Kookboek/Kruiden en specerijen

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kookboek/Kruiden en specerijen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1291</id>
    <revision>
      <id>422042</id>
      <parentid>412474</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="hg0xawxfa1ouf84zrtjkbo44vbmqxo0" xml:space="preserve">{{TOC links}}'''Kruiden en specerijen''' maken een gerecht tot wat het is. Door kruiden of specerijen toe te voegen kan een geheel andere smaak aan een gerecht gegeven worden. Kruiden en specerijen worden overal ter wereld gebruikt. 

Specerijen zijn, in tegenstelling tot inheemse kruiderijen, hoofdzakelijk afkomstig uit streken met een tropisch of subtropisch klimaat. 

Hoewel de ''groene kruiden'' doorgaans ook gegeten kunnen worden, zijn specerijen meestal gedroogde plantendelen die voor consumptie verwijderd worden. 
{{Clear both}}
===Alfabetische lijst van kruiden en specerijen===
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Kookboek/Anijs|Anijs]]
*[[Kookboek/Basilicum|Basilicum]]
*[[Kookboek/Bernagie|Bernagie]] (''komkommerkruid'')
*[[Kookboek/Bevernel|Bevernel]]
*[[Kookboek/Bieslook|Bieslook]]
*[[Kookboek/Bonenkruid|Bonenkruid]]
*[[Kookboek/Brandnetel|Brandnetel]]
*[[Kookboek/Cayennepeper|Cayennepeper]]
*[[Kookboek/Chilipeper|Chilipeper]]
*[[Kookboek/Citroengras|Citroengras]]
*[[Kookboek/Citroenkruid|Citroenkruid]]
*[[Kookboek/Citroenmelisse|Citroenmelisse]]
*[[Kookboek/Dille|Dille]]
*[[Kookboek/Gember|Djahé]]&amp;nbsp;(''gemalen&amp;nbsp;gemberwortel'')
*[[Kookboek/Djeroek poeroet|Djeroek poeroet]]
*[[Kookboek/Dragon|Dragon]]
*[[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Fenegriek|Fenegriek]]
*[[Kookboek/Foelie|Foelie]]
*[[Kookboek/Gember|Gember]]
*[[Kookboek/Guldenroede|Guldenroede]]
*[[Kookboek/Kaneel|Kaneel]]
*[[Kookboek/Kappertjes|Kappertjes]]
*[[Kookboek/Kardemom|Kardemom]]
*[[Kookboek/Karwijzaad|Karwijzaad]]
*[[Kookboek/Kervel|Kervel]]
*[[Kookboek/Koriander|Ketoembar]] (Koriander)
*[[Kookboek/Knoflook|Knoflook]]
*[[Kookboek/Kruidnagel|Kruidnagel]]
*[[Kookboek/Kurkuma|Koenjit]] (Kurkuma)
*[[Kookboek/Komijnzaad|Komijnzaad]]
*[[Kookboek/Bernagie|Komkommerkruid]]
*[[Kookboek/Koriander|Koriander]]
*[[Kookboek/Karwijzaad|Kummel]]
*[[Kookboek/Kurkuma|Kurkuma]]
*[[Kookboek/Laos|Laos]]
*[[Kookboek/Laurier|Laurier]]
*[[Kookboek/Maggikruid|Lavas]]
*[[Kookboek/Lievevrouwebedstro|Lievevrouwebedstro]]
*[[Kookboek/Linde|Linde]]
*[[Kookboek/Maggikruid|Maggikruid]] (''Lavas'')
*[[Kookboek/Marjolein|Majoraan]]
*[[Kookboek/Marjolein|Marjolein]] (''Majoraan'')
*[[Kookboek/Mierikswortel|Mierikswortel]]
{{Bij elkaar houden|inhoud=
*[[Kookboek/Munt|Munt]]
**[[Kookboek/Kruizemunt|Kruizemunt]]
}}
*[[Kookboek/Nootmuskaat|Nootmuskaat]]
*[[Kookboek/Oregano|Oregano]]
*[[Kookboek/Paprikapoeder|Paprikapoeder]]
*[[Kookboek/Peper|Peper]]
*[[Kookboek/Pepermunt|Pepermunt]]
*[[Kookboek/Peterselie|Peterselie]]
*[[Kookboek/Piment|Piment]]
*[[Kookboek/Pimpernel|Pimpernel]]
*[[Kookboek/Rozemarijn|Rozemarijn]]
*[[Kookboek/Saffraan|Saffraan]]
*[[Kookboek/Salamblad|Salamblad]]
*[[Kookboek/Salie|Salie]]
*[[Kookboek/Sint-Janskruid|Sint-Janskruid]]
*[[Kookboek/Snijselderij|Snijselderij]] (bladselderij)
*[[Kookboek/Steranijs|Steranijs]]
*[[Kookboek/Tamarinde|Tamarinde]]
*[[Kookboek/Tijm|Tijm]]
*[[Kookboek/Tuinkers|Tuinkers]]
*[[Kookboek/Vanille|Vanille]]
*[[Kookboek/Venkelzaad|Venkelzaad]]
*[[Kookboek/Wasabi|Wasabi]]
}}

===Lijst van smaakmakers en sauzen===
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Kookboek/Augurk|Augurk]], [[Kookboek/Atjar tjampoer|Atjar tjampoer]], [[Kookboek/Zilverui|Zilverui]] en andere tafelzuren
*[[Kookboek/Citroensap|Citroensap]]
*[[Kookboek/Keukenazijn|Keukenazijn]]
*[[Kookboek/Maanzaad|Maanzaad]]
*[[Kookboek/Ketjap|Ketjap manis]]
*[[Kookboek/Maggi|Maggi]]
*[[Kookboek/Mango chutney|Mango chutney]]
*[[Kookboek/Mayonaise|Mayonaise]]
*[[Kookboek/Mosterd|Mosterd]]
*[[Kookboek/Sambal|Sambal]]
*[[Kookboek/Santen|Santen]] (Kokosraspel)
*[[Kookboek/Sesamzaad|Sesamzaad]]
*[[Kookboek/Suiker|Suiker]]
*[[Kookboek/Trassi|Trassi]] (Garnalenpasta)
*[[Kookboek/Ve-tsin|Ve-tsin]]
*[[Kookboek/Zout|Zout]]
}}
Zie ook: [[:Categorie:Saus]]

===Lijst van (droge) kruidenmengsels===
*[[Kookboek/Bamikruiden|Bamikruiden]]
*[[Kookboek/Berbere|Berbere]] pittig Ethiopisch kruidenmengsel
*[[Kookboek/Bouquet garni|Bouquet garni]]
*[[Kookboek/Cajunkruiden|Cajunkruiden]]
*[[Kookboek/Chilipoeder|Chilipoeder]]
*[[Kookboek/Goulashkruiden|Goulashkruiden]]
*[[Kookboek/Italiaanse kruidenmix|Italiaanse kruidenmix]] bestaat uit tijm, rozemarijn, salie en oregano
*[[Kookboek/Kerrie|Kerrie]]
*[[Kookboek/Kruidenmengsel voor Hollandse groente|Kruidenmengsel voor Hollandse groente]]
*[[Kookboek/Nasikruiden|Nasikruiden]]
*[[Kookboek/Provençaalse kruiden|Provençaalse kruiden]] bestaat in ieder geval uit tijm, marjolein, rozemarijn en bonenkruid, aangevuld met een keuze uit lavendelbloemen, oregano, basilicum, peterselie, salie, venkelzaad, dragon, kervel, laurier of lavas.
*[[Kookboek/Ras-el-hanout|Ras-el-hanout]]: Marokkaans kruidenmengsel dat in ieder geval bestaat uit nootmuskaat, kaneel , rozenknopjes, gember, kruidnagel, peper, komijn en cayennepeper, aangevuld met een grote keuze aan andere specerijen, soms tot wel 100 ingrediënten, o.a. foelie, anijszaad, lavendel, piment, kardemon; voor o.a. vleesgerechten en stoofschotels
*[[Kookboek/Selderijzout|Selderijzout]]
*[[Kookboek/Shoarmakruiden|Shoarmakruiden]]
*[[Kookboek/Speculaaskruiden|Speculaaskruiden]]
*[[Kookboek/Tex Mex kruidenmix|Tex Mex kruidenmix]] 
*[[Kookboek/Vijfkruidenpoeder|Vijfkruidenpoeder]] bestaat uit steranijs, kruidnagel, Szechuanpeper/Sichuanpeper, venkelzaad en kaneel (in gelijke hoeveelheden en fijngemalen)

== Recepten met kruiden en specerijen ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-kruiden en specerijen
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}

== Zie ook ==
* Galerij-pagina [[c:Kruiden &amp; specerijen|Kruiden &amp; specerijen]] voor een visueel overzicht, met meer kruiden en specerijen
* Wikipedia-categorie {{Wp|Categorie:Kruiden en specerijen|Categorie:Kruiden en specerijen}} met (voorlopig) meer beschrijvingen van kruiden en specerijen
* Kruidenwijzers:
** [https://nierstichting.nl/kruidenwijzer/producten/ Kruidenwijzer van de Nierstichting] 
** [https://smakelijketenzonderzout.nl/tips/kruiden-en-specerijen/kruidenwijzer Smakelijk eten zonder zout]
** [https://www.ruudskookboek.nl/k-recepten-i/kookinformatie/kruidenwijzer Ruuds Kruidenwijzer] met beschrijvingen van kruiden en specerijen èn overzichten met geschikte kruiden per gerecht

[[Categorie:Kruiden en specerijen| Kruiden en specerijen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>hg0xawxfa1ouf84zrtjkbo44vbmqxo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1320</id>
    <revision>
      <id>422043</id>
      <parentid>406856</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="k2mwiffzw2qgy10lpzc22dntcml9nub" xml:space="preserve">[[Bestand:Fresh vegetables and fruits at the market.jpg|thumb|280px|Verse groenten]]
[[Kookboek/Ingrediënten|Ingrediënten&gt;&gt;]]&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&lt;br&gt;
'''Groenten''' zijn eetbare planten of delen daarvan. Ook paddenstoelen worden vaak als groente aangemerkt (hoewel ze officieel niet tot het plantenrijk horen). Veel groenten zijn cultuurgewassen, maar ook wilde planten kunnen in de keuken worden gebruikt.

Hier een overzicht met '''groenten''', die in dit Kookboek beschreven zijn als ingrediënt. Op deze ingrediëntenpagina's staan beschrijvingen, vaak ook aanwijzingen voor gebruik (koken, garen, in salades) en links naar recepten met het ingrediënt.


Plaats gerust nieuwe links, maar probeer nog liever de rode links in te vullen.{{Clear both}}
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Kookboek/Aardappel|Aardappel]]
*[[Kookboek/Aardpeer|Aardpeer]]
*[[Kookboek/Amsoi|Amsoi]] (Surinaamse bladgroente)
*[[Kookboek/Andijvie|Andijvie]]
*[[Kookboek/Artisjok|Artisjok]]
*[[Kookboek/Asperge|Asperge]]
*[[Kookboek/Aubergine|Aubergine]]
*[[Kookboek/Augurk|Augurk]]
*[[Kookboek/Avocado|Avocado]]
*[[Kookboek/Bleekselderij|Bleekselderij]]
*[[Kookboek/Bloemkool|Bloemkool]]
*[[Kookboek/Boerenkool|Boerenkool]]
*[[Kookboek/Broccoli|Broccoli]]
*[[Kookboek/Champignon|Champignon]]
*[[Kookboek/Chilipeper|Chilipeper]], hier ook: Spaanse Peper
*[[Kookboek/Chinese kool|Chinese kool]]
*[[Kookboek/Courgette|Courgette]]
*[[Kookboek/Doperwt|Doperwt]]
*[[Kookboek/Knoflook|Knoflook]]
*[[Kookboek/Knolselderij|Knolselderij]]
*[[Kookboek/Komkommer|Komkommer]]
*[[Kookboek/Koolraap|Koolraap]]
*[[Kookboek/Koolrabi|Koolrabi]]
*[[Kookboek/Maïs|Maïs]]
*[[Kookboek/Moesappel|Moesappels]] (Goudreinetten)
*[[Kookboek/Paprika|Paprika]]
*[[Kookboek/Pastinaak|Pastinaak]]
*[[Kookboek/Pompoen|Pompoen]]
*[[Kookboek/Prei|Prei]]
*[[Kookboek/Raap|Raap]]
*[[Kookboek/Rabarber|Rabarber]]
*[[Kookboek/Radijs|Radijs]]
*[[Kookboek/Rode biet|Rode biet]]
*[[Kookboek/Rode kool|Rode kool]]
*[[Kookboek/Savooiekool|Savooiekool]]
*[[Kookboek/Schorseneer|Schorseneer]]
*[[Kookboek/Selderij|Selderij]]
*[[Kookboek/Sjalot|Sjalot]]
*[[Kookboek/Sla|Sla]]
*[[Kookboek/Snijboon|Snijboon]]
*[[Kookboek/Sperzieboon|Sperzieboon]]
*[[Kookboek/Spinazie|Spinazie]]
*[[Kookboek/Spitskool|Spitskool]]
*[[Kookboek/Spruitkool|Spruiten]]
*[[Kookboek/Stoofperen (ingrediënt)|Stoofperen]]
*[[Kookboek/Tomaat|Tomaat]]
*[[Kookboek/Tuinboon|Tuinbonen]]
*[[Kookboek/Ui|Ui]]
*[[Kookboek/Venkel|Venkel]]
*[[Kookboek/Witlof|Witlof]]
*[[Kookboek/Witte kool|Witte kool]]
*[[Kookboek/Wortel|Wortelen]] (peentjes)
}}

== Recepten met groenten ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-groente
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}
[[Categorie:Groente| ]]
{{Sub}}
[[en:Cookbook:Vegetable]]</text>
      <sha1>k2mwiffzw2qgy10lpzc22dntcml9nub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>422066</id>
      <parentid>421414</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving */ Reactie</comment>
      <origin>422066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21099" sha1="dshuizf1wjb5jwkn06i2nh1jirl7aw7" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::'''@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's''':
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)</text>
      <sha1>dshuizf1wjb5jwkn06i2nh1jirl7aw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422069</id>
      <parentid>422066</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving */ Aanvullingen</comment>
      <origin>422069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21293" sha1="rdqdae0mjvfsqp6gxzd6zrv72ab8q91" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::'''@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's''':
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)</text>
      <sha1>rdqdae0mjvfsqp6gxzd6zrv72ab8q91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Gestarte boeken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6445</id>
    <revision>
      <id>422046</id>
      <parentid>419043</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Schrijven - twee hoofdtukken zijn beginnetjes</comment>
      <origin>422046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9616" sha1="5c55xcp6f6z3uyz902mynmabk8o2x8i" xml:space="preserve">&lt;!-- NIEUWE BOEKEN op ALFABET invoegen - Zet er het VOORTGANGSSJABLOON en de DATUM bij (bijvoorbeeld 0, 25, of 50%|Datum=01 maart 2010). De bedoeling is de laatst eraan gewerkte datum. Dat hoeft niet elke keer, maar is wel handig om te zien DAT er nog steeds aan gewerkt wordt. Boeken die voor 75% of meer 'af' zijn verplaatsen naar de kolom 'Wiki Boeken'--&gt;
&lt;h3&gt;'''Lijst van wikiboeken die voor minder dan 75% klaar zijn. Uw goede aanvullingen zijn welkom. (In de linkerkolom staan boeken die al verder zijn.)'''&lt;/h3&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.6em;&quot;&gt;''Voeg als u een nieuw boek begint de titel aan deze lijst toe: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gestarte_boeken&amp;action=edit klik hier.]''&lt;/div&gt;
'''A'''
[[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Portaal:Allochtone talen in Nederland]]{{00%|Datum=19 oktober 2005}} -
[[Amélie Nothomb]]{{50%|Datum=19 augustus 2017}} -
[[Analyse]]{{50%|Datum=14 februari 2010}} -
[[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} -
[[Aquaristiek]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Archeologie]]{{00%|Datum=24 april 2010}} -
[[Arduino]]{{00%|Datum=30 juli 2013}} -
[[Astronomisch woordenboek]]{{00%|Datum=26 juli 2010}} -
[[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=13 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''B'''
[[Basiskennis chemie]]{{00%|Datum=06 september 2014}} -
[[Basisstructuur van de kosmos]]{{25%|Datum=3 september 2010}} -
[[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=17 maart 2016}} -
[[Belgische Franstalige literatuur]]{{25%|Datum=1 december 2019}} -
[[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=28 augustus 2010}} - -
[[Biochemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Biologie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - 
[[Bitcoin voor beginners]]{{25%|Datum=20 februari 2018}}
&lt;br&gt;
'''C'''
[[Catalaans]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Cascading Style Sheets|CSS]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Chillipepers.nl]]{{00%|Datum=13 juni 2011}} -
[[Computernetwerken]]{{25%|Datum=10 dec 2010}} -
[[Computerspellen]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} -
[[Computersystemen]]{{25%|Datum=23 november 2012}} -
[[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Cursus noten lezen]]{{25%|Datum=12 december 2013}} 
&lt;br&gt;
'''D'''
[[Dammen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - 
[[Decamerone]]{{50%|Datum=21 augustus 2011}} -
[[Deens]]{{50%|Datum=25 september 2006}} -
[[Portaal:Dierengids|Dierengids]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Dominobouwen]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} -
[[Duits]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Dwengo]]{{25%|Datum=6 december 2012}}
&lt;br&gt;
'''E'''
[[EHBO]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Elektriciteit]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Elektronica]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Engels]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Etiquette voor het internationaal zakendoen|Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Evolutie]]{{50%|Datum=23 mei 2025}}
&lt;br&gt;
'''F'''
[[Farmacologie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Filmmontage]]{{00%|Datum=3 juni 2010}} -
[[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} -
[[Frans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Fries]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Wikibooks:Fysica|Fysica (project onderwijs)]]{{25%|Datum=14 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''G'''
[[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Gedichten uit de wereldliteratuur]] -
[[Geheimschrift]]{{00%|Datum=8 maart 2010}} -
[[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=20 juni 2005}} -
[[Geneeskunde]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Genieten van Seks]]{{50%|Datum=23 oktober 2015}} -
[[Georges Simenon]]{{25%|Datum=8 september 2016}} -
[[Gitaar]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Gotisch]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=21 september 2008}} -
[[Gronings]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''H'''
[[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Handige Harry]]{{50%|Datum= 29 september 2008}} -
[[Hengelsport]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}}
[[Hermetische kabbala]]{{50%|Datum=24 augustus 2010}} -
[[Houtzaagmolens praktijkhandboek]]{{25%|Datum=31 oktober 2010}} -
[[HTML]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Portaal:Huisdierengids|Huisdierengids]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Victor Hugo]]{{25%|Datum=7 juli 2024}}
&lt;br&gt;
'''I'''
[[Ido]]{{25%}} -
[[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[In mensentaal]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''J'''
[[Jazz standards]]{{25%|Datum=30 augustus 2010}} -
&lt;br&gt;
'''K'''
[[Kaartspel|Kaartspelen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Kennisbank keramiek]]{{25%|Datum=27 april 2019}} -
[[Koningen aan de Nijl]]{{25%|Datum=9 juli 2006}} -
[[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Kunstgeschiedenis]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''L'''
[[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Leerboek Wikipedia]]{{25%|Datum=24 april 2011}} -
[[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} -
[[Litouws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''M'''
[[Maatschappijleer]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} -
[[Magische wetenschap|Magische wetenschappen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Manifest van de angst]]{{50%|Datum=9 december 2011}} -
[[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Melkwinning]]{{25%|Datum=9 juni 2010}} -
[[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=15 februari 2011}} -
[[Mineralen verzamelen]]{{25%|Datum=18 december 2007}} -
[[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=22 maart 2009}}
&lt;br&gt;
'''N'''
[[Nederlands]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=20 juni 2005}} - 
[[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=28 augustus 2010}} -
[[Noors]]{{25%|Datum=4 april 2013}}
&lt;br&gt;
'''O'''
[[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Onderwijs in relatie tot P2P]]{{50%|Datum=23 september 2014}} -
[[Ontdekkingsreizen]]{{00%|Datum=23 april 2017}} -
[[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[OpenOffice.org]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Oracle]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Organische chemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Oudgrieks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}-
[[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=23 augustus 2010}}
&lt;br&gt;
'''P'''
[[Papiamento]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Personenzorg I]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Perzisch]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Edgar Allan Poe]] - {{25%|Datum=14 juli 2024}}
[[Pools]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Portugees]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C Sharp|Programmeren in C#]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[ Programmeren in Just Basic]]{{25%|Datum=4 augustus 2012}} -
[[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in VB&amp;VBA]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''R'''
[[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}} -
[[Roemeens]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Russisch]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} 
&lt;br&gt;
'''S'''
[[Saterfries]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Scheepsstabiliteit]]{{00%|Datum=06 augustus 2011}} - 
[[Scheikunde]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Scheikunde Opgaven]]{{50%|Datum=Volgens infobox}} - 
[[Schrijven]]{{00%|Datum=10-04-2026}} -
[[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=16 april 2017}} -
[[Shakespeare van A tot Z]]{{25%|Datum=11 november 2021}} -
[[Sindarijns]]{{50%|Datum= 13 aug 2010}} -
[[Sloveens]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Songbook]]{{00%|Datum=16 juli 2015}} -
[[Spaans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Sterkteleer]]{{50%|Datum=20 juli 2010}} -
[[Sterren kijken]]{{25%|Datum=11 december 2013}}
&lt;br&gt;
'''T'''
[[Tekstverwerker]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Toetsenbank]]{{25%|Datum=30 september 2006}} -
[[Toevalsprocessen]]{{50%|Datum=22 jul 2011}} -
[[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Tsjechisch]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Turks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Transfusiegeneeskunde]]{{25%|Datum=06 oktober 2011}}
&lt;br&gt;
'''V'''
[[Verteltechnieken]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - 
[[Vietnamees]]{{25%|Datum=4 november 2010}}
&lt;br&gt;
'''W'''
[[Welsh]]{{50%|Datum=20 augustus 2010}} -
[[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[West-Vlaams]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[William Wordsworth]]{{25%|Datum=14 november 2019}} -
[[Windows]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - 
[[Woordenboek&amp;nbsp;literatuur]]{{25%|Datum=12 feb 2018}}
&lt;br&gt;
'''Z'''
[[Zeeuws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Zweeds]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;noinclude&gt;[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5c55xcp6f6z3uyz902mynmabk8o2x8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vlaflip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6473</id>
    <revision>
      <id>422044</id>
      <parentid>404970</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="n2gn6tlbmj5c6f6ufynns9sby7l9qot" xml:space="preserve">[[Kookboek/Nagerecht|Dessert]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

Op deze pagina zijn verschillende recepten te vinden voor een vlaflip. De eerste is zeer eenvoudig te bereiden en de laatste juist iets lastiger.

==Vlaflip klassiek==
{{Recept
|Naam=Vlaflip (klassiek)
|Afbeelding=xxx[[Bestand:Vlaflip.jpg|300px]]
|Categorie=Dessert
|Porties=
|Energie=
|Tijd=1 minuut
|Stippen=1
}}
De makkelijkste van de drie versies van dit typisch Nederlandse toetje.

===Ingrediënten===
*Rode {{Kb|limonadesiroop}}
*{{Kb|yoghurt}}
*{{Kb|p=Vla|vanillevla}}

===Benodigdheden===
*1 groot glas per persoon

===Bereidingswijze===
Per glas:
#Doe onderop een laagje limonadesiroop.
#Kiep daar een laag yoghurt bovenop.
#En daarna een laag vanillevla. 

{{Clear both}}
==Vlaflip extra==
{{Recept
|afbeelding=xxx
|Naam=Vlaflip (extra)
|Categorie=Dessert
|Porties=
|Energie=
|Tijd=7 minuten
|Stippen=2
}}
Een iets moeilijkere versie van de drie versies van dit typisch Nederlandse toetje.

===Ingrediënten===
*pak vanillevla 
*pak chocoladevla 
*pak frambozenvla 
*2 pakken Bulgaarse yoghurt 
*400 gram [[Kookboek/Kiwi|kiwi's]]
*250 gram [[Kookboek/Aardbei|aardbeien]]

===Benodigdheden===
*Groot glas
*Keukenmachine

===Bereidingswijze===
#Hak de aardbeien en kiwi's fijn in een keukenmachine. (apart!)
#Meng de aardbeien met 1 pak Bulgaarse yoghurt en de kiwi's met het andere pak.
#Verdeel het over glazen.
#Vul laagje voor laagje de glazen met alle verschillende smaakjes en als laatste de twee zelfgemaakte fruityoghurts.
&lt;br&gt;
'''Let op''': Kiwi's en yoghurt zijn een slechte combinatie.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;zie o.a. [https://njam.tv/blog/knotsgekke-kiwi-10-weetjes-en-recepten Njam.tv]&lt;/ref&gt; Kiwi kan beter worden vervangen door ander fruit dat wel goed met yoghurt combineert, zoals ananas, bessen, mango en/of passievrucht. 

{{Clear both}}
==Vlaflip super==
{{Recept
|Naam=Vlaflip (super)
|Categorie=Dessert
|Porties=
|Energie=
|Tijd=8 minuten
|Stippen=3
}}
Dit is de moeilijkste versie van de drie versies van dit typisch Nederlandse toetje. Toch is hij nog vrij eenvoudig te maken.

===Ingrediënten===
*een rijpe [[Kookboek/Mango|mango]]
*125 gram {{Kb|p=braam|bramen}} op siroop (uit een blik) 
*125 gram [[Kookboek/Aardbei|aardbeien]]
*2 zakjes [[Kookboek/Vanillesuiker|vanillesuiker]]
*100 ml [[Kookboek/Slagroom|slagroom]]
*100 ml [[Kookboek/Vla|vanillevla]]
*100 ml volle {{Kb|yoghurt}}

===Benodigdheden===
*dunschiller
*mesje
*2 grote glazen
*lepel

===Bereidingswijze===
#Schil de mango met de dunschiller. 
#Pureer de helft van het vruchtvlees en snij de rest in blokjes.
#Was de aardbeien, verwijder vervolgens de kroontjes en snij de aardbeien doormidden.
#Laat daarna de bramen op siroop uitlekken en schep ze vervolgens door de aardbeien.
#Verdeel de helft van het aardbeimengsel over twee glazen.
#Klop de slagroom stijf met twee zakjes vanillesuiker en roer dit door de volle yoghurt.
#Verdeel dan de romige yoghurt, de mangopuree, de vanillevla, de andere helft van het aardbeienmengsel en leg de blokjes mango in laagjes over de glazen.

== Bronnen en referenties ==
&lt;references/&gt;
{{Sub}}
{{GFDL-oud}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Zuiveldessert|Vlaflip]]</text>
      <sha1>n2gn6tlbmj5c6f6ufynns9sby7l9qot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Trefwoorden uit de Franse keuken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9094</id>
    <revision>
      <id>422045</id>
      <parentid>404568</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>__NOTOC__</comment>
      <origin>422045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="l7n4ywa9ra4zby9et60jyvwcnw5oy8z" xml:space="preserve">__NOTOC__Een lijst van veel voorkomende Franse woorden.

==B==
* beurre = boter

==C==
* coquilles = kokkels, ook wel schelpen
* coquilles Saint-Jacques = Sint Jacobsschelp
* crabe = krab
* crevette = garnaal

==H==
* homard = zeekreeft
* huîtres = oesters

==F==
* fruits de mer = zeevruchten
* fromage       = kaas
* fromage blanc = soort kwark

==M==
* moutarde = mosterd

==P==
* poisson = vis
* pain    = brood

==T==
* tourteau = krab

==V==
* vin = wijn
{{Sub}}

[[Categorie:Franse keuken|#Trefwoorden]]
[[Categorie:Woordenlijst]]</text>
      <sha1>l7n4ywa9ra4zby9et60jyvwcnw5oy8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vissoorten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9126</id>
    <revision>
      <id>422029</id>
      <parentid>393934</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kolommen, catsort</comment>
      <origin>422029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="4qn624998519ircfufybk7co6mp00a2" xml:space="preserve">==Eetbare Vissoorten==
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
*[[Kookboek/Ansjovis|Ansjovis]]
*[[Kookboek/Barramunda|Barramunda]]
*[[Kookboek/Blauwneus|Blauwneus]]
*[[Kookboek/Brasem|Brasem]]
*[[Kookboek/Boniter|Boniter]]
*[[Kookboek/Bot|Bot]]
*[[Kookboek/Crevalle|Crevalle]]
*[[Kookboek/Diepzeebaars|Diepzeebaars]]
*[[Kookboek/Forel|Forel]]
*[[Kookboek/Geelvis|Geelvis]]
*[[Kookboek/Geep|Geep]]
*[[Kookboek/Goudbrasem|Goudbrasem]]
*[[Kookboek/Griet|Griet]]
*[[Kookboek/Grouper|Grouper]]
*[[Kookboek/Haai|Haai]]
*[[Kookboek/Harder|Harder]]
*[[Kookboek/Haring|Haring]]
*[[Kookboek/Heek|Heek]]
*[[Kookboek/Heilbot|Heilbot]]
*[[Kookboek/Kabeljauw|Kabeljauw]]
*[[Kookboek/Karper|Karper]]
*[[Kookboek/Kathaai|Kathaai]]
*[[Kookboek/Koolvis|Koolvis]]
*[[Kookboek/Leng|Leng]]
*[[Kookboek/Makreel|Makreel]]
*[[Kookboek/Meerval|Meerval]]
*[[Kookboek/Mul|Mul]]
*[[Kookboek/Paling|Paling/Aal]]
*[[Kookboek/Papegaaivis|Papegaaivis]]
*[[Kookboek/Platkopharder|Platkopharder]]
*[[Kookboek/Poon|Poon]]
*[[Kookboek/Rode Keizersvis|Rode Keizersvis]]
*[[Kookboek/Rode Rotskabeljauw|Rode Rotskabeljauw/Zeevarken]]
*[[Kookboek/Rode Snapper|Rode Snapper]]
*[[Kookboek/Rog|Rog]]
*[[Kookboek/Roodbaars|Roodbaars]]
*[[Kookboek/Sardine|Sardine]]
*[[Kookboek/Schar|Schar]]
*[[Kookboek/Schelvis|Schelvis]]
*[[Kookboek/Schol|Schol]]
*[[Kookboek/Snapper|Snapper]]
*[[Kookboek/Snoek|Snoek]]
*[[Kookboek/Spiering|Spiering]]
*[[Kookboek/Tarbot|Tarbot]]
*[[Kookboek/Tarpon|Tarpon]]
*[[Kookboek/Tongschar|Tongschar]]
*[[Kookboek/Tonijn|Tonijn]]
*[[Kookboek/Trekkervis|Trekkervis]]
*[[Kookboek/Warehou|Warehou]]
*[[Kookboek/Wijting|Wijting]]
*[[Kookboek/Zalm|Zalm]]
*[[Kookboek/Zeebaars|Zeebaars]]
*[[Kookboek/Zeeduivel|Zeeduivel]]
*[[Kookboek/Zeekarper|Zeekarper]]
*[[Kookboek/Zeepaling|Zeepaling]]
*[[Kookboek/Zeetong|Zeetong]]
*[[Kookboek/Zonnevis|Zonnevis]]
*[[Kookboek/Zwaardvis|Zwaardvis]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vis| ]]</text>
      <sha1>4qn624998519ircfufybk7co6mp00a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boekenplank:Taal en letterkunde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11762</id>
    <revision>
      <id>422057</id>
      <parentid>417896</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Overig */ Wijziging kopje + boek toegevoegd</comment>
      <origin>422057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="bufqu4eqhfb92g0c6q0jeunb0i4ltog" xml:space="preserve">__NOTOC__
==Talen==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
==== Klassieke talen ====
*[[Gotisch]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Latijn]] {{75%|Datum=23 oktober 2007}}
*[[Latijn %28scholierenversie%29]] {{25%|Datum=29 juli 2008}}
*[[Oudgrieks]] {{25%|Datum=27 november 2006}}

==== Kunsttalen ====
*[[Esperanto]] {{25%|Datum=16 augustus 2010}}
*[[Ido]] {{00%|Datum=27 januari 2006}}
*[[Quenya]] {{100%|Datum=13 december 2006}}
*[[Toki Pona]] {{75%|Datum=28 januari 2009}}
*[[Sindarijns]] {{25%|Datum= december 2009}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== Natuurlijke talen en dialecten ====
*[[Afrikaans]] {{100%|Datum=7 februari 2008}}
*[[Catalaans]] {{25%|Datum=5 maart 2008}}
*[[Deens]] {{00%|Datum=08 maart 2006}}
}}
*[[Duits]] {{00%|Datum=16 februari 2006}}
*[[Engels]] {{00%|Datum=16 februari 2006}}
*[[Frans]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Fries]] {{00%|Datum=13 September 2006}}
*[[Gronings]] {{25%|Datum=28 november 2006}}
*[[Italiaans]] {{100%|Datum=22 juni 2008}}
*[[Kemzieks woordenboek|Kemzieks]]{{100%|Datum=2 september 2022}}
*[[Khmer]] {{0%}}
*[[Litouws]] {{25%|Datum=22 juni 2008}}
*[[Nederlands]] {{25%|Datum=17 februari 2007}}
*[[Nieuwgrieks]] {{75%|Datum=22 januari 2007}}
*[[Perzisch]] {{00%|Datum=26 april 2006}}
*[[Pools]] {{25%|Datum=29 juni 2006}}
*[[Portugees]] {{25%|Datum=9 april 2005}}
*[[Tsjechisch]] {{25%|Datum=3 augustus 2006}}
*[[Roemeens]] {{25%|Datum=18 juni 2008}}
*[[Russisch]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Saterfries]] {{00%|Datum=13 September 2006}}
*[[Sloveens]] {{25%|Datum=15 juni 2006}}
*[[Spaans]] {{50%|Datum=15 februari 2006}}
*[[Turks]] {{00%|Datum=28 september 2005}}
*[[Vietnamees]] {{25%|Datum=4 november 2010}}
*[[Welsh]] {{25%|Datum=28 juli 2006}}
*[[West-Vlaams]] {{00%|Datum=19 oktober 2005}}
*[[Zeeuws]] {{25%|Datum=15 augustus 2007}}
*[[Zweeds]] {{00%|Datum=15 maart 2006}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== Landpakket ====
*[[Portaal:Allochtone talen in Nederland|Allochtone talen in Nederland]] {{00%|Datum=19 oktober 2005}}
}}
}}

==Literatuurstudie==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
====Algemeen====
* [[Gedichten uit de wereldliteratuur]] {{75%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Opfriscursus literatuur]]  {{25%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Woordenboek literatuur]]  {{25%|Datum=6 maart 2010}}
* [[Wereldliteratuur]] {{75%|Datum=2 juli 2024}}

====Nederlandstalig====
*[[Nederlandse literatuurgeschiedenis]] {{75%|Datum=1 maart 2010}}
*[[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen]] {{100%|Datum= 3 september 2010}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
====Engelstalig====
* [[Amerikaanse literatuur]] {{100%|Datum=1 maart 2010}}
* [[William Wordsworth]] {{25%|Datum=14 november 2019}}
* [[Jane Austen]] {{25%|Datum=9 juli 2024}}
* [[Engelse literatuur]] {{100%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Paradise Lost van John Milton]] {{100%|Datum=16 januari 2024}}
* [[Ernest Hemingway]] {{100%|Datum=7 juli 2024}}
* [[Gothic novel]] {{100%|Datum=7 juli 2024}}
* [[Edgar Allan Poe]] {{25%|Datum=14 juli 2024}}
* [[Shakespeares sonnetten]] {{75%|Datum=1 juli 2025}}
* [[Jane Austen]] {{75%|Datum=1 juli 2025}}

}}

====Franstalig====
* [[Franse literatuurgeschiedenis]] {{75%|Datum=1 augustus 2017}}
* [[Amélie Nothomb]] {{50%|Datum=19 augustus 2017}}
* [[Georges Simenon]] {{50%|Datum=8 september 2016}}
* [[Belgische Franstalige literatuur]] {{50%|Datum=1 december 2019}}
* [[Victor Hugo]] {{25%|Datum=12 juli 2024}}
}}

==Taalbeheersing==
* [[Schrijven]] {{25%|Datum=26 maart 2011}}
* [[Van Idee tot Publicatie]] {{100%|Datum=10 april 2026}} (wetenschappelijke teksten)

{{Navigatie boekenplanken}}

[[Categorie:Taal| ]]
[[Categorie:Boekenplanken| ]]</text>
      <sha1>bufqu4eqhfb92g0c6q0jeunb0i4ltog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portaal:Aardrijkskunde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12787</id>
    <revision>
      <id>422068</id>
      <parentid>418337</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-Portaal:Atlas; is verwijderd</comment>
      <origin>422068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="kilrh3n5xwilm34dylr7ci3dtbk8dhl" xml:space="preserve">&lt;div style='text-align: center;'&gt;
== Aardrijkskunde ==
&lt;/div&gt;
'''''Aardrijkskunde''''' is een zeer uitgebreid thema. De verschillende disciplines binnen de Aardrijkskunde worden uitgewerkt in aparte '''''wikibooks'''''. Elk boek wordt onafhankelijk ontwikkeld. Er worden onderlinge koppelingen voorzien voor overlappende onderwerpen.

== Boekenkast Aardrijkskunde ==
* [[Kosmografie]]
* [[Aardrijkskunde]]
* [[Aardrijkskunde/Ecosysteem|Ecosysteem]]
* [[Aardrijkskunde/Geologie|Geologie]]

==Zie ook==
* [[Atlas van Europa]]

{{Navigatie portalen}}

[[Categorie:Geografie]]
[[Categorie:Portaal|Aardrijkskunde]]</text>
      <sha1>kilrh3n5xwilm34dylr7ci3dtbk8dhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Vereiste voorkennis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14849</id>
    <revision>
      <id>422039</id>
      <parentid>103840</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="ktfi29ysilr37ks63wnmtwff5turwy1" xml:space="preserve">Dit boek is geen inleiding op het werken met Linux. Daarvoor bestaan vele andere goede boeken, websites, enz. We veronderstellen dus dat de lezer al een zekere voorkennis heeft van het Linux-besturingssysteem en van netwerken. Meer bepaald verwachten we een basiskennis van:

* Besturingssytemen: architectuur van een besturingssysteem, de taken van een besturingssysteem, types besturingssystemen;
* Netwerken:
** De TCP/IP protocolfamilie;
** De netwerkinterfacelaag (Ethernet, WiFi, ...);
** De internetlaag (IP adressen, werking van IP en ICMP, ...);
** De transportlaag (UDP, TCP);
* Linux:
** Basiscommando's;
** Directorystructuur;
** Gebruikers, groepen en permissies;
** Processen;
** Basis van Bash scripting.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ktfi29ysilr37ks63wnmtwff5turwy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Informatiebronnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14851</id>
    <revision>
      <id>422063</id>
      <parentid>239894</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Lijst}}</comment>
      <origin>422063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="mh4u5n9yzux5qn5b4xgjp4cqdh4v954" xml:space="preserve">Elk hoofdstuk bevat een bibliografie van relevate literatuur, maar hierna volgt toch een lijst met algemene literatuur in verband met Linux systeembeheer.

== Boeken ==
* Carl Albing, et al., ''[https://books.google.be/books?id=Qu6H8fnAvGoC The Bash Cookbook],'' Second Edition, O'Reilly, 2007
* Anoniem, ''Hackers Guide'' (Nederlandse vertaling), Vierde Editie, SAMS, 2003
* Eric Cole, ''[https://books.google.be/books?id=fNRuUrhyd4QC Hackers Beware: Defending Your Network From The Wiley Hacker],'' New Riders, 2002
* Æleen Frisch, ''[https://books.google.be/books?id=uRW8V9QOL7YC Essential System Administration],'' Third Edition, O'Reilly, 2002
* Craig Hunt, ''[https://books.google.be/books?id=t7pHu7sIUkQC TCP/IP Network Administration],'' Second Edition, O'Reilly, 1998
* Evi Nemeth, et al., ''[https://books.google.be/books?id=GB_O89fnz_sC Linux Administration Handbook],'' Second Edition, Prentice Hall, 2007
* Cameron Newham and Bill Rosenblatt, ''[https://books.google.be/books?id=WQCSxv9vfPkC Learning the Bash shell].'' Third Edition, O'Reilly, 2005
* Jerry Peek, et al., ''[https://books.google.be/books?id=tDDb5zRoONwC Unix Power Tools],'' O'Reilly, 2002
* Sander Van Vugt, ''[https://www.vanduurenmedia.nl/titel.asp?ID=266 Een Linux-server inrichten],'' Van Duuren Media, 2007
* Sander Van Vugt, ''[https://www.sdu.nl/catalogus/9789039523124 Leerboek Linux: Deel 3 – Linux in een netwerk],'' Derde Druk, Academic Service, 2005

== Internet ==
* Mendel Cooper, ''[https://tldp.org/LDP/abs/html/ Advanced Bash-Scripting Guide: An in-depth exploration of the art of shell scripting],'' versie 5.4, The Linux Documentation Project, 2008, geraadpleegd op 2008-08-10
* Machtelt Garrels, ''[https://tldp.org/LDP/intro-linux/html/ Introduction to Linux: A hands-on Guide],'' versie 1.27, 2008-06-06, geraadpleegd op 2009-10-18
* David Jones, et al., ''[https://webfuse.cqu.edu.au/Courses/2007/T2/COIT13146/Resources/Study_Guide/ Systems Administration (An Introduction to Linux Systems Administration): Study Guide],'' Central Queensland University, 2003, geraadpleegd op 2008-08-10
* Fedora Project, ''[https://docs.fedoraproject.org/ Fedora Manuals],'' geraadpleegd op 2012-02-23
* Red Hat, ''[https://www.redhat.com/docs/manuals/linux/ Red Hat Linux Manuals],'' geraadpleegd op 2008-08-10
* ''[https://www.centos.org/docs/5/ CentOS Documentation],'' geraadpleegd op 2008-09-20
* Lars Wirzenius, et al., ''[https://www.tldp.org/LDP/sag/html/index.html The Linux System Administrator's Guide],'' versie 0.9, The Linux Documentation Project, 2003, geraadpleegd op 2008-08-10
* ''[https://server-world.info/en/ server-world.info],'' website met tutorials voor de meest gebruikte Linux-distributies (CentOS 5-6, Fedora 10-16, Ubuntu 10.04-11.04), geraadpleegd op 2011-12-20

== Podcasts ==
* [https://freshubuntu.org/ Fresh Ubuntu] - specifiek voor Ubuntu Linux.
* [https://goinglinux.com/ Going Linux] - ideaal voor beginners: elke maand wordt in twee afleveringen een bepaald onderwerp eerst ingeleid en dan uitgediept.
* [https://www.jupiterbroadcasting.com/?cat=4 Linux Action Show] - nieuws en reviews.
* [https://www.tllts.org/ Linux Link Tech Show] - de langst lopende Linux podcast.
* [https://linuxoutlaws.com/ Linux Outlaws] - Nieuws, nieuwe releases.
* [https://www.linuxreality.com/ Linux Reality] - ook een goede podcast voor beginners. Er komen geen nieuwe afleveringen meer bij, maar het archief bevat een schat aan nuttige informatie.
* [https://www.lottalinuxlinks.com/ Lottalinuxlinks] - naast een podcast ook veel doorverwijzingen naar andere nuttige informatie over Linux.
* [https://www.lugradio.org/ LugRadio] - Linux en open source. Er komen geen nieuwe afleveringen, maar ook hier is het interessant eens in het archief te grasduinen.
* [https://podcast.ubuntu-uk.org/ Ubuntu UK Podcast] - Podcast van het Britse Ubuntu UK LoCo team (plaatselijke vrijwilligers die Ubuntu promoten).
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mh4u5n9yzux5qn5b4xgjp4cqdh4v954</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Webservers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14855</id>
    <revision>
      <id>422040</id>
      <parentid>360681</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10905" sha1="o2rl5ye2h4mm8pnjuxdetf0n8wjiqnl" xml:space="preserve">==Inleiding==
LAMP staat voor '''L'''inux, '''A'''pache, '''M'''ySQL en '''P'''HP en is ongetwijfeld één van de meest gebruikte toepassingen van Linux. Vele bekende websites (onder andere ook Facebook) zijn gebaseerd op dit platform. MySQL wordt in sommige gevallen vervangen door PostgreSQL (of een andere open source databank) en PHP door Perl, Python of een andere scriptingtaal, maar het stramien blijft hetzelfde. In dit hoofdstuk tonen we hoe je een LAMP-stack kan opzetten als basis voor een dynamische website.

== Leerdoelen ==
* Een LAMP-server (d.w.z. '''L'''inux+'''A'''pache+'''M'''ySQL+'''P'''HP) kunnen installeren en configureren in een op RedHat-gebaseerd Linux-systeem
** Ondersteuning voor PHP toevoegen
** Ondersteuning voor SSL (HTTPS) toevoegen
*** Een self-signed certificaat kunnen aanmaken en gebruiken
** Een Apache-webserver kunnen beveiligen met SELinux

== Een LAMP-server opzetten ==
Aangezien we veel commando's na elkaar met administrator rechten moeten uitvoeren voor het opzetten van de webserver:
  $ su -

=== MySQL installatie ===
Installatie van de nodige onderdelen:
  # yum -y install mysql mysql-server

MySQL server aanzetten bij opstart:
  # chkconfig --level 2345 mysqld on

We openen het bestand ''/etc/sysconfig/iptables'' om de firewall te configureren:
  # vi /etc/sysconfig/iptables

Hier voegen we de volgende lijn aan toe zodat de clients de MySQL server kunnen bereiken:
(toevoegen in de file na INPUT en vóór FORWARD)
  -A INPUT -m state --state NEW -m tcp -p tcp --dport 3306 -j ACCEPT

Herstarten van de firewall om de nieuwe regel te laden:
  # service iptables restart

MySQL server starten: 
  # service mysqld start

Aanmaken van mysql user root met paswoord:
  # mysqladmin -u root password &lt;nowiki&gt;'rootpassword'&lt;/nowiki&gt;

Aanmelden in mysql als root:
  # mysql -u root -p

Geef nu het 1stap geleden ingegeven rootpassword in.

:Alternatief: paswoord om in te loggen veranderen:
  &gt;SET PASSWORD FOR 'root'@'localhost' = PASSWORD('nieuw-password');
  &gt;SET PASSWORD FOR 'root'@'localhost.localdomain' = PASSWORD('nieuw-password');
  &gt;SET PASSWORD FOR 'root'@'127.0.0.1' = PASSWORD('nieuw-password');

Opvragen van de mysql.user table om te zien welke gebruikers er bestaan: 
  &gt;SELECT User, Host, Password FROM mysql.user;

Zorgen dat de we de Any gebruikers (= users zonder naam) droppen:
  &gt;DROP USER &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;@'localhost';
  &gt;DROP USER &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;@'localhost.localdomain';


Nieuwe user aanmaken:
  &gt;CREATE USER 'mysqlUser'@'localhost' IDENTIFIED BY 'mysqlPassword';
  &gt; GRANT ALL PRIVILEGES ON *.* TO 'mysqlUser'@'localhost' WITH GRANT OPTION;


Uit mysqladmin gaan:
  &gt;exit

:Alternatief: Testen door aan te melden als mysqlUser:
  $ mysql -u mysqlUser -p
  $ mysqlPassword
  &gt;exit

=== Apache ===
Installatie Apache:
  $ yum -y install httpd mod_ssl

Apache starten:
  $ service httpd start

Apache automatisch aanzetten bij het opstarten:&lt;br&gt;
  $ chkconfig --level 2345 httpd on

Firewall configuratie met system-config-firewall-tui ( sudo yum -y install system-config-firewall-tui)&lt;br&gt;
  $ system-config-firewall-tui
  $ CUSTOMIZE 
  $ [*] Secure WWW (HTTPS) --&gt; aanzetten door op spatiebalk te drukken
  $ [*] WWW (HTTP)

of manueel toevoegen&lt;br&gt;
  $ vi /etc/sysconfig/iptables
of
  $ nano /etc/sysconfig/iptables  

Hier voegen we de volgende lijn aan toe om poort 80 open te zetten:(toevoegen in de file na INPUT en voor FORWARD)
&lt;br&gt;
  -A INPUT -m state --state NEW -m tcp -p tcp --dport 80 -j ACCEPT

Herstarten van de firewall om de nieuwe regel te laden:&lt;br&gt;
  $ service iptables restart

Test door te surfen naar https://192.168.56.101 (dit ip adres kan variëren afhandelijk van uw configuratie, je moet dan met het commando ifconfig opzoeken naar welk adres je moet surfen)

=== SSL ===
We genereren eerst een private key. Deze wordt geëncrypteerd opgeslagen met het Triple-DES algoritme. Je dient meteen een wachtwoord (passphrase) in te tikken dat je telkens als je de server opstart zal moeten herhalen. Als je dat wil vermijden, kan je de optie '''-des3''' weglaten. Merk op dat dat voor productiesystemen een beveiligingsrisico inhoudt. Als iemand toegang kan krijgen tot het filesysteem, kan die zo je certificaat stelen en een vervalste website opzetten.&lt;br&gt;
  $ openssl genrsa -des3 -out server.key 1024

Certificate Signing Request (CSR) genereren (geef hier hetzelfde wachtwoord in):&lt;br&gt;
  $ openssl req -new -key server.key -out server.csr

Geldigheid instellen op 365 dagen:&lt;br&gt;
  $ openssl x509 -req -days 365 -in server.csr -signkey server.key -out server.crt

Server.key kopiëren om wachtwoord te verwijderen:&lt;br&gt;
  $ cp server.key server.key.secure

Map maken om .csr bestand in te plaatsen:&lt;br&gt; 
  $ mkdir /etc/httpd/conf/ssl.csr/

Map maken om .crt bestand in te plaatsen:&lt;br&gt;
  $ mkdir /etc/httpd/conf/ssl.crt/

Map maken om .key en .key.secure bestand in te plaatsen:&lt;br&gt;
  $ mkdir /etc/httpd/conf/ssl.key/

Verplaatsen van de files naar de overeenkomstige directory:&lt;br&gt;
  $ mv server.csr /etc/httpd/conf/ssl.csr/host_domain_tld.csr
  $ mv server.crt /etc/httpd/conf/ssl.crt/host_domain_tld.crt
  $ mv server.key /etc/httpd/conf/ssl.key/host_domain_tld.key
  $ mv server.key.secure /etc/httpd/conf/ssl.key/host_domain_tld.key.secure

Permissies wijzigen zodat enkel de gebruiker root toegang heeft tot deze mappen:&lt;br&gt;
  $ chmod 400 /etc/httpd/conf/ssl.csr/
  $ chmod 400 /etc/httpd/conf/ssl.crt/
  $ chmod 400 /etc/httpd/conf/ssl.key/

Gegevens aanpassen in /etc/httpd/conf.d/ssl.conf:&lt;br&gt;
  $ vi /etc/httpd/conf.d/ssl.conf

Volgende lijnen aanpassen:&lt;br&gt;
::- Onder Virtual Host deel
::'''&lt;VirtualHost _default_:443&gt; '''wordt'''  &lt;VirtualHost *:443&gt;&lt;br&gt;'''
::- Onder Server Certificate
::'''SSLCertificateFile /etc/httpd/conf/ssl.crt/host_domain_tld.crt&lt;br&gt;'''
::- Onder Private key
::'''SSLCertificateKeyFile /etc/httpd/conf/ssl.key/host_domain_tld.key&lt;br&gt;'''

We openen het bestand /etc/sysconfig/iptables om de firewall te configureren:&lt;br&gt;
  $ vi /etc/sysconfig/iptables

Hier voegen we de volgende lijn aan toe zodat de clients de SSL poort kunnen bereiken:(toevoegen in de file na INPUT en voor FORWARD)
&lt;br&gt;
  -A RH-Firewall-1-INPUT -m state --state NEW -m tcp -p tcp --dport 443 -j ACCEPT

Herstarten van de firewall om de nieuwe regel te laden:&lt;br&gt;
  $ /sbin/service iptables restart

Apache herstarten:&lt;br&gt;

  $ /sbin/service httpd restart -&gt; geeft een fout:'''Failed, SSLCertificateFile does not exist or is empty'''
::Dit komt omdat SELinux het bestand niet vertrouwt (tail /var/log/messages)
  $ chcon  user_u:object_r:httpd_config_t /etc/httpd/conf/ssl.crt/host_domain_tld.crt
  $ chcon  user_u:object_r:httpd_config_t /etc/httpd/conf/ssl.key/host_domain_tld.key
Voor fedora 13 minimal install:
  $ chcon user_u:object_r:httpd_config_t:s0 /etc/httpd/conf/ssl.crt/host_domain_tld.crt
  $ chcon user_u:object_r:httpd_config_t:s0 /etc/httpd/conf/ssl.key/host_domain_tld.key
  $ chcon user_u:object_r:httpd_config_t:s0 /usr/sbin/httpd

Apache herstarten:&lt;br&gt;
  $ /sbin/service httpd restart -&gt; werkt nu wel.

