Kookboek/Ingrediënten

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kookboek/Ingrediënten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1295</id>
    <revision>
      <id>422199</id>
      <parentid>407755</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lf</comment>
      <origin>422199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="2ea1fubk937kr4h5j94wpb6pbpou1jv" xml:space="preserve">'''Ingrediënten''' vormen de basis van het eten of drinken. De kunst van het koken bestaat uit het op de juiste wijze mengen en bereiden van de ingrediënten. We kunnen ze opdelen in:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Kookboek/Bloem|Bloem]]
*[[Kookboek/Ei|Ei]]
*[[Kookboek/Fruitsoorten|Fruit]]
*[[Kookboek/Gevogelte|Gevogelte]]
*[[Kookboek/Graan|Granen]]
*[[Kookboek/Groenten|Groenten]]
*[[Kookboek/Internationale voedseltermen|Internationaal]]
*[[Kookboek/Kruiden en specerijen|Kruiden en specerijen]]
*[[Kookboek/Noot|Noten]]
*[[Kookboek/Peulvruchten|Peulvruchten]]
*[[Kookboek/Olie en vet|Olie en vet]]
*[[Kookboek/Vervanger|Vervangers]]
*[[Kookboek/Vis|Vis]]
*[[Kookboek/Vlees|Vlees]]
*[[Kookboek/Zeevruchten|Zeevruchten]]
*[[Kookboek/Zoetstof|Zoetstoffen]]
*[[Kookboek/Zuivel|Zuivel]]
}}
{{Sub}}
{{Navigatie kookboek}}

[[Categorie:Ingrediënt| ]]</text>
      <sha1>2ea1fubk937kr4h5j94wpb6pbpou1jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdpagina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1820</id>
    <revision>
      <id>422130</id>
      <parentid>417468</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6488" sha1="r98ep0zi0nes2ybn62ob9cbi8998bv9" xml:space="preserve">&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP-adres.
******************************************************
* JE BOEK OP HET LINKER DEEL VAN DE PAGINA KRIJGEN.
* Om je boek op het rechter deel van de pagina te krijgen moet
* je de informatie in de infobox (zie Wikibooks:Infobox) van je 
* boek aanpassen. Enkel boeken met een voortgang van 75% of 100%
* komen op het linker deel te staan.
*
* Als je infobox aangepast is, dan met de hand het betreffende sjabloon
* dat onderdeel is van de hoofdpagina aanpassen zodat het boek daar verschijnt. 
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
&lt;templatestyles src=&quot;style.css&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 21px; font-weight: bolder;&quot;&gt;[[Wikibooks: Welkom|&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Welkom op&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: #0b2645;&quot;&gt;WIKI&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #0a4e98;&quot;&gt;BOOKS&lt;/span&gt;!]]&lt;/div&gt;

&lt;!-- KOP --&gt;
{| class=&quot;smaller-on-mobile&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;margin-top: 1.3em; background-color: rgb(253, 252, 248); color: black; border: 2px solid rgb(95, 150, 211);padding: 0.3em;-moz-border-radius: 10px;&quot;
| style=&quot;font-size: 105%; padding: 5px 10px;&quot; | Wikibooks is een gemeenschapsproject om lezers kosteloos teksten met [[Wikibooks: Vrije inhoud|vrije inhoud]] ter beschikking te stellen. Bijvoorbeeld '''leerboeken''' en ander lesmateriaal maar ook '''algemene informatieve teksten''' (geen reclame) in '''boekvorm'''. Zie onze [[Wikibooks: Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]].&lt;br&gt;
Op dit moment zijn er '''{{Aantal hoofdstukken}}''' hoofdstukken aanwezig in '''{{PAGESINCATEGORY:Boek|pages}}''' [[:Categorie:Boek|boeken]] en '''{{Pagina's in naamruimte|104}}''' hoofdstukken in '''{{Aantal Wikijuniorboeken}}''' [[:Categorie:Boeken in Wikijunior|Wikijunior-boeken]] (waaraan soms nog wordt gewerkt). U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.&lt;br&gt;
&lt;!-- * [https://pageviews.wmcloud.org/topviews/?project=nl.wikibooks.org&amp;platform=all-access&amp;date=last-month&amp;excludes= Meest geraadpleegde pagina's van Wikibooks in de vorige maand] --&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1em; text-align: center; font-weight: bold;&quot;&gt;
[[Wikibooks:Gewenste hoofdstukken en boeken|Gewenste artikelen]] - [[Wikibooks:Waarom meehelpen|Waarom zou ik meehelpen]] - [[Wikibooks:Instructies|Instructies]] - [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]] - [[Wikibooks:Zandbak|Oefenen in zandbak]] - [[:Categorie:Help|Helppagina's]] - [[Wikibooks:Lerarenkamer|Vraag om hulp]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- DAGMENU VOLLE BREEDTE --&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_Food.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[Kookboek|Dagmenu uit het kookboek]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;!-- TWEE KOLOMMEN --&gt;
&lt;!-- LINKERKOLOM: VOLTOOIDE BOEKEN --&gt;
{| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; border: none; padding: 0px;&quot;
|-
|style=&quot;width: 66%; border: 1px solid #CCF7CC; background: #EEFFEE; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px;&quot; valign=top|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;background: transparent; color: black;&quot;
|-
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_Psychology2.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[: Categorie:Boek|Catalogus Wikiboeken]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%&quot; |{{Exacte wetenschap}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Technologie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Multimediale wetenschappen}} 
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Taal- en letterkunde}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Geschiedenis}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Samenleving}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Levensbeschouwing}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Expressie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Diversen}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|}
|&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;!-- ruimte tussen kolommen --&gt;
&lt;!-- BEGIN RECHTERKOLOM, ONVOLTOOIDE BOEKEN --&gt;
|style=&quot;border: 1px solid #CCF7CC; background: #EEFFEE; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px;&quot; valign=top|
&lt;!-- | width=&quot;48%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border: 1px solid #DDDDF7; background: #F7F7FF; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px&quot;|  --&gt;
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;background: transparent; color: black;&quot;
|-
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_writing.svg|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[:Categorie:Wikibooks:Beginnetje|Catalogus Gestarte Wikiboeken]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;&quot;|
{{Werkboek van de maand}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%; border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Gestarte boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
|} &lt;!-- EINDE RECHTERKOLOM --&gt;
|} &lt;!-- EINDE INDELING RECHTERKOLOM --&gt;

&lt;!-- ZUSTERPROJECTEN --&gt;
{{Zusterprojecten}}
&lt;div style=&quot;width: 96%; margin: 1em auto 7px auto; background-color: rgb(253, 252, 248); color: black; border: 2px solid rgb(95, 150, 211); padding: 1em 0.3em; -moz-border-radius: 10px; text-align: center; font-weight: bold;&quot;&gt;

&lt;!-- PORTAAL --&gt;
[[Wikibooks:Portaal]]
- [[m:Wikibooks/Table/nl|Lijst van alle 77 &lt;!-- dd. 23 januari 2026--&gt; taalversies van Wikibooks internationaal]]&lt;!--
- [[m:How to start a new Wikibooks portal|Start een Wikibooks-portaal in een andere taal]] --&gt;
&lt;/div&gt;

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>r98ep0zi0nes2ybn62ob9cbi8998bv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Mozzarella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3131</id>
    <revision>
      <id>422225</id>
      <parentid>394736</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="az1cs5redy0pm0lfh4s5yru09zt8bcb" xml:space="preserve">[[Bestand:Mozzarella.jpg|thumb|Mozzarella]]
[[Kookboek/Ingrediënten|Ingrediënten&gt;&gt;]]

'''Mozzarella''' is een Italiaanse verse [[Kookboek/Kaas|kaas]], die gemaakt wordt van de [[Kookboek/Melk|melk]] van de waterbuffel, maar buiten Italië meestal van koemelk. Vooral de laatstgenoemde, goedkopere soort wordt veel gebruikt op [[Kookboek/Pizza|pizza's]]. Mozzarella wordt vaak als voorgerecht gegeten, met gesneden [[Kookboek/Tomaat|tomaat]] en [[Kookboek/Basilicum|basilicum]]. Dit gerecht wordt [[Kookboek/Mozzarella met tomaten|insalata caprese]] genoemd.

Verse mozzarella wordt in het natuurlijke vocht (de wei) verpakt en verkocht. In zijn meest bekende vorm is een mozzarellakaasje vrij klein, eivormig en kan het door één persoon in zijn geheel worden gegeten. Er bestaan echter ook dikke worstvormige mozzarella's. Naast de verse mozzarella bestaat ook een gerookte variant, en er zijn varianten die met minder vocht worden verpakt.

==Recepten met Mozzarella==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-mozzarella
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

{{Wikipedia|Pagina=Mozzarella|Naam=Mozzarella}}
{{Sub}}

[[Categorie:Kaas|Mozzarella]]</text>
      <sha1>az1cs5redy0pm0lfh4s5yru09zt8bcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>422123</id>
      <parentid>422107</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* (Probeersel:) */ Reactie</comment>
      <origin>422123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26002" sha1="dc2gx8i4u83mqon1xwunskuqx89koc9" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)</text>
      <sha1>dc2gx8i4u83mqon1xwunskuqx89koc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422124</id>
      <parentid>422123</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* (Probeersel:) */ Reactie</comment>
      <origin>422124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26133" sha1="5peqf0a9fdombk106k96toj1816rzqk" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)</text>
      <sha1>5peqf0a9fdombk106k96toj1816rzqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422198</id>
      <parentid>422124</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* (Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem) */</comment>
      <origin>422198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26920" sha1="jxa5uqfffmhd821zwyofewmoe3imeuv" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)</text>
      <sha1>jxa5uqfffmhd821zwyofewmoe3imeuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422226</id>
      <parentid>422198</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T23:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* (Probeersel:) */</comment>
      <origin>422226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28308" sha1="b6jiqltiblypg12uk4qi8twsx43p8x3" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)</text>
      <sha1>b6jiqltiblypg12uk4qi8twsx43p8x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422227</id>
      <parentid>422226</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T23:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* (Probeersel:) */</comment>
      <origin>422227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28309" sha1="f7oz8hth2gb9acx9rfax6ubx9r61jvm" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? 
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen|
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)</text>
      <sha1>f7oz8hth2gb9acx9rfax6ubx9r61jvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kunstgeschiedenis/Inleiding &amp; inhoud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6036</id>
    <revision>
      <id>422176</id>
      <parentid>409978</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>-naam</comment>
      <origin>422176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6252" sha1="lna3dt1wx2o02vqhfbv2cx74vxyecrd" xml:space="preserve">{{Kunstgeschiedenis}}
== Het onderwerp van dit boek ==
Onder '''''kunst''''' vallen veel vormen van creativiteit, maar bij behandelingen van kunstgeschiedenis is het gebruikelijk dat de nadruk valt op het visuele, dus de '''beeldende kunst'''. In dit wikibook volgen wij deze traditie. Beeldende kunst is de verzamelnaam voor de visueel creatieve kunsten die traditioneel de kunstgenres architectuur ''(eveneens tot de '[[Kunstgeschiedenis/Toegepaste kunst|toegepaste kunsten]]' gerekend)'', beeldhouwkunst, schilderen, tekenen, grafiek en fotografie omvatten, evenals handwerk. De beeldende kunst wordt onderscheiden van de podiumkunsten (zoals theater-, dans- en filmkunst), literatuur en muziek. Kunstwerken die onder de noemer beeldende of visuele kunst vallen, bestaan en functioneren binnen een fysiek-ruimtelijke structuur die rechtstreeks door de waarnemer kan worden beleefd.

== Wat is kunst? ==
Veel theoretici, met name binnen de filosofie van de kunst (esthetica), hebben geprobeerd om deze vraag te beantwoorden. Ook al komen ze vaak tot heel verschillende antwoorden, toch zijn ze het meestal onderling eens dat het bij kunst gaat om een door de mens gemaakt product (een 'artefact'), in tegenstelling tot een 'natuurlijk' product. Een prachtig stuk drijfhout is dus pas kunst als het door menselijke handen tot kunst is gemaakt. Overigens werd zelfs dit onderscheid in de 20e eeuw door moderne kunstenaars aangevochten met de ''objets trouvés''. Het idee is dat wanneer de kunstenaar oordeelt dat het gevonden object een bepaalde esthetische kwaliteit heeft, het kan worden tentoongesteld ter waardering door anderen, waardoor het de status van een kunstvoorwerp krijgt. In plaats van een strakke definitie van kunst na te streven, bestuderen [[Kunstgeschiedenis/Kunsthistorisch onderzoek|kunsthistorici]] eerder de productie en receptie van kunstwerken en de wisselende kunstopvattingen in verschillende culturen en tijden.

== Een nooit eindigend verhaal == 
Het maken van kunstvoorwerpen is een activiteit die de mens van andere dieren onderscheidt. Al in de [[Kunstgeschiedenis/Prehistorische kunst|prehistorie]] creëerde de mens prachtige voorwerpen die niet uitsluitend een praktisch nut leken te hebben, maar bijvoorbeeld ook een esthetische of [[Magie|magisch]]-religieuze functie konden vervullen. Onze moderne westerse opvatting van kunst als een individuele expressie is vrij recent, evenals de status die de kunstenaar tegenwoordig heeft als een vormgever van ideeën en chroniqueur van de tijdgeest. Een [[Kunstgeschiedenis/Middeleeuwse kunst|middeleeuws]] schilder bijvoorbeeld werkte in een schildersgilde en werd als ambachtsman beschouwd. Dit bleef zo tot aan de [[Kunstgeschiedenis/Renaissance|renaissance]], toen humanisten als Leon Battista Alberti kunst een filosofische basis gaven. In de periode van de [[Kunstgeschiedenis/19e-eeuwse romantiek|19e-eeuwse romantiek]] werd de expressie van de individuele kunstenaar van nog groter belang, en die opvatting beheerst tot op de dag van vandaag onze visie op kunst en de kunstenaar. Het beschrijven van die verschillende opvattingen over kunst en de functies die kunst doorheen de eeuwen had is onderwerp van dit boek. Geen kunst zonder kunstenaars natuurlijk. Van anonieme grotschilder tot Karel Appel en verder spelen zij de hoofdrollen in dit boeiende, nooit eindigende verhaal.
{| width=60% align=center border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left:1em;margin-right:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#A3E4D7; border:5px  solid green&quot;
|- align=left
|&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''Wat is kunstgeschiedenis?'''&lt;/div&gt;
----
----
[[Bestand:Art-portrait-collage 2.jpg|thumb]]

'''Kunstgeschiedenis is het verhaal van de evolutie van kunstopvattingen doorheen de tijd. Hierbij wordt kunst typisch begrepen als elke activiteit of product, door mensen uitgevoerd voor esthetische of communicatieve doeleinden, waardoor ideeën, emoties of, in het algemeen, een visie op de wereld worden uitgedrukt.'''

De geschiedschrijving van kunst als academische discipline is in het Westen meestal beperkt tot de zogenaamde visuele of beeldende kunsten (voornamelijk schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur), terwijl andere kunsten meer het specifiek studieobject vormen van andere duidelijk afgebakende disciplines, zoals literatuurgeschiedenis of muziekgeschiedenis. Samen met andere disciplines die onder meer wetenschap, filosofie en religie bestuderen, maken ze deel uit van de zogenaamde cultuurgeschiedenis. Enkele kennisgebieden die nauw verwant zijn met kunstgeschiedenis zijn esthetiek en kunsttheorie.

De geschiedschrijving van kunst is een multidisciplinaire wetenschap, die een objectief [[Kunstgeschiedenis/Kunsthistorisch onderzoek|onderzoek van kunst]] door de geschiedenis nastreeft, culturen classificeert, periodiseringen vaststelt en hun onderscheidende kenmerken en invloeden analyseert. De studie van de kunstgeschiedenis werd aanvankelijk ontwikkeld tijdens de renaissance, en beperkte zich tot de artistieke productie van de westerse beschaving. In de loop van de tijd ontstond echter een bredere visie op de artistieke geschiedenis, waarbij werd gestreefd naar een globale beschrijving van de kunst van alle beschavingen. Hierbij wilde men bij analyse rekening houden met de eigen culturele waarden (cultureel relativisme) van de artistieke productie die buiten de westerse kunst was ontstaan.

In de 20e eeuw zijn openbare en particuliere instellingen, stichtingen, musea en galerijen toegenomen. Zij leggen zich toe op de analyse en catalogisering van kunstwerken, en bereiken ook een groot publiek. De opkomst van de moderne media sinds de 20e eeuw is essentieel geweest voor een betere studie en verspreiding van kunst. Internationale evenementen en tentoonstellingen zoals de biënnales van Venetië en São Paulo of de Documenta van Kassel zijn belangrijke kanalen om nieuwe stijlen en trends te promoten. Instellingen zoals UNESCO helpen ook om de belangrijkste artistieke monumenten van de wereld te behouden.

''('''Bron''': [https://www.ensie.nl/jules-grandgagnage/kunstgeschiedenis 'Kunstgeschiedenis' in ENSIE], met toestemming van de auteur)''
|}
{{Sub}}
[[en:Art History/Contents]]</text>
      <sha1>lna3dt1wx2o02vqhfbv2cx74vxyecrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Ansjovis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7297</id>
    <revision>
      <id>422239</id>
      <parentid>410388</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="sgcm279fdjr1f7pwv0umkbs2eevub8g" xml:space="preserve">{{Infobox vis
| Naam = Ansjovis
| Afb1 = [[Bestand:Acciughe sotto sale.vaschetta portacciughe sott'olio - cropped.jpg|300px]]
| Afb1Omschr = Ansjovis in olie
| Leefgebied = 
| Latijnsenaam = Engraulis encrasicolus
| Altnaam =
| Bereidingswijzen = Bakken, barbecuen en grillen
| Smaak = Sterk, zout
| Structuur = zacht en vettig
| Invriezen =
| Wikipedialink = Ansjovis
}}

De [[Kookboek/Vissoorten|ansjovis]] wordt, naast vers, meestal verkocht in olie. Deze sterk smakende filetjes hebben in de keuken vaak de functie van smaakmaker in salades, pasta's of op een pizza. Daarnaast wordt er ook pasta verkocht gemaakt van ansjovis, zout en sojaolie. Deze wordt gebruikt om gerechten een subtiele vissmaak te geven. 

Met name in de keukens van de landen rond de Middellandse Zee is de ansjovis belangrijk als smaakmaker in verschillende gerechten.

==Recepten==
&lt;DynamicPageList&gt;
category = KB-ansjovis
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/dynamicpagelist&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Vis|Ansjovis]]</text>
      <sha1>sgcm279fdjr1f7pwv0umkbs2eevub8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Worstsoorten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9210</id>
    <revision>
      <id>422206</id>
      <parentid>412261</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+braadworst, lf</comment>
      <origin>422206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="3htbmafk7oh55ud4t5xz2gfw21ctk52" xml:space="preserve">Een overzicht van [[Kookboek/Worst|worstsoorten]]:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
* [[Kookboek/Bloedworst|Bloedworst]]
* [[Kookboek/Bockworst|Bockworst]]
* [[Kookboek/Braadworst|Braadworst]]
* [[Kookboek/Metworst|(Boeren-)metworst]]
* [[Kookboek/Boterhamworst|Boterhamworst]]
* [[Kookboek/Cervelaat|Cervelaat]]
* [[Kookboek/Chipolata (worst)|Chipolata (worst)]]
* [[Kookboek/Chorizo|Chorizo]]
* [[Kookboek/Dendermondse paardenworst|Dendermondse paardenworst]]
* [[Kookboek/Droge worst|Droge worst]]
* [[Kookboek/Gelderse gekookte worst]]
* [[Kookboek/Geldersche worst|Geldersche worst]]
* [[Kookboek/Gekookte worst|Gekookte worst]]
* [[Kookboek/Grillworst|Grillworst]]
* [[Kookboek/Knakworst|Knakworst]]
* [[Kookboek/Leverworst|Leverworst]]
* [[Kookboek/Lyonese worst|Lyonese worst]] (een soort quenelle)
* [[Kookboek/Merguez|Merguez]]
* [[Kookboek/Ossenworst|Ossenworst]]
* [[Kookboek/Palingworst|Palingworst]]
* [[Kookboek/Plokworst|Plokworst]]
* [[Kookboek/Rookworst|Rookworst]]
* [[Kookboek/Salami|Salami]]
* [[Kookboek/Saucijs|Saucijs]]
* [[Kookboek/Saucisse de Morteau|Saucisse de Morteau ‎]] ‎ 
* [[Kookboek/Sucuk|Sucuk]]
}}
== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Bloodwurst.jpg|Bloedworst
Bockwurst.jpg|Bockworst
Groninger metworst.JPG|(Boeren-)metworst uit Groningen
Bologna lunch meat style sausage.JPG|Boterhamworst
Lebanon Bologna example.jpg|Cervelaat/Snijworst
-2020-07-01 Pork chipolata sasages, Trimingham, Norfolk.JPG|Chipolata-worst
Chorizo (19889318133).jpg|Chorizo
Paardenworsten.jpg|Dendermondse paardenworst
Groninger droge worst.JPG|(Groninger) droge worsten
Lyoner.JPG|Gekookte worst
Grillworst met kaas.JPG|Grillworst met kaas
Knakworst.JPG|Knakworsten
Grove Groningse leverworst.JPG|Grove leverworst
Merguez sausage, Icosium, Paris 001.jpg|Merguez
Osseworst en Amsterdamse uitjes.JPG|Osseworst
Palingworst.jpg|Palingworst
&lt;!--Geen foto helaas beschikbaar.png|Plokworst--&gt;
Rookworst rauw 2025.jpg|Rookworst
Salami aka.jpg|Salami
Braadworst.jpg|Saucijs/Braadworst
Saucisse de Morteau 0001.jpg|Saucisse de Morteau
Sudjuk.jpg|Sudjuk
&lt;/gallery&gt; 

[[Categorie:Worst| Worstsoorten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>3htbmafk7oh55ud4t5xz2gfw21ctk52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vleessoorten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9212</id>
    <revision>
      <id>422207</id>
      <parentid>393312</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kolommen</comment>
      <origin>422207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="4dht67r8hg8vt6lknlq99touo4s21vl" xml:space="preserve">__NOTOC__Een overzicht van de verschillende vleessorten:
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
===Kalfs- en pinkvlees===
*[[Kookboek/Kalfsbiefstuk|Kalfsbiefstuk]]
*[[Kookboek/Kalfsborst|Kalfsborst]]
*[[Kookboek/Kalfsfilet|Kalfsfilet]]
*[[Kookboek/Kalfsfricandeau|Kalfsfricandeau]]
*[[Kookboek/Kalfshaas|Kalfshaas]]
*[[Kookboek/Kalfskotelet|Kalfskotelet]]
*[[Kookboek/Kalfsoester|Kalfsoester]]
*[[Kookboek/Kalfsrollade|Kalfsrollade]]
*[[Kookboek/Kalfsschnitzel|Kalfsschnitzel]]

===Lamsvlees===
*[[Kookboek/Lamsbout|Lamsbout]]
*[[Kookboek/Lamsfricandeau|Lamsfricandeau]]
*[[Kookboek/Lamshaas|Lamshaas]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamsoester]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamskotelet]]

{{Bij elkaar houden
|inhoud=
===Paardenvlees===
*[[Kookboek/Paardenbiefstuk|Paardenbiefstuk]]
*[[Kookboek/Paardenrookvlees|Paardenrookvlees]]
}}

===Rundvlees===
*[[Kookboek/Biefstuk|Biefstuk]]
*[[Kookboek/Braadlap|Braadlap]]
*[[Kookboek/Chateubriand|Chateubriand]]
*[[Kookboek/Entrecóte|Entrecóte]]
*[[Kookboek/Ossehaas|Ossehaas]]
*[[Kookboek/Ossestaart|Ossestaart]]
*[[Kookboek/Poulet|Poulet]]
*[[Kookboek/Rookvlees|Rookvlees]]
*[[Kookboek/Rosbief|Rosbief]]
*[[Kookboek/Rundergehakt|Rundergehakt]]
*[[Kookboek/Runderrib|Runderrib]]
{{Bij elkaar houden
|inhoud=
*[[Kookboek/Runderrollade|Runderrollade]]
*[[Kookboek/Schenkel|Schenkel]]
*[[Kookboek/Tournedos|Tournedos]]
}}

===Schapenvlees===
*[[Kookboek/Schapenbout|Schapenbout]]

===Varkensvlees===
*[[Kookboek/Hamlap|Hamlap]]
*[[Kookboek/Karbonade|Karbonade]]
*[[Kookboek/Sparerib|Sparerib]]
*[[Kookboek/Speklap|Speklap]]
*[[Kookboek/Varkensgehakt|Varkensgehakt]]
*[[Kookboek/Varkenshaas|Varkenshaas]]
*[[Kookboek/Varkenskotelet|Varkenskotelet]]
*[[Kookboek/Varkensoester|Varkensoester]]
*[[Kookboek/Varkensrib|Varkensrib]]
*[[Kookboek/Varkensrollade|Varkensrollade]]
*[[Kookboek/Varkenslap|Varkenslap]]
*[[Kookboek/Varkenspoot|Varkenspoot]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vlees| Vleessoorten]]</text>
      <sha1>4dht67r8hg8vt6lknlq99touo4s21vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422211</id>
      <parentid>422207</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+Lamsvlees</comment>
      <origin>422211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="475yt3xi168fs13g7hruhxb3vrbwwlo" xml:space="preserve">__NOTOC__Een overzicht van de verschillende vleessorten:
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
===Kalfs- en pinkvlees===
*[[Kookboek/Kalfsbiefstuk|Kalfsbiefstuk]]
*[[Kookboek/Kalfsborst|Kalfsborst]]
*[[Kookboek/Kalfsfilet|Kalfsfilet]]
*[[Kookboek/Kalfsfricandeau|Kalfsfricandeau]]
*[[Kookboek/Kalfshaas|Kalfshaas]]
*[[Kookboek/Kalfskotelet|Kalfskotelet]]
*[[Kookboek/Kalfsoester|Kalfsoester]]
*[[Kookboek/Kalfsrollade|Kalfsrollade]]
*[[Kookboek/Kalfsschnitzel|Kalfsschnitzel]]

===Lamsvlees===
*[[Kookboek/Lamsbout|Lamsbout]]
*[[Kookboek/Lamsfricandeau|Lamsfricandeau]]
*[[Kookboek/Lamshaas|Lamshaas]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamsoester]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamskotelet]]
*[[Kookboek/Lamsvlees|Lamsvlees]]

{{Bij elkaar houden
|inhoud=
===Paardenvlees===
*[[Kookboek/Paardenbiefstuk|Paardenbiefstuk]]
*[[Kookboek/Paardenrookvlees|Paardenrookvlees]]
}}

===Rundvlees===
*[[Kookboek/Biefstuk|Biefstuk]]
*[[Kookboek/Braadlap|Braadlap]]
*[[Kookboek/Chateubriand|Chateubriand]]
*[[Kookboek/Entrecóte|Entrecóte]]
*[[Kookboek/Ossehaas|Ossehaas]]
*[[Kookboek/Ossestaart|Ossestaart]]
*[[Kookboek/Poulet|Poulet]]
*[[Kookboek/Rookvlees|Rookvlees]]
*[[Kookboek/Rosbief|Rosbief]]
*[[Kookboek/Rundergehakt|Rundergehakt]]
*[[Kookboek/Runderrib|Runderrib]]
{{Bij elkaar houden
|inhoud=
*[[Kookboek/Runderrollade|Runderrollade]]
*[[Kookboek/Schenkel|Schenkel]]
*[[Kookboek/Tournedos|Tournedos]]
}}

===Schapenvlees===
*[[Kookboek/Schapenbout|Schapenbout]]

===Varkensvlees===
*[[Kookboek/Hamlap|Hamlap]]
*[[Kookboek/Karbonade|Karbonade]]
*[[Kookboek/Sparerib|Sparerib]]
*[[Kookboek/Speklap|Speklap]]
*[[Kookboek/Varkensgehakt|Varkensgehakt]]
*[[Kookboek/Varkenshaas|Varkenshaas]]
*[[Kookboek/Varkenskotelet|Varkenskotelet]]
*[[Kookboek/Varkensoester|Varkensoester]]
*[[Kookboek/Varkensrib|Varkensrib]]
*[[Kookboek/Varkensrollade|Varkensrollade]]
*[[Kookboek/Varkenslap|Varkenslap]]
*[[Kookboek/Varkenspoot|Varkenspoot]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vlees| Vleessoorten]]</text>
      <sha1>475yt3xi168fs13g7hruhxb3vrbwwlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422217</id>
      <parentid>422211</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+3</comment>
      <origin>422217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="gc95lo0idbjluejtdlqamkmg9styksn" xml:space="preserve">__NOTOC__Een overzicht van de verschillende vleessorten:
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
===Kalfs- en pinkvlees===
*[[Kookboek/Kalfsbiefstuk|Kalfsbiefstuk]]
*[[Kookboek/Kalfsborst|Kalfsborst]]
*[[Kookboek/Kalfsfilet|Kalfsfilet]]
*[[Kookboek/Kalfsfricandeau|Kalfsfricandeau]]
*[[Kookboek/Kalfshaas|Kalfshaas]]
*[[Kookboek/Kalfskotelet|Kalfskotelet]]
*[[Kookboek/Kalfsoester|Kalfsoester]]
*[[Kookboek/Kalfsrollade|Kalfsrollade]]
*[[Kookboek/Kalfsschnitzel|Kalfsschnitzel]]
*[[Kookboek/Kalfsvlees|Kalfsvlees]]

===Lamsvlees===
*[[Kookboek/Lamsbout|Lamsbout]]
*[[Kookboek/Lamsfricandeau|Lamsfricandeau]]
*[[Kookboek/Lamshaas|Lamshaas]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamsoester]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamskotelet]]
*[[Kookboek/Lamsvlees|Lamsvlees]]

===Paardenvlees===
*[[Kookboek/Paardenbiefstuk|Paardenbiefstuk]]
*[[Kookboek/Paardenrookvlees|Paardenrookvlees]]

===Rundvlees===
*[[Kookboek/Biefstuk|Biefstuk]]
*[[Kookboek/Braadlap|Braadlap]]
*[[Kookboek/Chateubriand|Chateubriand]]
*[[Kookboek/Entrecóte|Entrecóte]]
*[[Kookboek/Gehakt|Gehakt]]
*[[Kookboek/Ossehaas|Ossehaas]]
*[[Kookboek/Ossestaart|Ossestaart]]
*[[Kookboek/Poulet|Poulet]]
*[[Kookboek/Rookvlees|Rookvlees]]
*[[Kookboek/Rosbief|Rosbief]]
*[[Kookboek/Rundergehakt|Rundergehakt]]
*[[Kookboek/Runderrib|Runderrib]]
{{Bij elkaar houden
|inhoud=
*[[Kookboek/Runderrollade|Runderrollade]]
*[[Kookboek/Schenkel|Schenkel]]
*[[Kookboek/Tournedos|Tournedos]]
}}

===Schapenvlees===
*[[Kookboek/Schapenbout|Schapenbout]]

===Varkensvlees===
*[[Kookboek/Ham|Ham]]
*[[Kookboek/Hamlap|Hamlap]]
*[[Kookboek/Karbonade|Karbonade]]
*[[Kookboek/Sparerib|Sparerib]]
*[[Kookboek/Speklap|Speklap]]
*[[Kookboek/Varkensgehakt|Varkensgehakt]]
*[[Kookboek/Varkenshaas|Varkenshaas]]
*[[Kookboek/Varkenskotelet|Varkenskotelet]]
*[[Kookboek/Varkensoester|Varkensoester]]
*[[Kookboek/Varkensrib|Varkensrib]]
*[[Kookboek/Varkensrollade|Varkensrollade]]
*[[Kookboek/Varkenslap|Varkenslap]]
*[[Kookboek/Varkenspoot|Varkenspoot]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vlees| Vleessoorten]]</text>
      <sha1>gc95lo0idbjluejtdlqamkmg9styksn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422220</id>
      <parentid>422217</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+2</comment>
      <origin>422220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2076" sha1="expve3cmxgj4eze9uws8pnkb67rssqn" xml:space="preserve">__NOTOC__Een overzicht van de verschillende vleessorten:
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
===Kalfs- en pinkvlees===
*[[Kookboek/Kalfsbiefstuk|Kalfsbiefstuk]]
*[[Kookboek/Kalfsborst|Kalfsborst]]
*[[Kookboek/Kalfsfilet|Kalfsfilet]]
*[[Kookboek/Kalfsfricandeau|Kalfsfricandeau]]
*[[Kookboek/Kalfshaas|Kalfshaas]]
*[[Kookboek/Kalfskotelet|Kalfskotelet]]
*[[Kookboek/Kalfsoester|Kalfsoester]]
*[[Kookboek/Kalfsrollade|Kalfsrollade]]
*[[Kookboek/Kalfsschnitzel|Kalfsschnitzel]]
*[[Kookboek/Kalfsvlees|Kalfsvlees]]

===Lamsvlees===
*[[Kookboek/Lamsbout|Lamsbout]]
*[[Kookboek/Lamsfricandeau|Lamsfricandeau]]
*[[Kookboek/Lamshaas|Lamshaas]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamsoester]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamskotelet]]
*[[Kookboek/Lamsvlees|Lamsvlees]]

===Paardenvlees===
*[[Kookboek/Paardenbiefstuk|Paardenbiefstuk]]
*[[Kookboek/Paardenrookvlees|Paardenrookvlees]]

===Rundvlees===
*[[Kookboek/Biefstuk|Biefstuk]]
*[[Kookboek/Braadlap|Braadlap]]
*[[Kookboek/Chateubriand|Chateubriand]]
*[[Kookboek/Entrecóte|Entrecóte]]
*[[Kookboek/Gehakt|Gehakt]]
*[[Kookboek/Ossehaas|Ossehaas]]
*[[Kookboek/Ossestaart|Ossestaart]]
*[[Kookboek/Poulet|Poulet]]
*[[Kookboek/Rookvlees|Rookvlees]]
*[[Kookboek/Rosbief|Rosbief]]
*[[Kookboek/Rundergehakt|Rundergehakt]]
*[[Kookboek/Runderrib|Runderrib]]
*[[Kookboek/Rundvlees|Rundvlees]]

{{Bij elkaar houden
|inhoud=
*[[Kookboek/Runderrollade|Runderrollade]]
*[[Kookboek/Schenkel|Schenkel]]
*[[Kookboek/Tournedos|Tournedos]]
}}

===Schapenvlees===
*[[Kookboek/Schapenbout|Schapenbout]]

===Varkensvlees===
*[[Kookboek/Ham|Ham]]
*[[Kookboek/Hamlap|Hamlap]]
*[[Kookboek/Karbonade|Karbonade]]
*[[Kookboek/Sparerib|Sparerib]]
*[[Kookboek/Speklap|Speklap]]
*[[Kookboek/Varkensgehakt|Varkensgehakt]]
*[[Kookboek/Varkenshaas|Varkenshaas]]
*[[Kookboek/Varkenskotelet|Varkenskotelet]]
*[[Kookboek/Varkensoester|Varkensoester]]
*[[Kookboek/Varkensrib|Varkensrib]]
*[[Kookboek/Varkensrollade|Varkensrollade]]
*[[Kookboek/Varkenslap|Varkenslap]]
*[[Kookboek/Varkenspoot|Varkenspoot]]
*[[Kookboek/Varkensvlees|Varkensvlees]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vlees| Vleessoorten]]</text>
      <sha1>expve3cmxgj4eze9uws8pnkb67rssqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422221</id>
      <parentid>422220</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="fnidpgk0w3nx1x199mbhwcty122tc2f" xml:space="preserve">__NOTOC__Een overzicht van de verschillende vleessorten:
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
===[[Kookboek/Kalfsvlees|Kalfs- en pinkvlees]]===
*[[Kookboek/Kalfsbiefstuk|Kalfsbiefstuk]]
*[[Kookboek/Kalfsborst|Kalfsborst]]
*[[Kookboek/Kalfsfilet|Kalfsfilet]]
*[[Kookboek/Kalfsfricandeau|Kalfsfricandeau]]
*[[Kookboek/Kalfshaas|Kalfshaas]]
*[[Kookboek/Kalfskotelet|Kalfskotelet]]
*[[Kookboek/Kalfsoester|Kalfsoester]]
*[[Kookboek/Kalfsrollade|Kalfsrollade]]
*[[Kookboek/Kalfsschnitzel|Kalfsschnitzel]]

===[[Kookboek/Lamsvlees|Lamsvlees]]===
*[[Kookboek/Lamsbout|Lamsbout]]
*[[Kookboek/Lamsfricandeau|Lamsfricandeau]]
*[[Kookboek/Lamshaas|Lamshaas]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamsoester]]
*[[Kookboek/Lamsoester|Lamskotelet]]

{{Bij elkaar houden
|inhoud=
===Paardenvlees===
*[[Kookboek/Paardenbiefstuk|Paardenbiefstuk]]
*[[Kookboek/Paardenrookvlees|Paardenrookvlees]]
}}

===[[Kookboek/Rundvlees|Rundvlees]]===
*[[Kookboek/Biefstuk|Biefstuk]]
*[[Kookboek/Braadlap|Braadlap]]
*[[Kookboek/Chateubriand|Chateubriand]]
*[[Kookboek/Entrecóte|Entrecóte]]
*[[Kookboek/Gehakt|Gehakt]]
*[[Kookboek/Ossehaas|Ossehaas]]
*[[Kookboek/Ossestaart|Ossestaart]]
*[[Kookboek/Poulet|Poulet]]
*[[Kookboek/Rookvlees|Rookvlees]]
*[[Kookboek/Rosbief|Rosbief]]
*[[Kookboek/Rundergehakt|Rundergehakt]]
*[[Kookboek/Runderrib|Runderrib]]
{{Bij elkaar houden
|inhoud=
*[[Kookboek/Runderrollade|Runderrollade]]
*[[Kookboek/Schenkel|Schenkel]]
*[[Kookboek/Tournedos|Tournedos]]
}}

===Schapenvlees===
*[[Kookboek/Schapenbout|Schapenbout]]

===[[Kookboek/Varkensvlees|Varkensvlees]]===
*[[Kookboek/Ham|Ham]]
*[[Kookboek/Hamlap|Hamlap]]
*[[Kookboek/Karbonade|Karbonade]]
*[[Kookboek/Sparerib|Sparerib]]
*[[Kookboek/Speklap|Speklap]]
*[[Kookboek/Varkensgehakt|Varkensgehakt]]
*[[Kookboek/Varkenshaas|Varkenshaas]]
*[[Kookboek/Varkenskotelet|Varkenskotelet]]
*[[Kookboek/Varkensoester|Varkensoester]]
*[[Kookboek/Varkensrib|Varkensrib]]
*[[Kookboek/Varkensrollade|Varkensrollade]]
*[[Kookboek/Varkenslap|Varkenslap]]
*[[Kookboek/Varkenspoot|Varkenspoot]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vlees| Vleessoorten]]</text>
      <sha1>fnidpgk0w3nx1x199mbhwcty122tc2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Fruitsoorten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9224</id>
    <revision>
      <id>422279</id>
      <parentid>421788</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+Jeneverbes</comment>
      <origin>422279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5811" sha1="d77ji2nrvch4aktfe0g18mf4pnf2hqz" xml:space="preserve">{{Alfabet met ankers}}

*Zie het artikel [[Kookboek/Fruit|'''Fruit''']] voor een inleiding.

===A===
[[Kookboek/Aalbes|Aalbes]], [[Kookboek/Aardbei|Aardbei]], [[Kookboek/Aardbeiboom|Aardbeiboom]] (Arbutus), [[Kookboek/Aardbeiguave|Aardbeiguave]], [[Kookboek/Abrikoos|Abrikoos]], [[Kookboek/Acerola|Acerola]], [[Kookboek/Aki|Aki]], [[Kookboek/Alibertia|Alibertia]], [[Kookboek/Ambarella|Ambarella]], [[Kookboek/Amerikaanse persimmon|Amerikaanse persimmon]], [[Kookboek/Ananas|Ananas]], [[Kookboek/Ananaskers|Ananaskers]] (Goudbes, Kaapse kruisbes), [[Kookboek/Appel|Appel]], [[Kookboek/Appelbanaan|Appelbanaan]], [[Kookboek/Atemoya|Atemoya]], [[Kookboek/Avocado|Avocado]], [[Kookboek/Awarra|Awarra]], [[Kookboek/Azarooldoorn|Azarooldoorn]]

===B===
[[Kookboek/Babaco|Babaco]] (Chamburo), [[Kookboek/Banaan|Banaan]], [[Kookboek/Bergamot|Bergamot]], [[Kookboek/Bergzuurzak|Bergzuurzak]], [[Kookboek/Bergpapaja|Bergpapaja]], [[Kookboek/Bes|Bes]], [[Kookboek/Bilimbing|Bilimbing]],  [[Kookboek/Biribá|Biribá]], [[Kookboek/Blauwe bosbes|Blauwe bosbes]], [[Kookboek/Bloedsinaasappel|Bloedsinaasappel]], [[Kookboek/Bosbes|Bosbes]], [[Kookboek/Braam|Braam]], [[Kookboek/Broodvrucht|Broodvrucht]]

===C===
[[Kookboek/Cainito|Cainito]], [[Kookboek/Canistel|Canistel]], [[Kookboek/Carambola|Carambola]] (Stervrucht), [[Kookboek/Cashew-appel|Cashew-appel]], [[Kookboek/Cherimoya|Cherimoya]], [[Kookboek/China-peer|China-peer]], [[Kookboek/Chinese kumquat|Chinese kumquat]], [[Kookboek/Citroen|Citroen]], [[Kookboek/Citrusvrucht|Citrusvrucht]], [[Kookboek/Clementine|Clementine]], Cranberry ([[Kookboek/Grote veenbes|Grote veenbes]]), [[Kookboek/Custardappel|Custardappel]] (Ossenhart)

===D===
[[Kookboek/Dadel|Dadel]], [[Kookboek/Djamboe aer mawar|Djamboe aer mawar]], [[Kookboek/Djamboe bol|Djamboe bol]], [[Kookboek/Djamboe semarang|Djamboe semarang]], [[Kookboek/Doerian|Doerian]], [[Kookboek/Druif|Druif]]

===E===
[[Elstar]]

===F===
[[Kookboek/Framboos|Framboos]], [[Kookboek/Feijoa|Feijoa]]

===G===
[[Kookboek/Gandaria|Gandaria]], [[Kookboek/Gatenplantvrucht|Gatenplantvrucht]], [[Kookboek/Gele mombinpruim|Gele mombinpruim]], [[Kookboek/Granaatappel|Granaatappel]], [[Kookboek/Grapefruit|Grapefruit]], [[Kookboek/Grosella|Grosella]], [[Kookboek/Guave|Guave]] (Djamboe kloetoek)

===H===
[[Kookboek/Honingmeloen|Honingmeloen]]

===I===
[[Kookboek/Ikakopruim|Ikakopruim]]

===J===
[[Kookboek/Jaboticaba|Jaboticaba]], [[Kookboek/Jakhalsbes|Jakhalsbes]], [[Kookboek/Jackfruit|Jackfruit]], [[Kookboek/Japanse wijnbes|Japanse wijnbes]], [[Kookboek/Jeneverbes|Jeneverbes]], [[Kookboek/Jonagold|Jonagold]], [[Kookboek/Jujube|Jujube]]

===K===
[[Kookboek/Kaki|Kaki]], [[Kookboek/Kannibaaltomaat|Kannibaaltomaat]], [[Kookboek/Kapoelasan|Kapoelasan]], [[Kookboek/Kers|Kers]], [[Kookboek/Kiwano|Kiwano]], [[Kookboek/Kiwi|Kiwi]], [[Kookboek/Knippa|Knippa]], [[Kookboek/Kokosnoot|Kokosnoot]], [[Kookboek/Krent|Krenten]], [[Kookboek/Kruisbes|Kruisbes]], [[Kookboek/Kumquat|Kumquat]], [[Kookboek/Kweepeer|Kweepeer]]

===L===
[[Kookboek/Langsat|Langsat]], [[Kookboek/Lijsterbes|Lijsterbes]], [[Kookboek/Limoen|Limoen]] (Lime, Lemmetje), [[Kookboek/Longan|Longan]], [[Kookboek/Loquat|Loquat]], [[Kookboek/Lotusvrucht|Lotusvrucht]], [[Kookboek/Lulo|Lulo]], [[Kookboek/Lychee|Lychee]] (Litchi)

===M===
[[Kookboek/Mabolo|Mabolo]], [[Kookboek/Mamey sapota|Mamey sapota]], [[Kookboek/Mandarijn|Mandarijn]], [[Kookboek/Mangistan|Mangistan]], [[Kookboek/Mango|Mango]], [[Kookboek/Meloen|Meloen]], [[Kookboek/Mexicaanse aardkers|Mexicaanse aardkers]], [[Kookboek/Mispel|Mispel]], [[Kookboek/Morel|Morel]]

===N===
[[Kookboek/Nectarine|Nectarine]], [[Kookboek/Nashi-peer|Nashi-peer]]

===O===
[[Kookboek/Olifantsappel|Olifantsappel]], [[Kookboek/Olijf|Olijf]], [[Kookboek/Orinoco-appel|Orinoco-appel]]

===P===
[[Kookboek/Papaja|Papaja]], [[Kookboek/Pawpaw|Pawpaw]], [[Kookboek/Papeda|Papeda]], [[Kookboek/Passievrucht|Passievrucht]] (Maracuja, Granadilla), [[Kookboek/Peer|Peer]], [[Kookboek/Pepino|Pepino]] (Meloenpeer), [[Kookboek/Perzik|Perzik]], [[Kookboek/Perzikpalm|Perzikpalm]], [[Kookboek/Pitaya|Pitaya]], [[Kookboek/Pitomba|Pitomba]], [[Kookboek/Pomelo|Pomelo]], [[Kookboek/Pompelmoes|Pompelmoes]], [[Kookboek/Pruim|Pruim]]

===Q===
...

