website zoeken maar een wandel- of fietsmaatje. Die vriend/in ken je waarschijnlijk al wel een beetje, dus daar zal je waarschijnlijk geen problemen mee krijgen. Hoewel samen in de kroeg ook wel iets heeft van een overlevingstocht is dat in 'het wild' wel iets anders. Vooral met een 'onbekend' iemand kan het problemen geven.&lt;br&gt; Als je iemand gevonden hebt die in principe bereid is, neem dan de punten in dit boek stuk voor stuk samen door en geef wederzijds aan (tijdens een dagtochtje?) wat je wel of niet ziet zitten. Stel dat de een over die bergpas wil klimmen en de ander heeft hoogtevrees, de een kletst je de oren van het hoofd en de ander wil rust, de een wil per se van hotel naar hotel rennen en de ander wil elk plantje bekijken en in het 'wild' kamperen. Hou trouwens wel je eigen tempo aan. Het is zeer vermoeiend je snelheid steeds aan te moeten passen aan elkaar. Beter is dat de snelste regelmatig (in ieder geval bij een afslag) wacht (en alvast koffie zet?).&lt;br&gt; Als je denkt op één lijn te zitten bespreek je de praktische zaken. De verdeling van de bepakking, wie neemt wat mee en waar kan je samen gebruik van maken. Eén tent is natuurlijk lichter, maar je moet er dan tegen kunnen om op elkaars lip te zitten, vooral als het een dag stortregent. Donzen slaapzak boven en een fleecedeken onder, aan elkaar geritst is ook lichter en warmer, maar dan moet je goed kunnen opschieten met die andere snurker*. Natuurlijk kan je niet alles van tevoren zien aankomen, maar mocht toch blijken dat het niet zo klikt, dan is de gouden regel '''samen uit, samen thuis''' van levensbelang. Laat elkaar midden in de bergen of het oerwoud niet in de steek, maar ga via de kortste weg naar de bewoonde wereld en besluit daar wat je verder gaat doen. Desnoods ga je naar huis en probeer je het de volgende keer met een ander. Wederzijds water bij de wijn doen kan trouwens ook geen kwaad.

== Trainen ==
Het beste is natuurlijk als je regelmatig wandel- en/of fietstochtjes maakt, maar zeker als je als beginner gelijk een zware bergtocht gaat maken moet je risico van (ernstige) blessures niet onderschatten.&lt;br&gt; Bergpaden die soms steil naar boven en beneden gaan met bepakte fiets of zware rugzak neem je niet zomaar even. Begin ruim van tevoren met oefeningen, maak korte dagtochten die je langzaam opvoert naar langere. Bepaal waar je grenzen liggen en ga daar niet overheen.&lt;br&gt; Het lukt maar weinig mensen de top van de Mount Everest te bereiken, maar ook een tocht in wat minder heftig berggebied kan voor sommigen te zwaar zijn. Er zijn vlakke of enigszins heuvelachtige gebieden genoeg met een netwerk van loop- en fietspaden die ook mooi zijn.

== Waarheen en wanneer ==
We gaan er in dit boek van uit dat je een beginner bent (anders weet je 'alles' al). Als je nog nooit meer dan een paar uur (met bagage) gelopen of gefietst hebt, leg dan de lat niet te hoog. Begin met eenvoudige tochtjes en kijk hoe het bevalt. Pas als je die ervaring achter de rug hebt, kies je een wat moeilijker tocht. 

De volgende volgorde wordt aanbevolen:
* Dagtochten in Nederland of Vlaanderen.
* [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Streekpaden|Tochten]] in Nederland of Vlaanderen van meer dan één dag waarvan begin- en eindpunt hetzelfde is.
* Een meerdaagse [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Lange_Afstand_Wandelpaden|tocht]] door Nederland of Vlaanderen over Lange Afstand Wandelpaden (LAW) of Fietspaden.
* Meerdaagse tocht door glooiend maar niet al te moeilijk terrein (Eifel, Ardennen).
* Meerdaagse tocht door zwaarder terrein (Pyreneeën, Alpen).
Natuurlijk kan je één of meer punten overslaan als je denkt of merkt dat je het aan kan. Voor elk van de tochten kan je kiezen uit de volgende mogelijkheden, al of niet in groepsverband:
* Overnachten in hotels, pensions, B&amp;B, e.d. Eventueel ter plaatse ontbijten en dineren.
** Voordeel: Minder spullen mee te nemen. Vaak een mogelijkheid om je bagage van plaats naar plaats te laten brengen.
** Nadeel: Nauwgezet plannen. Overnachtingen bespreken. Je moet het per se halen.
* Huttentochten.
** Voordeel: Meer vrijheid. Meestal zijn hutten in de bergen te vinden, van een zeer eenvoudig onderdak tot zeer luxe met houtkachel, kookgelegenheid, e.d.
** Nadeel: Meer bagage. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten van camping naar camping.
** Voordeel: 'Gemakken' vaak bij de hand zoals warm water, voedsel, e.d.
** Nadeel: Kampeerspullen moeten ook mee. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten in het wild.
** Voordeel: Grote mate van vrijheid. Stoppen wanneer je zin hebt. Avontuurlijk. Zelf tempo bepalen.
** Nadeel: Veel meenemen. Soms voor meerdere dagen voedsel en water mee. Genoegen nemen met minder 'luxe'.
Als je eenmaal hebt besloten waarheen je wilt, is het volgende hoofdstuk wanneer. Tijdens (school)vakantieperiodes kan het behoorlijk druk zijn. Bekend is dat je bijvoorbeeld op de [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/GR10|GR10]] door de Pyreneeën in een file loopt. Maar er zijn nog rustige routes genoeg en als het enigszins mogelijk is ga je gewoon in voor- en/of naseizoen. Vooral in wat zuidelijker gebieden kan het behoorlijk heet zijn tijdens je tocht.&lt;br&gt; Ook (steek)beesten zijn in de zomermaanden vaak actiever. Wie ooit de midgetgolven (niet te verwarren met midgetgolf) in noordelijke landen heeft meegemaakt weet waarover het gaat. Deze overal doorheen dringende mini-mugjes maken maxi-bulten en zorgen ervoor dat je niet meer slaapt.

== Spullen aanschaffen ==
Ga voor je spullen naar een goede buitensportwinkel. Vertel wat je van plan bent en zorg dat je deskundig wordt voorgelicht. Zodra je merkt dat er een 'verkooppraatje' wordt opgehangen ga je naar een ander. Laat je niet overdonderen omdat je misschien nog een beginneling(e) bent. Ook daarom is dit boek er, aan het eind zal je genoeg kennis hebben om je niet iets te laten aansmeren wat je helemaal niet nodig hebt of misschien wel volkomen ongeschikt voor je plannen. Dat voorkomt teleurstellingen en soms zelfs gevaarlijke situaties als je eenmaal met je wereldreis bezig bent.

== Paklijsten ==
Voor wandeltochten streef je naar een gewicht van maximaal 1/4 van je lichaamsgewicht. Heel lekker is als je 1/5 haalt, 1/3 is eigenlijk te zwaar.&lt;br&gt; Ook fietsen moet je niet overbelasten en veel bagage laat je zwaarder trappen. Verdeel de bepakking over je hele fiets of schaf een karretje aan. &lt;br&gt; Dingen als camera, verrekijker, radio, GSM en dergelijke zijn misschien wel leuk, maar krom lopen of hijgend over je stuur hangen is dat niet.&lt;br&gt; Wandelaars stoppen alles wat ze mee willen nemen in de rugzak en weeg die (ga eerst zelf op een weegschaal staan en daarna met rugzak). Te zwaar? Haal eruit wat je het minst belangrijk vindt, verwijder overbodige dingen (verpakkingen) en ga daarmee door tot je aan je gewicht zit. Onuitroeibaar is het verhaal van de afgezaagde tandenborstelsteel, maar je zal zien alle beetjes helpen. Bijvoorbeeld tubes (tandpasta) gebruik je thuis en je stopt daarmee als je inschat dat er nog voldoende in zit voor je geplande tocht. Stop zaken die niet nat mogen worden (kleding, slaapzak) in een plastic zak. Rugzakken en fietstassen zijn (op den duur, bij langdurige regen of mist) niet waterdicht, zelfs niet met een hoes. Hou er rekening mee dat je onderweg soms extra water en eten moet meenemen. De paklijst is een minimale indicatie en kan je natuurlijk aan je eigen behoefte aanpassen.
{|border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:2px solid silver;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Dagtocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Pension/Hotel
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Huttentocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Zwerftocht
|-
| colspan=&quot;4&quot;|[[File:HIKING.SVG|20px]] &amp; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Noodpakket|'''Noodpakket''']]&lt;br&gt;  [[../Uitrusting#Reisdocumenten en betaalmiddelen|'''Reisdocumenten en betaalmiddelen:''']]&lt;br&gt; *Paspoort/ID *Visa *Rijbewijs *Verzekeringspapieren *Valuta *Betaalpasjes&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:HIKING.SVG|20px]]&lt;br&gt; [[../Wandelvakantie/Uitrusting#Rugzak|'''Rugzak(je) en regenhoes''']]&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Fietstassen|'''Fietstas(sen)''']] en [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Reparatie|'''Reparatieonderdelen''']]
|-
| colspan=&quot;3&quot;|
| [[../Uitrusting#Onderkomen|'''Onderkomen:''']]&lt;br&gt; *Tent(luier/stokken/pennen)
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel¹:''']]&lt;br&gt; *Thermoskan koffie/thee *Lunchpakket *Tussendoortjes *Fruit *Water
| colspan=&quot;2&quot;|[[../Uitrusting#Slapen|'''Slapen:''']]&lt;br&gt; *Matrasje *Slaapzak *Lakenzak *Kussen&lt;ref&gt;Neem alleen een sloop en stop daar je kleding in.&lt;/ref&gt; *Pyjama&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Koken|'''Koken:''']]&lt;br&gt; *Brander *Brandstof *Aansteker *Pannen(set) *Pollepel *Beker *Bord *Bestek&lt;ref&gt;Een mes heb je natuurlijk al. Als je kiest voor een [[../Uitrusting#Noodpakket|'multitool']] dan is die ook vaak voorzien van een blikopener, schaar, kurkentrekker enz.&lt;/ref&gt; *Afwaszeep *Schuurspons *Waterzak(ken)&lt;ref&gt;Sommige waterzakken (Platypus) kunnen tegen heet water. Ideaal, met je handdoek omwikkelt, als kruik.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook voedsel¹&lt;br&gt; *Brood *Boter *Beleg *Navultubes *Kaas *Ei *Muesli *Koffie/Thee *Suiker/Zoetjes *Melk(poeder) *Sap *Noten *(Blik)Groenten *Rijst *Soep *Droogmaaltijden *Aardappelpuree *Kruiden *Zout *Bouillon(blokjes) *Olie *Rijstwafels *Hartkeks *Knäckebröd
|-
| [[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding¹:''']]&lt;br&gt; *(Berg)schoenen *Reserve veters *Regen/windjack *Vest/Trui *Muts *Sjaal *Handschoenen&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen¹:''']]&lt;br&gt; *Medicijnen *(Topografiche) Kaarten en Reisgidsen *Thermometertje *Bril en andere fysieke hulpmiddelen *Wandelstokken *Optioneel: Verrekijker/GSM/Camera/e.d.
| colspan=&quot;3&quot;|[[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook Wandel- en fietskleding¹&lt;br&gt; *Ondergoed *T-shirts *Slippers/Sloffen *Schoenvet *Sokken *Wasmiddel&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Toilet|'''Toiletspul:''']]&lt;br&gt; *Handdoek *Washand *Zeep&lt;ref&gt;In hotels meestal service, maar niet zeker en je wilt je misschien 'onderweg' ook wel wassen.&lt;/ref&gt; *Scheerspul *Make-up en verzorging *InlegXX/Maandverband *Tandpasta/borstel *Haarborstel *Shampoo *Zon- mugolie *Arnica *Calendula *Nagelknipper *Toiletpapier&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook diversen¹&lt;br&gt; *Schrijfspul *Spel *Boek *Vuilniszakken *Reparatiespullen voor kleding, tent, matrasje, brander enz.
|}

== Checklist ==
* Controleer je reisdocumenten en verzekeringspapieren op geldigheid tot het eind van de reis.
* Controleer je spullen thuis op gebreken. Zet je tent op, kijk al je spullen na en repareer ze zo nodig.
* Voor fietsers: 
** Zoek uit wat afwijkende verkeersregels zijn in het land van bestemming. Bijvoorbeeld: moet jij (of je kinderen) een helm dragen, mag je passagiers vervoeren op je fiets, wat zijn de voorrangsregels? En let op: links rijden in het Verenigd Koninkrijk en Ierland.
** Als je gaat fietsen met je eigen fiets: geef je vervoermiddel een grote onderhoudsbeurt voor vertrek.
* Zoek uit hoe het openbaar-vervoer systeem ter plekke werkt. Hoe kom je aan tickets, kun je die gewoon bij de buschauffeur, trambestuurder of op het station kopen, of kan dat (alleen) digitaal, heb je een OV-pas nodig? Moet je &quot;punchen&quot; op stations, ook al staat er op je ticket de datum van vandaag? Moet je vantevoren reserveren? Wat is een goede app voor vertrektijden? Mag je je fiets meenemen in de trein en zo ja: wat zijn de regels daarvoor?
* Geld: kun je met de euro betalen of moet je (steeds) geld wisselen? Hoe kun je betalen: met je betaalpas, creditcard of betaal-app? Of is cash (soms) handiger? Hoe kun je pinnen en hoe duur is dat? Wordt een fooi verwacht (en zo ja: in welke situaties en hoeveel) of wordt dat juist als een belediging beschouwd?
* Wat zijn de openingstijden van winkels, banken en andere zaken? 
* Gezondheid:
** Als je medicijnen gebruikt: neem dan een geneesmiddelenpaspoort of {{Wp|medicijnpaspoort}} mee, zodat je geen gedoe krijgt bij de douane (die je medicijnen als drugs aanmerkt) en als je nieuwe medicijnen nodig hebt.
** Voor reizen buiten Europa: zijn er verplichte of aangeraden inentingen? Hoe lang vantevoren moet je die hebben gehaald? 
** Hoe gezond is het leidingwater? Kun je het drinken of moet je steeds mineraalwater gebruiken?
* Laat je huis goed achter, maak van thuisblijvers geen spoorzoekers en voorzie hen van informatie over je vluchten, route, overnachtingsadressen en contactgegevens tijdens je reis.
* Meer tips: [https://www.nederlandwereldwijd.nl/reizen-naar-het-buitenland Wijs op reis (Nederland)] en [https://diplomatie.belgium.be/nl/reisadviezen Reisadviezen (België)].

== Voetnoten ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>edbd35cgqvkft1ui4jvyc8axhjrjhcj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421313</id>
      <parentid>421280</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T00:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Waarheen en wanneer */ Klimaatinformatie</comment>
      <origin>421313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13785" sha1="q35psga188zo49j0jeq01r0y48rzqhw" xml:space="preserve">{{Vakantiereizen|Afbeelding=Topografische_kaart_Hoogeveen_1910.jpg}}
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Met logica kom je van A naar B&lt;br&gt;Met verbeelding kom je overal'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
== Eenzaamheid ==
Als je lopend of fietsend een onherbergzaam gebied intrekt kom je soms dagenlang niemand tegen. Dat kan leuk zijn. Je hebt gelegenheid om over jezelf en je leven na te denken. Maar het kan ook gevaarlijk zijn [[../Nood#Gewond|(zie 'gewond')]].&lt;br&gt; Maar wat nu als je 'single' bent of een partner hebt die jouw hobby maar raar vindt. Je kan natuurlijk een vriend/in vragen mee te gaan of via een website zoeken maar een wandel- of fietsmaatje. Die vriend/in ken je waarschijnlijk al wel een beetje, dus daar zal je waarschijnlijk geen problemen mee krijgen. Hoewel samen in de kroeg ook wel iets heeft van een overlevingstocht is dat in 'het wild' wel iets anders. Vooral met een 'onbekend' iemand kan het problemen geven.&lt;br&gt; Als je iemand gevonden hebt die in principe bereid is, neem dan de punten in dit boek stuk voor stuk samen door en geef wederzijds aan (tijdens een dagtochtje?) wat je wel of niet ziet zitten. Stel dat de een over die bergpas wil klimmen en de ander heeft hoogtevrees, de een kletst je de oren van het hoofd en de ander wil rust, de een wil per se van hotel naar hotel rennen en de ander wil elk plantje bekijken en in het 'wild' kamperen. Hou trouwens wel je eigen tempo aan. Het is zeer vermoeiend je snelheid steeds aan te moeten passen aan elkaar. Beter is dat de snelste regelmatig (in ieder geval bij een afslag) wacht (en alvast koffie zet?).&lt;br&gt; Als je denkt op één lijn te zitten bespreek je de praktische zaken. De verdeling van de bepakking, wie neemt wat mee en waar kan je samen gebruik van maken. Eén tent is natuurlijk lichter, maar je moet er dan tegen kunnen om op elkaars lip te zitten, vooral als het een dag stortregent. Donzen slaapzak boven en een fleecedeken onder, aan elkaar geritst is ook lichter en warmer, maar dan moet je goed kunnen opschieten met die andere snurker*. Natuurlijk kan je niet alles van tevoren zien aankomen, maar mocht toch blijken dat het niet zo klikt, dan is de gouden regel '''samen uit, samen thuis''' van levensbelang. Laat elkaar midden in de bergen of het oerwoud niet in de steek, maar ga via de kortste weg naar de bewoonde wereld en besluit daar wat je verder gaat doen. Desnoods ga je naar huis en probeer je het de volgende keer met een ander. Wederzijds water bij de wijn doen kan trouwens ook geen kwaad.

== Trainen ==
Het beste is natuurlijk als je regelmatig wandel- en/of fietstochtjes maakt, maar zeker als je als beginner gelijk een zware bergtocht gaat maken moet je risico van (ernstige) blessures niet onderschatten.&lt;br&gt; Bergpaden die soms steil naar boven en beneden gaan met bepakte fiets of zware rugzak neem je niet zomaar even. Begin ruim van tevoren met oefeningen, maak korte dagtochten die je langzaam opvoert naar langere. Bepaal waar je grenzen liggen en ga daar niet overheen.&lt;br&gt; Het lukt maar weinig mensen de top van de Mount Everest te bereiken, maar ook een tocht in wat minder heftig berggebied kan voor sommigen te zwaar zijn. Er zijn vlakke of enigszins heuvelachtige gebieden genoeg met een netwerk van loop- en fietspaden die ook mooi zijn.

== Waarheen en wanneer ==
We gaan er in dit boek van uit dat je een beginner bent (anders weet je 'alles' al). Als je nog nooit meer dan een paar uur (met bagage) gelopen of gefietst hebt, leg dan de lat niet te hoog. Begin met eenvoudige tochtjes en kijk hoe het bevalt. Pas als je die ervaring achter de rug hebt, kies je een wat moeilijker tocht. 

De volgende volgorde wordt aanbevolen:
* Dagtochten in Nederland of Vlaanderen.
* [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Streekpaden|Tochten]] in Nederland of Vlaanderen van meer dan één dag waarvan begin- en eindpunt hetzelfde is.
* Een meerdaagse [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/De_reis#Lange_Afstand_Wandelpaden|tocht]] door Nederland of Vlaanderen over Lange Afstand Wandelpaden (LAW) of Fietspaden.
* Meerdaagse tocht door glooiend maar niet al te moeilijk terrein (Eifel, Ardennen).
* Meerdaagse tocht door zwaarder terrein (Pyreneeën, Alpen).
Natuurlijk kan je één of meer punten overslaan als je denkt of merkt dat je het aan kan. Voor elk van de tochten kan je kiezen uit de volgende mogelijkheden, al of niet in groepsverband:
* Overnachten in hotels, pensions, B&amp;B, e.d. Eventueel ter plaatse ontbijten en dineren.
** Voordeel: Minder spullen mee te nemen. Vaak een mogelijkheid om je bagage van plaats naar plaats te laten brengen.
** Nadeel: Nauwgezet plannen. Overnachtingen bespreken. Je moet het per se halen.
* Huttentochten.
** Voordeel: Meer vrijheid. Meestal zijn hutten in de bergen te vinden, van een zeer eenvoudig onderdak tot zeer luxe met houtkachel, kookgelegenheid, e.d.
** Nadeel: Meer bagage. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten van camping naar camping.
** Voordeel: 'Gemakken' vaak bij de hand zoals warm water, voedsel, e.d.
** Nadeel: Kampeerspullen moeten ook mee. Soms bespreken. Je moet het per se halen.
* Zwerftochten in het wild.
** Voordeel: Grote mate van vrijheid. Stoppen wanneer je zin hebt. Avontuurlijk. Zelf tempo bepalen.
** Nadeel: Veel meenemen. Soms voor meerdere dagen voedsel en water mee. Genoegen nemen met minder 'luxe'.

=== Wanneer ===
Als je eenmaal hebt besloten waarheen je wilt, is het volgende hoofdstuk wanneer. Tijdens (school)vakantieperiodes kan het behoorlijk druk zijn. Bekend is dat je bijvoorbeeld op de [[Vakantiereizen/Wandelvakantie/GR10|GR10]] door de Pyreneeën in een file loopt. Vooral in wat zuidelijker gebieden kan het in de zomer bovendien behoorlijk heet zijn tijdens je tocht. Maar er zijn nog rustige routes genoeg en als het enigszins mogelijk is ga je gewoon in voor- en/of naseizoen. &lt;br&gt; 
Ook (steek)beesten zijn in de zomermaanden vaak actiever. Wie ooit de midgetgolven (niet te verwarren met midgetgolf) in noordelijke landen heeft meegemaakt weet waarover het gaat. Deze overal doorheen dringende mini-mugjes maken maxi-bulten en zorgen ervoor dat je niet meer slaapt.&lt;br&gt;
Voor informatie over gemiddelde temperaturen, neerslag en zonne-uren per maand: zie [https://klimaatinfo.nl/klimaat/ Klimaatinfo.nl].

== Spullen aanschaffen ==
Ga voor je spullen naar een goede buitensportwinkel. Vertel wat je van plan bent en zorg dat je deskundig wordt voorgelicht. Zodra je merkt dat er een 'verkooppraatje' wordt opgehangen ga je naar een ander. Laat je niet overdonderen omdat je misschien nog een beginneling(e) bent. Ook daarom is dit boek er, aan het eind zal je genoeg kennis hebben om je niet iets te laten aansmeren wat je helemaal niet nodig hebt of misschien wel volkomen ongeschikt voor je plannen. Dat voorkomt teleurstellingen en soms zelfs gevaarlijke situaties als je eenmaal met je wereldreis bezig bent.