=== PHP ===
Installatie van PHP en PHP-MYSQL:&lt;br&gt;
  $ yum -y install php php-mysql php-pear php-gd php-xml

Herstarten van Apache:&lt;br&gt;
  $ /sbin/service httpd restart


We zijn klaar, dus su uitloggen:
  $ logout

== Toepassing Drupal ==
Drupal is een bekend Content Management System, ontwikkeld door Dries Buytaert (een Vlaming, trouwens). Drupal is gebaseerd op de LAMP stack en is erg populair voor het snel opzetten van dynamische websites. Veel hostingbedrijven maken er dan ook gebruik van.

Aanmaken van een database:&lt;br&gt;
  $ mysqladmin –u root –p create drupalDB

Inloggen op MySQL:&lt;br&gt;
  $ mysql –u root –p

Gebruiker mysqlUser volledige toegang geven tot de database, m.a.w. mysqlUser dezelfde rechten als root geven:&lt;br&gt;
  &gt;GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, CREATE, DROP, INDEX, ALTER ON druppalDB.* TO ‘mysqlUser’@'localhost' IDENTIFIED BY ‘mysqlPassword’;
  &gt;exit

Rechten op de map ''/var/www/html'' wijzigen:&lt;br&gt;
  $ chown -R linuxUsername /var/www/html
  $ chgrp -R apache /var/www/html

De huidige directory zetten op &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;''/var/www/html''&lt;/span&gt;:&lt;br&gt;
  $ cd /var/www/html

Drupal downloaden:&lt;br&gt;
  $ yum -y install wget
  $ wget https://ftp.drupal.org/files/projects/drupal-6.19.tar.gz

Files uitpakken:&lt;br&gt;
  $ tar -xzvpf drupal-* --strip-components=1

Kopiëren van de standaard settings:&lt;br&gt;
  $ cp ./sites/default/default.settings.php ./sites/default/settings.php

Rechten op de map wijzigen:&lt;br&gt;
  $ chgrp -R apache .
  $ chown -R apache ./sites/default
  $ chgrp -R linuxUsername ./sites/default
  $ chmod -R g+w ./sites/default/settings.php

PHP extensions installeren
  $ yum install php-mbstring
  $ yum install php-gd

Inloggen op de webserver en de configuratie volgen.

== Labo-opdracht: een Drupal appliance opzetten ==
Het doel van dit labo is het opzetten van een Drupal server in een virtuele machine. De naam “appliance” in de titel wordt tegenwoordig vaak gebruikt (o.a. door VMWare) voor een virtuele machine met een minimale installatie voor een specifiek doel.

# Installeer een minimale versie van (CentOS of Fedora) Linux onder een virtualisatiesysteem naar keuze (vb. Oracle VirtualBox, VMWare Server, Hyper-V, ...). Met minimaal bedoelen we dat enkel en alleen de nodige packages geïnstalleerd worden die nodig zijn voor het uitvoeren van het labo. Een grafische omgeving is bijvoorbeeld niet nodig. Gebruik eventueel de “netinstall” installatie-cd. Bij ''[https://docs.fedoraproject.org/install-guide/f11/nl/html/s1-pkgselection-x86.html Package installation]'' zorg je ervoor dat geen van de voorgestelde opties (&quot;Kantoor en productiviteit&quot;, enz) geselecteerd is, en dat onderaan &quot;Nu aanpassen&quot; aangevinkt is. In het volgende scherm (&quot;[https://docs.fedoraproject.org/install-guide/f11/nl/html/sn-package-selection.html Softwareselectie aanpassen]&quot;) vink je eveneens alle categorieën uit.
# Installeer MySQL op je appliance
# Zet een Apache webserver op met ondersteuning voor PHP en SSL. Genereer zelf een self-signed certificate en installeer het. Het moet mogelijk zijn om vanaf het host-besturingssysteem de webserver van je appliance te contacteren via SSL (http'''s'''://x.x.x.x/).
# Installeer Drupal op je appliance. Zorg dat je Drupal-site bereikbaar is via een versleutelde verbinding.
==Bibliografie==
* [https://dev.mysql.com/doc/refman/5.5/en/installing.html https://dev.mysql.com/doc/refman/5.5/en/installing.html]
* [https://dev.mysql.com/doc/refman/5.5/en/adding-users.html https://dev.mysql.com/doc/refman/5.5/en/adding-users.html] 
* [https://dev.antoinesolutions.com/mysql https://dev.antoinesolutions.com/mysql]}
* [https://www.vjtod.org/selinux_crt_httpd.html https://www.vjtod.org/selinux_crt_httpd.html]
* [https://www.apache-ssl.org/docs.html#SSLCertificateFile https://www.apache-ssl.org/docs.html#SSLCertificateFile]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>o2rl5ye2h4mm8pnjuxdetf0n8wjiqnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19470</id>
    <revision>
      <id>422037</id>
      <parentid>419694</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="03wbq4pjoz55gzw4ho2ftt2ixi4465z" xml:space="preserve">Deze pagina wil een overzicht bieden van het gebruik van Linux in het '''Nederlandstalig''' onderwijs (Nederland en Vlaanderen). Buiten het onderwijs zijn er ook noemenswaardige alternatieven, zoals de overstap van [https://www.osor.eu/news/be-political-party-moving-to-a-complete-open-source-desktop Ecolo] naar open source, maar hier gaat het dus over het onderwijs.

Bij iedere school wordt er een poging ondernomen om volgende zaken te bespreken:
* Samenvatting
** Doelgroep: wie zal ervan gebruikmaken. Zijn het IT-leerlingen, om welke studierichtingen gaat het,...
** Distro: welke Linux-distributie wordt er gebruikt?
*** Dit kan als stand-alone machine zijn.
*** Dit kan in een LTSP-omgeving zijn. [https://prezi.com/lzvgdys8o_tw/ubuntu-ltsp-uitgebreide-versie/ Deze Prezi-voorstelling] heeft een mooi overzicht van LTSP in het onderwijs.
*** Dit kan als [https://www.multiseatcomputer.be/ multiseat] configuratie zijn.
** Cursus: welke cursus wordt er gebruikt. Een zelfgebakken cursus?
* Beweegreden overstap: is het omwille van dure licenties? om illegale software te vermijden? om in te spelen op de markt? uit principe? het is het beste besturingssysteem?
* Stappenplan: welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? Gaat het om een volledige overstap?
* Media, blogs: misschien spendeert de media hier ook aandacht aan, of bepaalde blogs?

= Basisscholen =
* [[/Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele (Brussel)/ | Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele]] (België, Brussel): LTSP
* Sancta Maria Gentbrugge (België, Gentbrugge)°: multiseat
* Lyceum Hasselt (België, Hasselt)°: multiseat
* Sint-Franciscus Instituut (België, Borgerhout)°: multiseat
* Guido Gezelleschool Mortsel (België, Mortsel)°: multiseat
* t'Craenveld Eine (België, Eine)°: multiseat
* Sint-Pieterscollege (België, Jette)
* [[/Sint-Lutgardisschool (Schelle)/ | Sint-Lutgardisschool]] (België, Schelle): LTSP
* [[/Ter Poorten (Lissewege)/ | Stedelijke Basisschool Ter Poorten]] (België, Lissewege)

= Secundaire scholen/middelbaar onderwijs =
* [[/Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele (Brussel)/ |Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele]] (België, Brussel): LTSP
* Barlaeus Gymnasium (Nederland, Amsterdam)
* [[Viso Mariakerke (Mariakerke) | Viso Mariakerke]] (België, Mariakerke)
* [[Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Scholengroep Het Hooghuis (Oss)| Scholengroep Het Hooghuis]] (Nederland, Oss): LTSP
* Lyceum Hasselt (België, Hasselt)°: multiseat
* Viso Gent (België, Gent)°: multiseat
* Muda Gent (België, Gent)°: multiseat
* Koninklijk Atheneum Schoten (België, Schoten)°: multiseat
* Koninklijk Atheneum Schilde (België, Schoten)°: multiseat
* [[/Guldensporencollege (Kortrijk) | Guldensporencollege ]] (België, Kortrijk): LTSP
* [[/Sint-Pieterscollege (Jette)/ | Sint-Pieterscollege]]  (België, Jette): LTSP
* Diocesane Middenschool Sint-Jan (België, Diest): zie [https://www.sintjandiest.be/dms/?page_id=2878 hun website]
* [[Gemeentelijke Basisschool De Horizon (Malle)]]: LTSP

= Hogere studies =
* [[/Katho (Kortrijk)/ | Katho]] (België, Kortrijk): Bachelor in de toegepaste informatica
* [[/Hogeschool Gent (Gent)/ | Hogent]] (België, Gent): Bachelor in de toegepaste informatica
* [[/Artesis Hogeschool Antwerpen/ | Artesis Hogeschool Antwerpen ]] (België, Antweren): Bachelor in de elektronica-ICT
* [[/KaHo Sint-Lieven (Gent)/ | KaHo SL]] (België, Gent): Bachelor en Master in de industriële wetenschappen Elektronica-ICT

= Volwassenenonderwijs =
* [[/Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele (Brussel)/ |Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele]] (België, Brussel):LTSP

= Voetnoot =
° Deze scholen komen uit het overzicht van [https://www.multiseatcomputer.be/referentiescholen-en-bibs.html multiseat referenties op multiseatcomputer.be].
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>03wbq4pjoz55gzw4ho2ftt2ixi4465z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Scholengemeenschap vzw Sint-Goedele (Brussel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19471</id>
    <revision>
      <id>422032</id>
      <parentid>279425</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="ob3i9zt9jgqi44eq3yna46rr6jclt5b" xml:space="preserve">* Scholen van vzw Sint-Goedele Brussel:
** Kleuterscholen:
*** GVKS Zellik
** Basisscholen:
*** GVBS Sint-Guido
*** GVBS Sint-Pieter
*** GVBS Heilig-Hartcollege
*** GVBS Heilig-Hartschool
*** GVBS Sint-Lutgardis
*** GVBS Sint-Michiels
*** GVBS Angelusinstituut
*** GVBS Lutgardis
*** GVBS Sint-Pieterscollege
*** GVBS Sint-Jozefscollege
** Buitengewoon secundair onderwijs
*** Cardijnschool
** Secundair onderwijs
*** Sint-Guido-Instituut
*** Sint-Jozefscollege
*** Sint-Pieterscollege
** Centrum voor volwassenenonderwijs
*** CVO Lethas

Op al deze scholen zijn ze begonnen met de overstap van Windows naar Linux. Dit om verschillende redenen, waaronder:
* de steeds weerkerende dure licenties van Windows en Microsoft Office
* door gebruik te maken van LTSP kunnen ook oude pc's nog gebruikt worden als thin client
* energiebesparing door inschakelen van echte thin clients en flat-screens
* het gebruik van open standaarden wordt ook gepromoot door de overheid
* Zie ook [https://prezi.com/lzvgdys8o_tw/ubuntu-ltsp-uitgebreide-versie/ deze Prezi-presentatie] over LTSP in deze scholengroep.

Deze overstap houdt uiteraard in dat ze ook moeten overschakelen naar OpenOffice.org. Gebruikte distributies zijn vooral Centos, maar ook Fedora en Ubuntu.

Stappenplan (het gaat om een volledige overschakeling):
* eerst wordt er gezorgd voor de technische kant (aankoop van de server, benodigde gigabit switchen)
* 1 pc wordt aangesloten en start hetzij via PXE hetzij via een bootdiskette. Het volledige besturingssysteem wordt via LTSP geladen van de server.
* er wordt een nascholing gegeven aan leerkrachten i.v.m. het gebruiken van het nieuwe systeem
* de computerklas wordt overgeschakeld
* de klassen worden overgeschakeld
* op aanvraag kan opnieuw een nascholing verzorgd worden, en dit zowel algemeen als voor specifieke pakketten

==Externe links==
* [https://www.sint-goedele.be Website]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ob3i9zt9jgqi44eq3yna46rr6jclt5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Katho (Kortrijk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19472</id>
    <revision>
      <id>422031</id>
      <parentid>279424</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="86yoxey13tybay6w5yv92y0h3tcr4uj" xml:space="preserve">= Samenvatting =
* Doelgroep: studenten uit de richting toegepaste informatica
* Distro: ?
* Cursus: ?

Bij bachelor in de &quot;toegepaste informatica&quot; is er een afstudeerrichting 'software-management' en een afstudeerrichting 'applicatie-ontwikkeling'. Deze bestaan allebei uit drie programmajaren. Bij software-management besteedt men in het tweede programmajaar 1 van de 60 studiepunten aan 'lab systeemsoftware (LINUX)'. Bij applicatie-ontwikkeling zijn dat 2 studiepunten.

Bron: https://www.katho.be/vhti/informatica/

= Beweegreden overstap = 
Dit lijkt niet echt een overstap, maar een onderdeel van de studierichting.

= Stappenplan =
Dit lijkt niet echt een overstap, maar een onderdeel van de studierichting.

= Media, blogs =
* [https://www.facebook.com/pages/Katho-Toegepaste-Informatica/232719306742832 Facebook]
* [https://twitter.com/#!/KathoTI Twitter]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>86yoxey13tybay6w5yv92y0h3tcr4uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linuxdistributies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20945</id>
    <revision>
      <id>422041</id>
      <parentid>229859</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="axd3n1o4o0v7rjbfnj459gxww32gtmv" xml:space="preserve">== Leerdoelen ==
* Weten wat een Linuxdistributie is
* De grootste families van Linuxdistributies kennen, en de verschillen ertussen: RedHat, Debian, broncode-gebaseerd, BSD
* voorbeelden van elk kunnen aanhalen, en kort kunnen situeren: 
** '''RedHat''': RedHat Enterprise Linux, CentOS, Fedora, Mandriva
** '''Debian''': Debian, Ubuntu, Linux Mint
** '''Broncode''': Gentoo
** '''Andere''': Knoppix, OpenSuSE, Slackware
** '''UNIX''': FreeBSD, OpenBSD, NetBSD, OpenSolaris
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>axd3n1o4o0v7rjbfnj459gxww32gtmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Zeeën</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24336</id>
    <revision>
      <id>422061</id>
      <parentid>421311</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf Kattegat</comment>
      <origin>422061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="rp5d5eoj74cnqy31itcqisj8oedl1jn" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;De volgende zeeën worden tot de Europese zeeën gerekend:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
{{Lijst
|inhoud=
[[Atlas van Europa/Adriatische zee|Adriatische zee]]
[[Atlas van Europa/Alboránzee|Alboránzee]]
[[Atlas van Europa/Balearische zee|Balearische zee]]
[[Atlas van Europa/Barentszee|Barentszee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;&gt;Alhoewel deze zeeën niet of slechts gedeeltelijk op de Europese continentale plaat liggen, worden ze toch tot Europa gerekend.&lt;/ref&gt;
[[Atlas van Europa/Egeïsche Zee|Egeïsche zee]]
[[../Golf van Biskaje/]]
[[Atlas van Europa/Groenlandzee|Groenlandzee]]
[[Atlas van Europa/Ierse zee|Ierse zee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;/&gt;
[[Atlas van Europa/Ionische zee|Ionische zee]]
[[Atlas van Europa/Keltische zee|Keltische zee]]
[[Atlas van Europa/Ligurische zee|Ligurische zee]]
[[Atlas van Europa/Middellandse zee|Middellandse zee]]
[[../Noordelijke IJszee/]]
[[Atlas van Europa/Noordzee|Noordzee]]
[[Atlas van Europa/Noorse zee|Noorse zee]]&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;eu&quot;/&gt;
[[Atlas van Europa/Oostzee|Oostzee]]
[[Atlas van Europa/Tyrreense zee|Tyrreense zee]]
[[Atlas van Europa/Waddenzee|Waddenzee]]
}}


{{Lijst
|inhoud=
Zeeëngtes:
:[[Atlas van Europa/Het Kanaal|Het Kanaal]]
:[[Atlas van Europa/Kattegat|Kattegat]]
:[[Atlas van Europa/Straat van Gibraltar|Straat van Gibraltar]]
:[[../Straat van Messina/]]
:[[../Straat van Sicilië/]]
}}}}&lt;/onlyinclude&gt;

==Voetnoten==
{{References|smaller}}
{{Begin}}
{{Navigatie atlas van Europa}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>rp5d5eoj74cnqy31itcqisj8oedl1jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/KaHo Sint-Lieven (Gent)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24461</id>
    <revision>
      <id>422038</id>
      <parentid>279423</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="ioe9ty05l0p60ijf6buekmyd7106ejr" xml:space="preserve">== Samenvatting ==
* Doelgroep: studenten uit de richting industriële wetenschappen elektronica-ict
* Distro: Debian, Ubuntu, Fedora
* Cursus: ?

In de opleiding industriële wetenschappen elektronica-ict gebruikt voor een aantal vakken, zowel theorie als labo.
* systeem- en netwerkbeheer
* ECAD
* besturingssystemen
* programmeertechnieken
* real-time software
* internetapplicaties

== Beweegreden overstap ==
Niet echt een overstap, maar een bewuste keuze van bij de start. Deze keuze inspireert anderen wel om over te stappen!

Belangrijk in het kader van systeem- en netwerkbeheer. Andere redenen zijn:
* zeer veel goede documentatie beschikbaar
* geen licentiekosten
* openheid en open standaarden
* een waaier van mogelijkheden voor door technologie gebeten studenten

== Stappenplan ==
..

== Media, blogs ==
..
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ioe9ty05l0p60ijf6buekmyd7106ejr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kunstgeschiedenis/beeldende kunsten in de renaissance</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24663</id>
    <revision>
      <id>421997</id>
      <parentid>362020</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>28733</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:The Calling of Saint Matthew by Carvaggio.jpg]] → [[File:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>421997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7911" sha1="cblb45ecm6z0i0g5y8l90m7ajk1gxdv" xml:space="preserve">{{Kunstgeschiedenis}}
[[Bestand:Botticelli-primavera.jpg|thumb|300 px|left|'La Primavera' van Sandro Botticelli, ca. 1478, Uffizi-museum Florence]]
[[Bestand:Leone Batista Alberti.jpg|thumb|Leon Battista Alberti]]

In&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&lt;span style='color: Blue'&gt;middeleeuwen&lt;/span&gt;&amp;nbsp;werd &lt;span style='color: Blue'&gt;kunst als een ambacht&lt;/span&gt; beschouwd, een ''ars mechanica'' die niet omwille van zichzelf werd beoefend maar gewoon met het doel iets te verfraaien of uit te beelden. Het praktische doel overheerste hierbij. Kerkgebouwen hadden in dat opzicht ook een soort functie, namelijk de mens dichter tot God te brengen en hem te sterken in wat hij geloofde, en hem waarschijnlijk ook ontzag in te boezemen. Dit werd vooral duidelijk in de gotische bouwstijl die gekenmerkt wordt door indrukwekkende, naar de hemel gerichte constructies. De bouwer en kunstenaar werd hierbij gewoon als een handwerksman gezien, niet als intellectueel. 

Dit alles veranderde in de [[renaissance]]. Wat in de middeleeuwen al als ''[[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#A|artes liberales]]'' (vrije kunsten) bekend was, werd stilaan steeds belangrijker en begon deel uit te maken van een meer intellectuele visie op de beeldende kunsten. Kunst had nu een veel individueler doel en werd een intellectueel procedé, waarbij zij voor de eerste keer in de kunstgeschiedenis werd geassocieerd met de ''theorie van het schone''. Die relatie tussen intellect en kunst vonden de humanisten ook terug in de geschriften van [[Plato]] en [[Filosofisch woordenboek#A|Aristoteles]]. Deze Griekse denkers zouden een grote impact hebben op de kunsttheorie van de renaissance. Uiteindelijk zou Aristoteles een grotere invloed uitoefenen en werd het verwezenlijken van schoonheid vooral door toepassing van een aantal ''vaste regels'' bepaald en niet, platonisch geïnterpreteerd, als een nabootsing van een ideaal dat eigenlijk niet te verwezenlijken was.

;De traktaten van Alberti
Degene die de kunsttheorie een theoretische basis gaf, was [[Italiaanse renaissance/Beeldende kunsten|Leon Battista Alberti]]. Hij schreef drie traktaten over kunst:
# ''De pictura'' over de schilderkunst (1435)
# ''De statua'' over de beeldhouwkunst (ca. 1464)
# ''De re aedificatoria'' over de architectuur (ca. 1452)
Deze traktaten zetten de toon voor een meer empirische (aristotelische) benadering van de beeldende kunsten. Alberti's opvatting van kunst zou heel invloedrijk blijken en zijn ideeën over [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#D|disegno]], [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#I|imitatio]] en harmonie (als herschepping van de natuur) vonden bij kunstenaars en humanisten snel ingang.

Iemand die met zijn opvattingen tegen Alberti's nadruk op de juiste proportie en toepassing van regels inging, was de filosoof Marsilio Ficino. Hij benadrukte eerder het [[Filosofisch woordenboek/M|metafysische]] en het onzichtbare, iets dat niet in de materiële wereld kon worden gevonden door nabootsing van de natuur. Bij hem ging het eigenlijk meer om de inspiratie, de intuïtie en het creatieve idee, dan om de kunde van de maker. Hij volgde hierin dus meer Plato dan Aristoteles.

Door welke kunstenaars deze beide opvattingen dan wel werden nagevolgd is natuurlijk niet zo eenduidig vast te stellen. Zo schrijft [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#R|Rafaël]] in een brief aan zijn vriend [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#C|Baldassare Castiglione]] dat hij om een mooie vrouw te kunnen schilderen allerlei mooie onderdelen van vrouwen moet kunnen tekenen. Maar in diezelfde brief zegt hij dan weer dat hij - als die 'onderdelen' niet beschikbaar zijn... een beroep doet op een 'certa idea' en dat klinkt dan weer erg platonisch.

Michelangelo kan dan weer gelden als voorbeeld van een kunstenaar die zijn onderwerp meer vanuit een metafysisch perspectief benadert. Van hem is de uitspraak bekend dat hij met het onbewerkt blok marmer voor zich, het beeld er al ''in ziet zitten'' en het er gewoon moet 'uithalen'. Hij zag het kunstenaarschap eerder als een individueel talent, niet als de toepassing van vaststaande regels. Een kunstenaar moest beschikken over het 'kunstenaarsoog' ''(giudizio dell' occhio)''.

[[Bestand:Accademia - Presentazione dell'anello al doge di Paris Bordone.jpg|thumb|Schilderij van [[Italiaanse renaissance/Paris Bordone|Paris Bordone]] met sterke perspectiefwerking: ''Overhandiging van de Ring aan de Doge van Venetië'', 1534]]
[[Bestand:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|thumb|De Roeping van Sint Mattheus, toepassing van ''chiaroscuro'' door [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#C|Caravaggio]], omstreeks 1600]]

;Invloed van Alberti's 'Della Pintura'
De invloed van Alberti's 'Della Pintura' ''(Latijn: de Pictura)'' was aanzienlijk. Centraal in dit werk staan een aantal begrippen die ieder renaissancekunstenaar geacht werd te kennen. Twee van de belangrijkste waren:
* [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#H|historia]] ''(geschiedenis of vertelling)'': de voorstelling moest een verheffend verhaal vertellen. Dit werd bereikt door de personages in handeling te tonen, door hun expressie in gelaat en gebaren.
* [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#C|Compositio]]: De handeling moest zich binnen een perspectivische ruimte afspelen. Door houdingen en gebaren werd de compositie samengesteld. Voor de interpretatie van die houdingen moest de toeschouwer kennis hebben van het werk van klassieke auteurs zoals [[Filosofisch woordenboek/C||Cicero]] en [[Filosofisch woordenboek/Q|Quintilianus]].
Het doel van de ''historia'' was een heldere, geordende voorstelling, die de toeschouwer kon ontroeren, instrueren en verbazen.

;Onderscheid met middeleeuwse kunst
Wat de renaissancekunst van middeleeuwse kunst onderscheidde was dus onder meer het volgende:
* behalve voor Bijbelse thema's werd nu ook voor seculiere thema's gekozen, doordat niet alleen de kerk, maar ook rijke kooplieden en ''podesta's'' opdracht gaven tot het maken van schilderijen en sculpturen.
* de visie op de kunstenaar als ''uomo di ingegno'' (genie) - vooral vanaf de hoogrenaissance - waardoor het onderscheid tussen kunstenaar en intellectueel werd verkleind.
* de invloed van het humanistisch gedachtegoed op de praktijk van het kunstenaarschap.
* het streven naar een groter realisme; in de schilderkunst werd dit bereikt door:
** de doorgedreven toepassing van [[Schilderen/Perspectief|perspectief]],' met als pioniers Brunelleschi en [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#M|Masaccio]]. De driedimensionale afbeelding op een plat vlak verhoogde het realisme aanzienlijk.
** toepassing van '[[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#V|het verkort]]': een effect waarbij de schilder door kortere lijnen de illusie van diepte creëert, bijvoorbeeld door een arm korter te tekenen die naar de toeschouwer gericht is.
** [[Italiaanse renaissance/Register Italiaanse renaissance#S|sfumato]] (van het Latijn ''fumare'', rook/roken) - de term werd aangebracht door Leonardo da Vinci en verwijst naar een schildertechniek waarbij scherpe contouren worden verzacht door subtiel mengen van kleuren in de overgangen. Een andere techniek die werd toegepast om meer diepte aan de kleur te geven was ''[[Schilderen/Olieverftechnieken#Glaceren|glaceren]]'': het schilderen van verschillende transparante kleuren over elkaar heen. Vaak werd een schilderij zes maanden of langer weggezet in het atelier voor een volgende laag werd opgebracht.
** Chiaroscuro - (van het Italiaans ''chiaro'', licht en ''scuro'', donker) een techniek waarbij hoogbelichte en donkere partijen naast elkaar worden gezet. Het daardoor ontstane contrast geeft een illusie van diepte en driedimensionaliteit. Sfumato is het tegengestelde van chiaroscuro.
{{Sub}}</text>
      <sha1>cblb45ecm6z0i0g5y8l90m7ajk1gxdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarot/Esoterische tarot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24949</id>
    <revision>
      <id>422064</id>
      <parentid>363986</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>link</comment>
      <origin>422064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="gawoiibg7lw6fia2xjs28ocj968nk5d" xml:space="preserve">{{Tarot}}
[[Bestand:Консультация по картам таро - Tarot cards spread for reading.jpg|300px|miniatuur|center|alt=Tarotlegging met Rider-Waite kaarten|Tarotlegging met [[Tarot/Rider-Waite tarot|Rider-Waite kaarten]]]]
'''Tarot''' wordt veel gebruikt voor persoonlijkheidsanalyse, voor [[Mindfulness/Meditatie|meditatie]] en voor toekomstvoorspelling. Daarnaast werd het door esoterische auteurs vanaf de 19e eeuw beschouwd als een via symbolen overgeleverde [[Portaal:Esoterie|occulte filosofie]]. Vaak werd daarbij geclaimd dat het Egyptische geheime leringen betrof die via een lange lijn van geïnitieerden door de eeuwen heen doorgegeven was.

Schrijvers over het occulte uit de 19e eeuw, waaronder leden van de [[Hermetische kabbala/Hermetische Orde van de Golden Dawn|Golden Dawn]], maakten een onderscheid tussen 'divination' en 'fortune telling', divinatie en [[Magie/Waarzeggerij|waarzeggerij]]. Het laatste was een activiteit waar ze op neerkeken, en werd vooral door rondreizende zigeuners in praktijk gebracht. Papus oordeelde dat de vrouwen die zich met de kaarten bezighielden niet het vereiste begrip  opbrachten voor de diepzinnige spirituele betekenis van de Tarot. &lt;ref name=&quot;Cavendish&quot;&gt;Richard Cavendish: 'The Tarot' - Chancellor Press, 1988&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Papus:Le Tarot de Bohémiens; Préface de la 2me édition&lt;/ref&gt; Dat 20ste hoofdstuk van ''Le Tarot des Bohémiens'' beslaat maar een klein deel (nog geen tiende) van het boek, waarin hij aan 'les dames' in 6 lesjes uitlegt hoe je tarotkaarten legt en leest om de toekomst te voorspellen. Ondanks die houding heeft het 'waarzeggerij-aspect' van de tarot meer populariteit verworven dan de occulte filosofie die mensen als [[Tarot/Beroemde tarotlezers en auteurs|Antoine Court de Gébelin]], [[Tarot/Beroemde tarotlezers en auteurs|Éliphas Lévi]], Papus en latere esoterische tarotauteurs wilden openbaren.

Een aantal esoterische scholen, waaronder the Hermetic Order of the Golden Dawn, beschouwen de Tarot eerder als een soort tekstboek en geheugensteun om hun leer over te brengen. Het gaat dan om een soort kennis die alleen voor ingewijden beschikbaar is (vandaar 'arcana', de geheime kennis of leer) en waarbij met de tarot technieken als meditatie en visualisatie van symbolen worden gebruikt om toegang te krijgen tot een 'astraal niveau'. [[Tarot/Beroemde tarotlezers en auteurs|Aleister Crowley]], die zijn eigen tarotdeck de '[[Tarot/Thoth-tarot|Thoth-tarot]]' ontwierp, adviseerde de tarotadepten eveneens om door middel van meditatie intuïtieve kennis van de symboliek van de tarotkaarten te verwerven. Van de dichter William Butler Yeats is bekend dat hij een tarotkaart uitkoos en op zijn voorhoofd drukte om zich op de kaart te concentreren en er zo 'toegang' tot te krijgen.&lt;ref name=&quot;Cavendish&quot;/&gt;

Er zijn dus verschillende manieren om tarotkaarten te gebruiken: als visueel hulpmiddel om een esoterische leer over te brengen, en voor waarzeggerij. Sommige therapeuten stellen dat tarot daarnaast ook een manier is om inzicht te krijgen in bepaalde problemen en vraagstukken. Zo wordt de door Robert Wang ontworpen &quot;The Jungian Tarot Deck&quot; met krachtige [[Jungiaans woordenboek/A|archetypische]] voorstellingen gebruikt door jungiaanse analisten en therapeuten om tijdens consultaties met hun cliënt over te mediteren.

Het populairste kaartspel ('deck') om voorspellingen te doen is waarschijnlijk dat van de Britse occultist [[Tarot/Rider-Waite tarot|Waite]] en de kunstenares Frieda Harris (de [[Tarot/Rider-Waite tarot|Rider-Waite-tarot]]) met een geïllustreerde [[Tarot/De Kleine Arcana|kleine arcana]]. Daarnaast worden speciaal voor waarzeggerij ontworpen kaarten gebruikt, zoals die van [[Tarot/Beroemde tarotlezers en auteurs|Etteilla]] en die van [[Tarot/Beroemde tarotlezers en auteurs|Mlle Lenormand]]. Ook zigeuners gebruiken soortgelijke sets die eenvoudiger zijn dan de tarotkaarten en door de kleurige afbeeldingen van situaties en personen meer afgestemd zijn op toekomstvoorspelling.

Bekende kaartleggingen zijn de driekaartlegging 'Heden-verleden-toekomst' en het [[Tarot/Keltisch kruis|Keltisch Kruis]], waarbij 10 kaarten worden gelegd die meer verklaren over de oorzaak en achtergronden van het vraagstuk/de situatie, de invloed van derden en (eventuele) ontwikkelingen in de toekomst.

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gawoiibg7lw6fia2xjs28ocj968nk5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Scholengroep Het Hooghuis (Oss)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25015</id>
    <revision>
      <id>422033</id>
      <parentid>282547</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="bonj8b15osl5x4afdav8oc89srd8am2" xml:space="preserve">* Doelgroep: een groep van 8 scholen voor voortgezet onderwijs (VO) in de regio Oss. Het ICT-team van deze school bouwt en onderhoudt ICT-faciliteiten voor alle 6000 gebruikers. Waar mogelijk passen ze vrije software en open standaarden toe.
* Distro: welke Linux-distributie wordt er gebruikt.
** Ubuntu, Debian GNU/Linux, KVM allemaal gecombineerd tot een LTSP omgeving.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ict.hethooghuis.nl/nieuws/ltsp-cluster-implementatie.html Eerste Nederlandse ltsp-cluster op basis van Ubuntu bij het Hooghuis]&lt;/ref&gt;
* Stappenplan: dit werd uit de doeken gedaan bij de HCC Linux Themadag op 31 oktober 2009.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ict.hethooghuis.nl/nieuws/hooghuis-op-hcc-linux-themadag.html Het Hooghuis presenteert zich tijdens de HCC Linux Themadag en Ubuntu Release Party op 31 oktober 2009 in Ede]&lt;/ref&gt;
* Beweegreden overstap (zoals vermeld in verschillende blogposts, cfr. onderaan deze webpagina)
** De omgeving draait volledig op vrije software. Hierdoor hoeven we geen cent aan licentiekosten te betalen.
** Daarnaast kunnen we hierdoor met de ontwikkelaars ervan duurzaam samenwerken en doorontwikkelen.
** Transparantie in communicatie en samenwerking
* Beweegredenen overstap naar LTSP&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ict.hethooghuis.nl/nieuws/spoorlaan.html LTSP operationeel op tijdelijke locatie Spoorlaan]&lt;/ref&gt;:
** minder verbruik dus minder stroom- en koelingskosten
** absoluut stil
** geen licentiekosten; op de server draait Ubuntu en op de thin-client Debian
** erg beheersbaar; aangezien de thin-clients geen configuratie hebben hoeft alleen de server beheerd te worden
* Media, blogs: misschien spendeert de media hier ook aandacht aan, of bepaalde blogs?
** De [https://ict.hethooghuis.nl/nieuws/ blog van Het Hooghuis] zelf is hier een heel interessante bron van informatie

= Referenties =
&lt;references /&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>bonj8b15osl5x4afdav8oc89srd8am2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Italiaanse renaissance/Beeldende kunsten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25645</id>
    <revision>
      <id>421998</id>
      <parentid>385853</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>28733</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:The Calling of Saint Matthew by Carvaggio.jpg]] → [[File:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>421998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8095" sha1="ritq379vos5ut8ovcitx23mqx8c7gj1" xml:space="preserve">{{Italiaanse renaissance}}
=== Beeldende kunsten ===
[[Bestand:Botticelli-primavera.jpg|left|thumb|'La Primavera' van Sandro Botticelli, ca. 1478, Uffizi-museum Florence]] 
[[Bestand:Leone Batista Alberti.jpg|left|thumb|Leon Battista Alberti]]
&lt;span style='color: Green'&gt;In de middeleeuwen werd kunst als een ambacht beschouwd&lt;/span&gt;, een ''ars mechanica'' die niet omwille van zichzelf werd beoefend maar gewoon met het doel iets te verfraaien of uit te beelden. Het praktische doel overheerste hierbij. Kerkgebouwen hadden in dat opzicht ook een soort functie, namelijk de mens dichter tot God te brengen en hem te sterken in wat hij geloofde, en hem waarschijnlijk ook ontzag in te boezemen. Dit werd vooral duidelijk in de [[w:Gotiek|gotische bouwstijl]] die gekenmerkt wordt door indrukwekkende, naar de hemel gerichte constructies. De bouwer en kunstenaar werd hierbij gewoon als een handwerksman gezien, niet als intellectueel. 

&lt;span style='color: Green'&gt;Dit alles veranderde in de renaissance&lt;/span&gt;. Wat in de middeleeuwen al als ''[[w:Zeven vrije kunsten|artes liberales]]'' (vrije kunsten) bekend was, werd stilaan steeds belangrijker en begon deel uit te maken van een meer intellectuele visie op de beeldende kunsten. Kunst had nu een veel individueler doel en werd een intellectueel procedé, waarbij zij voor de eerste keer in de kunstgeschiedenis werd geassocieerd met de ''theorie van het schone''. Die relatie tussen intellect en kunst vonden de humanisten ook terug in de geschriften van [[Plato]] en [[Filosofisch woordenboek/A|Aristoteles]]. Deze Griekse denkers zouden een grote impact hebben op de kunsttheorie van de renaissance. Uiteindelijk zou Aristoteles een grotere invloed uitoefenen en werd het verwezenlijken van schoonheid vooral door toepassing van een aantal ''vaste regels'' bepaald en niet, platonisch geïnterpreteerd, als een nabootsing van een ideaal dat eigenlijk niet te verwezenlijken was.

;De traktaten van Alberti
Degene die de kunsttheorie een theoretische basis gaf, was [Leon Battista Alberti. Hij schreef drie traktaten over kunst:
# ''De pictura'' over de schilderkunst (1435)
# ''De statua'' over de beeldhouwkunst (ca. 1464)
# ''De re aedificatoria'' over de architectuur (ca. 1452)
Deze traktaten zetten de toon voor een meer empirische (aristotelische) benadering van de beeldende kunsten. Alberti's opvatting van kunst zou heel invloedrijk blijken en zijn ideeën over [[w:Kunst|disegno]], [[w:Translatio, imitatio en aemulatio|imitatio]] en harmonie (als herschepping van de natuur) vonden bij kunstenaars en humanisten snel ingang.

Iemand die met zijn opvattingen tegen Alberti's nadruk op de juiste proportie en toepassing van regels inging, was de filosoof Marsilio Ficino. Hij benadrukte eerder het [[Filosofisch woordenboek/M|metafysische]] en het onzichtbare, iets dat niet in de materiële wereld kon worden gevonden door nabootsing van de natuur. Bij hem ging het eigenlijk meer om de inspiratie, de intuïtie en het creatieve idee, dan om de kunde van de maker. Hij volgde hierin dus meer Plato dan Aristoteles.

Door welke kunstenaars deze beide opvattingen dan wel werden nagevolgd is natuurlijk niet zo eenduidig vast te stellen. Zo schrijft [[w:Rafaël Santi|Rafaël]] in een brief aan zijn vriend [[w:Baldassare Castiglione|Baldassare Castiglione]] dat hij om een mooie vrouw te kunnen schilderen allerlei mooie onderdelen van vrouwen moet kunnen tekenen. Maar in diezelfde brief zegt hij dan weer dat hij - als die 'onderdelen' niet beschikbaar zijn... een beroep doet op een 'certa idea' en dat klinkt dan weer erg platonisch.

Michelangelo kan dan weer gelden als voorbeeld van een kunstenaar die zijn onderwerp meer vanuit een metafysisch perspectief benadert. Van hem is de uitspraak bekend dat hij met het onbewerkt blok marmer voor zich, het beeld er al ''in ziet zitten'' en het er gewoon moet 'uithalen'. Hij zag het kunstenaarschap eerder als een individueel talent, niet als de toepassing van vaststaande regels. Een kunstenaar moest beschikken over het 'kunstenaarsoog' ''(giudizio dell' occhio)''.

[[Bestand:Accademia - Presentazione dell'anello al doge di Paris Bordone.jpg|left|thumb|Schilderij van [[Italiaanse renaissance/Paris Bordone|Paris Bordone]] met sterke perspectiefwerking: ''Overhandiging van de Ring aan de Doge van Venetië'', 1534]]
[[Bestand:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|left|thumb|De Roeping van Sint Mattheus, toepassing van ''chiaroscuro'' door [[w:Caravaggio (schilder)|Caravaggio]], omstreeks 1600]]

;Invloed van Alberti's 'Della Pintura'
De invloed van Alberti's 'Della Pintura' ''(Latijn: de Pictura)'' was aanzienlijk. Centraal in dit werk staan een aantal begrippen die ieder renaissancekunstenaar geacht werd te kennen. Twee van de belangrijkste waren:
* [[Italiaanse renaissance/Historia|historia]] ''(geschiedenis of vertelling)'': de voorstelling moest een verheffend verhaal vertellen. Dit werd bereikt door de personages in handeling te tonen, door hun expressie in gelaat en gebaren.
* [[w:Compositie (beeldende kunst)|Compositio]]: De handeling moest zich binnen een perspectivische ruimte afspelen. Door houdingen en gebaren werd de compositie samengesteld. Voor de interpretatie van die houdingen moest de toeschouwer kennis hebben van het werk van klassieke auteurs zoals [[w:Marcus Tullius Cicero|Cicero]] en [[w:Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]].
Het doel van de ''historia'' was een heldere, geordende voorstelling, die de toeschouwer kon ontroeren, instrueren en verbazen.

;Onderscheid met middeleeuwse kunst
Wat de renaissancekunst van middeleeuwse kunst onderscheidde was dus onder meer het volgende:
* behalve voor Bijbelse thema's werd nu ook voor seculiere thema's gekozen, doordat niet alleen de kerk, maar ook rijke kooplieden en ''podesta's'' opdracht gaven tot het maken van schilderijen en sculpturen.
* de visie op de kunstenaar als ''uomo di ingegno'' (genie) - vooral vanaf de [[w:hoogrenaissance|hoogrenaissance]] - waardoor het onderscheid tussen kunstenaar en intellectueel werd verkleind.
* de invloed van het humanistisch gedachtegoed op de praktijk van het kunstenaarschap.
* het streven naar een groter [[w:Realisme (kunststroming)|realisme]]; in de schilderkunst werd dit bereikt door:
** de doorgedreven toepassing van [[w:Lijnperspectief|perspectief]],' met als pioniers Brunelleschi en [[w:Tommaso Masaccio|Masaccio]].&lt;ref&gt;Filippo Brunelleschi was Masaccio's vriend, en men veronderstelt dat hij hem bijvoorbeeld met het schilderij ''De heilige drie-eenheid uit 1425 heeft geholpen bij de perspectiefconstructie''.&lt;/ref&gt; De driedimensionale afbeelding op een plat vlak verhoogde het realisme aanzienlijk.
** toepassing van '[[w:Verkorting (schilderkunst)|het verkort]]': een effect waarbij de schilder door kortere lijnen de illusie van diepte creëert, bijvoorbeeld door een arm korter te tekenen die naar de toeschouwer gericht is.
** [[w:sfumato|sfumato]] (van het Latijn ''fumare'', rook/roken) - de term werd aangebracht door Leonardo da Vinci en verwijst naar een schildertechniek waarbij scherpe contouren worden verzacht door subtiel mengen van kleuren in de overgangen. Een andere techniek die werd toegepast om meer diepte aan de kleur te geven was ''[[w:Glaceertechniek|glaceren]]'': het schilderen van verschillende transparante kleuren over elkaar heen. Vaak werd een schilderij zes maanden of langer weggezet in het atelier voor een volgende laag werd opgebracht.
** [[w:Clair-obscur|chiaroscuro]] - (van het Italiaans ''chiaro'', licht en ''scuro'', donker) een techniek waarbij hoogbelichte en donkere partijen naast elkaar worden gezet. Het daardoor ontstane contrast geeft een illusie van diepte en driedimensionaliteit. Sfumato is het tegengestelde van chiaroscuro.

[[Bestand:Santa Maria Novella (Florence).jpg|left|thumb|[[w:Santa Maria Novella|Santa Maria Novella]] in Florence, ontworpen door Leon Battista Alberti]]
[[Bestand:Tempietto di San Pietro in Montorio.jpg|left|thumb|''[[w:Tempietto|Tempietto di San Pietro in Montorio]]'' van Bramante]]


==voetnoten==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ritq379vos5ut8ovcitx23mqx8c7gj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Guldensporencollege (Kortrijk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26160</id>
    <revision>
      <id>422030</id>
      <parentid>279422</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1116" sha1="oz883wsu8fi8o8pxv1y8rwkt3l95ikb" xml:space="preserve">* Samenvatting
** Doelgroep: leerlingen uit de tso-richting informaticabeheer, binnen het onderdeel 'Computersystemen'
** Distro: Ubuntu (op moment van schrijven Ubuntu 12.04)
** Cursus: Er is geen specifieke cursus, daar de LTSP-setup enkel als 'tool' gebruikt wordt, niet als doel op zich.
* Beweegreden overstap:
** een LTSP-systeem is handig in onderhoud en voor de meeste zaken volstaan een pdf-lezer, een browser en een kantoorpakket zoals LibreOffice
** er is ook een onderdeel 'Windows 7'. Hiervoor wordt VirtualBox gebruikt.
** Merk wel op dat het onderdeel 'software' (tekstverwerking, rekenblad, gegevensbeheer, programmeren, websites,...) doorgaat in een ander lokaal, met Windows 7 en Windows-software (Office 2010,...)
* Stappenplan:
** Eerst en vooral het LTSP-systeem werkende krijgen
** Windows 7-installatie binnen VirtualBox werkende krijgen, wat eerst performantieproblemen gaf. Door het aanzetten binnen Windows 7 'voor beste prestaties' was het werkbaar.
** Verder 'finetunen', waar voorlopig nog geen tijd voor gevonden is.
* Media, blogs:
** (Voorlopig?) niet van toepassing
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>oz883wsu8fi8o8pxv1y8rwkt3l95ikb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27531</id>
    <revision>
      <id>422052</id>
      <parentid>419139</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Aanpassing toelichting Teksten in het algemeen</comment>
      <origin>422052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="rcwnj3wq2brmv4rjjbc09ywcgxzw1bd" xml:space="preserve">{{Bi}}
===Inleiding===
[[Afbeelding:110329-F-IF940-228 (5575091340).jpg|border|right|120px]]Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven zonder daar uren over te moeten denken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt, of schrijven als beroep. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je makkelijk naar het onderwerp toe kunt werken, hoe je een pakkende afsluiting verzint, enzovoorts.

In dit hoofdstuk worden de volgende dingen behandeld:
#[[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] - 5 schrijfdoelen, doelgroep en opbouw.
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven
#[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
#[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
#[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke, gedetailleerde recensie te schrijven
#[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]] - Zo kort en krachtig mogelijk vertellen waar het om gaat
#[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen

{{Fase|1}}
{{Boek}}</text>
      <sha1>rcwnj3wq2brmv4rjjbc09ywcgxzw1bd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422060</id>
      <parentid>422052</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Categorie toegevoegd</comment>
      <origin>422060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="dmhn4osgmhp1u6u5e50h66w5q92v74f" xml:space="preserve">{{Bi}}
===Inleiding===
[[Afbeelding:110329-F-IF940-228 (5575091340).jpg|border|right|120px]]Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven zonder daar uren over te moeten denken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt, of schrijven als beroep. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je makkelijk naar het onderwerp toe kunt werken, hoe je een pakkende afsluiting verzint, enzovoorts.