===R===
[[Kookboek/Ramboetan|Ramboetan]], [[Kookboek/Rijsbes|Rijsbes]], [[Kookboek/Rode bes|Rode bes]], [[Kookboek/Rode bosbes|Rode bosbes]], [[Kookboek/Rode moerbei|Rode moerbei]], [[Kookboek/Rode mombinpruim|Rode mombinpruim]], [[Kookboek/Rozenbottel|Rozenbottel]], [[Kookboek/Rozenappel|Rozenappel]], [[Kookboek/Rozijn|Rozijnen]]

===S===
[[Kookboek/Salak|Salak]], [[Kookboek/Santol|Santol]], [[Kookboek/Sapodilla|Sapodilla]], [[Kookboek/Satsuma|Satsuma]], [[Kookboek/Schroefpalm|Schroefpalm]], [[Kookboek/Sharonfruit|Sharonfruit]], [[Kookboek/Sinaasappel|Sinaasappel]], [[Kookboek/Slijmappel|Slijmappel]], [[Kookboek/Soncoya|Soncoya]], [[Kookboek/Stoofperen (ingrediënt)|Stoofperen]], [[Kookboek/Surinaamse kers|Surinaamse kers]], [[Kookboek/Sweetie|Sweetie]]

===T===
[[Kookboek/Tamarillo|Tamarillo]] (Boomtomaat), [[Kookboek/Tjampedak|Tjampedak]], [[Kookboek/Tuttifrutti|Tuttifrutti]]

===U===
[[Kookboek/Ugli|Ugli]]

===V===
[[Kookboek/Vijg|Vijg]], [[Kookboek/Vlierbes|Vlierbes]]

===W===
[[Kookboek/Wampi|Wampi]], [[Kookboek/Witte bes|Witte bes]], [[Kookboek/Witte moerbei|Witte moerbei]], [[Kookboek/Witte zapote|Witte zapote]], [[Kookboek/Woestijnvijg|Woestijnvijg]] (Cactusvijg), [[Kookboek/Watermeloen|Watermeloen]]

===X===
...

===Y===
...

===Z===
[[Kookboek/Zoete passievrucht|Zoete passievrucht]], [[Kookboek/Zoetzak|Zoetzak]] (Suikerappel), [[Kookboek/Zuurzak|Zuurzak]] (Guanábana), [[Kookboek/Zwarte bes|Zwarte bes]] (Cassis), [[Kookboek/Zwarte moerbei|Zwarte moerbei]], [[Kookboek/Zwarte zapote|Zwarte zapote]]
{{Sub}}

[[Categorie:Fruit| Fruit]]
[[en:Cookbook:Fruit]]</text>
      <sha1>d77ji2nrvch4aktfe0g18mf4pnf2hqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Inleiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9985</id>
    <revision>
      <id>422145</id>
      <parentid>353146</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="450" sha1="hs3txfc4zzaaxuctwx1ja2j9fjvn5q2" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Om te [[leren]] te programmeren in TI-Basic heb je alleen een TI grafische rekenmachine nodig. Een USB-kabeltje of een serieel kabeltje is handig, dan kan je de programma's die je maakt overzetten naar andere rekenmachines.

{| {{Wikitable}} 
|- 
| [[Afbeelding:TI-84_Plus_Silver_Edition.JPG|300px]]
|- 
| De TI-84+ SE 
|}

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|huidige=Inleiding
|volgende=Overzicht
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>hs3txfc4zzaaxuctwx1ja2j9fjvn5q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Overzicht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9986</id>
    <revision>
      <id>422146</id>
      <parentid>416788</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="cbv4r51sbacbz3xmhfpyy5f6hijpppa" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Omdat niet alles even duidelijk is wordt hier uitgelegd hoe je kan beginnen met programmeren op je TI grafische rekenmachine.

=== Een nieuw programma maken ===
Als je je rekenmachine opstart kom je in een leeg scherm terecht. Als je dan drukt op de PRGM knop zie je een nieuw scherm.&lt;br&gt;

[[Bestand:TI84_PRGM-EXEC.jpg|192px|Het program menu.]]

EXEC komt van het woord  ' execute ' en betekent in het Nederlands ' voer uit ' . We zien het terug in de uitdrukking ' executie ' wat oorspronkelijk  ' uitvoering van het vonnis van de rechtbank ' betekende.
Alleen de uitvoering van een (dood)-vonnis blijft nog over. Met deze keuze kan je dus reeds bestaande programma's laten uitvoeren.

EDIT bestaat op zich en betekent ' laat zien ' of ' geef uit '. Met deze optie kan je ' oudere ' programma's terug ' laten zien ' en eventueel aanpassen. Normaal zijn er momenteel géén progamma's om uit te voeren of om te laten zien.

NEW betekent 'nieuw ' en daar zijn we natuurlijk aan toe.
 

Selecteer nu NEW en kies de 1:Create New optie.

[[Bestand:TI84_PRGM-NEW-1.jpg|192px|Het nieuw programma menu.]]

Voer hier de naam van je programma in en druk op enter.

[[Bestand:TI84 PRGM-MAKE-TEST 1.jpg|192px|De Program editor.]]

Gefeliciteerd, je hebt nu een nieuw programma gemaakt!

=== Functies invoegen ===
Om een programma te kunnen maken moet je functies gebruiken. Om bijvoorbeeld Invoer of Uitvoer functies in te kunnen voegen druk je op PRGM terwijl je in de Program Editor zit.

&lt;table border=1&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
[[Afbeelding:TI-84 - PRGR-menu.jpg]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;sup&gt;PRGM menu in de Program editor.&lt;/sup&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

CTL is afkomstig van ' ConTroLe ' en zal ons in staat stellen het programma te ' sturen ', te ' controleren '. Later worden alle mogelijkheden uitgelegd. 
Om Invoer- of Uitvoerfuncties te selecteren, selecteer je I/O. Dit is afkomstig van ' Input/Output ', de Engelse termen voor ' invoer/uitvoer '. Eigenaardig lijkt de aanwezigheid van EXECute in dit menu. Deze ' EXEC ' stelt ons in staat het programma snel te testen tijdens de ontwikkeling ervan.

&lt;table border=1&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
[[Afbeelding:TI-84 - PRGR-menu2.jpg]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;sup&gt;Het PRGM:I/O menu in de Program Editor&lt;/sup&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

Als je nu Disp selecteert en op enter drukt zie je het Disp commando in de Program editor staan op de eerste lijn. DISP is afkomstig van ' DISPlay ' en slaat op kleine schermpjes van rekentoestellen e.d.
Hier betekent het ' laat zien op het display ', of ' druk af '.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp
&lt;/pre&gt;

Als je nu iets achter de Disp zet, bijvoorbeeld 10 dan zal het programma variabele 10 tonen als je hem start. Als je tekst wilt weergeven, moet deze tussen aanhalingstekens worden gezet. Deze vind je onder Alpha&gt;+. Automatisch denken we aan ALFAbet, nochtans staat het eerder voor ' alfanumeriek ', en zijn alle letters en tekens toegelaten tussen de aanhalingstekens, zo ook iets als &quot; àç!è§(' &quot;.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp 10
&lt;/pre&gt;

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp &quot;TEKST&quot;
&lt;/pre&gt;

Om uit de program editor te gaan druk je eerst op 2ND. Je ziet nu een ↑ op de plek van je cursor zien knipperen. Als je daarna op MODE(QUIT) drukt, dan ga je uit de program editor. QUIT betekent namelijk ' verlaat deze omgeving ' . Je zit dan weer op het lege scherm. Als je nu nog een keer op PRGM klikt zie je dit:

&lt;pre&gt;
EXEC EDIT NEW
1:TEST
&lt;/pre&gt;

Selecteer TEST en druk op enter. Je zie nu prgmTEST op je scherm staan, druk op enter om het programma te starten. Je ziet nu wat het programma doet:

&lt;pre&gt;
prgmTEST
              10
            Done
&lt;/pre&gt;

Als je een bepaalde functie niet meer kan vinden, kijk dan in de catalogus, 2ND:0(CATALOG)

&lt;pre&gt;
CATALOG
»abs(
 and
 angle(
 ANOVA(
 Ans
 Archive
 Asm(
&lt;/pre&gt;
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Inleiding
|huidige=Overzicht
|volgende=Hello World!
}}</text>
      <sha1>cbv4r51sbacbz3xmhfpyy5f6hijpppa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Hello World!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9987</id>
    <revision>
      <id>422153</id>
      <parentid>379845</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="ifjip7in08gr7m9lzdwxe65rsdogva9" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}In dit hoofdstuk gaan we een klein programmaatje maken. Om dit te kunnen moet je de volgende hoofdstukken gelezen hebben:
*[[Programmeren in TI-Basic/Overzicht|Overzicht]]

== Hello World! ==
In het vorige hoofdstuk heb je gezien dat je getallen kan weergeven op het scherm met Disp. Dit kan niet alleen met getallen, maar ook met stukken tekst die strings genoemd worden. Een string begint altijd met een &quot;. Hij hoeft daar niet per se mee te eindigen, want in TI-Basic hoef je haakjes en quotes niet af te sluiten aan het einde van de regel. Doe dit altijd, dit bespaart bij grote programma's al vaak heel veel ruimte. Je kan het programma van het vorige hoofdstuk dus veranderen zodat hij in plaats van 10, &quot;HELLO WORLD!&quot; zegt. Het uitroepteken kan je vinden onder het MATH→PRB menu. Om je vorige programma weer aan te passen, druk je weer op de PRGM knop en selecteert dit keer niet NEW, maar EDIT. Hier zie je je TEST-programma dat je kan selecteren. Als je nu op enter drukt, kom je weer in de program editor.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp &quot;HELLO WORLD!
&lt;/pre&gt;

Als je dit programma nu uitvoert, zie je HELLO WORLD! en daar na ''Done'' (&quot;Klaar&quot;). Maar we hebben helemaal nooit gevraagd om Done te laten zien. Dit komt omdat als het programma afgelopen is de rekenmachine ''Done'' toont tenzij je daar iets aan doet. Er zijn twee manieren om de Done weg te halen.

=== Done weghalen ===
De eerste manier is door &lt;code&gt;Output(1,1,&quot;&lt;/code&gt; te gebruiken of &lt;code&gt;Output(1,1,&quot;Jouwtext&lt;/code&gt; Op die manier wordt of de lege string of Jouwtext over de plek waar done zou komen te staan. Een betere versie van het programma zou dus zijn:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Output(1,1,&quot;HELLO WORLD!&quot;
&lt;/pre&gt;

Het resultaat dat je nu krijgt is al beter:

&lt;pre&gt;
HELLO WORLD!
&lt;/pre&gt;

De tweede manier om Done weg te halen is door aan het einde van het programma &lt;code&gt;&quot;&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&quot;Jouwtext&lt;/code&gt; neer te zetten. Je kan hier in plaats van een string ook een getal of lijst neerzetten. In plaats van Done zet de rekenmachine de waarde van Ans neer op de plek waar hij Done neer zou zetten. Het nadeel van dit is wel dat Ans wordt aangepast. Een nog beter, kleinere versie van ons programma zou dus zijn: 

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:&quot;HELLO WORLD!&quot;
&lt;/pre&gt;

Het verschil tussen de programma's kan je zien aan de grootte ervan. Hieronder staan de versies en de groottes van de programma's:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Versie
! Grootte (B)
|-
| 2
| 31
|-
| 3
| 26
|}

Dit is dus al een verschil van 5 bytes. Als je dit een stuk of 100 keer kan doen bespaar je bijna een halve KB. Dit zorgt er ook voor dat je programma sneller draait, doordat de rekenmachine minder heeft om te berekenen.

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Overzicht
|huidige=Hello World!
|volgende=Variabelen
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ifjip7in08gr7m9lzdwxe65rsdogva9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Menus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9993</id>
    <revision>
      <id>422154</id>
      <parentid>190445</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="6aj7ywj6nk35z5ow7iwsyawa5vknme7" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Het is mogelijk menu's in de programma's gemaakt met TI Basic te steken. Menu's worden ingevoerd als volgt:
&lt;pre&gt;
Menu(&quot;Menunaam&quot;,&quot;optie1&quot;,[labelnummer],&quot;optie2&quot;,[labelnummer])
&lt;/pre&gt;
bij [labelnummer] hoef je alleen het cijfer van het label in te voeren.

Wanneer dit aangeroepen wordt, verschijnt op het scherm:
&lt;pre&gt;
Menunaam
1:optie1
2:optie2
&lt;/pre&gt;
Wanneer je &quot;1&quot; ingeeft of met de pijltjes naar de eerste optie gaat en dan enter drukt, gaat het programma verder vanaf &quot;label1&quot;. Zorg ervoor dat dit label gedefinieerd is, anders crasht het programma.

Het scherm is 16 karakters breed en 8 diep. Daarom kan de titel van het menu 16 karakters lang zijn, elke optie 14 karakters, en zijn er 7 maximaal keuzemogelijkheden.

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Toetsen
|huidige=Menu's
|volgende=Andere CTL-commando's
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>6aj7ywj6nk35z5ow7iwsyawa5vknme7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Variabelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9996</id>
    <revision>
      <id>422147</id>
      <parentid>379842</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="axnrkw9f42lzx1sqe9e1rjd5ahpbdna" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Om een programma te maken heb je vaak getallen of strings nodig die je kan opslaan. Anders heb je alleen maar een soort filmpje dat wordt afgespeeld en nooit anders is. Als je bijvoorbeeld een programmatje wilt maken dat een getal tot de derde macht verheft, het plus 10 doet en het dan weer tot de derde macht worteltrekt, dan heb je variablen nodig. Je hebt 3 soorten basisvariablen: getallen variablen (Reals) (A-Z &amp; θ), strings (Str0 - Str9) en lijsten(ι1 - ι6 &amp; custom lijsten).

=== Reals ===
We beginnen met reals. Om een getal in een variable te zetten gebruik je het → tekentje. Je kan het → tekentje krijgen door op STO&gt; te drukken. De syntax om een getal in een variable te zetten is dit:

&lt;pre&gt;
:getal→variable
&lt;/pre&gt;

Een voorbeeld:
&lt;pre&gt;
:18→A
&lt;/pre&gt;
Dit slaat 18 op in A. Reals kunnen van -9,9999.10&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt; tot 9,9999.10&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt; gaan.

=== Strings ===
Ook strings kan je opslaan op je rekenmachine. De syntax hiervoor is bijna hetzelfde als bij een real:
&lt;pre&gt;
:&quot;string&quot;→Str#    (De letters 'string' worden opgeslagen in str#)
&lt;/pre&gt;
De strings staan onder: VARS:VARS:String.

=== Lijsten ===
Reals en Strings worden door alle programmas gebruikt op de rekenmachine. Als je bijvoorbeeld een highscore opslaat in het ene programmatje in variable A, en een andere programma zet in variable A een waarde van -10, dan heb je plotseling een highscore van -10 in het ene programmatje staan. Om dit op te lossen heb je lijsten. Lijsten heb je in 2 soorten, de vaste rekenmachine lijsten (ι1 tot ι6) en de lijsten die je zelf een naam kan geven. In een lijst kunnen alleen reals worden gezet. Getallen in een lijst zetten is moeilijker dan getallen in een Real zetten. Om in de lijst te kunnen schrijven of lezen moet je hem eerst opstarten. Dit doe je zo: (De eerste ι in een lijstnaam is een speciale ι en niet de L op je toetsenbord. Je kan de speciale ι vinden in: LIST:OPS)

Allereerst moet je zorgen dat de lijst bestaat. Dit doe je met de optie SetUpEditor uit het STAT/EDIT-menu. Wanneer hier niets achter wordt gezet, worden de lijsten ι1 tot ι6 terug gezet. Met iets erachter wordt de custom-lijst aangemaakt.
&lt;pre&gt;
:PROGRAM:TEST
:SetUpEditor
(hier zijn de lijsten ι1 t/m ι6 weer zichtbaar)
:SetUpEditor ιLijstA,ιLijstB
(LijstA en LijstB worden aangemaakt. Nu kun je ze gebruiken met de rest van je programma.)
&lt;/pre&gt;

Een andere manier is, om de lijst van een aantal regels te voorzien.
&lt;pre&gt;
:aantal regels→dim(ιLijstnaam
&lt;/pre&gt;
Nadat je dit gedaan hebt kan je lezen en schrijven door een gedeelte van een lijst als een Real te zien:
&lt;pre&gt;
:ιLijstnaam(plek
&lt;/pre&gt;
Lezen en schrijven kan dus bijvoorbeeld zo:
&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:10→dim(ιTEST
:18→ιTEST(4
:ιTEST(2→A
:Disp ιTEST(4
&lt;/pre&gt;
Dit is niet de enige manier hoe je lijsten kan maken. Je kan ook de waardes op volgorde zetten zoals dit:
&lt;pre&gt;
:{4,19,2,18}→ιTEST
&lt;/pre&gt;
Lijsten beginnen bij getal 1 en kunnen maximaal 999 getallen hebben. Je kan wel bijna een oneindig aantal lijsten hebben, dus dat is op zich geen probleem. Je kan alle MATH functies gewoon gebruiken op lijsten. De functie wordt dan op alle getallen uitgevoerd en je krijgt een nieuwe lijst die je dan weer kan opslaan. Als je bijvoorbeeld een lijst kwadradeert worden alle elementen in die lijst gekwadrateerd.

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Hello World!
|huidige=Basis Variablen
|volgende=Output
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>axnrkw9f42lzx1sqe9e1rjd5ahpbdna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Output</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10001</id>
    <revision>
      <id>422149</id>
      <parentid>379841</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="pisi063fuujki6s2z59e7g4he3jmgr8" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Als je een programma schrijft wil je dat het programma uiteindelijk het resultaat laat zien. Om dat te doen heb je een paar functies die staan onder PRGM:I/O in de program editor.

=== Disp ===
&lt;code&gt;Disp&lt;/code&gt; gebruik je om een nieuwe regel vrij te maken en daar iets op te zetten. Als het scherm vol zit wordt de bovenste regel weggehaald en een nieuwe regel onderaan bijgezet. Getallen worden rechts van het scherm uitgelijnd en de rest is links uitgelijnd. De syntax is:

&lt;pre&gt;
:Disp waarde
&lt;/pre&gt;

Om een lege regel te maken gebruik je deze regel:

&lt;pre&gt;
:Disp &quot;
&lt;/pre&gt;

=== Output ===
&lt;code&gt;Output&lt;/code&gt; wordt gebruikt om waardes op een bepaalde plek op het scherm te zetten. Dit wordt vaak gebruikt in combinatie met &lt;code&gt;Disp&lt;/code&gt; om eerst een lege regel te maken en er dan dingen op te zetten. &lt;code&gt;Output&lt;/code&gt; overschrijft alles wat er onder de output komt. De syntax is:

&lt;pre&gt;
:Output(y,x,waarde
&lt;/pre&gt;

Je kan ook een string op als waarde ingeven.
Je geeft aan waar de eerste letter komt, en de rest van het woord wordt erachter geplaatst:

&lt;pre&gt;
:Output(y,x,&quot;Tekst
&lt;/pre&gt;
Het scherm van je rekenmachine is 16 karakters breed, en 8 diep. Je kan dus maximaal &lt;code&gt;Output(8,16,X)&lt;/code&gt; uitvoeren, anders krijg je een foutmelding. Als een string langer is dan het scherm wijd, dan wordt de string verder geschreven op de regel eronder, hiermee kan je snel een heel scherm volzetten met 1 commando.

=== ClrHome ===
&lt;code&gt;ClrHome&lt;/code&gt; wordt gebruikt om het hele scherm leeg te halen. Dit wordt vaak gedaan aan het begin en aan het einde van een programma zodat er niet dingen achterblijven op het scherm. De syntax is:

&lt;pre&gt;
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

=== Pause ===
Pause is een aparte functie, hij staat ook niet in de I/O-lijst maar in de CTL-lijst. Hij zet namelijk je programma op pauze tot de gebruiker op de enter toets drukt. De syntax hiervoor is:

&lt;pre&gt;
:Pause
&lt;/pre&gt;

Je kan er ook waardes mee laten zien waar mensen dan in kunnen scrollen als ze te lang zijn. Dit doe je zo:

&lt;pre&gt;
:Pause waarde
&lt;/pre&gt;

Waarde kan ook een variabele zijn.
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Variabelen
|huidige=Output
|volgende=Invoer
}}</text>
      <sha1>pisi063fuujki6s2z59e7g4he3jmgr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Invoer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10006</id>
    <revision>
      <id>422148</id>
      <parentid>270280</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="8bqbvt0huqbmcema41x47a75qywjxmo" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Invoer is erg belangrijk als je een programma gaat maken. Je hebt hiervoor een paar mogelijkheden: &lt;code&gt;Input&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;Prompt&lt;/code&gt;. De meeste programma's gebruiken Input. In dit voorbeeld gaan we een programma maken dat je leeftijd uitrekent als je je geboortedatum invoert.

Als je begint met het maken van een programma, moet je goed uitzoeken wat je precies gaat maken en hoe je dat dan gaat doen. We willen dus een programma maken dat je leeftijd berekent als je je geboortejaar invoert. Dat kunnen we doen door deze formule te gebruiken: &lt;code&gt;huidige jaar - geboortejaar = leeftijd&lt;/code&gt;. We kunnen nu dus beginnen.

===Input===
&lt;code&gt;Input&lt;/code&gt; kan op meerdere manieren worden gebruikt. De eerste manier is:
&lt;pre&gt;
:Input vraag,variabele
of
:Input variabele
&lt;/pre&gt;
Bij de eerste wordt vraag weergegeven, bij de tweede wordt een vraagteken weergegeven.
De tweede manier is:
&lt;pre&gt;
:Input
&lt;/pre&gt;
De tweede manier gaat naar het graphscreen en laat een cursor zien. Als je op Enter drukt wordt de plek van de cursor in X en Y gezet. We gebruiken nu de eerste manier:
&lt;pre&gt;
:PROGRAM:LEEFTIJD
:Disp &quot;WAT IS JE
:Input &quot;GEBOORTEDATUM:&quot;,A
&lt;/pre&gt;
We zetten nu dus de geboortedatum in variabele A, hetzelfde als we bijvoorbeeld &lt;code&gt;18→A&lt;/code&gt; zouden doen. Nu kunnen we iets met de geboortedatum doen, we halen het geboortejaar van het huidige jaar af.
&lt;pre&gt;
:PROGRAM:LEEFTIJD
:Input &quot;UW GEBOORTEJAAR?&quot;,A
:2014-A→A
&lt;/pre&gt;
Nu we het aantal jaren in A hebben gezet moeten we het nog laten zien:
&lt;pre&gt;
:PROGRAM:LEEFTIJD
:ClrHome
:Input &quot;UW GEBOORTEJAAR?&quot;,A
:2014-A→A
:Disp &quot;JE BENT:
:Output(3,10,A
:Disp &quot;JAAR OUD
&lt;/pre&gt;
Je programma is nu af en zal nu ongeveer iets als dit laten zien:
&lt;pre&gt;
UW GEBOORTEJAAR?
1981
JE BENT:  32
JAAR OUD
            Done
&lt;/pre&gt;

=== Prompt ===
Een andere manier van invoer is het &lt;code&gt;Prompt&lt;/code&gt; commando. Hiermee kan je snel veel variablen vragen. De syntax is:
&lt;pre&gt;
:Prompt A,B,...,E
&lt;/pre&gt;
Het zal voor alle variablen vragen wat voor waarde ze moeten hebben. Het is erg snel en klein, maar het ziet er vaak niet goed uit en daarom wordt Input vaker gebruikt. Een voorbeeld hoe Prompt wordt gevraagd:
&lt;pre&gt;
A=?5
B=?6
C=?9
D=?87
E=?7
&lt;/pre&gt;

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Output
|huidige=Invoer
|volgende=Controlestructuren
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8bqbvt0huqbmcema41x47a75qywjxmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Controlestructuren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10007</id>
    <revision>
      <id>422150</id>
      <parentid>334675</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8249" sha1="kktcsht7x3xdrpd4kh5sjbtlg1iarr4" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Als je programmeert dan moet je dingen controleren. Als je bijvoorbeeld een wachtwoordprogrammaatje maakt, dan moet je controleren of het wachtwoord goed is. Als je wilt dat mensen het wachtwoord meerdere keren kunnen invoeren heb je herhalingen nodig, zogenoemde loops. In dit hoofdstuk gaan we een programmaatje maken dat een text laat zien als je het wachtwoord hebt ingevoerd. Je moet het wachtwoord ook kunnen veranderen in het programma. Het wachtwoord zullen we opslaan in een lijst. We beginnen dus met het laden van de lijst.
&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
&lt;/pre&gt;

=== If ===
Het if commando wordt gebruikt om te kijken of dingen waar zijn, hiervoor gebruik je de TEST tekens: =, ≠, &gt;, ≥, &lt;, ≤. Dit is de syntax:
&lt;pre&gt;
:If waarde van 1 of 0
:commando om uit te voeren
&lt;/pre&gt;
of
&lt;pre&gt;
:If waarde van 1 of 0
:Then
:commando
:commando
:End
&lt;/pre&gt;
of
&lt;pre&gt;
:If waarde van 1 of 0
:Then
:commando
:commando
:Else
:commando
:commando
:End
&lt;/pre&gt;

Als er geen Then na een If komt, wordt alleen het commando achter de If uitgevoerd als de waarde 1 is. Als er een Then na de If komt wordt alles van de Then tot de End of Else uitgevoerd als de waarde 1 is. Als er een Else na Then komt, dan wordt alles na de Else en tot de End uitgevoerd als de waarde 0 is. Een voorbeeld:
&lt;pre&gt;
:Input A
:If A=2
:Then
:Disp &quot;A = 2
:Else
:Disp &quot;A ≠ 2
:End
&lt;/pre&gt;
Als A=2, dan wordt het eerste uitgevoerd, als A≠2, dan wordt alles van else tot end uitgevoerd.

=== TEST ===
Hieronder staat een beschrijving van de tekens.

==== = ====
Dit kijkt of twee waardes hetzelfde zijn.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 = 2&lt;/code&gt;

==== ≠ ====
Dit kijkt of twee waardes niet hetzelfde zijn.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 ≠ 3&lt;/code&gt;

==== &gt; ====
Dit kijkt of de eerste waarde groter is dan de tweede waarde.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 &gt; 1&lt;/code&gt;

==== ≥ ====
Dit kijkt of de eerste waarde groter of gelijk is aan de tweede waarde.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 ≥ 1&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 ≥ 2&lt;/code&gt;

==== &lt; ====
Dit kijkt of de eerste waarde kleiner is dan de tweede waarde.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 &lt; 3&lt;/code&gt;

==== ≤ ====
Dit kijkt of de eerste waarde kleiner of gelijk is aan de tweede waarde.&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 ≤ 3&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
&lt;code&gt;2 ≤ 2&lt;/code&gt;

We kunnen nu verder met ons programma omdat we nu kunnen kijken of het wachtwoord dat de gebruiker heeft ingevoerd klopt met wat er in de lijst staat.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:If A≠LPASS(1
:Then
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.&quot;
:Return
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!&quot;
&lt;/pre&gt;

=== Stop ===
Stop wordt gebruikt om het programma te stoppen. Het programma gaat niet terug naar het programma waarmee het is gestart, maar stopt helemaal.

=== Return ===
Return is de beste manier om een programma te stoppen. Het programma waarmee jouw programma is gestart gaat dan gewoon verder met waar het mee bezig was. Dit wordt ook vaak gebruikt bij routines (subprogramma's).

Het programma controleert nu of het wachtwoord goed is, maar doet er verder nog niets mee, het wachtwoord is altijd 0. We moeten nu nog iets maken waarmee je het wachtwoord kan veranderen. Dit kunnen we weer doen met een Input en een If.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:If A≠LPASS(1
:Then
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.
:Return
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!
:Disp &quot;WACHTWOORD VERANDEREN?
:Input &quot;1 = JA: &quot;,B
:If B
:Then
:Input &quot;NIEUW WACHTWOORD:&quot;,C
:C→LPASS(1
:Disp &quot;W8W VERANDERD
:End
&lt;/pre&gt;

=== Loops ===
Als iemand een verkeerd wachtwoord heeft ingevoerd, dan wil je dat hij het wachtwoord opnieuw moet invoeren tot hij het goede wachtwoord heeft. Dit kan je doen met een loop. Hieronder staan de manieren om te loopen.

==== While ====
De While loop lijkt een beetje op de If. Als de waarde 1 is dan blijft hij lopen, zo niet, dan slaat hij het over en gaat verder in het programma. De syntax van het While commando is:
&lt;pre&gt;
:While waarde
:commandos
:commandos
:End
&lt;/pre&gt;

Zo kun je het programma dus aanpassen zodat hij blijft lopen tot hij het goede wachtwoord heeft:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:DelVar A
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:While A≠LPASS(1
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!
:Disp &quot;W8W VERANDEREN?
:Input &quot;1 = JA: &quot;,B
:If B
:Then
:Input &quot;NIEUW W8W:&quot;,C
:C→LPASS(1
:Disp &quot;W8W VERANDERD
:End
&lt;/pre&gt;

==== Repeat ====
Repeat is eigenlijk het omgekeerde van While, hij blijft loopen tot de waarde 1 is. Hij gaat dus verder bij 0. Een Repeat loop wordt ook pas bij de end gecontroleerd en dus wordt het ook minstens 1 keer uitgevoerd. Een versie van ons programma met Repeat zou dus zijn:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A 
:Repeat A=LPASS(1
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!
:Disp &quot;W8W VERANDEREN?
:Input &quot;1 = JA: &quot;,B
:If B
:Then
:Input &quot;NIEUW W8W:&quot;,C
:C→LPASS(1
:Disp &quot;W8W VERANDERD
:End
&lt;/pre&gt;

==== For ====
For is een aparte manier van loopen. Hij loopt namelijk maar een paar keer. Je voert een variable in en stelt in van waar tot waar hij moet tellen. De syntax is:
&lt;pre&gt;
:For(variable,van,tot,stapgrootte (als je niets invult wordt de waarde 1)
:commandos
:commandos
:End
&lt;/pre&gt;
Zo kun je er dus voor zorgen dat je het wachtwoord maar een paar keer in kan voeren. Dit is veel beter, omdat het programma daarna weer kan stoppen. De nieuwe versie van het programma wordt dan:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:For(Z,1,5                     (Het prgmtje kan vijf keer herhalen)
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A         (het prgmtje vraagt naar je wachtwoord)
:If A≠LPASS(1                  (is deze niet gelijk aan het opgegeven wachtwoord?)
:Then
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.        (Als de stelling waar is (ww fout) voert de TI dit uit)
:Else                          (Anders... is het wachtwoord wel goed, dus voert hij deze uit)
:Disp &quot;GEFELICITEERD!          (dit wordt dus niet uitgevoerd als de stelling goed is)
:Disp &quot;W8W VERANDEREN?         (dan gaat het prgmtje door naar end                   )
:Input &quot;1 = JA: &quot;,B
:If B                          (Boolean methode. Als waar = 1, als niet waar = 0.)
:Then
:Input &quot;NIEUW W8W:&quot;,C          (wachtwoord wordt ingevoerd (in cijfers))
:C→LPASS(1                     (wordt opgeslagen in een lijst (ook in cijfers))
:Disp &quot;W8W VERANDERD
:End                           (Het stuk van ww veranderen wordt hier afgesloten)
:Stop                          (Sluit het prgmtje af (alleen als het ww goed was))
:End                           (Else tot End wordt afgesloten)
:End                         (De For() loop wordt hier afgesloten. Na 5x gaat het prgmtje niet terug)

Opmerking: De waarde van Z wordt steeds veranderd.
&lt;/pre&gt;

=== Labels ===
Als je het wachtwoord hebt veranderd wil je dat ze het nieuwe wachtwoord meteen uitproberen. Dit kan je doen door naar een bepaalde plek in het programma te springen met een functie. Deze functie heet Goto. Voordat je een Goto gebruikt moet je eerst een Lbl in je programma hebben gezet. Gebruik labels zo min mogelijk, ze zijn langzaam en je hebt kans op fouten. Probeer dus zo veel mogelijk loops te gebruiken. De enige plek waar je labels zonder veel problemen kunt gebruiken zijn bij menus.

==== Lbl ====
De Lbl functie doet op zich niets, het geeft alleen een plek in het programma weer. Goto kan alleen naar die labels springen. Labels hebben een naam die maximaal 2 tekens kan zijn en alleen de letters + θ en getallen. De syntax is:
&lt;pre&gt;
:Lbl naam
&lt;/pre&gt;

==== Goto ====
De Goto functie kan naar labels springen in het programma. Doe dit alleen niet tijdens loops, alleen als je er zeker van bent dat er geen End meer achter komt, bijvoorbeeld bij het einde van het programma. Anders heb je kans dat hij weer terugspringt naar de loop. De syntax is:
&lt;pre&gt;
:Goto label
&lt;/pre&gt;

Als we een programma willen hebben die na het veranderen van het wachtwoord weer terugspringt naar het begin kunnen we het zo doen:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PASS
:1→dim(LPASS
:Lbl ST
:DelVar A
:Repeat A=LPASS(1
:Disp &quot;FOUT WACHTWOORD.
:Input &quot;WACHTWOORD:&quot;,A
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!
:Disp &quot;W8W VERANDEREN?
:Input &quot;1 = JA: &quot;,B
:If B
:Then
:Input &quot;NIEUW W8W:&quot;,C
:C→LPASS(1
:Disp &quot;W8W VERANDERD
:Goto ST
:End
&lt;/pre&gt;
{{Sub}}

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Invoer
|huidige=Controle structuren
|volgende=Toetsen
}}</text>
      <sha1>kktcsht7x3xdrpd4kh5sjbtlg1iarr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10016</id>
    <revision>
      <id>422152</id>
      <parentid>379846</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4503" sha1="r12836u8d3e4xcpz8ogn02mxlnbh3fs" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Voor dit spelletje moet je de volgende hoofdstukken hebben gelezen:
*[[Programmeren_in_TI-Basic/Variabelen|Variabelen]]
*[[Programmeren_in_TI-Basic/Output|Output]]
*[[Programmeren_in_TI-Basic/Invoer|Invoer]]
*[[Programmeren_in_TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]]

We gaan een spelletje maken waarbij je het getal moet raden. Als je het fout hebt zegt het programma of het getal dat je moest raden hoger of lager was dan jouw getal. We moeten hiervoor een random getal genereren. Hier is een speciale functie voor op de rekenmachine.

=== Random getallen ===
Om random getallen te genereren heb je 5 functies waar je er waarschijnlijk maar twee van zult gebruiken. Hier de belangrijkste.

==== rand ====
&lt;code&gt;rand&lt;/code&gt; genereert een random getal van 0 tot en met 1. Als je een hele lijst in een keer wilt genereren zet je er een haakje &quot;(&quot; en het aantal keer dat je een random getal wilt achter de &lt;code&gt;rand&lt;/code&gt;. Een voorbeeld:
&lt;pre&gt;
:rand(200
&lt;/pre&gt;
Dit genereert 200 getallen van 0 tot en met 1 in een lijst. Om een random getal te generen van een bepaalde waarde en tot een bepaalde waarde maar je wilt niet dat het een afgerond getal is, dan kun je deze code gebruiken:
&lt;pre&gt;
:rand*(tot-van)+van
&lt;/pre&gt;
Een andere mogelijkheid is de functie &lt;code&gt;randNorm(&lt;/code&gt;.
De syntax hiervan is:
&lt;pre&gt;
:randNorm(van,tot[,lijstlengte]
&lt;/pre&gt;
Hiermee genereer je een getal van &lt;code&gt;van&lt;/code&gt; tot &lt;code&gt;tot&lt;/code&gt;. Als je &lt;code&gt;lijstlengte&lt;/code&gt; invult dan krijg je een lijst vol met random getallen.

Random getallen hebben een seed. Een seed is het getal dat bepaalt wat het volgende random getal wordt. Je kan deze bijvoorbeeld instellen om steeds dezelfde random reeks te krijgen. De syntax daarvoor is:
&lt;pre&gt;
:seed→rand
&lt;/pre&gt;

==== randInt( ====
&lt;code&gt;randInt(&lt;/code&gt; genereert een afgerond random getal van en tot een getal dat je opgeeft. De syntax is:
&lt;pre&gt;
:randInt(van,tot
of
:randInt(van,tot,lengte lijst
&lt;/pre&gt;

== De uiteindelijke spelletjes ==
=== eenmalig ===
Nu we weten hoe we een random getal kunnen genereren kunnen we beginnen met ons programma. 
Programma's beginnen altijd met een ClrHome, zodat alle informatie die nog op het basischerm stond verwijderd wordt en het programma niet verstoort. 
Repeat B=C zorgt ervoor dat de lus (Repeat tot End) herhaald wordt tot B gelijk is aan C, de conditie.
Variabele B zal het te raden getal zijn. Om het niet te moeilijk te maken zullen we een random getal genereren tussen de 0 en de 50. Het geraden getal zal worden gezet in variabele C.
&lt;pre&gt;
PROGRAM:GUESS
:ClrHome
:randint(0,50→B
:Repeat B=C
:Input &quot;GETAL=&quot;,C
:If C&lt;B
:Disp &quot;TE LAAG!
:If C&gt;B
:Disp &quot;TE HOOG!
:End
:Disp &quot;GEFELICITEERD!
:Disp &quot;JE HEBT HET
:Disp &quot;GERADEN!
&lt;/pre&gt;
Dit is op zich een heel eenvoudig spelletje. Je kan het heel makkelijk verbeteren met bijvoorbeeld meerdere levels, steeds moeilijker of highscores. Zet de aangepaste spellen hieronder:

=== Een minuut (werkt alleen op de TI-84 Plus) ===
Op verzoek hierboven, een iets moeilijkere versie. Je moet hier binnen 60 seconden zo veel mogelijk getallen raden. Hiervoor leg ik eerst even de functies startTmr en CheckTmr.

;StartTmr : Deze functie geeft een waarde terug. Met behulp van deze waarde kun je straks kijken hoeveel secondes er inmiddels verstreken zijn.
;CheckTmr( waarde : Deze functie geeft aan hoeveel seconden er verstreken zijn voor de waarde die je invoerd. Dit is de waarde die je met StartTimer kreeg.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:GUESS          
:StartTmr→S          
:-1→T                  
:Lbl S                 
:1+T→T                 
:RandInt(0,50→C        
:While CheckTmr(S)&lt;60
:Input &quot;Guess ?&quot;,A
:If A=C:Then
:Disp &quot;Goed, volgende
:Goto S:End
:If A&lt;C:Disp &quot;Hoger
:If A&gt;C:Disp &quot;Lager
:End
:Disp &quot;Je had er&quot;,T,&quot;goed!&quot;
&lt;/pre&gt;
Eigenlijk is dit spelletje een beetje nep. Je kunt de tijd net zo lang rekken als je wilt. Zo kun je over het laatste antwoord een uur nadenken, zonder dat het programmatje iets onderneemt. Zodra er een getal is ingevoerd echter, checkt het programmatje nog eenmaal of het klopt, maar herhaalt niet meer.

Op jouw verzoek hier een aangepast programma:
&lt;pre&gt;
PROGRAM:GUESS          
:StartTmr→S          
:-1→T                  
:Lbl S                 
:1+T→T                 
:RandInt(0,50→C        
:While CheckTmr(S)&lt;60
:Input &quot;Guess ?&quot;,A
:If CheckTmr(S)&lt;60
:Then
:If A=C:Then
:Disp &quot;Goed, volgende
:Goto S:End
:If A&lt;C:Disp &quot;Hoger
:If A&gt;C:Disp &quot;Lager
:End
:End
:Disp &quot;Je had er&quot;,T,&quot;goed!&quot;
&lt;/pre&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>r12836u8d3e4xcpz8ogn02mxlnbh3fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Functielijst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10017</id>
    <revision>
      <id>422133</id>
      <parentid>379916</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7667" sha1="62jz9v17jctgcv0urqq6l6ye4768ctt" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}{{TOC beperkt|3}}
Als je een functie zoekt kan je hier vinden waar hij staat.

== Per menu ==
Hier zie je de functies gesorteerd per menu.

=== PRGM ===
Hier staan alle [[Programmeren_in_TI-Basic/Invoer|Invoer]]/[[Programmeren_in_TI-Basic/Output|Output]]/[[Programmeren_in_TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]] functies.
==== CTL ====
#[[/If|If]]
#[[/If|Then]]
#[[/If|Else]]
#[[/For|For(]]
#[[/While|While]]
#[[/Repeat|Repeat]]
#[[/End|End]]
#[[/Pauze|Pauze]]
#[[/Goto|Lbl]]
#[[/Goto|Goto]]
#[[/IS|IS&gt;(]]
#[[/DS|DS&lt;(]]
#[[/Menu|Menu(]]
#[[/prgm|prgm]]
#[[/Return|Return]]
#[[/Stop|Stop]]
#[[/DelVar|Delvar]]
#[[/GraphStyle|GraphStyle(]]
#[[/OpenLib|OpenLib(]]
#[[/ExecLib|ExecLib]]

==== I/O ====
#[[/Input|Input]]
#[[/Prompt|Prompt]]
#[[/Disp|Disp]]
#[[/DispGraph|DispGraph]]
#[[/DispTable|DispTable]]
#[[Output|Output(]]
#[[/getKey|getKey]]
#[[/ClrHome|ClrHome]]
#[[/GetCalc(|GetCalc]]
#[[/Get(|Get(]]
#[[/Send(|Send(]]

==== Exec ====
Dit menu wordt alleen gebruikt om routines (subprogramma's) uit te voeren.

=== MATH ===
Dit is het menu met alle wiskundige functies.

==== MATH ====
#[[/Frac|Frac]] 
#[[/Dec|Dec]]
#[[/^3|&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]]
#[[/3root|&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;√(]]
#[[/xroot|&lt;sup&gt;x&lt;/sup&gt;√]]
#[[/fMin|fMin]]
#[[/fMax|fMax]]
#[[/nDeriv|nDeriv]]
#[[/fnInt|fnInt]]
#[[/solve|solve(]]

==== NUM ====
#[[/abs|abs(]]
#[[/round|round(]]
#[[/iPart|iPart(]]
#[[/fPart|fPart(]]
#[[/int|int(]]
#[[/min|max(]]
#[[/max|max(]]
#[[/lcm|lcm(]]
#[[/gcd|gcd(]]

==== CPX ====
#[[/conj|conj(]]
#[[/real|real(]]
#[[/imag|imag(]]
#[[/angle|angle(]]
#[[/abs|abs(]]
#[[/Rect|&gt;Rect]]
#[[/Polar|&gt;Polar]]

==== PRB ====
#[[/rand|rand]]
#[[/nPr|nPr]]
#[[/nCr|nCr]]
#!
#[[/randInt|randInt(]]
#[[/randNorm|randNorm(]]
#[[/randBin|randBin(]]

=== TEST ===
Dit zijn de test functies die je onder andere gebruikt bij het If commando.

==== TEST ====
#[[/=|=]]
#[[/!=|≠]]
#[[/&gt;|&gt;]]
#[[/&gt;=|≥]]
#[[/&lt;|&lt;]]
#[[/&lt;=|≤]]

==== LOGIC ====
#[[and|and]]
#[[/or|or]]
#[[/xor|xor]]
#[[/not|not(]]

=== DRAW ===
Dit zijn de functies om dingen te tekenen op het graphscreen.

==== DRAW ====
#[[/ClrDraw|ClrDraw]]
#[[/Line|Line(]]
#[[/Horizontal|Horizontal]]
#[[/Vertical|Vertical]]
#[[/Tangent|Tangent(]]
#[[/DrawF|DrawF]]
#[[/Shade|Shade(]]
#[[/DrawInv|DrawInv]]
#[[/Circle|Circle(]]
#[[/Text|Text(]]

==== POINTS ====
#[[/Pt-On|Pt-On(]]
#[[/Pt-Off|Pt-Off(]]
#[[/Pt-Change|Pt-Change(]]
#[[/Pxl-On|Pxl-On(]]
#[[/Pxl-Off|Pxl-On(]]
#[[/Pxl-Change|Pxl-Change(]]
#[[/pxl-Test|pxl-Test(]]

==== STO ====
#[[/StorePic|StorePic]]
#[[/RecallPic|RecallPic]]
#[[/StoreGDB|StoreGDB]]
#[[/RecalGDB|RecalGDB]]

=== LIST ===
Dit zijn alle functies voor lijsten.

==== NAMES ====
Hier staan alle lijsten die in het geheugen staan.

==== OPS ====
#[[/SortA|SortA(]]
#[[/SortD|SortD(]]
#[[/dim|dim(]]
#[[/Fill|Fill(]]
#[[/seq|seq(]]
#[[/cumSum|cumSum(]]
#[[/DeltaList|ΔList(]]
#[[/Select|Select(]]
#[[/augment|augment(]]
#[[/List&gt;matr|List&gt;matr(]]
#[[/Matr&gt;list|Matr&gt;list(]]
#[[/L|L]]

==== MATH ====
#[[/min|min(]]
#[[/max|min(]]
#[[/mean|mean(]]
#[[/median|median(]]
#[[/sum|sum(]]
#[[/prod|prod(]]
#[[/stdDev|stdDev(]]
#[[/variance|variance(]]

=== MODE ===
#[[/NORMAL|NORMAL]]
#[[/SCI|SCI]]
#[[/ENG|ENG]]
#[[/FLOAT|FLOAT]]
#[[/Fix|Fix]]
#[[/RADIAN|RADIAN]]
#[[/DEGREE|DEGREE]]
#[[/FUNC|FUNC]]
#[[/PAR|PAR]]
#[[/POL|POL]]
#[[/SEQ|SEQ]]
#[[/CONNECTED|CONNECTED]]
#[[/DOT|DOT]]
#[[/SEQUENTIAL|SEQUENTIAL]]
#[[/IMUL|IMUL]]
#[[/REAL|REAL]]
#[[/a+bi|a+bi]]
#[[/re^θî|re^θî]]
#[[/FULL|FULL]]
#[[/HORIZ|HORIZ]]
#[[/G-T|G-T]]
#[[/SET CLOCK|SET CLOCK]]
#[[/ClockOn|ClockOn]]
#[[/ClockOff|ClockOff]]

=== ZOOM ===
The zoom functions for the graphscreen.