== Paklijsten ==
Voor wandeltochten streef je naar een gewicht van maximaal 1/4 van je lichaamsgewicht. Heel lekker is als je 1/5 haalt, 1/3 is eigenlijk te zwaar.&lt;br&gt; Ook fietsen moet je niet overbelasten en veel bagage laat je zwaarder trappen. Verdeel de bepakking over je hele fiets of schaf een karretje aan. &lt;br&gt; Dingen als camera, verrekijker, radio, GSM en dergelijke zijn misschien wel leuk, maar krom lopen of hijgend over je stuur hangen is dat niet.&lt;br&gt; Wandelaars stoppen alles wat ze mee willen nemen in de rugzak en weeg die (ga eerst zelf op een weegschaal staan en daarna met rugzak). Te zwaar? Haal eruit wat je het minst belangrijk vindt, verwijder overbodige dingen (verpakkingen) en ga daarmee door tot je aan je gewicht zit. Onuitroeibaar is het verhaal van de afgezaagde tandenborstelsteel, maar je zal zien alle beetjes helpen. Bijvoorbeeld tubes (tandpasta) gebruik je thuis en je stopt daarmee als je inschat dat er nog voldoende in zit voor je geplande tocht. Stop zaken die niet nat mogen worden (kleding, slaapzak) in een plastic zak. Rugzakken en fietstassen zijn (op den duur, bij langdurige regen of mist) niet waterdicht, zelfs niet met een hoes. Hou er rekening mee dat je onderweg soms extra water en eten moet meenemen. De paklijst is een minimale indicatie en kan je natuurlijk aan je eigen behoefte aanpassen.
{|border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:2px solid silver;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Dagtocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Pension/Hotel
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Huttentocht
! style=&quot;background:Lime; color:Black;&quot;| Zwerftocht
|-
| colspan=&quot;4&quot;|[[File:HIKING.SVG|20px]] &amp; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Noodpakket|'''Noodpakket''']]&lt;br&gt;  [[../Uitrusting#Reisdocumenten en betaalmiddelen|'''Reisdocumenten en betaalmiddelen:''']]&lt;br&gt; *Paspoort/ID *Visa *Rijbewijs *Verzekeringspapieren *Valuta *Betaalpasjes&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:HIKING.SVG|20px]]&lt;br&gt; [[../Wandelvakantie/Uitrusting#Rugzak|'''Rugzak(je) en regenhoes''']]&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[File:Italian_traffic_signs_-_attraversamento_ciclabile_2.svg|20px]]&lt;br&gt; [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Fietstassen|'''Fietstas(sen)''']] en [[../Fietsvakantie/Uitrusting#Reparatie|'''Reparatieonderdelen''']]
|-
| colspan=&quot;3&quot;|
| [[../Uitrusting#Onderkomen|'''Onderkomen:''']]&lt;br&gt; *Tent(luier/stokken/pennen)
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel¹:''']]&lt;br&gt; *Thermoskan koffie/thee *Lunchpakket *Tussendoortjes *Fruit *Water
| colspan=&quot;2&quot;|[[../Uitrusting#Slapen|'''Slapen:''']]&lt;br&gt; *Matrasje *Slaapzak *Lakenzak *Kussen&lt;ref&gt;Neem alleen een sloop en stop daar je kleding in.&lt;/ref&gt; *Pyjama&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Koken|'''Koken:''']]&lt;br&gt; *Brander *Brandstof *Aansteker *Pannen(set) *Pollepel *Beker *Bord *Bestek&lt;ref&gt;Een mes heb je natuurlijk al. Als je kiest voor een [[../Uitrusting#Noodpakket|'multitool']] dan is die ook vaak voorzien van een blikopener, schaar, kurkentrekker enz.&lt;/ref&gt; *Afwaszeep *Schuurspons *Waterzak(ken)&lt;ref&gt;Sommige waterzakken (Platypus) kunnen tegen heet water. Ideaal, met je handdoek omwikkelt, als kruik.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Voedsel|'''Voedsel:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook voedsel¹&lt;br&gt; *Brood *Boter *Beleg *Navultubes *Kaas *Ei *Muesli *Koffie/Thee *Suiker/Zoetjes *Melk(poeder) *Sap *Noten *(Blik)Groenten *Rijst *Soep *Droogmaaltijden *Aardappelpuree *Kruiden *Zout *Bouillon(blokjes) *Olie *Rijstwafels *Hartkeks *Knäckebröd
|-
| [[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding¹:''']]&lt;br&gt; *(Berg)schoenen *Reserve veters *Regen/windjack *Vest/Trui *Muts *Sjaal *Handschoenen&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen¹:''']]&lt;br&gt; *Medicijnen *(Topografiche) Kaarten en Reisgidsen *Thermometertje *Bril en andere fysieke hulpmiddelen *Wandelstokken *Optioneel: Verrekijker/GSM/Camera/e.d.
| colspan=&quot;3&quot;|[[../Wandelvakantie#Kleding|'''Wandel-''']] en/of [[../Fietsvakantie#Kleding|'''fietskleding:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook Wandel- en fietskleding¹&lt;br&gt; *Ondergoed *T-shirts *Slippers/Sloffen *Schoenvet *Sokken *Wasmiddel&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[../Uitrusting#Toilet|'''Toiletspul:''']]&lt;br&gt; *Handdoek *Washand *Zeep&lt;ref&gt;In hotels meestal service, maar niet zeker en je wilt je misschien 'onderweg' ook wel wassen.&lt;/ref&gt; *Scheerspul *Make-up en verzorging *InlegXX/Maandverband *Tandpasta/borstel *Haarborstel *Shampoo *Zon- mugolie *Arnica *Calendula *Nagelknipper *Toiletpapier&lt;br&gt;&lt;br&gt; [[../Uitrusting#Diversen|'''Diversen:''']]&lt;br&gt; &lt; Zie ook diversen¹&lt;br&gt; *Schrijfspul *Spel *Boek *Vuilniszakken *Reparatiespullen voor kleding, tent, matrasje, brander enz.
|}

== Checklist ==
* Controleer je reisdocumenten en verzekeringspapieren op geldigheid tot het eind van de reis.
* Controleer je spullen thuis op gebreken. Zet je tent op, kijk al je spullen na en repareer ze zo nodig.
* Voor fietsers: 
** Zoek uit wat afwijkende verkeersregels zijn in het land van bestemming. Bijvoorbeeld: moet jij (of je kinderen) een helm dragen, mag je passagiers vervoeren op je fiets, wat zijn de voorrangsregels? En let op: links rijden in het Verenigd Koninkrijk en Ierland.
** Als je gaat fietsen met je eigen fiets: geef je vervoermiddel een grote onderhoudsbeurt voor vertrek.
* Zoek uit hoe het openbaar-vervoer systeem ter plekke werkt. Hoe kom je aan tickets, kun je die gewoon bij de buschauffeur, trambestuurder of op het station kopen, of kan dat (alleen) digitaal, heb je een OV-pas nodig? Moet je &quot;punchen&quot; op stations, ook al staat er op je ticket de datum van vandaag? Moet je vantevoren reserveren? Wat is een goede app voor vertrektijden? Mag je je fiets meenemen in de trein en zo ja: wat zijn de regels daarvoor?
* Geld: kun je met de euro betalen of moet je (steeds) geld wisselen? Hoe kun je betalen: met je betaalpas, creditcard of betaal-app? Of is cash (soms) handiger? Hoe kun je pinnen en hoe duur is dat? Wordt een fooi verwacht (en zo ja: in welke situaties en hoeveel) of wordt dat juist als een belediging beschouwd?
* Wat zijn de openingstijden van winkels, banken en andere zaken? 
* Gezondheid:
** Als je medicijnen gebruikt: neem dan een geneesmiddelenpaspoort of {{Wp|medicijnpaspoort}} mee, zodat je geen gedoe krijgt bij de douane (die je medicijnen als drugs aanmerkt) en als je nieuwe medicijnen nodig hebt.
** Voor reizen buiten Europa: zijn er verplichte of aangeraden inentingen? Hoe lang vantevoren moet je die hebben gehaald? 
** Hoe gezond is het leidingwater? Kun je het drinken of moet je steeds mineraalwater gebruiken?
* Laat je huis goed achter, maak van thuisblijvers geen spoorzoekers en voorzie hen van informatie over je vluchten, route, overnachtingsadressen en contactgegevens tijdens je reis.
* Meer tips: [https://www.nederlandwereldwijd.nl/reizen-naar-het-buitenland Wijs op reis (Nederland)] en [https://diplomatie.belgium.be/nl/reisadviezen Reisadviezen (België)].

== Voetnoten ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>q35psga188zo49j0jeq01r0y48rzqhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Zeeën</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24336</id>
    <revision>
      <id>421311</id>
      <parentid>419319</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T21:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>sort</comment>
      <origin>421311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="lmmi5lvtyv8hcignidy6zlld8ufirgm" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;De volgende zeeën worden tot de Europese zeeën gerekend:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
{{Lijst
|inhoud=
[[Atlas van Europa/Adriatische zee|Adriatische zee]]
[[Atlas van Europa/Alboránzee|Alboránzee]]
[[Atlas van Europa/Balearische zee|Balearische zee]]
[[Atlas van Europa/Barentszee|Barentszee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;&gt;Alhoewel deze zeeën niet of slechts gedeeltelijk op de Europese continentale plaat liggen, worden ze toch tot Europa gerekend.&lt;/ref&gt;
[[Atlas van Europa/Egeïsche Zee|Egeïsche zee]]
[[../Golf van Biskaje/]]
[[Atlas van Europa/Groenlandzee|Groenlandzee]]
[[Atlas van Europa/Ierse zee|Ierse zee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;/&gt;
[[Atlas van Europa/Ionische zee|Ionische zee]]
[[Atlas van Europa/Keltische zee|Keltische zee]]
[[Atlas van Europa/Ligurische zee|Ligurische zee]]
[[Atlas van Europa/Middellandse zee|Middellandse zee]]
[[../Noordelijke IJszee/]]
[[Atlas van Europa/Noordzee|Noordzee]]
[[Atlas van Europa/Noorse zee|Noorse zee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;/&gt;
[[Atlas van Europa/Oostzee|Oostzee]]
[[Atlas van Europa/Tyrreense zee|Tyrreense zee]]
[[Atlas van Europa/Waddenzee|Waddenzee]]
}}


{{Lijst
|inhoud=
Zeeëngtes:
:[[Atlas van Europa/Het Kanaal|Het Kanaal]]
:[[Atlas van Europa/Het Kattegat|Het Kattegat]]
:[[Atlas van Europa/Straat van Gibraltar|Straat van Gibraltar]]
:[[../Straat van Messina/]]
:[[../Straat van Sicilië/]]
}}}}&lt;/onlyinclude&gt;

==Voetnoten==
{{References|smaller}}
{{Begin}}
{{Navigatie atlas van Europa}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>lmmi5lvtyv8hcignidy6zlld8ufirgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jazz standards/Greensleeves</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31561</id>
    <revision>
      <id>421288</id>
      <parentid>365570</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20021-97</username>
        <id>29537</id>
      </contributor>
      <origin>421288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="ncirt3vjycsob5lmcoxy2agrl4keypf" xml:space="preserve">'''''Greensleeves''''' is een oud Engels volksliedje, een ''traditional'', in de vorm van een &quot;romanesca&quot;.

Een ballade met deze naam werd door Richard Jones in september 1580 geregistreerd bij de Londense [[w:Stationers' Register|Stationer's Company]]. De melodie is te vinden in verschillende laat 16e-eeuwse en vroeg 17e-eeuwse bronnen, zoals het ''Ballet MS Lute Book'' en ''Het Luitboek van Thysius'', en wordt eveneens in een aantal handschriften bewaard in de ''Seeley Historical Library'' van de Universiteit van Cambridge. Volgens de overlevering zou  ''Greensleeves'' gecomponeerd zijn door [[w:Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]] voor zijn geliefde, de toekomstige koningin Anne Boleyn. 

In de 20e eeuw werd het een jazzstandard met uitvoeringen van onder meer Coleman Hawkins op tenorsaxofoon en John Coltrane op sopraansaxofoon.

[[Bestand:Liftarn Saxophone player.svg|center|80 px]]
[[Bestand:Greensleeves-by Julien Grandgagnage-tenorsax.oga|center|thumb|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''Greensleeves'' op tenorsaxofoon&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(door Julien Grandgagnage)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ncirt3vjycsob5lmcoxy2agrl4keypf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43692</id>
    <revision>
      <id>421293</id>
      <parentid>405233</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>421293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4486" sha1="6kn8peup9v33p9hxzacgw11io17ihx4" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een samenleving is een georganiseerde groep individuen die samenleeft en een cultuur deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Takeshita_street_view.jpg|thumb|Blik op Takeshita Street in [[w:Tokio|Tokio]], Japan.]]

Samenleven doe je met je partner of in je [[w:Gezin|gezin]]. Maar als we spreken over de [[w:samenleving|samenleving]], bedoelen we meestal alle mensen in een [[w:land|land]].&lt;br&gt;
In een samenleving zijn mensen op allerlei manieren van elkaar &lt;b&gt;afhankelijk&lt;/b&gt;. Bijna alles wat je dagelijks gebruikt, wordt door anderen gemaakt.

Leden van een samenleving zijn met elkaar verbonden door [[w:familie_(verwanten)|familiebanden]], [[w:vriendschap|vriendschappen]], [[w:arbeidsrelatie|werkrelaties]], relaties met buren, enz. 
De relaties die mensen hebben, noemen we ook wel [[w:sociale_binding|bindingen]]. En je kunt ook bindingen hebben met mensen die je helemaal niet kent.
Bijvoorbeeld bij politieke bindingen

We spreken van [[w:sociale_cohesie|sociale cohesie]] als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen.&lt;br&gt;
[[w:normen_en_waarden|Waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] spelen een belangrijke rol in het leven van mensen.&lt;br&gt;
Dit geldt ook voor onze persoonlijke en gedeelde &lt;b&gt;belangen&lt;/b&gt;.

In de samenleving zijn vooral onze &lt;b&gt;gedragsregels&lt;/b&gt; bepalend voor de manier waarop we met elkaar omgaan. Zoals [[w:taal|taalgebruik]], [[w:Nederlandse_eetcultuur|eetgewoonten]] en de indeling van de dag.

Maar de [[w:overheid|overheid]] schrijft ook bepaald [[w:gedrag|gedrag]] voor door middel van [[w:wet|wetsregels]]. Denk hierbij aan regels voor de manier waarop we [[w:relatie|relaties]] aangaan, de inrichting van de omgeving en het gebruik van [[w:dienst_(instelling)|diensten]] en [[w:product_(economie)|producten]].

== Begrippen ==

; 1. afhankelijkheid
: in een samenleving zijn mensen op elkaar aangewezen

; 2. sociale omgeving
: de mensen waarmee je regelmatig omgaat

; 3. bindingen
: mensen hebben economische bindingen, kennisbindingen, gevoelsbindingen en politieke bindingen met elkaar

; 4. sociale cohesie
: mensen binnen een samenleving voelen zich met elkaar verbonden

; 5. waarden
: principes die mensen belangrijk vinden in het leven

; 6. normen
: regels en afspraken die te maken hebben met het gedrag van mensen

; 7. gewoonten
: dingen die je gewend bent om te doen, zonder erbij na te denken

; 8. belangen
: omstandigheden waar je voordeel of nadeel bij hebt

; 9. gedragsregels
: leefregels op basis van de waarden van een groep

; 10. wetsregels (wetten)
: geschreven regels en afspraken waar alle inwoners van een staat zich aan moeten houden

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een samenleving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een gezin met elkaar rekening houden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we in de maatschappijleer bedoelen met bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem de vier soorten bindingen die we onderscheiden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van economische bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van kennisbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van gevoelsbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van politieke bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom je meestal niet één maar meerdere bindingen met mensen hebt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we precies bedoelen met sociale cohesie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in dorpen de sociale cohesie vaak sterk is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in de stad de sociale cohesie vaak zwakker is&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een norm&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een norm&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een belang&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van tegengestelde belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe waarden, normen en belangen van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef voorbeelden van gedragsregels&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf waar onze normen en gedragsregels vandaan komen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten of wetsregels&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [[Samenleving]] op Wikibooks
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Gezin Gezin op Wikibooks]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kwaliteiten_en_waarden.pdf Lijst van kwaliteiten en waarden]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6kn8peup9v33p9hxzacgw11io17ihx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421294</id>
      <parentid>421293</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Begrippen */</comment>
      <origin>421294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="rvj2w98slcyw7eogeurffy6c5ozy0w6" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een samenleving is een georganiseerde groep individuen die samenleeft en een cultuur deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Takeshita_street_view.jpg|thumb|Blik op Takeshita Street in [[w:Tokio|Tokio]], Japan.]]

Samenleven doe je met je partner of in je [[w:Gezin|gezin]]. Maar als we spreken over de [[w:samenleving|samenleving]], bedoelen we meestal alle mensen in een [[w:land|land]].&lt;br&gt;
In een samenleving zijn mensen op allerlei manieren van elkaar &lt;b&gt;afhankelijk&lt;/b&gt;. Bijna alles wat je dagelijks gebruikt, wordt door anderen gemaakt.

Leden van een samenleving zijn met elkaar verbonden door [[w:familie_(verwanten)|familiebanden]], [[w:vriendschap|vriendschappen]], [[w:arbeidsrelatie|werkrelaties]], relaties met buren, enz. 
De relaties die mensen hebben, noemen we ook wel [[w:sociale_binding|bindingen]]. En je kunt ook bindingen hebben met mensen die je helemaal niet kent.
Bijvoorbeeld bij politieke bindingen

We spreken van [[w:sociale_cohesie|sociale cohesie]] als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen.&lt;br&gt;
[[w:normen_en_waarden|Waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] spelen een belangrijke rol in het leven van mensen.&lt;br&gt;
Dit geldt ook voor onze persoonlijke en gedeelde &lt;b&gt;belangen&lt;/b&gt;.

In de samenleving zijn vooral onze &lt;b&gt;gedragsregels&lt;/b&gt; bepalend voor de manier waarop we met elkaar omgaan. Zoals [[w:taal|taalgebruik]], [[w:Nederlandse_eetcultuur|eetgewoonten]] en de indeling van de dag.

Maar de [[w:overheid|overheid]] schrijft ook bepaald [[w:gedrag|gedrag]] voor door middel van [[w:wet|wetsregels]]. Denk hierbij aan regels voor de manier waarop we [[w:relatie|relaties]] aangaan, de inrichting van de omgeving en het gebruik van [[w:dienst_(instelling)|diensten]] en [[w:product_(economie)|producten]].

== Begrippen ==

; 1. afhankelijkheid
: in een samenleving zijn mensen op elkaar aangewezen

; 2. bindingen
: mensen zijn op allerlei manieren met elkaar verbonden (economisch, kennis, gevoel en politiek)

; 3. sociale omgeving
: de mensen waarmee je regelmatig omgaat

; 4. sociale cohesie
: mensen binnen een samenleving voelen zich met elkaar verbonden

; 5. belangen
: omstandigheden waar je voordeel of nadeel bij hebt

; 6. waarden
: principes die mensen belangrijk vinden in het leven

; 7. normen (gedragsregels)
: regels en afspraken die te maken hebben met het gedrag van mensen

; 8. gewoonten
: dingen die je gewend bent om te doen, zonder erbij na te denken

; 9. wetten (wetsregels)
: geschreven regels en afspraken waar alle inwoners van een staat zich aan moeten houden

; 10.
:

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een samenleving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een gezin met elkaar rekening houden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we in de maatschappijleer bedoelen met bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem de vier soorten bindingen die we onderscheiden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van economische bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van kennisbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van gevoelsbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van politieke bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom je meestal niet één maar meerdere bindingen met mensen hebt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we precies bedoelen met sociale cohesie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in dorpen de sociale cohesie vaak sterk is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in de stad de sociale cohesie vaak zwakker is&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een norm&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een norm&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een belang&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van tegengestelde belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe waarden, normen en belangen van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef voorbeelden van gedragsregels&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf waar onze normen en gedragsregels vandaan komen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten of wetsregels&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [[Samenleving]] op Wikibooks
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Gezin Gezin op Wikibooks]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kwaliteiten_en_waarden.pdf Lijst van kwaliteiten en waarden]
{{Sub}}</text>
      <sha1>rvj2w98slcyw7eogeurffy6c5ozy0w6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421295</id>
      <parentid>421294</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Doelen */</comment>
      <origin>421295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="8aku8jbzknioj5brm97ua5oweasqxdu" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een samenleving is een georganiseerde groep individuen die samenleeft en een cultuur deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Takeshita_street_view.jpg|thumb|Blik op Takeshita Street in [[w:Tokio|Tokio]], Japan.]]

Samenleven doe je met je partner of in je [[w:Gezin|gezin]]. Maar als we spreken over de [[w:samenleving|samenleving]], bedoelen we meestal alle mensen in een [[w:land|land]].&lt;br&gt;
In een samenleving zijn mensen op allerlei manieren van elkaar &lt;b&gt;afhankelijk&lt;/b&gt;. Bijna alles wat je dagelijks gebruikt, wordt door anderen gemaakt.

Leden van een samenleving zijn met elkaar verbonden door [[w:familie_(verwanten)|familiebanden]], [[w:vriendschap|vriendschappen]], [[w:arbeidsrelatie|werkrelaties]], relaties met buren, enz. 
De relaties die mensen hebben, noemen we ook wel [[w:sociale_binding|bindingen]]. En je kunt ook bindingen hebben met mensen die je helemaal niet kent.
Bijvoorbeeld bij politieke bindingen

We spreken van [[w:sociale_cohesie|sociale cohesie]] als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen.&lt;br&gt;
[[w:normen_en_waarden|Waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] spelen een belangrijke rol in het leven van mensen.&lt;br&gt;
Dit geldt ook voor onze persoonlijke en gedeelde &lt;b&gt;belangen&lt;/b&gt;.

In de samenleving zijn vooral onze &lt;b&gt;gedragsregels&lt;/b&gt; bepalend voor de manier waarop we met elkaar omgaan. Zoals [[w:taal|taalgebruik]], [[w:Nederlandse_eetcultuur|eetgewoonten]] en de indeling van de dag.

Maar de [[w:overheid|overheid]] schrijft ook bepaald [[w:gedrag|gedrag]] voor door middel van [[w:wet|wetsregels]]. Denk hierbij aan regels voor de manier waarop we [[w:relatie|relaties]] aangaan, de inrichting van de omgeving en het gebruik van [[w:dienst_(instelling)|diensten]] en [[w:product_(economie)|producten]].

== Begrippen ==

; 1. afhankelijkheid
: in een samenleving zijn mensen op elkaar aangewezen

; 2. bindingen
: mensen zijn op allerlei manieren met elkaar verbonden (economisch, kennis, gevoel en politiek)

; 3. sociale omgeving
: de mensen waarmee je regelmatig omgaat

; 4. sociale cohesie
: mensen binnen een samenleving voelen zich met elkaar verbonden

; 5. belangen
: omstandigheden waar je voordeel of nadeel bij hebt

; 6. waarden
: principes die mensen belangrijk vinden in het leven

; 7. normen (gedragsregels)
: regels en afspraken die te maken hebben met het gedrag van mensen

; 8. gewoonten
: dingen die je gewend bent om te doen, zonder erbij na te denken

; 9. wetten (wetsregels)
: geschreven regels en afspraken waar alle inwoners van een staat zich aan moeten houden

; 10.
:

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een gezin met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in onze sociale omgeving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een samenleving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we in de maatschappijleer bedoelen met bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem de vier soorten bindingen die we onderscheiden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van economische bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van kennisbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van gevoelsbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van politieke bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom je meestal niet één maar meerdere bindingen met mensen hebt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we precies bedoelen met sociale cohesie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in dorpen de sociale cohesie vaak sterk is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in de stad de sociale cohesie vaak zwakker is&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een belang&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe belangen van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van tegengestelde belangen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een waarden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een norm (gedragsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een normen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf waar onze normen vandaan komen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe waarden en normen en gewoonten van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met een wet (wetsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [[Samenleving]] op Wikibooks
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Gezin Gezin op Wikibooks]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kwaliteiten_en_waarden.pdf Lijst van kwaliteiten en waarden]
{{Sub}}</text>
      <sha1>8aku8jbzknioj5brm97ua5oweasqxdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421296</id>
      <parentid>421295</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Begrippen */</comment>
      <origin>421296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4687" sha1="4zd9is4kd56un8fdshri7us9z8mqyak" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een samenleving is een georganiseerde groep individuen die samenleeft en een cultuur deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Takeshita_street_view.jpg|thumb|Blik op Takeshita Street in [[w:Tokio|Tokio]], Japan.]]

Samenleven doe je met je partner of in je [[w:Gezin|gezin]]. Maar als we spreken over de [[w:samenleving|samenleving]], bedoelen we meestal alle mensen in een [[w:land|land]].&lt;br&gt;
In een samenleving zijn mensen op allerlei manieren van elkaar &lt;b&gt;afhankelijk&lt;/b&gt;. Bijna alles wat je dagelijks gebruikt, wordt door anderen gemaakt.

Leden van een samenleving zijn met elkaar verbonden door [[w:familie_(verwanten)|familiebanden]], [[w:vriendschap|vriendschappen]], [[w:arbeidsrelatie|werkrelaties]], relaties met buren, enz. 
De relaties die mensen hebben, noemen we ook wel [[w:sociale_binding|bindingen]]. En je kunt ook bindingen hebben met mensen die je helemaal niet kent.
Bijvoorbeeld bij politieke bindingen

We spreken van [[w:sociale_cohesie|sociale cohesie]] als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen.&lt;br&gt;
[[w:normen_en_waarden|Waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] spelen een belangrijke rol in het leven van mensen.&lt;br&gt;
Dit geldt ook voor onze persoonlijke en gedeelde &lt;b&gt;belangen&lt;/b&gt;.

In de samenleving zijn vooral onze &lt;b&gt;gedragsregels&lt;/b&gt; bepalend voor de manier waarop we met elkaar omgaan. Zoals [[w:taal|taalgebruik]], [[w:Nederlandse_eetcultuur|eetgewoonten]] en de indeling van de dag.

Maar de [[w:overheid|overheid]] schrijft ook bepaald [[w:gedrag|gedrag]] voor door middel van [[w:wet|wetsregels]]. Denk hierbij aan regels voor de manier waarop we [[w:relatie|relaties]] aangaan, de inrichting van de omgeving en het gebruik van [[w:dienst_(instelling)|diensten]] en [[w:product_(economie)|producten]].

== Begrippen ==

; 1. afhankelijkheid
: in een samenleving zijn mensen op elkaar aangewezen

; 2. bindingen
: mensen zijn op allerlei manieren met elkaar verbonden (economisch, kennis, gevoel en politiek)

; 3. sociale omgeving
: de mensen waarmee je regelmatig omgaat

; 4. sociale cohesie
: mensen binnen een samenleving voelen zich met elkaar verbonden

; 5. belangen
: omstandigheden waar je voordeel of nadeel bij hebt

; 6. waarden
: principes die mensen belangrijk vinden in het leven

; 7. normen (gedragsregels)
: regels en afspraken die te maken hebben met het gedrag van mensen

; 8. gewoonten
: dingen die je gewend bent om te doen, zonder erbij na te denken

; 9. wetten (wetsregels)
: geschreven regels en afspraken waar alle inwoners van een staat zich aan moeten houden

; 10. sociale controle
: je gedraagt je volgens de waarden, normen en gewoonten van de groep

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een gezin met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in onze sociale omgeving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een samenleving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we in de maatschappijleer bedoelen met bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem de vier soorten bindingen die we onderscheiden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van economische bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van kennisbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van gevoelsbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van politieke bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom je meestal niet één maar meerdere bindingen met mensen hebt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we precies bedoelen met sociale cohesie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in dorpen de sociale cohesie vaak sterk is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in de stad de sociale cohesie vaak zwakker is&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een belang&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe belangen van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van tegengestelde belangen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een waarden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een norm (gedragsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een normen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf waar onze normen vandaan komen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe waarden en normen en gewoonten van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met een wet (wetsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [[Samenleving]] op Wikibooks
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Gezin Gezin op Wikibooks]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kwaliteiten_en_waarden.pdf Lijst van kwaliteiten en waarden]
{{Sub}}</text>
      <sha1>4zd9is4kd56un8fdshri7us9z8mqyak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421300</id>
      <parentid>421296</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Doelen */</comment>
      <origin>421300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4858" sha1="tuvwbo9ro9y2dqie1rvl4sn941oeqo4" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een samenleving is een georganiseerde groep individuen die samenleeft en een cultuur deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Takeshita_street_view.jpg|thumb|Blik op Takeshita Street in [[w:Tokio|Tokio]], Japan.]]

Samenleven doe je met je partner of in je [[w:Gezin|gezin]]. Maar als we spreken over de [[w:samenleving|samenleving]], bedoelen we meestal alle mensen in een [[w:land|land]].&lt;br&gt;
In een samenleving zijn mensen op allerlei manieren van elkaar &lt;b&gt;afhankelijk&lt;/b&gt;. Bijna alles wat je dagelijks gebruikt, wordt door anderen gemaakt.