In dit hoofdstuk worden de volgende dingen behandeld:
#[[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] - 5 schrijfdoelen, doelgroep en opbouw.
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven
#[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
#[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
#[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke, gedetailleerde recensie te schrijven
#[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]] - Zo kort en krachtig mogelijk vertellen waar het om gaat
#[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen

{{Fase|1}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>dmhn4osgmhp1u6u5e50h66w5q92v74f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Teksten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27532</id>
    <revision>
      <id>422051</id>
      <parentid>419137</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Doelgroepen en Opbouw (start)</comment>
      <origin>422051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="9m771quq4af3anivea0krga0z62xuw6" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek of een kookboek.
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie.
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken.
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken.
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek of column.
|}
{{Sub}}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwepren van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor leken, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.</text>
      <sha1>9m771quq4af3anivea0krga0z62xuw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Sint-Pieterscollege (Jette)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30097</id>
    <revision>
      <id>422035</id>
      <parentid>279427</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="hg1orrx6zajam96nszmza8cckiocoye" xml:space="preserve">Deze pagina is nog aan te vullen

* Samenvatting
** Doelgroep: wie zal ervan gebruikmaken. Zijn het IT-leerlingen, om welke studierichtingen gaat het,...
** Distro: welke Linux-distributie wordt er gebruikt?
*** Dit kan als stand-alone machine zijn.
*** Dit kan in een LTSP-omgeving zijn. [https://prezi.com/lzvgdys8o_tw/ubuntu-ltsp-uitgebreide-versie/ Deze Prezi-voorstelling] heeft een mooi overzicht van LTSP in het onderwijs.
*** Dit kan als [https://www.multiseatcomputer.be/ multiseat] configuratie zijn.
** Cursus: welke cursus wordt er gebruikt. Een zelfgebakken cursus?
* Beweegreden overstap: is het omwille van dure licenties? om illegale software te vermijden? om in te spelen op de markt? uit principe? het is het beste besturingssysteem?
* Stappenplan: welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? Gaat het om een volledige overstap?
* Media, blogs: misschien spendeert de media hier ook aandacht aan, of bepaalde blogs?
** De eindproef &quot;[https://www.teleco-it.be/on5dtl/informatica.php#linuxopschool Linux op school: van software tot hardware....]&quot; door Bert Van den Abbeele. Deze eindproef geeft bij het onderdeel &quot;2.5 Linux Terminal Server Project (LTSP)&quot; een mooi overzicht van LTSP op school. Merk wel op dat dit document geschreven is in academiejaar 2005-2006 en dus op bepaalde vlakken verouderd is. De algemene principes blijven echter geldig.
** Het document &quot;[https://www.g-acht.be/software/CST/Strategienota%20ICT.doc Competenties voor de Kennismaatschappij - Beleidsplan ICT in het onderwijs]&quot; van Frank Vandenbroucke (Vlaams minister van Werk, Onderwijs en Vorming) verwijst op pagina 30 naar de LTSP setup in Jette.
** Op de mailinglijst van openstaandaarden.be: [https://openstandaarden.be/pipermail/openstandaarden/2005-August/019389.html OpenSource: start schooljaar] (2005)
** Een andere mailinglijst: [https://comments.gmane.org/gmane.education.vrijesoftware/413 Re: Het alteratief] (2006)
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hg1orrx6zajam96nszmza8cckiocoye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Sint-Lutgardisschool (Schelle)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30098</id>
    <revision>
      <id>422034</id>
      <parentid>279426</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="lf1x4y8f39zfnx8bcq4ny3hzzgmgcwf" xml:space="preserve">Deze pagina is nog aan te vullen

* Samenvatting
** Doelgroep: wie zal ervan gebruikmaken. Zijn het IT-leerlingen, om welke studierichtingen gaat het,...
** Distro: welke Linux-distributie wordt er gebruikt?
*** Dit kan als stand-alone machine zijn.
*** Dit kan in een LTSP-omgeving zijn. [https://prezi.com/lzvgdys8o_tw/ubuntu-ltsp-uitgebreide-versie/ Deze Prezi-voorstelling] heeft een mooi overzicht van LTSP in het onderwijs.
*** Dit kan als [https://www.multiseatcomputer.be/ multiseat] configuratie zijn.
** Cursus: welke cursus wordt er gebruikt. Een zelfgebakken cursus?
* Beweegreden overstap: is het omwille van dure licenties? om illegale software te vermijden? om in te spelen op de markt? uit principe? het is het beste besturingssysteem?
* Stappenplan: welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? Gaat het om een volledige overstap?
* Media, blogs: misschien spendeert de media hier ook aandacht aan, of bepaalde blogs?
** Op de mailinglijst van openstaandaarden.be: [https://openstandaarden.be/pipermail/openstandaarden/2005-August/019389.html OpenSource: start schooljaar] (2005)
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>lf1x4y8f39zfnx8bcq4ny3hzzgmgcwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linux Systeembeheer/Linux-scholen/Ter Poorten (Lissewege)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30110</id>
    <revision>
      <id>422036</id>
      <parentid>279428</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="ml6a2m1dyoi2unoig6928o3etazt9ee" xml:space="preserve">Deze pagina is nog aan te vullen

* Samenvatting
** Doelgroep: wie zal ervan gebruikmaken. Zijn het IT-leerlingen, om welke studierichtingen gaat het,...
** Distro: welke Linux-distributie wordt er gebruikt?
*** Dit kan als stand-alone machine zijn.
*** Dit kan in een LTSP-omgeving zijn. [https://prezi.com/lzvgdys8o_tw/ubuntu-ltsp-uitgebreide-versie/ Deze Prezi-voorstelling] heeft een mooi overzicht van LTSP in het onderwijs.
*** Dit kan als [https://www.multiseatcomputer.be/ multiseat] configuratie zijn.
** Cursus: welke cursus wordt er gebruikt. Een zelfgebakken cursus?
* Beweegreden overstap: is het omwille van dure licenties? om illegale software te vermijden? om in te spelen op de markt? uit principe? het is het beste besturingssysteem?
* Stappenplan: welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? Gaat het om een volledige overstap?
* Media, blogs: misschien spendeert de media hier ook aandacht aan, of bepaalde blogs?
** Op hun eigen website is er [https://www.terpoorten.be/onze_school/ict_op_school/ een verwijzing naar hun Linux-omgeving].
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ml6a2m1dyoi2unoig6928o3etazt9ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40245</id>
    <revision>
      <id>421996</id>
      <parentid>409581</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>correctie nummering</comment>
      <origin>421996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2346" sha1="crpp1vcr5gx3lv52xz4w41fh6ny1cz1" xml:space="preserve">{{Voorpagina
| logo = Schaken.svg
| definitie = (Westers) {{Wp|Schaken|schaken}} is een strategisch spel voor twee spelers dat wordt gespeeld op een tevoren gemarkeerd oppervlak.
| beschrijving = In dit boek worden slimme leerprocessen besproken om schaken zo snel mogelijk op een hoog niveau onder de knie te krijgen.&lt;br&gt;Daarbij wordt gebruik gemaakt van [[leren leren|bewust leren]] en bewust [[onbewust leren]].&lt;br&gt;Met name het laatste is een effectieve leermethode die vaak onderbelicht is in de traditionele schaakcursussen.&lt;br&gt;Schaken leren kan worden gezien als een praktische vertaling van het boek over [[leren]].&lt;br&gt;'''Aangezien uitleggen een van de meest effectieve manier van leren is, bewijzen de schrijvers van dit boek vooral zichzelf een dienst.'''&lt;br&gt;SCHRIJF MEE!
| wikipedia = Schaken
| boekenplank = Spel
| fase = 1
| inhoud =&lt;br&gt;
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Inleiding
| nummer = 1
| link = Schaken voor gevorderden/Inleiding
| Schaakstukken
| Spelstrategie
| Spelers
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = even
| titel = Visualisatie
| nummer = 2
| link = Schaken_voor_gevorderden/Visualisatie
| Leerbasis
| Leermethode
| Leeroefeningen
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Concentratie
| nummer = 3
| link = Schaken_voor_gevorderden/Concentratie
| Focussen
| -
| Tools
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = even
| titel = Mindfulness
| nummer = 4
| link = Schaken_voor_gevorderden/Mindfulness
| Ego
| Kalmte
| Emotiebeheersing
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Pion
| nummer = 5
| link = Schaken voor gevorderden/Pion
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Paard
| nummer = 6
| link = Schaken voor gevorderden/Paard
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = even
| titel = Loper
| nummer = 7
| link = Schaken voor gevorderden/Loper
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Toren
| nummer = 8
| link = Schaken voor gevorderden/Toren
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = even
| titel = Koningin
| nummer = 9
| link = Schaken voor gevorderden/Koningin
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
{{Voorpagina/Hoofdstuk
| kolom = oneven
| titel = Koning
| nummer = 10
| link = Schaken voor gevorderden/Koning
| Aanval
| Offer
| Positie
}}
}}

[[Categorie:Schaken]]</text>
      <sha1>crpp1vcr5gx3lv52xz4w41fh6ny1cz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Inleiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40252</id>
    <revision>
      <id>421995</id>
      <parentid>411704</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7211" sha1="jchsfs6iivvg35swkv4lnchtclkok0j" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Schaakstukken ==
In dit boek zullen we niet de basis van de {{Wp|Schaken/spelregels|schaakregels}} nog eens uitleggen omdat die overal eenvoudig te achterhalen zijn, zoals in het boek &quot;[[Schaken voor beginners]]&quot;. Ook gaan we ervan uit dat je de {{Wp|Chess_notation|notatie voor schaakcoördinaten}} beheerst (we hanteren de Engelse benamingen). Sowieso zullen we verwijzen als er goede open bronnen zijn die we zelf niet of nauwelijks beter kunnen invullen. Een van de tools die open zijn en je snel op weg helpen is [https://lichess.org/ LiChess] een open online schaaktool die we in dit boek zullen gebruiken. Je kunt aldaar bijvoorbeeld je in de schaakcoördinaten laten [https://lichess.org/training/coordinate trainen].

=== Opstellingen ===
De spelregels zorgen ervoor dat niet alle opstellingen vanuit de beginopstelling mogelijk zijn. Anders zou van veld tot veld het aantal mogelijke opstellingen exponentieel toenemen. Immers zonder spelregels maar met 6 verschillende stukken (pion, toren, loper, paard, koningin en koning) met 2 verschillende kleuren en natuurlijk de mogelijkheid dat het veld leeg is, betekent dat er (6x2+1)^64 verschillende opstellingen mogelijk zijn. In werkelijkheid is dat door de spelregels een stuk minder, maar toch nog meer dan het aantal atomen op aarde. Dat betekent dat hoe goede schaker men ook is, of welke schaakcomputer men ook ontwikkelt, men nooit weet of men de beste zet heeft gezet. Darvoor zou men alle mogelijke uitkomsten moeten bestuderen en dat is realistisch gezien niet mogelijk.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Beginopstelling}}

Om van een beginnend niveau naar een gevorderd niveau te komen is het van belang de schaakstukken een voor een beter te leren kennen. Maar we beginnen in dit boek met het belangrijkste stuk te leren kennen in het schaken, namelijk jezelf!

== Spelstrategie ==
Een goede spelstrategie om snel te leren is door meerdere dingen tegelijk wat betreft schaken op je in te laten werken. Pak een schaakbord met de stelling die je ondertussen online speelt, opneemt en al spelend van commentaar voorziet en bekijk op de achtergrond een bijpassende YouTube instructie en lees de chat box. Bij voorkeur op een schaakclub waar iedereen met elkaar aan het schaken is of met meerdere schakers samen thuis. Deze overdaad aan informatie via allerlei kanalen doet het onbewuste openen; een veel krachtige verwerkingsmachine. Je kunt dit vergelijken met de strategie om zoveel mogelijk schaakstukken (kanalen) zo snel mogelijk te ontwikkelen (simultaan). Het geeft niet als je daardoor niet meer van hoe je schaken leert helemaal bewust bent, teveel focus op het [[leren leren|leren schaken te leren]] kan juist je leerproces verstoren.

[[Bestand:LiChess screenshot about private stduies.png|thumb|300px|right|LiChess voorbeeld van het maken van een eigen studie]]

Je bent misschien verrast omdat je misschien strategieën voor het schaken had verwacht, en niet technieken om beter [[speels leren|speels te leren]]. Is het dan niet zinvol om allerlei openingen, gambits en valkuilen uit je hoofd te leren? Dat gaat het beste via het onbewuste. De gedachtegangen achter een bepaalde schaakstrategie kun je wel bewust onderzoeken, vooral door dit aan een ander weer uit te leggen bijvoorbeeld door er een eigen studie van te maken (kijk bij LiChess onder Learn-Study en dan zelf eentje maken) of hier op Wikibooks verbeteringen of aanvullingen op dit boek te maken. Of je maakt een eigen YouTube filmpje met vooral jouw gedachtegangen.

Het liefst wil je alle bewuste en onbewuste leerstrategieën samen laten komen en dat zou net als je bij voorkeur al je schaakstukken zoveel mogelijk ontwikkelt, ook een normaal streven zijn, ware het niet dat net als in sommige schaakopstelling, je in sommige leeropstellingen dit streven niet altijd hoeft te volgen, als het loslaten ervan leidt tot een hogere opbrengst. Vaak kun je ook door de opstelling (lees leersituatie) niet elk schaakstuk optimaal plaatsen (elke leerstrategie toepassen omdat die door een ander wordt verhinderd). 

Wat in ieder geval belangrijk is bij het uitstippelen van je leerproces is te anticiperen op wat er kan gebeuren ([[Leren leren/Kwaliteit|flexibiliteit]] inbouwen) zoals je ook bij schaken altijd moet kijken wat je tegenstander met een bepaalde zet wil bereiken. Los van de flexibiliteit van je leren kun je ook alvast creatief zijn in de verre toekomst. Bij schaken denk je niet alleen een paar zetten vooruit, maar bouw je aan creatieve (lees verrassend voor de tegenstander) posities, die je misschien nog niet zeker bent of ze gaan ontstaan, maar waarvan je de mogelijkheid ertoe creëert. Naast flexibiliteit zorgt dus ook creativiteit dat je schaken en je leren beiden ook in de toekomst succesvol zijn.

Een andere belangrijke overweging bij het bepalen van een slimme leerstrategie is dat de kwaliteit van het leerproces mede wordt bepaald door hoe deze bepaalde belemmeringen weg weet te nemen. Zo wordt in dit boek gestart met het belang van eerst te [[Schaken_leren/Visualisatie|visualiseren]] alvorens veel partijen te gaan spelen en bestuderen, als dit echter weerstand oproept wat de concentratie doet verminderen, dan is het de vraag of deze leerstrategie wel de beste is. Daar zit het creatieve element bij het ontwerpen van een leerproces in, hoe zorg je dat je het volhoudt? Dat kan bijvoorbeeld door het visualiseren op een creatieve manier veel boeiender te maken voor jezelf.

== Spelers ==
=== Imitatie  ===
{{Wp|Aristoteles|Aristoteles}} zag imiteren als een vaardigheid die de mens van het dier onderscheidt. Het is een strategie die je bij zowel baby's als volwassen aantreft omdat het een succesvolle leerstrategie is. Vandaar dat het slim is om schaken te leren door schaakmeesters te imiteren. Speel hun partijen na, zelfs al snap je niet altijd waarom een bepaalde zet wordt gekozen. Door het {{Wp|Enactment_effect|self-performed task effect (SPT effect)}} of leren door te doen zal het onbewuste op de achtergrond toch proberen de zet te doorgronden, ook al ben je dat je [[Onbewust leren|niet bewust]]. Voor het modelleren van schaakmeesters kun je het boek &quot;[[Schaken door meesters]]&quot; raadplegen.

=== Trainers ===
Doelgericht, doelmatig, flexibel en creatief schaken leren, vraagt hulp bij het leren leren of bewust leren. Dit boek is ene hulpmiddel, maar er zijn online tools beschikbaar zoals bijvoorbeeld [https://www.chessable.com/ Chessable] die je helpen je leren slim in te richten. Via LiChess zijn er verder schaakcoaches beschikbaar die ervoor zorgen dat je leren van een hoge kwaliteit blijft door ervaringen te delen over wat wel en niet werkt. Daarbij wel een kanttekening: wat voor de een goed werkt, hoeft niet altijd een algemene leerregel te zijn. Zoals in het boek over leren kunt lezen, is het van belang rekening te houden met je eigen leervoorkeuren ([[Leren_leren/Kwaliteit#Leerstijl|leerstijl]]) ten aanzien van het schaken.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>jchsfs6iivvg35swkv4lnchtclkok0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Visualisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40254</id>
    <revision>
      <id>421993</id>
      <parentid>411694</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12434" sha1="tcsyhabfivs6tp5a8ifacjub91t5inj" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Leerbasis ==
=== Basisvaardigheid ===
Een van de eerste stappen in het leren van het leren van schaken is je te trainen in [[Visualisatie|visualisatie]]. Met visualisatie wordt hier bedoeld het kunnen creëren van een plaatje in je hoofd. In de Amerikaanse miniserie {{Wp|The_Queen%27s_Gambit_(miniserie)|The Queen's Gambit}} zien we de hoofdrolspeelster Beth Harmon dit doen op het plafond van haar slaapzaal. Grootmeesters in schaken zijn hier bijzonder sterk in wat terug te zien in {{Wp|Simultaanspel|simultaan}} schaken of geblindeerd schaken. Niet alleen maakt dit het brein mogelijk partijen in het hoofd bewust of onbewust te spelen, maar het sterkt ook het opslaan van een opstelling of partij. Met andere woorden je kunt makkelijker, sneller en veel meer schaakopstellingen onthouden. Visualiseren sterkt het geheugen enorm (zie {{Wp|Mnemotechniek|geheugenpaleis}}). Als je visualiseren niet goed ontwikkelt dan is het leren van allerlei schaakposities en strategieen veel minder effectief. Het is alsof je door een kapotte versnellingsbak in de eerste versnelling naar Rome rijdt, terwijl je beter eerste de versnellingsbak kunt repareren. Visualisatie legt een noodzakelijke basis voor het leren van schaken. Visualisatie leer je vanzelf door veel te spelen, puzzels op te lossen en te studeren, maar je kunt een hogere versnelling inzetten.

=== Basisproblemen ===
Werken aan je visualisatie is van belang als je merkt dat
* je combinaties van zetten keer op keer in je hoofd opnieuw doorrekent omdat je ze onvoldoende vertrouwt.
* tijdsmanagement een terugkerende angst oproept (doorrekenen kost teveel tijd).
* je op de gok zetten doet en dan maar kijkt of de combinatie goed uitpakt.
* je blunders maakt die je na een tegenzet meteen zelf ziet.
* je steeds op het schaakbord moet kijken om de opstelling voor de geest te halen.
* de gemaakte voorstelling vaag is of niet blijkt te kloppen (je hebt wat over het hoofd gezien).

=== Basisinzicht ===
Visualiseren is een krachtig hulpmiddel bij het leren. &quot;Eén beeld zegt meer dan duizend woorden&quot;. Een opstelling in je hoofd voorstellen is wat het brein van nature doet en daarna om te communiceren daarover wordt het in woorden vertaald {{Wp|Chess_notation|schaaknotatie}}) Het belang van beelden is een recente ontwikkeling als uitbreiding op de prikkel-reactie benadering uit het {{Wp|Behaviorisme|behaviorisme}}. Complexe systemen (zoals schaken) kun je beter doorgronden door het beschouwen in termen van objecten die met elkaar zijn verbonden (zie [[Onderwijsvorm/Objectgeoriënteerd_onderwijs|Objectgeoriënteerd onderwijs]]). Visualisatietechnieken zijn belangrijk in het doorgronden van het onbewuste dat met complexiteit veel minder moeite heeft dan het bewuste. Vandaar dat in [[hypnotherapie]] visualisatietechnieken worden ingezet om mensen inzicht te geven in wat er onbewust speelt. Deze technieken zijn van cruciaal belang voor een topschaker om te beheersen. Er is een directe relatie tussen de stappen die je kunt doorrekenen en de kracht van je visualisatietechniek.

== Leermethode ==
=== Breintraining ===
Visualiseren is in feite de kwaliteit van een brein om neurale representaties (beelden, maar ook geluiden, geuren, gevoelens, tast) te maken waarmee een organisme zijn toekomst kan voorspellen en daarop zijn huidig gedrag effectief kan afstemmen. Deze voorstellingen in het hoofd ontstaan spontaan, maar bij bewuste wezens als de mens kunnen die ook worden gemanipuleerd. Visualiseren kan dus worden ingezet als krachtig hulpmiddel bij het schaken als we die manipulatie beter beheersen. Dit doen we door het brein daarin te trainen.

Je kunt merken als schaker dat investeren in beter visualiseren een uitkomst is, als je merkt dat je opstellingen goed kunt beoordelen en geschikte vervolgzetten kunt vinden, maar dat niet in je hoofd lukt of meerdere zetten vooruit, zonder dat je dat op een fysiek bord of computer simulatie voor je ziet. Ook topatleten gebruiken visualisatie om hun techniek en motivatie te verbeteren. 

Hoe kunnen we ons brein trainen om beter opstellingen in ons hoofd voor te stellen als ook de beweging van de schaakstukken van de ene naar de andere opstelling? Dit is nodig - behalve bij oefenen met een ander of de computer - omdat de spelregels geen ruimte bieden om tijdens een wedstrijd de stukken terug te verplaatsen. Je kunt dus alleen fantaseren over allerlei schaakcombinaties, zonder dat je die mag uitproberen tijdens de schaakpartij door de fysieke schaakstukken aan te raken.

=== Isolatie ===
In &quot;normale&quot; schaaktrainingen gebruik je de visualisatie samen met andere vaardigheden. Om visualiseren te ontwikkelen is het aan te raden deze vaardigheid zo veel mogelijk te isoleren (vergelijk het met vrije trappen nemen bij het voetbal). In de oefeningen ben je dus ook niet bezig met het selecteren van de juiste zet of het doorrekenen van variaties. Tijd is ook geen factor, dat wil zeggen dat je streven is dat visualiseren steeds sneller gaat, maar je gaat pas verder als je visualisatie zo scherp mogelijk is, niet als er een bepaalde tijd is verlopen. Pas als de visualisaties scherp, diep genoeg en snel zijn, combineer je de andere vaardigheden omdat dan juist het aanspreken van meerdere vaardigheden als leermethode een groter leereffect heeft. Als de versnellingsbak eenmaal gerepareerd is, dan is het slimmer om vol gas naar je eindbestemming te gaan.

Je kunt dit vergelijken met de schaakstrategie dat je als je een materieel voordeel hebt gehaald (visualisatie in dit geval), je eerst focust op het ontwikkelen van je andere stukken (vaardigheden) zodat ze samen spelen alvorens je verdere voordelen probeert te vergaren (je weer focust op een vaardigheid). Wees niet terughoudend even een vaardigheid uit te schakelen (opgeven van een schaaktuk), als je leerproces (de koning) in gevaar is.

=== Blind ===
Des te scherper je in je hoofd de opstellingen kunt vormen, des te beter ben je in visualiseren. Om een goede schaker te worden is het van belang dat die scherpte sterk ontwikkeld is. Een manier om dat ook te ontwikkelen is blind te spelen. Als vanuit de beginopstelling nieuwe opstellingen visualiseren te lastig is, vanwege de vele stukken, dan kan men ook starten het eindspel, met steeds meer overgebleven stukken.

Hoe check je of je visualisatie scherp is, want je mentale voorstelling hoeft niet perse exact gelijk te zijn aan de voorstelling die via je ogen binnenkomt. Het gaat erom dat je mentale voorstelling exact genoeg is om die te vertalen naar het schaken. Net als je brein een beeld in woorden omzet, hoeft het beeld geen exacte kopie te zijn van wat je ziet. Het gaat erom dat wat je in het hoofd &quot;ziet&quot; exact te vertalen is naar wat je op het schaakbord echt ziet. Uiteraard wordt de energie voor het vertalen minder als de beelden veel overlap vertonen.

Je hoeft niet - zeker niet bij het aanleren - ingewikkelde schaakposities en tactieken in te bouwen. Gebruik gewoon bekende eindspellen of openingen die je in je hoofd laat ontstaan door alleen naar de schaaknotaties te kijken. Dan check je vervolgens tussendoor (steeds grotere aantal tussen-zetten) of je visualisatie nog klopt. Klopt ie niet of is de stelling in je hoofd niet scherp, ga dan terug en begin opnieuw.

Je kunt ook proberen in je hoofd voor te stellen dat je een paard van een bepaald veld bijvoorbeeld a1 naar h8 in je hoofd moet laten springen. En dan pak je een ander begin- en eindveld. Als je dat onder de knie hebt kun je hindernissen opwerken (schaakstukken) beginnend bij één en steeds eentje meer. Eerst eigen stukken, maar later ook stukken van de tegenstander (die dus bepaalde velden bewaken). 

Naarmate men beter wordt in het scherp visualiseren van steeds meer schaakzetten, dan is het ook van belang dit te versnellen. Immers, schaken is ook aan denktijd verbonden. De eerste selectie van zetten die het overwegen waard zijn, wordt gedaan door het onbewuste.

== Leeroefeningen ==
=== Opbouw ===
Een opbouw die je kunt inzetten op volgorde van ontwikkelingsniveau is als volgt (ga pas naar het volgend niveau als je de huidige onder knie hebt). Doe de stappen minimaal een paar minuten en een paar keer per dag.
# Zet een witte dame op een fysiek schaakbord op de beginpositie. Bestudeer de dame zo lang dat je zeker weet elk detail te hebben opgeslagen.
# Sluit dan je ogen en probeer het beeld vast te houden. Wanneer het vaag is of vaag wordt, ga je naar de vorige stap terug.
# Als de dame eenmaal scherp is en blijft in je hoofd, probeer dan de vier velden links van de dame erbij in je hoofd te &quot;branden&quot; op dezelfde manier als de voorgaande stappen.
# Breid de visualisatie steeds verder uit door steeds meer lege velden toe te voegen. Van linksonder tot uiteindelijk rechtsboven.
# Daarna breid je de visualisatie uit door de dame op steeds andere velden te verplaatsen.
# Vervolgens vervang je de witte dame door de witte koning, de lopers, de paarden, de toren en als laatste de pionnen.
# Dan zijn de zwarte stukken aan de beurt in dezelfde volgorde dus beginnend met de dame op '''d8'''.
# Bekijk een 2d (computer) schaakbord met enkele stukken en probeer elk detail (veld) te onthouden. 
# Pak een fysiek schaakbord en zet de opstelling erop. Bij een fout ga je terug naar het vorig niveau.
# Sluit dan je ogen en reconstrueer het schaakbord. Probeer zoveel mogelijk details in de visualisatie mee te nemen; zoals de kleuren van het veld en uiteraard de posities van de schaakstukken.
# Bekijk de opstelling op het fysieke schaakbord en probeer het nu in 3D voor te stellen. Pak als je dit scherp kunt (genoeg details) een stuk op en zet hem weer neer. Dan draai je in je gedachten het schaakbord, speel ermee en met de stukken. Als ook dit makkelijk gaat, dan zet het schaakbord op een tafel van een schaaktoernooi. Laat het licht van de lampen schaduw werpen op de schaakstukken.
# Herhaal de voorgaande oefeningen met de ogen open! 
# De volgende stap is jezelf in de scène te gaan brengen; word een deelnemer in plaats van een toeschouwer. Dus niet meer denken over een schaakbord, maar jezelf met die stukken op het schaakbord aan het spelen. Probeer ook andere sensaties als de tast van het schaakstuk, de geur van het hout van het schaakbord en het geluid van een stuk dat wordt neergezet en de tijdklok die een tik krijgt.
# De laatste stap is je tegenstander in beeld erbij te nemen, net als de overige deelnemers van het schaaktoernooi.
Als je moeite hebt om scherpe beelden te vormen in je hoofd kun je de {{Wp|Beeldende kunst|beeldende kunst}} inzetten. Bijvoorbeeld zo:
* Teken op papier met de hand een schaakbord met een opstelling. Doe dit eventueel ook met de computer (gebruik een tekenprogramma en geen schaakprogramma). 
* Snij schaakstukken uit hout.
* Boetseer schaakstukken van klei.

=== Niveau 1 ===
Fixeer je aandacht op de beginopstelling. Kijk er zo lang naar totdat ie in je hoofd &quot;verschijnt&quot; als je je ogen dicht doet.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Beginopstelling}}

Probeer de opstelling voor te stellen na de volgende zetten (wacht na elke zet totdat je scherp in je hoofd de nieuwe opstelling hebt):
# c4 e6 
# d4 d5 
# Nc3 c6

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Visualisatie na drie zetten: Semi-Slav Defense: Accelerated Move Order}}}}

Deze oefening kun je goed met jezelf doen door alleen schaakzetten te verzamelen (zonder uiteraard plaatjes van de opstelling). Probeer het aantal zetten steeds verder uit te breiden.

Laten we vanuit deze opstelling nog drie zetten verder gaan:
# e3 Nd7
# b3 Ngf6
# Bb2 Bd6

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|  |nd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|bd|pd|nd|  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |pl|nl|  |pl|  |  |  |
2 |pl|bl|  |  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Visualisatie na zes zetten: Semi-Slav Defense: Accelerated Move Order}}}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tcsyhabfivs6tp5a8ifacjub91t5inj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Mindfulness</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40276</id>
    <revision>
      <id>421989</id>
      <parentid>418033</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6882" sha1="iwl2jeqwqj2ksyogx2t6026lfvue6mx" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
[[Mindfulness]] kan worden geoefend door te schaken door je te richten op het moment en het spel. Concentreer je op je stukken, strategieën en de zetten van je tegenstander. Probeer je aandacht te richten op de zetten, zonder je te laten afleiden door je gedachten. Laat je gedachten vrijelijk stromen, maar focust je op het spel. Neem je tijd om te beslissen wat je zal doen, zodat je de best mogelijke beslissing neemt. Concentreer je op je ademhaling tussen de zetten door. Als je gedachten afdwalen, breng ze dan vriendelijk terug naar het schaakbord. Dit helpt je om in het moment aanwezig te zijn.

Mindfulness helpt schakers om hun focus te verbeteren, waardoor ze beter in staat zijn om alle mogelijke scenario's te overwegen. Het helpt hen om de stappen te zien die ze moeten doen om een betere positie te bereiken. Door mindfulness te oefenen, kunnen schakers ook beter hun emoties beheersen, wat betekent dat ze rationaler zullen zijn als het tijd is om hun volgende zet te maken. Het helpt ook om te leren omgaan met tegenslagen door ze te accepteren, waardoor schakers een positieve houding kunnen behouden, zelfs als het spel niet naar hun zin uitpakt.

== Ego ==
Het ego is een belangrijke factor bij schaken, omdat het het zelfvertrouwen en de motivatie kan verhogen. Tegelijkertijd kan het ego ook een negatieve invloed hebben op onze prestaties. Als we te veel druk op onszelf uitoefenen of als we te veel op onze tegenstander focussen, kunnen we onze strategieën onnodig maken of verkeerde beslissingen nemen.

Mindfulness kan helpen om onszelf bewust te maken van ons ego en van de gevolgen ervan. Door met aandacht te spelen, kunnen we ons bewuster worden van onze gedachten en gevoelens. We kunnen leren om de druk die we op onszelf uitoefenen te verminderen en om onze aandacht te richten op het spel zelf.

Om mindful schaken te trainen, kunnen we onszelf de tijd geven om het spel te observeren, te reflecteren en te ontspannen. We kunnen ook oefeningen doen die ons helpen om ons bewust te worden van onze gedachten en gevoelens. Met deze oefeningen kunnen we onszelf leren om ons ego op een gezondere manier te beheersen.

Gebruik het ego om je te motiveren om te leren. Gebruik de motivatie om te leren om je ego tijdens een wedstrijd uit te schakelen. Het verdiepen in {{Wp|Taoïsme|taoïsme}} kan helpen om ons tijdens een game in een flow te brengen, waarbij onze aangeleerde vaardigheden volop kunnen stromen zonder dat ze worden gehinderd door gedachten aan winnen of verliezen. Gewoon te schaken zonder onze hersens te belasten met storende [[Humanature/Veranderlijkheid#Competitie|competitieve afwegingen]].

== Kalmte ==
Het is moeilijk om kalm te blijven tijdens het schaken omdat het een denksport is waarbij je veel moet overwegen en kritisch moet denken. De druk om de juiste keuze te maken kan een speler overweldigen, wat leidt tot stress en onrust.

Mindfulness helpt bij het beheersen van deze emoties door je te leren om bewust aanwezig te zijn in het moment en je op je ademhaling te concentreren. Mindful schaken komt neer op het bewust toepassen van mindfulness technieken tijdens het spelen van het schaakspel. Door met aandacht te spelen, kunnen spelers de druk verlichten en beter op hun tegenstander reageren, terwijl ze hun strategieën ontwikkelen.

Mindful schaken kun je trainen door te oefenen met aandachtige schaakspelletjes, waarbij je je concentreert op het moment en je ademhaling. Je kunt ook oefenen door je te concentreren op je gedachten en gevoelens tijdens het spelen van het spel. Door deze technieken te gebruiken, kunnen spelers de druk verlichten en hun strategieën efficiënter gebruiken.

Belangrijk om een gevorderde speler te worden is de kunst van het toepassen van objectief denken. Met andere woorden, niet door je afleidende emoties of gedachten te worden gehinderd. Dit gebeurt sowieso tijdens een game en helemaal als er wat op het spel staat. [[Mindfulness/Schaken|Mindfulness]] kan helpen deze emoties en gedachten gewaar te worden. Stel je ligt met je hoofd in een bubbelbad, dan leer je die als bubbels te laten komen en weer op te laten lossen zonder je eraan vast te klampen. Op deze manier kun je steeds je concentratie terugbrengen op je spel.

Vaak ervaar je heftige emoties na een gespeelde partij bij zowel winst en verlies en helemaal als je onnodig hebt verloren in jouw optiek. Ook spanning als het juist goed gaat tegen een sterke speler, om er dan ook een goed resultaat uit te halen, zijn bekende fenomenen waar een schaker mee te maken krijgt. De truc is die emoties niet weg te drukken en ook niet te ventileren. Het gaat om het leren dragen en verdragen ervan met aandacht. Ze te leren kennen als een goede vriend die er mag zijn zonder dat die de regie overneemt.

== Emotiebeheersing ==
In het boek {{Wp|De_vergissing_van_Descartes|''Descartes' Error — Emotion, Reason and the Human Brain''}} van de Portugese neuroloog en schrijver {{Wp|Antonio_Damasio|António Damásio}} blijkt dat emoties op zich het denken kunnen ondersteunen. Dat is anders dan de voorheen heersende geloof dat deze emoties verstorend zijn zoals de filosoof {{Wp|Ren%C3%A9_Descartes|Descartes}} dat ooit aannam. Het gevoel dat een stelling niet klopt, dat het spannend wordt in een bepaalde fase van de wedstrijd (de angst om te verliezen), of de euforie omdat je ergens weet dat je zet een heel verrassende zal zijn, is vaak een waardevolle gids. Mits die signalen verstandig gebruiken worden, zijn ze onmisbaar om het [[Onbewust_leren|onbewust geleerde]] [[leren leren|bewust]] in te schakelen bij het schaken.

Als we dus spreken over emotiebeheersing dan bedoelen we het slim gebruiken van onze gevoelens ({{Wp|Emotionele_intelligentie|emotionele intelligentie}}). Dat betekent niet bij een verlies de stukken van het bord slaan, maar wel die frustratie accepteren om het als energie te gebruiken. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat je op dezelfde wijze weer verliest. Het onbewuste zal dat vanzelf doen, bewust kun je de partij analyseren en de verbeterpunten ontdekken. Een verbeterpunt kan zijn een verkeerde zet of het even verliezen van je emotionele beheersing waardoor je te gretig hebt gehandeld. Emotionele beheersing doet dan vooral een beroep op het mindful blijven van een emotie en die vervolgens volledig te accepteren. Dat geeft de ruimte en rust om de emotionele energie in je voordeel te laten werken. Verzetten of vluchten tegen emoties heeft een averechts effect.

Ons ideaal beeld van iemand die door niets uit evenwicht te brengen is, betekent niet een rustig innerlijk, maar meer een nog dieper aanwezige kalmte om op dat turbulente innerlijk effectief te reageren. Een psychische stabiliteit die de Grieken {{Wp|Euthymia_(philosophy)|euthymie}} noemden. De kunst van het loslaten van emoties, verwachtingen, verlies is daarbij van grote waarde.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>iwl2jeqwqj2ksyogx2t6026lfvue6mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Concentratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40280</id>
    <revision>
      <id>421994</id>
      <parentid>407423</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="4r0t7mq6t8qez23ksi49ub83rlqh0ja" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Focussen ==
Als we schaken zien als een strijd dan kunnen we ons voor het leren van focussen laten inspireren door kundige strijders. Een voorbeeld daarvan is {{Wp|Miyamoto Musashi|Miyamoto Musashi}} een een legendarische Japanse samoerai. Hij heeft ten aanzien van het verbeteren van het focussen een filosofie ontwikkeld waarvan enkele principes naar het schaken kunnen worden vertaald als:
# Accepteer je schaakomstandigheden zoals plek, tegenstander, uitkomst zonder je er tegen te verzetten. Wees zelfs dankbaar in de overtuiging dat ze je uiteindelijk zullen ondersteunen.
# Hecht je niet aan iets wat je kan afleiden zoals status of andere opbrengsten van een schaakpartij.
# Spijt, wrok of beklag over een schaakpartij of tegenstander helpen jezelf en de ander niet. Leer van je fouten, niet meer en niet minder!
# Laat jezelf niet leiden door gevoelens, zoals de euforie van winnen of de angst om te verliezen, maar probeer ze ook niet te bestrijden.
# Geniet altijd van het proces van schaken zelf, ongeacht je wensen of verlangens ten aanzien van hoe het verloopt.
# Probeer te matigen met schaken als lust bijvoorbeeld dat je speelt om te scoren. Speel vooral om te leren.
# Streef niet naar een hogere FIDE ranking zelf of andere illusionaire egotrips, maar naar meer plezier in het schaken door een grotere behendigheid te ontwikkelen.
# Een betere schaker worden is een intern proces, daar heb je invloed. Externe omstandigheden kun je nauwelijks beïnvloeden.
# Wees niet jaloers op een betere schaker, maar laat het een inspiratie zijn.

== Tools ==
=== Apps ===
De volgende apps kunnen helpen je brein te trainen (in onder andere betere concentratie):
====Android====
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.megafaunasoft.brainyoga Brain Yoga]
====Apple====
* [https://apps.apple.com/us/app/cognifit-brain-fitness/id528285610?ign-mpt=uo%3D8 CogniFit]
* [https://apps.apple.com/us/app/eidetic/id536240413?ign-mpt=uo%3D8 Eidetic]
* [https://apps.apple.com/us/app/elevate-brain-training/id875063456?ign-mpt=uo%3D8 Elevate]
* [https://apps.apple.com/us/app/ithoughts-mindmap/id866786833?ign-mpt=uo%3D8 iThoughts]
* [https://apps.apple.com/us/app/lumosity-mobile/id577232024?ign-mpt=uo%3D8 Lumosity]
* [https://apps.apple.com/us/app/mindnode-6-mind-map/id1218718027?mt=8 MindNode]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>4r0t7mq6t8qez23ksi49ub83rlqh0ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Notatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40301</id>
    <revision>
      <id>421979</id>
      <parentid>403926</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="96ogx2p4cho9np9pff3k2mqjd05tnk1" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Het is belangrijk om de notaties te leren vertalen in beelden van de opstelling en de veranderingen daarin. Een manier om dit te trainen is door schaakboeken te bestuderen zonder een (digitaal) schaakbord.
== AN ==
{{Wp|Schaaknotatie|Algebraïsche notatie}} (AN) is de standaardcodering voor schaakzetten en gebruikt een systeem van coördinaten (letters voor de rij en cijfers voor de kolom) om elk veld op het schaakbord te labelen. Algebraïsche notatie is geïntroduceerd in het schaken om de bewegingen van de stukken te documenteren en om de stappen die nodig zijn om een bepaalde positie te bereiken in te schrijven. Het biedt ook een handige manier om schaakpartijen te analyseren en te leren van schaakmeesters. Door de algebraïsche notatie kunnen spelers hun voorgaande partijen herzien en hun zwakke punten identificeren, waardoor ze kunnen leren en hun spel verbeteren.

Schaakzetten worden niet beschermd door de {{Wp|Auteursrecht|auteursrechtwetgeving}} omdat, net als sportuitslagen en statistieken, het geen creatieve werken van auteurschap zijn. Let wel, de annotaties die iemand bij een schaakwedstrijd geeft, zijn wel beschermd.

== FEN ==
{{Wp|Forsyth-Edwards_Notation|Forsyth-Edwards Notation}} (FEN) is de standaardcodering voor het beschrijven van schaakopstellingen met ASCII-karakters. De Forsyth-Edwards Notation (FEN) is uitgevonden door David Forsyth en is een notatie om schaakstellingen vast te leggen. Het is ontworpen om schaakposities te beschrijven op een eenvoudige en logische manier. FEN is een standaardformaat voor het verzenden en opslaan van schaakstellingen, waardoor het gemakkelijk is voor computers om deze te interpreteren. Het kan ook worden gebruikt om schaakspelers te helpen bij het analyseren van een schaakstelling.

== PGN ==
{{Wp|Portable_Game_Notation|Portable Game Notation}} (PGN) is de standaardcodering waarmee schaakspellen worden opgeslagen in computerbestanden. Portable Game Notation (PGN) is een standaardnotatie voor het opslaan en uitwisselen van schaakspelen. Het is een veel meer uitgebreide notatie dan FEN en slaat niet alleen de stellingen van een spel op, maar ook de stappen die gemaakt zijn tijdens het spel. PGN is ook compatibel met veel verschillende schaakprogramma's en biedt daarom meer flexibiliteit bij het opslaan en uitwisselen van schaakspelen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>96ogx2p4cho9np9pff3k2mqjd05tnk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Verloop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40382</id>
    <revision>
      <id>421984</id>
      <parentid>414952</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5896" sha1="faba4ha15pwrwcbm5i4xtshb4sxeivj" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Opening ==
=== Tips ===
* Zorg dat de pionnen het centrum bezitten
* Ontwikkel je stukken. Zorg dat je beide lopers en paarden 'in het spel worden gebracht', en weg zijn van de achterste rij van het bord
* Zorg dat de koning in veilig is gebracht aan één kant van het bord (rokeren)
* Kom niet te vroeg met je dame
* Verplaats alleen stuk twee keer in de opening als dat noodzakelijk is
* Bereid je voor op {{Wp|Herdersmat|herdersmat}}, een snelle schaakmat met loper en dame

=== Bestuderen ===
Leer geen openingen uit je hoofd! Dat komt vanzelf door veel te spelen. Bestudeer openingen wel! Probeer bij elke zet te achterhalen waarom die zet wordt gedaan. Leg vervolgens (bijvoorbeeld in een eigen study op Lichess of nog beter hier in dit Wikibook) dit aan anderen uit in je eigen woorden en liever nog met eigen inzichten erin verweven. Hierdoor leer je beter dan met stampen.

De volgende openingszetten zijn vrij gebruikelijk en daarom goed om te bestuderen als beginnend schaker:
* {{Wp|Damegambiet|Damegambiet}} of {{Wp|en:Queen%27s_Gambit|Queen's gambit}},
* {{Wp|Koningsgambiet|Koningsgambiet}} of {{Wp|en:King%27s_Gambit|King's Gambit}},
* {{Wp|Frans_(schaakopening)|Frans}},
* {{Wp|Nimzo-Indisch|Indische verdediging}} of {{Wp|en:Nimzo-Indian_Defence|Nimzo-Indian Defence}},
* {{Wp|en:London_System|London System}},
* {{Wp|Siciliaans_(schaakopening)|Siciliaans}} of {{Wp|en:Sicilian_Defence|Sicilian Defence}},
* {{Wp|Slavisch_(schaakopening)|Slavisch}} of {{Wp|en:Slav_Defense|Slav Defense}},
* {{Wp|Spaans_(schaakopening)|Spaans}} of {{Wp|en:Ruy_Lopez|Ruy Lopez}}
* {{Wp|en:Two_Knights_Defense,_Fried_Liver_Attack|Fried Liver Attack}},
* {{Wp|Caro-Kann|Caro-Kann}}.
Daarna zou men de overige van de {{Wp|Lijst_van_veelgespeelde_schaakopeningen|belangrijkste schaakopeningen}} kunnen analyseren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|  |  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Welke opening is dit?}}

{{Schaak/Oplossing|{{Wp|Slavisch_(schaakopening)|Slavisch}} of {{Wp|en:Slav_Defense|Slav Defense}}}}

=== Specialiseren ===
Openingen herkennen om in je brein het juiste laatje open te zetten (je studie van de opening te activeren) kun je trainen met de [https://lichess.org/analysis#explorer opening verkenner] van bijvoorbeeld Lichess. Doe een zet, kijk naar de stelling en noem de opening die erbij hoort. Klik vervolgens ter verificatie op het boek icoon om de openingen te zien die eronder vallen.
Probeer niet alle openingen een beetje onder de knie te krijgen, maar kies er 2 voor wit en 2 voor zwart en diep die verder uit. Het kan handig zijn - om je tegenstander te verrassen - om een vrij onbekende opening aan je arsenaal toe te voegen. Kijk of je wat kunt vinden wat niet al bijvoorbeeld op wikipedia staat en voeg het toe (uitleggen is de meest succesvolle manier van leren). Zo is vanuit dit boek het artikel over de {{Wp|Borg_(schaakopening)|Borg verdediging}} aldaar ontstaan.

De Borg is een opening die wordt afgeraden omdat die enkele van de [[Schaken_voor_beginners/Verloop#Tips|tips]] van de opening negeert. Zoals het zo snel mogelijk veroveren van het centrum. Vanuit het willen winnen van een wedstrijd is dat negeren misschien niet verstandig, maar vanuit het oogpunt van leren juist wel. Om een blijvend leereffect te sorteren zou je juist eens flink op je donder moeten krijgen bij het bewust overtreden van de tips. Immers dan ervaar je - in plaats van blind te vertrouwen op het oordeel van experts - waarom die tips waardevol zijn. Van je fouten dus ook van een foute strategie, leer je het meest. En zo maak je ook een wedstrijd tegen een zwakkere tegenstander uitdagend en zal je er meer van leren. Daarnaast kan een zwakke en daarom onbekende opening je wel zeker bij het winnen helpen. Bijvoorbeeld bij veel betere spelers die je zeker niet moet bestrijden op voor hen bekend terrein, zie [[Schaken_voor_beginners/Strategie#Oorlogsvoering|oorlogsvoering]]. Dan schaak je wel mooi mee, maar leg je het altijd af. Een verrassingsaanval kan dan juist een slimme strategie zijn.

== Middenspel ==
=== Calculatie ===
Let op, doe geen zet alleen op intuïtie, maar altijd na enige calculatie op die zet. 
Dit gevaar loert vooral als je al veel calculatie op andere zetten gedaan en die bleken niet goed te zijn. Daarom is het ook van belang de meest kansrijke zetten als eerste door te rekenen. 
'Calculatie' dien je trainen; en net als bij elke training het kost tijd voor je effect merkt en is niet altijd het leukste om te doen.

Een paar tips:
# Kies 2 mogelijke zetten. Let daarbij voornamelijk op schaak en het veroveren van stukken.
# Onderscheid forcerende en niet-forcerende zetten.
# Onderscheid eenvoudige en complexe berekeningen op grond van de zet.
# Kijk naar de tijd op je klok en bepaal de tijd die je wilt nemen voor de calculatie.
# Bereken de 2 mogelijke zetten en als de tijd om is ga je naar stap 9.
# Begin bij de forcerende zetten die eenvoudig zijn te berekenen en ga zo verder tot de niet-forcerende en moeilijke zetten toe.
# Ga naar stap 1.
# Stop met calculatie voordat de tijd die je jezelf hebt gegeven voorbij is.
# Kies de beste zet tot nu toe.
# Check deze nog een keer en doe de zet.

== Eindspel ==
Het eindspel in schaken is de laatste fase van het spel. Het eindspel in schaken herken je als er maar weinig stukken op het bord zijn, waardoor de opties beperkt zijn. Het lijkt alsof hierdoor het eindspel makkelijker is, maar in de praktijk is dat juist andersom. Nu wordt namelijk het verschil gemaakt door diegene die het beste de overgebleven opties kan berekenen. Vandaar dat ervaren spelers die getraind zijn in het diep doorrekenen van zetten, het eindspel naar zich toetrekken.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>faba4ha15pwrwcbm5i4xtshb4sxeivj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Regels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40387</id>
    <revision>
      <id>421980</id>
      <parentid>411836</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14748" sha1="lqxet118ttp0wlfkofdau8kiyqgf7vi" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Schaken is een strategisch bordspel waarbij twee spelers, wit en zwart, elkaar bevechten met stukken op een schaakbord. De bedoeling is om de koning van je tegenstander schaakmat te zetten. Er zijn verschillende strategieën die je kunt gebruiken om dit te bereiken. Schaken wordt al eeuwenlang gespeeld en is een van de oudste bordspellen. Het is een uitdagend spel dat veel denkwerk vereist, waardoor het populair is bij zowel beginners als gevorderde spelers.
== Oorsprong ==
=== Voorloper ===
De precieze oorsprong van het schaken is onbekend. Volgens de breedst gedragen theorie stamt het spel uit India en is het vóór de 6e eeuw n.Chr. ontstaan. Een directe voorloper van het huidige westerse schaken was het oorlogsspel {{Wp|Chaturanga|Chaturanga}}, dat werd gespeeld op een {{Wp|en:Ashtapada|ashtapabord}} (speelbord van 8x8 velden) door vier spelers.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |bl|pl|  |  |kd|rd|nd|bd|
7 |nl|pl|  |  |pd|pd|pd|pd|
6 |rl|pl|  |  |  |  |  |  |
5 |kl|pl|  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |  |  |  |  |  |  |pl|rl|
2 |pd|pd|pd|pd|  |  |pl|nl|
1 |bd|nd|rd|kd|  |  |pl|bl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Chaturanga voor vier spelers}}

=== Ontwikkeling ===
De ontwikkeling van het schaakspel kan men indelen in de volgende perioden:
* '''Voorlopers''': 4000-400 v.C.
* {{Wp|India|India}}, {{Wp|Iran|Iran}}, {{Wp|Arabië|Arabië}}: 400 v.C. - 750 n.C.
* {{Wp|Europa|Europa}}: middeleeuwen
* '''Moderne schaken''' : 1471 n.C. - heden
Het moderne schaken is gebaseerd op het {{Wp|en:Göttingen_manuscript|Göttingen manuscript}} uit circa 1471 waarin de oudst genoteerde moderne schaakpartij is opgenomen.

== Materiaal ==
=== Bord ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het schaakbord}}

Het schaakspel wordt gespeeld op een vierkant schaakbord met 8 rijen en 8 kolommen resulterend in 64 velden afwisselend donker of licht. Een veld wordt in het schaken gelabeld door het kolomnummer en de rijletter. Let op, de nummers lopen van onder naar boven op!

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |oo|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het veld met de cirkel heeft als rij e en kolom 5 en daarom als label '''e5'''}}

Via {{Wp|Lichess|Lichess}}, een open website om schaken te oefenen en te spelen met anderen, kun je deze coördinaten [https://lichess.org/training/coordinate oefenen]. Een gemiddelde score van 15 is minimaal nodig om instructievideo's en andere live commentaren redelijk te kunnen volgen.

=== Doel ===
[[Afbeelding:Checkmate.jpg|thumb|Vroeger was het gebruikelijk om de eigen koning neer te leggen als teken van overgave.]]
Bij schaken draait het niet om kans, maar alleen om de strategie die beide spelers kiezen. Behalve bij de toss aan het begin on te bepalen wie met de witte schaakstukken speelt. Wit heeft enig voordeel omdat die mag beginnen. Deze voorsprong kan zeker bij topschakers het verschil maken. 

De enorme hoeveelheid mogelijke schaakopstellingen maakt dat zelfs krachtige schaakcomputers deze niet allemaal bij langs kunnen lopen. Een keuze aan het begin is dus niet alles zeggend over het eind. 

Het eind van het spel is bereikt als een van de koning wordt veroverd of dat het onmogelijk is om dat te doen. In het eerste geval spreekt men van schaakmat en wint de partij die de zet tot de schaakmat heeft gedaan. In het andere geval is er '''remise''' of gelijkspel. De koning wordt veroverd als hij wordt aangevallen (&quot;schaak&quot;) en het schaak niet kan worden opgeheven. We spreken dan van '''schaakmat''' of kort van '''mat'''. In dat geval is er dus een winnaar. Er is automatisch geen winnaar of remise als 
* de spelers dat onderling overeenkomen.
* een speler geen legale zet kan doen, maar geen schaak staat.
* alleen twee koningen over zijn gebleven.
* alleen twee koningen met een enkele paard of een enkele loper zijn overgebleven.
Er is op verzoek van een speler remise als 
* er drie keer dezelfde opstelling ontstaat met dezelfde speler aan zet.
* er 50 zetten lang geen pion is verzet en niets is geslagen.

=== Schaakstukken ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Beginopstelling vanuit wit beschouwd}}
Hoe ziet de beginopstelling vanuit zwart gezien eruit?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|nl|bl|kl|ql|bl|nl|rl|
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
8 |rd|nd|bd|kd|qd|bd|nd|rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Beginopstelling vanuit zwart beschouwd}}
}}
[[Afbeelding:ChessSet.jpg|200px|thumb|De soorten schaakstukken]]
Een schaakspel telt 16 stukken voor elke kleur (wit en zwart). Van de koning en koningin is er maar 1. Er zijn 8 pionnen. De rest van de stukken, paard, loper en toren, komen in paren. We zoomen op de individuele stukken verder in door te kijken naar hun mogelijkheden. De kruisjes geven de bewegingsvrijheden aan! De volgorde de belangrijkheid van het schaakstuk. Met punten duiden schakers de sterkte van een schaakstuk aan.