==== ZOOM ====
#[[/ZBox|ZBox]]
#[[/Zoom In|Zoom In]]
#[[/Zoom Out|Zoom Out]]
#[[/ZDecimal|ZDecimal]]
#[[/ZSquare|ZSquare]]
#[[/ZStandard|ZStandard]]
#[[/ZTrig|ZTrig]]
#[[/ZInteger|ZInteger]]
#[[/ZoomStat|ZoomStat]]
#[[/ZoomFit|ZoomFit]]

==== MEMORY ====
#[[/ZPrevious|ZPrevious]]
#[[/ZoomSto|ZoomSto]]
#[[/ZoomRcl|ZoomRcl]]

=== Format ===
De functies voor de opmaak van het graphscreen.

#[[/RectGC|RectGC]]
#[[/PolarGC|PolarGC]]
#[[/CoordOn|CoordOn]]
#[[/CoordOff|CoordOff]]
#[[/GridOff|GridOff]]
#[[/GridOn|GridOn]]
#[[/AxesOn|AxesOn]]
#[[/AxesOff|AxesOff]]
#[[/LabelOff|LabelOff]]
#[[/LabelOn|LabelOn]]
#[[/ExprOn|ExprOn]]
#[[/ExprOff|ExprOff]]

== Alfabetisch ==
Dit is de functielijst in alfabetische volgorde.
{{Kolommen automatisch|inhoud=
=== A ===
#[[/abs|abs(]]
#[[/and|and]]
#[[/angle|angle]]
#[[/asm|asm(]]
#[[/augment|augment(]]
#[[/AxesOff|AxesOff]]
#[[/AxesOn|AxesOn]]
#[[/a+bi|a+bi]]

=== C ===
#[[/Circle|Circle(]]
#[[/ClockOff|ClockOff]]
#[[/ClockOn|ClockOn]]
#[[/ClrDraw|ClrDraw]]
#[[/ClrHome|ClrHome]]
#[[/conj|conj(]]
#[[/Connected|Connected]]
#[[/CoordOff|CoordOff]]
#[[/CoordOn|CoordOn]]
#[[/cumSum|cumSum(]]

=== D ===
#[[/Dec|&gt;Dec]]
#[[/Degree|Degree]]
#[[/DelVar|DelVar]]
#[[/dim|dim(]]
#[[/Disp|Disp]]
#[[/DispGraph|DispGraph]]
#[[/DispTable|DispTable]]
#[[/Dot|Dot]]
#[[/DrawF|DrawF]]
#[[/DrawInv|DrawInv]]
#[[/DS|DS&lt;(]]

=== E ===
#[[/If|Else]]
#[[/End|End]]
#[[/Eng|Eng]]
#[[/ExecLib|ExecLib]]
#[[/ExprOff|ExprOff]]
#[[/ExprOn|ExprOn]]

=== F ===
#[[/Fill|Fill(]]
#[[/Fix|Fix]]
#[[/Float|Float]]
#[[/fMax|fMax(]]
#[[/fMin|fMin(]]
#[[/fnInt|fnInt(]]
#[[/FnOff|FnOff]]
#[[/FnOn|FnOn]]
#[[/For|For(]]
#[[/fPart|fPart]]
#[[/Frac|&gt;Frac]]
#[[/Full|Full]]
#[[/Func|Func]]

=== G ===
#[[/gcd|gcd(]]
#[[/Get|Get(]]
#[[/GetCalc|GetCalc(]]
#[[/getKey|getKey]]
#[[/Goto|Goto]]
#[[/GraphStyle|GraphStyle]]
#[[/GridOff|GridOff]]
#[[/GridOn|GridOn]]
#[[/G-T|G-T]]

=== H ===
#[[/Horiz|Horiz]]
#[[/Horizontal|Horizontal]]

=== I ===
#[[/If|If]]
#[[/Imag|Imag(]]
#[[/Input|Input]]
#[[/int|int(]]
#[[/iPart|iPart(]]

=== L ===
#[[/L|L]]
#[[/LabelOff|LabelOff]]
#[[/LabelOn|LabelOn]]
#[[/Lbl|Lbl]]
#[[/lcm|lcm(]]
#[[/Line|Line(]]
#[[/List|ΔList(]]
#[[/List-matr|List&gt;matr(]]

=== M ===
#[[/Matr-list|Matr&gt;list(]]
#[[/max|max(]]
#[[/mean|mean(]]
#[[/median|median(]]
#[[/Menu|Menu]]
#[[/min|min(]]

=== N ===
#[[/nCr|nCr]]
#[[/nDeriv|nDeriv(]]
#[[/Normal|Normal]]
#[[/not|not(]]
#[[/nPr|nPr]]

=== O ===
#[[/OpenLib|OpenLib(]]
#[[/or|or]]
#[[/Output|Output(]]

=== P ===
#[[/Pause|Pause]]
#[[/Polar|&gt;Polar]]
#[[/PolarGC|PolarGC]]
#[[/prgm|prgm]]
#[[/Prompt|Prompt]]
#[[/Pt-Change|Pt-Change(]]
#[[/Pt-Off|Pt-Off]]
#[[/Pt-On|Pt-On]]
#[[/Pxl-Change|Pxl-Change]]
#[[/Pxl-Off|Pxl-Off]]
#[[/Pxl-On|Pxl-On]]
#[[/pxl-Test|pxl-Text(]]

=== R ===
#[[/Radian|Radian]]
#[[/rand|rand]]
#[[/randBin(|randBin(]]
#[[/randInt(|randInt(]]
#[[/randNorm(|randNorm(]]
#[[/re^θi|re^θi]]
#[[/real(|real(]]
#[[/RecallGDB|RecallGDB]]
#[[/RecallPic|RecallPic]]
#[[/Rect|&gt;Rect]]
#[[/RectGC|RectGC]]
#[[/Repeat|Repeat]]
#[[/Return|Return]]
#[[/round(|round(]]

=== S ===
#[[/Sci|Sci]]
#[[/Select(|Select(]]
#[[/Send(|Send(]]
#[[/seq(|seq(]]
#[[/Seq|Seq]]
#[[/Sequential|Sequential]]
#[[/Simul|Simul]]
#[[/solve(|solve(]]
#[[/SortA(|SortA(]]
#[[/SortD(|SortD(]]
#[[/StoreGDB|StoreGDB]]
#[[/StorePic|StorePic]]
#[[/sum(|sum(]]

=== T ===
#[[/Tangent(|Tangent(]]
#[[/Text(|Text(]]
#[[/If|Then]]

=== V ===
#[[/variance(|variance(]]
#[[/Vertical|Vertical]]

=== W ===
#[[/While|While]]

=== X ===
#[[/xor|xor]]

=== Z ===
#[[/ZBox|ZBox]]
#[[/ZDecimal|ZDecimal]]
#[[/ZInterval|ZInterval]]
#[[/Zoom In|Zoom In]]
#[[/Zoom Out|Zoom Out]]
#[[/ZoomFit|ZoomFit]]
#[[/ZoomRcl|ZoomRcl]]
#[[/ZoomStat|ZoomStat]]
#[[/ZoomSto|ZoomSto]]
#[[/ZPrevious|ZPrevious]]
#[[/ZSquare|ZSquare]]
#[[/ZStandard|ZStandard]]

=== # ===
#[[/x√|&lt;sup&gt;x&lt;/sup&gt;√]]
#[[/3√|&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;√(]]
#[[/=|=]]
#[[/≠|≠]]
#[[/greater_than|&gt;]]
#[[/smaller_than|&lt;]]
#[[/greater_than_or_equal|≥]]
#[[/smaller_than_or_Equal|≤]]
}}
{{Sub}}
[[Categorie:TI-Basic/Functie| ]]</text>
      <sha1>62jz9v17jctgcv0urqq6l6ye4768ctt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Toetsen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10062</id>
    <revision>
      <id>422151</id>
      <parentid>379836</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="920" sha1="svt10vy2bee10nk1xaicg4fj0wa4mkf" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Soms wil je toetsaanslagen gebruiken en geen input. Hiervoor gebruik je de functie &lt;code&gt;[[Programmeren_in_TI-Basic/Functielijst/getKey|getKey]]&lt;/code&gt;.

=== getKey ===
&lt;code&gt;getKey&lt;/code&gt; is een functie die de laatst ingedrukte toets teruggeeft die je dan in een variable kan stoppen of kan controleren. De teruggegeven waarde is een cijfer. Hoe je kan weten welke toets is ingedrukt staat hieronder:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Ti-83_plus_keys.JPG]]&lt;br&gt;
Ze worden volgens een systeem opgebouwd. Het eerste cijfer (of de eerste twee) zijn de rij, en het laatste nummer is de kolom. De enige uitzondering hierop zijn de pijltjestoetsen. Om te weten welke toets welk nummer heeft zonder dit schema kan je dit programma gebruiken:
&lt;pre&gt;
PROGRAM:KEY
:Repeat ans
:getKey
:End
:ans
&lt;/pre&gt;
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Controlestructuren
|huidige=Toetsen
|volgende=Menus
}}</text>
      <sha1>svt10vy2bee10nk1xaicg4fj0wa4mkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Andere CTL-commando's</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10293</id>
    <revision>
      <id>422155</id>
      <parentid>342151</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7330" sha1="tbdyx3vv5obhcuhrfeh0h3pmd6h7xfr" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Dit gedeelte gaat over de CTL-commando's die nog niet eerder zijn behandeld. Je vind het CTL-menu terug als je een programma aan het bewerken bent en drukt op: &lt;code&gt;prgm&gt;CTL&lt;/code&gt;

Het CTL-menu ziet er als volgt uit:
&lt;pre&gt;
[CTL]   I/O   EXEC
1:If
2:Then
3:Else
4:For(
5:While
6:Repeat
7:End
8:Pause
9:Lbl
0:Goto
A:IS&gt;(
B:DS&lt;(
C:Menu(
D:prgm
E:Return
F:Stop
G:Delvar
H:Graphstyle(
I:OpenLib(
J:ExecLib
&lt;/pre&gt;

In dit artikel ga ik met u de verschillende functies van boven naar beneden af. If, then, else, end, lbl, menu, goto (en stop) zijn al eerder behandeld. Voor informatie over deze functies moet je naar een eerder artikel in dit boek gaan.

== For( ==
We beginnen bij ''For(''. Met deze functie kun je een variabele met een bepaalde stapgrote laten toenemen, totdat een waarde wordt bereikt. Dit gebeurd altijd volgens de volgende formule:
&lt;pre&gt;
:For(Variabele,beginwaarde,eindwaarde,stapgrootte
:Opdrachten
:End
&lt;/pre&gt;
De variabele die je geeft, moet altijd een reële variabele zijn. Dit wil zeggen dat dit een letter van A t/m Z of Ø moet zijn. Vervolgens komt de beginwaarde. De TI begint hier met tellen totdat de eindwaarde wordt bereikt. De stapgrootte is niet verplicht. De TI telt steeds de stapgrootte op bij het de variabele. Als er geen stapgrootte is ingesteld, wordt er standaard '1' bij opgeteld. Na het optellen worden de opdrachten uitgevoerd die tussen For( en de bijbehorende End staan. Het volgende programmaatje laat zien wat je er bijvoorbeeld mee kan doen.
&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:For(A,1,10
:Disp A (getallen 1 t/m 10)
:End
:For(B,1,20,2
:Disp B (oneven getallen van 1 t/m 20)
:End
&lt;/pre&gt;

== While en Repeat ==
De while-functie (''While '') is een functie volgens de volgende formule opgebouwd. Ook de repeat-functie (''Repeat '') zal ik hier behandelen. Qua formule verschilt alleen het woordje While/Repeat.
&lt;pre&gt;
:While waar(1) (een booleaanse vergelijking, bijv. A=0, kan worden gebruikt. Als de gelijkheid waar is, worden
:opdracht 1     de opdrachten 1&amp;2 uitgevoerd, anders niet.)
:opdracht 2
:End
&lt;/pre&gt;
While en Repeat zijn lussen. Dit wil zeggen dat de opdrachten tussen While/Repeat en End herhaalt blijven worden, totdat de waarde achter While/Repeat &quot;0&quot; of &quot;niet waar&quot; is. Het verschil tussen While en Repeat zit in een klein detail. Als een programmaatje bij While komt en de waarde is niet waar, slaat het programmaatje de volledige While-loop over. Bij repeat wordt alles uitgevoerd, totdat het programmaatje bij End komt. Dan wordt er pas gekeken of de waarde waar is. Wanneer deze waarde waar is, wordt de loop herhaald, en anders gaat het programmaatje verder.

== Pause ==
Pause is met Menu( en '''?&lt;!--WAT IS DEZE?--&gt;''' de enige die een programma stil kan zetten, zonder dat het programmaatje stopt. De gebruiker kan hierdoor bijvoorbeeld een tekst makkelijker lezen. Net zoals met de rest van dit artikel even een formule.
&lt;pre&gt;
:opdracht 1
:Pause
:opdracht 2
:Pause &quot;TEXT
&lt;/pre&gt;
Achter pause kan ook een tekst worden geplaatst (voorafgegaan door een &quot;). De tekst wordt dan weergegeven op het basisscherm. Dit is vooral handig bij grote matrices of lijsten, omdat (in tegenstelling tot het commando &quot;Disp&quot; of &quot;Output&quot;) de gebruiker met pijltjes door de matrix/lijst kan bladeren. Ook is Pause handig om, als het programmaatje te snel is, een gebruiker ervan iets te laten lezen.
== IS&gt;( en DS&lt;( ==
Wil iemand met tijd dit even controleren? De informatie kan wel eens iets anders zijn dan moet.

IS&gt;( en DS&lt;( zijn functies die of één bij een variabele optellen, of ervan aftrekken. Daarna kijken ze of de opgegeven waarde niet is overschreden. Formula...
&lt;pre&gt;
:IS&gt;(variabele,CheckGetal
:opdracht 1
:opdracht 2
:DS&lt;(variabele,CheckGetal
:opdracht 3
:opdracht 4
&lt;/pre&gt;
Bij IS&gt;( geldt: Als de variabele groter dan het CheckGetal is, wordt de regel er na niet uitgevoerd. 
Bij DS&lt;( geldt: Als de variabele kleiner dan het CheckGetal is, wordt de regel er na niet uitgevoerd.
In het programma hierboven worden opdracht 2 en 4 sowieso uitgevoerd!

Een variabele is (mocht je dit nog steeds niet weten) een letter of string. Met IS en DS kunnen alleen real variabelen worden ingevuld (A t/m Z en Ø). Het programma voert de opdracht na IS of DS alleen uit als het CheckGetal niet overschreden is &lt;!--Toch????--&gt;. Zie eenvoudig wat er gebeurd met het volgende programmaatje.
&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Input &quot;1 meer dan ?&quot;,A
:IS&gt;(A,10
:Disp A (wordt alleen weergegeven als het getal minder is dan 10
:Input &quot;1 minder dan ?&quot;,A
:DS&lt;(A,10
:Disp A (wordt alleen weergegeven als het getal meer is dan 10
&lt;/pre&gt;

== prgm en Return == 
Deze functie is om een programma te starten. Hierdoor is het mogelijk om programma's te starten vanuit een ander programmaatje. Programmaatjes kunnen zo dus andere programmaatjes laten starten en grote programmaatjes kunnen zo makkelijker worden verdeeld in kleinere delen. Dit is vooral handig omdat het flash geheugen (archive in de plus uitvoeringen) in kleinere delen is opgesplitst.
Communicatie tussen programmaatjes kan bijvoorbeeld zo worden bereikt.
&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:1→A
:Menu(&quot;Maak uw keuze&quot;,&quot;keuze1&quot;,A,&quot;keuze2&quot;,B,&quot;keuze3&quot;,C,&quot;STOP&quot;,D
:Lbl A
:Disp K
:1:prgmTEST1          Wordt 1 of prgmTEST1 in Ans gestopt???
:Lbl B
:Disp L
:2:prgmTEST1
:Lbl C
:Disp M
:3:prgmTEST1
:Lbl D:Stop

PROGRAM:TEST1
:If Ans=1:Then
:Disp &quot;Keuze 1
:1+K→K
:End
:If Ans=2:Then
:Disp &quot;Keuze 2
:1+L→L
:End
:If Ans=3:Then         Voer deze programmaatjes in, om er mee te oefenen.
:Disp &quot;Keuze 3         De mogelijkheden worden vanzelf duidelijk.
:1+M→M
:End
:prgmTEST
&lt;/pre&gt;
Return kan gebruikt worden om terug te keren naar het hoofdprogramma. Wanneer dit commando wordt uitgevoerd in het hoofdprogramma wordt het programma gestopt. Vaak terugkerende loops in verschillende programma's kunnen zo worden uitgevoerd in één programma.

== Delvar ==
Zoals de naam al zegt, Del(ete) hij een var(iabele). Met behulp van deze functie kunnen in een programma variabelen worden gewist. Dit kan handig zijn om ruimte vrij te maken, of om gegevens te verwijderen die niet bedoeld zijn om te bewaren. Een extraatje die er bij gevoegd is, is dat Delvar + variabele achter elkaar kan worden gebruikt, zonder een scheidingsteken ('':'').
&lt;pre&gt;
Delvar ADelvar BDelvar CDelvar D       De variabelen A t/m D worden verwijderd
&lt;/pre&gt;

na Delvar kun je ook een andere commando gebruiken, zoals clrhome

&lt;pre&gt;
Delvar ADelvar BClrHome       De variabelen A en B worden verwijderd en het homescreen wordt leeggemaakt
&lt;/pre&gt;

== Graphstyle == 
De functie Graphstyle is om de grafieken in het schermpje ''Y='' van een andere manier van tekenen te voorzien. De formule...
&lt;pre&gt;
Graphstyle(Functie#,tekenmanier
&lt;/pre&gt;
Met functie wordt Y&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;t&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;m&lt;/sub&gt; Y&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; bedoeld. In graphscreen wordt uitgelegd hoe je deze functies kan opstellen.&lt;br&gt;
De tekenmanieren zijn: stippellijn, gewone lijn, dikke lijn, schaduw boven, schaduw onder en de twee aangeefsymbolen.

== Openlib( en Execlib ==
Op de GR kunnen ook externe dingen als een muis en een toetsenbord aangesloten worden, door middel van een usb/IO-poort. Met Openlib (en Execlib wordt het mogelijk gemaakt om aangesloten apparaten ook echt te gebruiken.

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Menus
|huidige=Andere CTL Commandos
|volgende=Het graphscreen
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>tbdyx3vv5obhcuhrfeh0h3pmd6h7xfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Het graphscreen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10294</id>
    <revision>
      <id>422157</id>
      <parentid>330389</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="27g67fayx9us9mvq5zjyit2sh8ujbjf" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Je rekenmachine heeft ook een mogelijkheid om tekeningen te maken op het scherm. Een van de mogelijkheden om iets te tekenen op het scherm zijn formules.

=== Formules ===
Formules voer je normaal in via het Y= knopje. Je krijgt dan zo'n scherm:

&lt;pre&gt;
 Plot1 Plot2 Plot3
\Y1=
\Y2=
\Y3=
\Y4=
\Y5=
\Y6=
\Y7=
&lt;/pre&gt;
Je kan hier formules invoeren die dan worden getoont op het scherm. Bij een TI-Basic programmatje gaat dat anders. Formules werken bij TI-Basic als variabelen. Ze staan onder: &lt;code&gt;VARS:Y-Vars:1:Function&lt;/code&gt;. Om bijvoorbeeld 4X^3+5X in de eerste Y waarde te zetten gebruik je deze code:
&lt;pre&gt;
:&quot;4X^3+5X&quot;→Y1
&lt;/pre&gt;

Als je hierna de code &lt;code&gt;DispGraph&lt;/code&gt; gebruikt zal de functie worden getoond op het graphscreen.

Dit werkt alleen als de Functions mode is ingeschakelt in het mode menu en de formules aan staan bij &lt;code&gt;VARS:Y-VARS:4:On/Off&lt;/code&gt;.


{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Andere CTL-commando's
|huidige=Het graphscreen
|volgende=Tekenfuncties
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>27g67fayx9us9mvq5zjyit2sh8ujbjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Tekenfuncties</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10302</id>
    <revision>
      <id>422158</id>
      <parentid>379852</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="s9ug4pawjy424x155dd25c5z9doo3rt" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Behalve formules kunnen op het graphscreen ook vormen worden getekend.

=== Functies ===
Hieronder staat een lijstje van alle draw commandos:

==== ClrDraw ====
&lt;pre&gt;
:ClrDraw
&lt;/pre&gt;
ClrDraw is ongeveer hetzelfde als ClrHome, het maakt het graphscreen leeg en hertekent de formules.

==== Line( ====
&lt;pre&gt;
:Line(X1,Y1,X2,Y2
&lt;/pre&gt;
Deze functie tekent een lijn van punt (X1,Y1) naar punt (X2,Y2).
&lt;pre&gt;
:Line(X1,Y1,X2,Y2,0
&lt;/pre&gt;
Hetzelfde, maar dan een witte lijn (d.w.z. alle zwarte pixels op deze lijn worden wit gemaakt, alle witte pixels blijven wit).

==== Horizontal ====
&lt;pre&gt;
:Horizontal Y
&lt;/pre&gt;
Dit tekent een horizontale lijn op Y.

==== Vertical ====
&lt;pre&gt;
:Vertical X
&lt;/pre&gt;
Dit tekent een verticale lijn op X.

==== Tangent( ====
&lt;pre&gt;
:Tangent(Grafiek,waarde
&lt;/pre&gt;
Deze functie tekent een raaklijn aan de grafiek.

==== DrawF ====
&lt;pre&gt;
:DrawF Grafiek
&lt;/pre&gt;
Tekent de grafiek Grafiek op het graphscreen.

==== Shade( ====
&lt;pre&gt;
:Shade(Grafiek1,Grafiek2
&lt;/pre&gt;
Deze functie kleurt de ruimte in tussen Grafiek1 en Grafiek2. Zorg ervoor dat Grafiek1 zich boven Grafiek2 bevindt, anders wordt er niets gekleurd.
&lt;pre&gt;
:Shade(Grafiek1,Grafiek2,xMin,xMax
&lt;/pre&gt;
Doet hetzelfde, maar kleurt alleen tussen xMin en xMax.

==== DrawInv ====
&lt;pre&gt;
:DrawInv Grafiek
&lt;/pre&gt;
Tekent de grafiek Grafiek omgekeerd (X = Y, Y = X).

==== Circle( ====
&lt;pre&gt;
:Circle (X,Y,Radius
&lt;/pre&gt;
Dit tekent een cirkel met als middenpunt (X,Y) en een radius van Radius.

==== Text( ====
&lt;pre&gt;
:Text(X,Y,text[,text[,...,text]]
:Text(-1,X,Y,text[,text[,...,text]]
&lt;/pre&gt;
Hiermee kan je text op het graphscreen zetten. Je kan meerdere variablen en strings tegelijk op het graphscreen zetten. Als het eerste argument -1 is, dan wordt de text even groot als op het basisscherm neergezet.
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Het graphscreen
|huidige=Drawing functies
|volgende=Pixels en punten
}}</text>
      <sha1>s9ug4pawjy424x155dd25c5z9doo3rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Pixels en punten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10347</id>
    <revision>
      <id>422159</id>
      <parentid>379853</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="rkwt1z7p2d43tmpk4nxb20ckizs5civ" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Pixels en punten zijn nauw verbonden met het graphscreen. Het lcd-scherm is '''95 pixels breed en 63 pixels hoog'''. Het menu waar we het in dit hoofdstuk over hebben is het DRAW:POINTS-menu.

&lt;pre&gt;
DRAW  [POINTS]  STO
1:Pt-ON(
2:Pt-Off(
3:Pt-Change(
4:Pxl-On(
5:Pxl-Off(
6:Pxl-Change(
7:pxl-Test(
&lt;/pre&gt;

== Punten ==
De eerste drie functies uit dit menu, &lt;code&gt;Pt-ON( , Pt-Off( , Pt-Change(&lt;/code&gt; , zijn de functies die bij punten horen. Punten worden gekenmerkt doordat ze een X en een Y-coordinaat hebben die gerelateerd is aan de X-min, X-max, Y-min en Y-max waardes.

Met &lt;code&gt;Pt-ON(X,Y&lt;/code&gt; zet je het punt aan met deze X en Y coordinaat, of deze nou binnen of buiten het zichtbare scherm zit.
Met &lt;code&gt;Pt-Off(X,Y&lt;/code&gt; zet je het punt uit met X en Y-coordinaat.
Met &lt;code&gt;Pt-Change(X,Y&lt;/code&gt; verander het punt met X en Y-coordinaat naar 'uit' als deze aan staat, of naar 'aan' als deze uit staat.

We nemen als voorbeeld:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:ZStandard                 (-10,10)x(-10,10)
:For(A,1,10
:For(B,1,10
:Pt-ON(A,B                 (De pixels in het vierkant rechtsboven worden aangezet)
:End:End
:Pause                     (Geniet er even van en druk op enter)
:For(A,3,5
:For(B,4,6
:Pt-Off(A,B                (Een kleiner vierkant wordt uitgezet)
:End:End
:Pause                     (geniet met mate....)
:For(A,1,15
:For(B,1,15                (om te bewijzen dat ook buiten het scherm verder gegaan wordt...)
:Pt-Change(A,B             (het volledige vierkant wordt veranderd naar het tegenovergestelde)
:End:End
:Pause                     (relax)
:16→Xmax:16→Ymax           (zie het resultaat...)
&lt;/pre&gt;

== Pixels ==
Hier wordt de afstand tussen van de linkerkant cq. bovenkant van het scherm bekeken. Waar Pt-On(10,10 nog het pixeltje was helemaal rechtsbovenaan, is Pxl-On(10,10 het pixeltje 10 van links en 10 van boven. De functies werken hetzelfde. Er is met pxl-test wel een nieuwe functie bijgekomen en die zal ik nog even toelichten. Voor een demonstratie van Pxl-On, Pxl-Off en Pxl-Change gebruik Program:TEST met pxl in plaats van pt.

=== pxl-Test ===
Deze functie controleert of de pixel op het scherm, die gegeven is door de X- en Y-coördinaten die je meegeeft aan de functie, zwart of wit is. Als de pixel wit is, geeft de functie 0 terug, anders geeft deze 1 terug.
Dit is een erg handige functie, vooral bij het maken van spellen.
Voorbeeld
&lt;pre&gt;:If pxl-Test(0,0):Then
:Text(10,0,&quot;Pixel linksboven is aan&quot;)
:Else
:Text(10,0,&quot;Pixel linksboven is uit&quot;)
:End&lt;/pre&gt;

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Tekenfuncties
|huidige=Pixels en Punten
|volgende=Routines
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>rkwt1z7p2d43tmpk4nxb20ckizs5civ</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Routines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10581</id>
    <revision>
      <id>422160</id>
      <parentid>379854</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="qjkkyn34dqwc76x7za8pa8aipwmgnfd" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Soms is het handig om een stuk code te groeperen omdat je het bijvoorbeeld ook in een ander programma gebruikt, of omdat je het erg vaak gebruikt in hetzelfde programma. In andere programmeertalen heten dat functies. TI-Basic heeft die mogelijkheid niet; wat TI-Basic wel kan is andere programma's starten. Als je dus de code in een ander programma zet, is het mogelijk om deze uit te voeren vanuit je hoofdprogramma.

== Routines ==
Om te laten zien hoe je routines gebruikt gaan we twee programmaatjes maken, één dat uitrekent wat het X-de priemgetal is, en één dat controleert of een ingegeven getal een priemgetal is. We zullen dus bij elk programma moeten kijken of een bepaald getal een priemgetal is. We beginnen met het maken van het programma dat kijkt of een getal dat je invoert een priemgetal is.

&lt;pre&gt;
PRGM:CHKPRM
:Input &quot;NUMMER: &quot;,D
:DelVar B
:For(E,2,√(D
:If fPart(D/E)=0
:1→B
:End
:If B=1
:Disp &quot;GEEN PRIEMGETAL
:Else
:Disp &quot;WEL PRIEMGETAL
:End
&lt;/pre&gt;

Het tweede programma zou dan zijn:

&lt;pre&gt;
:PRGM:NRPRM
:Input &quot;NUMMER: &quot;,A
:DelVar D
:For(C,0,A
:DelVar F
:Repeat F
:D+1→D
:DelVar B
:For(E,2,√(D
:If fPart(D/E)=0
:1→B
:End
:If B=0
:1→F
:End
:End
:Disp D
&lt;/pre&gt;

In deze twee programma's gebruik je precies dezelfde code, je kan dit dus veel efficiënter maken door dit stuk code apart te zetten:

&lt;pre&gt;
:DelVar B
:For(E,2,√(D
:If fPart(D/E)=0
:1→B
:End
&lt;/pre&gt;

Bij TI-Basic doe je dat door de code in een nieuw programma te zetten.

&lt;pre&gt;
PRGM:PRMSUB
:DelVar B
:For(E,2,√(D
:If fPart(D/E)=0
:1→B
:End
:Return                De return zorgt ervoor dat het programma niet stopt, maar teruggaat naar het vorige programma.
&lt;/pre&gt;
&lt;!-- Volgens mij is die return niet nodig, ook als je in een subprogramma zit... --&gt;

Onze nieuwe programma's worden dan:

&lt;pre&gt;
PRGM:CHKPRM
:Input &quot;NUMMER: &quot;,D
:prgmPRMSUB
:If B
:Disp &quot;GEEN PRIEMGETAL
:Else
:Disp &quot;WEL PRIEMGETAL
:End
&lt;/pre&gt;

&lt;pre&gt;
:PRGM:NRPRM
:Input &quot;NUMMER: &quot;,A
:DelVar D
:For(C,0,A
:DelVar F
:Repeat F
:D+1→D
:prgmPRMSUB
:If B=0
:1→F
:End
:End
:Disp D
&lt;/pre&gt;

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Pixels en punten
|huidige=Routines
|volgende=Optimalisatie
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qjkkyn34dqwc76x7za8pa8aipwmgnfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Van Idee tot Publicatie/Literatuur en bronnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10711</id>
    <revision>
      <id>422228</id>
      <parentid>409869</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link liep dood, vervangen door die in Web.archive.org</comment>
      <origin>422228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="942" sha1="bx0zrerkt82hra85uaxvrw4ch7qjbdt" xml:space="preserve">De belangrijkste literatuur op het terrein van dit onderwerp is te vinden op het literatuuroverzicht van ''De Noordster''[https://web.archive.org/web/20121110233516/https://www.rug.nl/noordster/literatuurenbronnen/alfabetischLiteratuuroverzicht]; een onderdeel van de website van de Universiteit Groningen. Deze website bevat talloze onderwerpen die zeer de moeite waard zijn om te lezen bij het voorbereiden van een publicatie.

In de bovenstaande pagina's is gepoogd om zo veel mogelijk gebruik te maken van bronnen op het Internet.

&lt;noinclude&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 80%; border: 1px solid #dfdfdf; width: 50%; color: inherit; background-color: Whitesmoke;&quot;&gt;''&gt; Volgende pagina: [[Van Idee tot Publicatie/Auteurs]]''&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size: 80%; border: 1px solid #dfdfdf; width: 50%; color: inherit; background-color: Whitesmoke;&quot;&gt;''&gt; Terug naar: [[Van Idee tot Publicatie/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]''&lt;/div&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>bx0zrerkt82hra85uaxvrw4ch7qjbdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11255</id>
    <revision>
      <id>422277</id>
      <parentid>347991</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Fase|2}} (vgs. infobox)</comment>
      <origin>422277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="tidtueq3y00qidrwffmcyjt0pfcqqye" xml:space="preserve">{{Bi}}
Als je wilt leren programmeren, mag je je niet laten afschrikken door de vele programmeertalen (Java, Ruby, Python, Perl, PHP, Pascal,  ASP, Javascript, C, C++, C#, ASP.NET, VB, VBA, StarBasic, COBOL,...). Deze cursus biedt een '''overzicht''' van de essentie van programmeren: '''de algemene stappen''' die in elke programmeertaal voorkomen. De programmeertaal die je leert, is misschien niet de programmeertaal die je later in de praktijk zal gebruiken.

Door het enkel te hebben over de algemene stappen, zal énkel deze cursus onvoldoende zijn om te leren programmeren. Je hebt uiteindelijk een concrete programmeertaal en programmeeromgeving nodig om te oefenen. Deze cursus hoopt van toch zijn nut te hebben, doordat de algemene concepten hier zo goed als mogelijk worden uitgelegd. Voor de geïnteresseerden werd dit boek [[Media:Overzicht_programmeren.pdf| samengevat in een pdf-document]] van 8 bladzijden.

Het is niet de bedoeling om hier alles te behandelen (overerving, polymorfisme,...): als leidraad wordt het [https://www.vvkso.be VVKSO]-leerplan voor de tweede graad gebruikt. Concreet betekent dit dat deze cursus geschreven is voor leerlingen die ca. 15 jaar oud zijn. Verder volgt het onderdeel 'Algoritmisch denken' uit die cursus. In het kader van het leerplan en gezien de beperkte tijd kunnen we niet op alles enorm diepgaan. Waar mogelijk worden er echter links voorzien naar Wikipedia, waardoor de geïnteresseerd toch zijn gading kan vinden.

Volgende hoofdstukken kan je hier terugvinden:
# [[Programmeren, de basis/Leidraad|De leidraad van dit boek]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Spiraalmodel|Het spiraalmodel]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Uitwerken van voorbeelden|Uitwerken van voorbeeld(en)]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Deelproblemen|Deelproblemen]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Klassen en objecten|Klassen en objecten]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Variabelen, constanten en hun gegevenstypen|Variabelen, constanten en hun gegevenstypen]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/De controlestructuren|De controlestructuren]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Pseudocode|Pseudocode]] {{75%}}
# [[Programmeren, de basis/Implementatie|Implementatie]] {{25%}}
# [[Programmeren, de basis/Controle en evaluatie|Controle en evaluatie]] {{25%}}
# [[Programmeren, de basis/Oefeningen|Oefeningen]] {{25%}}
# [[Programmeren, de basis/Tips|Tips]] {{25%}}

{{Fase|2}}
{{Boek}}

[[Categorie:Informatica]]</text>
      <sha1>tidtueq3y00qidrwffmcyjt0pfcqqye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Klassen en objecten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11258</id>
    <revision>
      <id>422265</id>
      <parentid>330396</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7162" sha1="ddrr88oz2wpkj9o78ux5dmxm0a8z7gf" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Bij een {{Wp|objectgeoriënteerd|objectgeoriënteerde programmeertaal}} leunt men sterk aan bij de wereld zoals wij die ook ervaren: namelijk een wereld met een verzameling van objecten. Een object is echter iets concreet: de vierkante witte tafel is een ander object dan die ronde blauwe tafel.

In de programmeertaal wil men echter ook de blauwdruk van een object kunnen vastleggen. Als men het heeft over de 'blauwdruk', dan spreekt men over {{Wp|Klasse (informatica)|de klasse van een object}}. In het voorgaande geval is de klasse 'Tafel', terwijl de concrete tafels objecten zijn.

Zo ook zijn Bill Gates van Microsoft en Steve Jobs van Apple allebei objecten, maar het zijn objecten van dezelfde klasse, namelijk 'Persoon'. De blauwdruk van die klasse is dan het feit dat een Persoon een voornaam, een familienaam en een bedrijf heeft.

== Besturingselementen ==
=== Soorten besturingselementen ===
Als je werkt met grafische gebruikersinterfaces (GUI's), dan komen daar vlug knoppen en tekstvakken aan te pas. Deze worden besturingselementen ([https://en.wikipedia.org/wiki/Widget_(computing) widgets]) genoemd. Hieronder zie je een overzicht van mogelijke en vaak voorkomende besturingselementen.


&lt;div style='text-align: center;'&gt;
[[Afbeelding:BesturingselementenSoorten.png]]
&lt;/div&gt;

Belangrijk om te onthouden is dat zo'n besturingselement -  meestal een knop - vaak gebruik wordt om een bepaalde gebeurtenis te veroorzaken: dit wordt later besproken.

&lt;div style='text-align: center;'&gt;
[[Afbeelding:BesturingselementenVoorbeeld.png]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style='text-align: center;'&gt;
[[Afbeelding:BesturingselementenVoorbeeldSoorten.png]]
&lt;/div&gt;

=== Naamgeving: Leszynski naamconventie (LNC) ===
Sommige programmeurs (vooral dan VBA-programmeurs) gebruiken een bepaald voorvoegsel bij de naamgeving van besturingselementen om de soort daarmee te kunnen aangeven. Op die manier kan men dan vanuit de naam afleiden of het bv. gaat om een label of een tekstvak. Zo zou je in bovenstaand voorbeeld de neiging hebben om zowel het label als het tekstvak &lt;code&gt;naam&lt;/code&gt; te noemen. Dit zou echter niet kunnen, want ieder besturingselement moet een unieke naam hebben. Vandaar heeft men het over &lt;code&gt;lblVoornaam&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;txtVoornaam&lt;/code&gt;. De afspraak is om het voorvoegsel steeds in kleine letters te noteren en ieder nieuw woord met een hoofdletter. In de tabel zie je de meest voorkomende besturingselementen, samen met hun voorvoegsel. In de schermafdruk eronder zie je ditmaal niet de soort, maar de naam (waaruit je de soort kan afleiden).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Besturingselement
! Widget
! Voorvoegsel
|-
| label
| label
| lbl
|-
| tekstvak
| textbox
| txt
|-
| afbeelding
| picture
| pic
|-
| knop
| button
| btn
|-
| formulier
| form
| frm
|}

&lt;div style='text-align: center;'&gt;
[[Afbeelding:BesturingselementenVoorbeeldNamen.png]]
&lt;/div&gt;

== Eigenschappen en Methodes ==
Eigenschappen en methodes zijn beide onderdeel van een object, maar toch is er een belangrijk verschil:
* '''Eigenschappen''' (''properties'') definiëren de toestand van objecten. Door de waarde (''value'') van een eigenschap te veranderen verander je ook de toestand van dat object. Voorbeelden van eigenschappen die te maken hebben met het uiterlijk:
** Een tekstvak kan een bepaalde achtergrondkleur hebben.
** Een tekstvak kan onzichtbaar zijn.
** Een knop toont/bevat een bepaalde tekst.
** Een knop krijgt een bepaalde naam (om dit besturingselement te kunnen 'aanspreken').
* Een '''methode''' (''method'') zorgt ervoor dat het object een actie ondergaat of onderneemt, waardoor het van toestand kan veranderen. Zo kan via een methode een eigenschap worden ingevuld (het object ondergaat een actie) of kan een eigenschap worden doorgegeven aan bv. een variabele (het object onderneemt een actie). 

Vb. eigenschap in VBA: &lt;code&gt;txtSom.'''Visible''' = False&lt;/code&gt;

Vb. methode in Java: &lt;code&gt;lengte = tekst.'''length()''';&lt;/code&gt;

Vb. methode in VB.NET: &lt;code&gt;txtLogin.'''Focus'''&lt;/code&gt;

== Gebeurtenissen ==
Een '''gebeurtenis''' (''event'') is een actie die door een object herkend wordt. Bijna altijd duiden verschillende gebeurtenissen ook op verschillende deelproblemen. Enkele voorbeelden:
*Klikken op een knop.
*Het verlaten van een tekstvak.

Elk type object (bv. besturingselementen) heeft dus zijn eigen gebeurtenissen.

Vb. in JavaScript: &lt;code&gt;document.klant.druk.'''onclick''' = function (){alert('Premie berekend!')}&lt;/code&gt;

Vb. in VBA: &lt;code&gt;Private Sub cmdDraai_'''Click'''()&lt;/code&gt;


== Oefeningen ==
=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]] ===
Een leerling wil weten hoe goed hij/zij is in talen. Vandaar worden de uitslagen van de vakken Nederlands, Frans en Engels ingegeven op 100. Een leerling die in het totaal 50 % behaalde is geslaagd. Breng een melding of de leerling al dan niet geslaagd is. Een mogelijke uitwerking vind je in de schermafdrukken hieronder.

{| {{Wikitable}} 
|- 
| [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Geslaagd.png]] || [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Studeren.png]]
|}

Als we het formulier bekijken, dan zouden we de besturingselementen als volgt kunnen benoemen:
* Formulier/venster: frmTaalrapport
* Het invullen van de punten
** (lblNederlands, txtNederlands)
** (lblFrans, txtFrans)
** (lblEngels, txtEngels)
* De knop om het resultaat te berekenen
** btnBereken
* Het uiteindelijke resultaat
**(lblTotaal, txtTotaal)
* Aangeven of een leerling al dan niet geslaagd is
** picGeslaagd, picMeerstuderen
** txtBoodschap

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak_met_kleur|Tekstvak met kleur]] ===
In een tekstvak op een formulier kun je een kleur ingeven (rood, groen, geel, blauw of zwart). Wanneer je een bepaalde kleur invult, moet die kleur in de achtergrond van het tekstvak zichtbaar zijn.

Dit is een relatief eenvoudig probleem:
* Formulier/venster: frmTekstvakMetKleur
* txtKleur

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]] ===
Als we de probleemstelling bekijken, dan merken we dat we dit probleem kunnen vormgeven d.m.v. één afbeelding, één knop en enkele labels met bijhorende besturingselementen. Zelfs dit kunnen we opspitsen in deelproblemen:

*Besturingselementen met contactgegevens van de klant
**(lblAchternaam, txtAchternaam) (lblVoornaam, txtVoornaam)
**(lblStraat, txtStraat) (lblStraatnr, txtStraatnr)
**(lblPostcode, txtPostcode) (lblGemeente, txtGemeente)
**(lblProvincie, txtProvincie)
*Besturingselementen met betrekking tot het bepalen van de kostprijs
**(lblPrijsOnderdelen, txtPrijsOnderdelen)
**(lblSchattingWerkuren, txtSchattingWerkuren)
**(lblOuderdomHuis, txtOuderdomHuis)
*Besturingselementen met betrekking tot de afbetaling
**(lblTermijn, txtTermijn)
*Knop om alles te berekenen: btnBereken
*Besturingselementen met betrekking tot de betaling
**(lblBedrag, txtBedrag)
**(lblBtwBedrag, txtBtwBedrag) (lblBtw, txtBtw)
**(lblTotaalbedrag, txtTotaalBedrag)
**(lblAfbetalingsplan, txtAfbetalingsplan)
*Andere
**txtNaamVerticaal
**picHamer

Mochten we bovenstaande informatie in een GUI gieten, dan zouden we volgend resultaat kunnen bekomen:

[[Afbeelding:Prijsofferte.png]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ddrr88oz2wpkj9o78ux5dmxm0a8z7gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Variabelen, constanten en hun gegevenstypen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11267</id>
    <revision>
      <id>422266</id>
      <parentid>353018</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8152" sha1="4y7utyatnshx4p2wumvb7169wlhlc3u" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
== Variabelen ==
Soms heb je een bepaalde (berekende) waarde (''value'') doorheen de programmacode meer dan één keer nodig. In dat geval kun je – i.p.v. die waarde steeds opnieuw te berekenen – de waarde opslaan in een variabele en dan gewoon de naam van de variabele gebruiken. Bij een complexe berekening kan je d.m.v. variabelen deze berekening opsplitsen in tussenstappen, waarvan je elk tussenresultaat kan opslaan in een aparte variabele. Een '''variabele''' is dus een benoemde geheugenlocatie waar gegevens opgeslagen kunnen worden.

In het voorbeeld van 'Basisbewerkingen met twee getallen' heb je gemerkt dat we schreven som = getal1 + getal2. Het (tussen)resultaat stoppen we a.h.w. in 'som'. We noemen 'som' een variabele. Deze variabele is nodig omdat we ergens een plaats willen in het geheugen om het resultaat van 'getal1 + getal2' in op te slaan. Wij hoeven als programmeur niet te weten waar dat dan precies is, daar wij enkel de naam moeten onthouden. Dit is vaak erg handig voor een progammeur.

===Datatypes of gegevenstypes===
In een rekenblad (bv. Excel of Calc) of in een databank (bv. Access of MySQL) kan je per cel of veldnaam opgeven om welke soort gegevens het gaat. Zo heb je oa. de mogelijkheid voor getallen, tekst of valuta.