Leden van een samenleving zijn met elkaar verbonden door [[w:familie_(verwanten)|familiebanden]], [[w:vriendschap|vriendschappen]], [[w:arbeidsrelatie|werkrelaties]], relaties met buren, enz. 
De relaties die mensen hebben, noemen we ook wel [[w:sociale_binding|bindingen]]. En je kunt ook bindingen hebben met mensen die je helemaal niet kent.
Bijvoorbeeld bij politieke bindingen

We spreken van [[w:sociale_cohesie|sociale cohesie]] als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen.&lt;br&gt;
[[w:normen_en_waarden|Waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] spelen een belangrijke rol in het leven van mensen.&lt;br&gt;
Dit geldt ook voor onze persoonlijke en gedeelde &lt;b&gt;belangen&lt;/b&gt;.

In de samenleving zijn vooral onze &lt;b&gt;gedragsregels&lt;/b&gt; bepalend voor de manier waarop we met elkaar omgaan. Zoals [[w:taal|taalgebruik]], [[w:Nederlandse_eetcultuur|eetgewoonten]] en de indeling van de dag.

Maar de [[w:overheid|overheid]] schrijft ook bepaald [[w:gedrag|gedrag]] voor door middel van [[w:wet|wetsregels]]. Denk hierbij aan regels voor de manier waarop we [[w:relatie|relaties]] aangaan, de inrichting van de omgeving en het gebruik van [[w:dienst_(instelling)|diensten]] en [[w:product_(economie)|producten]].

== Begrippen ==

; 1. afhankelijkheid
: in een samenleving zijn mensen op elkaar aangewezen

; 2. bindingen
: mensen zijn op allerlei manieren met elkaar verbonden (economisch, kennis, gevoel en politiek)

; 3. sociale omgeving
: de mensen waarmee je regelmatig omgaat

; 4. sociale cohesie
: mensen binnen een samenleving voelen zich met elkaar verbonden

; 5. belangen
: omstandigheden waar je voordeel of nadeel bij hebt

; 6. waarden
: principes die mensen belangrijk vinden in het leven

; 7. normen (gedragsregels)
: regels en afspraken die te maken hebben met het gedrag van mensen

; 8. gewoonten
: dingen die je gewend bent om te doen, zonder erbij na te denken

; 9. wetten (wetsregels)
: geschreven regels en afspraken waar alle inwoners van een staat zich aan moeten houden

; 10. sociale controle
: je gedraagt je volgens de waarden, normen en gewoonten van de groep

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een gezin met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit wat we bedoelen met sociale omgeving&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in onze sociale omgeving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe we in een samenleving met elkaar rekening houden&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we in de maatschappijleer bedoelen met bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem de vier soorten bindingen die we onderscheiden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van economische bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van kennisbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van gevoelsbindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van politieke bindingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom je meestal meerdere bindingen tegelijk met anderen hebt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we precies bedoelen met sociale cohesie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in dorpen de sociale cohesie vaak sterk is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit waarom in de stad de sociale cohesie vaak zwakker is&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een belang&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met belangen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe belangen van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van tegengestelde belangen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van een waarde&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een waarden&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een norm (gedragsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van een normen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf waar onze normen vandaan komen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Noem voorbeelden van hoe waarden en normen en gewoonten van groepen mensen verschillen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met een wet (wetsregel)&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met sociale controle&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [[Samenleving]] op Wikibooks
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Gezin Gezin op Wikibooks]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kwaliteiten_en_waarden.pdf Lijst van kwaliteiten en waarden]
{{Sub}}</text>
      <sha1>tuvwbo9ro9y2dqie1rvl4sn941oeqo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43693</id>
    <revision>
      <id>421297</id>
      <parentid>420979</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nog toe te voegen begrippen */</comment>
      <origin>421297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131324" sha1="m7p7ik72f7e7e60y4yk82xr30ld8jae" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
huishouden
leefvorm
&lt;/poem&gt;

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>m7p7ik72f7e7e60y4yk82xr30ld8jae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421299</id>
      <parentid>421297</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nog toe te voegen begrippen */</comment>
      <origin>421299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131345" sha1="bfb6w3xscgg2erzv0cd4t8vxm0hcb6t" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
huishouden
leefvorm
nature-nurture-debat
&lt;/poem&gt;

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>bfb6w3xscgg2erzv0cd4t8vxm0hcb6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421303</id>
      <parentid>421299</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nog toe te voegen begrippen */</comment>
      <origin>421303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131457" sha1="sa66rsjs2gf2rgs9qw7svv2s21w3hou" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
huishouden
leefvorm
nature-nurture-debat
&lt;/poem&gt;

; religie (geloof)
: een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>sa66rsjs2gf2rgs9qw7svv2s21w3hou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421314</id>
      <parentid>421303</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T07:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Halt (bureau) */ Huishouden</comment>
      <origin>421314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131737" sha1="racen125pz9entjmx5pgu42jc6vmloy" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

; huishouden 
:1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormt
:2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
huishouden
leefvorm
nature-nurture-debat
&lt;/poem&gt;

; religie (geloof)
: een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>racen125pz9entjmx5pgu42jc6vmloy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421315</id>
      <parentid>421314</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T07:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nog toe te voegen begrippen */</comment>
      <origin>421315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131726" sha1="775dj6d5bzdutlpbd1wcujc6jjx5jkc" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

; huishouden 
:1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormt
:2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
leefvorm
nature-nurture-debat
&lt;/poem&gt;

; religie (geloof)
: een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>775dj6d5bzdutlpbd1wcujc6jjx5jkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421316</id>
      <parentid>421315</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T07:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Halt (bureau) */ Link</comment>
      <origin>421316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131730" sha1="5gj7t456wlccflx4j8gzshets9rpokz" xml:space="preserve">;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; samenhang

;&lt;!--3--&gt;&amp;#128269; achtergrond &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#128204;&lt;/span&gt; toegespitst --&gt; &lt;!-- ; &lt;span&gt;&amp;#127891;&lt;/span&gt; theoretisch --&gt;

== Aangeboren eigenschappen ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren eigenschappen
: eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeboren verschillen
: niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen

; aangeleerde cultuurkenmerken
: waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; aangeleerde eigenschappen
: gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving

; aangeleerd-gedrag theorie
: crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; aanhouden (arresteren)
: het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan

; aanvullende verzekering
: een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; absolute macht
: een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit

; absolute monarchie
: onbegrensd koningschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actief kiesrecht
: het recht om te mogen stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; actiegroep
: een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken

; actieve solidariteit
: met veel inspanning andere mensen helpen

; actieven
: mensen die betaald werk verrichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; actoren (politiek)
: individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht

; adolescentenstrafrecht
: een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; advocaat
: raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden

; afdwingbaar
: de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen

; afhankelijkheidstheorie
: het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;afschrikking
: het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen

; afwezigheid van schuld
: dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit

; agendafunctie media
: de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AIVD
: De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; algemeen belang
: iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg
: datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen
: het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Algemene bijstand
: een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien

; Algemene Vergadering
: het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; algoritme
: een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude

; allochtonen
: mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond)

; ambtelijk bevel
: een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ambtenaar
: een werknemer van de overheid
: iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst

; Amerikaanse constitutie
: het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; analysevragen
: onderzoeksvragen
: vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen
: analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; anarchistische samenleving
: een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers

; anomietheorie
: een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken

; anonieme getuigenverklaring
: geheime verklaring
: getuige wiens identiteit niet bekend is 
: bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; AOW
: de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; AOW-uitkering
: het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsconflict
: een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsethos
: de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} 
: de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

; arbeidsmigranten
: mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsomstandigheden
: de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; arbeidsovereenkomst
: een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor

; arbeidsparticipatie
: het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking

; arbeidspotentieel
: het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Arbowet
: de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; argument
: een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen

; aristocratie
: bestuur van het land door adel en de rijke burgerij

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Armoede|armoede}}
: het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien

; armoedeval
: de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; asiel
: de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}}
: iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;asociaal (gedrag)
: gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt

; assimilatie
: het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autochtoon
: een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritair regime
: een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; autoritaire staat
: een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; automatisering
: het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; azc
: een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld

== Basisbehoeften ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; basisbehoeften
: de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisinkomen
: een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; basisverzekering
: de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beeldvorming
: het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Begrip|begrip}}
: het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen

; beginsel van de grondrechten
: het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen

; beginsel van de trias politica
: het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang]
: voordeel
: iets waar je een voordeel bij hebt
: iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is
: het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belangengroep
: een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging

; belangentegenstelling
: een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting]
: een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; belastingplicht
: gedwongen geldheffing
: iedereen met een inkomen betaalt belasting
: de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven

; beleidsbepaling
: het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen

; beleidssepot
: het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft

; beleidsvoorbereiding
: de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; beroepsbevolking
: alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk

; bestemmingsplan
: een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie

; bestuurlijke autonomie
: het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand

; bestuurskracht
: het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren

; bestuursorgaan
: een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister

; bestuursrecht
: administratief recht
: centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid
: het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde
: het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten
: bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; betrouwbaarheid (informatie)
: eerlijkheid
: de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt
: om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; big data
: heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bijkomende straf
: een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; bij- en omscholing
: het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen

; bindingstheorie
: een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school

; blauweboordencriminaliteit
: criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie

; bodemprocedure
: de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; boycot
: het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen

; brede verzorgingsstaat 
: een samenleving met een zeer grote collectieve sector

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Brexit
: het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Bron|bron}}
: oorsprong
: bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen
: de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; brutoloon
: het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald

; budgetrecht
: het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven

; bureaucratische cultuur
: een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgemeester
: het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid

; burgerarrest
: het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerberaad
: een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerinitiatief
: een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten

; burgerlijk recht
: civiel recht of privaatrecht
: het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed
: burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)

; burgerlijk wetboek
: het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid
: een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden

; burgerpanel
: een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerparticipatie
: het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerraad
: door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; burgerschap
: het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; burgerschapsvorming
: het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; buurtwacht
: de bewaking van een wijk door burgers

== Canon van Nederland ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Canon van Nederland
: een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cao
: een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen

; cassatie
: vernietiging
: het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis
: cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; categoriseren
: het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken

; CBS
: Centraal Bureau voor de Statistiek
: heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking
: het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd

; censuskiesrecht
: cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel
: aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. 
: het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen
: Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; censuur
: het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden

; checks and balances
: driemachtenleer
: de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp'
: het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen
: dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocraten
: een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; christendemocratie
: een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt

; circulatiemigratiebeleid
: beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten

; civiel recht
: het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; coalitie
: een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen

; coalitiefractie
: de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen

; Code Civil
: de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectief belang
: het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; collectieve goederen
: goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen

; collectivisme
: een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W)
: dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur

; college van Gedeputeerde Staten
: het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt

; commentaarfunctie van de media
: de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen

; commissaris van de Koning
: de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}}
: kennisgeving
: het doorgeven van informatie
: een proces van informatie-uitwisseling
: het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen
: bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communicatieruis
: de overdracht van informatie verloopt niet goed
: een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; communisme
: een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn

; communitarisme
: een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; complottheorie
: een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; compromis
: middenweg
: een tussenoplossing
: een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden
: een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander
: een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; confessionalisme
: een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek

; conflictdenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben

; conflicten bij integratie
: problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren

; consensus
: een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; conservatief
: een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert

; constitutionele monarchie
: Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. 
: In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

; controlerende functie media
: de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; corona (COVID-19)
: een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen

; corporatistische verzorgingsstaat
: een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden

; criminaliseren
: het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; criminaliteit
: misdadigheid
: alle misdrijven die in de wet staan omschreven
: het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude
: met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz
: criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

; cultureel kapitaal
: de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; culturele diversiteit
: de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}}
: het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; cultuurkenmerken
: de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities

; cultuurimperialisme
: de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen

; cultuurrelativisme
: dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden

; cultuuruniversalisme
: het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen

== Dagvaarding ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dagvaarding
: een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen

; David Easton
: Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output

; decentralisatie
: het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten

; decriminaliseren
: het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; deepfake
: levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Definitie|definitie}}
: een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent

; definitiemacht
: het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel

; delegeren
: het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur

; demissionair kabinet
: een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; democratische rechtsstaat
: een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; desinformatie
: het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dictatuur
: een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn
: een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben

; digitale ongelijkheid
: ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet

; dijkgraaf
: de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; dilemma
: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven
: een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang
: een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; directe democratie
: een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten

; discretionaire bevoegdheid
: de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; discriminatie
: discriminatie betekent letterlijk &quot;het maken van onderscheid&quot;
: het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen
: mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn

; districtenstelsel
: een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; diversiteit
: het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl

; DNA-plicht
: mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie
: dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doelgroep
: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dominante cultuur
: de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; doodstraf
: een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf

; dualisme
: het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren
: het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren

; dualistisch stelsel
: een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht
: staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend
: op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn

; dubbele garantie
: het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten

; Dublin-verordening
: een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; duurzaamheid
: het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; dwangmiddelen
: middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname
: bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte
: bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau

; dwangsom
: een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt

; dynamiek van de samenleving
: de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden

== Ecologische voetafdruk ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ecologische voetafdruk
: ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken

; ecologisme
: een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving

; economisch kapitaal
: de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen

; economische motieven migratie
: dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen

; EEG
: de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eenzijdige informatie
: informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Eerste Kamer
: het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt

; efficiëntie versus participatie
: het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer

; EGKS
: De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eigen risico
: het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; eigenbelang
: handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eiser
: de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; emancipatie
: het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving

; EMU
: de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro

; Esping-Anderson
: een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model

; etnisch profileren
: gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; etniciteit
: de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk

; etnische subcultuur
: een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur

; etnocentrisme
: het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; euro
: de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt

; Europees Hof voor de Rechten van de Mens 
: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; EVRM
: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden
: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd
: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Europees Parlement
: het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen

; Europese Centrale Bank
: de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone

; Europese Commissie
: het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid

; Europese integratie
: het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie

; Europese Raad
: het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; Europese Unie
: een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen

; euroscepsis
: de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; eurozone
: de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken
: Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; evenredige vertegenwoordiging
: een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen

; events en trends
: maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends)

== Factchecken ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]]
: het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fatsoensnorm
: beleefdheidsregel / ongeschreven regel
: een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving
: regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen

; feminiteit
: een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Feit|feit}}
: iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; filterbubbel
: het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt

; flexibilisering
: de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen

; flexwerk
: werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formateur
: de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formatie
: het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; formele macht
: macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak

; formele solidariteit
: solidariteit die is vastgelegd in wetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; fouilleren (preventief)
: het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden
: preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fractie
: een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad

; fractiediscipline
: de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; framing
: het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Franse Revolutie
: de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; fraude
: het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen

== Gastarbeiders ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gastarbeiders
: arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw
: ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedaagde
: de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen

; Gedeputeerde Staten
: het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert

; gedoogbeleid
: beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt
: een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gedragsregel
: een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving

; gedragsregulering
: het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; geldboete
: een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijke behandeling
: het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkheid
: de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gelijkheidsrechten
: alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gelijkwaardigheid
: het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenschappelijk referentiekader
: de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeentebestuur
: het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders

; gemeentelijke herindeling
: het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gemeenteraad
: het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet

; gemengde markteconomie
: een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gender
: de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; genderneutraal
: zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gendernormen
: de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen

; geprofileerde zender
: een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; generatieconflict
: een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gerechtshof
: een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank

; gereguleerde marktwerking
: een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geschil
: een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; geweldsmonopolie
: het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven
: alleenrecht op dwang
: de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; gewoonte
: een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezag
: geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven
: formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten

; gezamenlijke besluiten
: beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; gezinshereniging
: het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; globalisering
: het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag
: gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdend gedrag (online)
: grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grensoverschrijdende problemen
: problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; groepsdruk
: de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsidentificatie
: je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; groepsnormen
: de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989;grondrechten
: de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling
: wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd
: basiswetten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}}
: het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers
: in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan
: constitutie
: staatsregeling

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; grooming
: het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken

== Halt (bureau) ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Halt (bureau)
: een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen

; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
: een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan

; harmoniedenken
: het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hechtenis
; arresteren, gevangennemen
: een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten

; herziening ten voordele
: het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld

; Hobbes (Thomas)
: een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is

; Hof van Justitie van de Europese Unie
: de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten

; Hoge Raad
: de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoger beroep
: het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hokjesdenken
: mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken

; homogeniteit
: als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoofdstraf
: de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete

; hooggerechtshof
: een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland
: in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken
: het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; hoor en wederhoor
: het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden
: het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt
: de verschillende betrokkenen zijn gehoord

; horizontale werking grondrecht
: de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid

; [[huishouden]]
:1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen
:2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; huiszoekingsbevel
: een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken
: een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen
: voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd

== Identificatieplicht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatieplicht
: de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identificatie
: het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ideologie
: een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegaal
: iets wat niet is toegestaan volgens de wet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; illegalen
: mensen die zonder toestemming in een land verblijven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; imitatie
: het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële behoeften
: niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immateriële schade
: schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; immigratie
: het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; in beslag nemen
: het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek
: de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt
: eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen
: verbeurdverklaren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inburgeringscursus
: een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; infiltratie 
: het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen
: (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd
: de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover
: het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; inclusieve samenleving
: een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indirecte democratie
: een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu]
: een enkele persoon in het bijzonder 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisering
: het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individualisme
: de opvatting dat het belang van het individu voorop staat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; individuele vrijheid
: het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; indoctrinatie
: het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek
: bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen
: eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert
: eenzijdig onderwijzen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informateur
: iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie]
: kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatiesamenleving
: een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informatieve functie media
: de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; informele macht
: macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie

; informele solidariteit
: de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen

; infotainment
: een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien

; injectienaaldtheorie
: de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden

; internationale zelfbeschikking
: het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd

; ingroup
: een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; innovatie
: het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden

; institutioneel racisme
: systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratie
: het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; integratiebeleid
: maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen

; integratiefunctie van de politiek
: het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma

; intentieverklaring
: een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken

; intergouvernementeel
: samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; internalisatie
: het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden

; Internationaal Gerechtshof
: de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt

; internationaal recht
: afspraken en regels die gelden tussen landen

; Internationaal Strafhof
: een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden

; interne markt
: een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen

; interventie
: het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed]
: de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen
: informele macht: niet vastgelegd in regels
: overwicht

; invoerfase
: de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd

; irreguliere migratie
: het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming

== Jeugdstrafrecht ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdcriminaliteit
: jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jeugdstrafrecht
: speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen
: soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; jongeren
: mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jongerencultuur
: de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; journalistieke normen
: regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid

; juridisch burgerschap
: het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land

; jurisprudentie
: uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken
: het geheel van uitspraken door rechters

; juridisch loket
: een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; jury
: een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; juryrechtspraak
: een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak
: in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt
: in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten

== Kabinet ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinet
: de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kabinetsformatie
: het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen

; kaderwetgeving
: wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kansenongelijkheid
: de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen

; kennismigrant
: iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken

; kiesdeler
: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kiesdrempel
: het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}}
: het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen

; klassenjustitie
: het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen
: mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse 
: van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen

; klassenstrijd
: het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; klassieke grondrechten
: de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst
: De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast.
: Rechten die de overheid moet garanderen.

; klimaatmigratie
: mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden.

; klimaatvluchteling
: iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koloniën
: gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; koning
: het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol

; kort geding
: een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken

; kosmopolitisme
: de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; kritisch denken
: het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwalificatieplicht
: de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; kwaliteitscontrole
: het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen

== Laaggeletterdheid ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; laaggeletterdheid
: het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; leerplicht
: de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtambtenaar
: iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; leerplichtwet
: de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; legaliteitsbeginsel
: het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat
: de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden

; legitimiteit
: de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien

; legitimiteitscrisis
: de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; levenslang
: een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; levensverwachting
: het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; lhbti+-beweging
: de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen

; liberale verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; liberalisme
: een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lijsttrekker
: de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; links (politiek)
: de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; linkse partijen
: partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lobbyen
: proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen

; Locke (john)
: een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; lokmiddel
: iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen

== Maatschappelijk burgerschap ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk burgerschap
: actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk middenveld
: organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk probleem
: een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijk vraagstuk
: een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden
: we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm)
: ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving
: onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke ladder
: de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke organisaties
: groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke participatie
: het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke positie
: de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding
Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappelijke veranderingen
: de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends)

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; maatschappij
: een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maatschappijleer
: het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}}
: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen
: Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtenscheiding (zie trias politica)
: het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht

; machtiging tot binnentreding
: toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan
: voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi)
: voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsbron
: de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag
: de manier waarop je macht verkrijgt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; machtsmiddel
: de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen
: een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden

; macroniveau
: het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; manipulatie
: het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen
: feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mantelzorg
: onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben

; marktautoriteit
: een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; marktwerking
: het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden

; masculiniteit
: kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving

; massacommunicatie
: communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële behoeften
: behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; materiële schade
: schade die direct uitgedrukt kan worden in geld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; maximumstraf
: de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; media (politieke functie)
: de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek

; mediacratie
: een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediation
: een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediasamenleving
: een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mediawijsheid
: het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; medium (communicatie)
: het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; mening
: een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp
: wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt
: een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen
: wat je van iets vindt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; mensenrechten
: basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid

; meritocratisch ideaal
: het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties

; microniveau
: het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; middenpartijen
: politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen

; militaire dictatuur
: een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratie
: het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migratieachtergrond
: kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf
: een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; migreren
: verhuizen naar een ander land of gebied

; militair regime
: een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; miljoenennota
: een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minimumloon
: het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; minister
: een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein
: Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie

; minister zonder portefeuille
: een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering

; ministeriële verantwoordelijkheid
: het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie

; ministerposten (verdeling)
: de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; minister-president
: de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261;misdrijf
: een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd
: in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit
: meer ernstige strafbare feiten

: moderniseringstheorie
: de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien

; mondiaal niveau
: het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen

; monitoring
: het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen

; Montesquieu
: een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde
: een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; motie
: een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; morele verplichting
: het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels

== Naastenliefde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; naastenliefde
: het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nachtwakerstaat
: een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale identiteit
: het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale terrorismelijst
: een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationale veiligheid
: de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalistisch
: een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nationalisme
: een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
: een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt

; ne bis in idem-regel
: de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden
: letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; nepnieuws
: verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nettoloon
: het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; neutraliteit (rechters)
: het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; niet-democratische partij
: een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid
: politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden

; ngo’s
: niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; nieuwkomers
: mensen die recent in een land zijn komen wonen

; noodweer (recht)
: het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval

; noodweerexces (recht)
: het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; norm
: een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien
: normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt
: opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen

== Objectief ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; objectief
: op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens
: feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; objectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; officier van justitie
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt
: een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België
: bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen
: heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt
: Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; omgevingsfactoren
: de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; omroep
: organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt

; omzettingsfase
: de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijke rechters
: rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten
: de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties

; ondernemingsrecht
: het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven
: ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen
: de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten
: het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten
: stichtingen vallen hier meestal buiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onrechtvaardigheid
: het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen
: een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; on demand
: iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onafhankelijkheid (rechters)
: het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken

; onderadvies
: een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onderwijsinspectie
: een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; one-issuepartij
: een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; online-profilering
: het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onmacht
: het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschendbaarheid koning
: de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; onschuldvermoeden
: de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen

; ontbindingsrecht
: het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontgroening (demografie)
: een afname van het aantal jongeren in de bevolking

; ontideologisering
: het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontkerkelijking
: het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden

; ontlastend bewijs
: bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; ontoerekeningsvatbaarheid
: de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; ontvanger
: iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; onverschilligheid
: het gebrek aan interesse of betrokkenheid

; onzekerheidsvermijding
: de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties

; oorlogstribunaal
: een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbaar ministerie (OM)
: de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt
: het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland
: anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie
: samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; openbare aanklager
: de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen
: de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt
: in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opiniepeilingen
: onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden

; opinieleiderstheorie
: de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opkomstplicht
: de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen

; opperbevelhebber van het leger
: de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland
: in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht 

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositie
: politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen

; oppositiefractie
: de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; oppositiepartijen
: partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; opsporing
: het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie

; opvragen van speciale persoonsgegevens
: het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden
: de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; opzegtermijn
: de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen

; organische staatsopvatting
: de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken

; outgroup
: een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft

; overadvies
: een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Overheid|overheid}}
: de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten
: de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overmacht-noodtoestand
: een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; overtreding
: een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven
: overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; overtuigingskracht
: het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten

== Parasociale relatie ==

; parasociale relatie
: een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlement
: de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert

; parlementair stelsel
: een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; parlementaire democratie
: een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert
: burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming
: in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement
: een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

; parlementaire enquêtecommissie
: een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; participatiesamenleving
: een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving

; participatiewet
: een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt

; particulier initiatief
: het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; passief kiesrecht
: het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie

: passieve solidariteit
: het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost

; personen- en familierecht
: het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen
: regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen
: het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persoonlijke kwaliteiten
: individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; persvrijheid
: het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; plaatsgebonden
: afhankelijk van een bepaalde locatie of plek

; platformeconomie
: een economisch systeem dat werkt via een online platform

; platformfunctie (media)
: de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden

; plea bargaining
: een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriforme samenleving
: een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan
: een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven
: een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; pluriformiteit
: de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; polarisatie
: het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving

; poldermodel
: een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; politie
: de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde
: de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen
: bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Politiek|politiek}}
: het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek links
: een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek rechts
: een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek midden
: een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek probleem
: een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen
: een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden
: een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman)

; politieke actoren
: personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming

; politieke agenda
: de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politiek debat
: een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke (grond)rechten
: basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht

; politieke motieven migratie
: redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; politieke partij
: een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen

; politiek-juridische conflicten
: conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populisme
: een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; poortwachters
: organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; populistische partij
: een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek

; positietoewijzing
: de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen

; positiewerving
: de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren

; positieve discriminatie
: maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen

; pragmatisme
: een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen

; predictive policing
: het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; premie
: het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; premier
: de minister-president, leider van de regering