*'''Koning''': De koning mag één positie opschuiven naar alle kanten zolang die velden vrij zijn. Een koning is het niet te verliezen stuk en zou je daarom oneindig veel punten kunnen toekennen.
*:''Wat zijn de velden die hij kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess kll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
4 |  |  |  |xx|kl|xx|  |  |
3 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Koning}}
Deze positie is als er nog veel schaakstukken van de tegenstander (met name de sterke koningin) niet handig, want als je koning verliest dan heb je de partij ook verloren! Als er niet veel tegenstand meer is dan kan de koning juist waardevol meevechten.
}}

*'''Dame''': De dame mag net zo veel posities opschuiven naar alle kanten als er ruimte is (geen andere stukken de weg belemmeren). Een dame kent men 9 punten toe.
*:''Wat zijn de velden die de dame kan bereiken als zij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess qll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |xx|  |  |  |xx|  |  |  |
7 |  |xx|  |  |xx|  |  |xx|
6 |  |  |xx|  |xx|  |xx|  |
5 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
4 |xx|xx|xx|xx|ql|xx|xx|xx|
3 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
2 |  |  |xx|  |xx|  |xx|  |
1 |  |xx|  |  |xx|  |  |xx|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Dame}}
Omdat de dame door deze bewegingsvrijheid (27 velden in dit geval) het sterkste schaakstuk is, moet je er goed opletten. 
}}

*'''Toren''': De toren mag naar voren, naar achteren, naar links en naar rechts, zo ver als hij kan (geen andere stukken tegenkomt), maar niet schuin. Een toren heeft 5 punten.
*:''Wat zijn de velden die de toren kan bereiken als hij op e4 staat?''
*:[[Afbeelding:Chess rll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
7 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
6 |  |  |  |  |xx|rl|  |rl|
5 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
4 |xx|xx|xx|xx|rl|xx|xx|xx|
3 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
2 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
1 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Toren}}
Waar je de toren ook plaatst als hij niet word gehinderd bestrijkt hij altijd 14 velden (8 - 1 horizontaal en 8 - 1 verticaal). 
}}

*'''Loper''': De loper mag alleen schuin bewegen zo ver als hij kan zonder andere stukken tegen te komen. Aan een loper worden 3 punten als waarde gegeven.
*:''Wat zijn de velden die de loper kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess bll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |xx|  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |xx|  |  |  |  |  |xx|
6 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
5 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
4 |  |  |  |  |bl|  |  |  |
3 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
2 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
1 |  |xx|  |  |  |  |  |xx|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Loper}}
De kleur van het veld waar de loper op begint kan hij nooit verlaten. Deze loper kan dus nooit op een zwart veld komen. Wel bereikt hij zo nog 13 velden vanuit e4.
}}

*'''Paard''': Het paard beweegt via een L (1 stap de ene richting op en 2 stappen haaks erop) en mag als enige over andere stukken springen. Een paard heeft net als een loper 3 punten.
*:''Wat zijn de velden die het paard kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess nll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
5 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
4 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
3 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
2 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Paard}}
Het paard kan vanaf e4 8 velden bereiken. 
}}

*'''Pion''': Een pion kan alleen maar 1 veld naar de overkant bewegen als er geen stuk in de weg staat. In het begin mag het echter ook twee velden opschuiven. Als het de overkant bereikt moet het onmiddellijk promoveren naar een ander schaakstuk. Pionnen zijn de enige schaakstukken die niet slaan zoals ze normaal gesproken bewegen (verticaal naar de overkant), maar schuin naar beide kanten in de bewegingsrichting. Daarnaast kunnen ze een pion die door ineens twee zetten te doen naast hen staat ook direct schuin slaan ({{Wp|En_passant_slaan|en passant slaan}}). Een pion heeft slechts 1 punt aan waarde.
*:''Wat zijn de velden die een pion kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er? Hoe zit dat met de pion die aan het begin op a7 staat? Welke pion kan de a7 pion en passant slaan?''
*:[[Afbeelding:Chess pll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|[[Afbeelding:Ajedrez animación en passant.gif|right]] {{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
6 |xx|  |  |  |  |  |  |  |
5 |xx|pl|  |  |xx|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pion}}
De pion kan vanaf e4 alleen e5 bereiken. Als ie op a7 staat aan het begin, dan is het een zwarte pion en zijn er twee velden mogelijk. Als hij twee zetten ineens doet dan kan de pion op b5 hem en passant slaan. 
}}

== Acties ==
=== Slaan ===
Alle bovenstaande stukken mogen (hoeven dat niet zoals bij het dammen) slaan. Dat betekent dat ze de plek innemen van het stuk dat op een veld staat dat ze aanvallen. Aanvallen betekent dat jouw stuk op een veld terecht kan komen (zie de bewegingsvrijheid) die door een stuk van de tegenstander wordt ingenomen. Wanneer je besluit te slaan neem je de plek in van het stuk van de tegenstander die meteen van het bord verdwijnt. Let op: de enige uitzondering op de regels van het slaan is bij het en-passant slaan. 

=== Dekken ===
Een stuk kun je dekken door een ander stuk zo te plaatsen dat mocht een tegenstander jouw gedekte stuk slaan, jij deze door het andere stuk kunt terugslaan.

=== Zetten ===
Spelers doen om en om een zet met één schaakstuk (alleen legale bewegingen zijn toegestaan zie hier boven) zonder een beurt te mogen overslaan. Daarbij mag elk veld maar door één schaakstuk worden bezet. Als de koning van de tegenstander door een zet wordt aangevallen, spreekt men van 'schaak'. De tegenstander moet elke schaak meteen opheffen. Als dat niet kan, is er sprake van schaakmat en verliest de tegenstander. 

Wit begint. Wie wit speelt wordt of vooraf afgesproken of met een {{Wp|Kruis_of_munt|toss}} bepaald. In het schaken tost men door een speler een witte en zwarte pion in zijn linker- en rechtervuist te laten verstoppen en de andere speler laat kiezen. Dit zou eerlijk moeten leiden tot evenveel kans op wit of zwart, hoewel {{Wp|Victor_Mids|Victor Mids}} van Mindf*ck in zijn [https://www.npostart.nl/mindfck/21-04-2018/AT_2095469 Tv-programma]  laat zien dat dit niet het geval hoeft te zijn.

Aanraken is zetten ({{Wp|Pièce touchée|Pièce touchée}}), dus je moet het eerste stuk dat je aanraakt - ook al gaat het per ongeluk - gebruiken voor je volgende zet als dat kan.

=== Rokeren ===
Een uitzondering op de regel dat slechts één schaakstuk mag worden verplaatst per zet is de {{Wp|Rokade|rokade}}. De rokade kan plaatsvinden mits een toren en de koning van een kleur nog niet eerder zijn verplaatst en de koning niet schaak staat of tijdens de beweging schaak komt te staan. In dat geval mogen ze (als de weg tussen hen vrij is) van plaats wisselen door de koning 2 velden opzij te bewegen in richting van de toren, waarna de toren over de koning heen springt en er aan de andere kant naast gaat staan.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit rokeren?}}
''Wat is de kortste (toren en koning bewegen het minst) rokade voor wit?''

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Korte rokade}}
Wit heeft de korte rokade uitgevoerd
}}

''Wat is de langste (toren en koning bewegen het meest) rokade voor wit?''
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |  |  |kl|rl|  |  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Korte rokade}}
Wit heeft de lange rokade uitgevoerd
}}

===Zie ook===
* [https://wikikids.nl/Schaken Wikikids pagina over schaken]
* [https://jeroenvu.home.xs4all.nl/schaken/ Jeugdschaakpagina om schaken te leren in een half uur].
* [https://www.docukit.nl/spreekbeurt/schaken Spreekbeurt over schaken].
* [https://www.schaaktalent.nl/index.php/leren-schaken Filmpjes om te leren schaken]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>lqxet118ttp0wlfkofdau8kiyqgf7vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422028</id>
      <parentid>421980</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T17:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas (mobiel)</username>
        <id>20436</id>
      </contributor>
      <comment>herstel; script werkt nog niet voor {{Schaak/Bord/Omgekeerd}}</comment>
      <origin>422028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14757" sha1="qwn2mcvuplywxlo6ogkw4uzudkdeu1c" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Schaken is een strategisch bordspel waarbij twee spelers, wit en zwart, elkaar bevechten met stukken op een schaakbord. De bedoeling is om de koning van je tegenstander schaakmat te zetten. Er zijn verschillende strategieën die je kunt gebruiken om dit te bereiken. Schaken wordt al eeuwenlang gespeeld en is een van de oudste bordspellen. Het is een uitdagend spel dat veel denkwerk vereist, waardoor het populair is bij zowel beginners als gevorderde spelers.
== Oorsprong ==
=== Voorloper ===
De precieze oorsprong van het schaken is onbekend. Volgens de breedst gedragen theorie stamt het spel uit India en is het vóór de 6e eeuw n.Chr. ontstaan. Een directe voorloper van het huidige westerse schaken was het oorlogsspel {{Wp|Chaturanga|Chaturanga}}, dat werd gespeeld op een {{Wp|en:Ashtapada|ashtapabord}} (speelbord van 8x8 velden) door vier spelers.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |bl|pl|  |  |kd|rd|nd|bd|
7 |nl|pl|  |  |pd|pd|pd|pd|
6 |rl|pl|  |  |  |  |  |  |
5 |kl|pl|  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |  |  |  |  |  |  |pl|rl|
2 |pd|pd|pd|pd|  |  |pl|nl|
1 |bd|nd|rd|kd|  |  |pl|bl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Chaturanga voor vier spelers}}

=== Ontwikkeling ===
De ontwikkeling van het schaakspel kan men indelen in de volgende perioden:
* '''Voorlopers''': 4000-400 v.C.
* {{Wp|India|India}}, {{Wp|Iran|Iran}}, {{Wp|Arabië|Arabië}}: 400 v.C. - 750 n.C.
* {{Wp|Europa|Europa}}: middeleeuwen
* '''Moderne schaken''' : 1471 n.C. - heden
Het moderne schaken is gebaseerd op het {{Wp|en:Göttingen_manuscript|Göttingen manuscript}} uit circa 1471 waarin de oudst genoteerde moderne schaakpartij is opgenomen.

== Materiaal ==
=== Bord ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het schaakbord}}

Het schaakspel wordt gespeeld op een vierkant schaakbord met 8 rijen en 8 kolommen resulterend in 64 velden afwisselend donker of licht. Een veld wordt in het schaken gelabeld door het kolomnummer en de rijletter. Let op, de nummers lopen van onder naar boven op!

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |oo|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het veld met de cirkel heeft als rij e en kolom 5 en daarom als label '''e5'''}}

Via {{Wp|Lichess|Lichess}}, een open website om schaken te oefenen en te spelen met anderen, kun je deze coördinaten [https://lichess.org/training/coordinate oefenen]. Een gemiddelde score van 15 is minimaal nodig om instructievideo's en andere live commentaren redelijk te kunnen volgen.

=== Doel ===
[[Afbeelding:Checkmate.jpg|thumb|Vroeger was het gebruikelijk om de eigen koning neer te leggen als teken van overgave.]]
Bij schaken draait het niet om kans, maar alleen om de strategie die beide spelers kiezen. Behalve bij de toss aan het begin on te bepalen wie met de witte schaakstukken speelt. Wit heeft enig voordeel omdat die mag beginnen. Deze voorsprong kan zeker bij topschakers het verschil maken. 

De enorme hoeveelheid mogelijke schaakopstellingen maakt dat zelfs krachtige schaakcomputers deze niet allemaal bij langs kunnen lopen. Een keuze aan het begin is dus niet alles zeggend over het eind. 

Het eind van het spel is bereikt als een van de koning wordt veroverd of dat het onmogelijk is om dat te doen. In het eerste geval spreekt men van schaakmat en wint de partij die de zet tot de schaakmat heeft gedaan. In het andere geval is er '''remise''' of gelijkspel. De koning wordt veroverd als hij wordt aangevallen (&quot;schaak&quot;) en het schaak niet kan worden opgeheven. We spreken dan van '''schaakmat''' of kort van '''mat'''. In dat geval is er dus een winnaar. Er is automatisch geen winnaar of remise als 
* de spelers dat onderling overeenkomen.
* een speler geen legale zet kan doen, maar geen schaak staat.
* alleen twee koningen over zijn gebleven.
* alleen twee koningen met een enkele paard of een enkele loper zijn overgebleven.
Er is op verzoek van een speler remise als 
* er drie keer dezelfde opstelling ontstaat met dezelfde speler aan zet.
* er 50 zetten lang geen pion is verzet en niets is geslagen.

=== Schaakstukken ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Beginopstelling vanuit wit beschouwd}}
Hoe ziet de beginopstelling vanuit zwart gezien eruit?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|nl|bl|kl|ql|bl|nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|=
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|=
8 |rd|nd|bd|kd|qd|bd|nd|rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Beginopstelling vanuit zwart beschouwd}}
}}
[[Afbeelding:ChessSet.jpg|200px|thumb|De soorten schaakstukken]]
Een schaakspel telt 16 stukken voor elke kleur (wit en zwart). Van de koning en koningin is er maar 1. Er zijn 8 pionnen. De rest van de stukken, paard, loper en toren, komen in paren. We zoomen op de individuele stukken verder in door te kijken naar hun mogelijkheden. De kruisjes geven de bewegingsvrijheden aan! De volgorde de belangrijkheid van het schaakstuk. Met punten duiden schakers de sterkte van een schaakstuk aan.

*'''Koning''': De koning mag één positie opschuiven naar alle kanten zolang die velden vrij zijn. Een koning is het niet te verliezen stuk en zou je daarom oneindig veel punten kunnen toekennen.
*:''Wat zijn de velden die hij kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess kll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
4 |  |  |  |xx|kl|xx|  |  |
3 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Koning}}
Deze positie is als er nog veel schaakstukken van de tegenstander (met name de sterke koningin) niet handig, want als je koning verliest dan heb je de partij ook verloren! Als er niet veel tegenstand meer is dan kan de koning juist waardevol meevechten.
}}

*'''Dame''': De dame mag net zo veel posities opschuiven naar alle kanten als er ruimte is (geen andere stukken de weg belemmeren). Een dame kent men 9 punten toe.
*:''Wat zijn de velden die de dame kan bereiken als zij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess qll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |xx|  |  |  |xx|  |  |  |
7 |  |xx|  |  |xx|  |  |xx|
6 |  |  |xx|  |xx|  |xx|  |
5 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
4 |xx|xx|xx|xx|ql|xx|xx|xx|
3 |  |  |  |xx|xx|xx|  |  |
2 |  |  |xx|  |xx|  |xx|  |
1 |  |xx|  |  |xx|  |  |xx|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Dame}}
Omdat de dame door deze bewegingsvrijheid (27 velden in dit geval) het sterkste schaakstuk is, moet je er goed opletten. 
}}

*'''Toren''': De toren mag naar voren, naar achteren, naar links en naar rechts, zo ver als hij kan (geen andere stukken tegenkomt), maar niet schuin. Een toren heeft 5 punten.
*:''Wat zijn de velden die de toren kan bereiken als hij op e4 staat?''
*:[[Afbeelding:Chess rll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
7 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
6 |  |  |  |  |xx|rl|  |rl|
5 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
4 |xx|xx|xx|xx|rl|xx|xx|xx|
3 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
2 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
1 |  |  |  |  |xx|  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Toren}}
Waar je de toren ook plaatst als hij niet word gehinderd bestrijkt hij altijd 14 velden (8 - 1 horizontaal en 8 - 1 verticaal). 
}}

*'''Loper''': De loper mag alleen schuin bewegen zo ver als hij kan zonder andere stukken tegen te komen. Aan een loper worden 3 punten als waarde gegeven.
*:''Wat zijn de velden die de loper kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess bll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |xx|  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |xx|  |  |  |  |  |xx|
6 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
5 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
4 |  |  |  |  |bl|  |  |  |
3 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
2 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
1 |  |xx|  |  |  |  |  |xx|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Loper}}
De kleur van het veld waar de loper op begint kan hij nooit verlaten. Deze loper kan dus nooit op een zwart veld komen. Wel bereikt hij zo nog 13 velden vanuit e4.
}}

*'''Paard''': Het paard beweegt via een L (1 stap de ene richting op en 2 stappen haaks erop) en mag als enige over andere stukken springen. Een paard heeft net als een loper 3 punten.
*:''Wat zijn de velden die het paard kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er?''
*:[[Afbeelding:Chess nll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
5 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
4 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
3 |  |  |xx|  |  |  |xx|  |
2 |  |  |  |xx|  |xx|  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Paard}}
Het paard kan vanaf e4 8 velden bereiken. 
}}

*'''Pion''': Een pion kan alleen maar 1 veld naar de overkant bewegen als er geen stuk in de weg staat. In het begin mag het echter ook twee velden opschuiven. Als het de overkant bereikt moet het onmiddellijk promoveren naar een ander schaakstuk. Pionnen zijn de enige schaakstukken die niet slaan zoals ze normaal gesproken bewegen (verticaal naar de overkant), maar schuin naar beide kanten in de bewegingsrichting. Daarnaast kunnen ze een pion die door ineens twee zetten te doen naast hen staat ook direct schuin slaan ({{Wp|En_passant_slaan|en passant slaan}}). Een pion heeft slechts 1 punt aan waarde.
*:''Wat zijn de velden die een pion kan bereiken als hij op e4 staat en hoeveel zijn dat er? Hoe zit dat met de pion die aan het begin op a7 staat? Welke pion kan de a7 pion en passant slaan?''
*:[[Afbeelding:Chess pll40.png|left]]
{{Schaak/Oplossing|[[Afbeelding:Ajedrez animación en passant.gif|right]] {{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
6 |xx|  |  |  |  |  |  |  |
5 |xx|pl|  |  |xx|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pion}}
De pion kan vanaf e4 alleen e5 bereiken. Als ie op a7 staat aan het begin, dan is het een zwarte pion en zijn er twee velden mogelijk. Als hij twee zetten ineens doet dan kan de pion op b5 hem en passant slaan. 
}}

== Acties ==
=== Slaan ===
Alle bovenstaande stukken mogen (hoeven dat niet zoals bij het dammen) slaan. Dat betekent dat ze de plek innemen van het stuk dat op een veld staat dat ze aanvallen. Aanvallen betekent dat jouw stuk op een veld terecht kan komen (zie de bewegingsvrijheid) die door een stuk van de tegenstander wordt ingenomen. Wanneer je besluit te slaan neem je de plek in van het stuk van de tegenstander die meteen van het bord verdwijnt. Let op: de enige uitzondering op de regels van het slaan is bij het en-passant slaan. 

=== Dekken ===
Een stuk kun je dekken door een ander stuk zo te plaatsen dat mocht een tegenstander jouw gedekte stuk slaan, jij deze door het andere stuk kunt terugslaan.

=== Zetten ===
Spelers doen om en om een zet met één schaakstuk (alleen legale bewegingen zijn toegestaan zie hier boven) zonder een beurt te mogen overslaan. Daarbij mag elk veld maar door één schaakstuk worden bezet. Als de koning van de tegenstander door een zet wordt aangevallen, spreekt men van 'schaak'. De tegenstander moet elke schaak meteen opheffen. Als dat niet kan, is er sprake van schaakmat en verliest de tegenstander. 

Wit begint. Wie wit speelt wordt of vooraf afgesproken of met een {{Wp|Kruis_of_munt|toss}} bepaald. In het schaken tost men door een speler een witte en zwarte pion in zijn linker- en rechtervuist te laten verstoppen en de andere speler laat kiezen. Dit zou eerlijk moeten leiden tot evenveel kans op wit of zwart, hoewel {{Wp|Victor_Mids|Victor Mids}} van Mindf*ck in zijn [https://www.npostart.nl/mindfck/21-04-2018/AT_2095469 Tv-programma]  laat zien dat dit niet het geval hoeft te zijn.

Aanraken is zetten ({{Wp|Pièce touchée|Pièce touchée}}), dus je moet het eerste stuk dat je aanraakt - ook al gaat het per ongeluk - gebruiken voor je volgende zet als dat kan.

=== Rokeren ===
Een uitzondering op de regel dat slechts één schaakstuk mag worden verplaatst per zet is de {{Wp|Rokade|rokade}}. De rokade kan plaatsvinden mits een toren en de koning van een kleur nog niet eerder zijn verplaatst en de koning niet schaak staat of tijdens de beweging schaak komt te staan. In dat geval mogen ze (als de weg tussen hen vrij is) van plaats wisselen door de koning 2 velden opzij te bewegen in richting van de toren, waarna de toren over de koning heen springt en er aan de andere kant naast gaat staan.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit rokeren?}}
''Wat is de kortste (toren en koning bewegen het minst) rokade voor wit?''

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Korte rokade}}
Wit heeft de korte rokade uitgevoerd
}}

''Wat is de langste (toren en koning bewegen het meest) rokade voor wit?''
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
 8 |rd|  |  |  |kd|  |  |rd|
 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
 1 |  |  |kl|rl|  |  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Korte rokade}}
Wit heeft de lange rokade uitgevoerd
}}

===Zie ook===
* [https://wikikids.nl/Schaken Wikikids pagina over schaken]
* [https://jeroenvu.home.xs4all.nl/schaken/ Jeugdschaakpagina om schaken te leren in een half uur].
* [https://www.docukit.nl/spreekbeurt/schaken Spreekbeurt over schaken].
* [https://www.schaaktalent.nl/index.php/leren-schaken Filmpjes om te leren schaken]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qwn2mcvuplywxlo6ogkw4uzudkdeu1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Tactiek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40388</id>
    <revision>
      <id>421983</id>
      <parentid>409080</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>421983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18266" sha1="tqtj5g40pw8r7alx4t57sgx8ixq3tjs" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Positie ==
=== Ruil ===
Een ruil betekent dat wanneer je een stuk slaat, je zelf het slaande stuk verliest. Dat kan gunstig zijn als het geruilde stuk meer waarde heeft of je eigen positie door de ruil verbeterd. Je kunt met een ruil bijvoorbeeld een remise afdwingen terwijl je op verlies staat. Of je kunt een aanval van een tegenstander met een ruil afslaan of je eigen aanval kracht bij zetten door een verdedigende stuk van de tegenstander weg te nemen. Andere positionele voordelen die een ruil opleveren zijn meer ruimte om te bewegen of het versterken van de eigen pionnenstructuur of het juist verzwakken van die van de tegenstander. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |bd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet }}
Hoe kan zwart een ruil afdwingen die hem een stuk met meer waarde oplevert?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |bd|  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de schaak moet de koning aan de kant en kan de toren worden geruild voor de loper}}
}}
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|rd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|rl|  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit aan zet}}
Hoe kan wit op achterstand toch een remise afdwingen ?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|kd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Ruil de torens!}}
# Re3xe6 Kd7xe6
Door de ruil van de torens heeft zwart geen mogelijkheid meer met alleen de loper over om de witte koning schaakmat te zetten.
}}

=== Offer ===
Bij een {{Wp|Offer_(schaken)|offer}} ruil je niet een stuk in voor een ander stuk, maar voor een ander voordeel. Een voorbeeld hiervan is de verderop besproken [[Schaken_voor_beginners/Opzet#Gambiet|gambiet]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |qd|  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|  |kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet}}
Hoe kan zwart door een offer de partij winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|qd|kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart offert de dame}}
# ... Qg1+ (wit heeft geen keuze)
# Rxg1 Nf2#
De toren beperkt de bewegingsruimte van de witte koning en zo krijg je een {{Wp|Stikmat|stikmat}} door het zwarte paard.
}}

=== Batterij ===
Als meerdere stukken van dezelfde speler elkaar versterken in het beheersen van een lijn, rij of diagonaal dan vormen ze een {{Wp|Batterij_(schaken)|batterij}}.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |ql|nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Alekhine vs. Nimzowitsch, 1930}}
Hoe kan wit in de volgende zet een ultieme batterij creëren?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |  |nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |ql|  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Deze stelling staat bekend als {{Wp|en:Alekhine%27s_gun|Alekhine's gun}}}}
}}

=== Zwischenzug ===
Een {{Wp|en:Zwischenzug|zwischenzug}} is een tussendoor zet of tussenzet die je logischerwijs niet verwacht, maar meer voordeel oplevert dan direct de meest logische zet te doen.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |ql|  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
    a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Wat is de logische zet te doen? En wat is als tussenzet beter om eerst te doen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |ql|  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Tussenschaak}}
De eerste neiging zou zijn om met de dame de toren op h4 te pakken, maar de volgende combinatie (het geven van een tussenschaak) levert een toren extra op
# Qd8+! Kh7
# Qxh4+ Kg8
# Qxg3
}}

=== Gambiet ===
Een {{Wp|Gambiet|gambiet}} of gambit is iets waar beginners extra waakzaam op dienen te zijn, omdat ze vaak verblind door het offer de tegenstander in staat stellen een ontwikkelingsvoorsprong te nemen.

{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|kl|ql|bl|nl|rl|
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |bd|  |  |
6 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
7 |pd|pd|pd|nd|  |pd|pd|pd|
8 |rd|  |  |kd|qd|bd|nd|rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Felbecker Gambit Trap}}
Deze opstelling ontstond na de volgende zetten:
# d4 e5
# dxe5 Bc5
# Nf3 d6
# exd6 Ne7
Is het tweede offer een foutje van zwart?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|  |qd|bl|nl|rl|
2 |pl|pl|kl|pl|  |pl|pl|pl|
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|pl|  |pd|pd|pd|
8 |rd|  |  |kd|  |bd|nd|rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Als wit het offer neemt verliest ze haar koningin}}
# dxe7 Bf2!
# Kxf2 Dxd1
}}

=== Pionnenstructuur ===
Een belangrijke tactische overweging bij het schaken is de positie van de pionnen. Men kan de volgende zaken in ogenschouw nemen daarbij:
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Open centrum}}''': Dit is het geval als er geen centrale pionnen (op de d- en e-lijn) zijn. Als het centrum open is, dus er meer ruimte in het centrum is, dan is er over het algemeen meer bewegingsvrijheid van de schaakstukken. Wat is het voordeel van een open spel?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open centrum heeft een positioneel voordeel is als de bewegingsvrijheid vooral je eigen schaakstukken betreft en/of je meer thuis voelt bij een actief spel.'''}}
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Gesloten centrum}}''': Het omgekeerde van het open centrum, het centrum is door pionnen bezet. Wat is het voordeel van een gesloten centrum?
{{Schaak/Oplossing|'''Een gesloten centrum heeft een positioneel voordeel als hierdoor vooral de bewegingsvrijheid van je tegenstander wordt beperkt en/of je meer thuis voelt bij een positioneel en verdedigend spel.'''}}
* '''{{Wp|Open_lijn|Open lijn}}''': Dit is het geval als er op een lijn geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open lijn?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open lijn heeft een positioneel voordeel voor met name torens die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen als sterk stuk.'''}}
* '''{{Wp|Fianchetto|Open diagonaal}}''': Dit is het geval als er op een diagonaal geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open diagonaal?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open diagonaal heeft een positioneel voordeel voor met name lopers die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen.'''}}
* '''{{Wp|Outpost_(chess)|Voorpost}}''': Een veld van de tegenstander die niet kan worden aangevallen (meer) door diens pionnen (dus achter diens pionnen ligt). Welk stuk kan een voorpost eenvoudig benutten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een paard kan ongehinderd over de pionnen van de tegenstander heen springen om erachter te komen en zo een voorpost bereiken.'''}}
* '''{{Wp|Pionnenketen|Pionnenketen}}''': Een pionnenketen is een reeks pionnen die zo zijn verbonden dat een pion uit die keten wordt beschermd door een pion erachter, uitgezonderd de achterste. Een pionnenstructuur wordt gezien als een sterke positie voor een pion mits deze niet de achterste is. Wanneer kan een pion niet meer onderdeel zijn van een keten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een geïsoleerde pion is een pion die geen pionnen van zijn eigen kleur op aangrenzende lijnen heeft.'''}}

== Aanval ==
=== Pin ===
We spreken van een pin (penning in het Nederlands) als een stuk niet kan bewegen zonder een belangrijker stuk bloot te stellen aan een aanval. Als dit belangrijker stuk de koning is spreken we van een absolute pin, omdat het stuk niet mag bewegen (je mag geen schaak op je eigen koning creëren).

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |bd|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Absolute pin}}
Hoe kan zwart de toren winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |bd|  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De toren kan niet bewegen en zelfs niet worden gedekt}}
}}

=== Aftrekaanval ===
Een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} of '''discovered attack''' kan een winnende positie alsnog keren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |bl|kd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Springaren - S. Belokon - 1965 - Wit wint}}

Hoe keert wit de partij?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |kd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |rl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit hoeft alleen een aftrekaanval op te zetten en zwart verliest uiteindelijk}}
# Rc7 b1&amp;equals;Q
# Ba2+ Kf8 
# Rf7+ Kg8
# Rf2+ Qxa2
# Rxa2
}}

=== Vork ===
Een {{Wp|Vork|vork}} is een aanval van één eigen stuk op meerdere stukken van de tegenstander tegelijk. Indien deze stukken niet beide gedekt zijn of van grotere waarde dan het aanvallende stuk, dan kan de vork leiden tot een voordeel. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Wit ruilt minimaal een toren voor een paard door deze paardvork.}}
}}
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Deze vork noemt men een {{Wp|Familieschaak|familieschaak}} en verovert de zwarte koningin}}
}}

=== Mat achter de paaltjes ===
{{Wp|Mat_achter_de_paaltjes|Mat achter de paaltjes}} of de '''back-rank checkmate''' is een valkuil waar beginners vaak intrappen. Let op, dit principe van een schaakmat kan ook verticaal ontstaan.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |bl|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schakend Nederland - I. Krekheli - 1986 - Wit wint}}

Hoe wint wit de Koningin of zet zwart schaakmat?
 
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |rl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de batterij van loper en toren dwingen ze door een aanval op de Koningin deze uiteindelijk de loper op g7 te pakken of de Koningin gaat zelf verloren}}
# Rd3 (we vallen en de Koningin aan en we dreigen op h3 met schaakmat
#: ... Qa7+
# Bd4 (we houden de dubbele dreiging aan)
#: ... Qd7 (probeert het h3 veld te beschermen en de loper aan te vallen
# Bg7+ (beste is voor zwart Kxg7 maar dan verliest ie wel de Koningin)
#: ... Qx97
# Rxd7+
}}

=== Röntgenaanval ===
Het omgekeerde van een {{Wp|Penning|pin}} is de röntgenaanval. Terwijl bij een pin het stuk dat het aangevallen stuk afschermt belangrijker is, is dat in dit geval andersom. 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|kd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenaanval}}
Hoe kan wit aan zet een groot voordeel behalen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |rl|  |rl|kl|  |
   h  g  f  e  d  c  b  a
|De koning moet na de schaak opzij}}
# Rh1e1 Kf8
En toren kan met de koningin ruilen.
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |pd|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |ql|  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|IMRosen - ruilopezgotdeported}}
Het röntgen idee kan ook als verdediging worden gebruikt. Hoe doet wit dat in dit geval?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |ql|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenverdediging}}
De witte koningin beschermt het witte paard door de zwarte koningin heen (röntgen).
}}

=== Aftrekaanval ===
Met een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} wordt de tactiek bedoeld om door een eigen stuk te verplaatsen, een stuk van de tegenstander ineens wordt aangevallen. Als dit stuk van de tegenstander een koning is dan spreekt men van aftrekschaak.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |nl|pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Hoe gebruikt wit schaak om de tegenstander een stuk te ontfutselen? 

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Aftrekschaak}}
Als het paard beweegt, geeft de loper schaak. Dat moet eerst door zwart worden opgeheven, waardoor wit de tijd heeft de toren op h8 te veroveren.
}}

== Verdediging ==
=== Patstelling ===
Een manier als je zwak staat er toch nog een remise uit te halen is te zorgen dat je {{Wp|Patstelling|pat}} komt te staan bijvoorbeeld door je resterende stukken op te offeren.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|rl|
7 |kd|  |  |  |  |pl|  |  |
6 |  |  |pl|  |pl|  |  |  |
5 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |qd|  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Y. Afek - 2006 - Wit wint}}

Hoe kan wit voorkomen dat zwart een pat afdwingt door zijn dame op te offeren? Hint: niet altijd hoeft een pion tot een dame te promoveren!

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |kl|  |  |bl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet oppassen niet de zwarte dame te grijpen als dat pat betekent}}
# Rd8 (dit leidt tot pat hoe logisch ook)
#: ... Qh5+ (als zwart de dame sluit is het meteen pat)
# Kb4 Qb5+ (wederom biedt zwart de dame aan)
# Kc3 Qc6+
# Kd2 Qg2+
# Kd3 Qf3+
# Kd4 Qf4+
# Kd5 Qg5+
# Kc6 Qxd8 (remise)
De goede oplossing is
# Ra8+ Kxa8 (offer de toren om de zwarte koning uit de pat mogelijkheid te halen
# f8&amp;equals;Q+ Qxf8
# e7 Qxe7
# Bd5+ Ka7
# Ra8+ Kxa8
# c7+ Ka7
# c8&amp;equals;N+ (dus niet als dame promoveren om de andere dame te slaan)
}}

=== {{Wp|Dolle_toren|Dolle toren}} ===
Als je er slecht voor staat kun je een remise afdwingen doordat een toren voortdurend schaak kan geven terwijl als hij wordt gesnapt het {{Wp|Patstelling|pat}} zou zijn.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tqtj5g40pw8r7alx4t57sgx8ixq3tjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422024</id>
      <parentid>421983</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T17:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>herstel &quot;Felbecker Gambit Trap&quot;; script werkt nog niet voor {{Schaak/Bord/Omgekeerd}}</comment>
      <origin>422024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18275" sha1="0ui42ipxcqd4ldckfn1ngibo6dlwqwm" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Positie ==
=== Ruil ===
Een ruil betekent dat wanneer je een stuk slaat, je zelf het slaande stuk verliest. Dat kan gunstig zijn als het geruilde stuk meer waarde heeft of je eigen positie door de ruil verbeterd. Je kunt met een ruil bijvoorbeeld een remise afdwingen terwijl je op verlies staat. Of je kunt een aanval van een tegenstander met een ruil afslaan of je eigen aanval kracht bij zetten door een verdedigende stuk van de tegenstander weg te nemen. Andere positionele voordelen die een ruil opleveren zijn meer ruimte om te bewegen of het versterken van de eigen pionnenstructuur of het juist verzwakken van die van de tegenstander. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |bd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet }}
Hoe kan zwart een ruil afdwingen die hem een stuk met meer waarde oplevert?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |bd|  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de schaak moet de koning aan de kant en kan de toren worden geruild voor de loper}}
}}
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|rd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|rl|  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit aan zet}}
Hoe kan wit op achterstand toch een remise afdwingen ?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|kd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Ruil de torens!}}
# Re3xe6 Kd7xe6
Door de ruil van de torens heeft zwart geen mogelijkheid meer met alleen de loper over om de witte koning schaakmat te zetten.
}}

=== Offer ===
Bij een {{Wp|Offer_(schaken)|offer}} ruil je niet een stuk in voor een ander stuk, maar voor een ander voordeel. Een voorbeeld hiervan is de verderop besproken [[Schaken_voor_beginners/Opzet#Gambiet|gambiet]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |qd|  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|  |kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet}}
Hoe kan zwart door een offer de partij winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|qd|kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart offert de dame}}
# ... Qg1+ (wit heeft geen keuze)
# Rxg1 Nf2#
De toren beperkt de bewegingsruimte van de witte koning en zo krijg je een {{Wp|Stikmat|stikmat}} door het zwarte paard.
}}

=== Batterij ===
Als meerdere stukken van dezelfde speler elkaar versterken in het beheersen van een lijn, rij of diagonaal dan vormen ze een {{Wp|Batterij_(schaken)|batterij}}.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |ql|nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Alekhine vs. Nimzowitsch, 1930}}
Hoe kan wit in de volgende zet een ultieme batterij creëren?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |  |nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |ql|  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Deze stelling staat bekend als {{Wp|en:Alekhine%27s_gun|Alekhine's gun}}}}
}}

=== Zwischenzug ===
Een {{Wp|en:Zwischenzug|zwischenzug}} is een tussendoor zet of tussenzet die je logischerwijs niet verwacht, maar meer voordeel oplevert dan direct de meest logische zet te doen.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |ql|  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
    a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Wat is de logische zet te doen? En wat is als tussenzet beter om eerst te doen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |ql|  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Tussenschaak}}
De eerste neiging zou zijn om met de dame de toren op h4 te pakken, maar de volgende combinatie (het geven van een tussenschaak) levert een toren extra op
# Qd8+! Kh7
# Qxh4+ Kg8
# Qxg3
}}

=== Gambiet ===
Een {{Wp|Gambiet|gambiet}} of gambit is iets waar beginners extra waakzaam op dienen te zijn, omdat ze vaak verblind door het offer de tegenstander in staat stellen een ontwikkelingsvoorsprong te nemen.

{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|kl|ql|bl|nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|=
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
5 |  |  |  |  |  |bd|  |  |=
6 |  |  |  |  |pl|  |  |  |=
7 |pd|pd|pd|nd|  |pd|pd|pd|=
8 |rd|  |  |kd|qd|bd|nd|rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Felbecker Gambit Trap}}
Deze opstelling ontstond na de volgende zetten:
# d4 e5
# dxe5 Bc5
# Nf3 d6
# exd6 Ne7
Is het tweede offer een foutje van zwart?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|  |qd|bl|nl|rl|
2 |pl|pl|kl|pl|  |pl|pl|pl|
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|pl|  |pd|pd|pd|
8 |rd|  |  |kd|  |bd|nd|rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Als wit het offer neemt verliest ze haar koningin}}
# dxe7 Bf2!
# Kxf2 Dxd1
}}

=== Pionnenstructuur ===
Een belangrijke tactische overweging bij het schaken is de positie van de pionnen. Men kan de volgende zaken in ogenschouw nemen daarbij:
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Open centrum}}''': Dit is het geval als er geen centrale pionnen (op de d- en e-lijn) zijn. Als het centrum open is, dus er meer ruimte in het centrum is, dan is er over het algemeen meer bewegingsvrijheid van de schaakstukken. Wat is het voordeel van een open spel?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open centrum heeft een positioneel voordeel is als de bewegingsvrijheid vooral je eigen schaakstukken betreft en/of je meer thuis voelt bij een actief spel.'''}}
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Gesloten centrum}}''': Het omgekeerde van het open centrum, het centrum is door pionnen bezet. Wat is het voordeel van een gesloten centrum?
{{Schaak/Oplossing|'''Een gesloten centrum heeft een positioneel voordeel als hierdoor vooral de bewegingsvrijheid van je tegenstander wordt beperkt en/of je meer thuis voelt bij een positioneel en verdedigend spel.'''}}
* '''{{Wp|Open_lijn|Open lijn}}''': Dit is het geval als er op een lijn geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open lijn?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open lijn heeft een positioneel voordeel voor met name torens die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen als sterk stuk.'''}}
* '''{{Wp|Fianchetto|Open diagonaal}}''': Dit is het geval als er op een diagonaal geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open diagonaal?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open diagonaal heeft een positioneel voordeel voor met name lopers die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen.'''}}
* '''{{Wp|Outpost_(chess)|Voorpost}}''': Een veld van de tegenstander die niet kan worden aangevallen (meer) door diens pionnen (dus achter diens pionnen ligt). Welk stuk kan een voorpost eenvoudig benutten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een paard kan ongehinderd over de pionnen van de tegenstander heen springen om erachter te komen en zo een voorpost bereiken.'''}}
* '''{{Wp|Pionnenketen|Pionnenketen}}''': Een pionnenketen is een reeks pionnen die zo zijn verbonden dat een pion uit die keten wordt beschermd door een pion erachter, uitgezonderd de achterste. Een pionnenstructuur wordt gezien als een sterke positie voor een pion mits deze niet de achterste is. Wanneer kan een pion niet meer onderdeel zijn van een keten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een geïsoleerde pion is een pion die geen pionnen van zijn eigen kleur op aangrenzende lijnen heeft.'''}}

== Aanval ==
=== Pin ===
We spreken van een pin (penning in het Nederlands) als een stuk niet kan bewegen zonder een belangrijker stuk bloot te stellen aan een aanval. Als dit belangrijker stuk de koning is spreken we van een absolute pin, omdat het stuk niet mag bewegen (je mag geen schaak op je eigen koning creëren).

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |bd|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Absolute pin}}
Hoe kan zwart de toren winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |bd|  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De toren kan niet bewegen en zelfs niet worden gedekt}}
}}

=== Aftrekaanval ===
Een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} of '''discovered attack''' kan een winnende positie alsnog keren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |bl|kd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Springaren - S. Belokon - 1965 - Wit wint}}

Hoe keert wit de partij?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |kd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |rl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit hoeft alleen een aftrekaanval op te zetten en zwart verliest uiteindelijk}}
# Rc7 b1&amp;equals;Q
# Ba2+ Kf8 
# Rf7+ Kg8
# Rf2+ Qxa2
# Rxa2
}}

=== Vork ===
Een {{Wp|Vork|vork}} is een aanval van één eigen stuk op meerdere stukken van de tegenstander tegelijk. Indien deze stukken niet beide gedekt zijn of van grotere waarde dan het aanvallende stuk, dan kan de vork leiden tot een voordeel. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Wit ruilt minimaal een toren voor een paard door deze paardvork.}}
}}
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Deze vork noemt men een {{Wp|Familieschaak|familieschaak}} en verovert de zwarte koningin}}
}}

=== Mat achter de paaltjes ===
{{Wp|Mat_achter_de_paaltjes|Mat achter de paaltjes}} of de '''back-rank checkmate''' is een valkuil waar beginners vaak intrappen. Let op, dit principe van een schaakmat kan ook verticaal ontstaan.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |bl|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schakend Nederland - I. Krekheli - 1986 - Wit wint}}

Hoe wint wit de Koningin of zet zwart schaakmat?
 
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |rl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de batterij van loper en toren dwingen ze door een aanval op de Koningin deze uiteindelijk de loper op g7 te pakken of de Koningin gaat zelf verloren}}
# Rd3 (we vallen en de Koningin aan en we dreigen op h3 met schaakmat
#: ... Qa7+
# Bd4 (we houden de dubbele dreiging aan)
#: ... Qd7 (probeert het h3 veld te beschermen en de loper aan te vallen
# Bg7+ (beste is voor zwart Kxg7 maar dan verliest ie wel de Koningin)
#: ... Qx97
# Rxd7+
}}

=== Röntgenaanval ===
Het omgekeerde van een {{Wp|Penning|pin}} is de röntgenaanval. Terwijl bij een pin het stuk dat het aangevallen stuk afschermt belangrijker is, is dat in dit geval andersom. 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|kd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenaanval}}
Hoe kan wit aan zet een groot voordeel behalen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |rl|  |rl|kl|  |
   h  g  f  e  d  c  b  a
|De koning moet na de schaak opzij}}
# Rh1e1 Kf8
En toren kan met de koningin ruilen.
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |pd|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |ql|  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|IMRosen - ruilopezgotdeported}}
Het röntgen idee kan ook als verdediging worden gebruikt. Hoe doet wit dat in dit geval?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |ql|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenverdediging}}
De witte koningin beschermt het witte paard door de zwarte koningin heen (röntgen).
}}

=== Aftrekaanval ===
Met een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} wordt de tactiek bedoeld om door een eigen stuk te verplaatsen, een stuk van de tegenstander ineens wordt aangevallen. Als dit stuk van de tegenstander een koning is dan spreekt men van aftrekschaak.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |nl|pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Hoe gebruikt wit schaak om de tegenstander een stuk te ontfutselen? 

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Aftrekschaak}}
Als het paard beweegt, geeft de loper schaak. Dat moet eerst door zwart worden opgeheven, waardoor wit de tijd heeft de toren op h8 te veroveren.
}}

== Verdediging ==
=== Patstelling ===
Een manier als je zwak staat er toch nog een remise uit te halen is te zorgen dat je {{Wp|Patstelling|pat}} komt te staan bijvoorbeeld door je resterende stukken op te offeren.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|rl|
7 |kd|  |  |  |  |pl|  |  |
6 |  |  |pl|  |pl|  |  |  |
5 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |qd|  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Y. Afek - 2006 - Wit wint}}

Hoe kan wit voorkomen dat zwart een pat afdwingt door zijn dame op te offeren? Hint: niet altijd hoeft een pion tot een dame te promoveren!

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |kl|  |  |bl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet oppassen niet de zwarte dame te grijpen als dat pat betekent}}
# Rd8 (dit leidt tot pat hoe logisch ook)
#: ... Qh5+ (als zwart de dame sluit is het meteen pat)
# Kb4 Qb5+ (wederom biedt zwart de dame aan)
# Kc3 Qc6+
# Kd2 Qg2+
# Kd3 Qf3+
# Kd4 Qf4+
# Kd5 Qg5+
# Kc6 Qxd8 (remise)
De goede oplossing is
# Ra8+ Kxa8 (offer de toren om de zwarte koning uit de pat mogelijkheid te halen
# f8&amp;equals;Q+ Qxf8
# e7 Qxe7
# Bd5+ Ka7
# Ra8+ Kxa8
# c7+ Ka7
# c8&amp;equals;N+ (dus niet als dame promoveren om de andere dame te slaan)
}}

=== {{Wp|Dolle_toren|Dolle toren}} ===
Als je er slecht voor staat kun je een remise afdwingen doordat een toren voortdurend schaak kan geven terwijl als hij wordt gesnapt het {{Wp|Patstelling|pat}} zou zijn.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>0ui42ipxcqd4ldckfn1ngibo6dlwqwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422025</id>
      <parentid>422024</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T17:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas (mobiel)</username>
        <id>20436</id>
      </contributor>
      <comment>herstel nog een</comment>
      <origin>422025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18284" sha1="gvl5r2y76wty9o15uuvafqxp8fbx5vq" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Positie ==
=== Ruil ===
Een ruil betekent dat wanneer je een stuk slaat, je zelf het slaande stuk verliest. Dat kan gunstig zijn als het geruilde stuk meer waarde heeft of je eigen positie door de ruil verbeterd. Je kunt met een ruil bijvoorbeeld een remise afdwingen terwijl je op verlies staat. Of je kunt een aanval van een tegenstander met een ruil afslaan of je eigen aanval kracht bij zetten door een verdedigende stuk van de tegenstander weg te nemen. Andere positionele voordelen die een ruil opleveren zijn meer ruimte om te bewegen of het versterken van de eigen pionnenstructuur of het juist verzwakken van die van de tegenstander. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |bd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet }}
Hoe kan zwart een ruil afdwingen die hem een stuk met meer waarde oplevert?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |bd|  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |pl|
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de schaak moet de koning aan de kant en kan de toren worden geruild voor de loper}}
}}
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|rd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|rl|  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit aan zet}}
Hoe kan wit op achterstand toch een remise afdwingen ?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |bd|kd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Ruil de torens!}}
# Re3xe6 Kd7xe6
Door de ruil van de torens heeft zwart geen mogelijkheid meer met alleen de loper over om de witte koning schaakmat te zetten.
}}

=== Offer ===
Bij een {{Wp|Offer_(schaken)|offer}} ruil je niet een stuk in voor een ander stuk, maar voor een ander voordeel. Een voorbeeld hiervan is de verderop besproken [[Schaken_voor_beginners/Opzet#Gambiet|gambiet]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |qd|  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|  |kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart aan zet}}
Hoe kan zwart door een offer de partij winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|qd|kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart offert de dame}}
# ... Qg1+ (wit heeft geen keuze)
# Rxg1 Nf2#
De toren beperkt de bewegingsruimte van de witte koning en zo krijg je een {{Wp|Stikmat|stikmat}} door het zwarte paard.
}}

=== Batterij ===
Als meerdere stukken van dezelfde speler elkaar versterken in het beheersen van een lijn, rij of diagonaal dan vormen ze een {{Wp|Batterij_(schaken)|batterij}}.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |ql|nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Alekhine vs. Nimzowitsch, 1930}}
Hoe kan wit in de volgende zet een ultieme batterij creëren?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |rd|qd|nd|  |pd|  |
6 |pl|pd|nd|  |pd|  |  |pd|
5 |  |bl|  |pd|pl|pd|  |  |
4 |  |pl|  |pl|  |pl|  |  |
3 |  |  |rl|  |  |nl|  |  |
2 |  |  |rl|  |  |  |pl|pl|
1 |  |  |ql|  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Deze stelling staat bekend als {{Wp|en:Alekhine%27s_gun|Alekhine's gun}}}}
}}

=== Zwischenzug ===
Een {{Wp|en:Zwischenzug|zwischenzug}} is een tussendoor zet of tussenzet die je logischerwijs niet verwacht, maar meer voordeel oplevert dan direct de meest logische zet te doen.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |ql|  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
    a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Wat is de logische zet te doen? En wat is als tussenzet beter om eerst te doen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |ql|  |  |kd|  |
7 |  |qd|  |  |  |pd|pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |rd|
3 |  |  |  |  |  |  |rd|pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |bl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Tussenschaak}}
De eerste neiging zou zijn om met de dame de toren op h4 te pakken, maar de volgende combinatie (het geven van een tussenschaak) levert een toren extra op
# Qd8+! Kh7
# Qxh4+ Kg8
# Qxg3
}}

=== Gambiet ===
Een {{Wp|Gambiet|gambiet}} of gambit is iets waar beginners extra waakzaam op dienen te zijn, omdat ze vaak verblind door het offer de tegenstander in staat stellen een ontwikkelingsvoorsprong te nemen.

{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|kl|ql|bl|nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|=
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
5 |  |  |  |  |  |bd|  |  |=
6 |  |  |  |  |pl|  |  |  |=
7 |pd|pd|pd|nd|  |pd|pd|pd|=
8 |rd|  |  |kd|qd|bd|nd|rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Felbecker Gambit Trap}}
Deze opstelling ontstond na de volgende zetten:
# d4 e5
# dxe5 Bc5
# Nf3 d6
# exd6 Ne7
Is het tweede offer een foutje van zwart?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|  |qd|bl|nl|rl|=
2 |pl|pl|kl|pl|  |pl|pl|pl|=
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |=
7 |pd|pd|pd|pl|  |pd|pd|pd|=
8 |rd|  |  |kd|  |bd|nd|rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Als wit het offer neemt verliest ze haar koningin}}
# dxe7 Bf2!
# Kxf2 Dxd1
}}

=== Pionnenstructuur ===
Een belangrijke tactische overweging bij het schaken is de positie van de pionnen. Men kan de volgende zaken in ogenschouw nemen daarbij:
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Open centrum}}''': Dit is het geval als er geen centrale pionnen (op de d- en e-lijn) zijn. Als het centrum open is, dus er meer ruimte in het centrum is, dan is er over het algemeen meer bewegingsvrijheid van de schaakstukken. Wat is het voordeel van een open spel?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open centrum heeft een positioneel voordeel is als de bewegingsvrijheid vooral je eigen schaakstukken betreft en/of je meer thuis voelt bij een actief spel.'''}}
* '''{{Wp|Centrum (schaken)|Gesloten centrum}}''': Het omgekeerde van het open centrum, het centrum is door pionnen bezet. Wat is het voordeel van een gesloten centrum?
{{Schaak/Oplossing|'''Een gesloten centrum heeft een positioneel voordeel als hierdoor vooral de bewegingsvrijheid van je tegenstander wordt beperkt en/of je meer thuis voelt bij een positioneel en verdedigend spel.'''}}
* '''{{Wp|Open_lijn|Open lijn}}''': Dit is het geval als er op een lijn geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open lijn?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open lijn heeft een positioneel voordeel voor met name torens die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen als sterk stuk.'''}}
* '''{{Wp|Fianchetto|Open diagonaal}}''': Dit is het geval als er op een diagonaal geen enkele pionnen staan. Wat is het voordeel van een open diagonaal?
{{Schaak/Oplossing|'''Een open diagonaal heeft een positioneel voordeel voor met name lopers die zich daar langs onbeperkt kunnen bewegen.'''}}
* '''{{Wp|Outpost_(chess)|Voorpost}}''': Een veld van de tegenstander die niet kan worden aangevallen (meer) door diens pionnen (dus achter diens pionnen ligt). Welk stuk kan een voorpost eenvoudig benutten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een paard kan ongehinderd over de pionnen van de tegenstander heen springen om erachter te komen en zo een voorpost bereiken.'''}}
* '''{{Wp|Pionnenketen|Pionnenketen}}''': Een pionnenketen is een reeks pionnen die zo zijn verbonden dat een pion uit die keten wordt beschermd door een pion erachter, uitgezonderd de achterste. Een pionnenstructuur wordt gezien als een sterke positie voor een pion mits deze niet de achterste is. Wanneer kan een pion niet meer onderdeel zijn van een keten?
{{Schaak/Oplossing|'''Een geïsoleerde pion is een pion die geen pionnen van zijn eigen kleur op aangrenzende lijnen heeft.'''}}

== Aanval ==
=== Pin ===
We spreken van een pin (penning in het Nederlands) als een stuk niet kan bewegen zonder een belangrijker stuk bloot te stellen aan een aanval. Als dit belangrijker stuk de koning is spreken we van een absolute pin, omdat het stuk niet mag bewegen (je mag geen schaak op je eigen koning creëren).