Voor de computer kan het belangrijk zijn van welk type het gegeven 'som' is, een computer is immers dom en weet niet of som datum, tekst of een getal is. En het zou zinloos zijn om een datum op te tellen bij een tekst. Bovendien is er een verschil tussen kleine en tussen grote getallen en tussen gehele en reële getallen. Vandaar eisen heel wat programmeertalen dat je niet alleen de naam van een variabele opgeeft, maar ook zijn gegevenstype. Wanneer de computer werkt met gegevens, dan is het belangrijk dat hij weet met welk soort gegevens hij werkt, tekst is immers niet hetzelfde als een getal, met tekst kan je bijvoorbeeld niet gaan rekenen. Elk gegevenstype neemt een bepaalde plaats in in het geheugen. De vaakst voorkomende gegevenstypen:

[[Afbeelding:GegevenstypenSoorten.png]]

Hieronder vind je een overzicht van vaak voorkomende datatypes:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Pseudocode'''
! 
! '''Excel/Calc'''
! 
! '''Access'''
! 
! '''VBA'''
! 
! '''Java'''

|-
| Geheel getal
| 
| Getal
| 
| Numeriek
| 
| Integer
| 
| int

|-
| Reëel getal
| 
| Getal
| 
| Numeriek
| 
| Single
| 
| float

|-
| Tekst
| 
| Tekst
| 
| Tekst
| 
| String
| 
| String

|-
| Datum
| 
| Datum
| 
| Datum/tijd
| 
| Date
| 
| Date

|-
| Waar/Vals
| 
| 
| 
| Ja/nee
| 
| Boolean
| 
| boolean

|}

Bij sommige programmeertalen, zoals PHP en JavaScript, is het niet nodig om expliciet een datatype op te geven. Nochtans heeft het expliciet opgeven van een datatype voordelen: grotere snelheid, besparing van geheugen en het wordt eenvoudiger voor het opsporen van fouten.

===Declaratie===
Belangrijk bij het ''declareren'' van een variabele is het opgeven van een ''naam'' en het ''gegevenstype'' (alhoewel je niet bij alle programmeertalen een gegevenstype moet opgeven).

Vb. in VBA: &lt;code&gt;Dim '''sngSom''' As '''Single'''&lt;/code&gt;

Vb. in Java: &lt;code&gt;'''int''' '''nummer''';&lt;/code&gt;

===Initialisatie===
Een variabele krijgt een waarde (''value'') door deze te ''initialiseren.'' Na het uitvoeren van onderstaande opdracht heeft de variabele een inhoud gekregen bepaald door de uitdrukking rechts. Het is natuurlijk belangrijk dat de uitdrukking aan de rechterkant van hetzelfde gegevenstype is dan wat verwacht wordt aan de linkerkant. Zo kan je geen tekst toekennen aan een variabele die een getal verwacht.

Vb. in VBA:	&lt;code&gt;sngSom '''=''' 3&lt;/code&gt;

Vb. in Java: 	&lt;code&gt;nummer '''=''' 3;&lt;/code&gt;

Merk op dat als je tekst wilt voorstellen, dit in de meeste programmeertalen moet omgeven zijn door aanhalingstekens (“”).

==Constanten==
Bepaalde waarden blijven gedurende gans het programma – onafhankelijk van wanneer of hoe het uitgevoerd wordt – dezelfde. Zo is het getal π een constante, alsook de datum waarop Kerstmis valt. Als je in programmeren gebruikt maakt van een constante, dan kan je de waarde niet meer veranderen. Op die manier worden fouten vermeden en wordt het onderhoud van de programmacode eenvoudiger. Ook hier is vaak een gegevenstype van toepassing, dezelfde als bij variabelen.

Vb. in VBA: 	&lt;code&gt;'''Const''' csngPi As Single = 3.14159265&lt;/code&gt;

Vb. in PHP: 	&lt;code&gt;'''define''' (&quot;PI&quot;, &quot;3.14159265&quot;);&lt;/code&gt;

==Naamgeving: Leszynski naamconventie (LNC)==
Net zoals bij de besturingselementen via een voorvoegsel kan aangeven om welk soort besturingselement het gaat, kan je dat ook met variabelen. Ditmaal kan je via het voorvoegsel afleiden wat het gegevenstype is van die variabele.

Bij een constante wordt het voorvoegsel steeds voorafgegaan door de letter &lt;code&gt;c&lt;/code&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Gegevenstype
! Data Type (en)
! Voorvoegsel bij variabele
! Voorvoegsel bij constante
|-
| [https://nl.wikipedia.org/wiki/Integer_%28informatica%29 geheel getal]
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Integer_%28computer_science%29 integer]
| int
| cint
|-
| reëel getal
| single
| sng
| csng
|-
| [https://nl.wikipedia.org/wiki/String_%28informatica%29 tekst]
| [https://en.wikipedia.org/wiki/String_%28computer_science%29 string]
| str
| cstr
|-
| datum
| date
| dte
| cdte
|-
| waar/vals
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Boolean_datatype boolean]
| bln
| cbln
|}

== Oefeningen ==

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]  ===

==== De constanten ====
Eventueel zou je het maximum te behalen punten (nl. 100) en het aantal vakken (nl. 3) in constanten kunnen stoppen. Deze constanten zou je dan kunnen gebruiken in je formule voor het totaal: totaal = (nl + fr + en) / (nVakken * maxPtn).

==== De variabelen ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! LNC
! naam
! gegevenstype
! uitleg
|-
| int
| ptnNederlands
| geheel getal
| 
|-
| int
| ptnFrans
| geheel getal
|
|-
| int
| ptnEngels
| geheel getal
|
|-
| sng
| ptnTotaal
| reëel getal
|
|}

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak_met_kleur|Tekstvak met kleur]]  ===
In deze oefening zijn er geen constanten of variabelen.

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]]  ===
Bij het lezen van de probleemstelling kunnen we al enkele variabelen en constanten afleiden, samen met hun gegevenstypen. Merk op dat niet alle informatie moet verwerkt worden (zo wordt de straatnaam enkel ingevuld, maar gebeurt er verder niets mee).

==== De constanten ====
Volgende waarden mogen doorheen het programma zeker niet van waarde wijzigen, hoeveel keer het programma ook wordt uitgevoerd.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! LNC
! naam
! gegevenstype
! waarde
! uitleg
|-
| csng
| winst
| reëel getal
| 0,30
| de gebruikte winst
|-
| csng
| uurloon
| reëel getal
| 42,14
| het loon dat de loodgieter per uur rekent
|-
| cint 
| drempelOudHuis
| geheel getal
| 20
| welke leeftijd maakt een huis 'oud'
|-
| csng
| btwOudHuis
| geheel getal
| 0,06
| het BTW-percentage dat van toepassing is op een huis ouder dan 20 jaar
|-
| csng
| btwNieuwHuis
| reëel getal
| 0,21
| het BTW-percentage dat van toepassing is op een huis jonger dan 20 jaar
|-
| cint
| maxAantalTermijnen
| natuurlijk getal
| 12
| 
|}
Betreffende de verplaatsingskosten zijn er ook nog enkele constanten:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! LNC
! naam
! gegevenstype
! waarde
! uitleg
|-
| csng
| kostNrWVl
| reëel getal
| 10
| 
|-
| csng
| kostNrOVl
| reëel getal
| 0
| 
|-
| csng
| kostNrAnt
| reëel getal
| 20
| 
|-
| csng
| kostNrLi
| reëel getal
| 30
| 
|}

==== De variabelen ====
Uit de opgave kunnen we ook nog gegevens halen die afhankelijk zijn van wat er werd ingevoerd en dus dus kunnen variëren. Een lijst van variabelen:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! LNC
! naam
! gegevenstype
|-
| str
| naamKlant
| tekst
|-
| str
| provincie
| tekst
|-
| sng
| prijsOnderdelen
| reëel getal
|-
| int
| ouderdomHuis
| geheel getal
|-
| sng
| verplaatsingskosten
| reëel getal
|-
| sng
| bedragExclBTW
| reëel getal
|-
| sng
| verplaatsingskosten
| reëel getal
|-
| sng
| BTWbedrag
| reëel getal
|-
| sng
| totaalBedrag
| reëel getal
|-
| sng
| termijnBedrag
| reëel getal
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4y7utyatnshx4p2wumvb7169wlhlc3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/De controlestructuren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11268</id>
    <revision>
      <id>422267</id>
      <parentid>383518</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16240" sha1="49s1fwuqy5ogiutbpnpi64bq2fvz89m" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Via controlestructuren kan je de manier waarop je programma wordt uitgevoerd beïnvloeden. We baseren ons voor dit hoofdstuk op de oefening met de prijsofferte, waarbij we gebruikmaken van zaken die al bepaald zijn, zoals de [https://nl.wikibooks.org/wiki/Programmeren%2C_de_basis/Variabelen%2C_constanten_en_hun_gegevenstypen#Een_oefening:_de_prijsofferte_.28GUI.29 constanten en variabelen].

{{Wp|Nassi-Schneidermann diagram|Nassi-Schneidermann diagram}}men, kortweg NS-diagrammen of ook wel structogrammen genoemd, zijn een goed middel om {{Wp|algoritme|algoritme}}n voor te stellen, doordat het automatisch leidt tot gestructureerd werken. In onderstaand schema worden de verscheidene controlestructuren, samen met hun overeenkomstige NS-diagrammen weergegeven.

&lt;div style='text-align: center;'&gt;
[[Afbeelding:Controlestructuren.png]]
&lt;/div&gt;

== Sequentie of opeenvolging ==
Een opeenvolging van opdrachten betekent dat als de eerste van die opdrachten wordt uitgevoerd ook de opdrachten die volgen zullen worden uitgevoerd. Voorlopig gaan we hier niet verder op ingaan, daar sequenties heel makkelijk herkend kunnen worden, daar ze tussen de andere controlestructuren inzitten.

== Keuze of selectie (conditioneel verloop) ==

===Enkelvoudig===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-keuze-enkelvoudig.png]]
| '''Als''' &lt;voorwaarde&gt; '''Dan'''
:&lt;instructie 1&gt;
:&lt;instructie 2&gt;
:...
:&lt;instructie n&gt;
| '''If''' &lt;voorwaarde&gt; '''Then'''
:&lt;instructie 1&gt;
:&lt;instructie 2&gt;
:...
:&lt;instructie n&gt;
'''End If'''
| '''if ('''&lt;voorwaarde&gt;''')''' '''{'''
:&lt;instructie 1&gt;''';'''
:&lt;instructie 2&gt;''';'''
:...
:&lt;instructie n&gt;''';'''
'''}'''
|}

===Tweevoudig===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-keuze-tweevoudig.png]]
| '''Als''' &lt;voorwaarde&gt; '''Dan'''
:&lt;instructie 1&gt;
:&lt;instructie 2&gt;
:...
:&lt;instructie n&gt;
'''Anders'''
:&lt;instructie a&gt;
:&lt;instructie b&gt;
:…
:&lt;instructie ...&gt;
| '''If''' &lt;voorwaarde&gt; '''Then'''
:&lt;instructie 1&gt;
:&lt;instructie 2&gt;
:…
:&lt;instructie n&gt;
'''Else'''
:&lt;instructie a&gt;
:&lt;instructie b&gt;
:…
:&lt;instructie ...&gt;
'''End If'''
| '''if ('''&lt;voorwaarde&gt;''')''' '''{'''
:&lt;instructie 1&gt;''';'''
:&lt;instructie 2&gt;''';'''
:…
:&lt;instructie n&gt;''';'''
'''} else {'''
:&lt;instructie a&gt;''';'''
:&lt;instructie b&gt;''';'''
:…
:&lt;instructie ...&gt;''';'''
'''}'''
|}

===Meervoudig===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-keuze-meervoudig.png]]
| '''Selecteer''' '''Geval''' &lt;variabele&gt;
:'''Geval''' &lt;expressielijst 1&gt;
::&lt;instructieblok 1&gt;
:'''Geval''' &lt;expressielijst 2&gt;
::&lt;instructieblok 2&gt;
| '''Select Case''' &lt;variabele&gt;
:'''Case''': &lt;expressielijst 1&gt;
::&lt;instructieblok 1&gt;
:'''Case''' &lt;expressielijst 2&gt;
::&lt;instructieblok 2&gt;
'''End Select'''
| '''switch ('''&lt;variabele&gt;''')''' '''{'''
:'''case''' &lt;expressielijst 1&gt;:
:::&lt;instructieblok 1&gt;
:'''case''' &lt;expressielijst 2&gt;:
::&lt;instructieblok 2&gt;
'''}'''
|}

== Herhaling of iteratie (lusverloop) ==

===Begrensd===
==== Het kopieercentrum ====
Stel dat je vier kopieën van een blad nodig hebt. Wellicht zal je het volgende stappenplan in een kopieercentrum niet gebruiken:
* Gebruiker stopt blad in kopieerapparaat.
* Gebruiker drukt op de kopie-knop.
* Kopieertoestel maakt kopie en geeft het blad terug aan de gebruiker.
* Gebruiker stopt blad in kopieerapparaat.
* Gebruiker drukt op de kopie-knop.
* Kopieertoestel maakt kopie en geeft het blad terug aan de gebruiker.
* Gebruiker stopt blad in kopieerapparaat.
* Gebruiker drukt op de kopie-knop.
* Kopieertoestel maakt kopie en geeft het blad terug aan de gebruiker.
* Gebruiker stopt blad in kopieerapparaat.
* Gebruiker drukt op de kopie-knop.
* Kopieertoestel maakt kopie en geeft het blad terug aan de gebruiker.

Je zou nog kunnen stellen dat dit voor vier kopieën makkelijk te doen is, maar voor honderd is dit niet vol te houden. Beter is onderstaand algoritme:
# Gebruiker stopt blad in kopieerapparaat
# Gebruiker stelt '100' in als 'aantal kopieën'.
# Het kopieertoestel maakt een beeldbestand van het blad.
# Het kopieertoestel maakt een kopie a.d.h.v. het beeldbestand.
# Het kopieertoestel vermindert het nog te maken kopiëen met 1
# Keer terug naar stap 4, zolang het aantal te maken kopieën nog geen 0 is.

Doordat we bepaalde stappen herhalen spreken we hier dan ook over een 'herhaling'. Omdat het aantal stappen op voorhand gekend is, spreken we meer specifiek over een 'begrensde herhaling'.

==== Tellen en de tafels van vermenigvuldiging ====
Stel dat je een computer wil laten tellen tot vier, dan kan dat gemakkelijk met onderstaande (pseudo)code.
# print 1
# print 2
# print 3
# print 4

Wil je hem echter tot 100 laten tellen, dan zou je ook 100 regels code moeten schrijven. Zoiets is niet efficiënt. Beter is:
# totaal is 100
# teller is 1
# print teller
# verhoog de teller
# zolang de teller kleiner is dan het totaal, ga naar stap 3

Deze oefening kan je uitbreiden om de tafels van vermenigvuldiging te laten berekenen.

==== Een overzicht ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-herhaling-begrensd.png]]
| '''Voor''' &lt;variabele&gt;'''= … tot …'''
:&lt;instructieblok&gt;
| '''For''' &lt;teller&gt;= begin '''To''' einde
:&lt;instructieblok&gt;
'''Next'''
| '''for ( … ; … ; … ) {'''
:&lt;instructieblok 1&gt;
'''}'''
|}

===Voorwaardelijk herhaling met beginvoorwaarde ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-herhaling-voorwaardelijk-beginvw-zolang.png]]
| '''Zolang''' &lt;voorwaarde&gt;
:&lt;instructieblok&gt;
| '''Do While''' &lt;voorwaarde&gt;
:&lt;instructieblok&gt;
'''Loop'''
| '''while ('''&lt;voorwaarde&gt;''') {'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''}'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;
|-
| [[Afbeelding:NS-herhaling-voorwaardelijk-beginvw-totdat.png]]
| '''Totdat''' &lt;voorwaarde&gt;
:&lt;instructieblok&gt;
| '''Do Until''' &lt;voorwaarde&gt;
:&lt;instructieblok&gt;
'''Loop'''
| 
|}


===Voorwaardelijk herhaling met eindvoorwaarde ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-herhaling-voorwaardelijk-eindvw-zolang.png]]
| '''Doe'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''Zolang''' &lt;voorwaarde&gt;
| '''Do'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''Loop While''' &lt;voorwaarde&gt;
| '''do {'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''} while ('''&lt;voorwaarde&gt;''')'''
|}


{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;NS-diagram&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;Pseudocode&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;VBA&lt;/div&gt;
| &lt;div style='text-align: center;'&gt;PHP&lt;/div&gt;

|-
| [[Afbeelding:NS-herhaling-voorwaardelijk-eindvw-totdat.png]]
| '''Doe'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''Totdat''' &lt;voorwaarde&gt;
| '''Do'''
:&lt;instructieblok&gt;
'''Loop Until''' &lt;voorwaarde&gt;
| 
|}

==Genest==
Dit is een combinatie van sequenties, keuzes en/of herhalingen.

Hieronder zie je in pseudocode een voorbeeld, waarbij een begrensde herhaling genest is binnen een enkelvoudige keuze.

&lt;pre&gt;Als &lt;voorwaarde&gt; Dan
	&lt;instructie 1&gt;
	&lt;instructie 2&gt;
	Voor &lt;variabele&gt;= … tot …
		&lt;instructieblok&gt;
	&lt;instructie 3&gt;
&lt;/pre&gt;


== Oefeningen ==
=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]  ===
We kunnen deze probleemstelling als volgt formuleren:

&lt;blockquote style='padding: 1em;border: 1px dashed #2f6fab;color: black;background-color: #f9f9f9;line-height: 1.1em; font-family: monospace'&gt;
'''Als''' ptnTotaal &gt; 50 '''Dan'''
: toon afbeelding geslaagd
: boodschap = &quot;Proficiat, je bent geslaagd!&quot;
'''Anders'''
: toon afbeelding niet geslaagd
: boodschap = &quot;Jammer, je bent niet geslaagd. Je zal nog flink moeten studeren!&quot; 
&lt;/blockquote&gt;

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak_met_kleur|Tekstvak met kleur]]  ===
&lt;blockquote style='padding: 1em;border: 1px dashed #2f6fab;color: black;background-color: #f9f9f9;line-height: 1.1em; font-family: monospace'&gt;
'''Select Geval''' txtKleur
: '''Geval''' &quot;rood&quot;
:: maak achtergrond rood
: '''Geval''' &quot;groen&quot;
:: maak achtergrond groen
: '''Geval''' &quot;geel&quot;
:: maak achtergrond geel
: '''Geval''' &quot;blauw&quot;
:: maak achtergrond blauw
: '''Geval''' &quot;zwart&quot;
:: maak achtergrond zwart
&lt;/blockquote&gt;

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]]  ===

==== Keuze of selectie (conditioneel verloop) ====

=====Enkelvoudig=====
Het aantal termijnen mag niet meer dan 12 (de constante &lt;code&gt;maxAantalTermijnen&lt;/code&gt;) bedragen. Als deze overschreden wordt moet een gepaste boodschap verschijnen:

&lt;blockquote style='padding: 1em;border: 1px dashed #2f6fab;color: black;background-color: #f9f9f9;line-height: 1.1em; font-family: monospace'&gt;
&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'Declareren variabelen&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
termijn als &lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;reëel getal&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
aantalTermijnen als &lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;geheel getal&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
boodschap als &lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;tekst&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
aantalTermijnen = teBetalen / termijn&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Als'''&lt;/span&gt; aantalTermijnen &gt; maxAantalTermijnen &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Dan'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
:termijn = teBetalen / maxAantalTermijnen
:&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'Voorbeeld: De termijn van ''12'' maanden is overschreden. De termijn ''136,15'' EUR wordt gebruikt.&lt;/span&gt;
:boodschap = &lt;span style=&quot;color: purple;&quot;&gt;&quot;De termijn van &quot;&lt;/span&gt; &amp; maxAantalTermijnen &amp; &lt;span style=&quot;color: purple;&quot;&gt;&quot; maanden is overschreden. De termijn &quot;&lt;/span&gt; &amp; termijn &amp; &lt;span style=&quot;color: purple;&quot;&gt;&quot; EUR wordt gebruikt.&quot;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
:toon boodschap
&lt;/blockquote&gt;

Als je de oefening leest merk je ook een keuze bij de ouderdom van het huis (de drempelwaarde om over een oud huis te spreken is 20 jaar en wordt voorgesteld door de constante &lt;code&gt;drempelOudHuis&lt;/code&gt;. Dit levert bij een oud huis een BTW-waarde op van 6 % (&lt;code&gt;btwOudHuis&lt;/code&gt;) en bij een nieuw huis een BTW-waarde van 21 %). Schematisch voorgesteld wordt dit:
&lt;blockquote style='padding: 1em;border: 1px dashed #2f6fab;color: black;background-color: #f9f9f9;line-height: 1.1em; font-family: monospace'&gt;
&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Als'''&lt;/span&gt; ouderdomHuis &gt; drempelOudHuis &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Dan'''&lt;/span&gt;
:BTW = btwOudHuis
&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Als'''&lt;/span&gt; ouderdomHuis &lt;= drempelOudHuis &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Dan'''&lt;/span&gt;
:BTW = btwNieuwHuis
&lt;/blockquote&gt;

Het zou op deze manier weliswaar werken, maar toch kan het beter. De ouderdom van het huis wordt namelijk twee keer gecontroleerd. Als een huis echter ouder is dan 20 jaar, dan volgt daar onmiddellijk uit dat het niet jonger zal zijn dan 20 jaar. Omgekeerd geldt ook dat als een huis niet ouder is dan 20 jaar, dit automatisch betekent dat het jonger moet zijn dan 20 jaar.

Voor dit onderdeel is het beter om gebruik te maken van een tweevoudige i.p.v. een enkelvoudige keuze.

=====Tweevoudig=====
Voor de ouderdom van het huis kunnen we dus beter gebruikmaken van een tweevoudige keuze, wat de uitvoer van ons programma sneller zal maken:
&lt;pre&gt;Als ouderdomHuis &gt; drempelOudHuis Dan
    BTW = btwOudHuis
Anders
    BTW = btwNieuwHuis
&lt;/pre&gt;

Voor het bepalen van de verplaatsingskosten merken we ook een keuze:
&lt;pre&gt;
Als provincieKlant = Oost-Vlaanderen Dan
    verplaatsingskosten = kostNrOVl
Als provincieKlant = West-Vlaanderen Dan
    verplaatsingskosten = kostNrWVl
Als provincieKlant = Antwerpen Dan
    verplaatsingskosten = kostNrAnt
Als provincieKlant = Limburg Dan
    verplaatsingskosten = kostNrLi
&lt;/pre&gt;

Hier maken we echter opnieuw de fout dat we vier keer controleren in welke provincie de klant woont, dus dat kan beter.

&lt;pre&gt;Als provincieKlant = Oost-Vlaanderen Dan
    verplaatsingskosten = kostNrOVl
Anders
    Als provincieKlant = West-Vlaanderen Dan
        verplaatsingskosten = kostNrWVl
    Anders
        Als provincieKlant = Antwerpen Dan
            verplaatsingskosten = kostNrAnt
        Anders
            Als provincieKlant = Limburg Dan
                verplaatsingskosten = kostNrLi
&lt;/pre&gt;

De code is nu optimaler, dan daarnet, maar ze blijkt toch redelijk ingewikkeld om te lezen. Het zou veel overzichtelijker zijn mochten we gebruikmaken van de meervoudige selectie.

=====Meervoudig=====
&lt;pre&gt;Selecteer Geval provincieKlant
    Geval Oost-Vlaanderen
        verplaatsingskosten = kostNrOVl
    Geval West-Vlaanderen
        verplaatsingskosten = kostNrWVl
    Geval Antwerpen
        verplaatsingskosten = kostNrAnt
    Geval Limburg
        verplaatsingskosten = kostNrLi
&lt;/pre&gt;

Alhoewel net hetzelfde wordt gedaan als bij de geneste tweevoudige keuze leest bovenstaande code toch stukken vlotter. Zelfs als er later provincies worden bijgevoegd blijft de code even overzichtelijk.

==== Herhaling of iteratie (lusverloop) ====

=====Begrensd=====
Er bestaat helaas geen bestaande functie om een stuk tekst automatisch van boven naar beneden te laten verschijnen. Na iedere letter zou er een alineamarkering moeten komen. Het aantal keren dat we dit moeten doen wordt bepaald door het aantal letters in het woord. We zitten dus duidelijk met een begrensde herhaling.

&lt;pre&gt;
Voor teller = 1 tot familienaam.lengte
    vertikaleFamilienaam = vertikaleFamilienaam &amp; familienaam.letterOpPositie(teller) &amp; enter&lt;/pre&gt;

Merk op dat we &lt;code&gt;vertikaleFamilienaam = vertikaleFamilienaam...&lt;/code&gt; schrijven, omdat anders de bestaande waarde van vertikaleFamilienaam steeds wordt overschreven. Dit zou betekenen dat enkel de laatste letter van de familienaam (gevolgd door een alineamarkering) zou opgeslaan worden.

=====Voorwaardelijk (met zolang-beginvoorwaarde)=====
Bij de enkelvoudige keuze werd de correcte termijn al berekend (nl. rekening houden met een maximum aantal termijnen van 24 maanden). Voor het opstellen van het afbetalingsplan hebben we nood aan een voorwaardelijke herhaling. We moeten immers steeds de termijn optellen bij de voorgaande termijn, totdat het bedrag dat moest betaald worden bereikt wordt.

Het kan natuurlijk zijn dat de laatste maand iets minder dan de termijn betaald moet worden. Om dit te controleren hebben we nood aan een enkelvoudige keuze. Voor de duidelijkheid vermelden we dit direct bij dit gedeelte i.p.v. bij de enkelvoudige keuze.

&lt;pre&gt;
voorlopigBedrag als getal = 0
maand als getal = 1

Zolang voorlopigBedrag &lt; teBetalen
    voorlopigBedrag = voorlopigBedrag + termijn
    afbetalingsplan = afbetalingsplan &amp; &quot;maand &quot; &amp; maand &amp; &quot;: &quot; &amp; voorlopigBedrag &amp; enter
    maand = maand + 1

'De eventuele nog te betalen termijn moeten we er nog bijplaatsen
Als teBetalen - voorlopigBedrag &gt; 0 Dan
    afbetalingsplan = afbetalingsplan &amp; &quot;maand &quot; &amp; maand &amp; &quot;: &quot; &amp; teBetalen - voorlopigBedrag &amp; enter&lt;/pre&gt;

Dit was een voorwaardelijke herhaling met een zolang-beginvoorwaarde. We konden dit echter net zo goed neergeschreven hebben met een totdat-beginvoorwaarde, een zolang-eindvoorwaarde of een totdat-eindvoorwaarde. Dit valt echter buiten het bereik van deze cursus.

====Genest====
Een geneste controlestructuur betekent dat meerdere controlestructuren in elkaar verweven zitten. Dit hebben we al gezien bij de tweevoudige keuze, waarbij we de verplaatsingskosten moesten berekenen. Niets houdt ons echter tegen om bv. een tweevoudige keuze te plaatsen binnen een begrensde herhaling. Oefeningen hierop vallen echter buiten het bereik van deze cursus.
{{Sub}}</text>
      <sha1>49s1fwuqy5ogiutbpnpi64bq2fvz89m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Tips</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11273</id>
    <revision>
      <id>422275</id>
      <parentid>100905</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="nirsb7yerok3oosmlbe8z4jz8gqpp9s" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Dit gedeelte bevat geen tips i.v.m. de ''inhoud'' van de cursus op zich (daarvoor dient de overleg pagina), maar wel tips voor het ''aanbrengen'' van deze inhoud.


----


Het leerplan geeft een mogelijke verdeling van de lestijden, wat voor het 'ontwerpen en beschrijven van oplossingen' neerkomt op 6 lessen voor het 1e jaar en 14 lessen voor het 2e jaar. Dit is dus te weinig om alles in detail te behandelen. Dit is ook niet de bedoeling, getuige “''4.3.3.6 Men moet er op toezien dat het gebruik van de ontwikkelomgeving en het leren programmeren een middel blijft (namelijk om te leren problemen systematisch op te lossen) en dat dit geen doel op zich wordt. De nadruk moet liggen op transfereerbare vaardigheden.''” Ze stellen dat ook dat de leerlingen moeten leren om problemen systematisch op te lossen, zowel binnen de context van de toepassingsgerichte software (tekstverwerking, rekenblad, gegevensbeheer, presentatie, Internet en e-mail) als binnen de context van een objectgeoriënteerde ontwikkelomgeving.

Dit alles pleit er dus voor om het volgende zo vroeg als mogelijk te plaatsen in een schooljaar:
*het concept van 'deelproblemen'.
*het leren herkennen van een controlestructuur.

Een fout die ik in begin had gemaakt was het aanleren van de controlestructuren, maar dan stap voor stap. Dat betekende bijvoorbeeld dat we de 'enkelvoudig keuze' zagen, daar een programmeeroefening op maakten om dan over te gaan naar de 'tweevoudig keuze', om daar opnieuw een programmeeroefening op te maken, enz. Het grote probleem bij deze methode is dat ze niet leren om controlestructuren te herkennen, daar ze al op voorhand weten over welke structuur het gaat. Vandaar lijkt het me veel beter om eerst alle controlestructuren te zien, vervolgens oefeningen te maken op het herkennen ervan en dan pas allerlei oefeningen te geven waarbij ze zowel moeten herkennen als programmeren.

--[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] 2 sep 2007 11:06 (CEST)
{{Sub}}</text>
      <sha1>nirsb7yerok3oosmlbe8z4jz8gqpp9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Optimalisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11513</id>
    <revision>
      <id>422163</id>
      <parentid>379838</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="0a438eqzqw3l8b9ws1htqpf1luzw8bb" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Om programmaatjes sneller te laten gaan of kleiner te maken moet je optimalisatie gebruiken. Dit kan je op een paar manieren doen.

=== Haakjes ===
Een simpele manier om te optimaliseren is om haakjes weg te laten aan het eind van de regel.

&lt;pre&gt;
10(B+3)→A
&lt;/pre&gt;
wordt dus:
&lt;pre&gt;
10(B+3→A
&lt;/pre&gt;

=== Controlestructuren ===
Een andere goede tip is om de [[../Controlestructuren|controlestructuren]] volledig te gebruiken. Gebruik bijvoorbeeld in plaats van meerdere ifs de else functie waar mogelijk. In plaats van labels kan je het beste loops gebruiken, die zijn sneller.

Verder is het ook handig om de code zo kort mogelijk te schrijven.

== Aanroepen van variabelen ==
Een aanroep van een variabele A t/m Z gaat sneller dan een aanroep van bijvoorbeeld een lijst. Dus gebruik bijvoorbeeld niet
&lt;pre&gt;
:L1(1→A
:L1(1→B
:L1(1→C
:L1(1→D
&lt;/pre&gt;
maar
&lt;pre&gt;
:L1(1→A
:A→B
:A→C
:A→D
&lt;/pre&gt;

== Gebruik de logische operatoren ==
Je kunt vaak handig gebruik maken van de logische operatoren zoals =, ≠, ≤, ≥ enzovoorts. Dat kan namelijk ook buiten een if-constructie.
Zie de volgende code:
&lt;pre&gt;:If K=24
:X-1→X&lt;/pre&gt;
Dit kan vervangen worden door:
&lt;pre&gt;X-(K=24→X&lt;/pre&gt;
Er zijn dan 2 bytes bespaard en je bespaart een if-constructie waardoor het programma duidelijker wordt.
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Routines
|huidige=Optimalisatie
|volgende=Programmeertips
}}</text>
      <sha1>0a438eqzqw3l8b9ws1htqpf1luzw8bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11696</id>
    <revision>
      <id>422140</id>
      <parentid>352744</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="owz138v2c0zsxwpj2owz1skg50rg1z1" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}We bepalen a,b en c, de coëfficiënten van de vierkantsvergelijking &lt;math&gt;ax^2+bx+c&lt;/math&gt;.
 :Prompt A,B,C
Een eerste stap is de bepaling van de discriminant &lt;math&gt;D=\sqrt{b^2-4ac}&lt;/math&gt;. Er zijn drie mogelijke waarden van deze discriminant:
#Groter dan nul: twee oplossingen
#Gelijk aan 0: één oplossing 
#Kleiner dan nul: nul (reële) oplossingen

Op deze pagina zullen we twee vierkantsvergelijkingsoplossers geven: een oplosser die enkel de reële oplossingen geeft, en een oplosser die ook de complexe oplossingen kan vinden. 

== Reële oplosser ==
 :B²-4AC&amp;rarr;D
 :(-B+sqrt(D))/(2A)&amp;rarr;X
 :(-B-sqrt(D))/(2A)&amp;rarr;Y
 :Disp&quot;De oplossingen:&quot;,X,Y

== Complexe oplosser ==
We moeten de rekenmachine wel eerst in &quot;complexe modus&quot; brengen. Eventueel kan je na de uitvoer van het programma deze instelling weer op de normale instelling zetten.
 :Complex
 :B²-4AC&amp;rarr;D
 :(-B+sqrt(D))/(2A)&amp;rarr;X
 :(-B-sqrt(D))/(2A)&amp;rarr;Y
 :Disp&quot;De oplossingen:&quot;,X,Y

== Uitgebreidere oplosser ==
===ABC-formule===
 &lt;pre&gt;
PROGRAM:ABC
:Disp &quot;AX²+BX+C=0
:Prompt A,B,C
:If A=0
:Goto 2
:B²-4AC→D
:PlotsOff :FnOff :ClrDraw:AxesOff:ZStandard
:If B≥0 AND C≥0
:Text(1,1,A,&quot;X²+&quot;,B,&quot;X+&quot;,C,&quot;=0
:If B&lt;0 and C≥0
:Text(1,1,A,&quot;X²-&quot;,-B,&quot;X+&quot;,C,&quot;=0
:If B≥0 and C&lt;0
:Text(1,1,A,&quot;X²+&quot;,B,&quot;X-&quot;,-C,&quot;=0
:If B&lt;0 and C&lt;0
:Text(1,1,A,&quot;X²-&quot;,-B,&quot;X-&quot;,-C,&quot;=0
:Text(9,1,&quot;D=B²-4AC =
:Text(15,7,&quot;(&quot;,B,&quot;)²-4*&quot;,A,&quot;*&quot;,C,&quot;=&quot;,D
:If D&gt;0
:Text(28,15,&quot;OPLOSSINGEN:
:If D=0
:Text(28,15,&quot;OPLOSSING:
:If D&lt;0
:Then
:Text(28,1,&quot;GEEN OPLOSSINGEN
:Goto 1
:End
:(-B-√(D))/(2A→E
:(-B+√(D))/(2A→F
:Text(47,1,&quot;X=
:Text(41,6,-B,&quot;-√(&quot;,D,&quot;)
:Line(-7.5,-5.4,-3,-5.4
:Text(49,20,2A
:Text(57,1,&quot;X=&quot;,E
:If D=0
:Then
:Goto 1
:Else
:Text(47,38,&quot;OF
:Text(47,50,&quot;X=
:Text(41,55,-B,&quot;+√(&quot;,D,&quot;)
:Line(3,-5.4,7.5,-5.4
:Text(49,70,2A
:Text(57,50,&quot;X=&quot;,F
:End
:Lbl 1
:Pause
:ClrDraw:ZPrevious:AxesOn:ClrHome:FnOn
:Lbl 2
:Menu(&quot;TEKEN GRAFIEK?&quot;,&quot;YES&quot;,3,&quot;NO&quot;,4
:Lbl 3
:prgmGRAPH
:Goto 6
:Lbl 4
:Menu(&quot;DEL VARS?&quot;,&quot;YES&quot;,5,&quot;NO&quot;,6
:Lbl 5
:prgmDELVARS
:Lbl 6
:ClrHome
:Stop
&lt;/pre&gt;

===Grafiek tekenen===
&lt;pre&gt;
PROGRAM:GRAPH
:ZStandard
:Menu(&quot;SET WINDOW&quot;,&quot;YES&quot;,9,&quot;NO&quot;,1
:Lbl 1
:Menu(&quot;DRAW GRAPH ON?&quot;,&quot;Y1&quot;,2,&quot;Y2&quot;,3,&quot;Y3&quot;,
4,&quot;Y4&quot;,5,&quot;Y5&quot;,6,&quot;Y6&quot;,7,&quot;GRAPH-SCREEN&quot;,8
:Lbl 2
:&quot;AX²+BX+C→Y1
:Goto 8
:Lbl 3
:&quot;AX²+BX+C→Y2
:Goto 8
:Lbl 4
:&quot;AX²+BX+C→Y3
:Goto 8
:Lbl 5
:&quot;AX²+BX+C→Y4
:Goto 8
:Lbl 6
:&quot;AX²+BX+C→Y5
:Goto 8
:Lbl 7
:&quot;AX²+BX+C→Y6
:Goto 8
:Lbl 8
:DispGraph
:Pause
:Stop
:Lbl 9
:Input &quot;XMIN&quot;,Xmin
:Input &quot;XMAX&quot;,Xmax  &lt;- om deze variabelen te vinden druk je op vars en kies dan voor window. Ze staan niet in de catalog.
:Input &quot;YMIN&quot;,Ymin
:Input &quot;YMAX&quot;,Ymax
:Goto 1
&lt;/pre&gt;
===Variabelen verwijderen===
&lt;pre&gt;
PROGRAM:DELVARS
:DelVar A
:DelVar B
:DelVar C
:DelVar D
:DelVar E
:DelVar F
:Stop
&lt;/pre&gt;


&lt;!-- Nieuwe Versie waarbij het Graph-screen wordt gebruikt (Geoptimaliseerd)~~~~ --&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>owz138v2c0zsxwpj2owz1skg50rg1z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Limonadesiroop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11882</id>
    <revision>
      <id>422243</id>
      <parentid>395639</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="kv0zje1moycdmo1jrdfq425e1gq0wbi" xml:space="preserve">[[Bestand:Limonadesiroop 2025.jpg|thumb|150px|Limonadesiroop van zwarte bessen]]
Limonadesiroop is een concentraat waaruit je door toevoeging van water [[Kookboek/Drank|limonade]] kunt maken. Het is meestal fruit met suiker en conserveermiddelen. Limonadesiroop wordt ook gebruikt in desserts en andere zoete gerechten. 

== Recepten met limonadesiroop ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-limonadesiroop
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

{{Wikipedia|Pagina=Limonade (drank)|Naam=Limonade}}

[[Categorie:Drank|Limonadesirooop]]
[[Categorie:Zoetigheid|Limonadesiroop]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>kv0zje1moycdmo1jrdfq425e1gq0wbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Oefeningen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12309</id>
    <revision>
      <id>422276</id>
      <parentid>399251</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="eqrt9xtzyspeo00m4ysn887prjik6ok" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Bij de oefeningen kan je bij de probleemanalyse steeds volgende onderdelen bekijken:
* Deelproblemen
* Variabelen, constanten en hun gegevenstypen
** Constanten
** Variabelen
* De controlestructuren
* Pseudocode
* Implementatie, controle, evaluatie/uitbreiding


= Oefeningen met GUI =
Onder dit gedeelte vind je oefeningen waarvan de uitwerking het makkelijkste kan gebeuren via een grafische user interface (gui). Op andere websites, zoals [https://users.fulladsl.be/~spb12314/Programmeren deze] of [https://users.skynet.be/kristof.tielens/VBA/ deze] kan je nog meer oefeningen vinden.

* [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]
* [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak met kleur|Tekstvak met kleur]]
* [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]] (een oefening waar bijna alle aspecten van dit boek aan bod komen)

= Oefeningen met CLI of GUI =
Onder dit gedeelte vind je oefeningen die je zowel via een command line interface (cli) als via een grafische user interface (gui) kan oplossen.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>eqrt9xtzyspeo00m4ysn887prjik6ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12312</id>
    <revision>
      <id>422137</id>
      <parentid>239445</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6937" sha1="f2rj1r01taxnphpp41ijy32hc468c0q" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Om een spel te maken moet je een goede planning hebben, hieronder de onderdelen waar het spel uit bestaat:

==Code==
Hier is eerst de code, en dan de uitleg.
&lt;pre&gt;
0→Xmin
94→Xmax
0→Ymin
62→Ymax
ClrDraw
AxesOn
AxesOn
For(A,1,6
	Horizontal 1+8A
End
For(A,1,10
	Vertical 1+8A
End
Text(–1,0,0,&quot;                
Text(–1,5,0,&quot;                
For(A,0,5
	Text(–1,13+8A,82,&quot;  
End
0→dim(⌊MINE
60→dim(⌊MINE
Input &quot;Mijnen:&quot;,A
If A≠iPart(abs(A)) or A&gt;50
	Then
	Disp &quot;Geef een
	Disp &quot;positief geheel
	Disp &quot;getal, lager dan
	Disp &quot;50.
	Return
End
0→θ
For(B,1,60
	If randInt(1,50)&lt;A and θ&lt;A
	Then
		9→⌊MINE(B
		θ+1→θ
	End
End
Text(0,0,θ,&quot; Mijnen.
For(Z,0,59
	If ⌊MINE(Z+1)=9
	Then
		9→W

	Else
		0→W
		10fPart(Z/10)→X
		(Z-X)/10→Y
		Z+1→Z
		If X≠0
		Then

			If ⌊MINE(Z-1)=9
				W+1→W

			If Y≠0
			Then
				If ⌊MINE(Z-11)=9
					W+1→W
			End

			If Y≠5
			Then
				If ⌊MINE(Z+9)=9
					W+1→W
			End

		End

		If X≠9
		Then

			If ⌊MINE(Z+1)=9
				W+1→W

			If Y≠0
			Then
				If ⌊MINE(Z-9)=9
					W+1→W
			End

			If Y≠5
			Then
				If ⌊MINE(Z+11)=9
					W+1→W
			End

		End

		If Y≠0
		Then
			If ⌊MINE(Z-10)=9
				W+1→W
		End

		If Y≠5
		Then
			If ⌊MINE(Z+10)=9
				W+1→W
		End

		Z-1→Z
	End
	W→⌊MINE(Z+1
End
1→θ
0→dim(⌊MINE2
60→dim(⌊MINE2
0→K
randInt(0,59→L
While K&lt;15 and ⌊MINE(L+1)≠0
	randInt(0,59→L
	K+1→K
End
If ⌊MINE(L+1)=0
Then
	1→⌊MINE2(L+1)
	iPart(L/10)→Y
	L-10Y→X
	Text(14+8Y,4+8X,0
End

0→Q
0→X
0→Y

Text(6,4+8X,&quot;v
Text(14+8Y,82,&quot;{
Repeat Q
	getKey→K

	If (K=25) and (Y≠0)
	Then
		Text(14+8Y,82,&quot;   
		Y-1→Y
		Text(14+8Y,82,&quot;{
	End

	If (K=34) and (Y≠5)
	Then
		Text(14+8Y,82,&quot;   
		Y+1→Y
		Text(14+8Y,82,&quot;{
	End

	If (K=24) and (X≠0)
	Then
		Text(6,4+8X,&quot;   
		X-1→X
		Text(6,4+8X,&quot;v
	End

	If (K=26) and (X≠9)
	Then
		Text(6,4+8X,&quot;   
		X+1→X
		Text(6,4+8X,&quot;v
	End

	If (K=105) and (⌊MINE2(10Y+X+1)=0)
	Then
		1→⌊MINE2(10Y+X+1)
		If ⌊MINE(10Y+X+1)≠9
			Text(14+8Y,4+8X,⌊MINE(10Y+X+1
		If ⌊MINE(10Y+X+1)=9
		Then
			Text(–1,0,15,&quot;GAME OVER!
			For(D,0,5
				For(E,0,9
					If ⌊MINE(10D+E+1)≠9
						Text(14+8D,4+8E,⌊MINE(10D+E+1)
					If ⌊MINE(10D+E+1)=9
						Text(14+8D,3+8E,&quot;*
				End
			End
			Return
		End

	End

	If (K=21) and (⌊MINE2(10Y+X+1)≠1)
	Then
		If ⌊MINE2(10Y+X+1)=0
		Then
			3→⌊MINE2(10Y+X+1
			Text(14+8Y,3+8X,&quot;π
			1→O
			1→P
			While O and P≤60
				If ⌊MINE2(P)=0
					0→O
				P+1→P
			End
			If O
			Then
				Text(–1,0,10,&quot;YOU WON!
				For(D,0,5
					For(E,0,9
						If ⌊MINE(10D+E+1)=9
						Then
							Text(14+8D,3+8E,&quot;*
						Else
							Text(14+8D,4+8E,⌊MINE(10D+E+1
						End
					End
				End
				Return
			End

		Else
			If ⌊MINE2(10Y+X+1)=3
			Then
				0→⌊MINE2(10Y+X+1
				Text(14+8Y,3+8X,&quot;     
			End
		End
	End
End
&lt;/pre&gt;


==Een veld genereren==
Om een veld te maken gebruik ik een lijst, maar je zou op zich ook een matrix kunnen gebruiken. Ik maak een speelveld van 10x6, dit is makkelijker in verband met de grootte van het scherm.

Om te beginnen maak ik een lijst die 60 lang is (10x6).
&lt;pre&gt;
0→dim(⌊MINE
60→dim(⌊MINE
&lt;/pre&gt;

Hierna ga wordt de lijst random gevuld met mijnen.
&lt;pre&gt;
Input &quot;Mijnen:&quot;,A
If A≠iPart(abs(A)) or A&gt;50
Then
	Disp &quot;Geef een
	Disp &quot;positief geheel
	Disp &quot;getal, lager dan
	Disp &quot;50.
	Return
End
0→θ
For(B,1,60
	If randInt(1,50)&lt;A and θ&lt;A
	Then
		9→⌊MINE(B
		θ+1→θ
	End
End
Text(0,0,θ,&quot; Mijnen.
&lt;/pre&gt;
Dit kost niet veel tijd, in tegenstelling tot het berekenen van de nummers. Hierna tekenen we het speelveld.