; presidentieel stelsel
: een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement

; presidentieel vetorecht
: het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventie
: maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; preventief fouilleren
: het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen

; primaire inkomensverdeling
: de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Prinsjesdag
: de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement

; privaatrecht (burgerlijk recht)
: het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom
: burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht)
: regelt de betrekkingen tussen burgers onderling

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; privacy
: het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privatisering
: het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; privileges
: bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; proces-verbaal
: een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd

; proeftijd
: een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; progressief
: een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving

; progressief belastingstelsel
: een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; propaganda
: het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen
: er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden
: propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Provinciale Staten
: het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie

; psychische overmacht
: een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; publiekrecht
: het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht
: het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht)
: de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid

; pullfactor
: een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren

; pulpnieuws
: sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde

; pushbacks
: het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen

; pushfactor
: een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging

== Qaly ==
; qaly
: afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; quotum
: een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten

== Raad van Ministers ==
; raad van ministers
: de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt

; raad van state
: het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; racisme
: discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; radicalisering
: het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen

; rassenjustitie
: het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst
: hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme

; rationele keuzetheorie
: de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen

; reactionair
: een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht
: het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet
: recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan
: geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt
: geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden

; recht van amendement
: het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen

; recht van onderzoek en enquête
: het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van initiatief
: het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen

; recht van interpellatie
: het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; recht van motie
: het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}}
: een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Rechter|rechter}}
: een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet
: meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld
: de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt 
: een rechter is iemand die rechtspreekt 

; rechter-commissaris
: een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechterlijke macht
: alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht
: de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten
: de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen 

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechts (politiek)
: een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtse partijen
: politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsbescherming
: de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers
: De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtshandhaving
: het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd
: door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt
: het handhaven van de rechtsorde

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsnorm
: een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsorde
: het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd
: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtspersonen
: organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsprekende macht
: de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtsstaat
: een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd
: een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn
: de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid
: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid
: in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; rechtszaak
: een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtszekerheid
: het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rechtvaardigheid
: het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden

; rechtvaardigheidsgrond
: een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; reclame
: een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen

; reclassering
: een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rede
: het verstand, het vermogen om logisch na te denken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referendum
: een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; referentiekader
: alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt
: je ziet de wereld zoals je zelf bent

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; regeerakkoord
: een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; regels
: afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Regering|regering}}
: de koning en de ministers samen, die het land besturen

; religieuze dictatuur
: een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie

; rentmeesterschap
: het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; representatie
: het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek

; representatieve democratie
: een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; repressie
: het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet

; republicanisme
: een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie

; requisitoir
: het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak

; resocialisatie
: het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf

; resolutie
: een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; respect
: het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten

; restrictief toelatingsbeleid
: een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rijksbegroting
: het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; rolpatronen
: verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd

; Rousseau (Jean-Jacques)
: een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit

== sanctie ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; sanctie
: een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schadevergoeding
: een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden

; schulduitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid

; secretaris-generaal
: de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie

; seculiere samenleving
: een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; segregatie
: het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seksuele moraal
: de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; selectieve waarneming
: het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen
: informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader
: selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken
: als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen 

; selectiefunctie
: de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen

; senaat
: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; schikking
: een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; seponeren
: het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen

; sociaal contract
: een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden
: afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben

; sociaal kapitaal
: de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal minimum
: het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocraten
: mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaldemocratie
: een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit

; sociaaldemocratische verzorgingsstaat
: een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaaleconomisch
: alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status

; sociaal-culturele conflicten
: conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl

; sociaal-culturele onderscheiding (politiek)
: het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen

; sociaal-economische positie
: de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep

; sociaal-economische raad
: een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociaal-economische status
: de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale binding (gevoelsbinding)
: de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale cohesie
: de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving
: de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale controle
: het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale grondrechten
: rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk
: een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs
: een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs
: de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien
: werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs
: hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale identiteit
: het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale mobiliteit
: de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen

; sociale motieven (migratie)
: redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale ongelijkheid
: de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving

; sociale partners
: werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden

; sociale rechtsstaat
: een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren
: een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen

; sociale vangnet
: voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sociale verplichting
: de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden
: verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd
: een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving
: een regel die je wordt opgelegd door je omgeving

; sociale verzekering
: een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom

; sociale voorzieningen
: hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben

; socialezekerheidsstelsel
: het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisatie
: het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert

; socialisatiefunctie
: de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen

; socialisatieprocessen
: alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving

; socialiserende instituties
: organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; socialisme
: een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen

; sociobiologische theorie
: de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; soevereiniteit
: de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat

; soevereiniteits- en democratiebeginsel
: het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; solidariteit
: het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving

; solidariteitsafspraak
: een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving

; solidariteitsprincipe
: het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; sollicitatie
: het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever

; sollicitatieplicht
: de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering

; spindoctor
: een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media

; spreekrecht
: het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staande houden
: het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren
: laten stilstaan en vragen naar je personalia

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staat
: een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; staatshoofd
: de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president

; staatsrecht
: het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat
: alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat
: het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen 
: het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen

; staatsregeling van de Bataafse Republiek
: de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staatssecretaris
: een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; startkwalificatie
: het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; staking
: het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Staten-Generaal
: het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; stelling
: een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stemrecht
: het recht om te stemmen bij verkiezingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; stereotype
: een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen
: een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid

; stille midden
: de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheid
: iets is alleen strafbaar als het in de wet staat
: de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbaarheidsbeginsel
: het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld

; strafbepaling
: een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafbeschikking
: een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt

; strafkans
: de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft

; strafmaat
: de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen
: in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf
: omvang van de straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafproces
: het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafrecht
: het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen
: strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden
: alle wettelijke strafbepalingen

; strafrechtelijke maatregelen
: maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf

; strafuitsluitingsgrond
: een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strafzaak
: een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; strategisch stemmen
: stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij

; structureel racisme
: een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst

; structuurvisie
: een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subcultuur
: een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; subjectief
: gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten
: meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt

; subjectieve veiligheid
: veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren

; subsidiariteitsbeginsel
: het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; subsidie
: financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven

; supranationaal
: boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden

; systeemtheorie (politiek)
: een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben

== Taakstraf ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; taakstraf
: een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tbs
: terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen

; technisch sepot
: het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast

; technologisering
: het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tegencultuur
: een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tenlastelegging
: het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit

; terechtzitting
: de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; terrorisme
: geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken

; tertiaire inkomensverdeling
: de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies

; terugkoppelingsfase
: de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen

; theocratie
: een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Thorbecke (Johan Rudolph)
: grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw

; three strikes and you're out law
: een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tijdgebonden
: afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt

; toetsingsrecht
: het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; tolerantie
: het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf

; tolerantieparadox
: de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; transactie (schikking)
: een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; trias politica
: de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
: de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken
: de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001)
: het principe van de machtenscheiding

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; troonrede
: de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken

; tv-democratie
: een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}}
: het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert

== Uitlokking ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitlokking
: het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitspraak
: de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak

; uittreding
: het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; uitvoerende macht
: de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering
: de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006)
: zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd

; uitvoerfase
: de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd

; UNHCR
: het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt
: United Nations High Commissioner for Refugees

; uniformiteit
: de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; UVRM
: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten

; UWV
: het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland
: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

== Vakbond ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vakbond
: een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vasthouden
: iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor
: de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden

; Veiligheidsraad
: een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verbindingswoorden
: woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdachte
: iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit
: er bestaat een redelijk vermoeden van schuld

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verdrag
: een officiële overeenkomst tussen landen

; verdrag van lissabon
: een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt

; verdrag van maastricht
: het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte

; verdrag van schengen
: een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Verenigde Naties (VN)
: een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vergelding
: het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}}
: het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verhoren
: het ondervragen van iemand door politie of justitie

; verjaringstermijn
: de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verkenning
: het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen

; verklaring van de rechten van de mens en burger
: een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt

; verlichte dictatuur
: een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verlichting
: een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden

; vermijding-conflict-aanvaarding
: drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren

; vermogensrecht
: het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen
: het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld)
: twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht
: regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen

; vermogensschade
: schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen

; versplintering
: het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote

; verticale werking (grondrecht)
: de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; vertrouwen
: het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen

; vertrouwen in de overheid
: het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervolgen
: het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vervreemding
: het overdragen of verliezen van eigendom of rechten

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzorgingsstaat
: een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers
: een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid
: in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; verzuiling
: de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing

; vetorecht
: het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vierde macht
: de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden
: de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vluchteling
: iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht

; vluchtelingendebat
: discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers

; VN-vluchtelingenverdrag
: internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt

; volgmigratie
: migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd
: migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordigers
: gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksvertegenwoordiging
: groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; volksverzekering
: sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vonnis
: de beslissing van een rechter in een rechtszaak

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorarrest
: voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet

; voorjaarsnota
: document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar

; voorkeursstemmen
: stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden

; voorkomen van eigenrichting
: maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vooroordeel
: een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent
: als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen
: een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd

; voorwaardelijke invrijheidstelling
: het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; voorwaardelijke straf
: een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt

; vox populi
: de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vragenrecht
: het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders

; Vrede van Westfalen
: vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijemarkteconomie
: een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}}
: de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken
: vrij zijn van (overheids)bemoeienis

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheid van meningsuiting
: het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur

; vrijheidsrechten
: rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk.

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijheidsstraf
: een straf waarbij iemand in de gevangenis moet

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; vrijwilligerswerk
: onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen

== Waarde ==
;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}}
: iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes
: sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd
: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; waterschappen
: regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wederkerigheid
: het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart]
: de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; welvaartsziekten
: ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn]
: de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wereldburger
: iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}}
: activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkgelegenheid
: het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden

; werkgeversorganisatie
: een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; werkloosheid
: de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden

; werknemersverzekeringen
: sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid

;&lt;!--1--&gt;&amp;#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet]
: een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden
: elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten
: wetten zijn geschreven rechtsregels

; Wet afgeschermde getuigen
: wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak

; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
: wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven
: in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering
: opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet

; Wet computercriminaliteit
: wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur)
: wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven

; Wet opsporing terroristische misdrijven
: wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten

; Wet terroristische misdrijven
: wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan
: Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. 
: Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld.

; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme
: wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetboek van strafrecht
: de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht
: verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden
: wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht)
: het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht

; wetboek van strafvordering
: verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal
: de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering
: het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht)

; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
: adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wetgevende macht
: de macht die wetten maakt, meestal het parlement
: stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden
: deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land
: de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008)

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wethouder
: lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WIA-uitkering
: uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-gevoel
: gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wij-zij-denken
: het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet

; winstmaximalisatie
: het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement

; witteboordencriminaliteit
: misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven
: witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status
: witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; wraak
: het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; WW-uitkering
: uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan

== Xenofobie ==
; xenofobie
: angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen

== Zaken van algemeen belang ==
;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zaken van algemeen belang
: onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving

: zakenkabinet
: een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfbeschikking
: het recht om eigen keuzes te maken over je leven

; zelfcontroletheorie
: theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zelfredzaamheid
: het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zender
: degene die een boodschap verstuurt in communicatie

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zetel
: een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgkosten
: de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen

; zorgmijders
: mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgplicht
: verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgtoeslag
: financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekeraar
: bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zorgverzekering
: verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt

;&lt;!--2--&gt;&amp;#128261; zwartwerk
: werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald

; zwevende kiezer
: iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen

; zzp’er
: zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert

== Nog toe te voegen begrippen ==
&lt;poem&gt;
leefvorm
nature-nurture-debat
&lt;/poem&gt;

; religie (geloof)
: een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven

== Literatuurlijst ==
* Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/
* Lesaffer, R. (2008). &lt;i&gt;Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis&lt;/i&gt; (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven.
* Devos, C. (2006). &lt;i&gt;De kleermakers en de keizer.&lt;/i&gt; Gent, België: Academia Press.
* Witteveen, W. (2001). &lt;i&gt;De geordende wereld van het recht&lt;/i&gt; (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5gj7t456wlccflx4j8gzshets9rpokz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Cultuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43694</id>
    <revision>
      <id>421298</id>
      <parentid>405227</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Begrippen */</comment>
      <origin>421298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4999" sha1="ltl2gjuywcpl3m481olv1keim3nixaz" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een cultuur is de manier waarop een groep mensen bepaalde waarden, normen en gewoonten met elkaar deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Gobustan_ancient_Azerbaycan_full.jpg|thumb|Rotstekeningen in het hedendaagse Gobustan, [[w:Azerbaijan|Azerbeidzjan]], die dateren uit 10.000 v.Chr. en wijzen op een bloeiende cultuur]]

De [[Maatschappijleer/Dominante_cultuur|dominante cultuur]] in Nederland bestaat uit de [[w:normen_en_waarden|waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] die de meeste Nederlanders met elkaar delen.
We spreken van een [[w:subcultuur|subcultuur]] als de cultuur van een groep afwijkt van de dominante cultuur. Bijvoorbeeld op basis van [[w:woonplaats|woonplaats]], [[w:werk|werk]] of [[w:geloof|geloof]].

Vanaf je geboorte heb je te maken met het proces van [[w:socialisatie|socialisatie]]: je neemt de [[w:cultuur|cultuur]] over van jouw [[w:gezin|gezin]], [[w:familie_(verwanten)|familie]], [[w:vriendschap|vrienden]], [[w:collega|collega’s]] enz.
De mensen met wie je regelmatig om gaat, zijn jouw [[w:sociale_omgeving|sociale omgeving]].

Bij [[w:sociale_controle|sociale controle]] doe je wat jouw [[w:groep_(sociologie)|groep]] van jou verwacht: je gedraagt je op een manier die past bij de cultuur van de groep.

We spreken van een [[w:sanctie_(straf)|sanctie]] als je wordt beloond of gestraft voor je gedrag door jouw omgeving.
En als je jouw [[w:cultuur|cultuur]] ‘[[w:norm_(sociale_wetenschappen)|normaal]]’ vindt, noemen we dit [[w:internalisering|internalisatie]]: jouw [[w:identiteit_(eigenheid)|identiteit]] is afhankelijk van de manier waarop je jouw cultuur internaliseert.

Via [[w:rolpatroon|rolpatronen]] verhouden we ons tot elkaar. Mensen gedragen zich op een manier die past bij de situatie.

[[w:groepsdruk|Groepsdruk]] houdt in dat anderen bepaalde waarden, normen en gewoonten opleggen.
Mensen die groepsdruk ervaren hebben het gevoel dat ze mee moeten doen.

== Begrippen ==
; 11. dominante cultuur
: de waarden, normen en gewoonten van de grootste groep mensen in een land

; 12. subcultuur
: de cultuur van een kleinere groep met eigen waarden, normen en gewoonten

; 13. socialisatie
: je leert de cultuur van de groep of omgeving

; 14. sancties
: je wordt beloond of bestraft voor bepaald gedrag

; 15. internalisatie
: je neemt de cultuur van de groep of omgeving over

; 16. identiteit
: je beschouwt bepaalde waarden, normen en gewoonten als onderdeel van jouw persoon

; 17. rolpatronen
: je gedraagt je zoals in een bepaalde situatie van je verwacht wordt

; 18. groepsdruk
: jouw omgeving verwacht bepaald gedrag

== Doelen ==
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met de dominante cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een subcultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen in Nederland&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van politiek&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met etnische subculturen&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een beschrijving van het begrip socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat cultuur en socialisatie met elkaar te maken hebben&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit hoe socialisatie plaatsvindt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door informatie en aanwijzingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door imitatie van anderen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door ervaringen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door zelf te experimenteren&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem drie plaatsen waar mensen invloed hebben op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe je geloof invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe de overheid invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nature aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nurture aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit wat we bedoelen met sociale omgeving&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met sociale controle&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van een positieve en negatieve sanctie&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met het begrip identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem welke dingen van invloed zijn op jouw identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met rolgedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe je als persoon verschillende rollen aanneemt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg het verschil uit tussen rolbevestigend en roldoorbrekend gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat groepsdruk is, geef ook een voorbeeld&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef drie redenen waarom pesten een maatschappelijk probleem is&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [https://wikikids.nl/Cultuur Cultuur op Wikikids]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ltl2gjuywcpl3m481olv1keim3nixaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421301</id>
      <parentid>421298</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Doelen */</comment>
      <origin>421301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4897" sha1="bbf6v823fqd2ijgr8us1fbjywmiz90w" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een cultuur is de manier waarop een groep mensen bepaalde waarden, normen en gewoonten met elkaar deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Gobustan_ancient_Azerbaycan_full.jpg|thumb|Rotstekeningen in het hedendaagse Gobustan, [[w:Azerbaijan|Azerbeidzjan]], die dateren uit 10.000 v.Chr. en wijzen op een bloeiende cultuur]]

De [[Maatschappijleer/Dominante_cultuur|dominante cultuur]] in Nederland bestaat uit de [[w:normen_en_waarden|waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] die de meeste Nederlanders met elkaar delen.
We spreken van een [[w:subcultuur|subcultuur]] als de cultuur van een groep afwijkt van de dominante cultuur. Bijvoorbeeld op basis van [[w:woonplaats|woonplaats]], [[w:werk|werk]] of [[w:geloof|geloof]].

Vanaf je geboorte heb je te maken met het proces van [[w:socialisatie|socialisatie]]: je neemt de [[w:cultuur|cultuur]] over van jouw [[w:gezin|gezin]], [[w:familie_(verwanten)|familie]], [[w:vriendschap|vrienden]], [[w:collega|collega’s]] enz.
De mensen met wie je regelmatig om gaat, zijn jouw [[w:sociale_omgeving|sociale omgeving]].

Bij [[w:sociale_controle|sociale controle]] doe je wat jouw [[w:groep_(sociologie)|groep]] van jou verwacht: je gedraagt je op een manier die past bij de cultuur van de groep.

We spreken van een [[w:sanctie_(straf)|sanctie]] als je wordt beloond of gestraft voor je gedrag door jouw omgeving.
En als je jouw [[w:cultuur|cultuur]] ‘[[w:norm_(sociale_wetenschappen)|normaal]]’ vindt, noemen we dit [[w:internalisering|internalisatie]]: jouw [[w:identiteit_(eigenheid)|identiteit]] is afhankelijk van de manier waarop je jouw cultuur internaliseert.

Via [[w:rolpatroon|rolpatronen]] verhouden we ons tot elkaar. Mensen gedragen zich op een manier die past bij de situatie.

[[w:groepsdruk|Groepsdruk]] houdt in dat anderen bepaalde waarden, normen en gewoonten opleggen.
Mensen die groepsdruk ervaren hebben het gevoel dat ze mee moeten doen.

== Begrippen ==
; 11. dominante cultuur
: de waarden, normen en gewoonten van de grootste groep mensen in een land

; 12. subcultuur
: de cultuur van een kleinere groep met eigen waarden, normen en gewoonten

; 13. socialisatie
: je leert de cultuur van de groep of omgeving

; 14. sancties
: je wordt beloond of bestraft voor bepaald gedrag

; 15. internalisatie
: je neemt de cultuur van de groep of omgeving over

; 16. identiteit
: je beschouwt bepaalde waarden, normen en gewoonten als onderdeel van jouw persoon

; 17. rolpatronen
: je gedraagt je zoals in een bepaalde situatie van je verwacht wordt

; 18. groepsdruk
: jouw omgeving verwacht bepaald gedrag

== Doelen ==
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met de dominante cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een subcultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen in Nederland&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van politiek&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met etnische subculturen&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een beschrijving van het begrip socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat cultuur en socialisatie met elkaar te maken hebben&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit hoe socialisatie plaatsvindt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door informatie en aanwijzingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door imitatie van anderen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door ervaringen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door zelf te experimenteren&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem drie plaatsen waar mensen invloed hebben op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe je geloof invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe de overheid invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van een positieve en negatieve sanctie&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met het begrip identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem welke dingen van invloed zijn op jouw identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met rolgedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe je als persoon verschillende rollen aanneemt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg het verschil uit tussen rolbevestigend en roldoorbrekend gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat groepsdruk is, geef ook een voorbeeld&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef drie redenen waarom pesten een maatschappelijk probleem is&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat er bedoeld wordt met het nature-nurture-debat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nature aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nurture aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [https://wikikids.nl/Cultuur Cultuur op Wikikids]
{{Sub}}</text>
      <sha1>bbf6v823fqd2ijgr8us1fbjywmiz90w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421302</id>
      <parentid>421301</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Begrippen */</comment>
      <origin>421302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="dvnndtlan0cmuqshtfu1y5gn2he0ly4" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een cultuur is de manier waarop een groep mensen bepaalde waarden, normen en gewoonten met elkaar deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Gobustan_ancient_Azerbaycan_full.jpg|thumb|Rotstekeningen in het hedendaagse Gobustan, [[w:Azerbaijan|Azerbeidzjan]], die dateren uit 10.000 v.Chr. en wijzen op een bloeiende cultuur]]

De [[Maatschappijleer/Dominante_cultuur|dominante cultuur]] in Nederland bestaat uit de [[w:normen_en_waarden|waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] die de meeste Nederlanders met elkaar delen.
We spreken van een [[w:subcultuur|subcultuur]] als de cultuur van een groep afwijkt van de dominante cultuur. Bijvoorbeeld op basis van [[w:woonplaats|woonplaats]], [[w:werk|werk]] of [[w:geloof|geloof]].

Vanaf je geboorte heb je te maken met het proces van [[w:socialisatie|socialisatie]]: je neemt de [[w:cultuur|cultuur]] over van jouw [[w:gezin|gezin]], [[w:familie_(verwanten)|familie]], [[w:vriendschap|vrienden]], [[w:collega|collega’s]] enz.
De mensen met wie je regelmatig om gaat, zijn jouw [[w:sociale_omgeving|sociale omgeving]].

Bij [[w:sociale_controle|sociale controle]] doe je wat jouw [[w:groep_(sociologie)|groep]] van jou verwacht: je gedraagt je op een manier die past bij de cultuur van de groep.

We spreken van een [[w:sanctie_(straf)|sanctie]] als je wordt beloond of gestraft voor je gedrag door jouw omgeving.
En als je jouw [[w:cultuur|cultuur]] ‘[[w:norm_(sociale_wetenschappen)|normaal]]’ vindt, noemen we dit [[w:internalisering|internalisatie]]: jouw [[w:identiteit_(eigenheid)|identiteit]] is afhankelijk van de manier waarop je jouw cultuur internaliseert.

Via [[w:rolpatroon|rolpatronen]] verhouden we ons tot elkaar. Mensen gedragen zich op een manier die past bij de situatie.

[[w:groepsdruk|Groepsdruk]] houdt in dat anderen bepaalde waarden, normen en gewoonten opleggen.
Mensen die groepsdruk ervaren hebben het gevoel dat ze mee moeten doen.

== Begrippen ==
; 11. dominante cultuur
: de waarden, normen en gewoonten van de grootste groep mensen in een land

; 12. subcultuur
: de cultuur van een kleinere groep met eigen waarden, normen en gewoonten

; 13. socialisatie
: je leert de cultuur van de groep of omgeving

; 14. sancties
: je wordt beloond of bestraft voor bepaald gedrag

; 15. internalisatie
: je neemt de cultuur van de groep of omgeving over

; 16. identiteit
: je beschouwt bepaalde waarden, normen en gewoonten als onderdeel van jouw persoon

; 17. rolpatronen
: je gedraagt je zoals in een bepaalde situatie van je verwacht wordt

; 18. groepsdruk
: jouw omgeving verwacht bepaald gedrag

; 19. nature-nurture-debat
: een discussie over de oorsprong van de eigenschappen van een individu

== Doelen ==
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met de dominante cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een subcultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen in Nederland&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van politiek&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met etnische subculturen&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een beschrijving van het begrip socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat cultuur en socialisatie met elkaar te maken hebben&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit hoe socialisatie plaatsvindt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door informatie en aanwijzingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door imitatie van anderen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door ervaringen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door zelf te experimenteren&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem drie plaatsen waar mensen invloed hebben op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe je geloof invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe de overheid invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van een positieve en negatieve sanctie&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met het begrip identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem welke dingen van invloed zijn op jouw identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met rolgedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe je als persoon verschillende rollen aanneemt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg het verschil uit tussen rolbevestigend en roldoorbrekend gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat groepsdruk is, geef ook een voorbeeld&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef drie redenen waarom pesten een maatschappelijk probleem is&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat er bedoeld wordt met het nature-nurture-debat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nature aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nurture aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [https://wikikids.nl/Cultuur Cultuur op Wikikids]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dvnndtlan0cmuqshtfu1y5gn2he0ly4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421304</id>
      <parentid>421302</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Begrippen */</comment>
      <origin>421304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5184" sha1="6gjvckhylmt9ys4ecclokhwmkx1ggwr" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
Een cultuur is de manier waarop een groep mensen bepaalde waarden, normen en gewoonten met elkaar deelt.&lt;/h3&gt;

[[file:Gobustan_ancient_Azerbaycan_full.jpg|thumb|Rotstekeningen in het hedendaagse Gobustan, [[w:Azerbaijan|Azerbeidzjan]], die dateren uit 10.000 v.Chr. en wijzen op een bloeiende cultuur]]

De [[Maatschappijleer/Dominante_cultuur|dominante cultuur]] in Nederland bestaat uit de [[w:normen_en_waarden|waarden]], [[w:Normen_en_waarden|normen]] en [[w:gewoonte|gewoonten]] die de meeste Nederlanders met elkaar delen.
We spreken van een [[w:subcultuur|subcultuur]] als de cultuur van een groep afwijkt van de dominante cultuur. Bijvoorbeeld op basis van [[w:woonplaats|woonplaats]], [[w:werk|werk]] of [[w:geloof|geloof]].