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |bd|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Absolute pin}}
Hoe kan zwart de toren winnen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |bd|  |
6 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De toren kan niet bewegen en zelfs niet worden gedekt}}
}}

=== Aftrekaanval ===
Een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} of '''discovered attack''' kan een winnende positie alsnog keren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |bl|kd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Springaren - S. Belokon - 1965 - Wit wint}}

Hoe keert wit de partij?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kl|  |  |kd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |rl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit hoeft alleen een aftrekaanval op te zetten en zwart verliest uiteindelijk}}
# Rc7 b1&amp;equals;Q
# Ba2+ Kf8 
# Rf7+ Kg8
# Rf2+ Qxa2
# Rxa2
}}

=== Vork ===
Een {{Wp|Vork|vork}} is een aanval van één eigen stuk op meerdere stukken van de tegenstander tegelijk. Indien deze stukken niet beide gedekt zijn of van grotere waarde dan het aanvallende stuk, dan kan de vork leiden tot een voordeel. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|  |
6 |  |  |nd|  |  |nd|  |pd|
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |bl|  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|bl|nl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Wit ruilt minimaal een toren voor een paard door deze paardvork.}}
}}
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |nl|  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoe kan wit aan zet een voordeel halen?}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|rd|  |  |kd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |bd|  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Deze vork noemt men een {{Wp|Familieschaak|familieschaak}} en verovert de zwarte koningin}}
}}

=== Mat achter de paaltjes ===
{{Wp|Mat_achter_de_paaltjes|Mat achter de paaltjes}} of de '''back-rank checkmate''' is een valkuil waar beginners vaak intrappen. Let op, dit principe van een schaakmat kan ook verticaal ontstaan.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |rl|  |  |  |  |
3 |  |  |bl|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schakend Nederland - I. Krekheli - 1986 - Wit wint}}

Hoe wint wit de Koningin of zet zwart schaakmat?
 
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |qd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|kd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |rl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de batterij van loper en toren dwingen ze door een aanval op de Koningin deze uiteindelijk de loper op g7 te pakken of de Koningin gaat zelf verloren}}
# Rd3 (we vallen en de Koningin aan en we dreigen op h3 met schaakmat
#: ... Qa7+
# Bd4 (we houden de dubbele dreiging aan)
#: ... Qd7 (probeert het h3 veld te beschermen en de loper aan te vallen
# Bg7+ (beste is voor zwart Kxg7 maar dan verliest ie wel de Koningin)
#: ... Qx97
# Rxd7+
}}

=== Röntgenaanval ===
Het omgekeerde van een {{Wp|Penning|pin}} is de röntgenaanval. Terwijl bij een pin het stuk dat het aangevallen stuk afschermt belangrijker is, is dat in dit geval andersom. 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|kd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenaanval}}
Hoe kan wit aan zet een groot voordeel behalen?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|qd|  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |rl|  |rl|kl|  |
   h  g  f  e  d  c  b  a
|De koning moet na de schaak opzij}}
# Rh1e1 Kf8
En toren kan met de koningin ruilen.
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |pd|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |ql|  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|IMRosen - ruilopezgotdeported}}
Het röntgen idee kan ook als verdediging worden gebruikt. Hoe doet wit dat in dit geval?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |pd|  |pd|  |  |  |
5 |  |  |ql|qd|  |  |nl|  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |pl|  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Röntgenverdediging}}
De witte koningin beschermt het witte paard door de zwarte koningin heen (röntgen).
}}

=== Aftrekaanval ===
Met een {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} wordt de tactiek bedoeld om door een eigen stuk te verplaatsen, een stuk van de tegenstander ineens wordt aangevallen. Als dit stuk van de tegenstander een koning is dan spreekt men van aftrekschaak.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |nl|pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Wit aan zet}}
Hoe gebruikt wit schaak om de tegenstander een stuk te ontfutselen? 

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |nd|  |  |  |rd|
7 |pd|pd|  |rd|  |nl|pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |bd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |bl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |  |  |  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h  
|Aftrekschaak}}
Als het paard beweegt, geeft de loper schaak. Dat moet eerst door zwart worden opgeheven, waardoor wit de tijd heeft de toren op h8 te veroveren.
}}

== Verdediging ==
=== Patstelling ===
Een manier als je zwak staat er toch nog een remise uit te halen is te zorgen dat je {{Wp|Patstelling|pat}} komt te staan bijvoorbeeld door je resterende stukken op te offeren.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|rl|
7 |kd|  |  |  |  |pl|  |  |
6 |  |  |pl|  |pl|  |  |  |
5 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |qd|  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Y. Afek - 2006 - Wit wint}}

Hoe kan wit voorkomen dat zwart een pat afdwingt door zijn dame op te offeren? Hint: niet altijd hoeft een pion tot een dame te promoveren!

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |kl|  |  |bl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet oppassen niet de zwarte dame te grijpen als dat pat betekent}}
# Rd8 (dit leidt tot pat hoe logisch ook)
#: ... Qh5+ (als zwart de dame sluit is het meteen pat)
# Kb4 Qb5+ (wederom biedt zwart de dame aan)
# Kc3 Qc6+
# Kd2 Qg2+
# Kd3 Qf3+
# Kd4 Qf4+
# Kd5 Qg5+
# Kc6 Qxd8 (remise)
De goede oplossing is
# Ra8+ Kxa8 (offer de toren om de zwarte koning uit de pat mogelijkheid te halen
# f8&amp;equals;Q+ Qxf8
# e7 Qxe7
# Bd5+ Ka7
# Ra8+ Kxa8
# c7+ Ka7
# c8&amp;equals;N+ (dus niet als dame promoveren om de andere dame te slaan)
}}

=== {{Wp|Dolle_toren|Dolle toren}} ===
Als je er slecht voor staat kun je een remise afdwingen doordat een toren voortdurend schaak kan geven terwijl als hij wordt gesnapt het {{Wp|Patstelling|pat}} zou zijn.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>gvl5r2y76wty9o15uuvafqxp8fbx5vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Strategie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40389</id>
    <revision>
      <id>421981</id>
      <parentid>414932</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8478" sha1="8xhofewx7j7s3uj0vf0cr6rp57am0ki" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
''&quot;De tacticus moet weten wat te doen als er wat te doen valt; de strateeg moet weten wat te doen als er niets te doen valt.&quot;'' - {{Wp|Sawielly_Tartakower|Sawielly Tartakower}} (Pools schaakgrootmeester).

== Leren ==
=== Bewust onbewust leren ===
Voor beginners is het van belang eerst [[Leren leren|bewust schaken te leren]]. De reden hiervoor is dat je het krachtigste leermiddel, namelijk het [[Onbewust leren|onbewust leren]] daarna veel succesvoller kunt inzetten. Een voorbeeld daarvan is de belangrijk techniek van [[visualisatie]]. Als je veel wedstrijden speelt, zonder grondige studie, dan wil je dat het onbewuste de verwerking op zich neemt. Dat kan het beter doen als het een automatisch begrip heeft aangeleerd van hoe een opstelling is te analyseren, maar ook dat die opstelling kan worden opgeslagen, dat wil zeggen dat je hoofd het kan voorstellen. Je traint het opnemen van visuele informatie en hoe die te verwerken, alvorens je heel veel informatie aanbiedt aan het onbewuste die dat vele malen beter en sneller kan verwerken dan het bewuste.

=== Puzzelen ===
Schaken kun je goed leren door allerlei schaakpuzzeltjes op te lossen. Waarom leer je minder van puzzels zoals hieronder?

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |kl|  |kd|  |  |  |  |  |
7 |pl|  |pl|pd|  |  |  |  |
6 |  |pd|  |pl|  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pawn: Chess review, 1922 - T.R. Dawson
}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |kl|  |kd|  |  |  |  |  |
7 |pl|pl|pl|pd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |qd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Alle zetten tot deze mat zijn geforceerd}}
De bedenker van deze puzzel schijnt hiermee zijn buurman, die geen goed schaker was, toch een trots gevoel te willen geven.
}}

=== Verliezen ===
Schaken leer je ook beter door te verliezen. Dan leer van je tegenstander - die meestal wint omdat hij meer ervaring heeft - bepaalde patronen. Vaak is een keer verliezen door een patroon niet op tijd te herkennen niet voldoende. Dus heb geduld, speel met betere tegenstanders die meer patronen kennen en kijk niet naar of en hoe vaak je wint, maar wees blij als je betere tegenstanders het steeds moeilijker tegen jou krijgen.

== Ontwikkelen ==
=== Richtlijnen ===
Richtlijnen (geen harde regels):
* Sla bij een dubbelpion richting het centrum.
* Zorg dat er een pion direct voor de koning staat.
* Een toren staat het best op een vrije (geen pion er tussen) horizontaal of verticale lijn en het liefst beide.
* Als een tegenstander een rokade heeft gedaan, jijzelf nog niet, beweeg de pionnen aan de kant waar de koning van de tegenstander staat dan naar voren om zijn pionnenstructuur te doorbreken.

=== Stukken ===
We gaan er bij strategisch spelen al van uit dat je regelmatig schaakpartijen heb gespeeld en nu graag een niveau hoger wilt bereiken. De eerste stap is de stukken beter te leren kennen, zoals hun waarde in het spel. Die wordt niet alleen bepaald door de bewegingsvrijheid volgens de spelregels, maar ook door de positie op het schaakbord, zoals we eerder zagen. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
7 |  |  |  |  |  |xo|  |  |
6 |  |  |xx|  |xx|  |xo|  |
5 |  |xx|  |  |  |xx|  |  |
4 |  |  |  |nl|  |  |  |  |
3 |  |xx|  |  |  |xx|  |  |
2 |  |  |xx|  |xx|  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De waarde van het witte paard is groter omdat die meer velden X bewaakt}}

De schaakstukken vanuit de opening verplaatsen zodat ze meer waarde krijgen, noemen we het ontwikkelen van de stukken. Als de schaakstukken opgeteld meer waarde hebben, zijn ze dus beter inzetbaar voor een aanval of een verdediging.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |bl|pl|pl|bl|  |  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|  |ql|pl|pl|pl|
1 |  |  |  |rl|rl|  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Een voorbeeld van een goede ontwikkeling van de witte schaakstukken}}

Het ontwikkelen van de schaakstukken gebeurt door schaakzetten te doen die in een zo hoog mogelijk {{Wp|Tempo_(schaken)|tempo}} je stukken op de gewenste posities brengen. Wit heeft hierbij het voordeel dat het mag beginnen. Maar als zwart wit dwingt ({{Wp|Tempo_(schaken)#Tempodwang|tempodwang}}) tot het doen van zetten die niet bijdragen aan de ontwikkeling dan wint zwart een tempo (extra beurt) van wit. Andersom kan ook.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wie wint tempo als het spel verder gaat met 3. cxd5 Pxd5 4. e4 Pf6}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit heeft een tempo gewonnen omdat hij twee pionnen nuttig heeft verzet, terwijl zwart alleen zijn paard heeft verzet}}
Zwart verloor een tempo noodgedwongen ({{Wp|Tempo_(schaken)#Tempodwang|tempodwang}}) omdat het paard moest terugslaan en wit het paard verjoeg naar zijn oude plek.
}}

== Oorlogsvoering ==
{{Wp|De kunst van het oorlogvoeren|De kunst van het oorlogvoeren}} van {{Wp|Sun_Tzu|Tzu}}, generaal en militair strateeg van het Chinese {{Wp|Wu_(staat)|koninkrijk Wu}}, geeft goede tips hoe je vanuit kalmtebals schaakgeneraal een slimme strategie kan uitstippelen
* &quot;Er zijn vijf gevaarlijke karaktereigenschappen voor een generaal.&quot;
* &quot;Als hij roekeloos is, kan hij gedood worden.&quot;
* &quot;Als hij laf is, kan hij gevangen worden.&quot;
* &quot;Als hij opvliegend is, kan hij tot dwaasheden worden gedreven.&quot;
* &quot;Als hij zich snel in zijn eer voelt aangetast, kan hij belasterd worden.&quot;
* &quot;Als hij meedogend van aard is, kan hij getergd worden.&quot;
* &quot;Verleid de vijand met een lokaas; lijk wanordelijk en sla vervolgens toe.&quot;
* &quot;Bereid je voor als de vijand samenkomt op één punt; mijd hem waar hij sterk is.&quot;
* &quot;Blijf hem onder druk zetten en put hem uit.&quot;
* &quot;Val aan waar hij onvoorbereid is; val aan waar hij u niet verwacht.&quot;
* &quot;De allerbeste strategie bij oorlogvoering is het aanvallen van de strategie van de vijand.&quot;
* &quot;Hij die weet wanneer hij kan vechten en wanneer niet, zal zegevieren.&quot;
* &quot;Hij wiens soldaten verenigd zijn in hun streven, zal zegevieren.&quot;
* &quot;Hij die zich voorbereidt en wacht op een vijand die dat niet doet, zal zegevieren.&quot;
* &quot;Ken de vijand en ken uzelf, dan zult u in geen honderd gevechten gevaar lopen.&quot;
* &quot;Vanouds maakten vaardige krijgers zich eerst onoverwinnelijk om daarna te wachten tot de vijand zich kwetsbaar opstelde.&quot;
* &quot;Onoverwinnelijkheid is gelegen in de verdediging; de mogelijkheid op een overwinning is gelegen in de aanval.&quot;
* &quot;Strategische opstelling stelt een zegevierend generaal in staat zijn manschappen te laten vechten als ingesloten water dat zich, bij plotse uitbraak, in een bodemloze afgrond stort.&quot;
* &quot;Als een havik zijn prooi op slag doodt, komt dat door het juiste aanvalsmoment.&quot;
* &quot;Als we aanvallen wat de vijand niet verdedigt, zijn we er zeker van dat wij veroveren wat wij aanvallen.&quot;
* &quot;Als we verdedigen wat de vijand niet aanvalt, zijn we er zeker van dat wij behouden wat wij verdedigen.&quot;
* &quot;De vijand mag niet weten waar ik wil toeslaan.&quot;
* &quot;Het hoogst bereikbare bij het opstellen van troepen, is geen waarneembare vorm aannemen.&quot;
* &quot;Manoeuvres kunnen zowel voordeel als gevaar opleveren.&quot;
* &quot;Manoeuvreer als dat voordeel oplevert, en wijzig de situatie door troepen te verspreiden en te concentreren.&quot;
* &quot;Beoordeel de situatie alvorens in actie te komen.&quot;
* &quot;Schrok niet het lokaas van de vijand op.&quot;
* &quot;Daarom moet de wijze generaal bij zijn besluitvorming zowel gunstige als ongunstige factoren in ogenschouw nemen.&quot;
* &quot;Snelheid is de essentie van oorlogvoering.&quot;
* &quot;De essentie van militaire operaties is gelegen in de schijn wekken dat u zich schikt naar de strategie van de vijand.&quot;

== Combinaties ==
=== Schaakmat ===
...

=== Verovering ===
...

=== Positioneel ===
...
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8xhofewx7j7s3uj0vf0cr6rp57am0ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Pion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40391</id>
    <revision>
      <id>421991</id>
      <parentid>407426</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14949" sha1="tnfikj44jadkrihrd5ktyps2ldi28bq" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Promotie ==
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |kd|  |  |  |
5 |  |  |pd|  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |kl|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |pl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
4 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |kd|pd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Voorkom pat!}}
# c4 Kf6
# Kd5 Kf5
# Kxc5 Kg4
# Kd4 Kxg3
# c5 g4
# c6 Kf2
# c7 g3
# c8&amp;equals;Q g2
# Qf5+ *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/7Ph6UZbz Lichess study '''Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967'''].
}}

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
5 |  |  |  |pd|  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |pl|  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|  |  |  |pl|pl|pd|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |kd|  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|kl|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Combineer rokade, en passant slaan en promotie}}
# O-O-O+ g1&amp;equals;Q
# Rxg1+ Kxg1
# Kb2 dxe4
# f4 exf3
# exf3 Kg2
# f4 Kg3
# f5 Kg4
# f6 Kf5
# f7 Kf6
# f8&amp;equals;Q+ 
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/64iuUARl Lichess study '''The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff'''].
}}

Hoe wint wit aan zet van de cavelerie?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |  |  |pl|  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |nd|  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De paarden kunnen elkaar verdedigen zoals in deze opstelling door Pd3}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |ql|  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De zwarte koning lijkt vastgezet door de cavalerie, zodat de witte dame niet de witte koning mat kan zetten.}}
# e6 Nc6
# a6 Nd3 
# e7 Nxe7
# a7 Nd5
# a8&amp;equals;Q N5b4
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |ql|  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Maar door de bewegingsmogelijkheid van de zwarte koning weg te nemen wordt de cavalerie doorbroken en kan de witte koning toch meedoen!}}
# Qf3 Kh2
# Qg4 Kh1
# Qg3 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/5oXKBKaO Lichess study '''Shakhmaty v SSSR, 1955 - Vitold Yakimchik'''].
}}


Hoe doorbreekt wit (met een koning te ver af voor steun) toch de zwarte defensie om te promoveren?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|pl|pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Standaard pion doorbraak zonder steun van andere stukken}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het midden en niet aan de zijkanten!}}
# b6 cxb6
#: ... axb6 (leidt tot hetzelfde idee)
# a6! bxa6
# c6
en de pion is er langs
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Soms is het onverstandig om een pion naar een koningin te promoveren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |kl|pl|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Glasgow Weekly Citizen, 1895, Van Saveedra}}
Wit is aan zet en kan winnen. Hoe doet wit dat?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren, voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# c7 Rd6&amp;#43;
# Kb5! Rd5&amp;#43;
# Kb4 Rd4&amp;#43;
# Kb3 Rd3&amp;#43;
# Kc2! Rd4!
# c8R!! Ra4
# Kb3!
}}

== Positie ==
Hoe verovert wit met een pion een waardevoller stuk?
# e4 e6
# d4 d5
# Nc3 Bb4
# Ne2 dxe4
# a3 Be7
# Nxe4 Nc6
# g3 Nf6
# Bg2 e5
# Nxf6+ Bxf6
# d5 Ne7
# Nc3 Bf5?

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|  |  |
5 |  |  |  |pl|pd|bd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Andersson - Velimirovic, Bar 1997}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|bd|  |
5 |  |  |  |pl|pd|  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |  |  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart verliest zijn loper die wit insluit}}
# g4 Bg6
# g5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/iAKv2arq Lichess study '''Andersson - Velimirovic, Bar 1997'''].
}}

Hoe kan wit die begint zwart schaakmat zetten in drie zetten?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |bl|pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |bl|  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''Be6'''; de zwarte pion die al zijn mogelijkheden benut (Pickaninny-thema) wordt door een witte pion die dat ook doet (Albino) gepareerd!}}
* ... fxe6
*# gxf3 Kf5
*# Qh5&amp;num;
* ... fxg6
*# g3 Bh5
*# f4&amp;num;
* ... f6
*# g4 Bxg4
*# f4&amp;num;
* ... f5
*# gxh3 f4
*# h4&amp;num;
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/MrqIRBVH Lichess study '''Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen'''].
}}
&lt;br&gt;
Door een fort van pionnen te bouwen, kun je een onvermijdelijk verlies (vrije doorgang zwarte pion) omzetten in een pat.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
3 |  |  |  |  |  |pl|  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |  |  |  |  |  |  |pl|pl|
2 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# f4 Kc7
#: wit wint bij 1... a5 2. f5 gxf5 3. h4 a4 4. hxg5 a3 5. g6 a2 6. g7 a1&amp;#61;Q 7. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 8. gxf5 Qf6 9. Qc4&amp;#43;
#: net als bij 1... gxf4 2. h4 a5 3. h5 a4 4. hxg6 a3 5. g7 a2 6. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 7. Qxa2
# fxg5 a5 
# Kg3 a4 
# Kh4 a3 
# g3 a2
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/PyQSpmhZ Lichess study '''Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger'''].
}}
&lt;br&gt;
Soms is een pion sterker door zijn positie dan een dame.
{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|  |pl|
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |pd|  |
5 |  |  |  |pl|ql|  |  |qd|
6 |  |nd|  |  |  |nd|  |  |
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b3+}}
De beste zet als reactie op b3+ is (hoewel dat niet op eerste gezicht zo lijkt) Nb-d2. Waarom verliest wit als hij Qxa5 zet?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pd|pl|
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |nd|  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
6 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b2}}
# Qxa5 b2!
# Qc3 Bb4
# Qxb4 Nxb4
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/FDGceqzH Lichess study '''Nagy-Bologh, Boedapest 1948'''].
}}
&lt;br&gt;
Een randpion is de grootste vijand van een paard.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |kl|  |nd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |pd|  |  |  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |kd|pl|
2 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Birnov 2008 - Y. Afek}}
Hoe wint wit toch de partij?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |kl|  |  |kd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet opletten dan zwart geen remise afdwingt à la Grigoriev – slimme gecalculeerde paardbewegingen die leiden tot pat door drie keer dezelfde stelling of verlies van de pion.}}
# h7 Nf6+
#: wat niet werkt is (1. Kd7 Nxh6 2. Kxd6 Nf7+ 3. Kc5 Nd8 4. Kb6 Nf7 5. Kc6 Ne5+ 6. Kb5 Nf3 7. Kc5 Nd2 8. Kb4 Nf3 9. Kb5 Kh4 10. Kc5 Nd2 11. Kb4 Nf3 12. Kc5 Nd2 13. Kb4 Nf3 $10)
#: wat ook niet werkt is (1. a4 d5 2. a5 d4 3. a6 d3 4. h7 Nf6+ 5. Ke7 Nxh7 6. a7 d2 7. a8&amp;equals;Q d1&amp;equals;Q 8. Qg8+ Kxh3 9. Qxh7+ $10)
# Ke7 Nxh7 
# Kxd6 Ng5 
# h4 Kxh4
#: nu al a4 werkt niet (4. a4 Nf3 5. Kd5 Nh4 6. a5 Nf5 7. Kc6 Nd4+ 8. Kb6 Nf5 9. Kc7 Nd4 10. Kb6 Nf5 11. a6 Nd6 12. Kc6 Nc8 13. Kb7 Nd6+ 14. Kc7 Nb5+ 15. Kc6 Na7+ 16. Kb7 Nb5 17. Kc6 Na7+ 18. Kb7 Nb5 19. Kb6 Nd6 20. Kc6 Nc8 21. h4 Kxh4 22. Kb7 Nd6+ 23. Kc7 Nb5+)
# a4 Ne4+ 
# Kc6 Nf2 
# a5 Nd3
# Kb5 Kg5
# a6 Kf6
# a7 Ke5
# a8&amp;equals;Q *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/WePhOUqt Lichess study '''Birnov 2008 - Y. Afek'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe komt men tot deze opstelling met zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |pl|kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|pd|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het en-passant slaan}}
# d4-d5+ e7-e5
# d5xe6 e.p.+

Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/HaxNZpZA Lichess study '''Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg'''].
}}

== Offer ==
Hoe kan wit de lijnen openen aan de damevleugel?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
7 |  |rd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |pd|  |  |  |pd|  |  |
5 |pd|  |pd|pl|rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |rl|  |  |  |
1 |  |rl|  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |kd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
5 |rl|  |pd|  |rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de vrijpion te offeren kan de zwarte koning niet mee verdedigen}}
# d6 Kd7 
# Reb2 Kxd6 
# Rxb6+ Rxb6 
# Rxb6+ Kc7
# Ra6 Kb7
# Rxa5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/JbXN2CP3 Lichess study '''Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952'''].
}}

Hoe weet wit met slimme pionoffers toch de winst te pakken?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Niet te gretig zijn met damepromotie!}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de witte toren te offeren en daarna pas de pionnen tussen de schaak te zetten, krijgt wit de tijd en de ruimte om te winnen.}}
# Ra8+ Kb7
#: Zwart kan door schaak te zetten met zijn toren uiteindelijk de dame terugkrijgen (1. h8&amp;equals;Q Rxg6+ 2. fxg6 (2. f6 Rxf6+ 3. Kxe7) 2... Bxh8 3. Kxe7 Bxg6)
# Rb8+ Kxb8 
# h8&amp;equals;Q Rxg6+
# f6 Rxf6+
# Kd5 Rf5+
# e5 Rxe5+
# Kc4 Re4+
# d4 Rxd4+
# Kb3 Rd3+ 
# c3 Rxc3+
# Ka4 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/Gp0IzF6u Lichess study '''Molodost Gruzzi, 1970 - David Goergenidze'''].
}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
6 |  |  |qd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pion laat batterij los}}
Zwart dreigt met h8 een snelle mat. En de loper kan verlies niet door Bd6 voorkomen via Qh6+. Hoe wint wit aan zet toch?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |qd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Offer de toren en loper en promoveer tot een loper om mat te voorkomen}}
# Rc8 Qxc8
# e6 Qxe6
# g8&amp;equals;B+
#: niet g8@equals;Q+ Kd3 4. Qxe6 mat
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/piePamnv Lichess study '''Combat, 1954 - Van Vitaly Halberstadt'''].
}}

===Zie ook===
* [https://lichess.org/study/FcqUh0k4 Lichess Study &quot;Pawn&quot;]

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tnfikj44jadkrihrd5ktyps2ldi28bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422026</id>
      <parentid>421991</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T17:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas (mobiel)</username>
        <id>20436</id>
      </contributor>
      <comment>herstel; script werkt nog niet voor {{Schaak/Bord/Omgekeerd}}</comment>
      <origin>422026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14958" sha1="ow8t9ck4dfjwjl4dkjrcbb40xf4rt2o" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Promotie ==
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |kd|  |  |  |
5 |  |  |pd|  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |kl|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |pl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
4 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |kd|pd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Voorkom pat!}}
# c4 Kf6
# Kd5 Kf5
# Kxc5 Kg4
# Kd4 Kxg3
# c5 g4
# c6 Kf2
# c7 g3
# c8&amp;equals;Q g2
# Qf5+ *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/7Ph6UZbz Lichess study '''Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967'''].
}}

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
5 |  |  |  |pd|  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |pl|  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|  |  |  |pl|pl|pd|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |kd|  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|kl|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Combineer rokade, en passant slaan en promotie}}
# O-O-O+ g1&amp;equals;Q
# Rxg1+ Kxg1
# Kb2 dxe4
# f4 exf3
# exf3 Kg2
# f4 Kg3
# f5 Kg4
# f6 Kf5
# f7 Kf6
# f8&amp;equals;Q+ 
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/64iuUARl Lichess study '''The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff'''].
}}

Hoe wint wit aan zet van de cavelerie?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |  |  |pl|  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |nd|  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De paarden kunnen elkaar verdedigen zoals in deze opstelling door Pd3}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |ql|  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De zwarte koning lijkt vastgezet door de cavalerie, zodat de witte dame niet de witte koning mat kan zetten.}}
# e6 Nc6
# a6 Nd3 
# e7 Nxe7
# a7 Nd5
# a8&amp;equals;Q N5b4
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |ql|  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Maar door de bewegingsmogelijkheid van de zwarte koning weg te nemen wordt de cavalerie doorbroken en kan de witte koning toch meedoen!}}
# Qf3 Kh2
# Qg4 Kh1
# Qg3 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/5oXKBKaO Lichess study '''Shakhmaty v SSSR, 1955 - Vitold Yakimchik'''].
}}


Hoe doorbreekt wit (met een koning te ver af voor steun) toch de zwarte defensie om te promoveren?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|pl|pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Standaard pion doorbraak zonder steun van andere stukken}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het midden en niet aan de zijkanten!}}
# b6 cxb6
#: ... axb6 (leidt tot hetzelfde idee)
# a6! bxa6
# c6
en de pion is er langs
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Soms is het onverstandig om een pion naar een koningin te promoveren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |kl|pl|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Glasgow Weekly Citizen, 1895, Van Saveedra}}
Wit is aan zet en kan winnen. Hoe doet wit dat?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren, voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# c7 Rd6&amp;#43;
# Kb5! Rd5&amp;#43;
# Kb4 Rd4&amp;#43;
# Kb3 Rd3&amp;#43;
# Kc2! Rd4!
# c8R!! Ra4
# Kb3!
}}

== Positie ==
Hoe verovert wit met een pion een waardevoller stuk?
# e4 e6
# d4 d5
# Nc3 Bb4
# Ne2 dxe4
# a3 Be7
# Nxe4 Nc6
# g3 Nf6
# Bg2 e5
# Nxf6+ Bxf6
# d5 Ne7
# Nc3 Bf5?

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|  |  |
5 |  |  |  |pl|pd|bd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Andersson - Velimirovic, Bar 1997}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|bd|  |
5 |  |  |  |pl|pd|  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |  |  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart verliest zijn loper die wit insluit}}
# g4 Bg6
# g5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/iAKv2arq Lichess study '''Andersson - Velimirovic, Bar 1997'''].
}}

Hoe kan wit die begint zwart schaakmat zetten in drie zetten?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |bl|pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |bl|  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''Be6'''; de zwarte pion die al zijn mogelijkheden benut (Pickaninny-thema) wordt door een witte pion die dat ook doet (Albino) gepareerd!}}
* ... fxe6
*# gxf3 Kf5
*# Qh5&amp;num;
* ... fxg6
*# g3 Bh5
*# f4&amp;num;
* ... f6
*# g4 Bxg4
*# f4&amp;num;
* ... f5
*# gxh3 f4
*# h4&amp;num;
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/MrqIRBVH Lichess study '''Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen'''].
}}
&lt;br&gt;
Door een fort van pionnen te bouwen, kun je een onvermijdelijk verlies (vrije doorgang zwarte pion) omzetten in een pat.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
3 |  |  |  |  |  |pl|  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |  |  |  |  |  |  |pl|pl|
2 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# f4 Kc7
#: wit wint bij 1... a5 2. f5 gxf5 3. h4 a4 4. hxg5 a3 5. g6 a2 6. g7 a1&amp;#61;Q 7. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 8. gxf5 Qf6 9. Qc4&amp;#43;
#: net als bij 1... gxf4 2. h4 a5 3. h5 a4 4. hxg6 a3 5. g7 a2 6. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 7. Qxa2
# fxg5 a5 
# Kg3 a4 
# Kh4 a3 
# g3 a2
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/PyQSpmhZ Lichess study '''Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger'''].
}}
&lt;br&gt;
Soms is een pion sterker door zijn positie dan een dame.
{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|  |pl|=
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |pl|  |  |pd|  |=
5 |  |  |  |pl|ql|  |  |qd|=
6 |  |nd|  |  |  |nd|  |  |=
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|=
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b3+}}
De beste zet als reactie op b3+ is (hoewel dat niet op eerste gezicht zo lijkt) Nb-d2. Waarom verliest wit als hij Qxa5 zet?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pd|pl|
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |nd|  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
6 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b2}}
# Qxa5 b2!
# Qc3 Bb4
# Qxb4 Nxb4
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/FDGceqzH Lichess study '''Nagy-Bologh, Boedapest 1948'''].
}}
&lt;br&gt;
Een randpion is de grootste vijand van een paard.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |kl|  |nd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |pd|  |  |  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |kd|pl|
2 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Birnov 2008 - Y. Afek}}
Hoe wint wit toch de partij?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |kl|  |  |kd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet opletten dan zwart geen remise afdwingt à la Grigoriev – slimme gecalculeerde paardbewegingen die leiden tot pat door drie keer dezelfde stelling of verlies van de pion.}}
# h7 Nf6+
#: wat niet werkt is (1. Kd7 Nxh6 2. Kxd6 Nf7+ 3. Kc5 Nd8 4. Kb6 Nf7 5. Kc6 Ne5+ 6. Kb5 Nf3 7. Kc5 Nd2 8. Kb4 Nf3 9. Kb5 Kh4 10. Kc5 Nd2 11. Kb4 Nf3 12. Kc5 Nd2 13. Kb4 Nf3 $10)
#: wat ook niet werkt is (1. a4 d5 2. a5 d4 3. a6 d3 4. h7 Nf6+ 5. Ke7 Nxh7 6. a7 d2 7. a8&amp;equals;Q d1&amp;equals;Q 8. Qg8+ Kxh3 9. Qxh7+ $10)
# Ke7 Nxh7 
# Kxd6 Ng5 
# h4 Kxh4
#: nu al a4 werkt niet (4. a4 Nf3 5. Kd5 Nh4 6. a5 Nf5 7. Kc6 Nd4+ 8. Kb6 Nf5 9. Kc7 Nd4 10. Kb6 Nf5 11. a6 Nd6 12. Kc6 Nc8 13. Kb7 Nd6+ 14. Kc7 Nb5+ 15. Kc6 Na7+ 16. Kb7 Nb5 17. Kc6 Na7+ 18. Kb7 Nb5 19. Kb6 Nd6 20. Kc6 Nc8 21. h4 Kxh4 22. Kb7 Nd6+ 23. Kc7 Nb5+)
# a4 Ne4+ 
# Kc6 Nf2 
# a5 Nd3
# Kb5 Kg5
# a6 Kf6
# a7 Ke5
# a8&amp;equals;Q *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/WePhOUqt Lichess study '''Birnov 2008 - Y. Afek'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe komt men tot deze opstelling met zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |pl|kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|pd|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het en-passant slaan}}
# d4-d5+ e7-e5
# d5xe6 e.p.+

Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/HaxNZpZA Lichess study '''Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg'''].
}}

== Offer ==
Hoe kan wit de lijnen openen aan de damevleugel?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
7 |  |rd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |pd|  |  |  |pd|  |  |
5 |pd|  |pd|pl|rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |rl|  |  |  |
1 |  |rl|  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |kd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
5 |rl|  |pd|  |rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de vrijpion te offeren kan de zwarte koning niet mee verdedigen}}
# d6 Kd7 
# Reb2 Kxd6 
# Rxb6+ Rxb6 
# Rxb6+ Kc7
# Ra6 Kb7
# Rxa5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/JbXN2CP3 Lichess study '''Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952'''].
}}

Hoe weet wit met slimme pionoffers toch de winst te pakken?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Niet te gretig zijn met damepromotie!}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de witte toren te offeren en daarna pas de pionnen tussen de schaak te zetten, krijgt wit de tijd en de ruimte om te winnen.}}
# Ra8+ Kb7
#: Zwart kan door schaak te zetten met zijn toren uiteindelijk de dame terugkrijgen (1. h8&amp;equals;Q Rxg6+ 2. fxg6 (2. f6 Rxf6+ 3. Kxe7) 2... Bxh8 3. Kxe7 Bxg6)
# Rb8+ Kxb8 
# h8&amp;equals;Q Rxg6+
# f6 Rxf6+
# Kd5 Rf5+
# e5 Rxe5+
# Kc4 Re4+
# d4 Rxd4+
# Kb3 Rd3+ 
# c3 Rxc3+
# Ka4 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/Gp0IzF6u Lichess study '''Molodost Gruzzi, 1970 - David Goergenidze'''].
}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
6 |  |  |qd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pion laat batterij los}}
Zwart dreigt met h8 een snelle mat. En de loper kan verlies niet door Bd6 voorkomen via Qh6+. Hoe wint wit aan zet toch?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |qd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Offer de toren en loper en promoveer tot een loper om mat te voorkomen}}
# Rc8 Qxc8
# e6 Qxe6
# g8&amp;equals;B+
#: niet g8@equals;Q+ Kd3 4. Qxe6 mat
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/piePamnv Lichess study '''Combat, 1954 - Van Vitaly Halberstadt'''].
}}

===Zie ook===
* [https://lichess.org/study/FcqUh0k4 Lichess Study &quot;Pawn&quot;]

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ow8t9ck4dfjwjl4dkjrcbb40xf4rt2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422027</id>
      <parentid>422026</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T17:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas (mobiel)</username>
        <id>20436</id>
      </contributor>
      <comment>nog een</comment>
      <origin>422027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14967" sha1="nmwpet8b7krgy1d9x1hiukf4ljpm2cc" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Promotie ==
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |kd|  |  |  |
5 |  |  |pd|  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |kl|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |pl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
4 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |kd|pd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Voorkom pat!}}
# c4 Kf6
# Kd5 Kf5
# Kxc5 Kg4
# Kd4 Kxg3
# c5 g4
# c6 Kf2
# c7 g3
# c8&amp;equals;Q g2
# Qf5+ *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/7Ph6UZbz Lichess study '''Jan Knoppel, Scandinavisch kampioenschap 1967'''].
}}

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
5 |  |  |  |pd|  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |pl|  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|  |  |  |pl|pl|pd|  |
1 |rl|  |  |  |kl|  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |ql|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |kd|  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pd|kl|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Combineer rokade, en passant slaan en promotie}}
# O-O-O+ g1&amp;equals;Q
# Rxg1+ Kxg1
# Kb2 dxe4
# f4 exf3
# exf3 Kg2
# f4 Kg3
# f5 Kg4
# f6 Kf5
# f7 Kf6
# f8&amp;equals;Q+ 
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/64iuUARl Lichess study '''The Problemist, 2007 - Van Gady Costeff'''].
}}

Hoe wint wit aan zet van de cavelerie?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |  |  |pl|  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |nd|  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De paarden kunnen elkaar verdedigen zoals in deze opstelling door Pd3}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |ql|  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |kd|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De zwarte koning lijkt vastgezet door de cavalerie, zodat de witte dame niet de witte koning mat kan zetten.}}
# e6 Nc6
# a6 Nd3 
# e7 Nxe7
# a7 Nd5
# a8&amp;equals;Q N5b4
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |nd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |ql|  |
2 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
1 |kl|  |  |  |  |  |  |kd|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Maar door de bewegingsmogelijkheid van de zwarte koning weg te nemen wordt de cavalerie doorbroken en kan de witte koning toch meedoen!}}
# Qf3 Kh2
# Qg4 Kh1
# Qg3 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/5oXKBKaO Lichess study '''Shakhmaty v SSSR, 1955 - Vitold Yakimchik'''].
}}


Hoe doorbreekt wit (met een koning te ver af voor steun) toch de zwarte defensie om te promoveren?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |pl|pl|pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Standaard pion doorbraak zonder steun van andere stukken}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
5 |pl|  |pl|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het midden en niet aan de zijkanten!}}
# b6 cxb6
#: ... axb6 (leidt tot hetzelfde idee)
# a6! bxa6
# c6
en de pion is er langs
}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Soms is het onverstandig om een pion naar een koningin te promoveren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |kl|pl|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Glasgow Weekly Citizen, 1895, Van Saveedra}}
Wit is aan zet en kan winnen. Hoe doet wit dat?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |rl|  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |rd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
1 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren, voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# c7 Rd6&amp;#43;
# Kb5! Rd5&amp;#43;
# Kb4 Rd4&amp;#43;
# Kb3 Rd3&amp;#43;
# Kc2! Rd4!
# c8R!! Ra4
# Kb3!
}}

== Positie ==
Hoe verovert wit met een pion een waardevoller stuk?
# e4 e6
# d4 d5
# Nc3 Bb4
# Ne2 dxe4
# a3 Be7
# Nxe4 Nc6
# g3 Nf6
# Bg2 e5
# Nxf6+ Bxf6
# d5 Ne7
# Nc3 Bf5?

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|  |  |
5 |  |  |  |pl|pd|bd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |pl|  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Andersson - Velimirovic, Bar 1997}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |nd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |bd|bd|  |
5 |  |  |  |pl|pd|  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |pl|  |nl|  |  |  |  |  |
2 |  |pl|pl|  |  |pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart verliest zijn loper die wit insluit}}
# g4 Bg6
# g5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/iAKv2arq Lichess study '''Andersson - Velimirovic, Bar 1997'''].
}}

Hoe kan wit die begint zwart schaakmat zetten in drie zetten?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |bl|pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
    a  b  c  d  e  f  g  h
|Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |nl|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|pd|  |ql|
6 |  |  |  |  |bl|  |nl|  |
5 |  |  |  |  |pl|  |kd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kl|  |  |bd|  |pd|
2 |  |  |  |  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''Be6'''; de zwarte pion die al zijn mogelijkheden benut (Pickaninny-thema) wordt door een witte pion die dat ook doet (Albino) gepareerd!}}
* ... fxe6
*# gxf3 Kf5
*# Qh5&amp;num;
* ... fxg6
*# g3 Bh5
*# f4&amp;num;
* ... f6
*# g4 Bxg4
*# f4&amp;num;
* ... f5
*# gxh3 f4
*# h4&amp;num;
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/MrqIRBVH Lichess study '''Parallele 50, 1948 - Van Walter Jörgensen'''].
}}
&lt;br&gt;
Door een fort van pionnen te bouwen, kun je een onvermijdelijk verlies (vrije doorgang zwarte pion) omzetten in een pat.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |pd|  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
3 |  |  |  |  |  |pl|  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |  |  |  |  |  |  |pl|pl|
2 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door tot een toren te promoveren voorkomt wit dat zwart pat kan afdwingen door Rc4&amp;#43;}}
# f4 Kc7
#: wit wint bij 1... a5 2. f5 gxf5 3. h4 a4 4. hxg5 a3 5. g6 a2 6. g7 a1&amp;#61;Q 7. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 8. gxf5 Qf6 9. Qc4&amp;#43;
#: net als bij 1... gxf4 2. h4 a5 3. h5 a4 4. hxg6 a3 5. g7 a2 6. g8&amp;#61;Q&amp;#43; Kc7 7. Qxa2
# fxg5 a5 
# Kg3 a4 
# Kh4 a3 
# g3 a2
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/PyQSpmhZ Lichess study '''Theorie und Praxis der Endspiele - 1890 - J. Berger'''].
}}
&lt;br&gt;
Soms is een pion sterker door zijn positie dan een dame.
{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|  |pl|=
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |pl|  |  |pd|  |=
5 |  |  |  |pl|ql|  |  |qd|=
6 |  |nd|  |  |  |nd|  |  |=
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|=
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b3+}}
De beste zet als reactie op b3+ is (hoewel dat niet op eerste gezicht zo lijkt) Nb-d2. Waarom verliest wit als hij Qxa5 zet?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord/Omgekeerd|=
|left
|
|=
1 |rl|  |bl|kl|  |  |nl|rl|=
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pd|pl|=
3 |  |bl|nl|  |  |  |  |  |=
4 |  |  |  |pl|  |  |nd|  |=
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |=
6 |  |nd|  |  |  |  |  |  |=
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|=
8 |rd|  |bd|kd|  |bd|  |rd|=
   h  g  f  e  d  c  b  a
|Zwart zet b2}}
# Qxa5 b2!
# Qc3 Bb4
# Qxb4 Nxb4
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/FDGceqzH Lichess study '''Nagy-Bologh, Boedapest 1948'''].
}}
&lt;br&gt;
Een randpion is de grootste vijand van een paard.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |kl|  |nd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |pd|  |  |  |pl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |kd|pl|
2 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Birnov 2008 - Y. Afek}}
Hoe wint wit toch de partij?
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |pl|  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |kl|  |  |kd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |nd|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wit moet opletten dan zwart geen remise afdwingt à la Grigoriev – slimme gecalculeerde paardbewegingen die leiden tot pat door drie keer dezelfde stelling of verlies van de pion.}}
# h7 Nf6+
#: wat niet werkt is (1. Kd7 Nxh6 2. Kxd6 Nf7+ 3. Kc5 Nd8 4. Kb6 Nf7 5. Kc6 Ne5+ 6. Kb5 Nf3 7. Kc5 Nd2 8. Kb4 Nf3 9. Kb5 Kh4 10. Kc5 Nd2 11. Kb4 Nf3 12. Kc5 Nd2 13. Kb4 Nf3 $10)
#: wat ook niet werkt is (1. a4 d5 2. a5 d4 3. a6 d3 4. h7 Nf6+ 5. Ke7 Nxh7 6. a7 d2 7. a8&amp;equals;Q d1&amp;equals;Q 8. Qg8+ Kxh3 9. Qxh7+ $10)
# Ke7 Nxh7 
# Kxd6 Ng5 
# h4 Kxh4
#: nu al a4 werkt niet (4. a4 Nf3 5. Kd5 Nh4 6. a5 Nf5 7. Kc6 Nd4+ 8. Kb6 Nf5 9. Kc7 Nd4 10. Kb6 Nf5 11. a6 Nd6 12. Kc6 Nc8 13. Kb7 Nd6+ 14. Kc7 Nb5+ 15. Kc6 Na7+ 16. Kb7 Nb5 17. Kc6 Na7+ 18. Kb7 Nb5 19. Kb6 Nd6 20. Kc6 Nc8 21. h4 Kxh4 22. Kb7 Nd6+ 23. Kc7 Nb5+)
# a4 Ne4+ 
# Kc6 Nf2 
# a5 Nd3
# Kb5 Kg5
# a6 Kf6
# a7 Ke5
# a8&amp;equals;Q *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/WePhOUqt Lichess study '''Birnov 2008 - Y. Afek'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe komt men tot deze opstelling met zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |pl|kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg}}
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |kl|pd|  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De oplossing ligt in het en-passant slaan}}
# d4-d5+ e7-e5
# d5xe6 e.p.+

Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/HaxNZpZA Lichess study '''Skakbladet, 1916 - Van Niels Hoeg'''].
}}

== Offer ==
Hoe kan wit de lijnen openen aan de damevleugel?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |kd|  |  |  |  |
7 |  |rd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |pd|  |  |  |pd|  |  |
5 |pd|  |pd|pl|rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |rl|  |  |  |
1 |  |rl|  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |kd|  |  |  |  |pd|  |
6 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
5 |rl|  |pd|  |rd|pl|  |pd|
4 |pl|  |pl|  |pl|kl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |pl|
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de vrijpion te offeren kan de zwarte koning niet mee verdedigen}}
# d6 Kd7 
# Reb2 Kxd6 
# Rxb6+ Rxb6 
# Rxb6+ Kc7
# Ra6 Kb7
# Rxa5 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/JbXN2CP3 Lichess study '''Gligoric - Sanchez, Stockholm 1952'''].
}}

Hoe weet wit met slimme pionoffers toch de winst te pakken?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Niet te gretig zijn met damepromotie!}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |kd|  |  |bd|  |  |  |
7 |  |  |  |  |pd|  |rd|pl|
6 |  |pl|  |pd|kl|  |  |  |
5 |  |pl|pd|  |  |pl|  |  |
4 |rl|pd|  |  |pl|  |  |  |
3 |pd|  |  |pl|  |  |  |  |
2 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
1 |bd|  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door de witte toren te offeren en daarna pas de pionnen tussen de schaak te zetten, krijgt wit de tijd en de ruimte om te winnen.}}
# Ra8+ Kb7
#: Zwart kan door schaak te zetten met zijn toren uiteindelijk de dame terugkrijgen (1. h8&amp;equals;Q Rxg6+ 2. fxg6 (2. f6 Rxf6+ 3. Kxe7) 2... Bxh8 3. Kxe7 Bxg6)
# Rb8+ Kxb8 
# h8&amp;equals;Q Rxg6+
# f6 Rxf6+
# Kd5 Rf5+
# e5 Rxe5+
# Kc4 Re4+
# d4 Rxd4+
# Kb3 Rd3+ 
# c3 Rxc3+
# Ka4 *
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/Gp0IzF6u Lichess study '''Molodost Gruzzi, 1970 - David Goergenidze'''].
}}
&lt;br&gt;
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |rl|bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
6 |  |  |qd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pion laat batterij los}}
Zwart dreigt met h8 een snelle mat. En de loper kan verlies niet door Bd6 voorkomen via Qh6+. Hoe wint wit aan zet toch?

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |bl|bl|
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |qd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Offer de toren en loper en promoveer tot een loper om mat te voorkomen}}
# Rc8 Qxc8
# e6 Qxe6
# g8&amp;equals;B+
#: niet g8@equals;Q+ Kd3 4. Qxe6 mat
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/piePamnv Lichess study '''Combat, 1954 - Van Vitaly Halberstadt'''].
}}

===Zie ook===
* [https://lichess.org/study/FcqUh0k4 Lichess Study &quot;Pawn&quot;]

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>nmwpet8b7krgy1d9x1hiukf4ljpm2cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Basman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40449</id>
    <revision>
      <id>422003</id>
      <parentid>411598</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12043" sha1="0wlisiyxyk1xspze591eqzlavgnqjq4" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
[[Bestand:London Chess Classic 2016 Day9-4 (31063941573).jpg|thumb|London Chess Classic 2016 Day9-4 (31063941573)]]
=== Achtergrond ===
{{Wp|Michael Basman|Michael John Basman}}, wiens vader uit Armenië kwam, leefde in de jaren 70 van de 20e eeuw in Jerewan en werd daar stadskampioen. Later emigreerde zijn vader naar Engeland. 

Hij ontving van de FIDE de International Master-titel in 1980. Hij is een productief schrijver, die veel heeft bijgedragen op het gebied van schaakopeningen. Hij staat vooral bekend om het vaak kiezen van bizarre of zelden gespeelde openingen in zijn eigen spellen zoals de Grob, de Borg (omgekeerde Grob), de St. George en The Creepy Crawly. Omdat hij die buitengewone speelstijl ook tegen grootmeesters tijdens belangrijke schaaktoernooien inzette, heeft hij nooit de titel van grootmeester bereikt .

Hij promootte het schaken door de jeugd middels het creëren van de UK Chess Challenge, een toernooi voor junioren van alle niveaus en leeftijden. Michael Basman is ook politiek actief en stelde zich meerdere malen verkiesbaar als onafhankelijke kandidaat in Kingston upon Thames.

=== Successen ===
* ''1966'': Hastings 3e plaats
* ''1967'': Hastings 5e plaats
* ''1973'': gedeelde winnaar (met William Hartston) van British Chess Championship-toernooi in Eastbourne
* ''1980'': de International Master-titel.

=== Verwijzingen ===
* [https://ratings.fide.com/card.phtml?event=400505 FIDE-rankingkaart voor Michael Basman]
* [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=27319 Michael Basman op ChessGames.com]
* [https://www.olimpbase.org/players/su2agqqk.html Michael Basman bij OlimpBase]

=== Werk ===
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1982  | Titel = Play the St. George Defence | Uitgever = Pergamon chess openings  | {{ISBN|}}=  0-08-029718-8 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1987  | Titel = Chess Openings | Uitgever = Crowood  | {{ISBN|}}=  0-946284-74-1 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1989  | Titel = The Killer Grob | Uitgever = Pergamon chess openings  | {{ISBN|}}=  0-08-037131-0 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1990  | Titel = Batsford Chess Course  | Uitgever = Batsford  | {{ISBN|}}= 0020303777 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1992  | Titel = A Batsford Second Chess Course| Uitgever = Batsford | {{ISBN|}}=  0-71-3464755 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 1993  | Titel = The New St. George | Uitgever = Cadogan Books | {{ISBN|}}=  1857440196 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 2000  | Titel = Super.Activ: Chess | Uitgever = HodderChildren's Books | {{ISBN|}}=  0340791624 }}
* {{Citeer boek | Achternaam = Michael Basman  | Datum = 2006  | Titel = Chess for Kids | Uitgever = DK Children | {{ISBN|}}=  0-75-6618-07X }}

== Borg ==
[[Bestand:Wikisphere assimilated.jpg|thumb|Wikisphere assimilated]]
De borg wordt nogal eens gespeeld door Star Trek fans omdat het verwijst naar de cyborg uit die serie met de boodschappen; &quot;you will be assimilated&quot; en &quot;resistance is futile&quot;. De standaard opening is '''1. e4 g5''' maar via een andere weg kan men ook op de borg terecht komen. 