==Speelveld genereren==
Ik zet de instellingen zo dat elke pixel 1 x en 1 y is. Hierna teken ik vakjes die ik weer uitwis met spaties.
&lt;pre&gt;
0→Xmin
94→Xmax
0→Ymin
62→Ymax
ClrDraw
AxesOn
For(A,1,6
	Horizontal 1+8A
End
For(A,1,10
	Vertical 1+8A
End
Text(–1,0,0,&quot;                
Text(–1,5,0,&quot;                
For(A,0,5
	Text(–1,13+8A,82,&quot;  
End
&lt;/pre&gt;

==Getallen berekenen==
Hiermee bereken ik hoeveel mijnen er om een bepaald vakje zit. Maar omdat er fouten komen als je niet rekening houd met randen waren er veel ifjes nodig. Als iemand dit efficienter kan, verander dit dan.
&lt;pre&gt;
For(Z,0,59
	If ⌊MINE(Z+1)=9
	Then
		9→W

	Else
		0→W
		10fPart(Z/10)→X
		(Z-X)/10→Y
		Z+1→Z
		If X≠0
		Then

			If ⌊MINE(Z-1)=9
				W+1→W

			If Y≠0
			Then
				If ⌊MINE(Z-11)=9
					W+1→W
			End

			If Y≠5
			Then
				If ⌊MINE(Z+9)=9
					W+1→W
			End

		End

		If X≠9
		Then

			If ⌊MINE(Z+1)=9
				W+1→W

			If Y≠0
			Then
				If ⌊MINE(Z-9)=9
					W+1→W
			End

			If Y≠5
			Then
				If ⌊MINE(Z+11)=9
					W+1→W
			End

		End

		If Y≠0
		Then
			If ⌊MINE(Z-10)=9
				W+1→W
		End

		If Y≠5
		Then
			If ⌊MINE(Z+10)=9
				W+1→W
		End

		Z-1→Z
	End
	W→⌊MINE(Z+1
End
&lt;/pre&gt;

==Een open plek vinden==
Om ervoor te zorgen dat je niet meteen af gaat bij het eerste vakje wordt er alvast een open plek opengemaakt. De lijst MINE2 is om bij te houden waar de vlaggetjes staan en welke nummers al zijn bekeken.
&lt;pre&gt;
1→θ
0→dim(⌊MINE2
60→dim(⌊MINE2
0→K
randInt(0,59→L
While K&lt;15 and ⌊MINE(L+1)≠0
	randInt(0,59→L
	K+1→K
End
If ⌊MINE(L+1)=0
Then
	1→⌊MINE2(L+1)
	iPart(L/10)→Y
	L-10Y→X
	Text(14+8Y,4+8X,0
End
&lt;/pre&gt;

==De spelloop==
&lt;pre&gt;
Repeat Q
	getKey→K

	If (K=25) and (Y≠0)
	Then
		Text(14+8Y,82,&quot;   
		Y-1→Y
		Text(14+8Y,82,&quot;{
	End

	If (K=34) and (Y≠5)
	Then
		Text(14+8Y,82,&quot;   
		Y+1→Y
		Text(14+8Y,82,&quot;{
	End

	If (K=24) and (X≠0)
	Then
		Text(6,4+8X,&quot;   
		X-1→X
		Text(6,4+8X,&quot;v
	End

	If (K=26) and (X≠9)
	Then
		Text(6,4+8X,&quot;   
		X+1→X
		Text(6,4+8X,&quot;v
	End

	If (K=105) and (⌊MINE2(10Y+X+1)=0)
	Then
		1→⌊MINE2(10Y+X+1)
		If ⌊MINE(10Y+X+1)≠9
			Text(14+8Y,4+8X,⌊MINE(10Y+X+1
		If ⌊MINE(10Y+X+1)=9
		Then
			Text(–1,0,15,&quot;GAME OVER!
			For(D,0,5
				For(E,0,9
					If ⌊MINE(10D+E+1)≠9
						Text(14+8D,4+8E,⌊MINE(10D+E+1)
					If ⌊MINE(10D+E+1)=9
						Text(14+8D,3+8E,&quot;*
				End
			End
			Return
		End

	End

	If (K=21) and (⌊MINE2(10Y+X+1)≠1)
	Then
		If ⌊MINE2(10Y+X+1)=0
		Then
			3→⌊MINE2(10Y+X+1
			Text(14+8Y,3+8X,&quot;π
			
			... (win controle)
		Else
			If ⌊MINE2(10Y+X+1)=3
			Then
				0→⌊MINE2(10Y+X+1
				Text(14+8Y,3+8X,&quot;     
			End
		End
	End
End
&lt;/pre&gt;

== Win controle ==
Dit is waar het spel uiteindelijk om draait, winnen of verliezen.
&lt;pre&gt;
1→O
1→P
While O and P≤60
	If ⌊MINE2(P)=0
		0→O
	P+1→P
End
If O
Then
	Text(–1,0,10,&quot;YOU WON!
	For(D,0,5
		For(E,0,9
			If ⌊MINE(10D+E+1)=9
			Then
				Text(14+8D,3+8E,&quot;*
			Else
				Text(14+8D,4+8E,⌊MINE(10D+E+1
			End
		End
	End
	Return
End
&lt;/pre&gt;

==Mogelijke verbeteringen==
Dit spel zou kunnen worden verbeterd met:
*Een tijd
*Een highscore
*Automatische open plek herkenning (automatisch openen)
*Groter speelveld
*Geoptimaliseerde code
{{Sub}}</text>
      <sha1>f2rj1r01taxnphpp41ijy32hc468c0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12375</id>
    <revision>
      <id>422134</id>
      <parentid>266390</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="nmolxowa14lj79hxy249m35oy9jiiyv" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Hieronder staan een paar codes die vaak worden gebruikt:

== Scherm instellen ==
Deze code zorgt ervoor dat een pixel precies een x op een y is.
&lt;pre&gt;
0→Xmin
94→Xmax
0→Ymin
62→Ymax
&lt;/pre&gt;

== Modulus ==
Omdat de rekenmachine deze belangrijke functie mist moet je hem zelf maken. X is het begingetal en Y is de deler.
&lt;pre&gt;
YfPart(X/Y
&lt;/pre&gt;

== Afronden ==
Er zijn niet echt duidelijke functies voor afronden. Hieronder staan ze.

=== Floor ===
&lt;pre&gt;
int(X
of
iPart(X
&lt;/pre&gt;

=== Ceil ===
&lt;pre&gt;
int(x)+not(fPart(x
of
iPart(x)+not(fPart(x
iets korter, maar minder nauwkeurig:
int(x+0.99..
of
iPart(x+0.99..
&lt;/pre&gt;

=== Round ===
&lt;pre&gt;
int(x)+(fPart(x)&gt;0.5
of
iPart(x)+(fPart(x)&gt;0.5
of
round(var,aantal decimalen)
voorbeeld:
 round(x,4)
 x = 5.1234567
 round(x,4) = 5.1235
&lt;/pre&gt;

== Toetsaanslag ==
Om te wachten tot een toets is ingedrukt:
&lt;pre&gt;
0→K
While K=0
getKey→K
End
&lt;/pre&gt;
Het nummer van de toets staat nu in variabele K.

== Even Wachten ==
Als je de GR even wilt laten wachten, kun je deze code gebruiken:

&lt;pre&gt;
For(A, 0, 500)
End
&lt;/pre&gt;

Waar nu '500' staat, kun je natuurlijk een andere waarde invullen. Hoe groter de waarde, hoe langer de GR wacht.
Meestal komt de waarde 700 overeen met 1 seconde, maar dit hangt van de hoeveelheid vrij RAM-geheugen af. Hoe meer vrij geheugen, des te sneller de rekenmachine klaar is met het wachten.

== Tekst, letter voor letter op het scherm zetten ==
Met deze code zet je een bepaalde tekst, letter voor letter op het scherm.
Alleen omdat de code nogal lang is, kun je beter het volgende doen:
Maak een nieuw programma aan onder de naam 'MTXT'.

Daarin schrijf je de volgende code:

&lt;pre&gt;
For(A,1,length(Str1)
 If L1(1) = 0 : Then
  Output(L1(3), L1(2), sub(Str1,1,A))
 Else
  Text(L1(3), L1(2), sub(Str1, 1, A))
 End
 For(C,0,L1(4))
 End
End
&lt;/pre&gt;

'''Opmerking: Met 'L1' bedoel ik, List1; die kun je intypen met de toetsen '2nd' en '1'.'''

Nu maak je weer een nieuw programma'tje aan met een door jouw gekozen naam. Hierin zet je de volgende code:

&lt;pre&gt;
&quot;Deze manier van tekst plaatsen, staat best prof. -&gt; Str1
{0,1,3,50 -&gt; L1

ClrHome
pgrmMTXT
&lt;/pre&gt;

Je kunt nu het programma testen. Je moet dan niet pgrmMTXT testen, maar het programma dat je als laatste hebt gemaakt.

Je kunt natuurlijk de tekst veranderen, maar je hebt nog meer variaties.

De volgende code geldt in het algemeen:

&lt;pre&gt;
&quot;[jouw tekst] -&gt; Str1
{[Bollean(0 of 1)], [x_coördinaat_van_begin_tekst], [y_coördinaat_van_begin_tekst], [snelheid_van_tekst neerzetten]} -&gt; L1
&lt;/pre&gt;

1. [jouw tekst]
Hier kun je je eigen tekst neerzetten.

2. [Bollean (0 of 1)]
Hier moet je de waarde 0 of 1 invullen. Deze maakt uit of de tekst in kleine letters verschijnt, of in grote. Zet er 0 neer voor grote letters en 1 voor kleine letters.

3. [x_coördinaat_van_begin_tekst]
Hier moet je invullen waar je de tekst wilt hebben. Let op dat het maximum van die waarde bij grote letters 16 is, en bij kleine letters 91. Anders wordt er een foutmelding getoond. Het minumum is bij kleine letters 0 en bij grote letters 1.

4. [y_coördinaat_van_begin_tekst]
Hier moet je ook invullen waar je de tekst wilt hebben, maar nu bij de y, dus op welke hoogte. Let op dat ook hier verschillende maxima gelden: bij kleine letters 56 en bij grote 8. Het minumum is bij kleine letters 0 en bij grote letter 1.

5. [snelheid_van_tekst_neerzetten]
Hier geef je aan hoe snel de tekst moet verschijnen. Bij de waarde 0 verschijnt de tekst zo snel mogelijk. Hoe hoger je de waarde maakt, hoe langzamer de tekst op het scherm verschijnt.


Je kunt de code elke keer weer opnieuw gebruiken. Je hoeft natuurlijk niet telkens weer de lange code, die je aan het begin van dit kopje hebt ingetypt, in te typen; maar door alleen maar de volgende code te gebruiken:

&lt;pre&gt;
&quot;[jouw_tekst] -&gt; Str1
{[Bollean(0 of 1)], [x_coördinaat_van_begin_tekst], [y_coördinaat_van_begin_tekst], [snelheid_van_tekst neerzetten]} -&gt; L1

ClrHome
pgrmMTXT
&lt;/pre&gt;

Tenslotte, het is beter om het op deze manier te doen, omdat je dan ten eerste veel bytes en ten tweede ook veel moeite bespaart: je hoeft maar een klein deel van de code opnieuw in te typen en de rest wordt vanzelf uitgevoerd!
{{Sub}}</text>
      <sha1>nmolxowa14lj79hxy249m35oy9jiiyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Implementatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12415</id>
    <revision>
      <id>422269</id>
      <parentid>303069</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="4jyrw3qyh0i3ya38fh5is52nci8rofg" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
== Oefeningen ==
=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|De prijsofferte]]  ===
==== De pseudocode ====
Als we de oefening van de prijsofferte in zijn totaliteit bekijken, dan hebben we de volgende pseudocode. Deze pseudocode kunnen we vervolgens gebruiken om te beginnen met onze implementatie.
&lt;pre&gt;
'Declaratie en initialisatie van de constanten:
winst als reëel getal = 0,30          'de gebruikte winst
uurloon als reëel getal = 42,14       'het loon dat de loodgieter per uur rekent
drempelOudHuis als natuurlijk getal = 20 	'welke leeftijd maakt een huis 'oud'
btwOudHuis als reëel getal = 0,06 	'het BTW-percentage dat van toepassing is op een huis ouder dan 20 jaar
btwNieuwHuis als reëel getal = 0,21 	'het BTW-percentage dat van toepassing is op een huis jonger dan 20 jaar
maxAantalTermijnen als natuurlijk getal = 24

'Declaratie van de variabelen:
strNaamKlant als tekst
intPostcode als natuurlijk getal
sngPrijsOnderdelen als reëel getal
intOuderdomHuis als natuurlijk getal
sngVerplaatsingskosten als reëel getal
sngBedragExclBTW als reëel getal
sngVerplaatsingskosten als reëel getal
sngBTWbedrag als reëel getal
sngTotaalBedrag als reëel getal
sngTermijn als reëel getal
aantalTermijnen als geheel getal
boodschap als tekst

aantalTermijnen = teBetalen / termijn

Als aantalTermijnen &gt; maxAantalTermijnen Dan
    termijn = teBetalen / maxAantalTermijnen
    'Voorbeeld: De termijn van 24 maanden is overschreden. De termijn 136,15 EUR wordt gebruikt.
    boodschap = &quot;De termijn van &quot; &amp; maxAantalTermijnen &amp; &quot; maanden is overschreden. De termijn &quot; &amp; termijn &amp; &quot; EUR wordt gebruikt.&quot;
    toon boodschap 

Als ouderdomHuis &gt; drempelOudHuis Dan
    BTW = btwOudHuis
Anders
    BTW = btwNieuwHuis


Selecteer Geval provincieKlant
    Geval Oost-Vlaanderen
        verplaatsingskosten = kostNrOVl
    Geval West-Vlaanderen
        verplaatsingskosten = kostNrWVl
    Geval Antwerpen
        verplaatsingskosten = kostNrAnt
    Geval Limburg
        verplaatsingskosten = kostNrLi
&lt;/pre&gt;

Vervolgens gebruik je de programmeertaal naar keuze om bovenstaande in pseudocode om te zetten naar iets dat echt werkt. Het leeuwendeel van het werk is gedaan, maar dit betekent niet dat de kous af is. Bepaalde zaken zie je over het hoofd en op sommige fouten (''bugs'') kan je een ganse tijd zoeken.

====VBA-implementatie====
{{Sub}}</text>
      <sha1>4jyrw3qyh0i3ya38fh5is52nci8rofg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Controle en evaluatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12416</id>
    <revision>
      <id>422270</id>
      <parentid>100896</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="kny5zy621rn1hw4eeeu28vip0nyk7sm" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Herinner je je nog het [[Programmeren, de basis/Spiraalmodel|spiraalmodel]]? Dit hield in dat zelfs na de implementatie er nog een belangrijke stap volgt: de controle en evaluatie!

== Oefeningen ==

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|De prijsofferte]]  ===

==== De controle ====
* Wat gebeurt er als ik de postcode niet invul?
* Wat gebeurt er als ik bij de maandelijkse afbetaling een punt i.p.v. een komma als decimaal teken gebruik?
* ...?

==== De evaluatie ====
Wat zou er nog beter kunnen aan ons programma?
* De gebruiker krijgt automatisch de juiste gemeentes als de postcode is ingevuld.
* ...?
{{Sub}}</text>
      <sha1>kny5zy621rn1hw4eeeu28vip0nyk7sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Knijpertjesijzer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12947</id>
    <revision>
      <id>422254</id>
      <parentid>400965</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="1z2ourfm8pytyf5bo26mcec4qj5w5fy" xml:space="preserve">[[Bestand:Kniepertjesijzer.jpg|thumb|300px|right|Kniepertjesijzer]]
Een knijpertjesijzer (ook wel 'kniepertiesiezer') is een wafelijzer om dunne wafeltjes mee te bakken. In verschillende delen van Nederland een traditioneel gebak.


&amp;larr; [[Kookboek/Keukengereedschap|Keukengereedschap]]

[[Categorie:Kookboek/Benodigdheden|Knijpertjesijzer]]
[[Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Knijpertjesijzer]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>1z2ourfm8pytyf5bo26mcec4qj5w5fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12971</id>
    <revision>
      <id>422272</id>
      <parentid>399234</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="2oz8kv07hx6ynd9lmrepefi2kugkorh" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
=Probleemstelling=
Een leerling wil weten hoe goed hij/zij is in talen. Vandaar worden de uitslagen van de vakken Nederlands, Frans en Engels ingegeven op 100. Een leerling die in het totaal 50 % behaalde is geslaagd. Breng een melding of de leerling al dan niet geslaagd is. Een mogelijke uitwerking vind je in de schermafdrukken hieronder.

{| {{Wikitable}} 
|- 
| [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Geslaagd.png]] || [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Studeren.png]]
|}

== Mogelijke uitbreidingen ==
* Zorg voor een grotere gebruiksvriendelijkheid door te werken met een kleurcode: als iemand geslaagd is wordt er groen gebruikt, anders rood.
* Bij het berekenen van het eindresultaat wordt er in de realiteit rekening gehouden met het &quot;gewicht&quot; van dat vak, wat meestal overeenkomt met het aantal lesuren. Stel dat er bv. vier uur Nederlands wordt gegeven, vier uur Frans en twee uur Engels.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>2oz8kv07hx6ynd9lmrepefi2kugkorh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422274</id>
      <parentid>422272</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="hbyvziqi70swon2gpaxraj1qd1gwv4p" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
==Probleemstelling==
Een leerling wil weten hoe goed hij/zij is in talen. Vandaar worden de uitslagen van de vakken Nederlands, Frans en Engels ingegeven op 100. Een leerling die in het totaal 50 % behaalde is geslaagd. Breng een melding of de leerling al dan niet geslaagd is. Een mogelijke uitwerking vind je in de schermafdrukken hieronder.

{| {{Wikitable}} 
|- 
| [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Geslaagd.png]] || [[Afbeelding:Progoef.Taalrapport.Studeren.png]]
|}

=== Mogelijke uitbreidingen ===
* Zorg voor een grotere gebruiksvriendelijkheid door te werken met een kleurcode: als iemand geslaagd is wordt er groen gebruikt, anders rood.
* Bij het berekenen van het eindresultaat wordt er in de realiteit rekening gehouden met het &quot;gewicht&quot; van dat vak, wat meestal overeenkomt met het aantal lesuren. Stel dat er bv. vier uur Nederlands wordt gegeven, vier uur Frans en twee uur Engels.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>hbyvziqi70swon2gpaxraj1qd1gwv4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak met kleur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12972</id>
    <revision>
      <id>422273</id>
      <parentid>399235</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="g6rtphm6xpd5o6926mqgbaeodokg9f6" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
==Probleemstelling==
In een tekstvak op een formulier kun je een kleur ingeven (rood, groen, geel, blauw of zwart). Wanneer je een bepaalde kleur invult, moet die kleur in de achtergrond van het tekstvak zichtbaar zijn.

=== Mogelijke uitbreidingen ===
* I.p.v. de achtergrond van het tekstvak te kleuren, kleur je de achtergrond van het volledige venster.
* Het werken met een keuzelijst is gebruiksvriendelijker, omdat het sneller gaat en bovendien weet de gebruiker direct welke kleuren hij allemaal kan kiezen. 
* Zorg dat de gebruiker meer kleuren kan kiezen.

===VBA-tips===
*Door logisch te redeneren kan je wellicht zelf al ongeveer weten wat de correcte naam is voor de eigenschap achtergrondkleur. Je kan het natuurlijk ook altijd in de VBA help zoeken.
*Net zoals &lt;code&gt;vbClrf&lt;/code&gt; een constante is voor het aangeven van een nieuwe regel, bestaan er ook kleurconstanten voor het aangeven van bepaalde kleuren (zie VBA-help).
* Bij de uitbreidingen:
** Om de naam van het besturingselement te vinden waardoor je de achtergrond van het venster een kleur kan geven denk je waarschijnlijk in de eerste plaats aan &lt;code&gt;frmTekstvakMetKleur&lt;/code&gt;. Daarmee zal het echter niet lukken. Bekijk de ontwerpweergave om te weten te komen wat de naam dan wel is.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>g6rtphm6xpd5o6926mqgbaeodokg9f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Pseudocode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13240</id>
    <revision>
      <id>422268</id>
      <parentid>100903</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5273" sha1="atx65dat2jr5rmlgv0gl22uja6pt0vm" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
==Pseudocode==
Bij het schrijven van programma's zijn computers heel streng: als iets verkeerd “gespeld” wordt zal de computer niet begrijpen wat je bedoelt. Bij het ontwerpen van een programma is zoiets niet interessant, want je verliest jezelf in details. Dan gebruiken we {{Wp|Pseudocode|pseudocode}} die bedoeld is om door mensen makkelijk begrepen te worden (moedertaal) en niet zozeer door computer (programmeertaal). Wat er staat zal in dit geval {{Wp|syntax|syntactisch}} niet correct zijn, maar het is wel al een verdere stap om te komen tot het eigenlijke programmeren, nl. de {{Wp|implementatie|implementatie}}.

Voorbeeld '''pseudo'''code:
&lt;pre&gt;maak achtergrond txtBoodschap rood&lt;/pre&gt;

Voorbeeld '''pseudo'''code, die al meer lijkt op de programmacode:
&lt;pre&gt;txtBoodschap.achtergrond = rood&lt;/pre&gt;

Voorbeeld '''programma'''code in VBA, die echter syntactisch niet correct is en dus niet zal werken:
&lt;pre&gt;txtBoodschap.BackColor = red&lt;/pre&gt;

Voorbeeld '''programma'''code in VBA, die wel zal werken:
&lt;pre&gt;txtBoodschap.BackColor = vbRed&lt;/pre&gt;

Hoe beter je een programmeertaal kent, hoe meer je pseudocode zal lijken op de uiteindelijke programmacode en implementatie.

== Commentaar ==
Een van de belangrijkste dingen bij het programmeren, is commentaar. Commentaar wordt gebruikt om aan te geven wat een stuk code doet en maakt je code stukken duidelijker. Het lijkt alsof dat alleen maar tijd en energie kost. Als je echter na een tijdje jouw code opnieuw bekijkt of als iemand anders jouw code moet bekijken, dan kan die commentaar een heel welgekomen hulp zijn (zeker bij duizenden lijnen code).

Vb. in VBA: &lt;code&gt;&lt;span style='color: green'&gt;‘vervolgens de berekening van het totale  bedrag, incl. BTW:&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

Vb. in PHP: &lt;code&gt;&lt;span style='color: green'&gt;//vervolgens de berekening van het totale  bedrag, incl. BTW:&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== Bewerkingen, uitdrukkingen en operatoren ==
=== Toekenningsoperator ===
Met de toepassingsoperator (vaak voorgesteld door het gelijkheidsteken =) kan je
* (nieuwe) waarden toekennen aan variabelen;
* (nieuwe) waarden toekennen aan objecteigenschappen;

=== Rekenkundige operatoren ===
De eerste belangrijke uitdrukkingen zijn de rekenkundige operatoren: hoe kan je getallen (of de variabelen waar ze in zitten opgeslagen) '''optellen''', '''aftrekken''', '''delen''' of '''vermenigvuldigen'''? In heel wat programmeertalen wordt dit gedaan met respectievelijk &lt;code&gt;+&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;-&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;*&lt;/code&gt;.

=== Relationele operatoren ===
Met de relationele operatoren kan je relaties tussen waarden of variabelen testen en als uitkomst geven ze steeds 'waar' of 'onwaar'. Zo heb je '''groter dan''' (&lt;code&gt;&gt;&lt;/code&gt;), '''groter dan of gelijk aan''' (&lt;code&gt;&gt;=&lt;/code&gt;), '''kleiner dan''' (&lt;code&gt;&lt;&lt;/code&gt;) en '''kleiner dan of gelijk aan''' (&lt;code&gt;&lt;=&lt;/code&gt;).

Andere belangrijke relationele operators zijn '''gelijk aan''' en '''niet gelijk aan''', maar de syntax kan per taal anders zijn. Zo wordt in VBA gebruik gemaakt van respectievelijk &lt;code&gt;=&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;&lt;&gt;&lt;/code&gt; en in PHP en Java van &lt;code&gt;==&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;!=&lt;/code&gt;.

=== Logische operatoren ===
Soms moeten meerdere voorwaarden voldaan zijn: dat kan door het werken met 'en' of met 'of': in heel wat talen wordt dat voorgesteld door '&lt;code&gt;and&lt;/code&gt;' en '&lt;code&gt;or&lt;/code&gt;'. Ook belangrijk is het 'tegenovergestelde' van een voorwaarde verkrijgen, wat je Java met &lt;code&gt;!&lt;/code&gt; doet en VBA met &lt;code&gt;Not&lt;/code&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Voorwaarde A
! Voorwaarde B
! A and B
! A or B
! Not A
|-
| niet waar
| niet waar
| niet waar
| niet waar
| waar
|-
| niet waar
| waar
| niet waar
| waar
| waar
|-
| waar
| niet waar
| niet waar
| waar
| niet waar
|-
| waar
| waar
| waar
| waar
| niet waar
|}

=== Samenvoegen van tekst ===
Vaak gebeurt het dat je twee of meerdere stukken tekst moet samenvoegen ([https://nl.wikipedia.org/wiki/Concatenatie concatenatie]). Het lijkt logisch om daarvoor een plusteken (+) te gebruiken, maar in de meeste programmeertalen wordt hiervoor een &lt;code&gt;&amp;&lt;/code&gt;-teken gebruikt.

== Functies ==
Diegene die vertrouwd zijn met een rekenblad (bv. in Excel of Calc) kennen al het gebruik van functies. Zo kunnen we de som nemen van een bepaald bereik van cellen of het gemiddelde, of het maximum of ... 

Bij het programmeren bestaan er ook ingebouwde functies die ons helpen bij het werken met gegevens. Zo’n functie wordt net als bij een rekenblad opgeroepen door het opgeven van zijn naam en nul, één of meerdere argumenten. Vaak worden deze argumenten meegegeven tussen haakjes. In de meeste programmeertalen heb je volgende soorten van functies:
*  '''tekst'''functies (deel van een tekst, alles naar hoofdletters,...)
* '''datum'''functies (datum van vandaag, de maand uit een datum halen,...)
* '''wiskundige''' functies (vierkantswortel, sinus,...).

Vb. tekstfunctie in Excel of Calc: inhoud cel A1 &lt;code&gt;='''Deel(&quot;President J.F. Kennedy&quot;;11;4)'''&lt;/code&gt; =&gt; cel A1 bevat &quot;J.F.&quot;

Vb. tekstfunctie in VBA: 	&lt;code&gt;strInitialen = '''Mid(“President J.F. Kennedy”, 11, 4)'''&lt;/code&gt; =&gt; strInitialen  bevat “J.F.”

Vb. tekstfunctie in PHP: 	&lt;code&gt;initalen = '''substr(“President J.F. Kennedy”, 10, 4)'''&lt;/code&gt; =&gt; initalen bevat “J.F.”
{{Sub}}</text>
      <sha1>atx65dat2jr5rmlgv0gl22uja6pt0vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Infobox/Programmeren in TI-Basic</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13926</id>
    <revision>
      <id>422166</id>
      <parentid>310719</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>422166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="2rl26dy1j9izwxupb8q8cbnv8gqbbtc" xml:space="preserve">&lt;!--             [Titel van het boek]       --&gt;{{Infobox|titel  = {{SUBPAGENAME}}
&lt;!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%]      --&gt;| voortgang      = 75
&lt;!--                   [Revisiedatum]       --&gt;| datum          = 20-05-2008
&lt;!--                    [Boekenplank]       --&gt;| boekenplank    = Multimediale wetenschappen
&lt;!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek]  --&gt;| boekentype     = Instructie/Naslag
&lt;!--             [laag, middel, hoog]       --&gt;| activiteit     = laag
&lt;!--     [Datum eerste edit] DD-MM-YY       --&gt;| startdatum     = 12-05-07
&lt;!-- [zonder &quot;Gebruiker:&quot;] Naam/Nick        --&gt;| redacteur      = Thexa4
&lt;!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]...      --&gt;| auteurs        = [[Gebruiker:Thexa4|Thexa4]], [[Gebruiker:FOudman|FOudman]], [[Gebruiker:Dagan|Dagan]]
&lt;!--             [korte beschrijving]       --&gt;| beschrijving   = In dit boek leer je de basis van programmeren in TI-Basic op de Texas Instruments grafische rekenmachines.
&lt;!--   [info over boek, geen inhoud]        --&gt;| opmerkingen    = 
&lt;!-- [Doelstellingen, * voor elk punt]      --&gt;| doelstelling   = 
&lt;!--                        [Bronnen]       --&gt;| bronnen        = 
&lt;!--    [VWO, HBO, WO, Junior, etc  ]       --&gt;| niveau         = 
&lt;!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] --&gt;| voorkennis     = 
&lt;!--[Uitstapniveau - * voor elk punt]       --&gt;| uitstapniveau  = 
&lt;!--  [Links naar niet-inhoud-hfdstn]       --&gt;| infolinks      = 
&lt;!--    [laatste controle] DD-MM-YYYY       --&gt;| laatstecontrole= 20-05-08
&lt;!--  [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY       --&gt;| toevoeging     = 
&lt;!--                  [[Boek 1]], etc       --&gt;| gerelateerd    = 
&lt;!--                  [projectpagina]       --&gt;| projectpagina  = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;!--                       [licentie]       --&gt;| licentie       = GFDL &amp; CC-BY-SA
&lt;!--  [Kleine afbeelding (&lt; 100x100)]       --&gt;| thumb          = 
&lt;!-- [Grote afbeelding als een cover]       --&gt;| afbeelding     = 
&lt;!--[autom. als boek en titel gelijk]       --&gt;| PDF            = 
&lt;!--                                        --&gt;| PDFcommentaar  = 
&lt;!-- [autom. voor &quot;Boek/Printversie&quot;]       --&gt;| printversie    = 
&lt;!--                                        --&gt;| printcommentaar= 
&lt;!--               [of leeg laten] ja       --&gt;| BvdM           = 
&lt;!--            [of leeg laten] maand       --&gt;| BvdMmaand      = 
&lt;!--             [of leeg laten] YYYY       --&gt;| BotMjaar       =
&lt;!--           [departement invullen]       --&gt;| departement    = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie      = Programmeertaal
&lt;!--                                        --&gt;| categorie twee = 
&lt;!--                  [WSBN invullen]       --&gt;| WSBN           = nl-3-34-343-00005
}}</text>
      <sha1>2rl26dy1j9izwxupb8q8cbnv8gqbbtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14651</id>
    <revision>
      <id>422271</id>
      <parentid>399233</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="3zcbrdimka2g2xf05ecq1bcsgn7ymhh" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Onderstaande oefening wordt als leidraad gebruikt bij het behandelen van de basisprincipes van het programmeren. Stel dat je een programma moet ontwerpen waarmee de loodgieter een prijsofferte kan maken. Bij het opstellen van zo’n offerte moet er rekening worden gehouden met:

*een afbeelding die van toepassing is;
*naam, voornaam en adres van de klant;
*de prijs van de onderdelen die hij nodig heeft (bij de prijs rekent hij 30% winst);
*het geschatte aantal werkuren (per uur rekent hij € 42,14);
*de ouderdom van het huis, omdat er slechts 6 % {{Wp|Belasting_over_de_toegevoegde_waarde|BTW}} geldt voor huizen ouder dan 20 jaar en 21 % voor de overige;
*verplaatsingskosten, waarbij deze worden gerekend door de provincie waarin de klant woont (berekend uit de postcode). Zelf woont de loodgieter in Oost-Vlaanderen, waarvoor hij klanten die er wonen geen verplaatsingskosten aanrekent. Voor de provincies West-Vlaanderen wordt € 10 aangerekend, voor Antwerpen € 20 en voor Limburg € 30; omwille van het feit dat de verplaatsingskosten teveel zouden doorwegen, biedt hij geen diensten aan in andere provincies (en we gaan ervan uit dat de klant geen andere provincies invult);
*de familienaam van de klant moet links of rechts in hoofdletters verschijnen, van boven naar beneden;
*een knop voor het berekenen van het bedrag exclusief BTW, het BTW-bedrag en het totaalbedrag. Zorg dat eveneens wordt aangegeven welk BTW-percentage van toepassing is;
*het opstellen van een afbetalingsregeling: de loodgieter begrijpt dat het niet voor iedereen even gemakkelijk is om alles in één keer te betalen. Vandaar biedt hij de klant een mogelijkheid om maandelijks een stuk(je) te betalen. In het programma moet het dus mogelijk zijn om op te geven hoeveel de klant maandelijks wenst af te betalen (de termijn) en dan wordt aangegeven hoeveel hij iedere maand al heeft afbetaald. De loodgieter wenst echter wel dat de volledige som betaald wordt binnen het jaar (12 maanden). Bedraagt het aantal termijnen meer dan 12, dan moet een gepaste boodschap duidelijk maken dat de maandelijkse termijn minimum x moet zijn, zodat deze 12 maanden niet overschreden worden. Er wordt dan verder gerekend met deze minimale termijn. Indien de laatste maand een bedrag betaald moet worden dat kleiner is dan de termijn, dan verschijnt er eveneens hoeveel de laatste maand betaald moet worden.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>3zcbrdimka2g2xf05ecq1bcsgn7ymhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Spiraalmodel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14674</id>
    <revision>
      <id>422262</id>
      <parentid>220143</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="do2pyqc71j3kgbjnny3ge08c8auph7s" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[Afbeelding:SpiraalmodelProgrammeren.png]]
|
# Probleemstelling. Wat wordt er gevraagd? Wat is de bedoeling?
# Probleemoplossing / ontwerpen. Welke methodes en technieken? Welke stappen? Welk algoritme?
# Implementeren. Het algoritme als programmacode ingeven.
# Controle / evaluatie.
|}

Als het programmeren je wat zegt dan heb je waarschijnlijk nú al wilde plannen over een programma dat je zou willen schrijven. Later zal het dan zo zijn dat jouw klant een wild idee heeft en vraagt of jij zijn idee kan omzetten in een programma. Vaak is het echter zo dat het niet onmiddellijk werkt zoals jij of jouw klant in gedachten had. Het werk van een programmeur komt heel goed overeen met dat van een architect:

# Het eerste wat de architect zal moeten doen, is luisteren naar de bouwheer: wil hij één of twee garages, zijn het liefhebbers van een tuin, welke stijl wensen ze,...? Je begrijpt best dat dit een heel belangrijke eerste stap is, want als architect en bouwheer elkaar verkeerd begrijpen, kan dit ernstige gevolgen hebben voor het gebouw.
# Vervolgens zal de architect zich terugtrekken en nadenken over hoe hij de wensen van de klant kan realiseren. Hij tekent een plan en maakt eventueel een {{Wp|maquette|schaalmodel van het huis}}.
# De architect trekt met zijn plan en/of {{Wp|maquette|schaalmodel van het huis}} naar de bouwheer. Ze overlopen alles nog eens en als blijkt dat de klant dit of dat anders wil, gaat hij terug aan de tekentafel zitten (dus terug naar de vorige stap). Komen ze echter tot een akkoord, dan kan de bouwfase starten (de volgende stap). Merk dus op dat er soms - ook bij programmeren - moet worden teruggekeerd naar een vorige stap.
# De bouwwerken worden niet uitgevoerd door de architect zelf, maar door een aannemer. Het is echter wel de taak van de architect om te controleren of alles wel gebouwd wordt zoals op het plan wordt aangegeven. Als de metselaar de ruimte voor het raam te klein maakt, dan zal het raam er gewoon niet in passen.
# Soms gebeurt het dat de bouwheer toch niet helemaal tevreden is en wil bijsturen (bv. een extra veranda of een bijkomende badkamer) en dan begint het proces helemaal opnieuw.

Het grote verschil tussen programmeren en bouwen is dat je programmacode makkelijker kan uitbreiden en veranderen dan bij een bouwwerk. Stel je voor dat als het huis helemaal klaar is, blijkt dat ze de fundamenten vergeten zijn... Makkelijker betekent echter niet 'gemakkelijk', dus ook bij programmeren is die eerste stap van lezen en begrijpen héél belangrijk! Hoe beter uitgedacht, des te makkelijker je later je programma kan uitbreiden en veranderen.

We merken bij programma's dat een uitbreiding heel vaak gebeurt. Zo werd voor Microsoft Windows 7 niet vanaf nul helemaal opnieuw begonnen met programmeren. Neen, men maakt gebruik van de nog bruikbare stukken code bij Windows Vista en men verandert en bouwt bij waar nodig.
{{Sub}}</text>
      <sha1>do2pyqc71j3kgbjnny3ge08c8auph7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Uitwerken van voorbeelden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14675</id>
    <revision>
      <id>422263</id>
      <parentid>100906</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="afevzeq801ds0rc33qlykack2io9jba" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Als je een opgave voorgeschoteld krijgt is het soms niet altijd duidelijk wat er precies bedoeld wordt. Het kan dan handig zijn om &quot;manueel&quot; een concreet voorbeeld uit te werken. Bovendien komt dit concreet voorbeeld ook goed van pas wanneer je je programma wilt uittesten. Op die manier kan je de uitvoer van je programma vergelijken met hetgeen je bekomen had bij de manuele uitwerking.

== Oefeningen ==
=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]  ===
Uit de schermafdruk kunnen we twee voorbeelden afleiden:
* nl = 56, fr = 89, en = 81 =&gt; totaal = 75,3
* nl = 25, fr = 55, en = 39 =&gt; totaal = 39,7

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak_met_kleur|Tekstvak met kleur]]  ===
Bij deze oefening heeft het weinig zin om een voorbeeld uit te werken.

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|De prijsofferte]]  ===
Er is gewenst dat de familienaam van boven naar beneden wordt weergegeven, mocht de klant dus &quot;Campe&quot; invullen, dan zou het volgende moeten worden weergegeven:
&lt;pre&gt;C
a
m
p
e
&lt;/pre&gt;

Dat afbetalingsplan blijkt toch relatief moeilijk te zijn, dus doen we er goed aan om dit in één of twee voorbeelden concreet uit te werken.

Stel dat de klant een bedrag van € 994,58 moet betalen en dat hij/zij wenst te betalen in schijven van € 135, dan zou er volgend afbetalingsplan moeten verschijnen:
&lt;pre&gt;maand 1: 135 EUR
maand 2: 270 EUR
maand 3: 405 EUR
maand 4: 540 EUR
maand 5: 675 EUR
maand 6: 810 EUR
maand 7: 945 EUR
maand 8: 49,58 EUR&lt;/pre&gt;

Stel dat de klant een bedrag van € 5800 moet betalen en dat hij/zij wenst te betalen in schijven van € 135, dan stellen we vast dat de klant veel meer dan 12 maanden zou nodig hebben. De schijf zou minstens € 241,67 moeten bedragen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>afevzeq801ds0rc33qlykack2io9jba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Deelproblemen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14676</id>
    <revision>
      <id>422264</id>
      <parentid>259602</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="koddog5k4gif41svimn727oxjl044zq" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
Bij eenvoudige problemen lijkt de oplossing soms heel makkelijk. Toch is het belangrijk te leren één probleem op te splitsen in deelproblemen. Dat maakt het veel makkelijker om een complex probleem te kunnen oplossen. Bovendien is het zo dat als je dit goed kan, je de deelproblemen kan uitbesteden aan meerdere personen.

Heel wat zaken hebben niet rechtstreeks iets te maken met programmeren, maar wel met het opsplitsen van deelproblemen:
* Het bouwen van een huis is een mooi voorbeeld van het opsplitsen van deelproblemen, daar veel deelproblemen worden uitgevoerd door aparte personen. Zo heb je de metselaar, de vloerder, de loodgieter, de elektricien,... Uiteindelijk bekom je een volledig afgewerkt huis.
* Het maken van spaghetti.
* Lekke band op de weg? Dan moet deze vervangen worden.
* Een groepswerk van geschiedenis.

Iemand die heel goed deelproblemen kan onderscheiden, heeft zeker een groot voordeel bij het aanpakken van grotere programmeerprojecten. Zo zitten er 50 miljoen lijnen code in Windows Vista ([https://www.zdnet.be/blog.cfm?id=52848 ZDnet.be]).

==Groepswerk geschiedenis==
Vaak gaan we zonder dat we het beseffen deelprobleem uitvoeren. Stel bv. dat je een groepswerk van geschiedenis, dan zal je wellicht te maken hebben met volgende deelproblemen:
# informatie verzamelen
# informatie verwerken
# controle
# afdrukken
# indienen

Deze deelproblemen kan je op hun beurt terug opsplitsen in kleinere deelproblemen:
# informatie verzamelen
## samen naar de bibliotheek gaan.
## iedereen verzamelt thuis informatie
## iedereen verzamelt thuis de kranten
# informatie verwerken
## uit de informatie het bruikbare halen, hoofd- van bijzaken onderscheiden
## eventueel informatie uitknippen en/of inscannen
## tekstverwerker
# controle
## iedereen leest individueel het werk na.
## vragen aan anderen (bv. ouders) om het ook nog eens na te lezen.
## indien nodig moet het werk wat herwerkt worden.
# afdrukken
# indienen

== Oefeningen ==

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]  ===
De deelproblemen zijn:
* Berekenen van het totaal
** totaal = (nl + fr + en) / 3
* Tonen van de juiste afbeelding en boodschap

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak_met_kleur|Tekstvak met kleur]]  ===
Er zijn hier niet echt deelproblemen.

=== [[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|De prijsofferte]]  ===
Pff, nu lijkt het blijkbaar zo héél eenvoudig niet om dit op 1-2-3 op te lossen. Dus trachten we te zoeken naar deelproblemen, die we dan verder in deze cursus stuk voor stuk gaan uitwerken, totdat we uiteindelijk iets bekomen dat werkt.

==== Stap 1 ====
Er zijn drie abstracte deelproblemen:
# Totaalprijs = bedragExclBTW + BTW-bedrag
# Weergeven van de familienaam van de klant, van boven naar beneden;
# Weergeven afbetalingsplan.

==== Stap 2 ====
Het eerste deelprobleem kunnen we concreter maken door het volgende te stellen:
# Totaalprijs = bedragExclBTW + BTW-bedrag
## bedragExclBTW = prijsOnderdelenMetWinst  + prijsWerkuren + verplaatsingskosten;
## BTW-bedrag = bedragExclBTW * BTW-percentage;
# Weergeven van de familienaam van de klant, van boven naar beneden;
# Weergeven afbetalingsplan.

==== Stap 3 ====
Tenslotte kunnen we zelfs nog een stap verder gaan door te komen tot:
# Totaalprijs = bedragExclBTW + BTW-bedrag
## bedragExclBTW = prijsOnderdelenMetWinst  + prijsWerkuren + verplaatsingskosten;
### prijsOnderdelenMetWinst = prijsOnderdelen + prijsOnderdelen * 0,30 = prijsOnderdelen (1 + 0,30) = prijsOnderdelen * 1,30;
### prijsWerkuren = aantalWerkUren * 42,14;
### verplaatsingskosten: afhankelijk van de provincie;
## BTW-bedrag = bedragExclBTW * BTW-percentage;
### BTW-percentage is afhankelijk van de ouderdom van het huis
# Weergeven van de familienaam van de klant, van boven naar beneden;
# Weergeven afbetalingsplan.

==== Deelproblemen die nog verder uitgewerkt zullen moeten worden ====
Onderstaande (deel)problemen zullen nog verder uitgewerkt moeten worden, maar hoe we dat precies moeten doen moet nog geleerd worden.
* Het bepalen van de precieze verplaatsingskosten
* Het weergeven van de familienaam van de klant, van boven naar beneden;
* Het weergeven afbetalingsplan.
{{Sub}}</text>
      <sha1>koddog5k4gif41svimn727oxjl044zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Programmeertips</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14767</id>
    <revision>
      <id>422156</id>
      <parentid>379917</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="qtgefsb8kxgh6i1ez57j1wns8jsoumx" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Hieronder een aantal programmeertips.

== Programma's kopiëren ==
Soms is het handig om programma's te kopiëren en onder een andere naam op te slaan.&lt;br&gt;
'''1.''' Maak een nieuw programma aan&lt;br&gt;
'''2.''' Druk op 2nd-STO&lt;br&gt;
'''3.''' Druk op PRGM en ga naar rechts naar EXEC&lt;br&gt;
'''4.''' Ga naar het te kopiëren programma, druk op Enter&lt;br&gt;
'''5.''' Druk nogmaals op Enter en het te kopiëren programma wordt geplakt in het nieuwe programma&lt;br&gt;
Op deze manier is het ook mogelijk om sjablonen te maken, bijvoorbeeld stukjes code die je vaak gebruikt. Met deze procedure kun je ze dan invoegen in je programma.

== Zelfgemaakte methodes gebruiken ==
Vaak heb je bij een programma meerdere keren dezelfde code nodig. Het is niet zo handig als je deze telkens opnieuw moet typen. Je kunt er natuurlijk voor kiezen om dan dat stukje code in een ander programma te zetten en vervolgens te kopiëren, maar er is een handigere manier. Hiermee wordt er ook een stuk minder bytes verbruikt.

Bij deze manier gebruik je de regels code uit een ander programma. Dus niet door de code te kopiëren, maar door te ''verwijzen'' naar het andere programma. Het idee ziet er zo uit:

(Ik ga uit van een spel)

&lt;pre&gt;
//code van het begin van het spel.
//pause_menu
 //tekst laten verschijnen op een bepaalde manier
 //gebeurt met behulp van een '''ander programma'''.
 //dat programma is klaar.
//gaat weer verder met het spel
&lt;/pre&gt;

Onder het kopje [[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes]] op de hoofdpagina vind je onderaan een voorbeeld hiervan.