Vanaf je geboorte heb je te maken met het proces van [[w:socialisatie|socialisatie]]: je neemt de [[w:cultuur|cultuur]] over van jouw [[w:gezin|gezin]], [[w:familie_(verwanten)|familie]], [[w:vriendschap|vrienden]], [[w:collega|collega’s]] enz.
De mensen met wie je regelmatig om gaat, zijn jouw [[w:sociale_omgeving|sociale omgeving]].

Bij [[w:sociale_controle|sociale controle]] doe je wat jouw [[w:groep_(sociologie)|groep]] van jou verwacht: je gedraagt je op een manier die past bij de cultuur van de groep.

We spreken van een [[w:sanctie_(straf)|sanctie]] als je wordt beloond of gestraft voor je gedrag door jouw omgeving.
En als je jouw [[w:cultuur|cultuur]] ‘[[w:norm_(sociale_wetenschappen)|normaal]]’ vindt, noemen we dit [[w:internalisering|internalisatie]]: jouw [[w:identiteit_(eigenheid)|identiteit]] is afhankelijk van de manier waarop je jouw cultuur internaliseert.

Via [[w:rolpatroon|rolpatronen]] verhouden we ons tot elkaar. Mensen gedragen zich op een manier die past bij de situatie.

[[w:groepsdruk|Groepsdruk]] houdt in dat anderen bepaalde waarden, normen en gewoonten opleggen.
Mensen die groepsdruk ervaren hebben het gevoel dat ze mee moeten doen.

== Begrippen ==
; 11. dominante cultuur
: de waarden, normen en gewoonten van de grootste groep mensen in een land

; 12. subcultuur
: de cultuur van een kleinere groep met eigen waarden, normen en gewoonten

; 13. religie (geloof)
: een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven

; 14. socialisatie
: je leert de waarden, normen en gewoonten van de groep of omgeving

; 15. sancties
: je wordt beloond of bestraft voor bepaald gedrag

; 16. internalisatie
: het jezelf eigen maken van waarden, normen en gewoonten van de groep of omgeving

; 17. identiteit
: het beeld dat iemand van zichzelf heeft en wat diegene kenmerkt ten opzichte van anderen

; 18. rolpatronen (rolgedrag)
: je gedraagt je zoals in een bepaalde situatie van je verwacht wordt

; 19. groepsdruk
: jouw omgeving verwacht bepaald gedrag

; 20. nature-nurture-debat
: een discussie over de oorsprong van de eigenschappen van een individu

== Doelen ==
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met de dominante cultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een subcultuur&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen in Nederland&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van subculturen op basis van politiek&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met etnische subculturen&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een beschrijving van het begrip socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat cultuur en socialisatie met elkaar te maken hebben&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van voorbeelden uit hoe socialisatie plaatsvindt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door informatie en aanwijzingen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door imitatie van anderen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door ervaringen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe we leren door zelf te experimenteren&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem drie plaatsen waar mensen invloed hebben op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe je geloof invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe de overheid invloed heeft op jouw waarden, normen en gedrag&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van een positieve en negatieve sanctie&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van internalisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met het begrip identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem welke dingen van invloed zijn op jouw identiteit&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat we bedoelen met rolgedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van hoe je als persoon verschillende rollen aanneemt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg het verschil uit tussen rolbevestigend en roldoorbrekend gedrag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat groepsdruk is, geef ook een voorbeeld&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef drie redenen waarom pesten een maatschappelijk probleem is&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat er bedoeld wordt met het nature-nurture-debat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nature aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe nurture aanhangers denken over socialisatie&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [https://wikikids.nl/Cultuur Cultuur op Wikikids]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6gjvckhylmt9ys4ecclokhwmkx1ggwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Verzorgingsstaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43704</id>
    <revision>
      <id>421290</id>
      <parentid>405253</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pbuddenberg</username>
        <id>15132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Zie ook */</comment>
      <origin>421290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7191" sha1="alaeyyje1ajkvyldsqw36d8adqfcb6c" xml:space="preserve">&lt;h3 style=&quot;padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;
In een verzorgingsstaat helpt de overheid burgers als zij dit nodig hebben.&lt;/h3&gt;

[[File:Animated population pyramid of the Netherlands.gif|thumb|Nederlandse bevolking 1950-2010 verdeeld in leeftijd en geslacht]]

Voor een deel heb je invloed op je eigen [[w:welvaart|welvaart]] en je [[w:welzijn|welzijn]]. Maar er zijn allerlei omstandigheden waardoor het anders kan lopen dan gepland.
Daarom ben je bijvoorbeeld verplicht om een [[w:zorgverzekering_(Nederland)|zorgverzekering]] af te sluiten: je betaalt maandelijks een bedrag voor het geval je iets overkomt.

Door de oplopende [[w:vergrijzing|vergrijzing]] stijgen de [https://nl.wiktionary.org/wiki/zorgkosten zorgkosten] en dit zet het [https://nl.wiktionary.org/wiki/zorgstelsel zorgstelsel] onder druk.

Via het stelsel van [[w:Sociale_zekerheid_(Nederland)|sociale zekerheid]] heb je recht op [[w:sociale_bijstand|bijstand]] en [https://nl.wiktionary.org/wiki/basisvoorziening basisvoorzieningen]. Iedereen betaalt hier aan mee via [[w:verzekeringspremie|premies]] en [[w:Belasting_(fiscaal)|belastingen]].

De [[w:overheid|overheid]] verwacht dat [[w:burger|burgers]] [[w:participatie|participeren]]. Dit doe je bijvoorbeeld door te [[w:Werken_(arbeid)|werken]]. En op het moment dat er onvoldoende [[w:werkgelegenheid|werkgelegenheid]] is, moet de overheid voor meer banen zorgen.

[[w:werknemer|Werknemers]] worden op allerlei manieren beschermd via [[w:Nederlandse_wet|wetgeving]]. Zo heb je bijvoorbeeld altijd recht op [[w:Wettelijke_vakantiedagen|vakantie]] en [[w:verlof|verlof]], een veilige werkomgeving en een [[w:minimumloon|minimumloon]].

== Begrippen ==
; 81. welvaart
: de mate waarin mensen hun behoeften kunnen bevredigen

; 82. welzijn
: de mate waarin men een gevoel van welbevinden of geluk ervaart

; 83. zorgverzekering
: een verzekering die de kosten dekt voor zorg en medicatie

; 84. vergrijzing
: het aandeel ouderen van de totale bevolking neemt toe; de gemiddelde leeftijd stijgt

; 85. sociale zekerheid
: voor personen of gezinnen, die vanwege bepaalde omstandigheden in financiële problemen komen

; 86. bijstand
: wettelijk geregelde financiële hulp aan mensen met onvoldoende inkomsten

; 87. participatie
: meedoen aan de samenleving en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven

; 88. werk
: iets doen waar anderen behoefte aan hebben

; 89. werkgelegenheid
: de mate van aanwezigheid van voldoende werk voor de beroepsbevolking van een streek of land

; 90. minimumloon
: het salaris dat je minimaal moet ontvangen als je in loondienst werkt

== Doelen ==
&amp;#9744; Geef de definitie van een verzorgingsstaat&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat we bedoelen met welvaart&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe welvaart invloed heeft gehad op het ontstaan van jongerenculturen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit waarom we ons afvragen waarom de verzorgingsstaat mogelijk te duur wordt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem een belangrijke oorzaak van de stijging van de kosten van pensioenen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem maatregelen die de overheid neemt om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit hoe het komt dat je in Nederland niet hoeft te werken als je ziek bent&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wetten die werknemers beschermen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf welke uitkeringen er zijn voor werknemers&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem twee voorwaarden voor een WW-uitkering&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf welke uitkeringen er zijn voor iedereen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Geef de definitie van werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat het verschil is tussen hobby en werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van werk wat je samen of juist alleen doet&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van werk wat juist afwisselend of elke dag hetzelfde is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeeld van een beroep waarbij je veel verschillende taken hebt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom het bij veel beroepen belangrijk is om goed te zijn met computers&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat de Arbowet is en geef voorbeelden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Noem overeenkomsten en verschillen tussen een werkgever en werknemer&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom werkgevers en werknemers verschillende belangen hebben&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem voorbeelden van zaken die bepalen hoeveel je gaat verdienen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat het minimumloon is en vanaf welke leeftijd dit geldt&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit wat een vacature is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat een open sollicitatie is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat er wordt bedoeld met sollicitatieplicht&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van waarom werken voor een uitzendbureau handig kan zijn&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef een voorbeeld van hoe je je netwerk kunt gebruiken om aan werk te komen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wat je gewoonlijk in je sollicitatiebrief vertelt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wat er in je cv (curriculum vitae) hoort te staan&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van zaken die in een arbeidscontract staan&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat er wordt bedoeld met proeftijd&lt;br&gt;

&amp;#9744; Benoem het verschil tussen wit en zwart werken&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem wat de afkorting cao betekent&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit voor wie een cao bedoeld is en wat er in beschreven staat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem een voordeel van een cao&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit wat de bedoeling is van ouderschapsverlof&lt;br&gt;

&amp;#9744; Noem twee persoonlijke eigenschappen die een grote rol spelen in je werk&lt;br&gt;
&amp;#9744; Benoem en beschrijf verschillende soorten discriminatie op de werkvloer&lt;br&gt;
&amp;#9744; Vertel wat je kunt doen als je te maken krijgt met discriminatie&lt;br&gt;
&amp;#9744; Noem redenen waarom de werknemers ruzie kunnen krijgen met de werkgever&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef de definitie van een vakbond&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit hoe en staking werkt&lt;br&gt;
&amp;#9744; Vertel wat je kunt doen als je het niet eens bent met je ontslag&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom positieve discriminatie bij bepaalde groepen soms wordt toegestaan&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit hoe de piramide van Maslow (vijf basisbehoeften) ‘werkt’&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van eerste levensbehoeften&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van de behoefte aan zekerheid&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van de behoefte om erbij te horen&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van de behoefte aan waardering&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van de behoefte om ergens goed in te worden&lt;br&gt;

&amp;#9744; Leg uit waarom werken een recht is en wat de rol van de overheid is&lt;br&gt;
&amp;#9744; Leg uit waarom werk ook belangrijk is voor de samenleving&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wat de overheid doet met het geld uit belasting&lt;br&gt;
&amp;#9744; Geef voorbeelden van wat de overheid doet met de premies die werkenden betalen&lt;br&gt;

&amp;#9744; Beschrijf wat liberalen belangrijk vinden als het gaat om de verzorgingsstaat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Beschrijf wat christen-democraten willen als het gaat om de verzorgingsstaat&lt;br&gt;
&amp;#9744; Beschrijf wat sociaal-democraten graag zien als het gaat om de verzorgingsstaat&lt;br&gt;

== Zie ook ==
* [https://www.zorgwijzer.nl/faq/sociale-zekerheid Sociale zekerheid in Nederland - zorgwijzer.nl]
* [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/zorgverzekering/zorgverzekeringsstelsel-in-nederland Zorgverzekeringsstelsel in Nederland - rijksoverheid.nl]
* [https://www.canonvannederland.nl/nl/kinderwetje Het Kinderwetje van Van Houten]
* [https://www.canonvannederland.nl/nl/gasbel De gasbel]
{{Sub}}</text>
      <sha1>alaeyyje1ajkvyldsqw36d8adqfcb6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>421317</id>
      <parentid>421268</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T10:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: March 2026 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>421317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107121" sha1="6lnhph877lz8up58iv01kcvq1fdd51d" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;</text>
      <sha1>6lnhph877lz8up58iv01kcvq1fdd51d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Archief 2025</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44473</id>
    <revision>
      <id>421275</id>
      <parentid>420696</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>5 onderwerpen gearchiveerd</comment>
      <origin>421275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83413" sha1="nq462d083wigz3msgxlqtnrpboe7ppu" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}{{Archiefpagina}}

== Vraag over link naar Wikivoyage voor [[Vakantiereizen]] ==
Op Wikivoyage heb ik enkele jaren terug het artikel [[Wikivoyage:Weinstraße|Deutsche Weinstraße]] opgezet. Eerder dit jaar heb ik [[Vakantiereizen/Fietsvakantie/De reis]] hier op Wikibooks ontdekt. Nu zou ik graag op de één of andere manier een link willen leggen op deze Wikibooks-pagina naar de Wikivoyage-pagina. Mijn vragen:
* Mag dat met een rechtstreekse link?
* Zo niet: is het dan OK om een Wikibooks-pagina maken en de tekst uit die Wikivoyage-pagina te kopiëren, aan te passen naar het format dat hier geldt en uit te breiden met bijvoorbeeld een fotogalerij?
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 2 feb 2025 16:19 (CET)

== Uw wiki zal binnenkort in de 'alleen-lezen' modus te gebruiken zijn ==
Zie [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025#Uw_wiki_zal_binnenkort_in_de_'alleen-lezen'_modus_te_gebruiken_zijn|de nieuwsbrief]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 mrt 2025 11:49 (CET)

== Voorstel: [[Veilig op het internet/Dialers]] verwijderen ivm irrelevantie ==
[[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]] en anderen: Hoe relevant zijn de bedreigingen voor Dialers nog, nu (bijna?) niemand meer inbelt op internet op de in dit artikel beschreven wijze? Kan deze pagina worden verwijderd? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 mrt 2025 06:23 (CET)

En hoe relevant zijn [[Windows Vista]] en [[Windows XP]] nog? Kunnen ze verwijderd worden? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 mrt 2025 16:44 (CET)

Of kunnen ze verplaatst worden naar [[:Categorie:Wikibooks:Archief]] (en verwijderd worden uit de huidige boekstructuur)? Ik kom uit de bibliotheekwereld en daar is het heel gebruikelijk om verouderde boeken te saneren. Om plaats te maken voor nieuwe (dat is hier niet van toepassing) maar ook om gebruikers sneller te laten vinden wat ze zoeken en hen niet te belasten met wat toch niet relevant is. Is hier op Wikibooks ook zo'n beleid of kunnen we daartoe komen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 mrt 2025 05:07 (CET)
:Ha JobkeB, t.a.v. het artikel waar je naar verwijst: ik ben daar niet de auteur van, heb hooguit wat kleine wijzigingen gedaan. De echte vraag zou voor [[Gebruiker:MADe|MADe]] zijn lijkt mij. T.a.v. het beleid van Wikibooks m.b.t. het bijhouden van verouderde artikelen: ik ben hier imho te inactief om daar een echt stempel op te drukken, al ben ik het wel grotendeels met je eens dat deze artikelen op dit moment weinig meer toevoegen. Dat geldt ook voor sommige artikelen waar ik zelf wél actief aan heb bijgedragen, zoals bijvoorbeeld [[Microsoft_Word/Opmaakprofiel_wijzigen]], welke uitgaat van Office 2000. Al zou je hiervoor met een grondige herziening opnieuw een waardevol artikel kunnen maken. Op de pagina [[Microsoft_Word]] is hiervoor overigens al een disclaimer geplaatst. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 apr 2025 16:33 (CEST)
::Dank [[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]], voor je reactie. Ja, je hebt helemaal gelijk dat eigenlijk [[Gebruiker:MADe|MADe]] de vraag zou moeten beantwoorden. Maar diens laatste bijdrage is van 8 jaar geleden, dus ik ben bang dat die niet meer gaat reageren. Daarom heb ik iemand anders gezocht die nog wel actief is hier. 
::[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]]: zouden jullie je eens over dit vraagstuk willen buigen? De uiteindelijke vraag is: Is er beleid voor het verwijderen van boeken over verouderde onderwerpen of kunnen we hier beleid voor maken? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 apr 2025 17:25 (CEST)
:::Voor zover ik weet is er geen beleid , maar ikzelf ben er geen voorstander van om boeken weg te gooien . Het lijkt me beter om er een sjabloontje op te zetten dat de inhoud verouderd is . Voor vrijwel elk leerboek of non-fictieboek boek geldt immers dat het zodra het verschijnt alweer verouderd is. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 1 apr 2025 20:03 (CEST)
::::Dank [[User:Ellywa]], voor je reactie. Mijn voorstel wordt dan:
::::# Ervoor zorgen dat er zo'n sjabloon komt. Ik heb daarvoor [[Sjabloon:Verouderd]] gemaakt. Kan hij zo gebruikt worden of zijn er nog correcties of aanvullingen nodig? Is de beschreven procedure correct? 
::::# Een boek of hoofdstuk dat verouderd is en niet meer bruikbaar in een actuele cursus of in een klaslokaal:
::::## hieruit worden de categorieën verwijderd en vervangen door [[:Categorie:Wikibooks:Archief]]; of moeten we hier een aparte categorie voor maken, bijvoorbeeld [[:Categorie:Verouderde Wikibooks]]?
::::## een boek verdwijnt van de voorpagina
::::## als het om één hoofdstuk gaat: het hoofdstuk verdwijnt uit de inhoudsopgave van het desbetreffende boek en uit de sjabloon-inhoudsopgave.
::::Hoe denken jullie hierover? Is er meer om aan te denken? Aanvullingen/correcties? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 2 apr 2025 11:26 (CEST)
:::::Fijn dat je het zo snel gedaan hebt. Het geel mag, wat mij betreft, veel zachter ;-). Ik ben het niet eens met het verwijderen uit een categorie of uit de hoofdstukstructuur van het boek. Dan is het ook niet meer vindbaar. En dan zal helemaal niemand meer geneigd  zijn om het te actualiseren. En als het een geheel achterhaalde techniek is, dan kan dat dit het beste vermeld worden in het hoofdstuk/boek. Dan wordt het een beschrijving hoe het vroeger was. Denk bijv. aan een beschrijving van de werking van een rekenliniaal. Niemand gebruikt het meer, maar je kan best willen weten hoe het werkt. En dat geldt bijv. ook voor een handboor, ook al heeft iedereen een elektrische tegenwoordig. De achtergrond van mijn mening: ik wil niet toe naar geruzie over wat wel, wat niet behouden kan blijven. Wikibooks is een fijne plek om te werken, en dat mag zo blijven. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 apr 2025 13:10 (CEST)
::::::#Na het lezen van jullie reacties (ook die van De Wikischim van 2 apr 2025 12:10), vraag ik me af wie de doelgroep(en) op Wikibooks is/zijn. Ik dacht altijd: leerlingen, studenten, cursisten en wie verder iets wil leren, te beginnen bij de huidige situatie (het is al mooi genoeg als ze die onder de knie krijgen), zonder de ballast van hoe iets ooit was, net als in gedrukte leer- en studieboeken. Dus ging ik ervan uit dat het gebodene hier actueel zou moeten zijn. Vandaar mijn voorstel om verouderde pagina's uit de actuele structuur te halen en ze in een archief te plaatsen. De enkeling die dergelijke teksten zoekt, kan ze dan vinden via de zoekfunctie. '''==&gt; Vraag''': Wie is voor jullie de (belangrijkste) doelgroep? En wat betekent dat voor het beleid? 
::::::#Teksten die geactualiseerd moeten worden, kunnen op [[Wikibooks:Gewenste hoofdstukken en boeken]] vermeld worden, met een toelichting erbij, of een soortgelijke nieuwe pagina voor dit doel. Die hoeven niet in de actuele categorie- en boekstructuur of op de voorpagina opgenomen te worden. Op Commons is er een [[c:Category:Obsolescence|Category:Obsolescence]] met subcategorieën per onderwerp: wel vindbaar, niet stuk voor stuk in de onderwerpen-structuur. Zoiets lijkt mij voor Wikibooks ook een goede manier. De voorpagina is voor mij het visitekaartje van Wikibooks, met links die tiptop in orde zijn. Daar kan wel een verwijzing komen naar zo'n lijst met gewenste en te actualiseren boeken/hoofdstukken, bijvoorbeeld in de rechterkolom, bij &quot;''We hebben hulp nodig!''&quot;
::::::#Ik heb de kleur in het [[Sjabloon:Verouderd|sjabloon]] gewijzigd. '''==&gt; Vraag''': Zo goed? De tekst kan nog worden aangepast als deze discussie is afgerond. 
::::::#Overigens vind ik over het gebruik van een rekenliniaal uitgebreidere informatie op Wikipedia dan in Wikibooks. En mensen zoeken ook eerder op Wikipedia dan in Wikibooks. Wikipedia lijkt mij ook een goede plaats voor verouderde onderwerpen, waar ze beter in een historische context geplaatst kunnen worden. Of er moet hier een Wikibook over de geschiedenis van de techniek komen, in dat geval kan een pagina weer uit het archief worden opgevist.
::::::#Ik ben het met je eens dat Wikibooks een fijne plek is om te werken en ook ik wil dat graag zo houden. Nog belangrijker vind ik het perspectief van de eindgebruiker: die moet snel iets van zijn/haar gading kunnen vinden. Anders ben ik bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt. Dat vind ik belangrijk genoeg om er over te discussiëren, met het risico dat anderen een andere mening hebben. Het zij zo.
::::::[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 3 apr 2025 07:37 (CEST)
:::::::Ja, er geldt voor wel meer inhoud hier dat het op Wikipedia allang beter en uitgebreider beschreven staat, terwijl WP bovendien natuurlijk veel meer bezocht wordt. Neem bijv. [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]; alle planten- en kruidensoorten staan natuurlijk ook allang uitgebreid beschreven op WP, in databases zoals op deze site het project Wikispecies, etc.
:::::::Hier ligt nou net een grote uitdaging voor dit kleinere project; de informatie aanbieden in een vorm die tòch meerwaarde biedt t.o.v. WP, door het makkelijker leesbaar en voor iedereen toegankelijker te maken, door het bijv. op te delen in kleine hoofdstukjes in plaats van één ellenlange en weinig overzichtelijke pagina. De modules waaruit de boeken hier standaard zijn opgebouwd, lenen zich daar in principe goed voor. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 3 apr 2025 11:30 (CEST)
::::::::De zachtere kleur geel vind ik een grote verbetering. Verder heb ik geen nieuwe inzichten toe te voegen. Ik denk dat anderen ook nog wel aan het woord kunnen komen. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 4 apr 2025 00:50 (CEST)&lt;br&gt;
Conclusie is opgenomen in [[Wikibooks:Afspraken]]. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 okt 2025 14:50 (CEST)

== GFDL ==
Hallo! Ik heb voorgesteld bij [[Overleg MediaWiki:Licenses]] om GFDL als optie te verwijderen bij het uploaden van bestanden. Ik weet dat er niet veel bestanden worden geüpload, maar als onderdeel van een discussie op Commons probeer ik zoveel mogelijk wiki's van [[:c:Commons:Village_pump/Proposals#List_of_wikis_with_files_and_GFDL-only_in_MediaWiki:Licenses_(change_GFDL_cut-off_date)|deze lijst]] te verwijderen. Dus ik hoop dat jullie het alsnog verwijderen. [[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 26 mrt 2025 18:37 (CET)
:Voorstander. En het lijkt mij dan goed om deze lijst flink te reduceren overeenkomstig [[w:MediaWiki:Licenses]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 apr 2025 16:41 (CEST)
::Ik ben het ermee eens. We moeten wel lokaal uploaden blijven behouden. op WP NL is dat niet meer mogelijk, en dat betekent dat we onderworpen zijn aan het beleid op Commons. Vooral op gebied van auteursrechten wringt dat, met het oog op de URAA (als iemand meer wil weten daarover zal ik links geven). Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 apr 2025 13:13 (CEST)
:::P.S. [[MediaWiki:Licenses]] is geheel verouderd, zo staat CCBYSA4.0, nu de standaard, er niet meer bij. Hoe te actualiseren? Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 apr 2025 13:15 (CEST)
::::@[[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] Hoi! Ik moet toegeven dat ik een vertaler gebruik. Dus ik weet niet zeker of &quot;Hoe te actualiseren?&quot; betekent hoe kunnen we de pagina updaten of dat het betekent hoe de pagina eruit moet zien. Maar aangezien URAA alleen relevant is voor pagina's die bijvoorbeeld &quot;PD-oud&quot; zijn in Europa, maar niet in de VS, denk ik dat we de meeste andere opties moeten verwijderen. En [[Sjabloon:PD]] moet worden verwijderd omdat het niet verklaart waarom een ​​bestand PD is. --[[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 2 apr 2025 13:34 (CEST)
:::::Inmiddels heb ik de overeenkomende pagina op Commons opgezocht, die staat hier: 
:::::* https://commons.wikimedia.org/wiki/MediaWiki:Licenses/nl
:::::Daar staat GFDL nog wel bij, misschien is die licentie in sommige instanties nog wel nodig (software?). Is er bezwaar tegen om die lijst hier 1-op-1 over te nemen? Ik zie dat [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] al voorstelde (soms ben ik zo een slechte lezer... sorry) Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 4 apr 2025 00:57 (CEST)
:::::: GFDL is oké als het b.v. gebruikt in combinatie met CC-BY-SA-4.0. Gebruik het alleen niet.--[[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 4 apr 2025 06:25 (CEST)
Misschien [[:c:MediaWiki:Licenses/nl]] kopiëren? Je kunt later altijd nog wijzigen als je een licentie nodig hebt. Maar ik denk dat het goed zou zijn om 4.0 toe te voegen en GFDL voorlopig te verwijderen.--[[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 21 apr 2025 11:28 (CEST)

Ping [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]]. Alles goed? --[[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 8 jun 2025 17:20 (CEST)
:Het is mij net niet helemaal duidelijk waar het bovenstaande precies over gaat, verder ben ik op dit moment ook net even met wat andere zaken bezig. Anderen? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 9 jun 2025 00:18 (CEST)
::Ik heb geen verstand van licenties, en wens me er ook niet in te verdiepen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 jun 2025 10:44 (CEST)

De meeste bestanden kunnen op Commons worden geplaatst. Het zijn waarschijnlijk alleen bestanden waarvan het auteursrecht in Nederland is verlopen, maar niet in de VS, die een probleem kunnen vormen. Sommige sjablonen op de lijst bestaan ​​niet en moeten daarom worden verwijderd. De sjabloon-PD moet worden verwijderd, omdat er niet wordt vermeld waarom het bestand als PD wordt beschouwd. Ik raad aan om de sjablonen van Commons te kopiëren die realistisch gezien worden gebruikt. Er kunnen er altijd meer worden toegevoegd indien nodig. --[[Gebruiker:MGA73|MGA73]] ([[Overleg gebruiker:MGA73|overleg]]) 12 jun 2025 18:49 (CEST)