De Borg is eigenlijk de [[Schaken_door_meesters/Grob#Grob_opening|Grob]], maar dan voor zwart. Het is de minst populaire opening op '''e4''' omdat het wordt gezien als nog zwakker dan de Grob want zwart heeft niet het voordeel van de eerste zet. Toch blijkt net als bij de Grob, de Borg fanatiek aanvallen vaak tot een boemerang effect te leiden wat Basman in zijn games regelmatig aantoont. Deze opening is niet vanwege zijn verrassende kracht, maar vooral vanwege het lerende karakter omdat je wordt uitgedaagd om je te leren wapenen tegen de gevaren die dreigen op de koningsflank. 

Het officiële vastgelegde debuut van de Borg gebeurde tijdens een [https://lichess.org/study/8KgVrt4m/ae1w31eH game] die eindigde in remise tussen {{Wp|en:Paul_Michel_(chess_player)|Paul Michel}} tegen {{Wp|Kurt_Richter|Kurt Richter}} tijdens het Duitse schaakkampioenschap op 31 juli 1938 in {{Wp|Bad_Oeynhausen|Bad Oeynhausen}}.

=== 1. c3 g5 ===
Wit opent met de {{Wp|Saragossaopening|Saragossa}}. Een ongewone opening en zeker als die wordt beantwoord met de Borg. Toch is er een [https://lichess.org/7umsJDUr/black voorbeeldpartij] beschikbaar, waarbij de Borg wint. Het beste antwoord voor wit lijkt '''d4''' te zijn, omdat dit meteen de zwarte loper redelijk zwak maakt als die naar '''g7''' gaat en tegelijkertijd de pion op '''g5''' aanvalt.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. c3 g5}}

=== 1. c4 g5 ===
Wit start met de {{Wp|Engels (schaakopening)|Engelse opening}}.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Engelse opening}}

==== 2. d4 Bg7 ====
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|  |nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|bd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''1. c4 g5 2. d4 Bg7'''}}
Het pionoffer van '''g5''' die ontstaat door '''Bg7''' blijkt de beste respons te zijn op '''d4'''. Een goed alternatief is '''h6''' dat wat vaker wordt gebruikt.

=== 1. d4 g5 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. Borg gambiet}}
Als wit met de dame-pion opent, dan wordt de Borg door het pionoffer '''g5''' het Borg Gambiet.

=== 1. e4 g5 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. e4 g5}}
De Borg verdediging of Basman verdediging. Vergelijk met de Grob opening '''1. g4 d5'''.

==== 2. d4 e6 ====
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''1. e4 g5 2. d4 e6'''}}
'''D4''' is volgens schaakengines voor wit de beste verdediging tegen de Basman verdediging (1.6 voordeel) en '''e6''' de beste respons. Als wit dan een ontwikkel zet doet als '''Nc3''' dan kan zwart het beste '''d5''' inbrengen. Na de wissel kan zwart meestal het beste de loper op '''Be6''' zetten, hoewel ook de loper op '''Bg7''' of het paard naar '''Nb6''' alternatieven zijn.

==== 2. d4 h6 ====
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
5 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'''1. e4 g5 2. d4 h6''' of '''1. d4 h6 2. e4 g5'''}}
Uit de voorbeelden van de wedstrijden van Michael Basman zien we dat hij op '''d4''' vaak met '''h6''' de aangevallen pion verdedigt. Men kan deze positie ook bereiken door de nog minder vaak voorkomende respons op '''d4''' met '''h6'''. De witte koning op '''e1''' kan een dubbele aanval van de zwarte dame verwachten als zwart na '''e5''' de pion slaat met '''d4'''.

*'''Bd3''': '''Bg7''' is gelijkwaardig aan '''Ne6''' als reactie hierop. Wit staat er positioneel beter voor.
*'''Bc4''': Wit kan proberen te gaan voor de {{Wp|Herdersmat|Herdersmat}} op '''f7''' door '''Bc4''' en daarna '''Qf3''' of '''Qh5''' wat eenvoudig door '''Nf6''' of '''e6''' is te pareren. Deze voortvarende aanval leidt in de praktijk tot verlies voor wit, zoals in [https://lichess.org/ji1Zg5BB deze wedstrijd].
*'''H4''': Omdat de zwarte pionnen aan de koningszijde zwak zijn kan men de structuur doorbreken met '''h4'''. Zwart kan de pion slaan '''gxh4''' zoals Basman deed tegen {{Wp|Jon Speelman|Jon Speelman}} tijdens het [https://lichess.org/study/s5dWlzUb/yEznEXNS Brits kampioenshap in 1980], maar moet dan oppassen met het inbrengen van de zwarte loper op '''bg7'''. Want dan zou door '''e5''' zwart's paard in de verdrukking komen en kan daardoor de witte koningin onbelemmerd naar '''h5''' gaan. Als zwart op '''h4''' reageert met '''g4''' dan spreekt men van de ''Troon gambiet''. De bedoeling van dit pionoffer is de koningin uit de tent te lokken om haar vervolgens op te jagen.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |pd|pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|  |
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Troon gambiet}}

==== 2. h4 g4 ====
Wit kan ook meteen met '''h4''' reageren, zoals {{Wp|Alireza_Firouzja|Alireza Firouzja}} deed tegen {{Wp|Magnus_Carlsen|Magnus Carlsen}} in een [https://lichess.org/VBbOdG9B bullet-wedstrijd op Lichess] in juni 2019. Waarop Carlsen met een snelle variant tot de Troon gambiet kwam met '''g4'''.

==== 2. Bc4 h6 ====

==== 2. Be2 Nf6 ====
Ongebruikelijke reactie van wit. Beste zet voor zwart is '''Nf6''', waarbij zwart de pion dekt als wel '''h5''' en '''g4''' de uitloop velden van de witte loper.

== Voorbeelden ==
[[Bestand:Borg dockingstation.jpg|thumb|Borg dockingstation]]
* Zie [https://lichess.org/study/Nz5Rj7gF/aQrthCwr Lichess study &quot;Basman: Morrison, Chris (2240) - Basman, Michael J (2400)&quot;]
* ''Christopher Morrison - Michael John Basman (4 september 1981)''
* '''&lt;nowiki&gt;1. e4 g5 2. d4 h6 3. Bd3 Bg7 4. Ne2 c5 5. c3 Nc6 6. dxc5 b6 7. cxb6 Qxb6 8. O-O Nf6 9. Nd2 Ne5 10. Nc4 Nxc4 11. Bxc4 Bb7 12. Ng3 e6 13. Bd3 g4 14. Be3 Qc7 15. f3 h5 16. fxg4 Nxg4 17. Qf3 O-O-O 18. Bd4 Be5 19. Bxe5 Nxe5 20. Qe3 Rdg8 21. Ne2 f5 22. Bc2 fxe4 23. Bxe4 d5 24. Bf3 Kb8 25. Nd4 Ng4 26. Bxg4 hxg4 27. g3 e5 28. Nb5 d4 29. Nxc7 dxe3 30. Ne6 Rxh2 31. Kxh2 Rh8+ 32. Kg1 Rh1# { 0-1 Zwart wint door schaakmat. } 0-1&lt;/nowiki&gt;'''
----
* Zie [https://lichess.org/study/s5dWlzUb/YbOePGJr Lichess study &quot;Basman: Philip Maurice Giulian - Michael John Basman&quot;]
* ''Philip Maurice Giulian - Michael John Basman (Troon open 1986)''
* '''&lt;nowiki&gt;1. d4 h6 2. e4 g5 3. h4 g4 4. Qxg4 d5 5. Qe2 dxe4 6. Qxe4 Nf6 7. Qd3 Nc6 8. c3 Qd5 9. Nf3 Rg8 10. Nbd2 Bg4 11. Nc4 O-O-O 12. Ne3 Qd6 13. Nxg4 Nxg4 14. Qf5+ Kb8 15. Bf4 e5 16. Nxe5 Nxd4 17. Nxg4 Nc2+ 18. Qxc2 Qxf4 19. Ne3 Bc5 20. g3 Rxg3 21. fxg3 Qxe3+ 0-1&lt;/nowiki&gt;'''
----
* Zie [https://lichess.org/study/s5dWlzUb/yEznEXNS Lichess study &quot;Basman: Speelman, Jonathan S (2490) - Basman, Michael J (2405)&quot;]
* ''{{Wp|Jon Speelman|Jon Speelman}} - Michael John Basman (Brits Kampioenschap 1980)''
* '''&lt;nowiki&gt;1. e4 g5 2. d4 h6 3. h4 gxh4 4. Rxh4 d5 5. exd5 e6 6. Rh5 Nf6 7. dxe6 Bxe6 8. Nc3 Nxh5 9. Qxh5 Bb4 10. Ne2 Nc6 11. Be3 Qd7 12. a3 Bg4 13. Qb5 a6 14. Qd3 Bxc3+ 15. Qxc3 O-O-O 16. f3 Be6 17. O-O-O Ne7 18. Nf4 Nd5 19. Nxd5 Bxd5 20. Qd2 Qc6 21. Kb1 h5 22. Bg5 Rde8 23. Bf4 Bc4 24. Be5 Rhg8 25. d5 Bxd5 26. Qd4 Bb3 27. Bd3 Rd8 28. Qe3 Bc4 29. Qa7 Bxd3 30. cxd3 Qb6 31. Qxb6 cxb6 32. g3 Kd7 33. Bf4 Kc6 34. Rc1+ Kb5 35. Rc7 Rxd3 36. Rxf7 Rxf3 37. Rf5+ Kc4 38. Rxh5 Kb3 39. Rh1 Rf2 40. Bc1 Rxg3 41. Rh7 b5 42. Rc7 b6 43. Rc6 Rh3 44. Rg6 Rc2 45. Rg1 a5 46. Rg6 Rc5 { 0-1 Zwart wint. } 0-1&lt;/nowiki&gt;'''

===Zie ook===
* [https://lichess.org/study/8KgVrt4m LiChess study] (in het Engels) over de Borg}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0wlisiyxyk1xspze591eqzlavgnqjq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Sokolsky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40451</id>
    <revision>
      <id>422018</id>
      <parentid>411672</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6594" sha1="mkid4enau3uhz0hrg8ags2mrsuxkyzw" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
[[Bestand:Alexey Sokolsky (circa 1950).jpg|thumb|Aleksej Sokolski]]
{{Wp|Alexey_Sokolsky|Alexey Pavlovich Sokolsky}} (Kangoesj (Gouvernement Penza), 5 november 1908 – Minsk, 27 december 1969) is de bedenker van de gelijknamige opening ook wel {{Wp|Sokolsky|Poolse opening}} of Orang Oetan genoemd. Sokolsky was geen pool maar een Oekraïner en Wit-Rus. Hij bereikte een FIDE score van 2639.

=== Carrière ===
Sokolski werd geboren in een lerarenfamilie. Zijn eerste successen boekte hij als tiener. In 1926 won hij het kampioenschap van Penza, in 1928 won hij het kampioenschap van de Central Volga Region. Nadat hij zijn school had afgerond, ging hij studeren in Leningrad hij het Pedagogisch Instituut. In Leningrad ontmoette hij sterkere schakers en ontwikkelde hij een hoog vaardigheidsniveau. Zijn professionele schaakcarrière begon in de jaren dertig. In 1935 kwalificeerde hij zich voor de USSR Championship door als tweede te eindigen in het RSFSR kampioenschap. In 1938 ontving hij de titel ''Master of Sports of the USSR''. Hij won tweemaal het Oekraïens kampioenschap (1947 en 1948). Hij was de eerste Sovjetkampioen correspondentieschaak (1948-1951)

=== Werken ===
* ''The Modern Openings in Theory and Practice'' (1962)
* ''Debyut 1b2-b4'' (1963) over de Sokolski-opening.
* ''Lehrbuch der Schacheröffnungen'', Sportverlag, Berlin 1965
* ''Ihr erster Zug'', Franckh, Stuttgart 1988

== Pools ==
De Poolse verdediging of Orang Oetan '''1. b4 ...''' is nogal riskant en moet met zorg worden gespeeld. Het is beter om ... '''b4''' uit te stellen tot de 2e zet. De sterkste combinatie van zetten door beide partijen is '''1. b4 e6 2. Bb2 Nf6 3. a3 b6 4. e3 c5 5. b5 d5'''.

Met de zet b4 laat wit het centrum voor wat het is en wil een diagonaal openen voor de zwarte loper van '''b1''' tot '''h8'''. De Poolse opening lijkt een variatie van de Nimzovich-Larsen aanval met het verschil dat de b4 pion meer centrale velden bestrijkt. De reden om niet naar b3 te gaan is om eventueel het zwarte paard als die komt op Nb8 aan te vallen. 

De beste verdediging door zwart op de Orang Oetan is het aangaan van een ruil door '''1. b4 e5 2. Bb2 Bxe4 3. Bxe4 Nf6'''.  Hoewel wit een centrale pion heeft geruild voor een flank pion, is de ontwikkeling van zwart verder en zeker na rokade en '''d4''' en '''c4''' en het opjagen van de witte loper.

=== 1. b4 c5 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|{{Wp|Birminghamgambiet|Birminghamgambiet}}}}

=== 1. b4 d5 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. b4 d5}}
De Orang Oetan kan leiden tot een zwart paard gepind op '''Nd7'''.
# b4 d5
# Bb2 b6
# e3 '''Nd7'''
# Bb5 e6 
# Nf3 Bb7
# Ne5 a6
Zwart geeft op.

=== 1. b4 e5 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. b4 e5}}
De normale reactie is '''e5''' zodat de zwarte loper op '''Bf8''' meteen de pion op '''b4''' aanvalt. Maar dat kan ook met '''e6''' zonder het gevaar op een tegenaanval op '''e5''' door '''Bb2'''. Vaak wordt deze pion geofferd of beter gezegd tracht men die te ruilen voor de '''e5''' pion door '''Bb2'''. 

==== 2. Bb2 Nc6====
Hoewel het een &quot;aantrekkelijke&quot; zet lijkt - het paard valt zowel de zwarte pion aan als dat de eigen pion wordt verdedigd - is '''Nc6''' geen verstandige respons. Immers na '''b5''' gaat uiteindelijk door het opjagen van het paard '''e5''' alsnog verloren.

==== 2. Bb2 Nf6 ====
De beste reactie van zwart is '''Nf6'''. Als de pionnen worden uitgeruild is zwart positioneel in het voordeel. 

==== 2. Bb2 f6 ====
Als men in plaats van '''Nf6''' de andere normale zet '''f6''' zet dan laat deze [https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1255134 wedstrijd] van {{Wp|Bobby_Fischer|Bobby Fischer}} zien hoe wit de winst kan behalen via de Tartakower gambiet.

==== 2. Bb2 d6 ====
Als zwart reageert met '''d6''' dan spreken we van de Tsjechische verdediging. Wit kan dan het beste met '''e3''' vervolgen om zijn witte loper vrij baan te geven en zo eventueel de opmars van zijn pion op '''b4''' te ondersteunen en de basis te leggen voor een pionnenstructuur die loopt van '''f2''' naar '''c5'''. Een andere gebruikelijke reactie van wit is '''c4''' en daarna '''e3''' met dezelfde ideeën. 

=== 1. b4 e6 ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|1. b4 e6}}
De beste reactie is '''e6''' zodat de zwarte loper op '''Bf8''' meteen de pion op '''b4''' aanvalt zonder het gevaar op een tegenaanval op '''e5''' door '''Bb2'''. 

==== 2. Bb2 Nf6 ====
Het is beter voor zwart om het offer niet te nemen om vanwege een minder belangrijke pion de ontwikkeling van de stukken te vertragen. De beste reactie is daarom '''Nf6'''. Wit dient nu zijn offer terug te trekken en te beschermen met '''a3'''. Zwart kan de intenties van wit om een pionnenstructuur te bouwen over de zwarte vlakken van '''f2''' tot '''c5''' beter onderbreken door '''b6''' te spelen. Wit vervolgt met '''e3''' en opent zo de diagonaal voor zijn loper en bouwt zijn pionnenstructuur op. Zwart wil die aanvallen door c5 te spelen. Wit ontloopt deze aanval door '''b5'''. Zwart reageert met '''d5''' en heeft zijn verdedigingslinie geformeerd.

=== '''1. b5 f5''' ===
Dit is de Pools-Hollandse verdediging. De [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse verdediging]] als reactie op de [[Schaken_door_meesters/Sokolsky#Pools|Poolse opening]].
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pools-Hollandse verdediging}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>mkid4enau3uhz0hrg8ags2mrsuxkyzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Loper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40452</id>
    <revision>
      <id>421988</id>
      <parentid>411691</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5493" sha1="2p5wu0smor07b4k2eraeunsiatakhka" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |bd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |pd|bl|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |kd|  |kl|  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Shakhmaty v SSSR, 1935 - T. Gorgiev}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |kd|bd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |kl|  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |bl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Normaal betekent twee lopers van verschillende kleuren een remise, maar je kunt de andere loper ook vastzetten!}}
# b4+ Ka6
# Kc6 e4
# Be6 Ka7
# b5 e3
# Bc4 Ka8
# Bd5 Ka7
# Bf3 e2
# Bxe2 Ka8
# Bf3 Ka7
# Be4 Ka8
# b6 cxb6
# Kxb6#
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/ELg4QVYc Lichess study '''Shakhmaty v SSSR, 1935 - T. Gorgiev'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe wint zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |pd|  |  |  |  |pl|
3 |  |kd|pl|bd|  |  |  |  |
2 |pd|bl|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Duane Rowe - Thomas Roussel-Roozmon}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |bd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
4 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
3 |  |kd|pl|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |bl|  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Je kunt de andere loper vastzetten zodat je deze kunt veroveren en zelf ongestoord kunt promoveren}}
# ... a1&amp;equals;Q+
# Bxa1 g5
# hxg5 Bg6
# Bb2 Ka2
# Ba1 Kxa1
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/fsLrdIlD Lichess study '''Duane Rowe - Thomas Roussel-Roozmon'''].
}}
&lt;br&gt;

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |bl|  |bd|bd|
7 |  |  |  |  |  |  |  |kd|
6 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |bl|  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'64', 1986 - Y. Makletsov}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |bl|  |  |  |
7 |  |  |  |  |kl|  |bd|bd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |kd|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |bl|  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hou de zwarte koning met zijn stukken in de hoek}}
# g6+ Kh6
# Be3+ Kg7
# Ke7 Bh7
# Bd4+ Kh6
# g7 Bxg7
# Be3#
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/RjkO4Vvk Lichess study ''''64', 1986 - Y. Makletsov'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |nl|bl|kd|  |  |  |  |
7 |pd|  |  |pd|  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |kl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Das Illustrierte Blatt, 1922 - J. Gunst}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |kd|  |  |  |  |  |  |  |
7 |pd|bl|kl|  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart moet voorkomen dat de loper en het paard samen blijven want dan zal hij sowieso gaan verliezen}}
# Bb7 Kc7
# Ba6 Kxb8
# Kd6 Ka8
# Kc7 d5
# Bb7#
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/Ocbg1i5O Lichess study '''Das Illustrierte Blatt, 1922 - J. Gunst'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |bl|  |  |  |  |  |
6 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
5 |pd|  |  |pl|  |  |  |kd|
4 |  |  |  |bd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |kl|
2 |  |  |  |  |  |  |pl|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schach Magazin, 1951 - A. Wotawa}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |ql|  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |pd|  |  |  |  |kd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |pl|kl|
3 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De lopers op gelijke velden dwingen de ander af te buigen van de ideale lijn}}
# d6 Be5
# Bb8 Bf6
# d7 Bd8
# Bg3 a4
# Bh4 Bxh4
# g4+ Kg6
# Kxh4 a3
# d8&amp;equals;Q *
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/oNccuGse Lichess study '''Schach Magazin, 1951 - A. Wotawa'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe dwingt wit aan zet remise af?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |bl|  |  |  |  |  |  |
7 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |kl|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
1 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Szachy, 1977 - Y. Hoch}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |bl|  |  |  |  |
3 |kl|  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
1 |  |kd|  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Alleen door goede samenwerking met de koning kan de loper de twee vrijpionnen toch de baas.}}
# Ba7 b5
# Ke4 b4
# Kd3 b3
# Kc3 b2
# Be3+ Kb1
# Kb3 Ka1
# Ka3 b1&amp;equals;Q
# Bd4+ Qb2+
# Bxb2+ Kb1
# Bd4 *
Zie [https://lichess.org/study/9J0X8f8b/CAa9FNOJ Lichess study '''Szachy, 1977 - Y. Hoch'''].
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2p5wu0smor07b4k2eraeunsiatakhka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Stukken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40454</id>
    <revision>
      <id>421982</id>
      <parentid>411687</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1902" sha1="db5vvh0m3ms0vjdw5hbb0peyavgfuya" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Loper ==
Als we spreken van een goede loper in het eindspel dan bedoelen we dat hij dezelfde kleur heeft als het veld waar je pion moet promoveren.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|  |  |  |  |oo|
7 |  |  |  |  |  |  |xx|xx|
6 |  |  |  |  |  |xx|  |xx|
5 |  |  |  |  |xx|  |  |xx|
4 |  |  |  |xx|  |  |  |xx|
3 |  |  |xx|  |  |  |  |xx|
2 |  |bl|  |  |  |  |  |pl|
1 |  |  |kl|  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Een voorbeeld van een goede loper}}

Een loperpaar kan in het eindspel een eenzame koning van de tegenstander mat zetten. Als de koning echter zelf een loper heeft dan is het meestal remise
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |kd|
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |kl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |bl|bl|  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schaakmat door een loperpaar}}

== Paard ==
Een paard kan het machtigste stuk de dame aanvallen zonder zelf aangevallen te worden.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |xx|  |  |xx|  |  |xx|  |
7 |  |xx|nd|xx|nd|xx|  |  |
6 |  |nd|xx|xx|xx|nd|  |  |
5 |xx|xx|xx|ql|xx|xx|xx|xx|
4 |  |nd|xx|xx|xx|nd|  |  |
3 |  |xx|nd|xx|nd|xx|  |  |
2 |xx|  |  |xx|  |  |xx|  |
1 |  |  |  |xx|  |  |  |xx|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Acht mogelijkheden voor een paard om de dame aan te vallen zonder zelf gevaar te lopen}}

Een paard kan door een dubbele aanval op dame en koning de bewegingsvrijheid van de dame of toren flink inperken.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |xx|  |xx|  |kd|  |  |
7 |  |xx|xx|xx|  |  |xx|  |
6 |xx|xx|  |  |xx|xx|  |  |
5 |  |  |nl|  |xx|  |xx|  |
4 |xx|  |  |xx|xx|xx|  |  |
3 |  |xx|  |xx|  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het paard bewaakt deze posities direct of door een dubbele aanval op toren/dame en koning}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>db5vvh0m3ms0vjdw5hbb0peyavgfuya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Koning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40461</id>
    <revision>
      <id>421987</id>
      <parentid>411689</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="dloscdisyvx436cfy3ef6iyrfv64eby" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Hoe wint zwart aan zet door te kiezen voor een koning-pion eindspel (dus de torens te ruilen)?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |kd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |rd|  |  |  |
4 |  |  |pl|  |  |  |pd|  |
3 |kl|  |  |  |  |  |pl|  |
2 |rl|  |  |  |  |pl|  |pl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Filemon Cruz - Yasser Seirawan, 1994}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |pl|kd|  |pl|  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |kl|  |  |pl|  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart koos er voor om de koningen met hun pionnen het uit te laten vechten}}
# ... Ra5+
# Kb3 Rxa2
# Kxa2 Kd6
# Kb3 Kc5
# Kc3 e5
# Kd3 f5
# Kc3 e4
# Kb3 h6
# Kc3 h5
# Kb3 f4
# gxf4 e3
# fxe3 h4
# f5 Kd6
# Kb4 Ke5 Wit geeft op
# c5 Kxf5
# Kb5 Ke6
# Kb6 g3
# c6 h2
# c7 Kd7
# Kb7 h1&amp;equals;Q+
Zie [https://lichess.org/study/jbD3aBh6/R4r6x2UZ Lichess study '''King Pawn Endgame - Filemon Cruz - Yasser Seirawan'''].
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>dloscdisyvx436cfy3ef6iyrfv64eby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Grau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40467</id>
    <revision>
      <id>422008</id>
      <parentid>407406</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="r1y7vf4sviht2mv74zx063qoauz92pw" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|Roberto Grau|Roberto Grau}} was een Argentijnse schaakmeester. Hij werd geboren en stierf in Buenos Aires. Grau speelde in vele Argentijnse schaakkampioenschappen. Hij was ook meervoudig Argentijns schaakkampioen. Hij was een van de oorspronkelijke ondertekenaars van de oprichting van de FIDE in Parijs in 1924. Hij schreef ook een vierdelige serie over schaken getiteld &quot;Tratado General de Ajedrez&quot; (Algemene verhandeling over schaken), voor het eerst gepubliceerd in 1940.

== Grau ==
De Grau verdediging bestaat uit de zetten '''1.d4 d5 2.c4 Lf5'''. Het lijkt op de London system maar dan omgekeerd en bekeken vanuit zwart. De opening '''1. d4 d5 2. c4 Lf5 3. Qb3 e5''' wordt de Grau gambiet genoemd.
{{Sub}}</text>
      <sha1>r1y7vf4sviht2mv74zx063qoauz92pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Mason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40469</id>
    <revision>
      <id>422011</id>
      <parentid>407400</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="5rjd8scy5e6uf7ku6dqwws4ika7twjj" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
James Mason (19 november 1849 - 12 januari 1905) was een in Ierland geboren Brits-Amerikaanse schaker, journalist en schrijver, die in de jaren 1880 een van de beste spelers ter wereld werd en bijna 1 jaar als de nummer 1 speler ter wereld gewaardeerd. Hij is mede de ontwikkelaar van de London system als schaakopening geweest.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5rjd8scy5e6uf7ku6dqwws4ika7twjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Grob</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40470</id>
    <revision>
      <id>422009</id>
      <parentid>407405</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="4ul1si2y6v9edyyccm7gpzs2c7su42v" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
Henri Grob (geboren op 4 juni 1904 in Braunau, Zwitserland en overleden op 5 juli 1974 in Zürich ) was een Zwitserse schaakmeester, boekverkoper en schilder. Grob gebruikte zijn vaardigheden als schilder om schaakstukken te ontwerpen volgens zijn eigen, moderne en eenvoudige ontwerp. Hij richtte zijn eigen schaakuitgeverij Grob op. Grob trouwde negen keer. 

Zijn grootste succes was de gedeelde eerste plaats (met {{Wp|Paul_Keres|Paul Keres}} en {{Wp|Reuben_Fine|Reuben Fine}} ) in Oostende in 1937. In 1962 won hij samen met {{Wp|Boris_Kostić|Boris Kostić}} een seniorentoernooi in Zürich. Hij verwierf algemene bekendheid in Zwitserland door zijn schaakcolumn &quot;Fernschachzentrale&quot; in de &quot;Neue Zürcher Zeitung&quot;, waar hij sinds 1941 de leiding over had.

== Grob opening ==
..

== Voorbeelden ==
* Zie [https://lichess.org/study/prcu6Q3W/KqiNqZ7j Lichess study &quot;Grob: Henri Grob - B Brechbuehler&quot;]
* ''Henri Grob - Brechbuehler (1966)''
* '''&lt;nowiki&gt;1.g4 d5 2.Bg2 e5 3.c4 dxc4 4.Qa4+ c6 5.Qxc4 Be6 6.Qc3 Bd6 7.Nf3 Qc7 8.h3 f6 9.d4 Nd7 10.Nbd2 Ne7 11.e4 Ng6 12.Nc4 O-O-O 13.d5 Bf7 14.Nxd6+ Qxd6 15.dxc6 Nc5 16.cxb7+ Kb8 17.O-O Nxe4 18.Qa5 Qd5 19.Qb4 Qc4 20.Qxc4 Bxc4 21.Re1 Nc5 22.Be3 Nd3 23.Red1 Ndf4 24.Bh1 Nxh3+ 25.Kh2 Nhf4 26.a4 Bd5 27.a5 a6 28.Bb6 Rd7 29.Ne1 Nf8 30.Rac1 Bxh1 31.Kxh1 Nd5 32.Nd3 Nxb6 33.axb6 Ne6 34.Nb4 Rxd1+ 35.Rxd1 Kxb7 36.Rd6 Nc5 37.Kg2 Re8 38.Rc6 Rc8 39.Rd6 a5 40.Nd5 Ne4 41.Re6 Rd8 42.Ne3 Nc5 43.Re7+ Rd7 44.Re8 Kxb6 45.g5 Kb5 46.gxf6 gxf6 47.Rf8 Ka4 48.Rxf6 Rb7 49.Nc4 Nd3 50.Kf3 Rb4 51.b3+ Rxb3 52.Ke4 Rc3 53.Nxe5 Nxe5 54.Kxe5 Kb5 55.Rf7 h5 56.f4 a4 57.f5 Rc5+ 58.Kf4 Kb6 59.Re7 a3 60.f6 Rc1 61.Re2 Rf1+ 62.Kg5 Kb5 63.Kg6 Kc4 64.f7 Kb3 65.Re3+ Kb2 66.Re2+ Kb1 67.Re1+ Rxe1 68.f8=Q Rg1+ 69.Kh6 a2 70.Qb4+ Kc2 71.Qc5+ Kb2 72.Qb6+ Kc2 73.Qxg1 Kb2 74.Qd4+ Kb1 75.Qb4+ 1-0&lt;/nowiki&gt;'''
----
* Zie [https://lichess.org/study/prcu6Q3W/B9W20bnp Lichess study &quot;Grob: Henri Grob - Hasler&quot;]
* ''Henri Grob - Hasler (1966)''
* '''&lt;nowiki&gt;1. g4 d5 2. Bg2 e5 3. c4 c6 4. cxd5 cxd5 5. Qb3 e4 6. Nc3 Ne7 7. d3 f5 8. gxf5 Nxf5 9. dxe4 dxe4 10. Bxe4 Nc6 11. Nf3 Nfd4 12. Qc4 Bf5 13. Bxf5 Nxf5 14. Qe6+ Nfe7 15. Bf4 Nd4 16. Nxd4 Qxd4 17. Rd1 Qxf4 18. Nd5 Qc4 19. Nf6+ gxf6 20. Qxc4 Rc8 21. Qb5+ Rc6 22. Qxb7 Rg8 23. Qxa7 { 1-0 Zwart geeft op. } 1-0&lt;/nowiki&gt;'''
----
* Zie [https://lichess.org/study/prcu6Q3W/PcZ4QEjp Lichess study &quot;Grob: Henri Grob - Wiedemeier&quot;]
* ''Henri Grob - Wiedemeier (1965)''
* '''&lt;nowiki&gt;1. g4 d5 2. Bg2 e5 3. c4 c6 4. cxd5 cxd5 5. Qb3 Ne7 6. Nc3 e4 7. d3 exd3 8. Bf4 Nbc6 9. Nb5 d2+ 10. Kf1 Na5 11. Qa4 Ng6 12. Nc7+ Ke7 13. Nxd5+ Ke6 14. Bc7 Qd7 15. Qe4+ Ne5 16. Qxe5# { 1-0 Wit wint door schaakmat. } 1-0&lt;/nowiki&gt;'''
----
{{Sub}}</text>
      <sha1>4ul1si2y6v9edyyccm7gpzs2c7su42v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Wagner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40472</id>
    <revision>
      <id>422022</id>
      <parentid>407397</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="ovz51h2f6nzolxyfgdzwyhu9icit851" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
Alexander (Aleksander) Wagner (7 augustus 1868 - 1942) was een Poolse correspondentieschaakmeester en schaaktheoreticus.

== Poolse verdediging ==
De Poolse verdediging heeft als opening '''1. d4 b5'''.
{{Sub}}</text>
      <sha1>ovz51h2f6nzolxyfgdzwyhu9icit851</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Duras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40478</id>
    <revision>
      <id>422006</id>
      <parentid>411663</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27338" sha1="lql31qrpo93v706x46qiqlf2fbzmzao" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
'''Oldřich Duras''' of '''Důras''' werd geboren op 30 oktober 1882 in Pchery, Bohemen en overleed op 5 januari 1957 in  Praag, Tsjechië (destijds Tsjecho-Slowakije).

=== Carriere ===
Duras werd geboren in Příbram, een stad in Bohemen, dat destijds deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije. Hij leerde schaken op jonge leeftijd en begon al snel te spelen in lokale toernooien. In 1903 verhuisde hij naar Praag, waar hij begon te spelen in internationale toernooien en snel een reputatie opbouwde als een van de meest getalenteerde schakers van zijn generatie. Hij behoorde tot de top 10 spelers van de wereld in de jaren 1910 en 1920.

Duras speelde zijn eerste internationale toernooi in 1900, op slechts 18-jarige leeftijd. Hij werd al snel een vaste speler in de internationale schaakscene en speelde tegen veel van de beste schakers ter wereld, waaronder {{Wp|Emanuel Lasker|Emanuel Lasker}}, {{Wp|José Raúl Capablanca|José Capablanca}} en {{Wp|Aleksandr Aljechin|Aleksandr Aljechin}}. Duras won vele toernooien in zijn carrière, waaronder het toernooi van San Sebastian in 1911, waar hij de legendarische schaker Capablanca versloeg in de finale. Hij won ook het toernooi van Praag in 1923 en de Tsjechische kampioenschappen in 1924 en 1926.

Duras kreeg als erkenning voor zijn prestaties in het begin van de twintigste eeuw, meteen de titel van Internationale Grootmeester van de FIDE in 1950, toen die voor het eerst werd geïntroduceerd. Hij was een van de meest succesvolle schakers van zijn tijd en speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het schaken in Tsjechië en Europa. Duras speelde tot op hoge leeftijd schaak en bleef actief in de schaakwereld tot aan zijn dood in 1957.

=== Stijl ===
Duras was vooral bekend om zijn aanvallende speelstijl en zijn vermogen om complexe posities te beheersen. Hij stond bekend om zijn creativiteit en verbeeldingskracht en was een meester in het vinden van onverwachte wendingen en combinaties in de stelling. Hij was naast schaakmeester ook een bekend schaakcomponist. 

Duras stond bekend om zijn vermogen om snel aanvallen op te zetten. Hij was ook een innovator in de openingstheorie en wordt gecrediteerd voor het introduceren van verschillende openingen en varianten, waaronder het Duras Gambiet en de Duras-variant van de Franse verdediging.

=== Gambiet ===
Het Duras Gambiet, die naar hem is vernoemd, kreeg bekendheid nadat Oldřich Duras het tijdens een oefenmatch tegen Ossip Bernstein speelde in 1907. De match werd gespeeld in Oostende, België, en duurde in totaal 18 partijen. Duras speelde het gambiet in drie van deze partijen en wist er twee van te winnen, waardoor hij de aandacht trok van andere schakers en de opening meer populariteit kreeg. Het was niet de eerste keer dat Duras het gambiet speelde, maar het was wel de eerste keer dat het op een hoog niveau werd getest en de schaakwereld werd gewezen op de mogelijkheden van de opening. Het gambiet werd later ook gespeeld door andere grote schakers zoals Frank Marshall, Aron Nimzowitsch en Savielly Tartakower.

Het Duras gambiet is een schaakopening die valt onder de categorie van de flankspelen. Het gambiet is niet erg populair onder schakers, maar kan wel verrassend effectief zijn als het correct wordt gebruikt. Het kan ook zeer verrassend zijn voor tegenstanders die het niet verwachten en kan hen uit hun comfortzone halen en dwingen om onbekende wegen te verkennen.

== Fred ==
[[Bestand:OpeningTree Duras Gambit.png|thumb|600px|none|Dit zijn de reacties op het Duras Gambiet gerangschikt naar gespeelde partijen]]&lt;br&gt;

'''Fred''' of de Duras gambiet is een openingsvariant in het schaakspel, genoemd naar Oldrich Duras. Het wordt gespeeld door wit en begint met de volgende zet: ''1.e4 f5''. Hiermee biedt zwart een pionoffer aan om ruimte te winnen op de koningsvleugel. Het gambiet komt vaak voor in partijen tussen spelers van verschillende sterktes, omdat een agressieve zet zoals f4 vaak onverwacht is. 

Het Duras gambiet wordt over het algemeen als riskant beschouwd, omdat zwart een pion opoffert en zichzelf blootstelt aan aanvallen op de koningsvleugel. Toch kan het gambiet effectief zijn als wit niet goed reageert en de dynamische mogelijkheden van zwart niet goed beheert. Als zwart snel ontwikkelt en zich onder druk op de koningsvleugel uit weet te werken, kan een overmoedig en te gretig wit in de problemen komen.

&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''1.e4 f5'''&lt;/span&gt;

De Fred verdediging of de Duras gambiet is een ongebruikelijke opening in welke zwart vasthoudt aan de [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse verdediging]] en de zwakke pion '''f6''' opoffert om een voordeel in ontwikkeling te bemachtigen. Een voorbeeld van deze voorsprong is na '''2.exf5 Nf6'''. Het gevaar is echter dat zwart zijn koningsflank aan diggelen schiet zeker na de zetten '''2... Kf7 3. Qh5+ g6'''.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Duras gambiet}}

Omdat zwart een pion opgeeft zonder enige compensatie kan men zonder meer stellen dat de Duras Gambit een onorthodoxe opening is waarin zwart meteen flink achter staat. De reden om toch hiervoor te kiezen is omdat de tegenstander al na twee zetten uit zijn openingstheorie is. Die verrassing heeft zelfs op professioneel niveau voor een overwinning met zwart gezorgd, hoewel de opening uiteraard weinig op dat niveau wordt gespeeld.

De enige zinvolle zet, nadat wit de pionoffer heeft geaccepteerd, is '''Nf6''' te spelen. Daarmee voorkomt zwart dat de witte koning naar '''Qh5''' gaat, waarna zwart zijn koning moet verplaatsen (als die mogelijkheid er is) naar '''Kd7'''. Een blokkade door '''g6''' maakt de zaak nog hopelozer, omdat zwart deze pion niet terug kan slaan zonder de toren te verliezen en zodoende de zwarte koning alsnog naar '''Kd7''' moet gaan met een extra pion verlies. De toren kan wit alsnog winnen door met zijn witte paard via '''Nf3''' en tussen schaak te geven, ernaar toe te laten springen via bijvoorbeeld '''3...Kd7 4.Nf3 Qe8 5.Ne5+ Kd8 6.Nf7+ Kd7 7.f6 Nxf6 8.Qh3+ e6 9.Nxh8'''.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |pl|  |ql|
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|  |kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Een lastige positie als zwart niet zijn koningspaard inbrengt}}

Zwart moet nog steeds blijven opletten als wit een batterij vormt met zijn koningin en witte loper om '''Bh5''' te bezetten, waardoor het beschermende paard deze moet ruilen en wit alsnog zijn koningin naar '''Qh5''' brengt. Zwart moet dan al ruimte voor zijn koning hebben gecreëerd, bijvoorbeeld met het opschuiven van de pion op '''d7'''. De koning kan dan stuivertje wisselen - na schaak te zijn gezet - met zijn koningin.   

We onderscheiden voor het gemak twee situaties; het accepteren of het weigeren van de gambiet. We zien uit beide uitwerkingen dat wit een voordeel heeft en kan behouden na het aanbieden van de Duras gambiet. Echter de posities en de beste zetten zijn de witte speler misschien dusdanig onbekend dat zwart hier een mentaal voordeel heeft. Dus de gambiet heeft vooral een voordeel als wit deze niet kent, wat waarschijnlijk is gezien de geringe wedstrijden die zo verlopen statistisch gezien.

=== Accepteren ===
[[Bestand:Duras Gambit Accepted.png|thumb|left|600px|Duras Gambit Accepted, de verscheidenheid in mogelijkheden nadien per zet door wit]]
'''2. exf5'''

Hieronder volgen gangbare reacties van wit na '''2. ... Nf6''' de enige verstandige zet door zwart na het accepteren van de gambiet. Op de meeste gangbare zetten van wit daaropvolgend kan zwart met '''d5''' reageren, behalve bijvoorbeeld op '''d4''', '''g4''', '''Be2''' of '''Bd3'''.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De meest voorkomende opstelling na het accepteren van de Duras gambiet is het aanbieden van de e-pion door zwart  1. e4 f5 2. exf5 Nf6 3. d4 e6}}
;3. b3
Deze reactie is zeer ongebruikelijk en heeft blijkbaar als instreek om de gewonnen pion terug te geven en verder te gaan met de beoogde ongebruikelijke Charles' Opening of te switchen naar de {{Wp|Nimzowitsch-Larsenaanval|Nimzowitsch-Larsenaanval}}. Dat is ook een prima vervolg want wit heeft hiermee een licht voordeel. Hier een voorbeeld van hoe een lijn '''3. b3''' zich via '''3. ... d5 4. Bd3 e5 5. fxe6 Bd6 6. Qe2 O-O 7. f4 Nc6 8. Bb2 Bxf4''' zou kunnen ontwikkelen tot
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|  |rd|kd|  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |pd|pd|
6 |  |  |nd|  |pl|nd|  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |bd|  |  |
3 |  |pl|  |bl|  |  |  |  |
2 |pl|bl|pl|pl|ql|  |pl|pl|
1 |rl|nl|  |  |kl|  |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Voorbeeldpositie van een {{Wp|Nimzowitsch-Larsenaanval|Nimzowitsch-Larsenaanval}} als reactie op de Duras gambiet}}
Wits positie is beter, hoewel zwart een ontwikkelingsvoordeel heeft. Zwart heeft geen serieuze poging ondernomen de witte pion terug te winnen.

;3. c3
Ook deze reactie is zeer ongebruikelijk en heeft blijkbaar als instreek om de gewonnen pion terug te geven en verder te gaan met {{Wp|Saragossaopening|Saragossaopening}} om misschien zwart op zijn beurt te verrassen. Wit heeft hiermee een licht voordeel.

;3. d3
Beter is '''3. d4'''.

;3. d4
Het beste wat wit kan doen als vervolg op het accepteren van de gambiet.

;3. g4

;3. h3

;3. Bc4

;3. Bd3

;3. Be2
Deze reactie kan leiden voor zwart tot het opgeven van de mogelijkheid tot rokeren. De beste reactie voor zwart '''d6''' leidt namelijk tot deze optie als wit met zijn loper schaak geeft op '''Bh5+'''.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |pl|  |bl|
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|  |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Witte loper inbrengen zorgt voor blokkeren rokeren}}
Het beste voor zwart is namelijk eerst de loper te ruilen voor het paard '''Nxh5''' en daarna pas de koning naar het eerder vrijgemaakte '''Kd7''' veld te brengen. Het blokkeren met de pion leidt tot het verlies van de toren (''''5. ... g6 6.fxg6 hxg6 7. Qxh8 gxh7+''') of twee pionnen ('''5. ... g6 6.fxg6 Bg7 7. gxh7+''') of na '''h6''' door de {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} '''g7+''' tot toren winst en een extra koningin voor wit, waarna de koning alsnog moet worden verplaatst.

Als na '''1. e4 f5 2. exf5 Nf6 3. Be2 d6 4. Bh5+ Nxh5 5. Qxh5+ Kd7''' wit vervolgt met '''Qg4''' dan is voor zwart de beste optie de koning terug te zetten naar '''Ke8'''. Dit kan leiden tot een herhaling van zetten dus een remise, wat gezien de positie voor zwart een gunstige uitkomst is. Als zwart dit niet wil dan kan hij in plaats van naar '''Ke8''' te vluchten ook via '''h5''' de witte koningin beletten schaak te blijven zetten. Deze keuze maakt de positie voor zwart echter nog hopelozer. 

De beste zet voor wit is echter niet '''Qg4''' maar '''Nf3''', waarna zwart het beste een koninginnenruil kan aanbieden middels '''Qe8'''. De koning heeft dan meteen een veilige vluchtveld beschikbaar op '''d8'''.

;3. Nc3

;3. Nf3

;3. Qf3

=== Weigeren ===
;2. Bc4
Als wit gewend is snel de witte loper in te brengen - zoals bij de Bowdler aanval bij het {{Wp|Siciliaans (schaakopening)|Siciliaans (Sicilian Defense)}} of het {{Wp|Loperspel|Loperspel (Bishop's opening)}} na de {{Wp|Koningspionopening|Koningspionopening}} - dan kan zwart ondanks de schijnbare dreiging de koningspion op '''e4''' veilig nemen. Wit kan dan de optie tot rokeren aan de koningszijde wegnemen door '''Bxg8'''. Uiteraard zal de zwarte toren de loper terugslaan, maar dit geeft wit de kans om ongehinderd  een pion terug te winnen op '''h7''' door de witte koningin in te brengen met schaak; '''1. e4 f7 2. Bc4 fxe4 3. Bxg8 Rxg8 4. Qh5+ g6 5. Qxh7 Rg7'''.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |  |
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |rd|ql|
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|  |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Witte loper inbrengen zorgt voor terugpakken pion op h7 en blokkeren rokeren aan de koningszijde}}
Verder heeft wit de pionnenstructuur van zwart aan de koningsflank doorbroken. Toch valt het niet mee voor wit deze lichte voordelen te verzilveren zonder scherp spel. De zwarte koning is namelijk de eerstvolgende zetten verrassend goed beschermd tegen aanvallen die vooral gericht zullen zijn op de geïsoleerde '''g6''' pion. De witte koningin zal opgejaagd kunnen worden waardoor zwart een ontwikkelingsvoordeel kan opbouwen. Aangezien zwart het initiatief neemt tot de Duras gambiet, zal hij weten wat te doen afhankelijk van waar de koningin zich heen verplaatst. Zo is uiteraard het opschuiven van de '''g6''' niet verstandig omdat dit verlies van deze pion zal betekenen, door een hernieuwde schaak en de enige verdediging is dan door de toren te verplaatsen. Hoewel zwart zijn koning goed kan blijven verdedigen blijkt, heeft wit een te sterk voordeel om voor deze optie te kiezen ondanks dat zwart zich op bekend terrein begeeft. Het gevaar komt dan vooral van het witte paard '''Ng6''' omdat wit zijn witte loper al heeft geruild.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |  |
7 |pd|pd|pd|pd|pd|rd|  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |pd|ql|
4 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |nl|
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Het witte paard tart vernietigend de zwarte koningsflank als zwart zijn g pion verschuift, wat dus sterk af te raden is}}

== Voorbeelden ==
Het Duras Gambiet is een zeldzame en scherpe opening die ontstaat na 1.e4 f5. Hoewel deze zetvolgorde voor zwart riskant is, kan het leiden tot interessante en tactische stellingen. 

=== Hoofdlijn ===
e4 { e4 is de meest voorkomende openingszet voor wit. Wanneer zwart volhardt in het spelen van f5, leidt dit tot het Duras Gambiet. }
1... f5 { Een gewaagde zet van zwart. Hoewel wit een beslissend voordeel heeft, moet hij oppassen voor ...fxe4. } { [%cal Rf5e4] }

exf5 { Deze zet is voordelig omdat het dreigt met Dh5+ en voorkomt dat zwart de witte pion op e4 kan slaan met ...fxe4. Bovendien ontmoedigt het ...e6 of ...e5 door veld e6 te controleren en dwingt het zwart tot ...Pf6. Het plan is om d4 te spelen. } { [%cal Re7e6,Re7e5,Gd1h5,Gf5e6,Gg8f6,Gf5g6,Bd2d4] }
2... Pf6 { Dit is de enige goede zet voor zwart, hoewel Magnus Carlsen ooit ...Kf7 speelde. } { [%cal Re8f7] }

(2... Kf7 { Dit is de zet die Magnus Carlsen speelde in een van zijn online partijen tijdens de Lichess &quot;Titled Arena May '19&quot; op 04-05-2019. Hoewel hij wist te winnen, is dit een slechte zet omdat het de koning vroeg blootstelt. })

==== Alternatieve zetten voor zwart na 2.exf5 ====
2... d5? { Probeert het centrum te claimen, maar laat wit toe om Dh5+ te spelen met een sterke aanval. } 3. Dh5+ g6 4. fxg6 Pf6 5. g7+ { En wit heeft een sterke aanval. }

2... e6? { Verzwakt de zwarte koningsstelling en laat wit comfortabel ontwikkelen. } 3. Dh5+ Ke7 4. fxe6 Pf6 5. Df7+ { En wit heeft een dominante positie. }

Terug naar de hoofdlijn:

d4 { Deze zet ondersteunt e5 en maakt de weg vrij voor Ld3. Maar pas op voor ...d5, wat de loper toelaat om de witte pion op f5 aan te vallen via Lxf5. } { [%cal Gd4e5,Gf1d3,Gd3f5,Bd7d5,Bc8f5] }
==== Alternatieve zetten voor wit na 2...Pf6 ====
3. Dh5+? { Lijkt aantrekkelijk, maar na ...g6 4.fxg6 Tg8 heeft zwart tegenspel. } 4. fxg6 Tg8 { Zwart dreigt met ...Txg6 en krijgt activiteit. }

3. Pc3? { Ontwikkelt een stuk, maar laat zwart toe om ...d5 te spelen met tegenspel. } 3... d5 4. d4 Lxf5 { Zwart wint de pion terug en staat niet slecht. }

Terug naar de hoofdlijn:

3... e6 { Deze zet bereidt ...exf5 voor en opent lijnen voor de loper op f8. }

Pf3 { Ontwikkelt een stuk, maakt veld g1 vrij voor mogelijke O-O en maakt Pg5 mogelijk. }
(4. fxe6 { Veel spelers zouden hier slaan, maar na ...dxe6 krijgt zwart een geïsoleerde pion, maar opent ook lijnen voor zijn stukken. } 4... dxe6 5. Pf3 { Wit staat comfortabel, maar zwart heeft enige compensatie in ontwikkeling. })

4... exf5 { Zwart wint de pion terug en voorkomt dat wit op e6 slaat met fxe6. }

Ld3 { Wit heeft twee bedoelingen met deze zet: het voorbereiden van O-O en het bedreigen van de pion op f5. }
==== Alternatieve zetten voor wit na 4...exf5 ====
5. Lc4? { Richt zich op veld f7, maar na ...d5 6.Lb3 c6 houdt zwart stand. } 5... d5 6. Lb3 c6 { Zwart heeft het centrum en voorkomt onmiddellijke dreigingen. }

5. Pc3? { Ontwikkelt een stuk, maar laat zwart toe om ...Lb4 te spelen met penning. } 5... Lb4 { Zwart dreigt met ...Lxc3 en ruïneert de pionnenstructuur van wit. }

Terug naar de hoofdlijn:

5... d6 { Deze zet ondersteunt de pion op f5 via de loper op c8 en voorkomt dat het paard het centrum aanvalt. } { [%cal Gc8f5,Rd3f5,Rf3e5] }

O-O { Wit voltooit zijn koningsstelling en bereidt verdere ontwikkeling voor. }
6... Le7 { Bereidt ...O-O voor en ontwikkelt een stuk. }

==== Alternatieve zetten voor zwart na 6.O-O ====
6... Le6? { Lijkt actief, maar na Te1 heeft wit druk op e6. } 7. Te1 Dd7 8. De2 { Wit heeft initiatief op de e-lijn. }

6... Pc6? { Ontwikkelt een stuk, maar laat wit toe om d5 te spelen. } 7. d5 Pe5 8. Te1 { Wit krijgt ruimtevoordeel in het centrum. }

Terug naar de hoofdlijn:

c4 { Versterkt het centrum en bereidt mogelijk d5 voor. }
7... Pa6 { Ontwikkelt het paard en bereidt ...Pb4 voor om de loper op d3 aan te vallen. } { [%cal Ga6b4] }

a3 { Voorkomt ...Pb4 en versterkt de controle over b4. }
8... O-O { Zwart voltooit zijn ontwikkeling. }

Pc3 { Ontwikkelt het paard en versterkt de controle over het centrum. }
9... c6 { Bereidt ...Pc7 en mogelijk ...d5 voor om het centrum uit te dagen. }

Te1 { Plaatst de toren op een actieve lijn en ondersteunt e4. }
10... Pc7 { Verbetert de positie van het paard en bereidt ...d5 voor. }

==== Conclusie ====
In deze partij heeft wit een comfortabel voordeel behouden door nauwkeurige ontwikkeling en controle over het centrum. De alternatieve zetten die we hebben verkend, laten zien dat afwijkingen van de hoofdlijn kunnen leiden tot zwakkere posities voor beide spelers.