== If-statement inkorten ==
Een if-statement kan vaak korter, en dus sneller.&lt;br&gt;
Gebruik ipv.&lt;br&gt;
'''-''' If A=2&lt;br&gt;
'''-''' A+1 --&gt; A&lt;br&gt;
Het volgende&lt;br&gt;
'''-''' A+(A=2) --&gt; A&lt;br&gt;
(A=2) is gelijk aan 1 (&quot;waar&quot;) of 0 (&quot;onwaar&quot; )

== Dubbele commando's ==
als je aan het programmeren bent kan het zijn dat je korte commando's steeds weer op een andere regel moet plaatsen.
hiervoor is een handige tip:
als je een : gebruikt buiten tekst of code om wordt het gerekend als ENTER;
bijvoorbeeld:
&lt;pre&gt;
:ClrHome:Disp &quot;tekst&quot;         (scherm legen en tekst weergeven in 1 regel)
:Input C:While C=0            (waarde invullen en tegelijker tijd verwerken)
:Disp:Disp:Disp:Disp          (4x een regel wit)
:if A=13:Then                 (dit is de handigste; een If-statement met direct een Then erachter.)
&lt;/pre&gt;
Let op: dit spaart geen ruimte maar is handig als je snel dingen wil opzoeken of als je minder regels wilt te hoeven overslaan als je een script bewerkt
{{Sub}}
{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Optimalisatie
|huidige=Programmeer tips
|volgende=Linkpoort
}}</text>
      <sha1>qtgefsb8kxgh6i1ez57j1wns8jsoumx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Linkpoort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15252</id>
    <revision>
      <id>422162</id>
      <parentid>190456</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="qi12fsbzdsi86z8mg9x30otecq0woid" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Dit hoofdstuk gaat over de linkpoort(en) op een TI GR.

We maken allereerst onderscheid tussen een TI-83(+) en een TI-84 (+)(SE). De TI-83 heeft slechts één poort op de GR zitten. Dit is een I/O - poort, waar een snoer met jack-plug ingestoken moet worden. De TI-84 heeft daarnaast ook een kleine usb-poort.

== Algemeen ==
Allereerst een waarschuwing. Stel je bij het programmeren niet teveel voor van het gebruik van de volgende functies. Ze zijn net zo langzaam als wanneer je normaal gesproken via het &lt;code&gt;[2nd][link]&lt;/code&gt; menu een variabele zou versturen. Daarnaast moet de andere rekenmachine in pauzestand stand staan. Dit kan bijvoorbeeld via &lt;code&gt;Pauze (var)&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;Input &quot;TEKST&quot;,(var)&lt;/code&gt;. Wanneer de andere rekenmachine niet gepauzeerd is gedurende de overdracht, kan het programmatje crashen, maar vaker gebeurd het dat de variabele niet verstuurd wordt. Omdat de gebruiker van de andere rekenmachine per definitie onberekenbaar is (en zomaar pauze weg kan drukken), kan je beter niet proberen via kabels gegevens versturen.

Onder de volgende kopjes bestuderen we de volgende functies:
* &lt;code&gt;Send(&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;Get(&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;GetCalc(&lt;/code&gt;

== Aan de slag ==
Maar goed, je hebt een GR en wil via een programmaatje iets versturen naar een andere rekenmachine. Dit kan al niet... Hoewel de optie &lt;code&gt;Send(&lt;/code&gt; doet vermoeden dat je een variabele kan versturen, kan alleen een CBL 2 of een CBR er mee overweg&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://education.ti.com/educationportal/sites/US/productDetail/us_cbl_cbr_83_84.html Applicatie] voor gebruik met deze twee 'sensoren'-systemen&lt;/ref&gt;

De functie &lt;code&gt;Get(&lt;/code&gt; heeft hetzelfde probleem. Ook hier kan je alleen gegevens ophalen van een CBL 2 of een CBR-systeem.

Het is alleen mogelijk om gegevens op te halen van een andere rekenmachine via de optie &lt;code&gt;GetCalc(&lt;/code&gt;. Het gebruik van deze functie is vrij simpel. Door de functie aan te roepen met een variabele, zal de rekenmachine proberen die variabele van de anderen rekenmachine op te halen. Dit lukt alleen maar als de andere rekenmachine in de pauze-stand staat en blijft staan ([[#Algemeen|Zie hier]]). Wanneer de rekenmachine klaar is met het ophalen van de door jou gekozen variabele, zal deze doorgaan met het uitvoeren van de rest van de code.

:Gebruik: &lt;code&gt;GetCalc(var)&lt;/code&gt;

'''TI 84+:''' Omdat de TI-84+ twee poorten heeft, kan deze ook gebruik maken van de port-flags. &lt;code&gt;GetCalc(var, portflag)&lt;/code&gt; zal proberen var op te halen via portflag (opgegeven poort).

Er zijn dan drie mogelijkheden:
&lt;br&gt;0. Probeer var op te halen via de usb-poort, mits deze is aangesloten. Anders probeert de rekenmachine het nogmaals op de I/O-poort. (dit is de standaard portflag, dus maak je niet druk).
&lt;br&gt;1. Gebruik de usb-poort. Als deze niet is aangesloten, zal de variabele niet worden opgehaald.
&lt;br&gt;2. Gebruik de I/O-poort. Als deze niet is aangesloten, zal de variabele niet worden opgehaald.

Zodoende kan je dus ook twee of meer rekenmachines aansluiten via I/O en usb-poorten... Voor de programmeur wordt het dan wel erg lastig om alle dingen op een rijtje te zetten....

== Voorbeeld ==
Huh, wat, een voorbeeld? Dit spreekt toch voor zich? Nou goed dan, een klein voorbeeldje van een klein chat-programma (overigens zonder stopscript)

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TALK
:&quot;&quot;-&gt;Str1
:&quot;&quot;-&gt;Str2
:&quot;&quot;-&gt;Str3
:&quot;&quot;-&gt;Str4
:Repeat max({A,A}={1,2    //Door 1 of 2 in te voeren, komt hier {1,0} of {0,1} uit (max = 1)
:Input &quot;Calc num   (1/2)&quot;,A
:End
:While A=1
:Input &quot;C1:&quot;,Str1
:GetCalc(Str3
:If Str3 =/= Str4:Then    //Als hetgene wat opgehaald is hetzelfde is als wat
:Str3 -&gt; Str4             //wat er al stond, is het nutteloos dat weer te geven
:Disp(&quot;C2:&quot;,Str3
:End
:End                      //EINDE 1STE CALC
:While A=2
:Input &quot;C2:&quot;,Str3
:GetCalc(Str1
:If Str1 =/= Str2:Then
:Str1 -&gt; Str2
:Disp(&quot;C1:&quot;,Str1
:End
:End                      //EINDE 2DE CALC
:
:&quot;BY SUMURAI8             //Deze code zal nooit worden uitgevoerd
&lt;/pre&gt;

Merk bij dit voorbeeld op dat als je 2x iets snel na elkaar zegt, de kans HEEL groot is dat de ander je eerste tekst nooit zal zien. Een oplossing is om elke 30 seconde een spatie naar de ander te sturen...

== Referenties ==
&lt;references/&gt;

{{Navigatie
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Programmeertips
|huidige=Link poort
|volgende=Veelgebruikte codes
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qi12fsbzdsi86z8mg9x30otecq0woid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Pong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15707</id>
    <revision>
      <id>422138</id>
      <parentid>239518</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4000" sha1="9v9mc0oadwri582ursemscn29lhfwzw" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}'''Pong''' was een van de eerste computerspellen. Met een paar aanpassingen kunnen we deze game makkelijk
programmeren in TI-Basic. Hiervoor is wel enige voorkennis vereist op volgende gebieden:
* variabelen
* de while loop (controlestructuren)
* if en then (controlestructuren)
* getkey
* output en clrhome
* menu's (optioneel)
* lijsten (optioneel)
* randint (optioneel, maar wel aangeraden)

We gaan dit natuurlijk stap voor stap, gestructureerd aanpakken. We beginnen met wat achtergrond-
informatie, daarna maken we de engine voor het spel aan en voegen we steeds meer functies toe.

== Achtergrondinformatie ==
Pong is een erg simpel spelletje, gebaseerd op tafeltennis. Het kan tegen de computer of met twee
spelers gespeeld worden. Om praktische redenen laat ik hier de multiplayer-modus weg.

De engine is het hart van het spel, hier zal onze engine input afhandelen (met getkey) en graphics tekenen
(met output en clrhome). Dit doet hij de hele tijd (via een while loop), tot het spel wordt verloren of afgesloten.

== De engine ==

=== De variabelen ===
Vooraleer we kunnen beginnen met het schrijven van de echte code, hebben we onze variabelen nodig. Uitleg hierbij
volgt later, voer dit al maar in:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PONG
:3→A
:3→B
:8→C
:4→D
:0→K
:0→L
:1→X
:1→Y
&lt;/pre&gt;

=== Het skelet van de engine ===
het skelet van de engine is een while loop, dit zorgt ervoor dat alle handelingen steeds herhaald worden. De loop ziet er zo uit:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PONG
: // VARIABELEN HIER
:While L=0
: // CODE HIER
:End
&lt;/pre&gt;

De variabele L bepaalt hier of de loop doorgaat of onderbroken wordt. Later gaan we de loop ook onderbreken
door L in te stellen op 1.

=== Werking van de engine ===
Onze engine gaat een paar simpele taken in volgorde afhandelen. Een kort overzicht:
#Invoer ontvangen en verwerken
#Variabelen updaten
#Computertegenstander laten bewegen
#Collision detection uitvoeren
#Scherm leegmaken *
#Alles tekenen
&lt;nowiki&gt;*noot: hierdoor kan het scherm gaan flikkeren, dit is normaal.&lt;/nowiki&gt;

=== Invoer ===
Pong zal bediend worden via de pijltjestoetsen rechtsboven op de TI-83(+)/84+ (SE). Dit gaan we verwerken met behulp
van getkey. Hieronder de code:

&lt;pre&gt;
PROGRAM:PONG
:While L=0
:getKey→K
:End
&lt;/pre&gt;

Deze code zorgt ervoor dat de variabele K nu het nummer van de laatst ingedrukte toets bevat. Aangezien onze &quot;racket&quot;
horizontaal gaat bewegen, hebben we hier enkel interesse voor toets 24 (←) en toets 26 (→). Dit levert volgende uitbreiding op:

==== Afhandeling van invoer ====
&lt;pre&gt;
PROGRAM:PONG
:While L=0
:getKey→K
:If K=24
:Then
:A-1→A
:0→K
:End
:If K=26
:Then
:A+1→A
:0→K
:End
:End
&lt;/pre&gt;

Variabele A is hier de X-coördinaat van onze racket. Door A met 1 te verminderen of te vermeerderen, verplaatsen we de racket.
Nadat A geüpdatet is, stellen we K opnieuw op 0 in, zodat het programma niet denkt dat steeds dezelfde toetsaanslag herhaald wordt.

Dit is eigenlijk de enige invoer die onze engine moet afhandelen.

=== Variabelen updaten ===
Hierboven hebben we de variabele A (die de horizontale positie van onze racket bepaalt) al geüpdatet. Maar er zijn natuurlijk veel meer variabelen die onze aandacht nodig hebben, daarom verklaar ik hier eerst de functie van elke nog onbesproken variabele.

==== Variabele B ====
De variabele B is de horizontale positie van de racket van de computergestuurde speler, de tegenstander.

==== Variabelen C en D ====
De variabelen C en D zijn respectievelijk de X- en Y-coördinaten van de bal.

==== Variabelen X en Y ====
Deze variabelen zorgen voor het bewegen, de richting van de bal. Zij hebben maar 2 mogelijke waarden: 1 en -1.
Een overzicht:
*Variabele X: indien gelijk aan 1, gaat de bal naar rechts. Indien gelijk aan -1, gaat de bal naar links.
*Variabele Y: indien gelijk aan 1, gaat de bal naar onder. Indien gelijk aan -1, gaat de bal naar boven.

==== Het eigenlijke updaten ====
Dit is het moeilijkste deel van de bouw van onze engine.
{{Sub}}</text>
      <sha1>9v9mc0oadwri582ursemscn29lhfwzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:J.Grandgagnage</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19195</id>
    <revision>
      <id>422129</id>
      <parentid>421406</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelfpromotie */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>422129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="jsjos4hgj67sxx6qifib5bidyqmfkpo" xml:space="preserve">{| align=bottom border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background-color: #FAFAD2; color: black; border: 1px solid black;&quot;
|- align=&quot;left&quot; 
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''''Ter info'''''
&lt;/div&gt;
Nu bijna twee jaar geleden dwongen persoonlijke omstandigheden, waarop ik verder niet wil ingaan, me om mijn medewerking aan projecten zoals Wikibooks zo goed als stop te zetten. Wat mij in de eerste plaats motiveert om opnieuw bij te dragen, is het afwerken van een aantal boekjes die ik noodgedwongen heb moeten in de steek laten en waar verder niets meer mee gebeurt. Wikibooks blijft een kleinschalig project met weinig actieve schrijvers die inhoudelijk bijdragen, waardoor ik me verantwoordelijk voel om die projectjes zelf af te werken. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 14 jan 2026 19:31 (CET)
|}

== [[Jazz standards/Desafinado]] ==

Wat bedoel je precies met &quot;loopt over een lange 68 maatvorm&quot;? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 21:20 (CEST)

:https://www.learnjazzstandards.com/jazz-standards/desafinado/ [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 02:01 (CEST)

== Zelfpromotie ==

Ik vind dat je te ver gaat met het publiceren van je naam en het promoten van je websites op Wikibooks. Je naam staat [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Agrandgagnage&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 102 keer] in de hoofdnaamruimte, en ik tel 29 links naar je eigen websites ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Avertaaldegedichten.be&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Aleesgenoot.nl&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1]). En dat je die als bron danwel referentie opgeeft is mi. helemaal van de zotte: de slager die zijn eigen vlees keurt?? NB Ik heb nog alleen naar je huidige gebruikersnaam gezocht, niet naar de 7 die je eerder gebruikt hebt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 18:34 (CEST)</text>
      <sha1>jsjos4hgj67sxx6qifib5bidyqmfkpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422167</id>
      <parentid>422129</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelfpromotie */</comment>
      <origin>422167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="sjrx5nli6f1loxv3zj8s4btqfis9ru5" xml:space="preserve">{| align=bottom border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background-color: #FAFAD2; color: black; border: 1px solid black;&quot;
|- align=&quot;left&quot; 
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''''Ter info'''''
&lt;/div&gt;
Nu bijna twee jaar geleden dwongen persoonlijke omstandigheden, waarop ik verder niet wil ingaan, me om mijn medewerking aan projecten zoals Wikibooks zo goed als stop te zetten. Wat mij in de eerste plaats motiveert om opnieuw bij te dragen, is het afwerken van een aantal boekjes die ik noodgedwongen heb moeten in de steek laten en waar verder niets meer mee gebeurt. Wikibooks blijft een kleinschalig project met weinig actieve schrijvers die inhoudelijk bijdragen, waardoor ik me verantwoordelijk voel om die projectjes zelf af te werken. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 14 jan 2026 19:31 (CET)
|}

== [[Jazz standards/Desafinado]] ==

Wat bedoel je precies met &quot;loopt over een lange 68 maatvorm&quot;? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 21:20 (CEST)

:https://www.learnjazzstandards.com/jazz-standards/desafinado/ [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 02:01 (CEST)

== Zelfpromotie ==

Ik vind dat je te ver gaat met het publiceren van je naam en het promoten van je websites op Wikibooks. Je naam staat [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Agrandgagnage&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 102 keer] in de hoofdnaamruimte, en ik tel 29 links naar je eigen websites ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Avertaaldegedichten.be&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Aleesgenoot.nl&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1]). En dat je die als bron danwel referentie opgeeft is mi. helemaal van de zotte: de slager die zijn eigen vlees keurt?? NB Ik heb nog alleen naar je huidige gebruikersnaam gezocht, niet naar de 7 die je eerder gebruikt hebt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 18:34 (CEST)
:Oké, hoewel ik ervan overtuigd ben dat het om relevante links gaat met vrij beschikbare kwalitatieve content, begrijp ik dat we geen uitzondering kunnen maken voor veronderstelde 'zelfpromotie'. Ter relativering: op het overgrote deel van mijn meer dan aangemaakte 1000 pagina's op Wikibooks komt mijn naam niet voor... [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 19:24 (CEST)</text>
      <sha1>sjrx5nli6f1loxv3zj8s4btqfis9ru5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422184</id>
      <parentid>422167</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelfpromotie */</comment>
      <origin>422184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="8d6j8vd14prrz5yxquaoyahlsws7utc" xml:space="preserve">{| align=bottom border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background-color: #FAFAD2; color: black; border: 1px solid black;&quot;
|- align=&quot;left&quot; 
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''''Ter info'''''
&lt;/div&gt;
Nu bijna twee jaar geleden dwongen persoonlijke omstandigheden, waarop ik verder niet wil ingaan, me om mijn medewerking aan projecten zoals Wikibooks zo goed als stop te zetten. Wat mij in de eerste plaats motiveert om opnieuw bij te dragen, is het afwerken van een aantal boekjes die ik noodgedwongen heb moeten in de steek laten en waar verder niets meer mee gebeurt. Wikibooks blijft een kleinschalig project met weinig actieve schrijvers die inhoudelijk bijdragen, waardoor ik me verantwoordelijk voel om die projectjes zelf af te werken. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 14 jan 2026 19:31 (CET)
|}

== [[Jazz standards/Desafinado]] ==

Wat bedoel je precies met &quot;loopt over een lange 68 maatvorm&quot;? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 21:20 (CEST)

:https://www.learnjazzstandards.com/jazz-standards/desafinado/ [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 02:01 (CEST)

== Zelfpromotie ==
Ik vind dat je te ver gaat met het publiceren van je naam en het promoten van je websites op Wikibooks. Je naam staat [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Agrandgagnage&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 102 keer] in de hoofdnaamruimte, en ik tel 29 links naar je eigen websites ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Avertaaldegedichten.be&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Aleesgenoot.nl&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1]). En dat je die als bron danwel referentie opgeeft is mi. helemaal van de zotte: de slager die zijn eigen vlees keurt?? NB Ik heb nog alleen naar je huidige gebruikersnaam gezocht, niet naar de 7 die je eerder gebruikt hebt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 18:34 (CEST)
:Oké, hoewel ik ervan overtuigd ben dat het om relevante links gaat met vrij beschikbare kwalitatieve content, begrijp ik dat we geen uitzondering kunnen maken voor veronderstelde 'zelfpromotie'. Ter relativering: op het overgrote deel van mijn meer dan aangemaakte 1000 pagina's op Wikibooks komt mijn naam niet voor... [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 19:24 (CEST)
::Goed argument. Wie duizend dagen braaf geweest is mag honderd keer zondigen. Ik ben benieuwd wat meneer pastoor daarvan zou zeggen... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:19 (CEST)</text>
      <sha1>8d6j8vd14prrz5yxquaoyahlsws7utc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422185</id>
      <parentid>422184</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelfpromotie */ Reactie</comment>
      <origin>422185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="r76l1zgx84e1pd48igwh3olpt47m8bj" xml:space="preserve">{| align=bottom border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background-color: #FAFAD2; color: black; border: 1px solid black;&quot;
|- align=&quot;left&quot; 
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''''Ter info'''''
&lt;/div&gt;
Nu bijna twee jaar geleden dwongen persoonlijke omstandigheden, waarop ik verder niet wil ingaan, me om mijn medewerking aan projecten zoals Wikibooks zo goed als stop te zetten. Wat mij in de eerste plaats motiveert om opnieuw bij te dragen, is het afwerken van een aantal boekjes die ik noodgedwongen heb moeten in de steek laten en waar verder niets meer mee gebeurt. Wikibooks blijft een kleinschalig project met weinig actieve schrijvers die inhoudelijk bijdragen, waardoor ik me verantwoordelijk voel om die projectjes zelf af te werken. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 14 jan 2026 19:31 (CET)
|}

== [[Jazz standards/Desafinado]] ==

Wat bedoel je precies met &quot;loopt over een lange 68 maatvorm&quot;? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 21:20 (CEST)

:https://www.learnjazzstandards.com/jazz-standards/desafinado/ [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 02:01 (CEST)

== Zelfpromotie ==
Ik vind dat je te ver gaat met het publiceren van je naam en het promoten van je websites op Wikibooks. Je naam staat [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Agrandgagnage&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 102 keer] in de hoofdnaamruimte, en ik tel 29 links naar je eigen websites ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Avertaaldegedichten.be&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Aleesgenoot.nl&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1]). En dat je die als bron danwel referentie opgeeft is mi. helemaal van de zotte: de slager die zijn eigen vlees keurt?? NB Ik heb nog alleen naar je huidige gebruikersnaam gezocht, niet naar de 7 die je eerder gebruikt hebt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 18:34 (CEST)
:Oké, hoewel ik ervan overtuigd ben dat het om relevante links gaat met vrij beschikbare kwalitatieve content, begrijp ik dat we geen uitzondering kunnen maken voor veronderstelde 'zelfpromotie'. Ter relativering: op het overgrote deel van mijn meer dan aangemaakte 1000 pagina's op Wikibooks komt mijn naam niet voor... [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 19:24 (CEST)
::Goed argument. Wie duizend dagen braaf geweest is mag honderd keer zondigen. Ik ben benieuwd wat meneer pastoor daarvan zou zeggen... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:19 (CEST)
:::Haha, good one! :) [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 20:24 (CEST)</text>
      <sha1>r76l1zgx84e1pd48igwh3olpt47m8bj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422257</id>
      <parentid>422185</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ContextCreator</username>
        <id>24982</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelfpromotie */ Reactie</comment>
      <origin>422257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="86r4whlpzqbnzpnugfkygu103pf6xv8" xml:space="preserve">{| align=bottom border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background-color: #FAFAD2; color: black; border: 1px solid black;&quot;
|- align=&quot;left&quot; 
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''''Ter info'''''
&lt;/div&gt;
Nu bijna twee jaar geleden dwongen persoonlijke omstandigheden, waarop ik verder niet wil ingaan, me om mijn medewerking aan projecten zoals Wikibooks zo goed als stop te zetten. Wat mij in de eerste plaats motiveert om opnieuw bij te dragen, is het afwerken van een aantal boekjes die ik noodgedwongen heb moeten in de steek laten en waar verder niets meer mee gebeurt. Wikibooks blijft een kleinschalig project met weinig actieve schrijvers die inhoudelijk bijdragen, waardoor ik me verantwoordelijk voel om die projectjes zelf af te werken. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 14 jan 2026 19:31 (CET)
|}

== [[Jazz standards/Desafinado]] ==

Wat bedoel je precies met &quot;loopt over een lange 68 maatvorm&quot;? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 21:20 (CEST)

:https://www.learnjazzstandards.com/jazz-standards/desafinado/ [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 02:01 (CEST)

== Zelfpromotie ==
Ik vind dat je te ver gaat met het publiceren van je naam en het promoten van je websites op Wikibooks. Je naam staat [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Agrandgagnage&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 102 keer] in de hoofdnaamruimte, en ik tel 29 links naar je eigen websites ([https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Avertaaldegedichten.be&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?search=insource%3Aleesgenoot.nl&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1]). En dat je die als bron danwel referentie opgeeft is mi. helemaal van de zotte: de slager die zijn eigen vlees keurt?? NB Ik heb nog alleen naar je huidige gebruikersnaam gezocht, niet naar de 7 die je eerder gebruikt hebt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 18:34 (CEST)
:Oké, hoewel ik ervan overtuigd ben dat het om relevante links gaat met vrij beschikbare kwalitatieve content, begrijp ik dat we geen uitzondering kunnen maken voor veronderstelde 'zelfpromotie'. Ter relativering: op het overgrote deel van mijn meer dan aangemaakte 1000 pagina's op Wikibooks komt mijn naam niet voor... [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 19:24 (CEST)
::Goed argument. Wie duizend dagen braaf geweest is mag honderd keer zondigen. Ik ben benieuwd wat meneer pastoor daarvan zou zeggen... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:19 (CEST)
:::Haha, good one! :) [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 11 apr 2026 20:24 (CEST)
:Zie ook [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:J.Grandgagnage#Eigen_website_toevoegen_als_externe_link hier]. [[Gebruiker:ContextCreator|ContextCreator]] ([[Overleg gebruiker:ContextCreator|overleg]]) 12 apr 2026 12:06 (CEST)</text>
      <sha1>86r4whlpzqbnzpnugfkygu103pf6xv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vijzel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20339</id>
    <revision>
      <id>422253</id>
      <parentid>309610</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="fpe8msv9fcmb8sfw4znswrp99ot20vi" xml:space="preserve">[[Afbeelding:Vijzel.jpg|thumb]]
Een '''mortier''' of '''vijzel''' is een beker met stamper die gebruikt wordt om te vermalen en vermengen. Hij wordt uit hard materiaal vervaardigd (steen, brons, koper, aardewerk of kristal) en heeft soms een gepolijste binnenzijde.

In de keuken wordt de vijzel vooral veel gebruikt om kruiden fijn te malen, voor verder gebruik in sauzen, soepen, en marinades of om een {{Wp|likkepot|likkepot}} te maken.
 
In chemische laboratoria werd de mortier gebruikt om stoffen tot poeder te malen. Voor dit gebruik is de mortier nu grotendeels vervangen door machinale vermalers; in apotheken wordt hij nog gebruikt voor sommige zogenaamde &quot;magistrale bereidingen&quot;. De oudste apotheek van de lage landen (het apotheekmuseum in Maaseik) heeft een mooie verzameling oude mortieren.


&amp;larr; [[Kookboek/Keukengereedschap|Keukengereedschap]]

[[Categorie:Kookboek/Benodigdheden|Vijzel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>fpe8msv9fcmb8sfw4znswrp99ot20vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Witte amarant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21121</id>
    <revision>
      <id>422215</id>
      <parentid>359472</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnRo0002</username>
        <id>12752</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:AMARANTHUS ALBUS - AGUDA - IB-323 (Blet blanc).JPG]] → [[File:Chenopodium sp. - AGUDA - IB-323 (Blet blanc).jpg]]</comment>
      <origin>422215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="pona7623jkbt7pcijm01ytfnnrnbzgo" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amaranthus albus 3.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop|
|plaatje1= Amaranthus albus Coste 3067.png
|plaatje2= Chenopodium sp. - AGUDA - IB-323 (Blet blanc).jpg
|plaatje3= Amaranthus albus 2.jpg
|plaatje4= Amaranthus albus sl7.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Amaranten
|latijn= Amaranthaceae
|geslacht= Amarant
|soort= Amaranthus albus
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Rechtopstaande of uitgespreide, sterk vertakte, witachtige of soms rode stengels.
|blad= De stengels hebben tot bovenaan langwerpige tot lepelvormige bladeren met een gegolfde rand en met de grootste breedte boven het midden. De bladtop is stomp en heeft een tot 1 mm lang stekelpuntje. Het blad is 0,5-1,5 cm lang en ongeveer 0,5 cm breed.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juli tot in oktober.
|kleur= De groenige, eenslachtige bloemen zitten in okselstandige bloemkluwens. De bloemen hebben drie bloemdekbladen met een breed vliezige rand. De mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten gemengd. De mannelijke bloem heeft ongeveer 1 mm grote bloemdekbladen en drie meeldraden. De vrouwelijke bloem heeft 0,7-2,2 mm grote, langwerpig-lancetvormige bloemdekbladen en een stamper met drie stempels. De doornig gepunte, borstelige schudblaadjes zijn ongeveer twee keer zo lang als de bloemdekbladen.
|vrucht= De vrucht is een bijna rond, 1,5-2 mm groot, ruw nootje met een kort toegespitste top, dat regelmatig overdwars openspringt. Het roodbruine, glimmende zaad is 0,8-1,0 mm breed.
|hoog= 20-80
|grond1= Voedselrijke, omgewerkte grond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9675;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#8769;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>pona7623jkbt7pcijm01ytfnnrnbzgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Keukengereedschap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22187</id>
    <revision>
      <id>422256</id>
      <parentid>402719</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+2</comment>
      <origin>422256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="sxtfse4wjqyarllflrjcl4dlyj3o35d" xml:space="preserve">Met '''keukengereedschap''' wordt in dit Kookboek alle keukengerei verstaan die zonder elektriciteit werkt. 

Zie [[Kookboek/Keukenapparatuur|Keukenapparatuur]] voor apparaten die op elektriciteit werken.

Onder keukengereedschap valt onder meer:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Kookboek/Appelboor|appelboor]]
*[[Kookboek/Bakgerei|bakgerei]]
*[[Kookboek/Bestek|bestek]]
*[[Kookboek/Blikopener|blikopener]] (kan ook elektrisch zijn)
*[[Kookboek/Citruspers|citruspers]] (kan ook elektrisch zijn)
*[[Kookboek/Eierprikker|eierprikker]]
*[[Kookboek/Eierscheider|eierscheider]]
*[[Kookboek/Eiersnijder|eiersnijder]]
*[[Kookboek/Flesopener|flesopener]]
*[[Kookboek/Garde|garde]] 
*[[Kookboek/Kaasschaaf|kaasschaaf]]
*[[Kookboek/Rasp|keukenrasp]] ({{Wp|Rasp#Keuken|in Wikipedia}})
*[[Kookboek/Keukenweegschaal|keukenweegschaal]]
*[[Kookboek/Klopper|klopper]]
*[[Kookboek/Knijpertjesijzer|knijpertjesijzer]]
*[[Kookboek/Knoflookpers|knoflookpers]]
*[[Kookboek/Kurkentrekker|kurkentrekker]]
*[[Kookboek/Maatkan|maatkan]]
*[[Kookboek/Nootnuskaatrasp|nootmuskaatrasp]]
*[[Kookboek/Potten en pannen|potten en pannen]]
*[[Kookboek/Spatel|spatel]] 
*[[Kookboek/Spuitzak|spuitzak]] ({{Wp|Spuitzak|in Wikipedia}})
*[[Kookboek/Stamper|stamper]]
*[[Kookboek/Vergiet|vergiet]]
*[[kookboek/Vijzel|vijzel]]
*[[Kookboek/Vlamverdeler|vlamverdeler]]
*[[Kookboek/Zeef|zeef]]
*[[kookboek/Roerzeef|roerzeef]]
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek/Benodigdheden| Keukengereedschap]]</text>
      <sha1>sxtfse4wjqyarllflrjcl4dlyj3o35d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plato/Bronvermelding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23307</id>
    <revision>
      <id>422171</id>
      <parentid>396404</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>snoei</comment>
      <origin>422171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="kmdtlenu7m3aj2dipuz2pcd0ru193mv" xml:space="preserve">{{Plato}}
== Geraadpleegde bronnen ==
*''Plato, verzameld werk'', vertaling van Xaveer de Win
*''A History of Philosophy'', Frederick Copleston - Vol.1: 'Greece and Rome'
* ''Geschiedenis van de westerse filosofie'', Bertrand Russell
*''Geschiedenis van de filosofie'', H.J. Störig
*''The Cambridge Dictionary of Philosophy''
*''The Cambridge Companion to Plato''
*''De Verbeelding van het Denken''
*''Encyclopaedia Britannica 11th Edition/15th Edition'':'Plato'
*''[https://www.gutenberg.org/browse/authors/j#a94 Engelse vertalingen online van Benjamin Jowett]''
*''[https://plato.stanford.edu/ Stanford Encyclopedia of Philosophy]''
{{Sub}}</text>
      <sha1>kmdtlenu7m3aj2dipuz2pcd0ru193mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hekserij/Theorieën over hekserij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24642</id>
    <revision>
      <id>422120</id>
      <parentid>416644</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Max Marwick over hekserij als sociale spanningmeter */ Verder lezen</comment>
      <origin>422120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33785" sha1="l0ttcpcpzv9nl5cm5lqotjbhfe72sjg" xml:space="preserve">{{Hekserij}}
[[Bestand:Baldung Hexen 1508 kol.JPG|thumb|Spotprent van Hand Baldung Grien: Heksen (Hexen beim Schadenszauber) - houtsnede 1508 ]][[Bestand:Sorceries from Astra Castra.jpg|thumb|Spotprent over hekserij uit 1865]]
Hieronder worden visies weergegeven van bekende historici, sociologen, psychologen en antropologen. Er wordt ook ingegaan op de verschillende opvattingen over heks en hekserij in Europa.

==Opvattingen over heks en hekserij in Europa==
'''Wat wordt of werd in Europa eigenlijk verstaan onder een 'heks'?''' De beeldvorming rond de heks die leidde tot een aantal stereotype opvattingen heeft een lange geschiedenis. Honderden boeken verschenen over het onderwerp, en zelfs nu is consensus onder academici zoals historici, sociologen en antropologen ver te zoeken. Enkele vragen die in dat verband gesteld worden zijn de volgende:
*Waren er mensen die zichzelf als ''heksen'' beschouwden?
*Als dat zo was, wat deden ze dan of geloofden ze te doen?
*Waren ze georganiseerd en hielden ze vergaderingen?
*Wat te denken over die ''[[Heksenwoordenboek/C|covens]]'' en ''[[Heksenwoordenboek/S|sabbats]]''?
*Waar en wanneer begonnen de grote heksenvervolgingen? En wie begon  het en om welke redenen? Om welke aantallen geëxecuteerden ging het daarbij?
Dergelijke vragen werden in de loop van de tijd door een aantal auteurs op verschillende wijze benaderd. Zij waren hiermee ook bepalend voor de beeldvorming rond de (Europese) heks.
===De heks in de tijd van de heksenvervolgingen===
Het duidelijkste, stereotype beeld van de heks is ons overgeleverd uit de tijd van de grote heksenvervolgingen van de 16e en 17e eeuw. Uit de talrijke documenten en beschrijvingen van heksenprocessen uit die tijd komt het volgende beeld tevoorschijn&lt;br&gt;
*Een heks is een menselijk wezen, gewoonlijk een vrouw maar soms een man of kind, die aan de [[Heksenwoordenboek/D|duivel]] gebonden was door een pact of contract en aldus zijn dienaar werd. Typisch ging het bijvoorbeeld om een wat oudere, eenzame vrouw die door haar buren was verstoten. 
*De duivel verscheen aan haar in de gedaante van een man en ontlokte in ruil voor bijvoorbeeld geld, of gewoon door haar doodsangst aan te jagen, de belofte van gehoorzaamheid. 
*Een heks was in staat tot ''maleficium'', het veroorzaken van schade aan anderen door [[Portaal:Esoterie|occulte]] krachten. Ze kon vee ziek maken, mannen impotent maken, plotse dood veroorzaken, hagelstormen en regens oproepen en dies meer. 
*Van heksen in die die tijd werd ook gezegd dat ze baby’s doodden en opaten omdat het hen bovennatuurlijke kracht zou schenken, dat ze van dat vlees zalven bereidden en middelen om anderen de doden enz.
*Op regelmatige tijdstippen vergaderden heksen om godslasterlijke rituelen uit te voeren. Eerst stonden die bijeenkomsten bekend als ‘synagogen’, later als sabbats’, een verwijzing naar de joodse sabbat. 
*Grotere sabbats werden drie of vier keer per jaar gehouden en daar kwamen heksen vanuit alle hoeken van het land naartoe. 
*Sabbats verliepen ‘s nachts en werden voor de ochtend beëindigd. Heksen kozen daarvoor kerkhoven uit, kruispunten van wegen, of een plaats aan de voet van een galg. 
*Om de grote afstanden naar de plaats van de sabbat te overbruggen, vlogen de heksen er naartoe. Hierbij maakten ze gebruik van [[Heksenwoordenboek/V|vliegzalf]] waar ze zich mee insmeerden. Zo vlogen ze het raam van hun slaapkamer uit, al dan niet gezeten op een demonische ram, geit, varken of zwart paard. Voor hetzelfde doel werden ook stokken, schoppen, bezems en dergelijke gebruikt. 
*Tijdens de sabbat zetelde de duivel op een ebbenhouten troon, nu niet in de gedaante van een man, maar van een monsterlijk hybride wezen, half man, half geit: een afschuwelijke zwarte man met enorme hoorns, vlammende ogen, een geitensik, de poten van een geit, vaak ook afgebeeld  met vogelklauwen in plaats van met handen. 
*Het ritueel op de sabbat, de duivelsverering, was antichristelijk. De heksen moesten voor de duivel neerknielen en hem ‘Heer’ noemen. De hele dienst’ was een parodie op de christelijke dienst, evenals het kussen van de duivel op drie plekken -linkervoet, anus en geslachtsdeel- een parodie was op de eucharistie. 
*Na de ceremonie eindigde de sabbat in een orgie, waarbij eerst een maaltijd werd geserveerd met weerzinwekkende substanties zoals rotte vis , bedorven vlees en babyvlees. De heksen vormden een kring rond een heks in het midden (gebukt, met een kaars in haar anus) en dansten op het geluid van drums, trompetten en fluiten rond haar. Langzaamaan werd de dans extatischer en ontaardde het feest in sodomie en incest waarbij alles toegelaten was. De duivel zelf copuleerde met iedere vrouw, man en kind. 
*Bij het naar huis sturen van zijn onderdanen gaf de duivel hen de opdracht mee om zo veel mogelijk maleficium uit te oefenen tegen hun christelijke buren.

Heksen werden dus in de opvatting van de heksenvervolgers in de vroegmoderne tijd beschouwd als een collectiviteit, een groep die regelmatig samenkwam met de bedoeling de christelijke leer te schande te maken. Maleficium zelf beoefenden ze dan weer individueel. Heksen waren voor hen een sekte van duivelsaanbidders.

===De heks als lid van een religieuze sekte===
Het idee dat er vroeger een sekte, een groep van heksen had bestaan met een eigen religie zou nog lang invloed uitoefenen op de theorievorming rond hekserij. Ook toen ernstige research van start ging in de 19e eeuw bleven onderzoekers argumenteren dat er werkelijk sprake geweest was van een sekte heksen die door de autoriteiten in de 15e, 16e en 17e eeuw (en soms in vroegere perioden) vervolgd werd. Dit was in vergelijking met de opvattingen over de heks in de 18e eeuw een hele verandering. Weinig erudiete personen zouden toen geloof hebben gehecht aan het bestaan van een dergelijke religieuze groep die vervolgd werd. Een verschil met de 16e-eeuwse opvattingen over de heks, was dat 19e-eeuwse onderzoekers niet langer geloofden dat heksen al die dingen deden die van heksen in de 16e eeuw geloofd werden. Er werd niet over het 'vliegen van heksen' naar de 'sabbats' gesproken, en ook niet dat de 'duivel' zich bij die gelegenheden incarneerde en heerschappij uitoefende over de heksen. Wat wel overeind bleef in hun visie was dat heksen in groepen georganiseerd waren en leiders hadden, dat ze een religieuze cultus hadden die onchristelijk (of voorchristelijk) was, en dat ze daarvoor af en toe 's nachts verzamelden op afgelegen plaatsen om niet ontdekt te worden. Daar voerden ze dan hun rituelen uit. Deze visie, die aan belangrijke universiteiten in Europa en Noord-Amerika werd aangehangen, stelde dat het 16e-eeuwse beeld van de heks zoals weergegeven in de documenten van heksenrechtspraak een verwrongen voorstelling bood van de 'echte' heksencultus en van vergaderingen die werkelijk hadden plaatsgevonden. Zelfs nu zijn er nog veel mensen van allerlei slag, ook onder intellectuelen, die geloven dat er werkelijk een georganiseerde heksencultus is geweest.

Als 'stichter' of inspirator van deze school die overtuigd is van het werkelijke bestaan van georganiseerde heksengroepen, wordt soms de Italiaanse geestelijke Girolamo Tartarotti-Serbati genoemd, die in 1749 ''Del Congresso delle Lamie'' publiceerde. Ook de grote Duitse folklorist Jacob Grimm wordt genoemd, omwille van bepaalde passages in zijn ''Deutsche Mythologie'' uit 1835. Maar uiteindelijk trokken deze twee slechts de aandacht op het feit dat volksgeloof uit voorchristelijke tijden had bijgedragen aan het stereotype van de heks. Geen van beiden stelde dat de grote heksenvervolging gericht geweest zou zijn tegen een antichristelijke sekte.

De eerste moderne onderzoeker die deze visie naar voor bracht was Karl Ernst Jarcke.

===Karl Ernst Jarcke en natuurreligie===
[[Bestand:Carl Ernst Jarcke.jpg|thumb|140 px|Karl (Carl) Ernst Jarcke, litografie van Josef Kriehuber, 1834]]
Karl Ernst Jarcke, professor aan de universiteit van Berlijn, argumenteerde na het bestuderen van documenten in verband met een 17e eeuws Duits heksenproces dat hekserij bovenal een [[Heksenwoordenboek/N|natuurreligie]] was die eens de religie was geweest van alle heidense Duitsers. Na de vestiging van het christendom was deze religie onder het volk blijven bestaan met haar sacramenten en ceremonieën, maar in een gewijzigde vorm. De kerk veroordeelde deze religie als duivelverering. Tot de kern van dit [[Heksenwoordenboek/H|heidense]] geloof behoorden volgens Jarcke 'geheime kunsten om de natuur te beïnvloeden', waarbij volgens de kerk beroep werd gedaan op de duivel. Stilaan begon ook onder het volk de overtuiging te heersen dat dergelijke praktijken als een dienst aan de duivel waren te beschouwen. Een initiatie in die kunsten kreeg zo mettertijd de betekenis van bewust kiezen voor het kwaad en het uitoefenen van ''maleficia''.

===La Sorcière van Jules Michelet===
[[Bestand:Jules Michelet.jpg|140 px|thumb|De Franse historicus Jules Michelet, schilderij van Thomas Couture (1815-1879)]]
Ook van enige invloed op de beeldvorming rond de Europese heks was het boek 'La Sorcière'&lt;ref&gt;La Sorcière van Jules Michelet: originele Franse tekst is te downloaden op [https://classiques.uqac.ca/classiques/michelet_jules/sorciere/sorciere.html deze website]&lt;/ref&gt;  van de historicus Jules Michelet uit 1862. Hij verdedigde daarin de stelling dat hekserij voortgekomen was uit protest van middeleeuwse lijfeigenen tegen de verstikkende sociale orde. Volgens hem hielden ze geheime nachtelijke bijeenkomsten waarop heidense dansen werden uitgevoerd en satires opgevoerd over heren en priesters. Dit zou al vanaf de 12e en 13e eeuw hebben plaatsgevonden. Michelet noemt de sabbat de '[[Heksenwoordenboek/Z|zwarte mis]]', met als middelpunt niet de duivel, maar een vrouw &quot;met het gezicht als Medea&quot; en een tragische, diepe blik die geboren was uit lijden. Deze romantische figuur was de [[Heksenwoordenboek/P|priesteres]] van de cultus, waarvan Michelet zegt dat ze het hele gebeuren van de sabbat heeft uitgevonden en georganiseerd. Een grote houten figuur met hoorns en een geërecteerde penis stelt in de ceremonie [[Heksenwoordenboek/S|Satan]] voor, 'de grote lijfeigene in opstand'. De priesteres copuleert tijdens het ritueel ook met Satan en ontvangt zo zijn geest. Michelets visie week dus op een aantal punten af van het 'traditionele' 16e-eeuwse verhaal. Nieuwe elementen zijn de theorie van de opstand der lijfeigenen, de figuur van priesteres, de [[Heksenwoordenboek/Z|zwarte mis]] die op de rug van een vrouw wordt gevierd. We vinden in Michelets werk ook verwijzingen naar een [[Heksenwoordenboek/V|vruchtbaarheidscultus]] die een goede oogst wilde verzekeren. Het is een romantische visie op hekserij die twee onderdrukte groepen, vrouwen en lijfeigenen, wilde rehabiliteren.

===The Golden Bough van James Frazer===
[[Bestand:Golden bough.jpg|thumb|The Golden Bough, schilderij van William Turner]]
''The Golden Bough'' (De Gouden Tak) van James Frazer werd voor het eerst gepubliceerd in 1890. Het is een antropologisch werk dat een sterke invloed uitoefende op zowel intellectuelen als kunstenaars die geïnspireerd werden door Frazers theorieën over vruchtbaarheidscultussen. Het werd heruitgegeven in 12 delen die tussen 1907 en 1915 verschenen. Heel wat gebruiken en rituelen werden nu, zoals Frazer deed, geïnterpreteerd als magische handelingen die bedoeld waren om bijvoorbeeld het groeien van gewassen en het kweken van dieren te garanderen. Deze theorie werd ook toegepast op de Europese hekserij en dan met name in het werk van Margaret Murray.

===The Witch-Cult in Western Europe van Margaret Murray===
''The Witch-Cult in Western Europe'' van Margaret Murray verscheen in het jaar 1921, op een ogenblik dat de invloed en het succes van ''The Golden Bough'' op zijn hoogtepunt was. Margaret Murray werd in universitaire kringen gevierd als de expert op gebied van westerse hekserij. Ze schreef in de periode 1929 tot 1968 het artikel over hekserij in de opeenvolgende edities van de Encyclopedia Britannica en haar theorieën riepen feitelijk weinig academische weerstand op. Nog in 1962 werd haar hoofdwerk herdrukt door The Oxford University Press. Murrays theorie, zoals ze die uiteenzette in dit boek en in het daaropvolgende ''The God of the Witches'' (1933), kwam op het volgende neer:
*Tot aan de 17e eeuw bestond er een religie, veel ouder dan het christendom, die zowat over heel West-Europa aanhangers had, zowel onder het gewone volk als onder de heersende klasse. 
*Centraal stond de verering van een gehoornde god met twee gezichten, bij de Romeinen gekend als Dianus of Janus. (Deze cultus van Dianus was van het type dat door James Frazer uitvoerig beschreven werd in The Golden Bough).
*De gehoornde god representeerde de cyclus van oogsten en seizoenen. Van hem werd geloofd dat hij periodisch stierf en terug tot leven kwam.
*De gehoornde god vertegenwoordigde zichzelf op aarde door uitgekozen menselijke wezens. Tot deze uitverkozenen zouden een aantal beroemdheden behoord hebben zoals William Rufus, Thomas Becket, Jeanne d'Arc en Gilles de Rais. Allen stierven een dramatische dood die echter slechts een ritueel offer was om de heropstanding van de god en de hernieuwing van de aarde te verzekeren.
*In de dorpen zat de gehoornde god de heksenvergaderingen voor. Voor christelijke observators van dit gebeuren leken de heksen daar de duivel te aanbidden, terwijl het in werkelijkheid om de verering van de voorchristelijke god Dianus ging.
*Het bewaren van deze oude religie viel toe aan een ras van oorspronkelijke bewoners, klein van gestalte, die telkens verdreven waren door telkens weer andere invallers. Dit zou ook aan de oorsprong liggen van de verhalen over [[Heksenwoordenboek/F|feeën]], [[Heksenwoordenboek/K|kabouters]] en andere kleine volken. Deze wezens waren heel schuw maar waren toch in staat om hun religie aan gewone mensen door te geven. De heksen waren hun leerlingen en zo ook de erfgenamen van de oude religie.
*Volgens Murray bestonden de (lokale) covens steeds uit dertien leden, waarvan twaalf gewone mannen en vrouwen, en één officier (''officer''). Alle leden waren verplicht om een wekelijkse vergadering (door Murray 'esbats' genoemd) bij te wonen, alsook de grotere sabbats.
*Er heerste een strenge discipline in de covens, en wie een vergadering miste of zich aan iets anders schuldig maakte, kon zwaar gestraft worden, soms zelfs tot de dood erop volgde.
*De organisatie en structuur was zo goed dat het christendom pas met de reformatie een sterkere greep kreeg op de bevolking. Daarvoor was een regelrechte aanval nodig op de invloedrijke rivaal, en dat gebeurde met de grote heksenvervolging.