== SVP [[Koookboek/Rijstsalade]] verwijderen ==
Beste [[User:De Wikischim|De Wikischim]]: zou je svp [[Koookboek/Rijstsalade]] (dus met de drie o's die je net hernoemd hebt) willen verwijderen? Alvast dank! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 apr 2025 12:01 (CEST)

:Gedaan. N.B. onderdelen van een boek worden als het goed is aan de categorie inhoud toegevoegd. Heb ik inmiddels gedaan, dus met &lt;nowiki&gt;
:[[Categorie:Kookboek - inhoud|Rijstsalade]]&lt;/nowiki&gt;. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 5 apr 2025 12:17 (CEST)
::Hè, hoe kan dat nu? Ik had juist bewust de pagina hernoemd zonder een rd met spelfout achter te laten. Wat ging hier mis waardoor de rd opnieuw moest worden verwijderd? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 apr 2025 12:37 (CEST)
:::Je hebt om 11:53 de titel gewijzigd, maar om 11:55 en 11:56 heeft JopkeB nog bewerkingen uitgevoerd, en daarbij (wsch. ongemerkt) de pagina opnieuw aangemaakt (zie de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Terugplaatsen&amp;target=Koookboek%2FRijstsalade paginageschiedenis]). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 apr 2025 15:52 (CEST)
::Beste [[User:Ellywa|Ellywa]]: ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Kookboek - inhoud|Rijstsalade]]&lt;/nowiki&gt;'' is overbodig als het sjabloon ''&lt;nowiki&gt;{{Recepten}}&lt;/nowiki&gt;'' er al staat, dus ik heb je bewerking weer teruggedraaid.
::En ja, ik denk dat de analyse van Erik Baas over het opnieuw invoeren van de foute pagina correct is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 apr 2025 17:22 (CEST)
Deze kwestie is opgelost en kan wat mij betreft worden verplaatst naar het archief. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 10:05 (CEST)

== Voorstel voor extra link op hoofdpagina Kookboek + vragen over structuur ervan ==
Op de [[Overleg:Kookboek#Vragen over de navigatie binnen het Kookboek|Overlegpagina:Kookboek]] heb ik enkele vragen over het Kookboek gesteld, maar tot nu toe helaas geen reactie gekregen.&lt;br&gt;
'''@ [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] en [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]]''' zouden jullie mijn vragen kunnen beantwoorden en/of beoordelen of de voorgestelde handleiding in orde is en op de voorgestelde wijze op deKookboek-hoofdpagina geplaatst kan worden? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 apr 2025 10:37 (CEST)

'''Vraag 2''': En er zit iets fout als je ''&lt;nowiki&gt;{{Kb|groenten}}&lt;/nowiki&gt;'' gebruikt in een recept:
* ''&lt;nowiki&gt;{{Kb|groente}}&lt;/nowiki&gt;'' (zonder n) geeft een correcte categorie ([[:Categorie:KB-groente]]) onderaan maar een rode link bij de ingredieënten naar [[Kookboek/Groente]].
* ''&lt;nowiki&gt;{{Kb|groenten}}&lt;/nowiki&gt;'' (met n) geeft een correcte link bij de ingredieënten naar [[Kookboek/Groenten]], maar een rode categorie-link onderaan ([[:Categorie:KB-groenten]]).
Kan ik [[Kookboek/Groenten]] hernoemen naar [[Kookboek/Groente]] zonder dat ergens anders iets fout gaat? Dan zou in ieder geval dit probleem zijn opgelost. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 apr 2025 12:07 (CEST)

:Ik heb inmiddels [[Kookboek/Groente]] aangemaakt en direct een redirect gegeven. Hiermee is het probleem opgelost. Dus vraag 2 is opgelost (tenzij er bezwaren zijn tegen deze methode), vraag 1 staat nog open. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 13 apr 2025 07:01 (CEST)
::Ga gerust je eigen gang met verbeteren, uitbreiden en reorganiseren, je hebt er meer kijk op dan ik... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 apr 2025 00:02 (CEST)
:::Mooi! Ga ik doen. Dank voor het vertrouwen en het compliment. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 05:44 (CEST)

'''Stand van zaken:'''
* Kwestie 1 is gedeeltelijk opgelost, er staan nog enkele vragen open die ik niet zelf kan oplossen, zie de link.
* Kwestie 2 is geheel opgelost. 
--[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 10:02 (CEST)

== SVP twee pagina's verwijderen ==
Wil iemand svp 
* [[:Categorie:Kookboek/Broodbeleg]] en
* [[Kookboek/Broodbeleg]]
verwijderen? Ik heb ze vanmorgen ten onrechte aangemaakt. De juiste pagina is [[:Categorie:Broodbeleg]] en die bleek toch al te bestaan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 apr 2025 11:19 (CEST)
:Gedaan. Mochten er in het kookboek misschien nog ergens teksten staan die letterlijk zijn overgenomen van elders en niet aangepast, zou je dat dan s.v.p. ook nog even kunnen laten weten? Ik wil er even helemaal zeker van zijn dat alles wat dat betreft nu in orde is. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 7 apr 2025 12:13 (CEST)
::Ik heb de andere recepten in het kookboek naar eer en geweten toegevoegd. Zes jaar ervaring bij Commons heeft mij genoeg doordrongen van de ernst van auteursrechten. Als ik bronnen letterlijk heb gebruikt, heb ik die in een recept vermeld. Voor andermans recepten kan ik niet instaan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 apr 2025 10:52 (CEST)
:::Een gemakkelijker manier om zulke pagina's te laten verwijderen is door er een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Nuweg}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;-sjabloon op te plaatsen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 apr 2025 00:04 (CEST)
::::Dank! Ga ik gebruiken. (In Commons is er een knop voor die ik hier niet kon vinden). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 05:40 (CEST)
Deze kwestie is opgelost, wat mij betreft kan hij worden verplaatst naar het archief. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 10:01 (CEST)

== Probleem met DynamicPageList ==
Sinds afgelopen vrijdag 11 apr 2025 om 11:46 werkt de DynamicPageList niet goed meer. (Mijn wijziging van 11 apr 2025 11:45 is nog wel goed gegaan, die van een minuut later niet meer.) Pagina's die sindsdien in een KB-categorie zijn gezet, komen niet meer op de bijbehorende overzichtspagina, hoe vaak ik ook op refresh klik. Vergelijk bijvoorbeeld [[Kookboek/Yoghurt]] waar 8 links zijn, met [[:Categorie:KB-yoghurt]] waar 13 links zijn. En [[Kookboek/Kaas]] waar de [[Kookboek/Bietensalade met kaas en noten]] ontbreekt, die wel in [[:Categorie:KB-kaas]] staat.

Doe ik iets fout (ik kan het niet ontdekken) of is er plotseling een hik in het programma? En in het laatste geval: kan die dan worden opgelost? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 13 apr 2025 07:00 (CEST)

:Ik heb de pagina's gepurged ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kookboek/Yoghurt&amp;action=purge ], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kookboek/Kaas&amp;action=purge ]) om verversing van de servercache te forceren, en zie nu wel alle links die er horen te staan. Meestal gaat dat vanzelf, maar het heeft deze keer wel erg lang geduurd... NB Het kan zijn dat je de cache van je browser ook nog een keer moet verversen! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 apr 2025 12:36 (CEST)
::Dank! Bij mij werkt het ook weer goed, zelfs zonder verversen van de cache. 
::Kan ik dat ook zelf? In Commons is daarvoor een speciale knop, is die hier ook? of moet je zelf iets in de URL typen? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 13 apr 2025 17:53 (CEST)
:::Ja hoor, de simpelste manier is: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL in &quot;action=purge&quot;, en druk de &quot;Enter&quot;-toets. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 apr 2025 23:16 (CEST)
::::Dank! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 apr 2025 04:49 (CEST)
Deze kwestie is opgelost, wat mij betreft kan deze discussie verplaatst worden naar het archief. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 apr 2025 09:59 (CEST)
*Als je het vaak nodig hebt zou je de ''complete'' inhoud van [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Gebruiker:Erik_Baas/common.js&amp;oldid=392794 deze versie van mijn common.css] kunnen kopiëren naar [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Gebruiker:JopkeB/common.js jouw common.css], dan krijg je er een tabje bij.
*Archiveren gebeurt hier slechts af en toe, als de pagina te lang wordt (maar minstens eens per jaar). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 18:09 (CEST)
*:Het is gelukt, ik heb de extra tab gekregen. Dank! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 18 apr 2025 06:42 (CEST)

== Tweetrapsauthenticatie  ==
Heeft iemand hier de zg. ''tweetrapsauthenticatie'' al kunnen activeren? Het lukt mij niet, en zonder dat zijn mijn rechten als interfacemoderator geblokkeerd. Dit bleek bij een poging tot het (op verzoek van JopkeB) installeren van Cat-A-Lot en/of HotCat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 17:48 (CEST)

== Over de pagina [[Kookboek/Historische recepten]]  ==
Wat moeten we met [[Kookboek/Historische recepten]]? Deze pagina rammelt aan alle kanten:
* Het lijkt te gaan over een warme wijndrank, dus de naam is al fout, of ten minste onvolledig. 
* Hij lijkt te moeten horen bij [[:Categorie:Historisch recept]], maar heeft helemaal geen inhoudelijke categorie. 
* Er is helemaal geen context gegeven (waar gaat het over, wat is het, hoe heet hij, bij welke gelegenheden werd deze drank geserveerd, uit welke tijd stamt hij, hoe komt men aan het recept, etc.). 
* Er worden rauwe eieren in het recept gebruikt, maar geen teken van waarschuwing daarvoor. Het lijkt mij dat dergelijke dranken niet zomaar opgenomen kunnen worden in het Kookboek.
* Op de [[Overleg gebruiker:Heerp|overlegpagina van de initiator]] van deze pagina staat de boodschap: ''Waarschuwing! Dit account is gebruikt voor vandalisme op Wikibooks!''
Het liefst zou ik deze pagina laten verwijderen. Zien jullie nog andere kansen? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 mei 2025 15:40 (CEST)
:Bedankt voor het hierop attenderen. [[Kookboek/Historische recepten]]  heeft inderdaad een heel vreemde, of iig geheel ontoepasselijke inhoud nu. Het is onduidelijk wat er speciaal historisch is aan warme wijn, al zal dat ook in vroeger tijden zeker al wel genuttigd zijn (net als bijv.[[Kookboek/Balkenbrij|balkenbrij]], wat ook nog steeds wordt gegeten). Geheel los daarvan is de tekst nu ook vrij onduidelijk en slordig geschreven, en  geheel bronloos (al is dat laatste weer geen heel strikte eis bij het kookboek). Ik zal dit dus in de huidige vorm maar verwijderen, [[gebruiker:Heerp]] kan eventueel verzoeken om herplaatsing in diens gebruikersruimte om eraan te werken. 
:[[:Categorie:Historisch recept]] bestaat al veel langer (deze ben ik zelf ooit eens een keer gestart, meen ik), maar heeft nog altijd niet heel veel inhoud. Iets meer aanvulling zou hier ook nog zeer welkom zijn uiteraard, al moet het dan uiteraard gaan om recepten die ook echt historisch zijn. (Er is nog geen eigen recept voor masteluin bijv., zie [https://eetverleden.nl/masteluin-middeleeuws-brood/ hier], bijvoorbeeld; de voorgaande link is bedoeld als eventuele inspiratiebron, niet om hierheen te kopiëren). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 mei 2025 17:02 (CEST)
:Bij nader inzien; ik zit nu toch een beetje te denken hoe we hier precies de criteria voor indeling aanhouden. Bier bestond  al bij de Germanen rond het begin van de jaartelling, en [[Kookboek/Koffie|koffie]] is eigenlijk een 14e-eeuwse drank (volgens WP) maar toch zetten we dat nu niet bij de historische recepten/dranken. Insgelijks gebeurt dat nu dus ook niet voor bijv. warme wijn. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 mei 2025 17:09 (CEST)
::Tsja, dat vroeg ik mij ook al af: wanneer is een recept historisch? Mijn voorstel: als het recept afkomstig is uit een kookboek van vóór 1900. En met bronvermelding. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 mei 2025 17:13 (CEST)
::::Ik gaf hierboven o.a. balkenbrij als voorbeeld, maar dat staat dus inderdaad al gewoon gecategoriseerd als historisch recept (was ik weer vergeten). 
::::Het als zodanig indelen van recepten van vóór een bepaald jaartal (zoals 1900) is denk ik goed mogelijk, maar het betekent wel dat er straks een aantal recepten in komen die nog net zo goed eigentijds zijn. Ik stel verder ook voor om deze indeling strikt te beperken tot volledige recepten, en dus niet de pagina's voor basisingrediënten (anders zou bijv. [[Kookboek/Aardappel]] er ook in moeten). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 mei 2025 17:19 (CEST)
:::::Is prima! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 mei 2025 17:22 (CEST)
:::::Ik heb een beschrijving toegevoegd aan [[:Categorie:Historisch recept]] met deze voorwaarden. Kijk alsjeblieft of die door de beugel kan, corrigeer hem indien nodig. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 mei 2025 06:14 (CEST)

== Probleem met kolommen  ==
De lijst met recepten in [[Kookboek/Ei]] is wel erg lang geworden. Daarom heb ik het kolommensjabloon gekopieerd uit [[Kookboek/Aardappel#Recepten_met_aardappel]]. En als ik het controleer vóórdat ik op &quot;Wijzigingen publiceren&quot; klik, dan zie ik ook twee kolommen. Maar na &quot;Wijzigingen publiceren&quot; is het toch weer één kolom geworden. Wat klopt er niet? [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], Heb jij hier meer verstand van? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 mei 2025 16:45 (CEST)
:Ik denk dat je browser de oude versie nog in de cache heeft; maak die leeg met Ctrl+F5 of Ctrl+R. Ik zie nl. wel 1, 2 of 3 kolommen, afhankelijk van de breedte van het venster. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 mei 2025 20:33 (CEST)
::Dank! Je hebt gelijk, ik zie nu ook 2 kolommen. Probleem opgelost. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 28 mei 2025 06:07 (CEST)
:::Alleen blijken in de beschrijvingspagina's de categorieën dan niet te worden getoond, wat bij de versie met 1 kolom wel gebeurt. Zie [[Kookboek/Keukens]], waar eerst de versie mèt 2 kolommen wordt getoond en vervolens die met 1 kolom. Hoe kan dat worden opgelost? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 jun 2025 15:20 (CEST)
::::Is opgelost, zie [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas#Dank_voor_verbeterd_sjabloon_voor_&quot;Recepten_met&quot;]] [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 jul 2025 15:37 (CEST)


== Hoe kun je een alfabet/inhoudsopgave toevoegen aan een categorie? ==
[[:Categorie:Kookboek - inhoud]] heeft inmiddels 936 pagina's. Het is een index-pagina/long list, dus onderverdeling in categorieën is niet aan de orde. Om daarin toch prettig te kunnen navigeren, zou een alfabet bovenaan nuttig zijn. Ik heb  ''&lt;nowiki&gt;{{Alfabet met ankers}}&lt;/nowiki&gt;'' geplaatst, maar die blijkt niet te werken: als je op een letter klikt, blijf je op dezelfde pagina steken. 

Hoe moet het wel? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) e10 jun 2025 15:16 (CEST)
:[[Sjabloon:Alfabet met links]]? Al zou ik zo even niet precies weten hoe je dat op een geschikte manier in het kookboek zou kunnen integreren. En anders moet er eventueel maar een eigen sorteersjabloon voor het kookboek komen? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 10 jun 2025 17:57 (CEST)
::Op dit moment werkt het [[Sjabloon:Alfabet met links]] ook niet. 
::Een sorteersjabloon is alleen handig voor boeken met meer dan 200 modules. Dan zou een sorteersjabloon in Wikibooks alleen voor het Kookboek zijn. Zo te zien heeft het eerstvolgende grote boek namelijk 120 modules ([[:Categorie:Amerikaanse literatuur - inhoud]]) en de overige hebben er allemaal minder dan 100. Maar als iemand het de moeite waard vindt: graag! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 jun 2025 07:29 (CEST)
:::Ik heb het gevonden: [[Sjabloon:Hoofding categorieindex]]! Probleem opgelost. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 jun 2025 08:07 (CEST)

== Ter attentie: [[chillipepers.nl]] ==
Voelt iemand zich geroepen om dit boek nog eens na te lopen? Ik denk dat er misschien wat in gesnoeid mag worden, ook staan er hier en daar wat opvallende taalfouten. Sommige stukken zijn wellicht lastig te herschrijven omdat onduidelijk is wat er nou precies staat. Het lijkt eigenlijk vooral te zijn geschreven door en voor ''insiders''. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 10 jun 2025 18:19 (CEST)

:Op dit moment voorlopig niet, maar ik zet hem (onderaan) op mijn lijst met actiepunten. Dus als iemand anders het wil doen: graag! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 jun 2025 07:40 (CEST)
::Ik heb dit boek nagelopen, een sjabloon-inhoudsopgave toegevoegd, deel van de voorpagina overgeheveld naar de inleiding, enkele extra links gelegd naar en van het Kookboek, Ecologisch tuinieren en Wikidata (gewijzigd), gevraagd om enkele receptenpagina's te verwijderen omdat die ook in bovenliggende pagina's waren opgenomen, foto's toegevoegd en wat algemene onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Voor mij is dit punt nu afgehandeld. Kijk svp of dit de bedoeling was. Taalfouten ben ik overigens niet tegengekomen, dus die svp nog nakijken. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 jul 2025 12:34 (CEST)
Het lijkt mij dat de hoofdletters &quot;NL&quot; een vergissing zijn; op het forum zelf wordt &quot;nl&quot; geschreven, in de URL (uiteraard) ook. Zullen we dat maar veranderen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 jul 2025 15:12 (CEST)

:Geen idee. Het lijkt me geen vergissing, het is consequent het hele boek door gebruikt, voor alle modules. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 jul 2025 17:42 (CEST)
::Dat wel, ja. Maar de reden is mij niet duidelijk, en het ziet er maar vreemd uit... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 jul 2025 18:22 (CEST)
:::Daar heb je gelijk in. Creativiteit van de initiator? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 jul 2025 06:10 (CEST)
:{{Done|Titels gewijzigd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 jul 2025 00:58 (CEST)
:::En inmiddels heb ik bedacht ''waarom'' dit gebeurd is: het aanmaken van een pagina met een domeinnaam in de titel is niet toegestaan, maar met hoofdletters er in lukt het kennelijk wel. Nog wel. ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 jul 2025 23:54 (CEST)

== Voorstel: verwijder [[Kookboek/Gerechten]] ==
Kan [[Kookboek/Gerechten]] worden verwijderd? Het zou een overzichtspagina moeten zijn/worden, maar er staat maar één link op. Sinds de start in 2007 zijn er geen inhoudelijke wijzigingen geweest. Via de [[:Categorie:Kookboek|Kookboek-categorieën]] zijn al zoveel ingangen, dat deze pagina mij overbodig lijkt. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 12 jun 2025 04:05 (CEST)

:Dag @[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]], zo een verzoek kan je plaatsen op [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's]]. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 12 jun 2025 12:34 (CEST)
::Dank, heb ik gedaan. Dus hier kan dit verzoek als afgehandeld worden beschouwd. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 12 jun 2025 17:46 (CEST)

== Gevraagd: kenmerk/sjabloon voor niet te koppelen pagina's met Wikidata ==
Ik ben af-en-aan bezig om pagina's op [[Speciaal:OngekoppeldePaginas]] aan Wikidata-items te koppelen. Dat koppelen is belangrijk om twee redenen:
* Gemakkelijker pagina's over hetzelfde onderwerp kunnen vinden vanuit de betreffende Wikibook-pagina.
* Gemakkelijker een Wikibook-pagina kunnen vinden via Wikipedia en Wikibooks in andere talen (en Wikidata-items). 

Maar in het overzicht staan talloze pagina's die niet in aanmerking komen voor een koppeling met Wikidata. Bijvoorbeeld: 
* Het valt niet te verwachten dat er nu of in de toekomst in een andere wiki over hetzelfde onderwerp een pagina zal worden gemaakt. Voorbeelden voor het kookboek: 
** Wel koppelen: ingrediënten, bereidingswijzen, keukens en breed bekende gerechten (waarvoor nu al een wikilink of ten minste één pagina bestaat naar/in een andere wiki). Ik maak daarvoor desnoods een nieuw Wikidata-item als dat nog niet bestaat.
** Niet koppelen: specifieke kookgerechten, die alleen in dit kookboek voorkomen; zie de eerste pagina van [[Speciaal:OngekoppeldePaginas]], waar er vele staan. Wellicht geldt dat ook voor andere Wikibooks.
* Er zijn twee of meer pagina's in dit Wikibooks die over hetzelfde onderwerp gaan. Bijvoorbeeld: 
** [[Amerikaanse literatuur/Edgar Allan Poe]] en [[Edgar Allan Poe]]. 
** Diverse Kookboek-ingrediënten komen ook voor in [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]. (Mijn oplossing nu: het kookboek-ingrediënt koppelen aan het Wikidata-item omdat ik vermoed dat er meer mensen geïnteresseerd zijn in recepten dan in een moestuin, en in de kookboek-pagina een link opnemen naar de pagina in ''Ecologisch tuinieren''.) 
:In een Wikidata-item kan er maar één link naar NL-Wikibook zijn, de andere kan dus niet gekoppeld worden. 
* Ik neem aan dat specifieke Wikibooks-pagina's ook niet gekoppeld worden, zoals die beginnen met ''&quot;Wikibooks/&quot;''.

=== Wens ===
In dit soort gevallen zou ik graag een kenmerk/sjabloon in de pagina willen plaatsen waardoor zo'n pagina niet meer in de lijst [[Speciaal:OngekoppeldePaginas]] wordt opgenomen. Dat heeft ten minste twee voordelen:
* De lijst toont alleen pagina's waar we tijd en aandacht aan willen besteden. 
* De lijst toont zowiezo maximaal 10.000 pagina's (zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:OngekoppeldePaginas&amp;limit=1000&amp;offset=9000 laatste pagina]). Als er irrelevante pagina's van de lijst verdwijnen, kunnen er meer relevante worden getoond. Nu is onduidelijk welke pagina's buiten de boot vallen.

'''Dus mijn verzoek is:'''
# Kan er een kenmerk/sjabloon komen dat aangeeft dat een pagina niet meer in aanmerking komt voor opname in de lijst [[Speciaal:OngekoppeldePaginas]]?
# Kan vervolgens dit kenmerk worden toegevoegd aan de criteria waarmee de lijst wordt opgebouwd? Kan de programmatuur voor die lijst daarop worden aangepast?
# (Optioneel:) Een lijst met pagina's die dit kenmerk bevatten (bijvoorbeeld een categroei à la [[:Categorie:Wikibooks:Verborgen categorie]], zodat er altijd gemakkelijk gecontroleerd kan worden welke pagina's het betreft).
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 jun 2025 10:42 (CEST)
:Helaas, geen [[Kookboek/Kaas|kaas]] van gegeten... Op nl-wikipedia zijn waarschijnlijk wel mensen die daar bekend mee zijn. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 jun 2025 12:39 (CEST)
::Ik zie bij Wikipedia ook een hele lange lijst, met nog veel meer pagina's die beginnen met &quot;Wikipedia&quot;, dus daar is het ook niet opgelost. 
::Ik zal er een officieel verzoek bij de Wiki-organisatie van maken. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 jun 2025 17:15 (CEST)
Volgens [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech/News/2021/29 deze pagina] doet &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; dat: ''You can use the magic word on pages that should not be listed on the special page.'' Sorry dat ik 'm nu pas gevonden heb!&lt;br&gt;PS.: Op [[Speciaal:OngekoppeldePaginas]] staan de nieuwste pagina's bovenaan, dat maakt het iets eenvoudiger. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 jul 2025 13:59 (CEST)

:Dank! Is niet erg dat ik het met enige vertraging weet, ben toch nog niet aan het eind van de lijst. 
:Ik zal een handleiding maken om dit in goede banen te leiden, maar niet op korte termijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 jul 2025 16:30 (CEST)
::Graag! Ik zit me nl. net af te vragen of en hoe dat (evt. gedeeltelijk) geautomatiseerd kan worden.
::PS.: Er staan slechts (ahum) 9101 pagina's ''uit de hoofdnaamruimte'' &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(dat kun je selecteren)&lt;/span&gt; in de lijst, je mist dus niks. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 14 jul 2025 17:12 (CEST)
:::Categorieën, Portalen, Sjablonen en Help-pagina's doen ook mee! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 jul 2025 11:59 (CEST)

== Hoe om te gaan met losse pagina's? ==
Rouzee Gino heeft ruim een jaar geleden enkele pagina's aangemaakt, die niet zijn ingebed in de boekstructuur van Wikibooks, waaronder geen categorieën. Zie:
* [[Speciaal:Bijdragen/Rouzee_Gino]]
* [[Wikibooks:Wachtruimte/Zeven wereldwonderen]]
Wat wordt hiermee gedaan? Het lijkt erop dat hij niet meer actief is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 jun 2025 16:49 (CEST)

== Speciale pagina's ==
Ga voorzichtig om met de inhoud van lijsten die eens per enkele dagen worden bijgewerkt, zoals bv. [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:OngebruikteSjablonen&amp;limit=500 Ongebruikte Sjablonen]! Op de pagina staat te lezen:
 De laatste actualisering was op 19 jun 2025 11:15.
maar de inhoud is ''niet'' actueel, er staan vele sjablonen in die wel degelijk in gebruik zijn!