=== 2000 rating ===
In deze partij zien we hoe het Duras Gambiet een speler van rond de 2000 rating kan verrassen. We zullen elke zet analyseren, alternatieven overwegen en uitleggen waarom de gekozen zetten voor zwart sterk zijn, en waar wit betere keuzes had kunnen maken.

e4 {Een klassieke openingszet die controle over het centrum nastreeft en lijnen opent voor de loper op f1 en de dame.}
1... f5 {Zwart kiest voor het Duras Gambiet. Dit is een gewaagde zet die wit uitdaagt om de pion op f5 te slaan, wat leidt tot complexe stellingen.}

exf5 {Wit accepteert het gambiet door de pion te slaan. Dit is logisch, maar opent de deur voor zwart om actief te worden.}
2... Pf6 {Een sterke zet van zwart. Het ontwikkelt een stuk, valt de pion op f5 aan en bereidt ...d5 voor om het centrum aan te vechten.}

Alternatief voor zwart:

2... d5?! {Dit probeert onmiddellijk het centrum terug te winnen, maar na} 3. Dh5+ {krijgt wit een gevaarlijke aanval op de zwarte koning.} 3... g6 4. fxg6 Pf6 5. g7+ Lxg7 6. Dg5 {met een sterke aanval voor wit.}
De2 {Wit ontwikkelt de dame, maar dit is niet de meest nauwkeurige zet. Het is meestal beter om lichte stukken te ontwikkelen voordat de dame wordt verplaatst.}
Betere alternatieven voor wit:

3. d4 {Controleert het centrum en opent lijnen voor de lopers.}

3. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt O-O voor, waardoor de koning veilig staat.}

3... Pc6 {Zwart ontwikkelt een tweede stuk en controleert belangrijke centrale velden zoals d4 en e5.}

Dd3 {Wit verplaatst de dame opnieuw, wat tijdverlies is en de ontwikkeling van andere stukken vertraagt.}
Een beter plan voor wit:

4. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt O-O voor.}

4. d4 {Blijft strijden om het centrum en ontwikkelt stukken.}

4... d5 {Zwart maakt gebruik van de tijdsverspilling van wit om het centrum te controleren en ruimtevoordeel te verkrijgen.}

b4 {Wit probeert ruimte te winnen op de damevleugel, maar negeert de ontwikkeling en koningsveiligheid.}
Betere alternatieven voor wit:

5. d4 {Controleert het centrum en opent lijnen voor de lopers.}

5. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt koningsveiligheid voor.}

5... e5 {Zwart versterkt zijn controle over het centrum en opent lijnen voor zijn stukken, vooral de loper op f8.}

b5 {Wit valt het paard op c6 aan, maar dit kost opnieuw tijd en laat de koning onveilig in het centrum.}
6... Pd4 {Zwart plaatst het paard op een sterk centraal veld en valt de dame op d3 aan, dwingt wit tot reageren.}

Pe2 {Wit biedt een ruil van paarden aan, maar dit ontwikkelt nog steeds geen nieuwe stukken en laat de koning onbeschermd.}
Alternatief voor wit:

7. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en verdedigt tegelijkertijd de dame.}
7... Lxf5 {Zwart accepteert de ruil niet en slaat in plaats daarvan op f5, ontwikkelt de loper met tempo en houdt druk op de witte stelling.}

Dg3 {Wit valt de loper op f5 aan en probeert activiteit te creëren, maar de ontwikkeling blijft achter.}
8... Pxc2+ {Een krachtige zet van zwart die een vork creëert tussen koning en toren, waardoor materiaal wordt gewonnen.}

Kd1 {De koning moet uit de schaak stappen, maar staat nu kwetsbaar in het centrum en kan niet meer rokeren.}
9... Dd6 {Zwart ontwikkelt de dame, verdedigt de loper op f5 en verhoogt de druk op de witte stelling.}

Df3 {Wit valt opnieuw de loper op f5 aan, maar verwaarloost nog steeds de ontwikkeling van stukken en koningsveiligheid.}
10... g6 {Zwart verdedigt de loper en creëert een mogelijke uitvalsbasis voor de koning op g7.}

Alternatief voor zwart:

10... De6 {Centraliseert de dame en verdedigt de loper op f5, terwijl het ook toekomstige druk op de witte stelling mogelijk maakt.}
Pg3 {Wit ontwikkelt eindelijk een stuk en valt de loper op f5 aan, maar het kan te laat zijn.}
11... Lg4 {Zwart penningt het paard op g3 tegen de dame, waardoor wit in een lastig parket komt.}

Kxc2 {Wit slaat het paard op c2, probeert materiaal terug te winnen, maar negeert de dreigingen tegen de eigen koning.}
Betere alternatieven voor wit:

12. Le2 {Ontwikkelt een stuk en probeert de penning te breken door te rokeren.}
12... Lxf3 {Zwart slaat de dame op f3, dwingt wit om terug te nemen met de g-pion, wat leidt tot een verzwakte koningsstelling.}

gxf3 {Wit neemt terug, maar de koningsstelling is ernstig verzwakt en de pionnenstructuur is gebroken.}
13... Dc5+ {Zwart schaakt en valt tegelijkertijd meerdere stukken aan, waardoor wit gedwongen wordt tot passieve zetten.}

Pc3 {Wit ontwikkelt een stuk en blokkeert de schaak, maar de problemen stapelen zich op.}
14... d4 {Zwart valt het paard op c3 aan en opent lijnen naar de witte koning. De druk neemt toe.}

Le2 {Wit probeert te ontwikkelen en verdedigen, maar het is moeilijk om alle dreigingen te pareren.}
15... Td8 {Zwart brengt de toren in het spel, dreigt met ...dxc3 en verhoogt de controle over de d-lijn.}

Tf1 {Wit ontwikkelt de toren, maar de stukken zijn niet goed gecoördineerd en de koning blijft kwetsbaar.}
16... Lh6 {Zwart richt zich op de zwakke witte velden en bereidt verdere aanvallen voor op de koningsstelling van wit.}

a4 {Wit probeert tegenkansen te creëren op de damevleugel, maar dit is te traag en negeert de directe dreigingen.}
17... dxc3 {Zwart slaat op c3, opent de b-lijn en creëert een vrijpion die zeer gevaarlijk is.}

d4 {Wit probeert het centrum te openen in de hoop op tegenspel, maar de koning blijft onbeschermd.}
18... Dxb4 {Zwart slaat op b4, behoudt materieel voordeel en creëert dreigingen tegen de witte koning.}

Pe4 {Wit probeert stukken te ruilen om de druk te verminderen, maar dit lost de fundamentele problemen niet op.}
19... Pxe4 {Zwart ruilt het paard, waardoor de druk op de witte stelling behouden blijft en de aanval voortgezet kan worden.}

fxe4 {Wit neemt terug, maar de e-lijn wordt geopend, wat in het voordeel van zwart is.}
20... Txd4 {Zwart gebruikt de open lijnen om diep in de witte stelling binnen te dringen, dreigend met ...Td2+.}

Ta2 {Wit probeert de toren te activeren, maar kan de vele dreigingen niet allemaal tegengaan.}
21... Lxc1 {Zwart elimineert de verdediger op c1, wat leidt tot verdere verzwakking van de witte positie.}

Kxc1 {Wit neemt terug, maar de koning staat nog steeds centraal en blootgesteld.}
22... Dxb3 {Zwart valt zowel de toren op a2 als de pion op a4 aan, en creëert onstuitbare dreigingen.}

Lc4 {Wit probeert de dame te blokkeren, maar dit is slechts tijdelijk.}
23... Dxc4 {Zwart slaat op c4, verwoest de witte verdediging en dreigt met snelle mat.}

Td1 {Wit probeert nog tegenspel te creëren op de d-lijn, maar het is te laat.}
24... Dxa2 {Zwart slaat op a2 en dreigt met ...Da1+ gevolgd door mat.}

Txd4 {Wit hoopt door materiaal te ruilen enige verlichting te krijgen, maar de dreigingen blijven bestaan.}
25... exd4 {Zwart neemt terug, behoudt materieel en positioneel voordeel en dreigt nog steeds met beslissende aanvallen.}

f4 {Wit probeert iets te creëren op de koningsvleugel, maar het is onvoldoende en te laat.}
26... Dd2+ {Zwart schaakt en dwingt de witte koning naar een zeer ongunstige positie.}

Kb1 {De koning probeert te ontsnappen, maar er is geen veilige plek meer.}
27... Db2# {Mat. Zwart heeft de partij overtuigend gewonnen door optimaal gebruik te maken van wits onnauwkeurigheden.}

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
4 |pl|  |  |pd|pl|pl|  |  |
3 |  |  |pd|  |  |  |  |  | 
2 |  |qd|  |  |  |  |  |pl|
1 |  |kl|  |  |  |  |  |  |
   a b c d e f g h
|Na 27...Db2# geeft zwart mat.
}}

==== Conclusie ====
Deze partij laat zien hoe het Duras Gambiet een onverwachte wending kan geven en zelfs sterke spelers kan verrassen. Zwart speelde actief, ontwikkelde snel zijn stukken en profiteerde van wits passieve en onnauwkeurige zetten.

Belangrijke lessen voor wit:

Ontwikkel je stukken tijdig: Het is cruciaal om in de opening je lichte stukken te ontwikkelen en niet te veel met de dame te spelen.

Koningsveiligheid: Rokeren is essentieel om de koning veilig te stellen. Het uitstellen hiervan kan tot ernstige problemen leiden.

Controle over het centrum: Door het centrum te negeren en zijwaartse pionzetten te doen, verliest wit de grip op de stelling.

Waarom het Duras Gambiet kan verrassen:

Het Duras Gambiet is zeldzaam en kan daardoor spelers verrassen die er niet goed op voorbereid zijn. Zwart krijgt actieve mogelijkheden en kan snel druk uitoefenen op een onvoorzichtige tegenstander. Door nauwkeurig te spelen en te profiteren van fouten, kan zwart zelfs tegen sterke spelers een beslissend voordeel behalen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>lql31qrpo93v706x46qiqlf2fbzmzao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Bird</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40479</id>
    <revision>
      <id>422004</id>
      <parentid>417931</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8792" sha1="n82iom5fw0kxr2tvbckjqtph4b2fpo0" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
De Britse amateurschaker {{Wp|Henry Bird|Henry Edward Bird}} (1830-1908) introduceerde in 1873 tegen John Wisker zijn openingszet '''1.f4''', waardoor deze opening naar hem is vernoemd; de {{Wp|Birdopening|Birdopening}}. Omdat men direct de zwakste f-pion inzet, leert men als men deze opening regelmatig kiest als schaker het gevaar te herkennen, erkennen en te pareren van deze pion.

Voor beginners is deze opening aan te raden, om te leren (in plaats van te winnen) hoe een tegenstander de zwakke e1-h4 diagonaal kan gebruiken, iets wat in andere openingen in minder gevarieerde manieren voorkomt. Men ervaart schaakopeningstheorie in plaats van dat men die braaf opvolgt en heel veel tijd aan moet besteden (zoals bij '''e4''' of '''d4'''), terwijl een beginner met de opening nog niet veel voordelen haalt. Men leert gambieten als [[Schaken door meesters/From|From Gambiet]] en hoe men zich tegen {{Wp|Fianchetto|gefianchetteerde}} lopers wapent of daar zelf gebruik van maakt.

Hoewel een uitzondering, zijn er schaakmeesters zoals {{Wp|en:Henrik Danielsen|Henrik Danielsen}} die de Bird gebruiken.

== Hollands ==
De Bird opening is een opening in het schaakspel dat wordt gespeeld door zowel amateurs als professionals. Het is genoemd naar Henry Bird, een Engelse schaker die deze opening voor het eerst gebruikte in de 19e eeuw.

De Bird opening is een 1.f4-opening, wat betekent dat wit begint met de loper naar f4 te zetten. In tegenstelling tot andere 1.e4-openingen, is de Bird opening niet erg populair bij top-spelers omdat het niet veel kansen biedt om een voorsprong te krijgen.

Eén van de voordelen van de Bird opening is dat het moeilijk is voor de tegenstander om te voorspellen wat de volgende zet zal zijn. De opening biedt wit de mogelijkheid om verschillende strategieën te verkennen, waardoor het moeilijk is voor zwart om zijn stukken te plaatsen en een verdediging op te zetten.

Ondanks dat de Bird opening niet populair is bij top-spelers, biedt het amateurs de mogelijkheid om hun vaardigheden te verbeteren, omdat het een unieke opening is die verschillende stukken betrekt. Het kan ook worden gebruikt als een verrassing voor een tegenstander die niet gewend is aan deze opening.

Al met al is de Bird opening een interessante opening voor mensen die op zoek zijn naar een unieke strategie en de mogelijkheid om hun vaardigheden te verbeteren. Hoewel het niet populair is bij topspelers, is het een leuke manier om een tegenstander te verrassen en je vaardigheden te verbeteren.

[[Bestand:Schaakschema Bird opening.svg|600px|Chess scheme Bird Opening]]

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Bird opening}}

De Birdopening wordt ook wel de Hollandse aanval genoemd omdat het het omgekeerde is van de [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse verdediging]]. Een tegenstander - zeker als die er niet goed bekend mee is - kan zich vrij goed verdedigen door alles simpelweg te kopiëren (copycat);
'''1. f4 f5 2. g3 g6 3. d3 d6 4. e4 e5 5. Nf3 Nf6 6. Nc3 Nc6 7. Bg2 Bg7 8. exf5 exf4 9. fxg6 fxg3 10. Qe2+ Qe7 11. Qxe7+ ...'''

De Birdopening is niet een gangbare opening vanwege de zwakke diagonaal '''e1-h4'''. Als wit een blunder maakt door '''2. g4''' te spelen verliest hij direct door '''Qh4#'''het {{Wp|Narrenmat|Narrenmat}}. Men kiest deze opening om het witte paard op '''e5''' te krijgen door dit veld alvast te verdedigen. Een van de vervolg zetten die wit zal kiezen (ook om het gevaar van schaak op '''Qe4''' te mijden) is '''Nf3''' welke de beste zet is als zwart reageert op '''f4''' met '''d5''',  '''Nc6''' of '''Nh6'''. Omdat '''d5''' (de &quot;dutch variation&quot;) het vaakst wordt gekozen, is '''Nf3''' de meest voorkomende vervolgzet. Als zwart de pionnen op de flank ('''a5''', '''a6''', '''b5''', '''b6''', '''c5''', '''c6''', '''d6''', '''e6''', '''g6''', '''h5''', '''h6''') als beginzet doet, dan kan wit het beste meteen de ruimte in het centrum claimen door '''e4''' te spelen! Als de witte f-pion een zwarte pion krijgt aangeboden door '''e5''' ([[Schaken_door_meesters/From#Gambiet|From's gambiet]]) of '''g5''' ([[Schaken_door_meesters/Basman#Borg|De Borg]]) , dan kan wit die gewoon nemen.

Naast '''e4''' of '''Nf3''' of het slaan van een geofferde pion, is de enige andere zet die is te overwegen '''g3'''. Het idee van deze zet is het snel fianchetto maken van de koningsloper. Deze optie is aan te raden als zwart '''f5''' (copycat) of '''Nf6''' speelt.

Men bereidt met deze opening al een vroege aanval op de koningsvleugel voor. Door de [[Schaken door meesters/From|From gambiet]] (zelf '''e5''' innemen) kan zwart dit plan saboteren. Door de f-pion twee plaatsen op te schuiven creëert men de mogelijkheid om al snel in de game gebruik te maken van de mogelijkheid tot een zogenaamde &quot;rook lift&quot; waarbij men na rokeren de toren op '''Rf1''' via '''Rf3''' in het spel brengt. Ook zien we vaak dat de mogelijkheid tot een uitkijkpost voor een paard ontstaat op of '''e4''' (zwart) of '''e5''' (wit).

Een positie die met de Bird vaak wordt bereikt als men de beste lijnen wil volgen ziet er als volgt uit.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |pl|pl|  |nl|pl|  |
2 |pl|pl|  |nl|pl|  |bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|'Ideale' opstelling die men kan bereiken met de bird}}
===1. f4 a6===
Dit is de St. George's Defense.

===1. f4 b5===
Dit is de [[Schaken_door_meesters/Myers#Myersverdediging|Myersverdediging]].

===1. f4 b6===
Deze reactie op de Bird leidt tot de {{Wp|en:Owen's Defence|Owen's verdediging}} als wit de sterkste tegenreactie kiest namelijk '''e4'''.
''' 1. f5 ...'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|  |nd|rd|
7 |pd|bd|pd|pd|pd|pd|bd|pd|
6 |  |nd|  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|pl|pl|  |  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |  |pl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Mogelijke uitkomst van de Owen's-verdediging 1. f4 b6 2. e4 g6 3. Nf3 Bg7 4. d4 Bb7 5. Nc3
}}

===1. f4 c5 2. e4===
Dit is de [[Schaken door meesters/McDonnell|McDonnell aanval]].

===1. f4 d5===
Dit is de Hollandse variatie op de Bird opening en de meest voorkomende respons van zwart. Het wordt zo genoemd omdat het het karakter krijgt van een Hollandse verdediging (1.d4 f5) met omgekeerde kleuren. Hoewel de witte koning niet hoeft te worden beschermd door het koningspaard is toch de beste vervolgzet voor wit NF3.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Bird opening - Hollandse variant}}

===1. f4 d5 2. c4===
Dit is de Sturm gambiet.

===1. f4 d5 2. Nf3 c5===
Dit is de  Siciliaanse variatie op de Hollandse verdediging.

===1. f4 d6 2. e4===
Dit is de Rat verdediging, Harmonist variatie.

===1. f4 d6 2. e4 d5 3. exd5 Nf6===
Dit is de [[Schaken door meesters/Fuller|Fuller Gambiet]].

===1. f4 e5===
Dit is de [[Schaken door meesters/From|From gambiet]].

===1. f4 e6===
Met '''2. e4''' kan wit de Birdopening transformeren in de {{Wp|Frans (schaakopening)|Franse opening}} (de {{Wp|Louis de La Bourdonnais|Louis de La Bourdonnais}}-variant). Dit is ook de sterkste zet hoewel '''Nf3''' prima voldoet en wit op bekend terrein houdt in.

===1. f4 f5===
Dit is de [[Schaken_door_meesters/Basman#Borg|Borg]].

===1. f4 f6===
Dit is de Barnes verdediging.

===1. f4 g6===
Dit is de {{Wp|Koningsfianchetto|Koningsfianchetto}} of {{Wp|en:Modern Defense|Modern defense}}.

===1. f4 Nh6===
Dit is de Horsefly verdediging.

Als zwart reageert met Nh6 dan spreken we van de Horsefly verdediging (''A02 Bird Opening: Horsefly Defense'').
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Horsefly defense}}
Een goede response voor wit is Nf3. Daarna zijn er slechts enkele gebruikelijke zetten voor zwart namelijk
* '''d5'''
* '''e6'''
* '''g6'''
Een andere krachtige, maar niet gebruikelijke, respons is '''e4''' of '''Nc3'''.
Men kan de Horsefly defense trainen op [https://lichess.org/study/Rmz2tVUc Lichess].

== Voorbeelden ==
{{Sub}}</text>
      <sha1>n82iom5fw0kxr2tvbckjqtph4b2fpo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Paard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40483</id>
    <revision>
      <id>421990</id>
      <parentid>411692</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6682" sha1="asoex2jm0j7bnx3vqykw82q5ipll6ac" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Promotie ==
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |kd|  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |kl|pl|  |pl|  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
2 |  |pd|  |  |  |  |  |pd|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Ivan Cheparinov - Kiril Georgiev, 2012}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |rl|  |kd|  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |kl|  |  |pl|  |
5 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |pd|
1 |  |qd|  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hou controle met het paard over het vluchtveld '''g7'''}}
# Nf5 b1&amp;equals;Q
# e7+ Kg8
# e8&amp;equals;R#
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/hPPyUmjF Lichess study '''Ivan Cheparinov - Kiril Georgiev, 2012'''].
}}

Hoe voorkomt wit aan zet promotie?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |nl|  |kd|  |  |  |  |
4 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |kl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|N. Grigoriev, 1938}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |nl|kd|  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |kl|
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Positioneer je zo dat je de pion kunt wisselen en de zwarte koning omzeilt}}
# Nc7+ Kc4
# Ne8 Kd3
# Nd6 Kc3
# Ne4+ Kd3
# Nc5+ Kd4
# Nb3+ Kc3
# Na5 b3
# Nxb3 *
Zie [https://lichess.org/study/a7BtTngR/eOrjcbpR Lichess study '''N. Grigoriev, 1938'''].
}}

== Offer ==
Hoe zet wit aan zet zwart in twee zetten schaakmat?

[[Bestand:Puzzle offering knight.png|400px|Wit aan zet en schaak in twee zetten]]

Hoe wint zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |qd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |pd|  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|pd|bd|  |nd|  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |ql|pl|nd|  |  |
3 |  |bl|pl|  |bl|  |  |pl|
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|  |
1 |rl|  |  |  |rl|nl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Wesley So - Magnus Carlsen, Opera Euro Rapid 2021}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |qd|  |  |rd|kd|  |
7 |  |pd|  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|pd|  |  |  |  |
5 |pd|  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |ql|pl|  |  |nd|
3 |  |  |pl|  |bl|  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|bd|kl|
1 |rl|  |  |bl|rl|nl|  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Carlsen had zijn paard moeten offeren in plaats van in de partij '''Nxb3'''}}
# ... Nxg2
# Kxg2Bxh3+
# Kh2 Nh4
# Bd1 Bg2 (de opstelling zoals in beeld, wit moet de dame offeren om niet direct te verliezen)
# Qxg7+ Kxg7
# Bd4+ f6
# Re3 ...
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/M2VmCc9v Lichess study '''Wesley So - Magnus Carlsen, Opera Euro Rapid 2021'''].
}}

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |bd|qd|  |  |  |
7 |pd|  |nd|  |  |rd|kd|  |
6 |  |pd|pd|  |pd|  |pd|  |
5 |  |  |  |pd|pl|nd|pl|pd|
4 |  |pl|  |pl|  |nl|  |pl|
3 |  |  |pl|nl|  |  |  |kl|
2 |pl|  |  |bl|ql|rl|  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Bluhm - Jakobs, Germany - 1927}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |bd|qd|  |  |  |
7 |pd|  |nd|  |  |rd|  |  |
6 |  |pd|pd|  |pd|  |kd|  |
5 |  |  |  |pd|pl|nd|pl|ql|
4 |  |pl|  |pl|  |  |  |pl|
3 |  |  |pl|nl|  |  |  |kl|
2 |pl|  |  |bl|  |rl|  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Door het ene paard op te offeren kan het andere paard dreigen met mat als de zwarte koning op h5 beland}}
# Nxg6 Kxg6
# Qxh5+ Kg7 (met Kxg6 geeft het andere paard mat)
# g6 Dg8
# Txf5 exf5
# Dh6
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/hcZvtjB5 Lichess study '''Bluhm - Jakobs, Germany - 1927'''].
}}

Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |qd|  |  |  |rd|nd|  |kd|
7 |  |  |ql|rl|  |  |  |  |
6 |pd|pd|  |  |pd|pd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |pl|  |pl|  |  |  |  |  |
3 |  |pl|  |  |  |  |nl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |nd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Anatoly Karpov - Istvan Csom}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |qd|  |  |  |rd|nd|  |kd|
7 |  |  |ql|rl|  |  |  |  |
6 |pd|pd|  |  |pd|pd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
4 |pl|  |pl|  |  |  |  |  |
3 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
2 |  |  |  |  |  |  |nd|  |
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
| De angel zit erin dat door de paard sprong en '''g7''' dubbel wordt verdedigt en de dame vrij spel heeft naar '''g''' en '''h''' lijn}}
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/wakITUJF Lichess study '''Anatoly Karpov - Istvan Csom'''].
}}

Wat is de beste zet voor wit?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |rd|  |  |  |kd|  |
7 |  |  |  |  |qd|  |pd|  |
6 |nd|pd|  |  |pd|  |  |pd|
5 |  |  |  |pd|nl|pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|nd|  |  |  |
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|ql|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |rl|  |  |  |kl|  |

   a  b  c  d  e  f  g  h
|Volkevich - Lyskov, Russia 1958}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |nl|  |pd|kd|
6 |nd|pd|  |  |  |  |  |pd|
5 |  |  |  |pd|  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|nd|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart had beter niet het offer kunnen nemen}}
# Nxd5 exd5
# Qxc8+ Rxc8
# Rxc8+ Kh7
# Rh8+ Kxh8
# Ng6+ Kh7
# Nxe7 *
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/DIWAmLK5 Lichess study '''Volkevich - Lyskov, Russia 1958'''].
}}

== Positie ==
Welke twee zetten maakt Kasparov om zijn eigen paard oersterk te maken en die van zwart zwak?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |  |bd|  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |  |pd|  |bd|  |  |
5 |  |  |nd|nl|pd|  |  |  |
4 |  |rl|  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
2 |  |pl|nl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Garry Kasparov - Alexey Shirov 1994}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |  |qd|kd|  |  |rd|
7 |  |nd|  |  |  |pd|pd|pd|
6 |pd|  |  |pd|  |bd|  |  |
5 |  |  |  |nl|pd|  |  |  |
4 |  |pl|  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
2 |  |  |nl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hoewel het niet zo lijkt maakt de ruil het witte paard volgens Kasparov sterker dan een toren.}}
Door '''Rxb7 Nxb7''' en ''''b4''' is het zwarte paard is waardeloos geworden terwijl het witte paard onaantastbaar en gevaarlijk is
Zie [https://lichess.org/study/OepBvt7L/2wYEEu1F Lichess study '''Garry Kasparov - Alexey Shirov 1994'''] voor hoe Kasparov uiteindelijk wint.
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>asoex2jm0j7bnx3vqykw82q5ipll6ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Toren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40504</id>
    <revision>
      <id>421992</id>
      <parentid>411693</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="hxofpq8m0bo45bma4x7qk1td4slfpo0" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
Hoe veroorzaakt een winnende wit aan zet toch door natuurlijke zetten een remise?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |rd|  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |rl|  |  |
6 |  |  |  |kd|  |pd|pd|  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |pd|pl|
3 |  |  |kl|pl|pl|  |pl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
| Russian Game: Stafford Gambit IM Erik Rosen }}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |  |  |
7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
6 |  |  |  |  |  |  |rl|  |
5 |  |  |  |  |kd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |pd|pl|
3 |  |rd|kl|pl|pl|  |pl|  |
2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Neem de pionnen en je geeft zwart de kans op pat door met zijn toren steeds de koning schaak te zetten}}
# Rxf6+ Ke5
# Rxg6  Rb3+
Zie [https://lichess.org/study/FcqUh0k4/7Ph6UZbz Lichess study '''Russian Game: Stafford Gambit IM Erik Rosen'''].
}}

== Offer ==
Hoe wint zwart aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|  |  |  |rd|  |
7 |  |pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |pd|  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |rl|  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |  |nd|
3 |  |  |nl|pl|  |rd|  |pl|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |  |kl|
1 |  |  |  |  |  |  |rl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
| {{Wp|Sawielly_Tartakower|Tartakower}} - Schlechter, Wenen 1908 }}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |kd|  |  |  |  |  |
7 |  |pd|pd|  |  |  |  |  |
6 |pd|  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |rl|  |  |pd|
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |nl|pl|  |nd|  |pl|
2 |pl|pl|pl|  |  |  |  |  |
1 |  |  |  |  |  |  |rd|kl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Geforceerd offeren van toren}}
# ... Rf2+
# Kh1 Rh2+
# Kxh2 Nf3+
# Kh1 Rxg1#
Zie [https://lichess.org/study/xyNXCQfN/cY3jvXOS Lichess study '''Tartakower - Schlechter, Wenen 1908'''].
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hxofpq8m0bo45bma4x7qk1td4slfpo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor gevorderden/Koningin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40505</id>
    <revision>
      <id>421986</id>
      <parentid>411690</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="2gwjsnurtyzuoz98j76p098pgezl479" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Aanval ==

== Offer ==
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|nd|pd|  |pd|
6 |  |  |nd|  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |nl|  |  |bl|  |
4 |  |  |pl|bd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Andreikin, Dmitry (2683) - Karjakin, Sergey (2760)}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|  |rd|kd|  |
7 |pd|pd|pd|pd|nd|pd|  |pd|
6 |  |  |  |  |  |bl|pd|nl|
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |pl|nd|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|  |  |  |kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De dame offert zich op om de loper als beschermer van de lijn a1 h8 te verwijderen}}
# c4 e5
# Nc3 Nc6
# Nf3 g6
# d4 exd4
# Nd5 Bg7
# Bg5 Nge7
# Nxd4 Bxd4
# Qxd4 O-O
# Nf6+ Kh8
# Ng4+ zwart gaf op want na Nxd4
# Bf6+ Kg8
# Nh6#
Zie [https://lichess.org/study/SJoDmAGb/SMbOjEpj Lichess study '''Andreikin, Dmitry (2683) - Karjakin, Sergey (2760)'''].
}}
&lt;br&gt;
Hoe wint wit aan zet?
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|kd|  |rd|  |  |
7 |pd|pd|  |  |rl|  |pd|  |
6 |  |  |  |pd|  |  |  |pd|
5 |  |  |pd|  |  |  |ql|  |
4 |  |  |  |nl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pd|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Sokolov - Ruzhnikov, Rusland 1969}}

{{Schaak/Oplossing|{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|  |  |kd|  |  |
7 |pd|  |  |  |rl|  |ql|  |
6 |  |  |nl|pd|  |rd|  |pd|
5 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pd|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |  |  |  |  |  |  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De dame blijft ondanks dat ze aangevallen wordt op haar plek}}
# Rxb7+ Rf6 (1... hxg5 2. Nc6+ Ke8 3. Re7#)
# Nc6+ Ke8
# Re7+ Kf8
# Qxg7# *
Zie [https://lichess.org/study/SJoDmAGb/E28WWoUu Lichess study '''Sokolov - Ruzhnikov, Rusland 1969'''].
}}

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2gwjsnurtyzuoz98j76p098pgezl479</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Breyer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40506</id>
    <revision>
      <id>422005</id>
      <parentid>411656</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="etuaf501qh502qjvipwjkpkzk9sszuf" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
'''{{Wp|Gyula_Breyer|Gyula Julius Breyer}}''' was in 1912 schaakkampioen van Hongarije. Hij heeft als een van de bekendste van zijn vele schaakopeningen het Breyersysteem bedacht, als variant op de {{Wp|Spaans (schaakopening)|Spaanse opening}}. 

== Breyersysteem ==
{{Lijst|inhoud=
1. e4 e5 
2. Pf3 Pc6 
3. Lb5 a6 
4. La4 Pf6 
5. 0-0 Le7 
6. Te1 b5 
7. Lb3 0-0
8. c3 d6 
9. h3 Pb8 
10. d4 ..
}}

== Voorbeeld ==
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|  |rd|kd|  |
7 |  |  |pd|  |bd|pd|pd|pd|
6 |pd|  |  |pd|  |nd|  |  |
5 |  |pd|  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |  |  |
3 |  |bl|pl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|  |  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|rl|  |kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Breyersysteem in de schaakopening Spaans of Ruy López}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>etuaf501qh502qjvipwjkpkzk9sszuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Barnes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40509</id>
    <revision>
      <id>422002</id>
      <parentid>411597</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="693qgzddez6qc5bameuh7quvbmm2jul" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
[[Bestand:Thomas_Wilson_Barnes.jpg|200px|left]]
=== Karakteristieken ===
Thomas Wilson Barnes (20 januari 1825 - 25 april 1874) was een bekende Engelse schaakmeester. Hij werd geboren in Bristol, Engeland. In juni 1852 won hij de British Chess Association's eerste toernooi in Londen. Met name in de tijd dat de schaaklegende Paul Morphy Engeland bezocht, scoorde hij relatief gezien het beste tegen hem (8 overwinningen tegen 19 verliezen). Barnes werd beschouwd als een van de vijf grootmeesters van de Victoriaanse periode.

Barnes ging op dieet en verloor 130 pond (ca. 59 kg) in 10 maanden, wat resulteerde in zijn dood. Barnes werd 5 dagen na zijn dood begraven op de Brompton-begraafplaats in Londen. 

Barnes was een van de eerste schakers om de theorie van de Franse Verdediging te ontwikkelen.  Naast zijn bekende variatie op de Spaanse opening die naar hem is vernoemd, heeft hij nog tal van andere variaties bedacht, waaronder de Barnes-verdediging '''1.e4 f6'''. Deze variant speelde hij tegen Anderssen en Morphy en hij versloeg de laatste. Barnes Opening, 1.f3, draagt ook zijn naam. Openen met de f-pion diende zijn voorkeur om bestaande openingskennis te omzeilen.

=== Wedstrijden ===
Thomas Wilson Barnes heeft aan verschillende wedstrijden deelgenomen, waaronder de volgende: 

* ''1851'': Internationale toernooi van Londen 
* ''1855'': Internationale toernooi van Köln 
* ''1856'': Internationale toernooi van Manchester 
* ''1858'': Internationale toernooi van New York 
* ''1861'': Internationale toernooi van Birmingham 
* ''1865'': Internationale toernooi van Baden-Baden 
* ''1867'': Internationale toernooi van Parijs 
* ''1872'': Internationale toernooi van Karlsruhe 
* ''1877'': Internationale toernooi van Nürnberg 
* ''1883'': Internationale toernooi van Wijk aan Zee

=== Titels ===
Thomas Wilson Barnes behaalde de titel van International Master in het jaar 1886. Hij was ook de tweede grootmeester van Engeland. Barnes won ook de British Chess Championship in 1894 en bereikte in 1895 en 1896 respectievelijk de tweede en derde plaats.

== Gedult's Opening ==
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Barnes Opening}}

== Voorbeelden ==
=== Barnes – Löwenthal ===
''1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.c3 Nf6 5.d4 exd4 6.cxd4 Bb4+ 7.Nc3 Nxe4 8.O-O Bxc3 9.d5 Bf6 10.dxc6 bxc6 11.Be3 d5 12.Qb3 Qe7 13.Bg5 Qe5 14.Bxf6 gxf6 15.Rad1 h6 16.Qb6 Rb8 17.Qxc6+ Ke7 18.Qb6+ Kd8 19.Rd3 Qe6 20.Rfd1 Kc8 21.Bc4 Qe4 22.Rd5 Qf4 23.Rg5 Ne7 24.Qxb8+ Kxb8 25.Rd8+ Kc7 26.Rg7+ Kb6 27.Bd5+ Kb5 28.Rxf7 Rd8 29.Rff1 Rxd5 30.Rxd5+ Nc6 31.Rf6 Kc5 32.a4 Kb4 33.Rxc6 Kxa4 34.Rf8 a5 35.Rg7 a4 36.Rxh7 Kb3 37.Rxa4 Kc2 38.Rh2+ Kd3 39.Rd2+ Kc3 40.Rc2+ Kb3 41.Rb2+ Kc3 42.Rb6 Kd3 43.Rxg6 Ke4 44.Rh6 Kf3 45.Rf6+ Kg4 46.h3+ Kg3 47.Rf3# 1-0''

De wedstrijd speelde zich af te London in 1858. Het was een partij vol tactiek, waarin Barnes de koning van Löwenthal gevangen nam en daarmee een kwaliteit won.

=== Barnes – Burn ===
''1. e2-e4 e7-e5 2. f1-c4 g8-f6 3. d2-d3 d7-d6 4. c4-d5 f6-e4 5. d3xe4 b8-c6 6. e4-e5 d6xe5 7. g1-f3 f8-e7 8. c1-g5 a7-a5 9. b2-b4 e5-d4 10. g5xf6 d4-d3 11. f3-d4 e7-e5 12. d4-f3 b7-b6 13. b1-c3 d3-h3 14. f6-e4 e5-c5 15. b4-b5 c6-b4 16. c3xb4 c7-c5 17. b5xc6 h3-g2 18. c6-d7 g2-f1 19. d7-f5 g7-g6 20. f5-d3 f1-e2 21. d3-f5 e2-f3 22. e4-e3 f3-e2 23. e3-f4 e2-g4 24. f4-e3 g4-f3 25. e3-f4 f3-e2 26. f4-g3 e2-f3 27. g3-h2 f3-g2 28. h2-h3 g2-f3 29. h3-g4 f3-e4 30. g4-f3 e4-f3 31. f3-e2 f3-g2 32. e2-d3 g2-f3 33. d3-c4 f3-e4 34. c4-d5 e4-d5 35. d5-c6 d5-e4 36. c6-d7 e4-f5''

De wedstrijd speelde zich af te London in 1859. Barnes speelde een scherp en tactisch openingsgambit, waarbij hij een belangrijke kans miste. Maar hij wist uiteindelijk te winnen door zijn zwakke loper te verdedigen.

=== Barnes – Paulsen ===
''1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Bc4 Qe7 4. Nf3 g5 5. d4 g4 6. O-O gxf3 7. Qxf3 Qxe4+ 8. Be2 d6 9. Nc3 Qg6 10. Qf5 Qxf5 11. exf5 c6 12. Bxf4 Bg7 13. Ne4 Bf6 14. Bg3 Na6 15. c3 Nd7 16. b4 a5 17. Rad1 Bh3 18. gxh3 Nf6 19. Ng5 d5 20. Nxf7 Kxf7 21. dxe5 Nxe5 22. Bxe5 Bxe5 23. Rfe1 Kg8 24. Bf3 Bg7 25. Rd7 Rf8 26. Rf1 Raf8 27. Bxc6 bxc6 28. Rxf8+ Rxf8 29. Rxc7 Rf7 30. Rxc6 Kf8 31. Rd6 Rf1+ 32. Kg2 Rg1+ 33. Kf3 Rh1 34. Rd8+ Kg7 35. Rg8+ Kh6 36. c4 dxc4 37. Rg4 Kg5 38. Kg3 Rh3+ 39. Kg2 Rh2+ 40. Kf3 Rh3+ 41. Kg2 1-0''

De wedstrijd speelde zich af te London in 1863. Barnes speelde een mooie combinatie, waarbij hij een stuk won en de partij in zijn voordeel besliste. Hij won ook het toernooi waarin deze partij gespeeld werd.
{{Sub}}</text>
      <sha1>693qgzddez6qc5bameuh7quvbmm2jul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Stein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40579</id>
    <revision>
      <id>422020</id>
      <parentid>411683</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7313" sha1="13i258wmcjpmy8mxvt4m28b5bw5rxji" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
{{Wp|Elias Stein (schaker)|Elias Stein}} (1748-1812), een Elzasser (geboren in {{Wp|Forbach (Frankrijk)|Forbach}}), was een schaker en schaaktheoreticus die zich in Den Haag vestigde om schaakles te geven. Aldaar ontwikkelde hij de {{Wp|Hollands (schaakopening)|Hollandse verdediging}}.

== Profiel ==
'''Elias Stein''' raadde de Hollandse verdediging aan als het beste antwoord op '''1.d4''' in zijn boek &quot;Nouvel essai sur le Jeu des échecs, avec des réflexions militaires familys à ce jeu.&quot; (1789). 

== Hollands ==
Hollandse verdediging is een populaire opening in het schaken. Het is een reactie op het 1.d4 opening van de tegenstander, maar kan ook heel goed worden ingezet tegen andere openingen. De f4-zet levert zwart een karakteristieke stelling op met een sterk centrum en veel ruimte. 

De Hollandse verdediging wordt vaak als een verdedigingsopening beschouwd die gericht is op een remise. De opening is stabiel, maar dat betekent niet dat wit geen kansen heeft om te winnen. Wit moet wel voorzichtig zijn, want de stelling kan relatief snel in het voordeel van de zwarte speler kantelen.

Een goede manier voor wit om de Hollandse verdediging te gebruiken, is om de stelling te openen. Wit kan proberen om een sterke stelling op het bord te creëren door een koningsaanval te beginnen. Ook kan wit proberen om zijn dame-paard te gebruiken om een aanval op zwart te lanceren.

In de Hollandse verdediging is er ook ruimte voor tactiek. Zwart kan proberen om de stelling te compliceren en wit uit te dagen, terwijl wit kan proberen om de stelling te verdedigen, te controleren en op zoek kan gaan naar een open kans om te winnen.

Al met al is de Hollandse verdediging een sterk en flexibel openingssysteem dat wit veel mogelijkheden biedt om een goede stelling op het bord te creëren en kansen te zoeken om te winnen. Het is daarom een goede optie voor zowel ervaren als beginnende schakers.
[[Bestand:Chess graph Dutch defense.svg|600px|Schaak grafiek over de Dutch defense]]


&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''1. ... f5'''&lt;/span&gt;.

De Hollandse verdediging is het omgekeerde van de [[Schaken_door_meesters/Bird#Hollands|Hollandse aanval of de Bird opening]]. Omdat men direct de zwakste f-pion inzet, leert men als men deze openingen regelmatig kiest als schaker het gevaar te herkennen, erkennen en te pareren van deze pion. Welke reactie ook wit heeft op de Hollandse verdediging, zwart zal in de meeste gevallen zijn paard naar '''Nf6''' brengen.

=== '''1. b3 f5''' ===
Dit is de Hollandse variant van de [[Schaken_door_meesters/Nimzowitsch#Hollandse_variant|Nimzowitsch-Larsenaanval]].

=== '''1. b4 f5''' ===
Dit is de Pools-Hollandse verdediging als reactie op de [[Schaken_door_meesters/Sokolsky#Pools|Poolse opening]].
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Pools-Hollandse verdediging}}

Als wit vervolgt met '''2. Nf3''' dan wordt de positie eveneens een variant van de [[Schaken_door_meesters/Zukertort#1._Nf3_f5_2._b4|Zukertort opening]].

=== '''1. d4 f5 2. e4''' ===
Dit is de [[Schaken_door_meesters/Staunton#Gambiet|Stauntongambiet]]

=== '''1. d4 F5 3. g3''' ===
Hieronder volgt een stap-voor-stap analyse van een voorbeeld partij die uiteindelijk leidt tot het opgeven van de dame door wit om nog groter verlies te voorkomen.
**1. d4 {Wit opent met de damepion, een solide en populaire keuze die leidt tot positionele spellen.}

**1... f5 {Zwart kiest voor de Hollandse verdediging, een agressieve opening die gericht is op controle over het e4-veld en actieve koningsvleugelstrategie.}

**2. g3 {Wit ontwikkelt de loper naar g2 om druk uit te oefenen op de lange diagonaal en de koning te beveiligen na rokade.}

**2... d5 {Zwart verstevigt zijn grip op het centrum en bereidt verdere ontwikkeling voor.}

**3. Bg2 {Wit voltooit de fianchetto en stelt de loper op op de lange diagonaal.}

**3... Nf6 {Zwart ontwikkelt het paard naar zijn natuurlijke veld, ondersteunt het centrum en bereidt rokade voor.}

**4. Qd2 {? Een onnauwkeurige zet. Het ontwikkelen van de dame naar d2 blokkeert het paard op b1 en doet weinig voor de ontwikkeling. Beter was 4.Nf3 om stukken te ontwikkelen en voor te bereiden op rokade.}

**4... e6 {Zwart opent lijnen voor de loper en versterkt het centrum.}

**5. a4 {? Deze zet lijkt doelloos en verzwakt de damevleugel. Wit verwaarloost de ontwikkeling van stukken en verspilt tempi. Een betere zet was 5.c4 om het centrum aan te vallen.}

**5... Bd6 {Een sterke zet die de loper actief positioneert, controle over het centrum versterkt en aanvallende mogelijkheden op de koningsvleugel opent.}

**6. Kf {?? Een ernstige fout. In plaats van te rokeren en de koning in veiligheid te brengen, blijft de koning in het centrum en blokkeert de toren op h1. Dit maakt de koning kwetsbaar voor aanvallen.}

**6... O-O {Zwart rokeert correct, brengt de koning in veiligheid en verbindt de torens voor betere samenwerking.}

**7. Qe3 {? Wit blijft met dezelfde stukken spelen en negeert de ontwikkeling van andere stukken zoals de paarden. Dit laat wit achter in ontwikkeling en laat zwaktes in de stelling.}

**7... Ne4 {Een krachtige zet die het paard naar een sterk vooruitgeschoven positie brengt, druk uitoefent op de stelling van wit en tactische mogelijkheden creëert.}

**8. h4 {?? Een slechte zet die geen dreiging vormt en de koningsvleugel verder verzwakt. Wit negeert essentiële ontwikkelingsprincipes en opent lijnen voor zwart om aan te vallen.}

**8... f4 {! Zwart maakt gebruik van de zwaktes in de witte stelling en opent de lijnen naar de koning. Dit dwingt wit tot een reactie.}

**9. gxf4 {Wit neemt de pion, maar dit opent de g-lijn en maakt de koning nog kwetsbaarder.}

**9... Bxf4 {! Zwart offert de loper om de verdediging van wit te breken en een directe aanval op de koning te lanceren.}

**10. Qxf4 {Wit neemt de loper, maar dit leidt tot een beslissende tactische slag van zwart.}

**10... Rxf4 {! Zwart offert de toren voor de dame van wit. Door de dame te nemen, krijgt zwart een aanzienlijk materieel voordeel.}

**11. Bxf4 {Wit neemt de toren terug, maar heeft nu de dame verloren tegen een toren en een loper. De materiaalverhouding is sterk in het voordeel van zwart.}

**Conclusie: Door het negeren van fundamentele ontwikkelingsprincipes en het maken van meerdere onnauwkeurige zetten, komt wit in een positie waarin hij gedwongen is de dame op te geven om erger te voorkomen. Zwart daarentegen volgt solide ontwikkelingsstrategieën, maximaliseert de activiteit van zijn stukken en maakt gebruik van de fouten van wit om een beslissend voordeel te behalen.


{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|  |  |kd|  |
7 |pd|pd|pd|  |  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
4 |pl|  |  |pl|nd|bl|  |pl|
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |  |pl|pl|  |pl|pl|bl|  |
1 |rl|nl|  |  |  |kl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Eindpositie na zet 11}}

=== '''1. e4 f5''' ===
Dit is de [[Schaken_door_meesters/Duras#Fred|Duras Gambiet]].

=== '''1. Nc3 f5 2. e4''' ===
Dit is de {{Wp|Klüvergambiet|Klüvergambiet}}.
{{Sub}}</text>
      <sha1>13i258wmcjpmy8mxvt4m28b5bw5rxji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Lisitsyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41062</id>
    <revision>
      <id>422010</id>
      <parentid>411666</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="o7beretvtjd01otxb07dz2scdjnqjxx" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== {{Wp|Georgi Lisitsyn|Profiel}} ==
..

== {{Wp|Lisitsyngambiet|Lisitsyngambiet}} ==
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Lisitsyngambiet}}
De '''Lisitsyngambiet''' is het aanbieden van de koningspion na de {{Wp|Hollands (schaakopening)|Hollandse verdediging}} als reactie op de {{Wp|Zukertortopening|Zukertortopening}}. Deze gambiet is vernoemd naar Georgi Lisitsyn. 

De beste reactie voor zwart is het aannemen van de pionoffer, waarop het witte paard naar '''Ng5''' sprint.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
4 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart kan het beste de gambiet aannemen, waarna het witte paard naar '''Ng5''' springt.}}

Men zou verwachten dat zwart nu met '''Nf6''' het beste antwoord geeft. Want het zwarte paard valt zowel de zwarte pion op '''e4''' aan, als dat het voorkomt dat de witte dame schaak geeft op '''Qh5'''. Het blijkt echter dat uiteindelijk zwart beter af is door zijn pion op '''e4''' terug te geven door te vervolgen met '''e6'''. De dreiging die uitgaat van de witte dame is eigenlijk gering nader beschouwd. Zwart kan tempo ontwikkelen door eerst zijn andere paard te ontwikkelen met '''Nc6''' nadat de witte paard de pion terugpakt en daarna met '''d5''' het paard te verjagen. Om die reden kan na '''e6''' wit het beste zijn goed gepositioneerd paard laten staan door die te verdedigen met zijn loper middels '''d3'''. Dat kan ook met '''d4''', maar dat is een blunder die zwart een groot voordeel geeft na '''d5'''. Met '''d5''' na '''d3''' kan de zwarte pion wel worden terug worden gepakt door '''dxe4''' omdat het witte paard '''e4''' verdedigt met als gevolg dat zwart zijn centrale pionnenstructuur (geïsoleerde koningspion) is doorbroken.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |nl|  |
4 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
3 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zwart kan het beste de gewonnen pion terug aanbieden, terwijl wit dit offer beter kan negeren voorlopig ({{Wp|en:Zwischenzug|zwischenzug}}) door '''d3'''}}
Zwart kan beter niet '''exd3''' slaan omdat de extra pion niet opweegt tegen de sterk gepositioneerde witte loper op '''d3''' met veel mogelijkheden de zwarte koning aan te vallen op de koningsflank.

Men kan de Lisitsyngambiet trainen op [https://lichess.org/study/eePi1z6Q/yzG5Y2Lk Lichess].
{{Sub}}</text>
      <sha1>o7beretvtjd01otxb07dz2scdjnqjxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/From</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41200</id>
    <revision>
      <id>421999</id>
      <parentid>411664</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="dumldzg8x752kgnx564eimaj2rhua56" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
{{Wp|en:Martin Severin From|Martin Severin From}} was een Deense schaakmeester die bekend stond om het creëren van de '''From's Gambie'''t. From's Gambiet is een scherp antwoord op [[Schaken door meesters/Bird|Bird's Opening]] en vereist precisie van beide spelers.

== Gambiet ==
'''1. f4 e5'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|From Gambiet}}

Als wit de gambiet accepteert kan zwart verder gaan met de [[Schaken door meesters/Schlechter|Schlechter gambiet]] door zijn paard naar '''Nc6''' te brengen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>dumldzg8x752kgnx564eimaj2rhua56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422000</id>
      <parentid>421999</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="4vei7jhp5pnpfdc39pxdmjfgtumabkz" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
{{Wp|en:Martin Severin From|Martin Severin From}} was een Deense schaakmeester die bekend stond om het creëren van de '''From's Gambie'''t. From's Gambiet is een scherp antwoord op [[Schaken door meesters/Bird|Bird's Opening]] en vereist precisie van beide spelers.

== Gambiet ==
'''1. f4 e5'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|From Gambiet}}

Als wit de gambiet accepteert kan zwart verder gaan met de [[Schaken door meesters/Schlechter|Schlechter gambiet]] door zijn paard naar '''Nc6''' te brengen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>4vei7jhp5pnpfdc39pxdmjfgtumabkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Schlechter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41207</id>
    <revision>
      <id>422017</id>
      <parentid>411671</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="4lurb0qkqoytpd4kvucqijmtv3vm4fl" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|Carl Schlechter|Carl Schlechter}} was een Oostenrijkse schaakgrootmeester. Naast bekendheid met zijn gambiet als reactie op de Bird opening, heeft hij ook andere variaties bedacht op de {{Wp|Frans_(schaakopening)|Franse verdediging}}, de {{Wp|Slavisch (schaakopening)|Slavische verdediging}} en op het {{Wp|Deens gambiet|Deens of Noors gambiet}}.