Margaret Murrays theorie kreeg vanaf de jaren 1920 van verschillende kanten kritiek, bijvoorbeeld van George Lincoln Burr, Hugh Trevor-Roper en recenter van Keith Thomas. Andere academici echter hielden vol dat niettegenstaande de overdreven stellingen er toch een kern van waarheid in haar theorie zat. Een ervan was Arno Runeberg die in zijn boek ''Witches, Demons and Fertility'' (1947) wees op een aantal 'gewone' elementen die werden aangehaald bij beschrijvingen van sabbats, en die niets fantastisch hadden. Het ging volgens hem om werkelijke samenkomsten die later onder invloed van de verbeelding tot fantasmagorie werden veranderd.

==Theorieën over hekserij==
=== Alan Macfarlane over de definitie van hekserij ===
In zijn boek ''[[Hekserij/Bekende boeken/Witchcraft in Tudor and Stuart England|Witchcraft in Tudor and Stuart England]]'' uit 1970 onderzoekt sociaal-antropoloog Alan Macfarlane van de Universiteit van Cambridge de omstandigheden die leidden tot het geloof in hekserij in Engeland. Hij buigt zich ook over de problemen die hedendaagse historici ondervinden bij het zoeken naar een goede definitie van hekserij.

Het klassieke onderscheid tussen hekserij (''witchcraft'') en tovenarij (''sorcery'') werd in 1937 gemaakt door prof. Evans-Pritchard in ''Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande'' over de Afrikaanse stam van de Azande. Het onderscheid dat Evans-Pritchard maakt is dat tovenaars 'handelen' en manipuleren met behulp van riten, medicijnen en bezweringen, terwijl heksen invloed uitoefenen zonder hulpmiddelen, uitsluitend puttend uit hun psychische kracht. Een persoon ''is'' dus een heks en is zich soms zelfs niet bewust van zijn of haar kracht. Hij of zij is als het ware slechts een vehikel voor een kracht, groter dan de zijne of de hare.
:Alan Macfarlane meent dat dit onderscheid niet altijd geldig is en werkt wanneer andere samenlevingen dan die van de Azande worden beschouwd. De Azande zelf hebben niet steeds heksen die aan deze criteria beantwoorden. Toch is het bijvoorbeeld in het Essex (Engeland) uit de tijd van de Tudors en de Stuarts een bruikbaar instrument gebleken. 

Andere onderzoekers baseerden hun definitie op het werk van christelijke [[Heksenwoordenboek/D|demonologen]] van het Europese vasteland.
Weer anderen weer op dat van het volksgeloof. Macfarlanes conclusie is dat:
#alhoewel antropologen enkele bruikbare analytische onderscheidingen hebben gemaakt, deze niet echt van nut zijn in een aantal samenlevingen;
#woorden zoals 'hekserij' en 'tovenarij' (witchcraft and sorcery) in verschillende betekenissen gebruikt werden in het 17-eeuwse Engeland. 
Om verwarring te vermijden stelt hij voor om hekserij (''witchcraft'') te definiëren als het streven naar het toebrengen van schade door impliciete/interne middelen (niet zichtbaar), terwijl 'Witte hekserij' (''white witchcraft'') goede werkingen beoogt door middel van expliciete (zichtbare) middelen.

===Evans-Pritchard over de functie van hekserij in gemeenschappen===
* In gemeenschappen die geloven in hekserij biedt het een verklaring voor fenomenen die anders niet verklaard kunnen worden, zoals ziekten, ongevallen en onverwachte gebeurtenissen
* Het kan een instrument zijn ter sociale controle: bij antisociaal of afwijkend gedrag riskeert de overtreder beschuldigd te worden als heks en stelt zich daardoor buiten de gemeenschap, wat een afdoend afschrikmiddel is.
* Het geloof in hekserij bevordert volgens antropologisch onderzoek in een gemeenschap voorzichtige relationele omgang. Niemand weet immers precies wie er een heks is en wie niet.&lt;ref&gt;Onderzoek van E.E. Evans-Pritchard over hekserij bij de Azande in Afrika.&lt;/ref&gt;

===Brian A. Pavlac over de oorsprong en de oorzaken van de heksenvervolging===
Over de mogelijke oorzaken van de heksenvervolgingen in Europa verschillen historici nogal van mening. Brian A. Pavlac onderscheidt tien verschillende categorieën van theorieën:&lt;ref&gt;Brian Pavlac, Chair of History Department, King's College, Pennsylvania (VS): De genoemde theorieën zet hij uiteen op deze website: [https://departments.kings.edu/womens_history/witch/worigin.html Ten General Historical Theories about the Origins and Causes of the Witch Hunts]&lt;/ref&gt; 
#'''Ziektetheorieën''' (Illness theories): hieronder vallen massahysterie, waandenkbeelden e.d. bij de heksenvervolgers, alsook fysieke aandoeningen zoals syfilis, hallucinaties door het eten van door moederkoren aangetast brood of paddenstoelen, nachtschade enz. Een en ander het valt echter moeilijk te rijmen met de grote aantallen van heksenjagers die mentaal labiel zouden zijn.
#'''Locatiegebondenheid''' (The Geographic Origins Theories): heksenvervolgingen zouden vooral plaatsgevonden hebben in bergachtige streken, zoals de Alpen en de Pyreneeën of ontstaan zijn in regio's die voordien economisch zelfvoorzienend waren en nu in economische problemen kwamen.
#De '''hebzuchttheorie''' (The Greed Theory): de heersende elite zou aangezet hebben tot heksenvervolgingen om bezittingen te kunnen inpalmen.
#De theorieën van de '''religieuze rebellie''' (The Religious Rebellion Theories): enerzijds de satanische en anderzijds de heidense rebellie tegen het gevestigd geloof die voor waar worden aangenomen. Echter, voor de 19e eeuw zijn geen satanvereringen bekend en ook de overleving van het heidendom door de eeuwen heen (de theorie van Margaret Murray) is niet onomstreden.
#De theorie van '''geloofsconflicten''' (The Confessional Conflict Theory), waardoor protestanten en katholieken elkaar in de periode van de [[Reformatie]] wederzijds van hekserij beschuldigden. Het is echter weinig geloofwaardig dat aanhangers van het christendom tot deze praktijk zouden zijn overgegaan.
#De '''rampentheorie''' (The Disaster Theory) waarbij bovennatuurlijke krachten als oorzaak zouden zijn aangewezen bij grote rampen zoals epidemieën, storm en hongersnood. Waarom nu precies heksen zouden zijn aangewezen in een bepaalde periode, is niet duidelijk.
#De (onjuiste) '''samenzweringstheorie''' (The (Mistaken) Conspiracy Theory): stelt dat in de late middeleeuwen een vrij beperkte religieuze elite de theologische theorie zou hebben verspreid dat een sekte bestaande uit door [[Heksenwoordenboek/D|demon]]en geholpen heksen met het christendom wilde concurreren. Beïnvloed door deze denkbeelden zouden overheden ingegrepen hebben. Dat kleine groeperingen met deze denkbeelden zo'n invloed met verstrekkende gevolgen zouden, hebben kunnen uitoefenen is niet erg waarschijnlijk.
#De theorie van '''sociale controle en staatsvorming''' (The Social Control or State-building Theory) waarbij vroegmoderne regeringen de angst voor hekserij zouden uitgebuit hebben om een steviger centraal gezag uit te bouwen. Een gelijkaardige theorie die in de 19e eeuw populair werd, was dat de kerk zelf het idee van heksen verspreid zou hebben om zichzelf te verrijken en tegenstanders gemakkelijk uit de weg te kunnen ruimen.
#De Sociaal functionalistische of sociale '''beschuldigingstheorie''' (The Social Functionalist or Social Accusations Theory): personen die anderen beschuldigden een heks te zijn hadden daar zelfzuchtige motieven bij, bijvoorbeeld om maatschappelijk aanzien te verwerven. Het vervolgen van heksen zou ook de banden van een samenleving verstevigd hebben en het was een excuus om zich te ontdoen van zwakkeren, zieken en marginalen.
#De '''misogynie-theorie''' (The Misogyny Theory): vaak naar voren gebracht door feministische schrijvers, dat beschuldigingen van hekserij een middel waren om vrouwen maatschappelijk te kunnen blijven onderdrukken. De verbinding van vrouwen met volkse magie en genezing, en de veranderende opvattingen over hun sociale en economische plaats in het vroegmoderne Europa zorgde voor spanningen die resulteerden in heksenvervolgingen.

===Christina Larner over drie types van hekserij ===
Sociologe {{Wp|Christina Larner|Christina Larner}} (1933-1983) werd beschouwd als de meest vooraanstaande expert van de geschiedenis van de hekserij in Schotland. Haar publicaties over hekserij: ''Enemies of God: The Witch Hunt in Scotland'' (1981) en ''[[Witchcraft and Religion: The Politics of Popular Belief]]'' (1984) waren bijzonder invloedrijk en zorgden ervoorat de studie van de geschiedenis van de hekserij een aanvaard academisch onderzoeksgebied werd. In 1974 publiceerde zij in het tijdschrift New Society ''Is all witchcraft rally witchcraft?''&lt;ref&gt;New Society, vol. 30, 1974, p.81-83&lt;/ref&gt; Om de vergelijkende studie van hekserij&lt;ref&gt;Christina Larner bedoelt hiermee de vergelijkende studie tussen hekserij van pre-industrieel Europa en die van primitieve maatschappijen.&lt;/ref&gt; een stap vooruit te brengen maakte zij hierin onderscheid tussen drie soorten van hekserij: Type A, Type B en Type C. 
#'''Type A'''- hekserij is '''maleficium''', de eenvoudigste vorm van hekserij. Het kan zowel betrekking hebben op tovenarij - de fysieke manipulatie van objecten en/of bezweringen met woorden - en hekserij - het schade toebrengen aan anderen door krachten geactiveerd door haat.
#'''Type B'''- hekserij is '''verdrag-hekserij''', (compact witchcraft) waarbij een pact gesloten wordt met Satan, de christelijke duivel. Volgens Larner is hier de scheidingslijn tussen 'witte magie' (genezend) en 'zwarte magie' (maleficium, schadend) veel vager, omdat niet duidelijk is of de verworven krachten ten goede of ten kwade zullen gebruikt worden.
#'''Type C'''- hekserij is '''sabbat-hekserij''' (sabbath witchcraft). Het zou kunnen beschouwd worden als een uitbreiding van verdrag-hekserij, maar de toevoeging van de sabbat maakt het verschil. Het combineert het idee dat heksen een pact met de duivel sluiten met het idee dat ze contact zoeken met andere heksen om hem te vereren. Deze combinatie is in Europa zelfs gebruikelijker dan het pact met één heks. Heksensabbats of meetings komen ook voor in niet-christelijke, primitieve culturen waar pacts met één persoonlijke duivel onbekend zijn.
Types A en C worden vervolgens verder onderverdeeld:
*Type A (Maleficium)
** Bij '''Type A1''' wordt de heks beschuldigd van daden van maleficium. 
** '''Type A2''' representeert de complicaties die optreden wanneer maleficium in contact komt met een wettelijk systeem dat een bestaande formule heeft om de betekenis van maleficium te duiden.  
** '''Type a1''' stelt ''genezing'' voor (curing), de keerzijde van de macht tot maleficium. 
**'''Type a2''' wijst op ''genezing'' in een maatschappij die waarschijnlijk deze vorm van hekserij evengoed zal bestraffen als maleficium. 
*Type C (Sabbath witchcraft)
**'''Type C1''' zijn alle heksenmeetings
**'''Type C2''' zijn meetings waar de duivel bij is, in gelijk welke vorm.
**'''Type C3''' is een gewilde omkering van de christelijke verering: de Satanische zwarte mis.
=== J. D. Krige over de sociale functie van hekserij ===
J.D. Krige (''The Social function of Witchcraft, 1947'') was een Zuid-Afrikaanse antropoloog. Hij werd beïnvloed door Evans-Pritchards werk met de Azande, die hekserij als oorzaak voor tegenslagen aanwezen. Krige paste een vergelijkbare logica toe op Zuidelijk-Afrikaanse contexten, maar paste deze aan de unieke sociale en verwantschapsstructuren aldaar aan.

Zijn theorie kan als volgt worden samengevat:
#Sociale regulering en controle: Opvattingen over hekserij fungeren als een vorm van informele sociale controle, die helpt bij het handhaven van normen en het ontmoedigen van antisociaal gedrag. Mensen zijn bang beschuldigd te worden van hekserij, wat hen ervan weerhoudt gemeenschappelijke waarden te schenden of zich afgunstig of egoïstisch te gedragen.
#Verklaring voor ongeluk: Hekserij biedt een cultureel geaccepteerde verklaring voor onverwachte gebeurtenissen of ongelukken, zoals ziekte of overlijden, vooral wanneer er geen duidelijke oorzaak aanwijsbaar is. Deze verklaring helpt om een gevoel van orde en causaliteit in de samenleving te behouden.
#Conflicthantering: Beschuldigingen van hekserij komen vaak naar voren in contexten van interpersoonlijke spanningen, met name binnen uitgebreide families of tussen buren. Het geloofssysteem biedt een sociaal aanvaarde manier om conflicten te uiten en te beheersen, zonder directe confrontatie'
#Versterking van groepssolidariteit: Door een vermeende 'heks' te identificeren en te isoleren, kunnen gemeenschappen hun collectieve morele normen bevestigen en de sociale cohesie versterken. Het creëert een duidelijke grens tussen 'insiders' (leden van de morele gemeenschap) en 'outsiders' (heksen of andersdenkenden).

=== Bronislwaw Malinowski over hekserij/tovenarij als mimetische representatie ===
In ''Sorcery as Mimetic Representation'' (1925) betoogt Malinowski dat tovenarij functioneert via representatie en geloof, in plaats van via bovennatuurlijke kracht. Het dient als een psychologische uitlaatklep, een sociaal signaal en een mechanisme voor conflictregulering en versterkt tegelijkertijd het culturele wereldbeeld. 

Malinowski benadrukte dat het er niet toe doet of tovenarij in bovennatuurlijke zin &quot;werkt&quot;: &lt;U&gt;wat telt is de sociale functie ervan: het versterken van normen, het beheren van relaties en het bieden van emotionele verlichting.&lt;/U&gt; Tovenarij ziet hij als een symbolische handeling (mimesis): het is niet alleen een geloof in de kracht van magie, maar een geritualiseerde, mimetische handeling – een dramatische representatie van intentie.

Toverij ontstaat vaak in situaties van sociale spanning, zoals jaloezie, competitie of gebroken normen. De praktijk helpt mensen om angsten en grieven te beheersen, waardoor symbolische uitingen mogelijk zijn in plaats van directe confrontatie. Voor de 'tovenaar' drukt het uitvoeren van de rite vijandigheid, agressie of afgunst uit en kanaliseert deze.
Voor het slachtoffer of doelwit kan de wetenschap dat er een spreuk is uitgesproken angst, stress of ziekte veroorzaken, wat Malinowski zag als een reëel psychosomatisch effect – waardoor tovenarij reële gevolgen had, zelfs als de bovennatuurlijke basis ervan in twijfel werd getrokken. Malinowski respecteerde de inheemse logica en beschouwde tovenarij en hekserij niet als irrationeel, maar als intern coherent binnen het wereldbeeld van de gemeenschap.

=== Monica Hunter-Wilson over de relatie hekserij en sociale structuur ===
Monica Hunter-Wilson (later Monica Wilson), een Zuid-Afrikaanse antropologe, leverde een belangrijke bijdrage aan de studie van hekserij door de relatie ervan met de sociale structuur te analyseren, met name onder de Pondo-bevolking in Zuid-Afrika. Haar inzichten bouwden voort op functionalistische ideeën en breidden deze uit, maar besteedden meer aandacht aan de dynamiek van verwantschap, autoriteit en macht binnen sociale systemen.

Monica Wilson zag hekserij als diepgeworteld in de structuur van verwantschap, autoriteit en economische verplichting. Het was niet alleen een manier om met tegenslag of afwijkend gedrag om te gaan, maar ook een venster op de morele en relationele structuur van de samenleving.
;Hekserij weerspiegelt de sociale structuur:
Wilson betoogde dat overtuigingen over hekserij de onderliggende spanningen binnen de sociale structuur weerspiegelen, met name in samenlevingen die gebaseerd zijn op verwantschap. Beschuldigingen komen vaak voor in de vorm van ambigue of gespannen sociale relaties, zoals tussen schoonfamilie, bijvrouwen of binnen uitgebreide families.
;Uiting van latent conflict: Beschuldigingen van hekserij bieden een sociaal aanvaardbare manier om vijandigheid, wrok of jaloezie te uiten die niet openlijk kan worden geconfronteerd in hechte familiegroepen. Deze beschuldigingen komen vaak naar voren in situaties waarin autoriteit wordt betwist of waar afhankelijkheid en verplichting stress veroorzaken.
;Controle door ambiguïteit: De ambiguïteit van hekserij (je kunt nooit bewijzen dat iemand een heks is) maakt het mogelijk om te dienen als een controlemechanisme, met name ten aanzien van afwijkend of storend gedrag. Mensen schenden minder snel sociale normen als ze bang zijn verdacht te worden van hekserij.
;Hekserij als politiek instrument: In sommige gevallen worden beschuldigingen gebruikt om autoriteitsfiguren, met name ouderen of rijkere verwanten, uit te dagen of te ondermijnen. Hekserijovertuigingen kunnen dus spanningen in hiërarchieën onthullen – niet alleen tussen individuen, maar ook binnen het grotere sociale en economische systeem.
;Culturele betekenis, niet alleen functie: Hoewel Wilson beïnvloed was door het functionalisme, legde zij de nadruk op betekenis en interpretatie, wat aantoont dat hekserij een cultureel idioom is om macht, ongeluk en moraliteit te begrijpen.

===Max Marwick over hekserij als sociale spanningmeter===
Max Marwicks theorie over hekserij als een 'meter van sociale spanning' is een belangrijke bijdrage aan de antropologie van hekserij. Hij betoogde dat overtuigingen en beschuldigingen over hekserij fungeren als barometers van onderliggende sociale stress, vooral in kleinschalige samenlevingen waar spanningen vaak niet direct kunnen worden geuit.

;Elementen van Marwicks theorie
Max Marwicks visie op hekserij (''Witchcraft And Sorcery'', 1970) als een graadmeter voor sociale spanningen positioneert het als een diagnostisch instrument – een manier om punten van spanning, angst of ongelijkheid in een gemeenschap te identificeren. Het werkt meer als een meetinstrument dan als medicijn: het signaleert stress in plaats van het op te lossen.

#Hekserij weerspiegelt sociale spanning: Hekserij veroorzaakt geen sociale spanning; het drukt deze juist uit en weerspiegelt deze. Wanneer relaties onder druk komen te staan – door afgunst, competitie, conflicten over middelen of ambigue rollen – komen beschuldigingen over hekserij vaak naar boven.
#Indirecte uiting van conflict: In veel samenlevingen wordt directe confrontatie ontmoedigd, vooral tussen familieleden of leden van de gemeenschap die de harmonie moeten bewaren. Hekserij wordt een cultureel gepaste manier om persoonlijke grieven, wrok of morele oordelen te uiten.
#Spanningsmanagement, geen oplossing: Hoewel hekserijopvattingen kunnen aangeven waar spanningen liggen, lossen ze de problemen niet per se op. Beschuldigingen kunnen conflicten juist verergeren of leiden tot verder zondebok-denken, uitsluiting of rituele reacties.
#Focus op de aanklager, niet alleen op de beschuldigde: Marwick benadrukte het analyseren van de motieven en sociale positie van de aanklager, en betoogde dat beschuldigingen vaak meer zeggen over hun behoeften, angsten of frustraties dan over de vermeende heks.
#Dynamisch, niet statisch: Hekserij is geen vaste instelling, maar een flexibel sociaal mechanisme dat ontstaat en verdwijnt in overeenstemming met veranderende sociale spanningen. De patronen ervan kunnen bredere dynamieken van verandering, ongelijkheid en aanpassing binnen een samenleving onthullen.

== Verder lezen ==
* [https://www.leesgenoot.nl/speurwerk/waarom-vooral-vrouwen-van-hekserij-werden-beschuldigd Waarom vooral vrouwen van hekserij werden beschuldigd]

== Noten ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>l0ttcpcpzv9nl5cm5lqotjbhfe72sjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/Zonnetekenastrologie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24718</id>
    <revision>
      <id>422191</id>
      <parentid>413156</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>min ref</comment>
      <origin>422191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14315" sha1="4mcgbijxyf2rzt6i2tubi6yeuhjj2wa" xml:space="preserve">{{Astrologie}}
[[Bestand:Astro signs.svg|frameless|upright=1.25|center]]
'''Zonnetekenastrologie''', ook '''popastrologie''' genoemd, is de populaire vorm van astrologie zoals die in kranten en tijdschriften verschijnt. Het gaat hier om een sterk vereenvoudigd systeem van astrologie dat alleen gebruikmaakt van de positie van de Zon tijdens de geboorte. Het teken van de [[Westerse astrologie/De dierenriem|dierenriem]] waaronder iemand geboren is volgens zijn horoscoop wordt dan zijn ''sterrenbeeld'' of ''zonneteken'' genoemd. Omdat er slechts 12 dierenriemtekens gebruikt worden in de westerse astrologie, beperkt deze typologie zich tot 12 verschillende persoonlijkheden. 

Een verfijning van dit systeem zijn de decanaten, waarbij elk teken wordt opgedeeld in drie partjes van tien graden (en tien dagen), met elk een eigen heerser. Dit levert een dierenriem op met 36 verschillende persoonlijkheidstypen.&lt;ref&gt;[https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/astrologie/197150-decanaten-de-36-persoonlijkheidstypen-van-de-dierenriem.html InfoNu: ''Decanaten: de 36 persoonlijkheidstypen van de dierenriem.'']&lt;/ref&gt;

==Immens verschil met klassieke astrologie==
De geldigheid van dit type astrologie wordt zelfs onder astrologen sterk betwist. Het verschil met de [[Westerse astrologie/William Lilly en Christian astrology|traditionele (middeleeuwse) astrologie]] is immers erg groot. In de popastrologie wordt geen rekening gehouden met de plaatsing van de Maan en [[Westerse astrologie/De planeten|planeten]] in de horoscoop, noch met [[Westerse astrologie/De aspecten|aspecten]] die de planeten en bijzondere punten als [[Westerse astrologie/De Ascendant|Ascendant]] onderling maken. Evenmin wordt van [[Westerse astrologie/De huizen|huizen in de astrologie]] gebruikgemaakt. Bij een analyse worden dan ook veel minder variabelen gebruikt waardoor de duiding alleen een vrij grof en op veel mensen toepasselijk beeld kan opleveren. Daar komt dan nog bij dat de rubriek 'horoscoop' in een krant, tijdschrift of op de televisie vaak wordt overgelaten aan iemand die zelf geen astroloog is en lukrake voorspellingen doet die niet gebaseerd zijn op astrologische regels.

==De zonnetekens==
Als iemand naar je 'zonneteken' of 'sterrenbeeld' vraagt, heeft dat in de astrologie dus betrekking op de plaats van de Zon tijdens je geboorte. De westerse astrologie gebruikt bij de duiding van gebeurtenissen twaalf 'partjes' van de baan die de Zon in de loop van het jaar schijnbaar langs de hemel maakt. Die partjes zijn de zonnetekens of kortweg: de tekens, te beginnen vanaf Ram bij het lentepunt. 'Sterrenbeelden' zijn eigenlijk de astronomische constellaties aan de hemel, en die komen niet meer overeen met de 12 sectoren die de astrologie gebruikt. Sommige astrologen (popastrologen) maken zelfs uitsluitend gebruik van deze zonnepositie, zoals 'Zon in Ram of 'Zon in Weegschaal' om hiermee een horoscoop te maken. Deze astrologierubriekjes die in tijdschriften verschijnen werken dus met een bijzonder gereduceerde astrologische methode en hebben eigenlijk nog weinig te maken met de complexiteit van de ware astrologie. 

===Ram (Aries)===
Zoals bij alle tekens van de dierenriem, schrijft de astrologie ook bepaalde kenmerken toe aan mensen die onder het teken Ram geboren zijn. Die kenmerken worden bepaald door:
# een driedeling van de 12 tekens: er zijn 4 ''hoofdtekens''&lt;ref&gt;Hoofdtekens: Ram, Kreeft, Weegschaal, Steenbok&lt;/ref&gt;, 4 ''vaste tekens''&lt;ref&gt;Vaste tekens: Stier, Leeuw, Schorpioen, Waterman&lt;/ref&gt; en 4 ''beweeglijke tekens''&lt;ref&gt;Beweeglijke tekens: Tweelingen, Maagd, Boogschutter, Vissen&lt;/ref&gt;
# een vierdeling van de 12 tekens: er zijn 3 ''aardetekens''&lt;ref&gt;Aardetekens: Stier, Maagd, Steenbok&lt;/ref&gt;, 3 ''luchttekens''&lt;ref&gt;Luchttekens: Tweelingen, Weegschaal, Waterman&lt;/ref&gt;, 3 ''vuurtekens''&lt;ref&gt;Vuurtekens: Ram, Leeuw, Boogschutter&lt;/ref&gt; en 3 ''watertekens''&lt;ref&gt;Watertekens: Kreeft, Schorpioen, Vissen&lt;/ref&gt; 
# en een tweedeling van de 12 tekens: er zijn 6 positief mannelijke&lt;ref&gt;Positief, mannelijk: Ram, Tweelingen, Leeuw, Weegschaal, Boogschutter, Waterman&lt;/ref&gt;, en 6 negatief vrouwelijke&lt;ref&gt;Met 'vrouwelijke' of 'negatieve' wordt geen (negatief) waardeoordeel uitgesproken. Het gaat hier om een dynamische wisselwerking positief-negatief, te vergelijken met Yin en Yang uit de Chinese filosofie/astrologie&lt;/ref&gt; tekens &lt;ref&gt;Negatief, vrouwelijk: Stier, Kreeft, Maagd, Schorpioen, Steenbok, Vissen&lt;/ref&gt;

Voor het teken '''Ram''' levert dit het volgende op:
# '''Hoofdteken''': kordate, rechtlijnige, dynamische aanpak. 
# '''Vuurteken''': 'Cholerisch' temperament
# '''Positief''': yangprincipe: mannelijk,  actief, extravert, zelfexpressie, dominantie, op de wereld gericht
wat een totaalbeeld oplevert van daadkracht, energie, individualiteit e.d., met de nadelen die er aan zijn verbonden.&lt;br&gt;

Enkele kenmerken die in de popastrologie doorgaans met Ram worden geassocieerd, en die uit deze 3 kwaliteiten kunnen worden afgeleid, zijn bijvoorbeeld zelfvertrouwen, moed, ongeduld, impulsiviteit, egocentrisch, enthousiasme, initiatief nemend, leiderschap, geprikkeldheid, ongekunsteldheid, energiek.

===Stier (Taurus)===
Stier is een negatief, introvert en vast aardeteken, met [[Westerse astrologie/De planeten|Venus]] als heerser. De combinatie van deze elementen levert volgende algemene eigenschappen op die doorgaans aan het teken worden toegekend: 
standvastig, volhardend, koppig, aards, sensueel, praktisch, conservatief, vaak artistiek en muzikaal, traag, geduldig, stabiel, zoekt financiële en emotionele zekerheid, pleziermaken, niet erg dynamisch, maar eens op gang niet te stuiten, eten, drinken, genieten, betrouwbaar, lichamelijke kracht en taaiheid. Voorbeelden van beroepen: kunstenaar, tuinier, veehouder, landbouwer, belegger, decoratie, kleding, horeca, entertainment,...

Deze 'eigenschappen' zouden eigenlijk moeten afgewogen worden aan de rest van de horoscoop. Staan er bijvoorbeeld behalve de [[Planeten in de astrologie#Zon|Zon]] geen planeten in Stier dan zullen deze kenmerken zich -volgens de astrologische principes- niet erg manifesteren. Vandaar het gevaar en de oppervlakkigheid van popastrologie, die geen rekening houdt met andere sterke factoren uit de horoscoop. Hetzelfde geldt voor de hierna besproken tekens.

===Tweelingen (Gemini)===
Tweelingen is een positief, extravert en beweeglijk luchtteken, met [[Westerse astrologie/De planeten|Mercurius]] als heerser en geassocieerd met het 3e huis van de horoscoop. De combinatie van deze elementen levert volgende algemene eigenschappen op die doorgaans aan het teken worden toegekend: communicatieve vaardigheden, wisselvallige gedachtewereld, niet erg standvastig, wispelturig, neiging tot te snel handelen, ongeduld, zich goed kunnen aanpassen, eerder rationeel dan emotioneel ingesteld, positieve basishouding, extravert, gezellig, sociaal, geestig, nieuwsgierig, nood aan afwisseling, snel verveeld, wat oppervlakkig, veel hobby's en bezigheden die snel verlaten worden voor iets anders, goede bemiddelaar, beroepen als schrijver, leraar, diplomaat, advocaat, danser. 

===Kreeft (Cancer)===
Kreeft is een negatief, introvert waterteken (hoofdteken van de watertekens), met Maan als heerser en geassocieerd met het 4e huis. De combinatie van deze elementen levert volgende algemene eigenschappen op die doorgaans door de popastrologie aan het teken worden toegekend: 
Hardnekkig,
vasthoudend,
vindingrijk,
loyaal, 
intuïtief, 
conservatief,
liefdevol,
emotionele kracht,
rijke gevoelens,
beschermend,
voorzichtig,
doelbewust,
romantisch, 
fantasierijk, 
gericht op familie, veiligheid,
huiselijk,
ouderlijke instincten,
ontvankelijk,
trouw, 
warm, 
sympathiek, 
patriottisch, 
sentimenteel,
zorgzaam, 
eerlijk, 
aardig,
spaarzaam,
eenvoudig,
humeurig, 
vasthoudend, manipulerend via emotie indien negatief

===Leeuw (Leo)===
De popastrologie of 'zonnetekenastrologie' schrijft doorgaans een aantal kenmerken toe aan mensen met Zon in Leeuw, gebaseerd op de volgende hoedanigheden van het teken Leeuw:
* vuurteken: cholerisch temperament, energie, dynamisme, enthousiasme, leiderschap, ...
* vast teken: stabiliteit, status quo, volhardend, loyaal, ...
* polariteit: positief, extravert
* Zon als heerser: zelfvertrouwen, leiderschap, moed, vitaliteit, charisma, ego...
* associatie met het 5e astrologisch [[Westerse astrologie/De huizen|huis]]: plezier, creativiteit, kinderen, ...
Daaruit worden vaak kenmerken afgeleid als creatief, dramatisch, hartstochtelijk, van aandacht en luxe houden, nobel, charismatisch, beschermend, royaal, trouw, bazig, dogmatisch enz.

===Maagd (Virgo)===
Zoals bij alle tekens van de dierenriem, schrijft de astrologie ook bepaalde kenmerken toe aan mensen die onder het teken Maagd geboren zijn. Die kenmerken worden bepaald door:
# een driedeling van de 12 tekens: er zijn 4 ''hoofdtekens''&lt;ref&gt;Hoofdtekens: Ram, Kreeft, Weegschaal, Steenbok&lt;/ref&gt;, 4 ''vaste tekens''&lt;ref&gt;Vaste tekens: Stier, Leeuw, Schorpioen, Waterman&lt;/ref&gt; en 4 ''beweeglijke tekens''&lt;ref&gt;Beweeglijke tekens: Tweelingen, Maagd, Boogschutter, Vissen&lt;/ref&gt;
# een vierdeling van de 12 tekens: er zijn 3 ''aardetekens''&lt;ref&gt;Aardetekens: Stier, Maagd, Steenbok&lt;/ref&gt;, 3 ''luchttekens''&lt;ref&gt;Luchttekens: Tweelingen, Weegschaal, Waterman&lt;/ref&gt;, 3 ''vuurtekens''&lt;ref&gt;Vuurtekens: Ram, Leeuw, Boogschutter&lt;/ref&gt; en 3 ''watertekens''&lt;ref&gt;Watertekens: Kreeft, Schorpioen, Vissen&lt;/ref&gt; 
# en een tweedeling van de 12 tekens: er zijn 6 positief mannelijke&lt;ref&gt;Positief, mannelijk: Ram, Tweelingen, Leeuw, Weegschaal, Boogschutter, Waterman&lt;/ref&gt;, en 6 negatief vrouwelijke&lt;ref&gt;Met 'vrouwelijke' of 'negatieve' wordt geen (negatief) waardeoordeel uitgesproken. Het gaat hier om een dynamische wisselwerking positief-negatief, te vergelijken met Yin en Yang uit de Chinese filosofie/astrologie&lt;/ref&gt; tekens &lt;ref&gt;Negatief, vrouwelijk: Stier, Kreeft, Maagd, Schorpioen, Steenbok, Vissen&lt;/ref&gt;

Voor het teken Maagd levert dit het volgende op: 
# '''Aardeteken''': 'Melancholisch ' {{Wp|Humores|temperament}}
# '''Beweeglijk teken''': aanpassingsvermogen, richt zich afwisselend op zichzelf en op zijn omgeving
# '''Negatief''': {{Wp|Yin en yang|Yinprincipe}}: vrouwelijk, passief, introvert

De kenmerken die in de popastrologie doorgaans met Maagd worden geassocieerd zijn uit deze 3 kwaliteiten afgeleid: 
Analytisch, kritisch, veel inzicht, detaillistisch, nauwgezet, 
ordelijk, methodisch, praktisch, pragmatisch,
mentaal, intelligent, 
verantwoordelijk, betrouwbaar, 
perfectionistisch, 
slim,  geestig, nuchter, aards, zinnelijk,
conservatief,  conventioneel, inschikkelijk, goed gemanierd, 
hygiënisch, 
terughoudend, bescheiden, enz.

===Weegschaal (Libra)===
Weegschaal behoort tot de 4 hoofdtekens  en wordt verder geassocieerd met het element Lucht en de mannelijke, positieve tekens. De traditionele heerser van het teken is Venus. Op grond daarvan worden volgende kenmerken vaak afgeleid:
evenwichtig, gericht op harmonie, diplomatisch, bereid tot het sluiten van compromissen, goed kunnen samenwerken, onpartijdig, sociaal, goedgehumeurd, aardig, artistiek, gericht op schoonheid en plezier, estheet, enz. 

===Schorpioen (Scorpio)===
Schorpioen is het achtste teken van de dierenriem, het behoort tot de vaste tekens  en wordt geassocieerd met het element Water. het is een vrouwelijk, negatief, introvert teken. De traditionele heerser van het teken is Mars, en na de ontdekking van Pluto is deze er als heerser bijgekomen.  Popastrologen schrijven doorgaans de volgende kenmerken toe aan mensen met Schorpioen als teken: intens, sterk, vastberaden, hardnekkig, intens emotioneel, teruggetrokken, geheimzinnig, diepgaand, passioneel, mens van uitersten, seksueel, loyaal, ambitieus, extreem, eigenzinnig, fanatiek, mysterieus, diep haatdragend, mogelijk vernielzuchtig.

===Boogschutter (Sagittarius)===
De popastrologie of  schrijft doorgaans een aantal kenmerken toe aan mensen met Zon in Boogschutter, gebaseerd op de volgende hoedanigheden van het teken Boogschutter:
*vuurteken: energie, dynamisme, enthousiasme, leiderschap, ...
*beweeglijk teken: aanpassingsvermogen, nieuwsgierigheid, leergierigheid, bewegingsdrang, reizen, ...
*polariteit: positief, extravert
*Jupiter als heerser: geluk, eer, geloof, uitbundigheid, jovialiteit, genotzucht, optimisme, geestigheid, ...
*associatie met het 9e astrologisch huis: reizen, hogere studies, ...

===Steenbok (Capricorn)===
De popastrologie schrijft doorgaans een aantal kenmerken toe aan mensen met Zon in Steenbok, gebaseerd op de volgende hoedanigheden van het teken Steenbok:
*aardeteken: praktisch, aards, stabiliteit, ...
*hoofdteken: leiderschap, ambitie, initiator, ...
*polariteit: negatief, introvert
*heerser is [[Westerse astrologie/De planeten|Saturnus]]: ernst, hard werken, ambitie, ...
Vaak genoemde kenmerken, afgeleid uit deze hoedanigheden zijn: praktisch, ernstig, ambitieus, standvastig, 
gedisciplineerd, methodisch,georganiseerd,
voorzichtig, betrouwbaar, kritisch enz.

===Waterman (Aquarius)===
Waterman is het elfde teken van de dierenriem. Het behoort tot de 4 vaste tekens  en wordt verder geassocieerd met het element Lucht (sanguinisch) en de mannelijke, positieve tekens. Traditioneel was de heerser van Waterman Saturnus maar Uranus is tegenwoordig ook zijn heerser. kenmerken die op basis hiervan worden toegeschreven aan dit teken zijn bijvoorbeeld scherpzinnigheid, originaliteit, fantasierijk, sociaal, vriendelijk, grillig, excentriek, gericht op absolute vrijheid, anti-autoritair, veel en vluchtige relaties, eerder koel, rationalistisch, enz.

===Vissen (Pisces)===
Als laatste teken van de dierenriem wordt het geassocieerd met het element Water. Samen met Tweelingen, Maagd en Boogschutter is het een van de 4 'beweeglijke tekens'. Het is ook een vrouwelijk, negatief, introvert teken. De traditionele heerser van Vissen is Jupiter, en Neptunus  is daar na zijn ontdekking als medeheerser bijgekomen. Popastrologen schrijven op basis hiervan doorgaans de volgende kenmerken toe aan mensen met Vissen als teken: beïnvloedbaar, meegaand, emotioneel, zachtaardig, goedgehumeurd, rustig in de omgang, aardig, sympathiek, niet echt praktisch, dromerig, intuïtief, fantasierijk, artistiek, naïef, spiritueel, escapistisch, opofferend, mystiek, religieus,  enz.

==Voetnoten==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4mcgbijxyf2rzt6i2tubi6yeuhjj2wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/Uurhoekastrologie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24738</id>
    <revision>
      <id>422194</id>
      <parentid>417307</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>mag worden weggelaten</comment>
      <origin>422194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="io8e3x9ijkhd47nepz0g3jf36iv3l6e" xml:space="preserve">{{Astrologie}}
[[Afbeelding:12 houses of heaven.jpg|left|thumb|Horosocooptekening met twaalf huizen, waarin de voor uurhoek belangrijke correspondenties planeet-huis-teken zijn uitgebeeld. Bijvoorbeeld (zie links op de tekening) &lt;span style='color: Blue'&gt;1e huis-Ram-Mars&lt;/span&gt; als heerser over het huis en het teken.]]

{{Nowrap|Een '''uurhoekhoroscoop'''}} is in de [[Westerse astrologie|astrologie]] een horoscoop die wordt &quot;getrokken&quot; om een antwoord te geven op een bepaalde vraag van een cliënt. Bijvoorbeeld: &quot;Zal mijn onderneming succes hebben?&quot; De Engelse astroloog William Lilly legde in zijn invloedrijke werk '[[Westerse astrologie/William Lilly en Christian astrology|Christian Astrology]]' uit 1647 de regels vast van de uurhoekastrologie. Moderne uurhoek&amp;shy;astrologen als Karen Hamaker en Derek Appleby baseren zich nog steeds op zijn bevindingen. 

==Wat is het?==
Het tekenen van de horoscoop gebeurt op dezelfde manier als die van een gewone geboortehoroscoop. Voor een bepaalde plaats (waar de vraag gesteld wordt) op een gegeven tijdstip (geboortemoment van de vraag) wordt een tekening gemaakt van het hemelgewelf vanuit een geocentrisch standpunt. Daarbij worden zon, maan en [[Westerse astrologie/De planeten|planeten]], samen met een aantal vaste sterren op een cirkel geplaatst die de [[Westerse astrologie/De dierenriem|zodiak]] met de twaalf tekens voorstelt. Die standen kunnen astrologen terugvinden in efemeriden (tabellen let de stand van de zon, de maan en enkele sterren). Bij het interpreteren van zulke &quot;uurhoek&quot; gelden speciale regels die overgeleverd zijn vanuit de laat-middeleeuwse astrologiepraktijk. [[Westerse astrologie/William Lilly en Christian astrology|William Lilly]] wordt hierbij beschouwd als de belangrijkste figuur die de uurhoekastrologie heeft verfijnd en haar regels vastgelegd.

==Het idee achter uurhoekastrologie==
Zoals met andere vormen van astrologie vertrekt de astroloog vanuit het idee dat elk tijdsmoment uniek is, en dat bepaalde eigenschappen van dat moment uit de stand van sterren en planeten kunnen worden afgelezen. Uurhoekastrologie is heel wat zwart-witter dan bijvoorbeeld geboorteastrologie of vormen van psychologische astrologie die nu opgang maken. Bij uurhoek is het antwoord vaak &quot;Ja&quot; of &quot;Nee&quot; en is er weinig ruimte voor nuance. Als orakelmethode is het wel veel omslachtiger dan bijvoorbeeld {{Wp|Geomantiek|geomantiek}} of het opwerpen van een munt en ook moet er heel wat (astrologische) studie aan voorafgaan vooraleer je zelf een uurhoekhoroscoop kunt interpreteren.

==Regels bij het interpreteren==
Eén van die regels is bijvoorbeeld dat de vraag niet kan worden beantwoord als de [[Westerse astrologie/De huizen|ascendant]] zich in de eerste drie graden van het teken bevindt. In dat geval oordeelt de astroloog dat het ''te vroeg'' is om een antwoord te geven op de vraag. De vrager zal moeten wachten tot zich nieuwe ontwikkelingen hebben voorgedaan... 

Typisch begint een astroloog (na berekenen en tekenen van de horoscoop) met het vaststellen van de 'significatoren', de planeten die voor de vrager en het gevraagde staan. Indien er een of ander gunstige verbinding tussen die planeten is, is dit al een sterke indicatie dat de kwestie een gunstig verloop zal hebben. Wat soms voorkomt is, dat er wel een verbinding is, maar dat een van de twee significatoren 'onder belegering' staat van een derde, ongunstige planeet. Die gooit dan roet in het eten, waardoor de zaak alsnog kan mislukken. Ook wanneer een significator 'verbrand' is ''(combustion)'', d.w.z. te dicht bij de zon staat, wijst dit op een slechte afloop. En zo zijn er nog tientallen andere regels waar rekening mee moet gehouden worden. Afgezien daarvan moet de uurhoekastroloog grondige kennis hebben van de  aard van de planeten, hun heersers, de [[Westerse astrologie/De huizen|huizen]] en de tekens waar ze hun grootste kracht laten gelden enzovoort. Het is dus vrij complex om alle factoren tegen elkaar af te wegen.

==Voorbeelden van uurhoekvragen==
:Zal mijn vrouw slagen voor haar rijexamen?
:Krijg ik de baan?
:Wordt mijn zieke moeder beter?
:Zal ik de erfenis ontvangen?
:Waar is mijn verloren horloge?

{{Appendix||2=

}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>io8e3x9ijkhd47nepz0g3jf36iv3l6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/Solaarhoroscoop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24759</id>
    <revision>
      <id>422174</id>
      <parentid>337705</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>opmaak</comment>
      <origin>422174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="kec09psaixkqe4coaub4mrdu44t1jxh" xml:space="preserve">----
{{Astrologie}}
Een '''solaarhoroscoop''' wordt opgesteld om &lt;span style='color: Blue'&gt;voorspellingen&lt;/span&gt; te kunnen doen &lt;span style='color: Blue'&gt;voor het jaar dat volgt op iemands verjaardag.&lt;/span&gt; Daarvoor  kijkt de astroloog in de efemeriden (tabellen met planeetstanden) om te kunnen berekenen wanneer de &lt;span style='color: Blue'&gt;Zon&lt;/span&gt; &lt;span style='color: Blue'&gt;op de precieze graad en boogminuut staat als bij de geboorte&lt;/span&gt; het geval was. De Zon mag dan wel op precies dezelfde plaats staan, de andere planeten staan natuurlijk ''elders'' aan het hemelgewelf en in de horoscoop. Als de astroloog dat heeft berekend (vaak tegenwoordig met computersoftware), wordt de solaarhoroscoop getekend. Deze horoscoop wordt op zich ook bekeken, maar traditioneel wordt het meeste belang gehecht aan de plaats waar de actuele planeten en de 'hoeken' van de solaar in de geboortehoroscoop terechtkomen. Als de Ascendant van de solaar bijvoorbeeld in het eerste huis van de geboortehoroscoop terechtkomt, zal het een jaar kunnen worden waarop iemand zich sterker kan doorzetten in de buitenwereld. Zoals steeds worden alle factoren tegen elkaar afgewogen: een sterk bezet 7e huis kan wijzen op gebeurtenissen in verband met de partner, maar dat is dan weer afhankelijk van de aard en de aspectering van die solaarplaneten. Ook het teken waar de meeste planeten in 'vallen' kan geïnterpreteerd worden als algemene trend voor het komende jaar: veel planeten in een vuurteken (zoals Ram, Leeuw en Boogschutter) duiden dan bijvoorbeeld op veel initiatieven en energie. 