Ter controle: een dag eerder bevatte de lijst 146 resultaten; dat is op dit moment nog steeds zo, terwijl er juist een groot aantal zijn toegevoegd aan een test-pagina. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 jun 2025 13:56 (CEST)

:Update: sinds  22 jun 2025 11:14 is een nieuwe (en ongebruikte) sjabloon zichtbaar in de lijst, en een verwijderde sjabloon is ook uit de lijst verdwenen. Dát werkt dus wel. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 jun 2025 13:43 (CEST)
::Update: de lijst bevat geen false positives meer. Eén van de problemen werd veroorzaakt door de niet-gedocumenteerde vervanging van een sjabloon door een zg. ''Magic Word''. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 7 jul 2025 14:33 (CEST)

== Melding auteursrechtschendingen ==
Vermoedelijk zijn de volgende teksten schending van het auteursrecht:
* [[Italiaans/Liedtekst-Volare]], zie [[Overleg:Italiaans/Liedtekst-Volare]] voor mijn toelichting.
* [[Italiaans/Liedtekst-Per-amore]], zie [[Overleg:Italiaans/Liedtekst-Per-amore]] voor mijn toelichting.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 jun 2025 11:27 (CEST)

:Opgenomen op [[Wikibooks:Te_verwijderen_pagina%27s#Toegevoegd_23_juni_vanwege_mogelijke_schending_auteursrechten Te verwijderen pagina's]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 jun 2025 07:45 (CEST)

== Verboden titelwoord &quot;thousand&quot; ==
Ik wil in het kookboek een recept maken voor ''Thousand Island Dressing''. Maar als ik dat probeer, krijg ik een foutmelding: 

:'''Fouten in rechten'''&lt;br&gt;
:U hebt geen toestemming om deze pagina aan te maken, want:
:De titel &quot;Kookboek/Thousand Island Dressing&quot; mag niet worden aangemaakt. Hij komt overeen met de volgende vermelding op de lijst met verboden titels: .*Thousand.*

Kan er voor dit recept een uitzondering worden gemaakt? Gewenste titel: [[Kookboek/Thousand Island Dressing]] (gelijk aan die van het Engelse kookboek: [[b:en:Cookbook:Thousand Island Dressing]], die ik wil vertalen). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jun 2025 10:49 (CEST)
:{{Done| }}Ik heb een uitzondering toegevoegd voor deze ''exacte'' titel én [[Kookboek/Thousand Islands Dressing]] (omdat en-wp zowel als AH die spelling toepassen). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jun 2025 14:49 (CEST)
::Dank! (Wat is AH?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jun 2025 15:37 (CEST)
:::[[w:Albert Heijn (supermarkt)|AH]]. ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jun 2025 15:55 (CEST)
::::[[Bestand:Smiley.svg|thumb|left|50px]] [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jun 2025 16:02 (CEST)
{{Clear both}}Ik hoopte dat je ''Aha!'' zou zeggen...  ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jun 2025 16:09 (CEST)

:Dat ook. Maar het was meer: is dit nu ook al een referentiekader binnen Wikimedia. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jun 2025 16:31 (CEST)

== [[:Categorie:Boeken met een fasebeoordeling]] opheffen? ==
De cat bevat alle boeken &lt;sup&gt;(*)&lt;/sup&gt; die ook al in [[:Categorie:Fase 0]] t/m 4 staan, dus ook onder [[:Categorie:Wikibooks:Onderverdeling naar fase]]. Lijkt me niet erg zinvol.
&lt;br&gt;&amp;nbsp;*:&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;op twee na, dat wordt nog even zoeken...&lt;/span&gt;
:- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2025 16:08 (CEST)

:Lijkt mij prima om die categorie te verwijderen. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 28 jul 2025 22:24 (CEST)

== Niet-gebruikte categorieën ==
De [[Speciaal:OngebruikteCategorieën|lijst van niet-gebruikte categorieën]] is van slag: vele pagina's staan 2 tot 5 (!) keer in de lijst. Ook [[:Categorie:Alles]] staat in de lijst, terwijl die toch echt 10 subcats bevat!  - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 jul 2025 03:09 (CEST)
:Het probleem lijkt per 6 jul 2025 11:15 opgelost te zijn. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 jul 2025 18:05 (CEST)

== Nieuwe &quot;modules&quot; ==
Op [[Speciaal:SpecialePaginas]] is de link &quot;Nieuwe modules&quot; gewijzigd in [[Speciaal:NieuwePaginas|&quot;Nieuwe pagina's&quot;]], omdat &quot;modules&quot; tegenwoordig iets anders betekent. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 jul 2025 22:59 (CEST)
:Idem: Korte modules, Lange modules, Modules die nog op niemands volglijst staan en Willekeurige module. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 jul 2025 23:43 (CEST)

== Over [[Wiskunde voor MBO techniek 1]] ==
[[Wiskunde voor MBO techniek 1]] is weliswaar nog niet helemaal af, maar is wel in redelijke mate voltooid (16 van de 22 hoofdstukken en paragrafen zijn gevuld, bovendien zijn 2 pagina's met opgaven nog rood, zie [[Wiskunde voor MBO techniek 1/Inhoud|Inhoudsopgave]]; ik kan niet beoordelen in hoeverre de &quot;blauwe&quot; pagina's voltooid zijn). 

Mijn vragen:
# Dit boek staat op [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] nog als 25% voltooid vermeld. Kan hij daar ge-upgrade worden naar 50% of 75%?
# Dit boek kan ik niet vinden op de [[Hoofdpagina]]. Kan hij daar worden toegevoegd?
# In de [[Wikibooks:Infobox/Wiskunde voor MBO techniek 1|Infobox]] staat dat hij al voor 100% gereed is. Dat lijkt me iets te voorbarig.

[[Gebruiker:T.vanschaik]]: Zou u svp aan deze discussie willen deelnemen? Hoe beoordeelt u zelf de mate van voltooiing? Wat zijn uw plannen met de nog niet gemaakte of onvoltooide hoofdstukken en Opgaven-pagina's? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 21 jul 2025 08:42 (CEST)

:Ik ben eigenlijk met te veel dingen tegelijk bezig. Het is al een tijdje terug dat ik met dit boek bezig was, maar het is goed zo af en toe een schop onder mijn achterste te krijgen. Ik moet eerst gaan kijken hoever ik ook al weer was en daarna in ieder geval de opgavenpagina's vullen. Ik zal dan ook kijken of ik het boek op de hoofdpagina kan zetten. De melding op de infobox is duidelijk niet conform de waarheid, maar ik heb ook geen idee (meer) hoe die erin gekomen is. Groetjes [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 21 jul 2025 12:12 (CEST)
::Prima! Dank voor uw reactie. We wachten af, houd ons svp op de hoogte. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 21 jul 2025 16:57 (CEST)
:::De inschatting dat het boek &quot;bijna&quot; af lijkt is voor mij wat voorbarig. Het is vooral op het eerste jaar MBO-Laboratoriumtechniek geënt. Ik baseer me op mijn ervaring als docent scheikunde aan een MBO-school, waar ik de laatste 5 jaar ook wiskundelessen heb verzorgd (in het verlengde van de lessen chemisch rekenen die ik altijd al gaf). De consequentie daarvan is dat ik eigenlijk geen wiskundig-didactische achtergrond heb, en ook de onderwerpen limieten en differentiëren nooit heb uitgelegd, en daar dus ook lastig een boek over kan maken. Ik zou het erg op prijs stellen als iemand met een echte wiskundige achtergrond een en ander zou kunnen nalopen en eventueel ook ideeën voor opgaven kan aandragen. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 21 jul 2025 23:50 (CEST)
::::Is het mogelijk om het boek te hernoemen naar wat het nu bijna wel is (inclusief subpagina's)? Ik voorzie dat het heel lang zal duren voordat iemand met de gewenste kennis en inzet het huidige boek zal afmaken. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 jul 2025 16:41 (CEST)
:::::Ik denk dat je daarin gelijk hebt. Ik zou bijvoorbeeld die onderwerpen alleen in de inleiding kunnen noemen als duidelijk ontbrekende delen, en aan de titel iets als &quot;eerste jaar&quot; kunnen toevoegen. Dat zou echter ook, wil het verder netjes gaan, ook moeten gelden voor alle onderpagina's. {{Smiley|13}}{{Smiley|8}}{{Smiley|13}}{{Smiley|8}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 jul 2025 19:32 (CEST)
::::::Mee eens. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 jul 2025 06:36 (CEST)
:::::::Ik zette niet voor niets van die verdrietige smileys onder de vorige reactie. Is het hernoemen van alle pagina's een handmatige klus, of heeft iemand daar een keer iets handigs voor bedacht? [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 23 jul 2025 09:45 (CEST)
::::::::Het goede nieuws is dat je dat beter door een mod kunt laten doen, die kunnen de optie &quot;Deelpagina's hernoemen&quot; aanvinken. Alleen moeten  dan nog alle links gefixt en redirects gecheckt en verwijderd worden... [SLIK] &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(''misschien'' kan dat met mijn scriptje)&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 jul 2025 13:36 (CEST)
:::::::::Dat is in ieder geval iets. Geldt net als bij hernoemen in de Wikipedia dat er een redirect-pagina van de oude naar de nieuwe naam gemaakt wordt? Dan is het nog een klus, maar wel een die te overzien is. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 23 jul 2025 20:34 (CEST)
::::::::::Ja, dat geldt voorzover ik weet voor ''alle'' naamruimtes. Bovendien worden met dezelfde handeling ook alle overlegpagina's hernoemd. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 jul 2025 21:07 (CEST)
:::::::::::Als die redirects gemaakt worden dan is het wel een klus, maar het blijft te overzien. In de redirects is met &quot;links naar deze pagina&quot; eenvoudig boven water te krijgen wat er aangepast moet worden. Voor de inhoudsopgave is er ook nog zoiets als een gewone tekstverwerker: kopiëren, plakken, zoek en vervang, kopiëren  en terugplakken Ik ga nadenken over een mooie nieuwe naam. Ben jij een mod? Dan kom ik wel een keer bij je met het verzoek om de serie pagina's te hernoemen.{{Smiley|1}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 24 jul 2025 08:47 (CEST)
::::::::::::Beste [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]: dank voor uw reacties. Hoe gaat het nu verder? Heeft u bijvoorbeeld al een nieuwe titel bedacht voor dit boek? Ik vermoed dat een moderator ([[Gebruiker:Erik Baas]]?) dan aan de slag zou kunnen. Waarna u zelf de overige acties zou kunnen uitvoeren. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 21 aug 2025 15:47 (CEST)
:::::::::::::Echt een goed idee voor een andere titel heb ik niet. Persoonlijk denk ik aan iets als &quot;Wiskunde voor MBO techniek 1&quot;, waarmee dan meteen duidelijk aangegeven is dat er nog een tweede deel nodig is. Misschien kan zelfs de eerste pagina van &quot; Wiskunde voor MBO techniek 2&quot; aangemaakt worden, al kan ik daarop alleen de te behandelen onderwerpen noemen en excuses maken voor het feit dat ik me daar niet aan waag. Met de toevoeging van &quot;1&quot; zou ik kunnen leven.&lt;br&gt;
:::::::::::::Hierbij dus het verzoek aan mijnheer [[gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] of hij, als hij dat mag, de pagina's te hernoemen. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 21 aug 2025 22:20 (CEST)
::::::::::::::In plaats van een aparte pagina voor deel 2, kan op de hoofdpagina van deel 1 een korte alinea komen waarin wordt aangeduid wat in deel 2 (en volgende delen?) aan bod kan komen. Op de Overlegpagina kan u dan vermelden dat u zich tot deel 1 beperkt en u niet aan andere delen waagt, maar dat anderen van harte worden uitgenodigd om die te schrijven. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 aug 2025 07:49 (CEST)
:::::::::::::::Ook een optie, maar een losse hoofdpagina is denk ik uitdagender.{{Smiley|2}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 aug 2025 09:32 (CEST)
{{Gedaan}} - 36 pagina's en categorie &quot;... - inhoud&quot;. Ik heb alleen geen zin om nu de redirects te fixen. Zie [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Logboeken?type=move&amp;user=&amp;page=&amp;wpdate=2025-08-21&amp;tagfilter=&amp;wpFormIdentifier=logeventslist&amp;issubmitted=1 Logboek titelwijzigingen] voor de lijst. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 aug 2025 22:50 (CEST)

:redirects zal ik me over buigen. Misschien wel een idee om af en toe te controleren hoever dat al is. Soms raken zaken in een verdomhoekje. Niet bewust, maar wel heel effectief {{Smiley|1}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 aug 2025 09:31 (CEST)
::Doe maar niet. Nare klus, maar met een script is het te doen; alleen niet nu. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 aug 2025 13:12 (CEST)
:::Zag je reactie net iets te laat. [[Wiskunde voor MBO techniek 1|Hoofdpagina]], [[Wiskunde voor MBO techniek 1/Inhoud|inhoud]], [[Wiskunde voor MBO techniek 1/Index |index]] en [[Wiskunde voor MBO techniek 1/Rekenen inleiding]] al gedaan, maar tegen een script leg ik het af. Bedankt. {{Smiley|1}}{{Smiley|1}}{{Smiley|1}}{{Smiley|1}}{{Smiley|1}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 aug 2025 21:12 (CEST)
::::Klopt, dat win ik altijd. Eh, wacht eens even... was het een wedstrijd dan? ;-) Enfin, 't is klaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 aug 2025 00:38 (CEST)
:::::Dat is mooi, dat dat klaar is. Kan nu dan nog mijn eerder aangevraade vervolgactie worden uitgevoerd:
:::::# Dit boek staat op [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] nog als 25% voltooid vermeld. Kan hij daar ge-upgrade worden naar 50% of 75%?
:::::Vervolgvraag:
::::::2. Dit boek staat inmiddels op de [[Hoofdpagina]] en in de [[Wikibooks:Infobox/Wiskunde voor MBO techniek 1|Infobox]] als 50% voltooid. Is dat het juiste percentage? Zo ja, hoe wordt het boek opgetild naar 75%? Wat moet daarvoor nog gebeuren? Oftewel: hoe wordt dit boek bruikbaar gemaakt?
:::::[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 aug 2025 05:20 (CEST)
::::::Je weet toch dat goochelen direct kan {{Smiley|2}}, en toveren iets langer duurt {{Smiley|7}}(en wonderen vaak een eeuwigheid {{Smiley|8}}? Het goochelen is geweest, nu komt het toveren. Ik zal er naar kijken. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 25 aug 2025 07:45 (CEST)
:::::Uiteraard {{Smiley|4}}{{Smiley|4}}{{Smiley|4}}{{Smiley|4}}{{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 25 aug 2025 07:47 (CEST)
::::::Wiskunde is nu op de hoofdpagina én op de boekenplank voor 75% klaar {{Smiley|1}}. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 7 sep 2025 16:00 (CEST)

== Icoontjes op Sjabloon:Gestarte boeken ==
Ik vraag me al heel lang af waarom alle boeken op [[Sjabloon:Gestarte boeken]] - en dus ook op de voorpagina - voorafgegaan worden door een icoontje dat de status (0 t/m 4) weergeeft, én gevolgd worden door een icoontje dat de voortgang (0 t/m 100%) toont. Het ziet er rommelig en onoverzichtelijk uit. Bovendien komen de beide plaatjes vaak niet overeen! Een paar voorbeelden:
:[[Bestand:0-4.svg|8px]][[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Bestand:0-4.svg|8px]][[Bigband]]{{50%|Datum=30 augustus 2010}} - [[Bestand:2-4.svg|8px]][[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}}
Ik stel voor het eerste icoontje te verwijderen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 jul 2025 23:45 (CEST)
:Ik heb me net hetzelfde afgevraagd [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 21 jul 2025 23:51 (CEST)
:Ik heb me afgevraagd wat die icoontjes beteken (hetzelfde dus als die andere). Mee eens om ze te verwijderen en alleen de 2e soort over te houden, die ook door heel Wikibooks worden gebruikt. Keep it simple! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 jul 2025 05:34 (CEST)
::{{Done|Gedaan}} :-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 jul 2025 12:34 (CEST)

== Vragen over Wikidata-items voor NL-Wikibooks ==
Nu er inderdaad een sjabloon blijkt te zijn voor pagina's die niet thuishoren in [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]] (zie discussie hierboven: ''Gevraagd: kenmerk/sjabloon voor niet te koppelen pagina's met Wikidata''), komt in beeld welke Wikibooks-pagina's wel en geen Wikidata-item behoren te krijgen. Daarvoor ben ik begonnen met een handleiding, zie [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]]. 

Maar niet alles kan ik alleen besluiten. Daarom ben ik op de [[Overleg help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items|Overlegpagina]] twee discussies gestart, waarvoor ik jullie input vraag:
# Aanvullende voorwaarden voor Wikidata-items
# Wat te doen met onderwerpen die in meerdere Wikiboeken voorkomen?
Ik nodig jullie uit om aan deze discussies mee te doen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 jul 2025 15:46 (CEST)

:Er is nu [[Sjabloon:Niet te koppelen|een sjabloon]] waarmee je het magic word aan een pagina kunt toevoegen, dat tevens de pagina in [[:Categorie:Wikibooks:Niet te koppelen pagina's]] plaatst. De sortering van die cat is nog niet ideaal, ik wacht nog even af hoe dat zich ontwikkelt.
:De beschreven zoekfunctie (met &lt;code&gt;insource: etc.&lt;/code&gt;) vindt de dmv. deze sjabloon gemarkeerde pagina's niet, vandaar de nieuwe categorie. Een andere ingang is natuurlijk [[Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Niet_te_koppelen]].
::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 jul 2025 18:03 (CEST)

== Verplaatsen naar andere boekenplank ==
Onderstaande boeken staan onder '''Toegepaste kennis en technologie''' maar horen volgens mij op de plank '''Exacte en natuurwetenschappen'''. Met name de snelheid waarmee de diepte in gedoken wordt wat betreft begrippenapparaat en notatie maken deze boeken tot fundamentele wetenschap. Aanpassen van het WSBN zal dan ook nodig zijn Daarnaast heeft de titel '''Transmissielijnen''' op zijn minst meerdere betekenissen, waarbij zeker de chemicus op het verkeerde been gezet wordt.
* [[Transmissielijnen]]{{75%|Datum=15 februari 2010}}
* [[Vloeistofmechanica]]{{75%|Datum=15 februari 2010}}
[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 jul 2025 14:04 (CEST)
:Beide boeken zijn verwijderd van [[Boekenplank:Toegepaste kennis en technologie]], ze stonden overigens ook al op [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]. Overige sjablonen moeten nog gecheckt worden. Excuses voor mijn late reactie, ik heb destijds aangenomen dat je er zelf mee aan de slag zou gaan. [HINT] ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 nov 2025 11:27 (CET)

== Boekenplank:Exacte wetenschappen ==
Wat voor [[#Icoontjes op Sjabloon:Gestarte boeken|Icoontjes op Sjabloon:Gestarte boeken]] geldt, geldt ook voor de [[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte wetenschappen]] waar de status van een boek zowel door een cijfer als een icoontje weergegeven wordt. Van mij mag het cijfer vervallen. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 22 jul 2025 19:41 (CEST)
:{{Done|Gedaan}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 jul 2025 20:00 (CEST)

== inactiviteitscriterium voor moderatoren op Wikibooks ==
Naar aanleiding van het zonder overleg schrappen van mijn 'status' als actieve moderator alhier, stel ik me de vraag of het nog wel zin heeft om hier verder te werken, al dan niet als moderator. Het is natuurlijk zo dat ik een vrij lange periode met andere dingen ben bezig geweest ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Overleg_gebruiker:J.Grandgagnage&amp;oldid=385357 zie mijn overlegpagina]). Dat valt bij andere moderatoren overigens ook wel voor, heb ik gemerkt. De laatste maanden heb ik me echter ingezet om een aantal onafgewerkte books verder uit te werken. 'Inactief' ben ik dus niet. 

Het lijkt me met name in strijd met de regelingen rond moderatoren op Wikibooks over het criterium 'inactiviteit', want ik lees daar: 
 &quot;Op nl-wikibooks geldt dat de gemeenschap automatisch een desysop-procedure start, indien gedurende 365 voorgaande dagen geen enkele bewerking is gedaan. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen moderatoracties of normale bewerkingen.&quot; 
[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3AModerator&amp;diff=400330&amp;oldid=400327 Iemand als moderator op non-actief zetten omdat er te weinig moderatorhandelingen zijn verricht] is dus volgens deze regeling fout. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 29 jul 2025 12:37 (CEST)

== Hoe komt [[Portaal:Wiskunde]] op de [[Hoofdpagina]]? ==
Hoe komt [[Portaal:Wiskunde]] aan de linkerkant op de [[Hoofdpagina]]? Ik heb hem al in [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] gezet en vervolgens een purge uitgevoerd, maar dat lijkt niet te helpen. Hoe moet het wel? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 jul 2025 16:15 (CEST)
:Ik denk dat {{Tl|Exacte wetenschap}} is wat jij zoekt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 jul 2025 17:20 (CEST)
::Als ik dat probeer, komt het overzicht van Exacte wetenschap op het Portaal:Wiskunde te staan. Dat is niet de bedoeling. 
::De bedoeling is dat het Portaal:Wiskunde aan de linkerkant van de Hoofdpagina komt te staan, net als [[Portaal:Esoterie]], [[Portaal:Jazz]] en [[Portaal:Thematisch opgezette woordenboeken]]. Maar voor de onderdelen waar die bijhoren wordt op de Hoofdpagina gebruik gemaakt van een gemakkelijker sjabloon/layout waar deze portalen gewoon aan konden worden toegevoegd. Hoe moet dat voor het [[Portaal:Wiskunde]]? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 jul 2025 06:51 (CEST)
:::Ik heb een link naar Portaal:Wiskunde toegevoegd aan {{Tl|Exacte wetenschap}}, en die is zodoende ook op de hoofdpagina zichtbaar. Of begrijp ik je nu weer verkeerd? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 jul 2025 17:07 (CEST)
::::Dank! Dit is helemaal goed. Ik had het eerder niet goed begrepen. Het Portaal moest dus worden toegevoegd aan het sjabloon, niet aan de Boekenplank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 jul 2025 17:22 (CEST)

== Afscheid ==
Beste medewerkers, na enige overweging (eigenlijk zit ik hier al enkele jaren op te broeden...) heb ik besloten om mijn activiteiten na bijna 18 jaar op Wikibooks volledig stop te zetten. Dat heeft niet zozeer te maken met Wikibooks en wie eraan meewerkt, maar meer met waar ik me in de eerste plaats op wil focussen in de toekomst. Het komt er eigenlijk op neer dat ik nog te veel plannen en verplichtingen heb en te weinig tijd. Het ga jullie goed, [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 1 aug 2025 10:06 (CEST)

== Mijlpaal ==
'''500 recepten''' op [[Kookboek/Recepten]]! Met dank aan [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]], die het hele kookboek &quot;een plank hoger&quot; gezet heeft! :-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 aug 2025 16:36 (CEST) &lt;!-- Huzarensalade was nr. 500 --&gt;
:Het kookboek heeft inmiddels '''1000 hoofdstukken''', volgens de infobox. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 13:54 (CEST)

== Ben er even niet ==
PC stuk. Erik Baas. [[Speciaal:Bijdragen/178.230.127.126|178.230.127.126]] 8 aug 2025 15:44 (CEST)
:Ben er weer, zij het via een omweg. Ongelofelijk wat de gevolgen kunnen zijn van het afbreken van een minuscuul plastic lipje...  :-(  - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 aug 2025 17:54 (CEST)

==  Humor ==
Ik krijg net bericht van {{Hover|tekst=Wikipedia|hovertekst=40.000+ bewerkingen, maar ben daar al jaren niet meer actief}} dat er een nieuwe mentor voor mij is aangesteld. Een joch van 14. Maar... hij is nu net toevallig even op vakantie. Oei, wat nu? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 aug 2025 21:39 (CEST)

== Over [[:Categorie:Kookboek/Sub]] en [[:Categorie:Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sub]] ==
Ik heb de indruk dat er iets niet klopt met [[:Categorie:Kookboek/Sub]] en [[:Categorie:Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sub]]. Deze categorieën zouden toch niet moeten bestaan? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 aug 2025 07:01 (CEST)
:Strikt genomen is dat ook zo, [[:Categorie:Sub]] zou ''alle'' hoofdstukken van ''alle'' boeken moeten bevatten. Dat zijn er nu 10104, en ik denk dat de bedenkers dát niet voorzien hebben. Het kookboek omvat 1476 pagina's en LJET zelfs 3079, waardoor het zoeken van andere informatie ernstig belemmerd wordt. Het leek me daarom een goed idee deze twee af te splitsen. Als de database weer eens bijgewerkt is — waarom dat telkens een week duurt is mij een raadsel — ga ik nog eens bladeren om te zien of er misschien meer boeken in aanmerking komen voor een eigen subcat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 13:52 (CEST)
::Dank voor de uitleg. Duidelijk. Begrijpelijk.
::Maar nu komen er per onderwerp twee categorieën met precies dezelfde inhoud, voor het Kookboek:
::* [[:Categorie:Kookboek/Sub]] en
::* [[:Categorie:Kookboek - inhoud]]
::waarbij de tweede handiger gesorteerd is.
::Kan die eerste dan niet beter verdwijnen en de tweede een extra parent-categorie ([[:Categorie:Sub]]) krijgen?
::En anders zou de ''Categorie:Sub'' een goede beschrijving behoren te krijgen, waarin het doel van de categorie aan bod komt en wat het verschil is met de tweede. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 15 aug 2025 15:59 (CEST)

::*Twee cat's met dezelfde inhoud: dat geldt feitelijk ook voor de som van alle &quot;&lt;titel&gt; - Inhoud&quot;-cat's enerzijds, en cat:Sub!
::*Sortering heb ik in de sjabloon geprogrammeerd, maar is ook nog niet zichtbaar.
::*Categorie:Kookboek/Sub opheffen is beter van niet, dan staan er ~5500 pagina's in cat:Sub en ~4500 niet; da's raar. Ik wil graag een beetje consequent zijn in de structuur van de cat's.
::*Ik zou ook wel eens willen weten wat destijds (2016) precies de bedoeling van die cat was.
:::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 19:03 (CEST)
:::Op [[Overleg_sjabloon:Sub#Categorie:Sub]] staat het voorstel om de cat aan te maken, en de eerste alinea op [[:Categorie:Voorblad]] geeft misschien wat meer inzicht in de bedoelingen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 aug 2025 19:38 (CEST)

== Categorieën Boek en Hoofdstuk ==
*Alle boeken (*) staan nu in [[:Categorie:Boek]]. De inhoud was verspreid over categorieën Boek, Boeken, Boeken in Wikibooks en Diversen.
*Alle hoofdstukken (*) zijn verplaatst van Categorie:Sub naar [[:Categorie:Hoofdstuk]], met 3 aparte ondercategorieën voor ''heel'' grote boeken.
:&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;*: mits voorzien van de juiste sjablonen, er moeten nog ~500 pagina;s gecheckt worden.&lt;/span&gt;
: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 sep 2025 16:11 (CEST)

== Verschil in lettergrootte bij pdf-export ==
Van [[Basiskennis informatica/Snelheid|Basiskennis informatica/Snelheid - Wikibooks]] en [[Wiskunde/Talstelsels|Wiskunde/Talstelsels - Wikibooks]] nam ik Edge &gt; Afdrukken &gt; Opslaan als pdf. In mijn pdf-export is alles van Talstelsels groter dan die van snelheid. Nochtans lijk ik dezelfde instellingen toe te passen, waaronder A4 en schaal 100% Iemand enig idee hoe dat zou kunnen? Toch iets dat ik over het hoofd zie? Een aparte instelling per Wikibook? Iets in mijn profiel van Wikibooks, Iets in Edge? Ook [[Basiskennis informatica/Codering|Basiskennis informatica/Codering - Wikibooks]], [[Basiskennis informatica/Codering/ASCII|Basiskennis informatica/Codering/ASCII - Wikibooks]] en [[Basiskennis informatica/Codering/Unicode|Basiskennis informatica/Codering/Unicode - Wikibooks]] zijn groter. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 10 sep 2025 21:15 (CEST)
:Ik heb met Firefox van de twee eerstgenoemde pagina's pdf's gemaakt en bekeken, en zie geen verschil in de grootte van de tekst. Erg klein trouwens, en in de pre-tags zelfs nog kleiner, maar dat terzijde. Ik heb geen idee wat bij jou dat verschil veroorzaakt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 sep 2025 00:09 (CEST)
::@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], bedankt om dit te bekijken. Ik heb het ondertussen ook eens getest in Firefox en daar heb ik het ook niet. In Edge testte ik nog eens wel of niet aangemeld en eens in een privé-venster, maar in alle situaties blijft er een verschil in grootte. Niet onoverkomelijk, maar wel vreemd. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 15 sep 2025 09:02 (CEST)
::*Zou je beide pdf's willen uploaden? Dan kan ik zelf kijken.
::*En een pdf maken van [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Zandbak&amp;oldid=404784 deze pagina] en dan kijken met welke van de twee eerdere pdf's die qua grootte het meest overeenkomt? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 sep 2025 10:06 (CEST)
::*:Hoe zou ik die 3 pdf's best uploaden? Via [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl UploadWizard - Wikimedia Commons] vermoed ik? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 15 sep 2025 15:45 (CEST)

== Nummering headings loopt fout ==
Na inloggen kan ik via 'Voorkeuren' &gt; 'Uiterlijk' een aangepaste CSS en JavaScript toevoegen. Ik heb heel graag dat mijn koppen automatisch genummerd zijn, dus gebruik ik de code van [[mw:Snippets/Auto-number_headings|Snippets/Auto-number headings - MediaWiki]] bij mijn vormgeving 'Vector (2022)'.