== Gambiet ==
'''1.f4 e5 2.fxe5 Nc6'''

Carl Schlechter bedacht een naar hem vernoemde gambiet op de [[Schaken door meesters/Bird|Bird's]] opening namelijk '''1.f4 e5 2.fxe5 Nc6''' om zelfs twee pionnen te offeren met als compensatie een ontwikkelingsvoordeel en open lijnen die wit kunnen aanvallen. De Schlechter-gambiet ontstaat als wit de [[Schaken door meesters/From|From gambiet]] accepteert (wat ook de aan te raden keuze is) en zwart zijn paard aan de kant van de koningin ontwikkelt.

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |nd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Schlechter-gambiet}}
De bedoeling van deze gambiet is nog een pion aan te bieden nadat wit bijvoorbeeld zijn paard naar '''Nf3''' verplaatst heeft. 

'''1.f4 e5 2.fxe5 Nc6 3. Nf3 e3'''

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |nd|pl|  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|De tweede pionoffer}}

De beste zet voor wit is ook de tweede pion te nemen. Zwart kan zijn lopers te beginnen met '''Bxd6'''. Wit dient snel zijn stukken te ontwikkelen terwijl hij zijn koning veilig houdt. De dreiging op de koningsflank lijkt groot toch kan wit het beste als eerste ruimte maken door '''d4''' te spelen.

'''1.f4 e5 2.fxe5 Nc6 3. Nf3 e3 4. exd6 Bxd6 5. d4'''

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|  |nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |nd|bd|  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|  |pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Eerst ruimte maken en dan de koning veilig stellen}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4lurb0qkqoytpd4kvucqijmtv3vm4fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/McDonnell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41210</id>
    <revision>
      <id>422012</id>
      <parentid>411667</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="84rmrf9ueubkcnfrnxjd49r2vro9mes" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|en:Alexander McDonnell|Alexander McDonnell}} was een Ierse schaakgrootmeester.

== Gambiet ==
'''1. e4 c4 2. f4''' of '''1. f4 c4 2. e4'''

Alexander McDonnell bedacht een naar hem vernoemde variatie de McDonnell aanval of gambiet. Deze mogelijkheid ontstaat als zwart reageert met '''c4''' op de [[Schaken_door_meesters/Bird|Bird opening]] of op de {{Wp|Koningspionopening|Koningspionopening}} ({{Wp|Siciliaans (schaakopening)|Siciliaans}}). Wit kan er in beide situaties voor zorgen dat er pionnen zijn op '''d4''' en '''e4'''.
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |pl|pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|McDonnell-aanval}}

De beste respons volgens onder andere Jeremy Silman is de {{Wp|Talgambiet|Talgambiet}} '''2...d5 3.exd5 Nf6!'''.
{{Sub}}</text>
      <sha1>84rmrf9ueubkcnfrnxjd49r2vro9mes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Staunton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41212</id>
    <revision>
      <id>422015</id>
      <parentid>411673</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="0gz1m1kxmmfpnqkxz29afo7k7p9gyj5" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|Howard Staunton|Howard Staunton}} werd als Engels schaker in de periode van 1843 tot 1851 als de beste schaakspeler ter wereld gezien.

== Gambiet ==
'''1. d4 f5 2. e4'''

De {{Wp|Stauntongambiet|Stauntongambiet}} is een reactie op de [[Schaken door meesters/Stein|Hollandse verdediging]].
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Stauntongambiet}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0gz1m1kxmmfpnqkxz29afo7k7p9gyj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Tartakower</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41213</id>
    <revision>
      <id>422021</id>
      <parentid>411684</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="p7mwvz3aqpeisk0g9hze9opo7e4btu4" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|Sawielly Tartakower|Sawielly Tartakower}} was als Pools schaakmeester een specialist in het eindspel en bedenker van tal van varianten op openingen zoals de naar hem vernoemde '''Tartakowervariant'''.

== Stauntongambietvariant ==
'''1.d4 f5 2.e4 fxe4 3.Nc3 Nf6 4.g4'''

De Tartakowervariant is een variatie op de [[Schaken door meesters/Staunton|Stauntongambiet]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|pd|  |pl|  |
3 |  |  |nl|  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|  |pl|
1 |rl|  |bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Tartakowervariant op de [[Schaken door meesters/Staunton|Stauntongambiet]]}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>p7mwvz3aqpeisk0g9hze9opo7e4btu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Myers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41214</id>
    <revision>
      <id>422013</id>
      <parentid>411669</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="ka99ghbyclgxweruzcojddw2cxjxfvh" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|en:Hugh Myers|Hugh Myers}} was een Amerikaanse schaakmeester en auteur van schaakboeken over ongebruikelijke schaakopeningen zoals de {{Wp|Aaron Nimzowitsch|Nimzovich}}-verdediging of {{Wp|Nimzo-Indisch|Nimzo-Indisch}}. In dit hoofdstuk zullen we ons richten op zijn verdediging tegen de [[Schaken door meesters/Bird|Birdopening]].

== Myersverdediging ==
'''1.f4 b5'''

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|  |pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |pd|  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Bird Opening: Myers Defense}}
De Myersverdediging is als de [[Schaken door meesters/Sokolsky|Poolse verdediging]], maar dan als reactie door zwart op de [[Schaken door meesters/Bird|Birdopening]].
{{Sub}}</text>
      <sha1>ka99ghbyclgxweruzcojddw2cxjxfvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Zukertort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41215</id>
    <revision>
      <id>422019</id>
      <parentid>411685</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="l0nocwwvhs4w1adraiu3juyiinsb7qn" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
'''{{Wp|Johann Zukertort|Johann Hermann Zukertort}}''' was een Pools schaker die bekendstond om zijn {{Wp|Flankspel|flankspel}}, de {{Wp|Zukertortopening|Zukertort of Rétiopening}} '''1. Pf3'''.

== Rétiopening ==
'''1. Nf3'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zukertort of Rétiopening}}

Soms wordt de naam &quot;Réti Opening&quot; gebruikt voor de openingszet '''1.Nf3''', hoewel de meerderheid deze naam hanteert bij de zetten '''1.Nf3 d5 2.c4'''. In dit hoofdstuk hanteren we dus '''1.Nf3''' en gaan we alleen in op wat er gebeurt als zwart met '''f5''' reageert, de [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse verdediging]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Zukertort Opening: Dutch Variation}}

=== '''1. Nf3 f5 2. b4''' ===
Hierdoor gaat de Zukertort over in de Pools-Hollandse verdediging als reactie op de [[Schaken_door_meesters/Sokolsky#Pools|Poolse opening]].

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|[[Schaken_door_meesters/Sokolsky#Pools|Poolse opening]]: Pools-Hollandse verdediging}}

=== '''1. Nf3 f5 2. c4''' ===
Hierdoor gaat de Zukertort over in de [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Engels-Hollandse verdediging]] (meer gebruikelijk '''1. c4 f5 2. Nf3''') als reactie op de {{Wp|Engels (schaakopening)|Engelse opening}}. 

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|{{Wp|Engels (schaakopening)|Engelse opening}}: [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Engels-Hollandse verdediging]]}}

=== '''1. Nf3 f5 2. e4''' ===
Dit wordt de [[Schaken_door_meesters/Lisitsyn#Lisitsyngambiet|Lisitsyngambiet]] genoemd.

=== '''1. Nf3 f5 2. g3 Nf6 3. Bg2 d6 4. O-O e5''' ===
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |pd|pd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|bl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Typische structuur voor de Dutch opening}}
De Hollandse verdediging is geschikt voor een snelle aanval op de witte koning, zoals onderstaand vervolg laat zien. 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|  |rd|kd|  |
7 |pd|pd|pd|  |bd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |pd|pd|  |  |
4 |  |  |pl|  |  |  |  |  |
3 |  |  |nl|pl|  |nl|pl|  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|bl|pl|
1 |rl|  |bl|ql|  |rl|kl|  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Voorbereidingen voor een snelle aanval op de witte koning terwijl zich concentreert op koningin flank}}
De zwarte koningin wil heel graag naar e8 verschuiven, om uit te kunnen vliegen naar bijvoorbeeld Qh5.
{{Sub}}</text>
      <sha1>l0nocwwvhs4w1adraiu3juyiinsb7qn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Nimzowitsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41226</id>
    <revision>
      <id>422014</id>
      <parentid>411670</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="n8wgk90sxcxo2mq9piiookot43fv1tk" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
'''{{Wp|Aaron Nimzowitsch|Aaron Nimzowitsch}}''' was een in Letland geboren Deense schaker en schrijver en eind jaren twintig van de vorige eeuw een van de beste schakers ter wereld. Hij schreef een invloedrijk boek over schaaktheorie: ''&quot;Mein System&quot;''.

== Hollandse variant ==
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''1.b3 f5'''&lt;/span&gt;

De '''[[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse variant]]''' van de {{Wp|Nimzowitsch-Larsenaanval|Nimzowitsch-Larsenaanval}} is een onverwachte agressie reactie op de flankopening door wit die zijn loper wil fianchetteren, omdat zwart deze dreiging totaal negeert.
 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |pl|  |  |  |  |  |  |
2 |pl|  |pl|pl|pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Hollandse variant van de Nimzowitsch-Larsenaanval}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>n8wgk90sxcxo2mq9piiookot43fv1tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Fuller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41232</id>
    <revision>
      <id>422007</id>
      <parentid>411665</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="fzi51pqy730j9lsd92f5koicid79o7y" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}{{Koptekst}}
== Profiel ==
{{Wp|en:Max Fuller|Maxwell Leonard Fuller}}  (28 januari 1945 – 27 augustusv2013) was een Australische schaakmeester die de Fuller gambiet bedacht.

== Gambiet ==
'''1. f4 d6 2. e4 d5 3. exd5 Nf6'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Fuller gambiet}}

Deze volgorde is overigens niet door Fuller zelf ooit gespeeld. Hij kwam tot deze opstelling via de Pirc defense, Harmonist, '''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6'''.

== Voorbeelden ==

=== Ralph Seberry vs Max Fuller - Adelaide 1987 ===
In zijn partij tegen Ralph Seberry in 1987 in Adelaide  vervolgde Max Fuller - na zijn tweede zet met de damepion - '''Bb5+'''.

'''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6 4. Bb5+ Bd7 5. Bc4 Bg4 6. Nf3 Nxd5 7. Nc3 e6 8. Bxd5 exd5 9. Qe2+ Be7 10. Qb5+ c6 '''

{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |bd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |ql|  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|bd|  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|  |bl|  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Als wit de toren neemt zal de dame vast komen te zitten}}

'''11. Qxb7 Bxf3 12. gxf3 Bh4+ 13. Kd1 O-O 14. Qxa8 Qd7 15. h3 d4''' 
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |ql|nd|  |  |  |rd|kd|  |
7 |pd|  |  |qd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pd|  |pl|  |bd|
3 |  |  |  |  |  |pl|  |pl|
2 |pl|pl|pl|pl|nl|  |  |  |
1 |rl|  |bl|kl|  |  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Nu kan door '''Na6''' de koningin veroverd worden. Zwart offert echter eerst zijn pion op '''d4'''}}

'''16. Ne2 d3 17. cxd3 Na6 18. Qxf8+ Kxf8 19. b4 Qxd3 20. Bb2 Nxb4 21. Rc1 Nxa2 22. Rc2 Nb4 23. Rc3 Qb1+ 24. Bc1 Nd3 25. Rf1 Nb2#'''
{{Schaak/Bord2
|left
|
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |pd|  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |bd|
3 |  |  |rl|  |  |pl|  |pl|
2 |  |nd|  |pl|nl|  |  |  |
1 |  |qd|bl|kl|  |rl|  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
|Prachtige mat nadat eerst zwart via zijn paard met een vork op de witte toren en de koning dreigt.}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fzi51pqy730j9lsd92f5koicid79o7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken voor beginners/Wedstrijd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41626</id>
    <revision>
      <id>421985</id>
      <parentid>403928</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>421985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="e590vmhdynm7jmqzw0o8ycnw77cj3ue" xml:space="preserve">{{Koptekst}}
== Varianten ==
Er zijn verschillende wedstrijdvarianten van schaken, waaronder klassiek schaken, snelschaken, blitzschaken, rapidschaken, korrespondentieschaken, buitenschaak, problemen, schaakmat, ponspartijen, schaak960 en computer schaken.

== Toernooi ==
Een schaaktoernooi is een competitie waarbij spelers tegen elkaar schaken. Meestal bestaat een toernooi uit een aantal ronden waarin spelers tegen elkaar spelen. Iedereen die graag schaakt kan deelnemen aan een schaaktoernooi, van beginnende spelers tot gevorderde schakers. Schaaktoernooien worden vaak georganiseerd door schaakverenigingen en schaakbonden.

== FIDE ==
FIDE (Fédération Internationale des Échecs) is de internationale schaakfederatie. Het is verantwoordelijk voor het beheer en de organisatie van schaaktoernooien in meer dan 150 landen over de hele wereld en is de officiële wereldwijde autoriteit voor schaak. FIDE is ook verantwoordelijk voor het verstrekken van officiële FIDE-ratingpunten voor zowel individuele schakers als teams. FIDE heeft ook bevoegdheden voor het erkennen van nationaal en internationaal kampioenen, het goedkeuren van schaakregels, het beheren van de wereldkampioenschappen, de organisatie van schaaksimulaties, het beheer van de schaakbibliotheek en het organiseren van schaakcongressen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>e590vmhdynm7jmqzw0o8ycnw77cj3ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Petrov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44943</id>
    <revision>
      <id>422016</id>
      <parentid>408117</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schaken door meesters}}</comment>
      <origin>422016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2242" sha1="2lwqhan1uub5m6mjlsk2ukfug2820p2" xml:space="preserve">{{Index Schaken door meesters}}'''Aleksandr Dmitrievitsj Petrov''' (Russisch: Александр Дмитриевич Петров) (12 februari 1794 – 22 april 1867) was een Russische schaker, schaakcomponist en schrijver. Hij wordt beschouwd als de eerste grote Russische schaakmeester en was gedurende meer dan vijftig jaar de sterkste speler van Rusland.

== Carrière ==
Petrov werd geboren in Biserovo (nu een deel van Opoetsjka in de oblast Pskov) in een adellijke familie. Vanaf 1804 woonde hij in Sint-Petersburg. In 1809 versloeg hij Baranov en in 1814 versloeg hij Kopev, de leidende schaakspelers van Sint-Petersburg, en werd op 15-jarige leeftijd de beste Russische speler. Gedurende meer dan een halve eeuw werd Petrov beschouwd als de sterkste speler van Rusland.

Petrov was niet alleen een begaafd speler, maar ook een invloedrijke schaakcomponist en theoreticus. Hij schreef een van de eerste Russische schaakboeken in 1824, waarin hij zich specialiseerde in openingen. Zijn werk had een blijvende invoed op de schaakgemeenschap.

Petrov was de oprichter van de eerste schaakclub in Rusland, de Sint-Petersburg Society of Chess Players, opgericht in maart 1853. De club telde onder zijn leden beroemde schijvers zoals Tolstoj, Toergenjev en Saltykov-Sjedrin. Petrov overleed op 22 april 1867 in Warschau aan een beroerte en werd begraven op de Russische begraafplaats aldaar.

== Petrov's Defense ==
De Petrov's Defense, ook wel bekend als de Russische verdediging, is een schaakopening die begint met de zetten:

# e4 e5
# Nf3 Nf6

Deze opening werd gepopulariseerd door Aleksandr Petrov in de 19e eeuw. Het idee achter deze verdediging is niet om de e5-pion te verdedigen, maar om symmetrisch de e4-pion van wit aan te vallen. Het is een solide en strategish rijke opening die nog steeds wordt gebruikt door topgrootmeesters wereldwijd.

Petrov stond bekend om zijn diepe strategische inzicht en positionele speelstijl. Hij benadrukte het belang van het ontwikkelen van stukken naar actieve velden, het behouden van een solide pionstructuur en het vermijden van onnodige complicaties. Zijn benadering van het schaakspel legde de basis voor latere strategische theorieën en beïnvloedde vele generaties schakers.
{{Sub}}</text>
      <sha1>2lwqhan1uub5m6mjlsk2ukfug2820p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Dagmenu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45062</id>
    <revision>
      <id>421978</id>
      <parentid>421977</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+&quot;per&quot;</comment>
      <origin>421978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18754" sha1="mclrykip96snz66w93s3cu29r5qhkzy" xml:space="preserve">Een '''dagmenu''' biedt suggesties voor een hoofdmaaltijd op een bepaalde dag, het geeft antwoord op de vraag: Wat eten we vandaag? (of wat kunnen we vandaag eten?). Op de voorpagina van het [[Kookboek]] staat elke dag een ander dagmenu.

==Meer dagmenu's==
Alle dagmenu's zijn opgenomen in visuele overzichten: '''Dagmenu's in [[Kookboek/Dagmenu's kwartaal 1|Kwartaal 1]] - [[Kookboek/Dagmenu's kwartaal 2|Kwartaal 2]] - [[Kookboek/Dagmenu's kwartaal 3|Kwartaal 3]] - [[Kookboek/Dagmenu's kwartaal 4|Kwartaal 4]]&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Omdat een jaaroverzicht technisch niet uitvoerbaar is (de plaatjes en links stoppen in mei), worden overzichten van de dagmenu's per kwartaal getoond. Gekopieerd van [[Gebruiker:Vangelis/Dagrecept]]&lt;/ref&gt; en [[Kookboek/Feestmenu's|Feestmenu's]]'''.&lt;br&gt;
Op deze manier kunnen bijvoorbeeld gemakkelijk weekmenu's worden samengesteld, of voor enkele dagen vooruit boodschappen worden gedaan. Ook vergemakkelijkt het de keuze voor een feestelijk menu. 

== Over de dagmenu's ==
Deze dagmenu's bieden uitdrukkelijk suggesties. Iedereen kan ze voor zichzelf aanpassen naar eigen smaak, voorkeuren en budget, of ze overslaan en eigen favoriete gerechten inplannen.

De recepten gaan in het algemeen uit van zelf alles bereiden, maar uiteraard is iedereen vrij om kant-en-klare ingrediënten te gebruiken; let dan wel op de versheid en op overbodige toevoegingen als zout, suiker, vet en E-nummers; in de regel geldt: hoe minder (onbekende) ingrediënten, hoe beter.&lt;br&gt;
Maar dit is in de eerste plaats een kookboek in Wikibooks, een leerboek bedoeld voor het aanleren van kooktechnieken, het aanbieden van recepten voor gerechten die buiten de comfortzone van de gemiddelde Nederlander/Vlaming/Surinamer vallen en het stimuleren om zelf gezonde gerechten samen te stellen; daarom wordt zo min mogelijk gebruik gemaakt van gemaksvoedsel.

=== Criteria ===
Bij het samenstellen van de dagmenu's in dit Kookboek zijn de volgende criteria gehanteerd:
# Er is naar gestreefd zoveel mogelijk '''verse ingrediënten van het seizoen''' op te nemen. Als &quot;seizoen&quot; geldt de periode waarin een ingrediënt een groot aanbod kent en goed verkrijgbaar is in de Lage Landen bij de Noordzee (Nederland, België); in andere werelddelen kan de verkrijgbaarheid anders zijn. 
# Elk dagmenu bevat ten minste:&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Met de verschijning van het [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01201-2/fulltext EAT-rapport] op 2-10-2025 zijn de aanbevolen hoeveelheden aanzienlijk veranderd (p. 8 van het rapport): gemiddeld&lt;br&gt;
*per dag (niet alleen voor diner, maar ook inclusief ontbijt, lunch en tussendoortjes):
**210 g volkoren granen (incl. zilvervliesrijst)
**300 g groenten en 50 g knollen (wortels, knolselderij, koolraap, e.d.)
**200 g fruit
** 50 g noten en pinda's
**250 g melk en melkproducten
* per week:
** 525 g (75 g per dag) gedroogde peulvruchten (dat is zo'n 5x per week 100 g, incl. vegaproducten)
** 210 g kip en ander gevogelte (2x per week 100 g)
** 210 g vis en zeevruchten (2x per week 100 g)
** 105 g eieren (zo'n 2 per week)
** 105 g runder-, varkens- of lamsvlees (1x per week 105 g, incl. vleeswaren)
Opmerkingen:
* De vraag is wel of we dan nog alle benodigde mineralen en vitamines binnen krijgen. 
* Aangezien de dagmenu's in dit Wiki-Kookboek al vóór deze datum zijn samengesteld en dat heel veel tijd heeft gekost, worden ze voorlopig niet op deze nieuwe inzichten aangepast. Bovendien moet er dan wel een tweejaarlijkse cyclus komen om alle vleesrecepten aan bod te laten komen, en vele recepten zullen dan ook afvallen omdat ze zelf al niet aan de aanbevelingen voldoen. ''[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]], 3-10-2025''&lt;/ref&gt;
## 200-250 g verse '''groente''' van het seizoen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Voor het bepalen van seizoensgroente is gebruik gemaakt van de [https://www.voedingscentrum.nl/Assets/Uploads/voedingscentrum/Documents/Consumenten/Veelgestelde%20vragen/Voedingscentrum%20seizoengroente-%20en%20fruitkalender.pdf Groente- en fruitkalender van het Voedingscentrum]&lt;/ref&gt;
## '''Gezonde koolhydraten''', zoals zilvervliesrijst, aardappelen, volkorenpasta, peulvruchten en/of een gerecht met volkorenmeel, bijvoorbeeld volkorenbrood, roggebrood of platbrood. Als niet uitdrukkelijk in een recept bij de ingrediënten een volkoren-ingrediënt vermeld staat, wees dan zelf zo wijs om daar wel voor te kiezen. Uitzonderingen kunnen speciale gerechten zijn, zoals risotto en rijstepudding.
## '''Eiwitten''', zoals vlees, vleeswaren, kip of ander gevogelte, vis&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Voor het bepalen van de beschikbaarheid van vissoorten en andere zeevruchten, is gebruik gemaakt van de [https://vispaleistexel.nl/viskalender.pdf Viskalender van het Nederlands Visbureau]&lt;/ref&gt;, schaal- of schelpdieren, peulvruchten, noten, kaas, eieren, tofu en/of een [[Kookboek/Kant-en-klare vleesvervanger|kant-en-klare vleesvervanger]].
## Een '''zuivel'''product, zoals melk, kaas, karnemelk, yoghurt of kwark.
#:Dit betekent dat een dagmenu een wisselend aantal gerechten bevat: de ene keer een voorgerecht, hoofdgerecht, bijgerecht en/of dessert, een andere keer alleen een hoofdgerecht dat alle vier de onderdelen bevat. U kunt uiteraard altijd zelf een licht voorgerecht of dessert (met bijvoorbeeld fruit) opnemen als die ontbreken.
# Alle recepten in dit Kookboek die zijn vermeld in het overzicht met [[Kookboek/Recepten|Recepten]] en  geschikt zijn voor een hoofdmaaltijd, zijn ten minste één keer opgenomen in een dagmenu, ongeacht of ze wel of niet binnen de [[Huishouden/Voeding#De Schijf van Vijf (voedingsmiddelen)|Schijf van Vijf]] passen. 
## In sommige dagmenu's wordt gevraagd om zelf extra groenten of eiwitten aan een gerecht toe te voegen omdat een recept daarin tekortschiet. 
## Het kan ook betekenen dat sommige gerechten buiten uw comfortzone kunnen liggen. Bijvoorbeeld omdat:
### Ze ingrediënten bevatten die u niet eerder hebt geprobeerd; tip: probeer ze toch één keer in uw leven en houd voor de zekerheid een alternatief achter de hand. 
### U en/of uw disgenoten ze wel eerder hebben geprobeerd, maar niet lekker vinden; tip: vervang ze door andere ingrediënten die u wel lekker vindt. Als u bijvoorbeeld niet van pittig/heet eten houdt: laat de rode peper en sambal weg en gebruik in plaats daarvan wat zwarte of witte peper.
### Buiten uw budget vallen: vervang ze door soortgelijke ingrediënten die wel binnen uw budget vallen, of schuif het recept door naar een feestelijke gelegenheid.
### De recepten teveel tijd kosten om te maken; tip: schuif zo'n recept door naar een vrije dag of een rustig weekend of ga er creatief mee om, door alternatieven te gebruiken die minder tijd kosten. 
### Ze buiten de Schijf van Vijf vallen: een deel van de recepten in dit Kookboek, en dus ook in de menu's, voldoet niet aan de eisen van de Schijf van Vijf. Niet of wel binnen de Schijf van Vijf vallen: zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/wat-staat-in-de-schijf-van-vijf-en-wat-niet.aspx#overzicht__wat_staat_wel_en_niet_in_de_schijf Wat staat er (niet) in de Schijf van Vijf]. De Schijf van Vijf biedt echter ook [https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/ruimte-buiten-de-schijf-van-vijf.aspx uitzonderingen]. Beoordeel zelf of een recept voor u aanvaardbaar is en vervang het gerust door een soortgelijk gerecht dat wèl aan uw eisen voldoet.
# '''Afwisseling''', zodat gerechten slechts één of enkele malen per jaar op een dagmenu staan. Uitzonderingen zijn in ieder geval  algemene gerechten zoals gekookte aardappelen en rijst; voor andere recepten die meerdere keren voorkomen, zoals [[Kookboek/Vis uit de oven|vis uit de oven]], is geprobeerd er telkens een andere twist aan te geven (bijvoorbeeld een andere vissoort). Opmerkingen:
## Er is naar gestreefd om wekelijks:
### maximaal twee gerechten met aardappelen, rijst en pasta op te nemen en precies een keer peulvruchten;
### maximaal twee gerechten met vlees op te nemen, maximaal een keer kaas en verder één keer vis, kip, peulvruchten, tofu/vleesvervanger en ei&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze aantallen waren gebaseerd op de oude Schijf van Vijf uit 2016, waarmee ernaar werd gestreefd het eten van vlees te beperken, zie bijvoorbeeld [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vlees.aspx,#blokwat-is-het-voedingsadvies-voor-vlees? Voedingsadvies voor vlees van het Voedingscentrum]; het advies uit 2026 is strenger, met slechts 1x vlees, kip en vis per week, in totaal maximaal 300g, maar hierop zijn de dagmenu's niet aangepast&lt;/ref&gt;;
### een groentesoort maximaal één keer per week op te nemen.
##:Dat is niet in alle gevallen gelukt:
## Er zijn in het Kookboek veel meer recepten met aardappelen en gerechten waarbij aardappelen beter passen dan rijst of pasta. Bovendien gaan de aanwezige pastarecepten vaak vergezeld van verse tomaten en/of paprika, die echte zomergroenten zijn. Hierdoor zijn er meerdere weken waarin drie keer aardappelgerechten op het menu staan en in de zomer meerdere keren tomaten of paprika. 
## Doordat er in het Kookboek veel meer recepten met vlees en kip zijn dan vegetarische recepten en recepten met vis en zeevruchten, zijn recepten uit de laatste categorie veel vaker herhaald dan die uit de eerste categorie om de wekelijkse variëteit in eiwitten te halen.
## Doordat er in het Kookboek veel recepten met tomaten en paprika zijn en die slechts in vijf resp. vier zomermaanden seizoensgroenten zijn, moesten al die recepten in die beperkte tijdspanne worden &quot;gepropt&quot;. In de wintermaanden (november-april) zijn slechts een beperkt aantal seizoensgroenten beschikbaar, waardoor die wintergroenten in de dagmenu's voor die maanden relatief vaker zijn opgenomen.
## Bij het gebruik van ingrediënten is in beperkte mate gelet op prijs. 
### Dure vissoorten zijn zoveel mogelijk vermeden; het gaat o.a. om heilbot (toch 1x opgenomen), griet, harder, zwaardvis, snoekbaars, tarbot en tongschar. Als u er wel budget voor heeft: probeer ze gerust uit! Visfilet kan gemakkelijk in [[Kookboek/Vis uit de oven|Ovengerecht]] worden bereid, andere vissoorten kunnen worden gebakken, zie [[Kookboek/Gebakken visfilet|Gebakken visfilet]]. Vraag eventueel aan de visboer om een recept of goede bereidingswijze. 
### Andere dure ingrediënten zijn alleen in zogenaamde &quot;''[[Kookboek/Feestmenu's|Feestmenu's]]''&quot; opgenomen. Dit zijn menu's die er uit springen, voor speciale gelegenheden, als er iets te vieren valt, zoals verjaardagen, geslaagd voor een belangrijk examen en (religieuze) feestdagen. Deze menu's zijn bovendien in de regel niet (geheel) conform de Schijf van Vijf en moeten dus tot de uitzonderingen horen. Ze kunnen uiteraard ook op andere kalenderdagen worden gebruikt dan de dag waarop ze zijn opgenomen in een dagmenu, maar meestal wel alleen binnen dezelfde kalendermaand.
# Geen twee dagen achtereen '''nitraatrijke groenten'''.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx Nitraat van het Voedingscentrum] voor de risico's&lt;/ref&gt;

=== Overige opmerkingen en tips ===
'''Diëten en restjes'''&lt;br&gt;
Er is bij het samenstellen van de dagmenu's is geen rekening gehouden met: 
* Diëten en vegetariërs. Sommige recepten zullen geschikt zijn voor een speciaal dieet, maar de meeste zijn dat niet. Hiervoor zal men een eigen plan moeten trekken.
* Restjes, kliekjes of ingrediënten die niet helemaal opgebruikt worden. Het is ondoenlijk om dat wel te doen. De menu's zijn bovendien suggesties, trek vooral uw eigen plan en vervang dagmenu-recepten door andere recepten om restjes op te maken. (Zoek bijvoorbeeld via het zoekvenster met ''Kookboek'' en de combinatie van ingrediënten die u wilt opmaken.) Zie ook: [[Kookboek/Koken met kliekjes|Koken met kliekjes]].

'''Porties'''&lt;br&gt;
Het aantal porties per recept kan aanzienlijk verschillen, van 1 tot meer dan 10, ook binnen dagmenu's. Reken daarom steeds elk recept afzonderlijk om naar het aantal mee-eters. De porties in recepten zijn in het algemeen voor gemiddelde eters. Als u te maken heeft met grote of juist kleine eters, pas dan ook de hoeveelheden op hen aan.

'''Alcohol'''&lt;br&gt;
In een vorige versie was bij bijna elk dagmenu een glas wijn, bier of andere alcoholische drank opgenomen. Maar dagelijks een glas alcoholische drank is niet meer van deze tijd en past niet in een gezond menu, zie [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/alcohol.aspx Alcohol van Voedingscentrum]. Daarom is in deze versie een glas wijn beperkt tot hoogtijdagen.

'''Zelf een menu samenstellen'''&lt;br&gt;
Zie [[Kookboek/Maaltijden samenstellen|Maaltijden samenstellen]].

'''Over de foto's'''&lt;br&gt;
De foto's in de dagmenu's geven in de meeste gevallen slechts een indicatie waar een recept over gaat. Volg een bijbehorend recept vooral naar eigen inzichten en trek u weinig aan van de foto. Voor foto's zijn we afhankelijk van [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]], de beeldbank voor Wikibooks (en Wikipedia en meer). Als u betere (zelf gemaakte) foto's heeft, upload ze dan in Wikimedia Commons (zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]]) en vervang de oorspronkelijke foto in het dagmenu en/of het recept.

== Overzichten/vindbaarheid ==
* Het dagmenu van vandaag staat op de voorpagina van het [[Kookboek]].
* Overzichten met alle dagmenu's, zoals ze op die voorpagina verschijnen, met plaatjes, staan [[Kookboek/Dagmenu#Meer dagmenu's|bovenaan]]. Handig om weekmenu's samen te stellen. Dagmenu's kunnen worden gewisseld binnen een kalendermaand&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Een uitzondering zijn witte asperges die in de laatste week van juni niet meer verkrijgbaar zijn, maar wel in een dagmenu eerder in juni zijn opgenomen&lt;/ref&gt;, daar buiten is het afhankelijk van de beschikbaarheid van de ingrediënten. 
* Om te weten in welke dagmenu's een bepaald gerecht/recept is opgenomen (bijvoorbeeld voor suggesties voor bijgerechten): ga naar het betreffende recept (zie [[Kookboek/Recepten|Recepten]] voor een overzicht), klik aan de rechterkant op &quot;Hulpmiddelen&quot;, vervolgens op &quot;Links naar deze pagina&quot; en tenslotte op de links die beginnen met &quot;''Sjabloon:Kookboek''&quot;.

== Een dagmenu veranderen ==
Het stelsel van dagmenu's is zorgvuldig samengesteld aan de hand van bovenvermelde criteria. Dat was vaak een hele puzzel. Maar als je een recept voor een hoofdmaaltijd hebt toegevoegd, is het wel wenselijk dat het ook in een dagmenu wordt opgenomen. Dagmenu's kunnen daarom gewijzigd worden, dit is immers een wiki, maar doe dat wel zorgvuldig, en dit kan even tijd kosten:
* Uitsluitend recepten die passen in een '''hoofdmaaltijd''' worden opgenomen in een dagmenu.
* '''Vervang niet een recept dat verder in geen ander dagmenu voorkomt'''. Dit kun je checken door naar het recept te gaan, aan de rechterkant te klikken op &quot;Hulpmiddelen&quot; en vervolgens op &quot;Links naar deze pagina&quot;. Als daar maar één link staat die begint met &quot;''Sjabloon:Kookboek''&quot; gevolgd door een datum, mag dit recept niet vervangen worden. Bijna alle vleesrecepten kunnen hierdoor niet worden vervangen omdat die maar één keer voorkomen.
* Vervang een recept altijd door een soortgelijk recept (of recepten), met dezelfde functie (voorgerecht, hoofdgerecht, bijgerecht, dessert) en met dezelfde soort ingrediënten: vervang bijvoorbeeld:
** een rijstgerecht door een rijstgerecht, een pastagerecht door een andere pastagerecht, een aardappelgerecht door een ander aardappelgerecht en een gerecht met peulvruchten door een ander met peulvruchten; 
** een groentenrecept door een ander groentenrecept en let daarbij op het seizoen, zie [https://www.voedingscentrum.nl/Assets/Uploads/voedingscentrum/Documents/Consumenten/Veelgestelde%20vragen/Voedingscentrum%20seizoengroente-%20en%20fruitkalender.pdf Seizoenskalender van Voedingscentrum]; let er ook op dat de nieuwe groente niet al op andere dagen van dezelfde week voorkomt en dat [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx groenten met veel nitraat] niet op twee opeenvolgende dagen worden gegeten;
** een visgerecht door een ander visgerecht, zie de [https://vispaleistexel.nl/viskalender.pdf Viskalender] voor de verkrijgbaarheid;
** een kipgerecht door een ander gerecht met gevogelte; de gevogelterecepten met ander gevogelte dan kip zijn slechts één keer opgenomen, dus die kunnen niet veranderd worden.
* Enkele recepten die gemakkelijk kunnen worden vervangen door betere of specifieke recepten, mits passend bij de rest van het menu:&lt;br&gt;
**In het algemeen:
*** Vegetarische gerechten, in het bijzonder die waarbij [[Kookboek/Tofu|tofu]] en [[Kookboek/Kant-en-klare vleesvervanger|Kant-en-klare vleesvervangers/vegaproducten]] als apart gerecht (met een eigen foto zijn) in een dagmenu zijn opgenomen.
*** Eiergerechten.
*** Pastarecepten zonder tomaten en paprika voor de periode november-juni.
**In het bijzonder:
*** [[Kookboek/Saladerecept#Zelf_een_salade_samenstellen|Salades]] en [[Kookboek/Vruchtensalade|Vruchtensalade]] waarbij geen specifiek recept is vermeld, maar alleen een aanduiding/aanwijzing. Zorg dan wel voor weer een rauwkost- resp. vruchtensalade, maar dan specifiek.
*** [[Kookboek/Gekookte aardappel|Gekookte aardappelen]]
*** [[Kookboek/Geroosterde groenten|Geroosterde groenten]]
*** [[Kookboek/Preistoofpot|Preistoofpot]]
*** [[Kookboek/Stamppot boerenkool|Stamppot boerenkool]]
*** [[Kookboek/Kidneybonen met gestoofde groenten|Kidneybonen met gestoofde groenten]]
*** Makreel en zalm, maar vervang die dan wel door een andere vette vissoort.
*** [[Kookboek/Zuiveldessert|Zuiveldessert]]
Als je vragen hebt, of niet zeker bent, neem dan contact op via de Overlegpagina van deze pagina of, als je binnen een week geen antwoord krijgt, met de [[Wikibooks:Lerarenkamer|Lerarenkamer]].

=== Instructie dagmenu veranderen ===
* Ga naar het betreffende sjabloon en klik op ''Bewerken''.
* Vul velden in achter het betreffende =-teken.
* Velden worden als volgt ingevuld:
** ''koptekst='' aanduiding van de dag of menu, bijvoorbeeld &quot;Bevrijdingsdag&quot; of &quot;Een veganistisch menu op Werelddierendag&quot;. Deze tekst verschijnt in een groter lettertype.
** ''koptekst2 ='' Nadere toelichting op het dagmenu of de specifieke dag, zie bijvoorbeeld [[Sjabloon:Kookboek 16 oktober|16 oktober]]. 
** ''voettekst ='' Instructies voor de kok over aanvullingen van of weglatingen uit het recept
** ''gerechtN''  = Titel van het recept zoals dat in het kookboek voorkomt, maar zonder &quot;Kookboek/&quot;
** ''fotoN     ='' Titel van een foto uit Wikimedia Commons die zo goed mogelijk het recept verbeeldt, maar zonder &quot;File:&quot;. Zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor toelichtingen en instructies over het vinden en uploaden van afbeeldingen
** ''tekstN    ='' Aanduiding van het gerecht. Extra informatie svp in de ''voettekst'' vermelden.

== Bronnen, noten en referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}
[[Categorie:Kookboek/Dagmenu| ]]</text>
      <sha1>mclrykip96snz66w93s3cu29r5qhkzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Wd zee</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46132</id>
    <revision>
      <id>422054</id>
      <parentid>421624</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="6jf08gmmn6tj7refm66a1f0u8d9386w" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Wd land/style.css&quot; /&gt;
{{#If:{{#property:liggingskaart|from={{{from|}}}}}
  |[[Afbeelding:{{Split|{{#property:liggingskaart|from={{{from|}}}}}|, |1}}|thumb|right|Locatie van de {{SUBPAGENAME}}&lt;hr&gt;[[Atlas van Europa/Zeeën|Index zeeën]]]]
}}
* {{Wd display|Is een|            is een|            from={{{from|}}}}} {{#If:{{#property:continent|from={{{from|}}}}}|in {{#statements:continent|from={{{from|}}}}}}}
* {{Wd display|Onderdeel van|     onderdeel van|     from={{{from|}}}}}
* Omvat:       {{Eerste 5|        omvat deel|        from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Sluit aan op|      sluit aan op|      from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Grenst aan|        grenst aan|        from={{{from|}}}}}
* Instroom:    {{Eerste 5|        instroom|          from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Diepte|            verticale diepte|  from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Diepste punt|      diepste punt|      from={{{from|}}}}} {{#If:{{#Invoke:Wikidata|claim|P1589|qualifier=P2044}}
  |({{Abs|{{#Invoke:Wikidata|claim|P1589|qualifier=P2044}}}}m)
}}
* {{Wd display|Lengte|            lengte|            from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Breedte|           breedte|           from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Oppervlakte|       oppervlakte|       from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Zoutgehalte|       saliniteit|        from={{{from|}}}}}
{{Marge|5px}}
* Meer informatie over de {{Wp|{{SUBPAGENAME}}}} op Wikipedia

{{#IfEq:{{{landkaart|}}}|-
|
|{{Wd landkaart|from={{{from|}}}}}&lt;!--|from={{{from|}}} werkt hier niet !?? --&gt;
}}

&lt;includeonly&gt;{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|{{Sub}}[[Categorie:Zee in Europa|{{SUBPAGENAME}}]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
* &lt;code&gt;|landkaart = -&lt;/code&gt; onderdrukt de weergave van de standaard landkaart

----

&lt; !-- testcode:
===Noordzee===
{{Wd zee|from=Q1693}}
--&gt;
&lt;!--
===Waddenzee===
{{Wd zee|from=Q26080}}
--&gt;

&lt;!-- properties:
  P1589 = diepste punt
  P2044 = hoogte boven de zeespiegel
  Q1693 = Noordzee
 Q26080 = Waddenzee
--&gt;

[[Categorie:Sjablonen Wikidata]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6jf08gmmn6tj7refm66a1f0u8d9386w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422058</id>
      <parentid>422054</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Kattegat|het|de}}</comment>
      <origin>422058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="36oofami5n3pjpbphuu9fnh89g97ry9" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Wd land/style.css&quot; /&gt;
{{#If:{{#property:liggingskaart|from={{{from|}}}}}
  |[[Afbeelding:{{Split|{{#property:liggingskaart|from={{{from|}}}}}|, |1}}|thumb|right|Locatie van de {{SUBPAGENAME}}&lt;hr&gt;[[Atlas van Europa/Zeeën|Index zeeën]]]]
}}
* {{Wd display|Is een|            is een|            from={{{from|}}}}} {{#If:{{#property:continent|from={{{from|}}}}}|in {{#statements:continent|from={{{from|}}}}}}}
* {{Wd display|Onderdeel van|     onderdeel van|     from={{{from|}}}}}
* Omvat:       {{Eerste 5|        omvat deel|        from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Sluit aan op|      sluit aan op|      from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Grenst aan|        grenst aan|        from={{{from|}}}}}
* Instroom:    {{Eerste 5|        instroom|          from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Diepte|            verticale diepte|  from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Diepste punt|      diepste punt|      from={{{from|}}}}} {{#If:{{#Invoke:Wikidata|claim|P1589|qualifier=P2044}}
  |({{Abs|{{#Invoke:Wikidata|claim|P1589|qualifier=P2044}}}}m)
}}
* {{Wd display|Lengte|            lengte|            from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Breedte|           breedte|           from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Oppervlakte|       oppervlakte|       from={{{from|}}}}}
* {{Wd display|Zoutgehalte|       saliniteit|        from={{{from|}}}}}
{{Marge|5px}}
* Meer informatie over {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Kattegat|het|de}} {{Wp|{{SUBPAGENAME}}}} op Wikipedia

{{#IfEq:{{{landkaart|}}}|-
|
|{{Wd landkaart|from={{{from|}}}}}&lt;!--|from={{{from|}}} werkt hier niet !?? --&gt;
}}

&lt;includeonly&gt;{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|{{Sub}}[[Categorie:Zee in Europa|{{SUBPAGENAME}}]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
* &lt;code&gt;|landkaart = -&lt;/code&gt; onderdrukt de weergave van de standaard landkaart

----

&lt; !-- testcode:
===Noordzee===
{{Wd zee|from=Q1693}}
--&gt;
&lt;!--
===Waddenzee===
{{Wd zee|from=Q26080}}
--&gt;

&lt;!-- properties:
  P1589 = diepste punt
  P2044 = hoogte boven de zeespiegel
  Q1693 = Noordzee
 Q26080 = Waddenzee
--&gt;

[[Categorie:Sjablonen Wikidata]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>36oofami5n3pjpbphuu9fnh89g97ry9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Oostzee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46211</id>
    <revision>
      <id>422053</id>
      <parentid>419253</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="ot5koquvwelr5yeqzy45ninrx3y4px7" xml:space="preserve">{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 58
 |longitude = 20
 |zoom      =  5
}}</text>
      <sha1>ot5koquvwelr5yeqzy45ninrx3y4px7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Noordelijke IJszee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46214</id>
    <revision>
      <id>422050</id>
      <parentid>421182</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="2zee9szoekp99fkeevy2g7rn3i91bmd" xml:space="preserve">[[Afbeelding:{{#property:bathymetrie-afbeelding}}|thumb|right|Belangrijkste bathymetrische/topografische kenmerken van de Noordelijke IJszee]]
{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 79.13864
 |longitude = -3.23897
 |zoom      =  4
}}</text>
      <sha1>2zee9szoekp99fkeevy2g7rn3i91bmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Tyrreense zee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46215</id>
    <revision>
      <id>422059</id>
      <parentid>419257</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="haznx918fo4v8nx6h718ni2bzg6ejzb" xml:space="preserve">{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 40
 |longitude = 12
 |zoom      =  7
}}</text>
      <sha1>haznx918fo4v8nx6h718ni2bzg6ejzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Kattegat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46221</id>
    <revision>
      <id>422055</id>
      <parentid>419263</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Erik Baas heeft pagina [[Atlas van Europa/Het Kattegat]] hernoemd naar [[Atlas van Europa/Kattegat]]: -lidwoord</comment>
      <origin>419263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="9f2oc8mo17qexwerbc75uc91dmab1ac" xml:space="preserve">{{Wd zee}}</text>
      <sha1>9f2oc8mo17qexwerbc75uc91dmab1ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Ierse zee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46222</id>
    <revision>
      <id>422047</id>
      <parentid>420180</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188" sha1="mauoglx15frsqq8e05phwv266k61z68" xml:space="preserve">De '''Ierse Zee''' is een zee tussen [[../Ierland/]] en het [[../Verenigd Koninkrijk/]].

{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 53.5
 |longitude = -5
 |zoom      =  8
}}</text>
      <sha1>mauoglx15frsqq8e05phwv266k61z68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Keltische zee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46224</id>
    <revision>
      <id>422048</id>
      <parentid>419266</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="c620ynbfnxsvhxo8jba9gba8c7w8gav" xml:space="preserve">{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 50.502222
 |longitude = -7.914444
 |zoom      =  6
}}</text>
      <sha1>c620ynbfnxsvhxo8jba9gba8c7w8gav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Ligurische zee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46225</id>
    <revision>
      <id>422049</id>
      <parentid>419267</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kaart; tijdelijke oplossing?</comment>
      <origin>422049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="pkdzjmerf1506hxgm9gg5ckyxnnntcg" xml:space="preserve">{{Wd zee
 |landkaart = -
}}
{{Wd landkaart
 |latitude  = 43.498333
 |longitude =  9.041667
 |zoom      =  8
}}</text>
      <sha1>pkdzjmerf1506hxgm9gg5ckyxnnntcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Links</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46256</id>
    <revision>
      <id>422023</id>
      <parentid>421870</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+ &quot;{boek)/Voorwoord&quot;</comment>
      <origin>422023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="ftack07lh1yo9998uw95qxlce0unrgd" xml:space="preserve">{{#IfEq:{{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}
|&lt;!-- ja; doe niets --&gt;
|&lt;div class=&quot;noprint&quot;&gt;&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;


&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''&amp;larr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}]]&lt;!--


--&gt;{{#IfExist:{{BASEPAGENAME}}&lt;!--
  --&gt;|{{#IfEq:{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}&lt;!--
    --&gt;|&lt;!--
    --&gt;|&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;uarr;'''&lt;/span&gt; [[{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}]]&lt;!--
  --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|Inleiding]]}}&lt;!--
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|Voorwoord]]}}&lt;!--
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Index|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Index|Index]]}}&lt;!--
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|Inhoud]]}}&lt;!--
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;}}&lt;noinclude&gt;
----
:Geeft links naar:
:*de voorpagina van een boek,
:*de eerste hogere pagina (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Inleiding&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Voorwoord&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Index&quot; (als deze aanwezig is), 
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoud&quot; (als deze aanwezig is), en
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoudsopgave&quot; (als deze aanwezig is).

:Bedoeld om onderaan de pagina geplaatst te worden, maar boven evt. navigatiesjablonen.
:Vooral toegepast op boeken die te weinig hoofdstukken bevatten om een index- of navigatiesjabloon te rechtvaardigen.
:Bijkomend voordeel is dat door het toevoegen van minstens één wikilink op de pagina, deze meetelt als ''inhoudelijke pagina'', wat de [[m:Wikibooks/Table/nl|statistieken]] ten goede komt.

[[Categorie:Sjablonen]]&lt;!--voorlopig--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ftack07lh1yo9998uw95qxlce0unrgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Schaken door meesters</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46418</id>
    <revision>
      <id>422001</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Index basis |inhoud= *[[../Barnes/]] *[[../Basman/]] *[[../Bird/]] *[[../Breyer/]] *[[../Duras/]] *[[../From/]] *[[../Fuller/]] *[[../Grau/]] *[[../Grob/]] *[[../Lisitsyn/]] *[[../Mason/]] *[[../McDonnell/]] *[[../Myers/]] *[[../Nimzowitsch/]] *[[../Petrov/]] *[[../Schlechter/]] *[[../Sokolsky/]] *[[../Staunton/]] *[[../Stein/]] *[[../Tartakower/]] *[[../Wagner/]] *[[../Zukertort/]] }}&lt;noinclude&gt;  [[Categorie:Sjablonen index]] &lt;/noinclude&gt;'</comment>
      <origin>422001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="6ept46p922lzdolic3zfn4f2zd7a2ei" xml:space="preserve">{{Index basis
|inhoud=
*[[../Barnes/]]
*[[../Basman/]]
*[[../Bird/]]
*[[../Breyer/]]
*[[../Duras/]]
*[[../From/]]
*[[../Fuller/]]
*[[../Grau/]]
*[[../Grob/]]
*[[../Lisitsyn/]]
*[[../Mason/]]
*[[../McDonnell/]]
*[[../Myers/]]
*[[../Nimzowitsch/]]
*[[../Petrov/]]
*[[../Schlechter/]]
*[[../Sokolsky/]]
*[[../Staunton/]]
*[[../Stein/]]
*[[../Tartakower/]]
*[[../Wagner/]]
*[[../Zukertort/]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ept46p922lzdolic3zfn4f2zd7a2ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas van Europa/Straat van Sicilië</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46420</id>
    <revision>
      <id>422062</id>
      <timestamp>2026-04-10T09:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Wd zee}}'</comment>
      <origin>422062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="9f2oc8mo17qexwerbc75uc91dmab1ac" xml:space="preserve">{{Wd zee}}</text>
      <sha1>9f2oc8mo17qexwerbc75uc91dmab1ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaarten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46421</id>
    <revision>
      <id>422065</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Dpintro}}  * [[Portaal:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]] * [[Atlas van Europa]] * [[OpenStreetMap]] {{Marge|7px;}} * [[Kaartspel]] * [[Kaartspel/Speelkaarten|Speelkaarten]] * [[Tarot]]  ==Wikijunior== * [[Wikijunior:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]] * [[Wikijunior:Topografie|Topografie]]  {{Dp}}'</comment>
      <origin>422065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="50dtyi8egyf05de9ivzc2aw3vrkf42m" xml:space="preserve">{{Dpintro}}

* [[Portaal:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]
* [[Atlas van Europa]]
* [[OpenStreetMap]]
{{Marge|7px;}}
* [[Kaartspel]]
* [[Kaartspel/Speelkaarten|Speelkaarten]]
* [[Tarot]]

==Wikijunior==
* [[Wikijunior:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]
* [[Wikijunior:Topografie|Topografie]]

{{Dp}}</text>
      <sha1>50dtyi8egyf05de9ivzc2aw3vrkf42m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422067</id>
      <parentid>422065</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>422067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="kq4650mc24812ueqgfajl4xs7rfgrf2" xml:space="preserve">{{Dpintro}}

* [[Portaal:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]
* [[Atlas van Europa]]
* [[Geo-visualisatie]] – kaarten maken met een GIS
* [[Historische atlas]]
* [[OpenStreetMap]]
{{Marge|7px;}}
* [[Kaartspel]]
* [[Kaartspel/Speelkaarten|Speelkaarten]]
* [[Tarot]]

==Wikijunior==
* [[Wikijunior:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]
* [[Wikijunior:Topografie|Topografie]]

{{Dp}}</text>
      <sha1>kq4650mc24812ueqgfajl4xs7rfgrf2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>