Concreet gebruik ik [[Gebruiker:Mattias.Campe/vector-2022.css|Gebruiker:Mattias.Campe/vector-2022.css - Wikibooks]] en [[Gebruiker:Mattias.Campe/vector-2022.js|Gebruiker:Mattias.Campe/vector-2022.js - Wikibooks]].

Ik krijg alleen de nummering niet goed. Als ik bv. [[Computersystemen/Opstartproces|Computersystemen/Opstartproces - Wikibooks]] open, dan krijg ik:

 1 Doelst..
 2 Het opsta..
 2.1 Hardwa...
 2.2 ...
 2.2.1
 2.2.2
 2.2.3
 2.3
 2.4
 3
 3.5 --&gt; Moet 3.1 zijn, maar hij telt verder vanaf 2.4
 3.6 --&gt; Moet 3.2 zijn, maar hij telt verder vanaf 3.5
 3.6.4 --&gt; Moet 3.6.1 zijn, maar hij telt verder vanaf 2.2.3.
 etc.

Ik had het de CSS al eens aangepast, maar vanaf heading 3 liep het dan fout. Dan had je bv. in een ander Wikibook:
 3
 3.1
 3.0.1 --&gt; Moet 3.1.0 zijn.
 3.0.1 --&gt; Moet 3.1.2 zijn.
 3.0.1 --&gt; Moet 3.1.3 zijn.
 3.0.0.1 --&gt; Moet 3.1.1 zijn.
 3.0.0.1 --&gt; Moet 3.1.2 zijn.

Heeft iemand toevallig een werkende, aangepaste CSS of JavaScript die zorgt voor de autonummering? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 17 sep 2025 15:35 (CEST)

:Hmmmz, Edge zei je toch? Ah-oh... {{Smiley|:[}} Dit is wat Firefox er van maakt:
&lt;pre&gt;
    1 Doelstellingen
    2 Het opstartproces
        2.1 Hardware
        2.2 BIOS
            2.2.1 Start BIOS
            2.2.2 POST
            2.2.3 Andere BIOS-controllers
        2.3 Boot loader
        2.4 Het besturingssysteem
    3 BIOS
        3.1 BIOS versus EFI
        3.2 De instellingen
            3.2.1 Opstartvolgorde
            3.2.2 Quick POST
            3.2.3 Virtualisation Technology
            3.2.4 Secure boot
            3.2.5 Onboard apparatuur in- of uitschakelen
            3.2.6 Wachtwoord
            3.2.7 Power loss
            3.2.8 Handleiding
&lt;/pre&gt;
: en dat lijkt me correct. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 sep 2025 15:53 (CEST)
::Privé gebruik ik bij voorkeur FireFox, maar voor het werk is het uit gewoonte Edge... Ik had beter moeten weten en het al eens moeten uittesten in FireFox 🙈. Ik ben blij dat er een workaround is, dan probeer ik er een gewoonte van te maken WikiBooks in Firefox te openen. Bedankt voor de tip dus!
::Weet je toevallig als het gemakkelijk mogelijk is om in de TOC die automatisch links verschijnt in WikiBooks ook die automatische nummering te krijgen? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 17 sep 2025 17:38 (CEST)
:::Nee, sorry. Maar wat jij daar beschrijft is de default in de monobook-skin, ik zal wel eens proberen die code te vinden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 sep 2025 20:16 (CEST)
::::De HTML is er nog, je hoeft 'm alleen maar zichtbaar te maken (in je vector-2022.css):
&lt;pre&gt;
div.vector-toc-text span.vector-toc-numb {
 display: initial;
}
&lt;/pre&gt;
:: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 sep 2025 20:55 (CEST)
:::Dat werkt inderdaad. Merci 🙏! Ter info: in Edge loopt de nummering wel goed in de TOC (maar dus niet in de tekst). In FireFox lopen ze allebei juist op. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 18 sep 2025 10:30 (CEST)

&lt;div style=&quot;color: #808080!important; text-decoration: line-through;&quot;&gt;
== Uw wiki zal binnenkort even alleen in de modus 'alleen-lezen' te gebruiken zijn ==
&quot;De Wikimedia Foundation gaat overschakelen naar een ander datacenter. Al het internetverkeer zal omgeschakeld worden op 24 september om 15:00 UTC. Vanwege bepaalde beperkingen in MediaWiki is het helaas nodig om het bewerken van de wiki's een uur of iets langer in de 'alleen-lezen' modus te zetten.&quot; Lees verder op [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2025#Wisselen_van_server_-_Uw_wiki_zal_binnenkort_even_alleen_in_de_modus_'alleen-lezen'_te_gebruiken_zijn|Nieuwsbrieven 2025]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 20:30 (CEST)
&lt;/div&gt;

== Eigen naamruimte voor het Kookboek? ==
Op [[Overleg:Kookboek#Eigen_naamruimte|Overleg:Kookboek]] is een idee gepost betr. een eigen naamruimte voor het [[Kookboek]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 sep 2025 11:46 (CEST)

{{Niet te koppelen}}&lt;!-- {{Archiefpagina}} --&gt;

== Frans/Onregelmatige werkwoorden: hulp gevraagd ==
Zou iemand zich eens willen buigen over [[Frans/Onregelmatige werkwoorden]]? Er zijn enkele tientallen woorden aan toegevoegd vanuit [[Transwiki:Lijst van onregelmatige werkwoorden in het Frans]], maar die missen de invulling van een groot aantal kolommen, en dat kan maar beter gedaan worden door iemand die er wél verstand van heeft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 okt 2025 15:15 (CEST)
:Al deze informatie over Franse werkwoordsvervoegingen is op zich nu al in uitgebreidere en beter uitgewerkte vorm te vinden in bijv. het Wikiwoordenboek. Zo bezien is de ''urgence'' van deze pagina nu ook weer niet zo enorm groot. Invullen is hier verder vrij makkelijk voor wie enige kennis van de taal heeft. Cependant, pas une chose pour maintenant pour moi. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 okt 2025 21:15 (CEST)

== Beleid ==
Omdat er toch zo af en toe vragen over opborrelen heb ik in [[:Categorie:Wikibooks:Beleid]] een aantal reeds bestaande pagina's verzameld die inzicht kunnen geven in de regels en richtlijnen (term geleend van Wikidata) zoals die in het verleden door de gebruikers zelf zijn  gesteld. Kritische blikken gewenst... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 11:41 (CEST)
:Prima actie. Op dit moment geen opmerkingen hierover. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 17:05 (CEST)

== Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken ==
{{Ping|De Wikischim|Ellywa}}
De Nederlandse onderwijssector gaat zelf leerboeken schrijven en uitgeven, via [https://www.neon.nl/ Neon]. Kan/gaat Wikibooks hierbij nog een rol spelen? Oftewel: waarom gaan ze het wiel opnieuw uitvinden als er al een schitterend platform is? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 11:00 (CET)
:Lijkt idd. een uitgelezen gelegenheid voor beide partijen! Zonder over de details nagedacht te hebben: zou jij er een berichtje aan willen wagen, via hun contact-pagina? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 nov 2025 12:16 (CET)
::Ja, wil ik wel doen (tenzij Ellywa of iemand anders de PR-persoon bij Wikimedia-NL kent). Nog even een vraag: Werkt de Boekenmaker nu wel of niet? Ik dacht dat ik iets voorbij had zien komen dat het wel werkt, maar in [[Help:Afdrukken]] staat nog dat die buiten bedrijf is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 nov 2025 15:57 (CET)
:::Daar hebben we sindsdien niets meer over vernomen... Anyway, de boekenmaker werkt, voorzover ik dat heb kunnen testen: samenstellen, indelen, opslaan etc., alleen ''opslaan als pdf'' dus niet. Uploaden naar pediapress.com werkt, de instellingen aldaar en de preview ook. Verder ben ik nit gegaan, omdat het dan geld gaat kosten. 
:::Maar: op nl.wikipedia en en.wikibooks kun je de boekenmaker inschakelen, wijst niets er op dat het niet of niet goed zou werken, en zijn al vele collecies opgeslagen, maar op en.wikipedia is de hele link verwijderd! (werkt wel, maar alleen via Special:Book). Misschien aldaar in de kroeg oid. eens naar ervaringen informeren? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 nov 2025 02:10 (CET)
::::Dank voor de acties en het uitzoeken. Maar zoals je hieronder kunt lezen, zijn de eisen die leraren tegenwoordig aan een platform stellen uitgebreider dan Wikibooks vermoedelijk kan bieden en heb ik het idee van een mail laten varen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 nov 2025 16:44 (CET)

:Ik denk dat het zeker handig is om ze even op het reeds bestaan van vergelijkbare content hier op Wikibooks te attenderen. Vrijwel iedereen kent Wikipeda, maar er wordt altijd weer uit het oog verloren dat er een aantal kleine zusterprojecten zoals dit zijn die het &quot;grote project&quot; op bepaalde punten aanvullen. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 nov 2025 11:10 (CET)
:Zoals @[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] aangeeft is het zeker handig hen erop te attenderen. Maar leerkrachten verwachten van een digitaal leerplatform dat er wat variatie kan inzetten, met een mix aan tekst-tekeningen-filmpjes-animaties-oefeningen, waarbij de leerkracht gemakkelijk kan kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven. In Vlaanderen is er bv. ook [https://www.lernova.be/ Lernova educatieve uitgeverij].
:Op vlak van Wikibooks inzetten als leerplatform denk ik de verwachtingen dus iets anders zijn. In welke mate hebben jullie weet van leerkrachten in Vlaanderen of Nederland die Wikibooks effectief gebruiken. Zelf ben ik er alvast eentje.
:Als je hen contacteert lijkt me het bespreken van licentiemogelijkheden belangrijk. Hoe zien ze dat? Stel dat een leerkracht Neon gebruikt en als licentie 'CC BY-SA 4.0' wil gebruiken. Kan iedereen dat gemakkelijk inloggen op hun platform om er ook effectief gebruik van te maken? Materiaal die daar wordt gemaakt zou dan ook overgenomen kunnen worden binnen Wikibooks.
:Of omgekeerd: is het in hun platform mogelijk om snel content van bv. https://commons.wikimedia.org/ in integreren, waarbij uiteraard de licentie wordt gerespecteerd? [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 6 nov 2025 11:55 (CET)
::Dank allemaal voor jullie reacties. Als dat moderne eisen zijn, denk dat Wikibooks er niet kan voldoen, in ieder geval niet aan de verwachtingen van &quot;gemakkelijk ... kijken wat de leerling precies heeft ingevuld en daar feedback op geven&quot;. En het bespreken van licentiemogelijkheden gaat mij te ver, dat lijkt me toch meer iets voor een specialist op dit vlak. Dus ik geef het contact leggen graag over aan iemand die zich beter thuis voelt op dit vlak. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 6 nov 2025 15:13 (CET)

== Infobox voor Basiskennis informatica ==
[[Basiskennis informatica]] valt in de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox]]. Maar ik zie die infobox nergens staan, niet in de hoofdstukken en niet in [[:Categorie:Sjablonen voor informaticaboeken]]. Is er wel een, maar is die goed verborgen, of bestaat er helemaal geen en moet die nog gemaakt worden? In dat laatste geval: hoe wordt aan een boek de Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox toegevoegd? Is er een hik? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 09:42 (CET)
:Op [[Basiskennis informatica]] staat rechtsboven een witte &quot;i&quot; op een blauw schijfje, dat is de link naar de infobox op [[Wikibooks:Infobox/Basiskennis informatica]]. PS.: Verwachtte jij misschien een infobox zoals die op Wikipedia bestaan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 nov 2025 09:54 (CET)
::Dank voor je snelle reactie. Nee, ik verwachtte een sjabloon met de inhoudsopgave, maar ik zie dat dat weer iets anders is. Kwestie is opgelost, ik had me vergist. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 nov 2025 11:38 (CET)

== Tweefactor-authenticatie (2FA) ==
&quot;''Iedereen die zijn gebruikersaccount wil beveiligen, kan nu gebruikmaken van [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|tweefactor-authenticatie '''(2FA)''']] {{En}}. Dit is beschikbaar voor alle geregistreerde gebruikers van alle Wikimedia-projecten. Het maakt deel uit van het [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security-initiatief]] {{En}}. Later is 2FA vereist voor alle gebruikers die beveiligings- of privacygevoelige acties kunnen uitvoeren.''&quot;

Bron: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2025&amp;curid=42301&amp;diff=414269&amp;oldid=413747#Tech_News:_2025-50 Tech_News:_2025-50] {{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 dec 2025 18:59 (CET)

:Ik heb dat allang aanstaan, aan te raden vooral voor mensen met extra functies, voor extra veiligheid. Ik heb er verder geen enkele last van, krijg heel zelden een verzoek om een code in te vullen op mijn standaard thuis PC. Komt wel voor als ik buitenshuis wil inloggen. Ik gebruik Google Authenticator op mijn smartphone hiervoor. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 dec 2025 18:21 (CET)</text>
      <sha1>nq462d083wigz3msgxlqtnrpboe7ppu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Rivieren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45699</id>
    <revision>
      <id>421310</id>
      <parentid>417875</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T21:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+6, -1</comment>
      <origin>421310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="m67nj3h59ht6r0yb6q5vnzfqrhmj8fz" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;Rivieren die geheel of gedeeltelijk door [[Atlas van Europa/Nederland|Nederland]] stromen:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
{{Lijst|inhoud=
[[Atlas van Europa/Beneden-Merwede|Beneden-Merwede]]
[[Atlas van Europa/Boven-Merwede|Boven-Merwede]]
[[Atlas van Europa/Gouwe|Gouwe]]
[[Atlas van Europa/IJssel|IJssel]]
[[Atlas van Europa/Hollandse IJssel|Hollandse IJssel]]
[[Atlas van Europa/Kromme IJssel|Kromme IJssel]]
[[Atlas van Europa/Lek|Lek]]
[[Atlas van Europa/Maas|Maas]]
[[Atlas van Europa/Merwede|Merwede]]
[[Atlas van Europa/Nederrijn|Nederrijn]]
[[Atlas van Europa/Noord|Noord]]
[[../Nieuwe Maas/]]
[[Atlas van Europa/Oude IJssel|Oude IJssel]]
[[Atlas van Europa/Oude Maas|Oude Maas]]
[[Atlas van Europa/Rijn|Rijn]]
[[Atlas van Europa/Schelde|Schelde]]
[[Atlas van Europa/Scheur|Scheur]]
[[Atlas van Europa/Vlist|Vlist]]
[[Atlas van Europa/Waal|Waal]]
}}
}}

Belangrijke rivieren in andere Europese landen:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
{{Lijst|inhoud=
[[Atlas van Europa/Donau|Donau]]
[[Atlas van Europa/Dordogne|Dordogne]]
[[Atlas van Europa/Elbe|Elbe]]
[[Atlas van Europa/IJzer|IJzer]]
[[Atlas van Europa/Main|Main]]
[[Atlas van Europa/Moezel|Moezel]]
[[Atlas van Europa/Moldau|Moldau]]
[[Atlas van Europa/Neckar|Neckar]]
[[Atlas van Europa/Po|Po]]
[[Atlas van Europa/Rhône|Rhône]]
[[Atlas van Europa/Rijn|Rijn]]
[[Atlas van Europa/Ruhr|Ruhr]]
[[Atlas van Europa/Schelde|Schelde]]
[[Atlas van Europa/Seine|Seine]]
[[Atlas van Europa/Taag|Taag]]
[[Atlas van Europa/Theems|Theems]]
[[Atlas van Europa/Wolga|Wolga]]
}}
}}&lt;/onlyinclude&gt;
{{Begin}}
{{Navigatie atlas van Europa}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>m67nj3h59ht6r0yb6q5vnzfqrhmj8fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Wd rivier</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46372</id>
    <revision>
      <id>421309</id>
      <parentid>421257</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T21:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Atlas links|Rivieren}}</comment>
      <origin>421309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="q25l82off8yh7gl9o6s2jbu3kuqqna4" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; padding: 5px; border: 1px solid silver;&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{Wd|afbeelding}}&lt;!--
--&gt;{{Clear both}}&lt;!--
--&gt;{{#If:{{Wd|liggingskaart|from={{{from|}}}}}&lt;!--
  --&gt;|{{Marge|6px}}{{Split|{{Wd|liggingskaart|from={{{from|}}}}}|, |1}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;

{{Nowrap|De '''{{SUBPAGENAME}}''' is een rivier}} in {{Wd|land|from={{{from|}}}}}.&lt;!--
--&gt; {{#If:{{X}}{{Wd|label in oorspronkelijke taal|from={{{from|}}}}}|&lt;!--
--&gt;De oorspronkelijke naam is &quot;{{Wd|label in oorspronkelijke taal|from={{{from|}}}}}&quot;.}}

{{#If:{{X}}{{Wd|bron van watergang| from={{{from|}}}}}|Bron: {{Wd|bron van watergang|        from={{{from|}}}}}&lt;br&gt;}}
{{#If:{{X}}{{Wd|lengte|             from={{{from|}}}}}|Lengte: {{Replace|{{Wd|lengte|                  from={{{from|}}}}}|kilometer|km}}&lt;br&gt;}}
{{#If:{{X}}{{Wd|zijrivier|          from={{{from|}}}}}|Vertakking(en): {{Eerste 5|zijrivier| from={{{from|}}}}}&lt;br&gt;}}
{{#If:{{X}}{{Wd|aftakking|          from={{{from|}}}}}|Aftakking(en): {{Wd|aftakking|        from={{{from|}}}}}&lt;br&gt;}}
{{#If:{{X}}{{Wd|mondt uit in|       from={{{from|}}}}}|Mondt uit in: {{Wd|mondt uit in|      from={{{from|}}}}}&lt;br&gt;}}
{{#If:{{X}}{{Wd|debiet|             from={{{from|}}}}}|Debiet (max): {{Replace|{{Wd|debiet|  from={{{from|}}}}}|kubieke meter per seconde|m³/s}}}}

{{Categorieën Wikidata}}{{Gebruikt Wikidata}}


{{Wiu4}}
{{Atlas links|Rivieren}}
{{Sub}}
[[Categorie:Rivier in Europa|{{SUBPAGENAME}}]]  &lt;!-- voorlopig --&gt;
&lt;noinclude&gt;

&lt; !-- testcode:
{{Wd rivier|from=Q41986}}  &lt;!-- Q41986 = Maas --&gt;
--&gt;

[[Categorie:Sjablonen geografie|Rivier]]
[[Categorie:Sjablonen Wikidata|Rivier]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q25l82off8yh7gl9o6s2jbu3kuqqna4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:~2026-20021-97</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46383</id>
    <revision>
      <id>421292</id>
      <timestamp>2026-03-31T17:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Welkom</comment>
      <origin>421292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="azfxk6qe3a20pgf597a73qxyyb8psgu" xml:space="preserve">{{Welkom}}

- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:45 (CEST)</text>
      <sha1>azfxk6qe3a20pgf597a73qxyyb8psgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Lijsten</title>
    <ns>12</ns>
    <id>46384</id>
    <revision>
      <id>421305</id>
      <timestamp>2026-03-31T20:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>wiu</comment>
      <origin>421305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="nqg6ruawwk4ombt1r2vrl968a382ail" xml:space="preserve">{{Wiu5|right|120px}}
===Genummerde lijst===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
# een
# twee
# drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
# een
# twee
# drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst met opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
* een
* twee
* drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
* een
* twee
* drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst zonder opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
: een
: twee
: drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
: een
: twee
: drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Poem-tag===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

NB Merk op dat zowel de linker- en bovenmarges als de regelhoogte van de lijsten onderling enigszins kunnen verschillen. Dit is een eigenaardigheid in de stijlbestanden van Wikibooks die binnenkort opgelost zal worden.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>nqg6ruawwk4ombt1r2vrl968a382ail</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421306</id>
      <parentid>421305</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T20:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>test tbv. dark mode</comment>
      <origin>421306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="q4dmc1xkon0ce7rplwvtz41objbcsjh" xml:space="preserve">{{Wiu5|right|120px}}
===Genummerde lijst===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; color: inherit; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
# een
# twee
# drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
# een
# twee
# drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst met opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
* een
* twee
* drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
* een
* twee
* drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst zonder opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
: een
: twee
: drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
: een
: twee
: drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Poem-tag===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

NB Merk op dat zowel de linker- en bovenmarges als de regelhoogte van de lijsten onderling enigszins kunnen verschillen. Dit is een eigenaardigheid in de stijlbestanden van Wikibooks die binnenkort opgelost zal worden.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>q4dmc1xkon0ce7rplwvtz41objbcsjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>421307</id>
      <parentid>421306</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T20:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>421307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="eaif5ahf7hye0mfdo50fx96rywtc7oo" xml:space="preserve">{{Wiu5|right|120px}}
===Genummerde lijst===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
# een
# twee
# drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
# een
# twee
# drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst met opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
* een
* twee
* drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
* een
* twee
* drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Lijst zonder opsommingstekens===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
: een
: twee
: drie
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
: een
: twee
: drie
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

===Poem-tag===
&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

NB Merk op dat zowel de linker- en bovenmarges als de regelhoogte van de lijsten onderling enigszins kunnen verschillen. Dit is een eigenaardigheid in de stijlbestanden van Wikibooks die binnenkort opgelost zal worden.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>eaif5ahf7hye0mfdo50fx96rywtc7oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Atlas links</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46385</id>
    <revision>
      <id>421308</id>
      <timestamp>2026-03-31T21:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Clear left}}    &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;larr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}/Index|Index]] &amp;nbsp; &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;uarr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}/{{{1|Rivieren}}}|{{{1|Rivieren}}}]] &amp;nbsp; &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;rarr;'''&lt;/span&gt; [[w:nl:{{SUBPAGENAME}}|{{SUBPAGENAME}}]] op Wikipedia&lt;noinclude&gt;  ---- parameters (voorlopig): :1: Landen, Eilanden of Rivieren (= verstekwaarde)  {{Wiu5|right|80px}}  Categorie:Sjabl…'</comment>
      <origin>421308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="ftnu60lw0o0cadcjhavv8sj7ufjoet5" xml:space="preserve">{{Clear left}}


&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;larr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}/Index|Index]] &amp;nbsp;
&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;uarr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}/{{{1|Rivieren}}}|{{{1|Rivieren}}}]] &amp;nbsp;
&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;rarr;'''&lt;/span&gt; [[w:nl:{{SUBPAGENAME}}|{{SUBPAGENAME}}]] op Wikipedia&lt;noinclude&gt;

----
parameters (voorlopig):
:1: Landen, Eilanden of Rivieren (= verstekwaarde)

{{Wiu5|right|80px}}

[[Categorie:Sjablonen]]  &lt;!-- ? --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ftnu60lw0o0cadcjhavv8sj7ufjoet5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>