Niet alle astrologen gebruiken hetzelfde systeem. Sommigen geven de voorkeur aan het interpreteren van de solaarhoroscoop zelf, terwijl anderen vooral kijken naar de verbindingen die de solaarhoroscoop en de geboortehoroscoop maken Het is vrij complex, omdat ook de 'huisheren' in de evaluatie worden betrokken (waar ze staan , of ze sterk zijn enz.) Staat bijvoorbeeld cusp 2 op Stier, dan is de huisheer van het tweede huis Venus (de heerser van Stier), en moet je die gaan bekijken in de horoscoop om na te gaan hoe het met je eigendommen en financiële zekerheid (waar het 2e huis voor staat) gesteld zal zijn. 

Het klinkt ingewikkeld, maar het helpt als je het je op de volgende manier voorstelt: zowel de solaarhoroscoop als de geboortehoroscoop zijn op transparant papier getekend. Leg nu de twee horoscopen boven op elkaar, zo dat de beide Zonnen op elkaar liggen. Nu zie je meteen waar de planeten en andere punten van de solaarhoroscoop in de geboortehoroscoop 'vallen'... Met wat geluk zie je een druk bezet 5e huis: veel plezier in het vooruitzicht en geluk bij de loterij en het spel! Kijk voor de basisbetekenissen van elk huis bij het hoofdstuk over  [[Westerse astrologie/De huizen|de huizen]].

== Verder lezen ==
* J. Grandgagnage: [https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/astrologie/197448-de-solaarhoroscoop-jouw-persoonlijke-jaarvoorspelling.html De solaarhoroscoop: jouw persoonlijke jaarvoorspelling]

{{Sub}}</text>
      <sha1>kec09psaixkqe4coaub4mrdu44t1jxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alchemie/Steen der wijzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24881</id>
    <revision>
      <id>422196</id>
      <parentid>312905</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>was idd zo, maar hoeft voor mij niet te worden vermeld</comment>
      <origin>422196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="el3drbxzm4jqo86sprppf6n8zjyfn9u" xml:space="preserve">{{Alchemie}}
[[File:JosephWright-Alchemist.jpg|thumb|left|''De alchemist op zoek naar Steen der wijzen''. Schilderij van Joseph Wright, 1771]]
De '''Steen der Wijzen'''  (Latijn: lapis philosophorum; Grieks: chrysopoeia) is een legendarische alchemistische substantie die in staat zou zijn om gewone metalen in goud te veranderen. Soms wordt het ook als levenselixer voorgesteld waaraan verjongende en levensverlengende eigenschappen worden toegekend. Lange tijd was het vervaardigen van de steen der wijzen het voornaamste doel van de westerse alchemie. In de loop van de 17e eeuw kreeg alchemie meer en meer een 'innerlijk' aspect, met auteurs als Jakob Böhme en Thomas Vaughan die waarschijnlijk al niet meer in een laboratorium werkten. Deze schrijvers identificeerden de steen der wijzen vaak met Christus en waren met evenveel recht mysticus te noemen als alchemist. Een andere, 19e-eeuwse opvatting stelt dat het doel van het 'Grote Werk' van de alchemisten zou neerkomen op het verlichten van de filosoof zelf. Iemand die zich ook intensief met alchemie heeft beziggehouden was de Zwitserse psycholoog [[Jungiaans woordenboek|Carl Gustav Jung]], die de symbolen van de alchemie en de beschreven processen in dieptepsychologische zin interpreteerde als manifestaties van het [[Jungiaans woordenboek/O|onbewuste]]. 

== Het recept voor de steen der wijzen ==
Bij alchemie in het algemeen en bij het vervaardigen van de steen der wijzen, worden verschillende fasen doorlopen: 
# Calcinatie: tot kalk branden of oxidatie
# Dissolutie: oplossen
# Separatie: scheiden
# Conjunctie: samenvoegen
# Fermentatie: gisten
# Distillatie: reiniging door verdamping
# Coagulatie: stolling, solidificatie
De op die wijze verkregen materie wordt het ''filosofisch ei'' genoemd.

Nicolas Flamel (1330-1418) stelde volgende 'vereenvoudigde' werkwijze voor:
* ''L’œuvre au noir'', genoemd naar de zwarte kleur die de bereiding krijgt: het blakeren van het materiaal in het vuur om de onzuiverheden eruit te halen. 
* ''L’œuvre au blanc'', of 'petit-œuvre' (het kleine werk) is een ongekende bewerking die 'de Witte Steen' oplevert, die gewone metalen in zilver kan veranderen. Symbolisch voorgesteld door een boom die manen draagt. 
* ''L'œuvre au rouge'', of 'grand-œuvre' (het grote werk); hier hebben we evenmin informatie over; in deze fase transformeert de Witte Steen in de Steen der Wijzen, symbolisch door een 'zonneboom' voorgesteld.  

Er zouden drie belangrijke etappes zijn in het vervaardigen van de steen der wijzen: 
# Eerst dient een ferment te worden geëxtraheerd, genaamd ''mercurium der filosofen'' (een hypothetische chemische stof)
# Dit ferment laten reageren op goud en op zilver om twee supplementaire fermenten te verkrijgen.
# Het met het goud gecreëerde ferment in een glas mengen met dat wat met zilver is gemaakt, samen met het mercurium en vervolgens luchtdicht afsluiten en aan de kook brengen.

{{Appendix||2=

}}

{{sub}}</text>
      <sha1>el3drbxzm4jqo86sprppf6n8zjyfn9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24909</id>
    <revision>
      <id>422172</id>
      <parentid>410014</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Hoeft hier niet te staan, zie Infobox</comment>
      <origin>422172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="2e6gsxzrwkm49qcm06o75w4atafpjsc" xml:space="preserve">{{Bi}}
{{Tarot}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
::'''Tarot''' is een set van 78 kaarten met symbolische, archetypische afbeeldingen, die zowel als speelkaarten gebruikt worden als voor esoterische toepassingen. Voorbeelden van dat laatste zijn  persoonlijkheidsanalyse, [[Mindfulness/Meditatie|meditatie]] en voorspelling. In deze cursus kom je meer te weten over de geschiedenis van de tarot, de verschillende versies, de betekenis van de kaarten bij waarzeggerij en nog veel meer.

Tarot is een van de cursussen van het [[Portaal:Esoterie]].&lt;br&gt;
{| width=25% align=right border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left:1em;margin-right:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#ECF8E0; border:10px light blue&quot;
|- align=left
|}
&lt;/div&gt;

{| width=50% align=center border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em; margin-bottom: 1em; color: inherit; background-color: #A3E4D7; border: 10px solid green;&quot;
|- align=left
|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''Tarot in een notendop'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
----
----
[[Bestand:Viscontisforzatarot.jpg|200 px|thumb|left|Kaarten uit de Visconti Sforza-tarot, het &quot;Pierpont-Morgan Bergamo&quot;-spel, midden 15e eeuw]]&lt;br&gt;
Tarotkaarten werden ontwikkeld in Milaan en Bologna omstreeks 1450.&lt;br&gt;
Tarot was het eerste kaartspel met troeven.&lt;br&gt;
Tarot was eeuwenlang een gewoon kaartspel ter amusement, zonder enige betekenis te hechten aan de afbeeldingen en nummers.&lt;br&gt;
Pas in de late 18e eeuw en vooral in de 19e eeuw kreeg het spel een occulte interpretatie van de symboliek.&lt;br&gt;{{Clearleft}}
Een traditioneel tarotspel bestaat uit '''78''' kaarten:&lt;br&gt;
# de '''22''' kaarten van de &quot;Grote Arcana&quot;
# en de '''56''' kaarten van de &quot;Kleine Arcana&quot;
De Kleine Arcana is verdeeld in 4 groepen (&quot;kleuren&quot;):
# staven
# bekers
# zwaarden
# munten
Ook de '''hofkaarten''', die personen voorstellen, maken deel uit van de Kleine Arcana: zo heeft elke kleur in de Rider-Waite-tarot een page, koningin, koning en ridder.
|}


{{Fase|3}}
{{Boek}}
[[Categorie:Tarot]]


{{Wikipedia
| Pagina = Tarot
| Naam = Tarot
}}</text>
      <sha1>2e6gsxzrwkm49qcm06o75w4atafpjsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarot/Thoth-tarot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24923</id>
    <revision>
      <id>422201</id>
      <parentid>406285</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lextuur */ 'lextuur'?</comment>
      <origin>422201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18184" sha1="guax035v2kkbxr0z0i9xq02vnyumodw" xml:space="preserve">{{Tarot}}

De '''Thoth tarot''' of  '''Boek van Thoth''' is een esoterische tarot die werd ontworpen door de beruchte occultist [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Aleister Crowley|Aleister Crowley]] en in opdracht van hem geschilderd door Lady Frieda Harris. De naam is afgeleid van [[w:Thoth (Egyptische mythologie)|Thoth]], de oude Egyptische god van wijsheid en magie. Het kaartspel hoort bij Het Boek van Thoth ''(&quot;The Book of Thoth&quot;)'' van Crowley en bestaat uit 78 kaarten. 

==Ontstaansgeschiedenis==
Crowleys aanvankelijk opzet was om in een project van ongeveer zes maanden de symboliek van de tarot, zoals bijvoorbeeld weergegeven in het [[Tarot/Rider-Waite tarot|Rider-Waite spel]], te updaten. Het project groeide echter steeds maar uit en bestreek uiteindelijk wel vijf jaar. Van 1938 tot 1943 werkten hij en de kunstenares Frieda Harris aan de nieuwe tarot. Geen van beiden leefde echter lang genoeg om hun tarot gedrukt en gepubliceerd te zien. Een volgeling van Crowley nam in 1969 de taak op zich voor de publicatie, maar het resultaat was ondermaats. Pas in 1977 werden de originele schilderijen van Harris opnieuw gefotografeerd voor een tweede uitgave. De huidige editie is gebaseerd op een nieuwe update die plaatsvond in 1986.

==Symboliek==
Crowley zelf zegt over zijn tarot dat het een afspiegeling is van de structuur van het universum, en in het bijzonder van het zonnestelsel zoals het gesymboliseerd wordt in de Qabalah (Crowleys spelling van [[w:Hermetische kabbala|kabbala]]).&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(The Book of Thoth p. 3)&lt;/span&gt; Daarmee bedoelt hij dat de tarot een ander manier is om de kabbalistische [[Hermetische kabbala|levensboom]] met de tien [[Hermetische kabbala/De sefirot|sefirot]] te representeren. De Thoth tarot gebruikt symbolen uit de Egyptische, Griekse, oosterse, middeleeuwse en christelijke tradities. Ook worden elementen gebruikt uit de [[Magie/Waarzeggerij#Numerologie|numerologie]], [[Westerse astrologie|astrologie]], [[alchemie]] en [[Hermetische kabbala|kabbala]]. Daarmee is deze kaartenset omvattender dan de meeste andere en dat geeft aanleiding tot vaak heel afwijkende interpretaties vanuit verschillende referentiekaders. Psychologisch of antropologisch gerichte tarotbeoefenaars vinden in de kaarten bijvoorbeeld een uitgebreide symboliek weer die allerlei facetten van het menselijke bewustzijn weergeven. Ze vormen volgens hen portretten en [[w:archetype (model)|archetypen]] van gangbare innerlijke en uiterlijke ervaringen van mensen die in alle culturen voorkomen. Of Crowley daar gelukkig mee zou zijn is zeer de vraag. Voor hem was de tarot in de eerste plaats een magisch instrument.

==Volgorde en namen van de troeven==
Ten opzichte van de Rider-Waite Tarot voerde Crowley een aantal veranderingen door. Zo gaf hij ze een andere naam, of wijzigde de [[Westerse astrologie|astrologische]] correspondenties van sommige kaarten en kende hen een verschillende Hebreeuwse letter toe.

Voobeelden:
*I. The Magician (Rider-Waite) werd I. The Magus (Crowley)
*II. The High Priestess (Rider-Waite) werd II. The Priestess (Crowley)
*VIII. Strength (Rider-Waite) werd XI. Lust (Crowley)
*X. Wheel of Fortune (Rider-Waite) werd X. Fortune (Crowley)
*XIV. Temperance (Rider-Waite) werd XIV. Art (Crowley)
*XX. Judgment (Rider-Waite) werd XX. The Aeon (Crowley)
*XXI. The World (Rider-Waite) werd XXI. The Universe (Crowley)

==Wijzigingen in Kleine Arcana==
Elk van de [[Tarot/De Kleine Arcana|Kleine Arcana]]-kaarten (dus de gewone genummerde kaarten: zwaarden, bekers, staven en schijven) met uitzondering van de azen krijgt bij Crowley een naam, gebaseerd op haar symboliek. Zo noemt hij Staven 10 bijvoorbeeld &quot;Oppression&quot; (Onderdrukking), vanwege de negatieve 'invloed' van Saturnus waarvan het symbool op de kaart getekend is. Daarbij volgt hij niet steeds de symboliek van de meer populaire Rider-Waite tarot.

==Namen van de hofkaarten==
Ook de traditionele namen van de hofkaarten veranderde Crowley: schildknapen, ridders, koninginnen en koningen werden bij hem respectievelijk prinsessen, prinsen, koninginnen en ridders (princesses, princes, queens, knights), waarbij hij dus &quot;ridders&quot; in plaats van &quot;koningen&quot; gebruikte en &quot;prinsen&quot; in plaats van de traditionele ridders. Een overzicht:
{|border=1 
! Traditionele benaming van de hofkaart !! Thoth tarot benaming
|-
| Page (schildknaap) || Princess (prinses)
|-
| Knight (ridder) || Prince (prins)
|-
| Queen (koningin) || Queen (koningin)
|-
| King (koning)|| Knight (ridder)
|}


{|table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:1px solid white;color: black; background-color:#abcdef; text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;19&quot;| '''De 78 kaarten van de Aleister Crowley Thoth tarot'''
|- style=&quot;color: black; background-color:#e0e0ff;&quot;
| style=&quot;width:7em&quot;;text-align=&quot;center&quot;|'''Nummer'''
| style=&quot;width:9em;&quot;|'''Troeven'''
| style=&quot;width:9em;&quot;|'''Zwaarden'''
| style=&quot;width:9em;&quot;|'''Bekers'''
| style=&quot;width:9em&quot;;text-align=&quot;center&quot;|'''Staven'''
| style=&quot;width:9em;&quot;|'''Schijven'''
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|0
|The Fool&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Dwaas)&lt;/span&gt;
| 
| 
| 
| 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|1
|The Magus&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Magiër)&lt;/span&gt;
|Ace of Swords&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Zwaarden Aas)&lt;/span&gt;
|Ace of Cups&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Bekers Aas)&lt;/span&gt;
|Ace of Wands&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Staven Aas)&lt;/span&gt;
|Ace of Disks&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Schijven Aas)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|2
|The Priestess&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Hogepriesteres)&lt;/span&gt; 
|Peace&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Vrede)&lt;/span&gt;
|Love&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Liefde)&lt;/span&gt;
|Dominion&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Heerschappij)&lt;/span&gt;
|Change&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Verandering)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|3
|The Empress&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Keizerin)&lt;/span&gt;
|Sorrow&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Smart)&lt;/span&gt;
|Abundance&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Overvloed)&lt;/span&gt;
|Virtue&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Deugd)&lt;/span&gt;
|Work&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Werk)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|4
|The Emperor&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Keizer)&lt;/span&gt;
|Truce&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Wapenstilstand)&lt;/span&gt;
|Luxury&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Weelde)&lt;/span&gt;
|Completion&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Voltooiing)&lt;/span&gt;
|Power&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Macht)&lt;/span&gt; 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|5
|The Hierophant&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Hogepriester)&lt;/span&gt;
|Defeat&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Nederlaag)&lt;/span&gt;
|Disappointment&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Teleurstelling)&lt;/span&gt;
|Strife&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Twist)&lt;/span&gt;
|Worry&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Getob)&lt;/span&gt; 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|6
|The Lovers&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Geliefden)&lt;/span&gt;
|Science&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Wetenschap)&lt;/span&gt;
|Pleasure&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Genot)&lt;/span&gt;
|Victory&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Overwinning)&lt;/span&gt;
|Succes 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|7
|The Chariot&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Zegewagen)&lt;/span&gt;
|Futility&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Vruchteloosheid)&lt;/span&gt;
|Debauch&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Verdorvenheid)&lt;/span&gt;
|Valour&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Moed)&lt;/span&gt;
|Failure&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Mislukking)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|8
|Adjustment&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Evenwicht)&lt;/span&gt;
|Interference&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Inmenging)&lt;/span&gt;
|Indolence&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Indolentie)&lt;/span&gt;
|Swiftness&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Snelheid)&lt;/span&gt;
|Prudence&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Behoedzaamheid)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|9
|The Hermit&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Kluizenaar)&lt;/span&gt;
|Cruelty&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Wreedheid)&lt;/span&gt;
|Happiness&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Vreugde)&lt;/span&gt;
|Strength&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Kracht)&lt;/span&gt;
|Gain&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Gewin)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|10
|Fortune&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Fortuin)&lt;/span&gt;
|Ruin&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Ondergang)&lt;/span&gt;
|Satiety&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Verzadiging)&lt;/span&gt;
|Oppression&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Onderdrukking)&lt;/span&gt;
|Wealth&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Rijkdom)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|11
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|Lust
|  
| 
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|12
|The Hanged Man&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Gehangene)&lt;/span&gt;
|  
|
|  
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|13
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|Death&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Dood&lt;/span&gt;
| 
| 
| 
| 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|14
|Art&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Kunst)&lt;/span&gt;
|  
|
|  
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|15
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|The Devil&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Duivel)&lt;/span&gt;
| 
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|16
|The Tower&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Toren)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|17
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|The Star&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Ster)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|18
|The Moon&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Maan)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|19
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|The Sun&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Zon)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|20
|The Aeon&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(De Aeon)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot; 
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|21
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot;|The Universe&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Het Universum)&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|Knight&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Ridder)&lt;/span&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot;| 
|Knight of Swords&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Zwaarden Ridder)&lt;/span&gt;
|Knight of Cups&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Bekers Ridder)&lt;/span&gt;
|Knight of Wands&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Staven Ridder)&lt;/span&gt;
|Knight of Disks&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Schijven Ridder)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|Queen&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Koningin)&lt;/span&gt;
| 
|Queen of Swords&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Zwaarden Koningin)&lt;/span&gt;
|Queen of Cups&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Bekers Koningin)&lt;/span&gt;
|Queen of Wands&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Staven Koningin)&lt;/span&gt;
|Queen of Disks&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Schijven Koningin)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0aa;&quot; 
|Prince&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Prins)&lt;/span&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:#f0f0bb;&quot;|
|Prince of Swords&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Zwaarden Prins)&lt;/span&gt; 
|Prince of Cups&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Bekers Prins)&lt;/span&gt; 
|Prince of Wands&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Staven Prins)&lt;/span&gt; 
|Prince of Disks&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Schijven Prins)&lt;/span&gt; 
|- style=&quot;color: black; background-color:#f0f0cc;&quot; 
|Princess&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Prinses)&lt;/span&gt;
| 
|Princess of Swords&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Zwaarden Prinses)&lt;/span&gt;  
|Princess of Cups&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Bekers Prinses)&lt;/span&gt;  
|Princess of Wands&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Staven Prinses)&lt;/span&gt;  
|Princess of Disks&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Schijven Prinses)&lt;/span&gt;  
|}

==Hulp bij interpretatie van de Kleine Arcana==
Met al die correspondenties ziet een tarotstudent vaak de bomen niet meer door het bos. De astrologische correspondenties zijn nochtans logisch opgebouwd. De [[Hermetische kabbala/Hermetische Orde van de Golden Dawn|Golden Dawn]] verdeelde een cirkel (het universum voorstellend) in 36 decanaten = 36x10 graden =360 graden van de cirkel. Elk decanaat (10 graden van de cirkelboog) wordt volgens het Chaldeeuwse systeem toegewezen aan een planeet en drie decanaten vormen samen een teken van de dierenriem. De correspondenties zijn dan als volgt, te beginnen vanaf Ram O graden tot Vissen 30 graden: 
&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;de aas van elke reeks wordt als pure vertegenwoordiger van het element opgevat (staven=vuur; bekers=water; zwaarden=lucht en schijven=aarde) en krijgt geen decanaat toegewezen.&lt;/span&gt;

{|border=1 
! Nummer !! Teken!! Decanaat !! Heerser van het decanaat !! naam van de kaart
|-
| 2 || Ram       || 1e  || Mars     || '''2 van Staven''' (Dominion)
|-
| 3 || Ram       || 2e  || Zon      || '''3 van Staven''' (Virtue)
|-
| 4 || Ram       || 3e  || Venus    || '''4 van Staven''' (Completion)
|-
| 5 || Stier     || 1e  || Mercurius|| '''5 van Schijven''' (Worry)
|-
| 6 || Stier     || 2e  || Maan     || '''6 van Schijven''' (Success)
|-
| 7 || Stier     || 3e  || Saturnus || '''7 van Schijven''' (Failure)
|-
| 8 || Tweelingen|| 1e  || Jupiter  || '''8 van Zwaarden''' (Interference)
|-
| 9 || Tweelingen|| 2e  || Mars     || '''9 van Zwaarden''' (Cruelty)
|-
| 10|| Tweelingen|| 3e  || Zon      || '''10 van Zwaarden''' (Ruin)
|-
| 2 || Kreeft    || 1e  || Venus    || '''2 van Bekers''' (Love)
|-
| 3|| Kreeft     || 2e  || Mercurius|| '''3 van Bekers''' (Abundance)
|-
| 4|| Kreeft     || 3e  || Maan     || '''4 van Bekers''' (Luxury)
|-
| 5|| Leeuw      || 1e  || Saturnus || '''5 van Staven''' (Strife)
|-
| 6 || Leeuw     || 2e  || Jupiter  || '''6 van Staven''' (Victory)
|-
| 7|| Leeuw      || 3e  || Mars     || '''7 van Staven''' (Valour)
|-
| 8 || Maagd || 1e  || Zon || '''8 van Schijven''' (Prudence)
|-
| 9 || Maagd || 2e  || Venus || '''9 van Schijven''' (Gain)
|-
| 10|| Maagd     || 3e  || Mercurius || '''10 van Schijven''' (Wealth)
|-
| 2|| Weegschaal || 1e  || Maan || '''2 van Zwaarden''' (Peace)
|-
| 3 || Weegschaal|| 2e  || Saturnus || '''3 van Zwaarden''' (Sorrow)
|-
| 4 || Weegschaal|| 3e || Jupiter || '''4 van Zwaarden''' (Truce)
|-
| 5 ||  Schorpioen|| 1e || Mars || '''5 van Bekers''' (Disappointment)
|-
| 6 || Schorpioen|| 2e || Zon || '''6 van Bekers''' (Pleasure)
|-
| 7 || Schorpioen|| 3e || Venus|| '''7 van Bekers''' (Debauch)
|-
| 8 || Boogschutter || 1e || Mercurius || '''8 van Staven''' (Swiftness)
|-
| 9 || Boogschutter || 2e || Maan || '''9 van Staven''' (Strength)
|-
| 10 || Boogschutter || 3e || Saturnus || '''10 van Staven''' (Oppression)
|-
| 2 || Steenbok || 1e || Jupiter|| '''2 van Schijven''' (Change)
|-
| 3 || Steenbok || 2e || Mars|| '''3 van Schijven''' (Work)
|-
| 4 || Steenbok || 3e || Zon|| '''4 van Schijven''' (Power)
|-
| 5 || Waterman || 1e || Venus|| '''5 van Zwaarden''' (Defeat)
|-
| 6 || Waterman || 2e || Mercurius|| '''6 van Zwaarden''' (Science)
|-
| 7 || Waterman || 3e || Maan|| '''7 van Zwaarden''' (Futility)
|-
| 8 || Vissen || 1e || Saturnus|| '''8 van Bekers''' (Indolence)
|-
| 9 || Vissen || 2e || Jupiter|| '''9 van Bekers''' (Happiness)
|-
| 10 || Vissen || 3e || Mars|| '''10 van Bekers''' (Satiety)
|}
Merk op dat:
#de reeks planeten als heerser van het teken is herhalend en gerangschikt volgens de 'snelheid' van de &quot;planeten&quot; &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Onder planeten in astrologische zin vallen ook zon en maan, in de betekenis van 'bewegende lichten')&lt;/span&gt; : Saturnus (traagst)-Mars-Zon-Venus-Mercurius-Maan (snelst bewegend hemellichaam)... en dan weer dezelfde reeks. Omdat de reeks aanvangt in Ram, beginnen we op 0 graden Ram met Mars als heerser, dan volgt Zon-Venus.. en zo verder, de hele cirkel rond tot 30 graden Vissen.
#In bovenstaande tabel is duidelijk dat elke kaart verbonden is met een planeet, een teken en een nummer; bijvoorbeeld: (de bovenste in de tabel) de 2 van Staven (Dominion) heeft 2 astrologische attributies:
##Ram, een &quot;vuurteken&quot; dus
##Mars, een &quot;vuurplaneet&quot;
en een aan de [[kabbala]] verbonden getal:
#In dit geval 2 (initiatief)&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(refereert aan &quot;Chokmah, de 2de '''Sefirot''' van de kabbala&quot;)&lt;/span&gt;
Door deze elementen te verbinden wordt de aard van de kaart duidelijk: veel vuur, actie, daadkracht. De naam ''&quot;Dominion&quot;'' is dus goed gekozen. Op dezelfde manier kan iemand die de tabel goed begrijpt en kan reconstrueren een beter begrip opbrengen voor de iconografie en de betekenis van elke kaart. Dit kan met elke tarot afgeleid van de oorspronkelijke Golden Dawn tarot, zoals die van Rider-Waite en die van Thoth. Ook die van '''Robert Wang''', die de naam Golden Dawn tarot heeft, is heel interessant.

== Verder lezen ==
* ''Tarot, spiegel van de ziel'', Gerd Ziegler, uitgeverij Schors-Amsterdam {{ISBN|90-6378-168-7}}
* ''Licht op de Crowley tarot'', Angeles Arrien, uitgeverij Becht, {{ISBN|9023008111}} - (Antropologisch perspectief op de Crowley tarot)
* ''Introductie tot de Crowley Tarot'', Miki Krefting, uitgeverij Koppenhol. {{ISBN|9789073140271}}
* ''Astrologische decanaten - De 36 persoonlijkheidstypen van de dierenriem'', Jules Grandgagnage, Uitgeverij  BookMundo {{ISBN|9789403780641}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>guax035v2kkbxr0z0i9xq02vnyumodw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hermetische kabbala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25427</id>
    <revision>
      <id>422195</id>
      <parentid>416645</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>niet nodig</comment>
      <origin>422195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="o9pufv8675esolg5kltj4x2k7ac6pyb" xml:space="preserve">{{Bi}}
{{Hermetische kabbala}}

De '''hermetische kabbala'''&lt;ref&gt; Van het Hebreeuwse kabalah '''קבלה''' of QBLH dat receptie of openbaring betekent&lt;/ref&gt; (of in het Engels '''Qabalah'''&lt;ref&gt;Door Engelstalige leden van de Golden Dawn&lt;/ref&gt; geschreven) is een westerse, niet-Joodse {{Wp|Esoterie|esoterische}} en {{Wp|Mystiek|mystieke traditie}}. Voor magische genootschappen zoals de [[Hermetische kabbala/Hermetische Orde van de Golden Dawn|Golden Dawn]] en de {{Wp|Rozenkruisers|rozenkruisers}} vormt zij de filosofische basis. De hermetische kabbala kan beschouwd worden als een voorloper van de [[new age]] en [[Hekserij/Neopaganisme|wicca]]-bewegingen. Hermetische kabbala valt te onderscheiden van {{Wp|Joodse Kabbala|joodse kabbala}} en [[Hermetische kabbala/Verschillende tradities|christelijke kabbala]]. Hoewel het veel concepten van de joodse kabbala overneemt, is het meer een amalgaam van veel verschillende, soms tegenstrijdige invloeden. 

De hermetische kabbala put uit een groot aantal bronnen, waaronder de joodse kabbala, [[westerse astrologie]], [[alchemie]], heidense religies (in het bijzonder Egyptische, Griekse en Romeinse riten), [[Filosofisch woordenboek/N|neoplatonisme]], [[Heksenwoordenboek/R|rozenkruisers]], [[Filosofisch woordenboek/G|gnosticisme]], [[Heksenwoordenboek/V|vrijmetselarij]] en [[Heksenwoordenboek/T|tantra]]. Bij [[Tarot/Thoth-tarot|tarot]] was deze school bepalend voor de occulte interpretatie van de kaarten, die door &quot;[[Hermetische kabbala/Hermetische Orde van de Golden Dawn|The Hermetic Order of the Golden Dawn]]&quot; werd uitgewerkt. 

Hermetische kabbala is een van de cursussen van het [[Portaal:Esoterie]].&lt;/p&gt;
Veel lees- en studieplezier!&lt;br&gt;
Hoofdauteurs: zie [[Wikibooks:Infobox/Hermetische kabbala|Infobox]]

{{Bron|bronvermelding=
*Qabalistic Tarot, Robert Wang, uitgeverij Samuel Weiser Inc. 1983

{{References}}}}

{{Fase|2}}

{{Boek}}

{{Wikipedia
| Pagina = Hermetische kabbala
| Naam = Hermetische kabbala
}}</text>
      <sha1>o9pufv8675esolg5kltj4x2k7ac6pyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magie/Introductie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25441</id>
    <revision>
      <id>422177</id>
      <parentid>393523</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bron */ Hoeft niet</comment>
      <origin>422177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="m93ky5p5kgf1gkwwmqn3gvs21t8kxfb" xml:space="preserve">{{Magie}}
[[Bestand:Noche de luna llena - Full moon night.jpg|left|300 px|thumb|Er zit ook 'magie' in een maanverlichte nacht, in de blik van een geliefde, in het beschouwen van een kunstwerk, in een cello suite van Bach, in zo veel menselijke ervaringen die niet in wetenschappelijke termen beschreven of geanalyseerd kunnen worden...]]
'''Magie''' verwijst naar het manipuleren van de werkelijkheid door middel van [[Heksenwoordenboek/R|rituelen]] en [[Heksenwoordenboek/B|bezweringen]]. Magie is echter niet alleen een techniek, want het gaat onvermijdelijk uit van een achterliggend wereldbeeld, een manier waarop alles wat gebeurt begrepen en verklaard wordt. Met '''magie''' wordt dus ook een wijze van rationaliteit, een [[Filosofisch woordenboek/K|kosmologie]], beschreven waarbij ervan uitgegaan wordt dat onzichtbare krachten veranderingen kunnen teweegbrengen in de materiële werkelijkheid. Die werkelijkheid wordt begrepen als een samenhangend geheel van onderling afhankelijke en bezielde delen. Overal ter wereld is het de taak van de magiër om die relaties (via [[Heksenwoordenboek/O|omens]], tekenen) te kennen en een verbinding of verzoening te bewerkstelligen door het uitvoeren van magische rituelen. De [[Magie/sympathische magie|sympathische magie]], die later in dit boek wordt uitgelegd, werkt volledig volgens dit principe. Door deze [[Heksenwoordenboek/A|animistische]] en [[Filosofisch woordenboek/H|holistische visie]] onderscheidt magie zich van het wetenschappelijk verklaringsmodel. 

In het westen wordt magie onderscheiden van vormen van religiositeit die ook beroep doen op het [[Heksenwoordenboek/B|bovennatuurlijke]] om dingen te verklaren, al is dit vanuit [[Filosofisch woordenboek/A|antropologisch]] standpunt niet goed verdedigbaar. Sedert het einde van de 19e eeuw houden vooral antropologen zich bezig met de wetenschappelijke studie van de functie en de rituelen van magie in historische en tegenwoordige (primitieve)  gemeenschappen. Magie kan een universeel verschijnsel genoemd worden, want het komt voor in de meeste culturen. In het westen hebben intellectuelen zich door de opkomst van de wetenschap weliswaar afgekeerd van magie, maar praktijken als handlezen en astrologie blijven bijzonder populair onder het gewone volk. In niet-westerse samenlevingen blijft magie een grotere rol spelen. Praktijken die als magisch worden beschouwd zijn onder meer [[Magie/Waarzeggerij|voorspellen]], [[westerse astrologie|astrologie]], bezweringen, [[alchemie]], [[Heksenwoordenboek/T|tovenarij]] en [[Heksenwoordenboek/S|spiritisme]]. 

== Definities van magie==
Antropologen houden het meestal bij een definitie zoals 
::&quot;De vermeende kunst van het beïnvloeden van gebeurtenissen met occulte middelen&quot;. (Alan Barnard: 'Encyclopedia of Cultural and Social Anthropology')

De definitie die occultisten geven van 'magie' is vaak bijzonder gelijklopend. Meestal verwijzen zij naar de'' kunst'' van de magie:

::''&quot;Magie, beschouwd als een wetenschap, is de kennis van de beginselen en de middelen waarmee de alwetendheid en almacht van de Geest en zijn controle over de krachten van de natuur kan worden verkregen door het individu, terwijl het nog steeds in zijn lichaam zit. Beschouwd als kunst, is magie de toepassing van die kennis naar de praktijk.&quot;'' ([[w:Helena Blavatsky|Helena Blavatsky]],  Amerikaanse occultiste, in 'Isis Ontsluierd')

::''&quot;Magie is de Wetenschap en Kunst van het veroorzaken van verandering, optredend in overeenstemming met de Wil.&quot;'' ([[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Aleister Crowley|Aleister Crowley]], Brits occultist)

::''&quot;Magie is de studie en de praktijk van de manipulatie van de geheime krachten van de natuur&quot;''  ([[w:Papus|Papus]]- Gérard Encausse, Frans occultist.)

==Etymologie==
Magie stamt etymologisch af van het Griekse ''magikē'', vrouwelijke vorm van ''magikos'' (μαγικός), waarmee de magische kunsten worden aangeduid, refererend aan de ''Magoi'', - enkelvoud ''mágos'', (μάγος) - [[w:Zoroaster|Zoroastrische]] priesters die astrologische voorspellingen deden. De Griek [[Heraclitus over de natuur|Heraclitus]] (6e eeuw v.Chr.) was de eerste die de mágos en hun 'goddeloze rituelen' vernoemde.

{{Sub}}</text>
      <sha1>m93ky5p5kgf1gkwwmqn3gvs21t8kxfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/De Ascendant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25451</id>
    <revision>
      <id>422192</id>
      <parentid>353068</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Bronvermelding was correct, maar mag wat mij betreft worden weggelaten</comment>
      <origin>422192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6535" sha1="jjmt2b6hzugcqqdnvi600ajkcsp2kpl" xml:space="preserve">{{Astrologie}}
De '''Ascendant''' is in de westerse astrologie het punt van de [[Westerse astrologie/De dierenriem|dierenriem]] dat op het moment van een geboorte aan de oostelijke horizon staat. In een horoscoop(tekening) begint het [[Westerse astrologie/De huizen|eerste huis]] in de Ascendant. Het teken tegenovergesteld aan de Ascendant is de [[Westerse astrologie/De hoeken|descendant]]. 
Astronomisch gezien is de ascendant het snijpunt van horizon en [[w:Ecliptica (astronomie)|ecliptica]]. Vaak wordt met Ascendant ook verwezen naar het teken waar de cusp van het eerste huis in valt. Vandaar dat het  &quot;'''het rijzende teken'''&quot; genoemd wordt. 
;Duiding
Iemands Ascendant laat volgens de astrologische leer de manier zien waarop hij de buitenwereld tegemoet treedt, en geeft ook mogelijk aanwijzingen over zijn fysieke verschijning en zijn vroegste ervaringen. Niet alleen het teken van de Ascendant is echter belangrijk, maar ook planeten die zich in het eerste huis bevinden, de kracht van de heerser van het eerste huis enzovoort. Enkele traditionele kenmerken van de Ascendant in de verschillende tekens zijn de volgende:
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Ram&lt;/span&gt;: Zoals met elk vuurteken rijzend is deze persoon vriendelijk, joviaal, genereus, spontaan, open, en heeft door Mars als heerser een licht 'militair' tintje. Dit kan zich uiten in alles goed willen organiseren, en/of een strikte houding.
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Stier&lt;/span&gt;: deze persoon neemt zijn tijd, is voorzichtig, gevoelig, ijverig, maakt alles af waar hij aan begint. Van de drie aardetekens rijzend is Stier het meest sociaal en is vaak ook artistiek en muzikaal.
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Tweelingen&lt;/span&gt;: Alle Ascendant-luchttekens tonen zich communicatief. Bij hen draait alles om ideeën, theorieën, uitwisseling, onderwijs, netwerken en nieuws. Vaak vindt men ze in een intellectueel beroep, bijvoorbeeld in de media of in het onderwijs. Hoewel sociaal, zijn luchttekens nogal afstandelijk en eigenzinnig, zeker als het over meningen en ideeën gaat. Personen met Tweelingen op de ascendant zijn altijd druk bezig, vaak met vele dingen tegelijk. Plannen, schema's maken, steeds mentaal actief.
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Kreeft&lt;/span&gt;:Kreeft is een traag rijzend teken, waardoor heel wat mensen geboren worden met dit teken als Ascendant. Meestal wijst het op een aangename jeugd, een goede verzorging en liefhebbende ouders. Persoonlijkheden die voorzichtig zijn en rustig, sterk aan familie gebonden. Kreeft-Ascendanten zijn weliswaar gevoelig en bescheiden, maar voelen zich toch zeker van zichzelf, wie ze zijn, ze zijn besluitvaardig en dragen ook graag verantwoordelijkheid. Traditioneel, gevoelig maar realistisch, eigenzinnig, waardig, valt niet graag uit de toon.
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Leeuw&lt;/span&gt;: wil luxueuze omgeving, autoritair, waardig, genereus, levensvreugde
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Maagd&lt;/span&gt;: gereserveerd, voorzichtig, observeert, grondigheid, kritisch, zorg en aandacht
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Weegschaal&lt;/span&gt;: harmonieus gezin, gevoelige aard, gemakkelijk in de omgang, goede manieren, sociaal
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Schorpioen&lt;/span&gt;: disharmonische omgeving, contact met geweld, hevige emoties, gereserveerd
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Boogschutter&lt;/span&gt;: sociaal of religieus persoon, veel plannen, levendig, enthousiast, sociaal, sportief en/of veel buitenactiviteit
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Steenbok&lt;/span&gt;: doelgerichtheid, wil aan verwachtingen voldoen, volhardend, ijverig, koppig, verantwoordelijk, diplomatisch, zelfcontrole
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Waterman&lt;/span&gt;: omgeving met ongewone ideeën, eigengereid, nieuwsgierig naar mensen, aanpassingsvermogen, vernieuwingen, schommelingen in gevoelens, weinig volharding, steeds wisselende doelen
*&lt;span style='color: Blue'&gt;Ascendant in Vissen&lt;/span&gt;: vreemde, eenzame persoon, geserveerd,verlegen, passief en inactief, rijk gevoelsleven, neiging tot depressie, instabiliteit, vaag, wil comfortabel leven, neiging tot luiheid

==Zelf je Ascendant berekenen==
Voor een nauwkeurige berekening heb je ofwel een softwareprogramma nodig, of een astroloog, of een al dan niet gratis online hulp bij de berekening. Heb je daar even geen zin in, dan probeer je de hierna volgende 'ruwe' '''tabelmethode'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Je Zon&lt;br&gt;staat in!! Ram!! Stier!! Twee&lt;br&gt;lingen!! Kreeft!! Leeuw!! Maagd!! Weeg&lt;br&gt;schaal!! Schor&lt;br&gt;pioen!! Boog&lt;br&gt;schutter!! Steen&lt;br&gt;bok!! Water&lt;br&gt;man!! Vis&lt;br&gt;sen!!
|-
| Geboortetijd
|-
|4 tot 6 u  ||Ram || Stier||Tweel ||Kreeft ||Leeuw ||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis
|-
|6 tot 8 u||Stier||Tweel ||Kreeft ||Leeuw ||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram
|-
|8 tot 10 u||Tweel ||Kreeft ||Leeuw ||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier
|-
|10 tot 12u||Kreeft ||Leeuw ||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel
|-
|12 tot 14 u|| Leeuw ||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft
|-
|14 tot 16 u||Maagd ||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw
|-
|16 tot 18 u||Weeg ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw||Maagd
|-
|18 tot 20 u ||Schor ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw||Maagd||Weeg
|-
|20 tot 22 u ||Boog ||Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw||Maagd||Weeg||Schor
|-
|22 u tot middernacht|| Steen||Water||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw||Maagd||Weeg||Schor||Boog
|-
|middernacht tot 2 u || Water|| Vis|| Ram|| Stier|| Tweel|| Kreeft|| Leeuw|| Maagd|| Weeg|| Schor|| Boog|| Steen
|-
|2 tot 4 u||Vis||Ram||Stier||Tweel||Kreeft||Leeuw||Maagd||Weeg||Schor||Boog||Steen||Water
|}&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Let op: deze 'berekening' is niet 100 percent nauwkeurig. Voor onze gewesten (Nederland, België) is ze bruikbaar, maar niet voor alle plaatsen op aarde. Vergeet ook niet om van je geboortetijd een uur af te trekken als tijdens je geboorte zomertijd ingesteld was.&lt;/div&gt;

;Een paar voorbeeldjes!

*Je bent een Waterman, geboren om 18u in de namiddag. kijk in de tabel onder Waterman: tussen 18 en 20u ben je Ascendant Maagd!
*Je bent Leeuw, geboren om 22u 's avonds. Er was zomertijd, dus trekken we een uur af: Geboortetijd is nu 21u. Kijk in de tabel onder Leeuw:: tussen 20 en 22 u ben je Ascendant Ram!

{{Appendix||2=

}}


{{Sub}}</text>
      <sha1>jjmt2b6hzugcqqdnvi600ajkcsp2kpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren, de basis/Leidraad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27083</id>
    <revision>
      <id>422260</id>
      <parentid>330834</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Programmeren, de basis}}</comment>
      <origin>422260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3890" sha1="t97vvg03trr7jk14svcl7ungt5hi41c" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
== Algemene didactische wenken ==
* Eerst denken en dan doen” is het belangrijkste bij algoritmisch denken.
* Bij complexere problemen een algoritme schematisch (laten) voorstellen door een Nassi-Shneiderman diagram (NSD). In de andere gevallen volstaat een uitgebreide beschrijving van de verwerkingsfase in de analyse.
* Gebruik een actuele, motiverende ontwikkelomgeving waarover de leerlingen ook thuis kunnen beschikken. Het is niet de bedoeling de leerlingen een programmeertaal aan te leren. Er zijn voldoende gratis alternatieven die voor deze doeleinden geschikt zijn zoals Greenfoot, Scratch, Small Basic, Alice ...
* Toon eens de werking van een gemaakt programma in een professionele ontwikkelomgeving.
* De complexiteit van en de soort oefeningen is afhankelijk van de studierichting. In een meer wiskundige richting komen uiteraard meer wiskundige probleemstellingen aan bod.
* Geef de leerlingen de tijd en de ruimte om zelfstandig oefeningen uit te werken. Succeservaringen zijn heel belangrijk.
* Vertrek vanuit de fouten van de leerlingen bij het aanleren van foutanalyse. Leer hen zelf hun fouten te analyseren. Gebruik hiervoor onder meer de mogelijkheden van de ontwikkelomgeving.
* Leer de leerlingen ook een werkend programma aanpassen.

== Inzien wat een algoritme is. Het verschil tussen een algoritme en een programma kennen ==
=== De competenties ===
* Het begrip algoritme kaderen in het dagelijkse leven.
* Omschrijven wat een algoritme en een programma is.
* De verschillende stappen in het oplossen van een probleem kennen en continu toepassen bij het oplossen van problemen nl. probleemdefinitie, analyse, algoritme, programma, testen en documenteren.

=== Didactische wenken ===
* Vertrekkend vanuit een aantal algoritmes uit het dagelijkse leven, de leefwereld van de leerlingen, het begrip algoritme aanbrengen. Het is niet de bedoeling om hier heel lang bij stil te staan en de leerlingen zelf algoritmes uit het dagelijks leven te laten opstellen.

== Een probleemstelling omzetten in een werkend programma. De verschillende controlestructuren kennen en gebruiken ==
=== De competenties ===
* Ongeacht de eenvoud of de complexiteit van een probleem, een analyse maken en vooraleer tot het gebruik van de computer over te gaan, minimaal voor zichzelf het principe van een oplossing formuleren.
* De verschillende elementen en mogelijkheden van de gebruikte ontwikkelomgeving doelgericht aanwenden.
* Met variabelen en constanten werken.
* De toekenningsoperator gebruiken.
* Rekenkundige-, vergelijkings- en logische operatoren integreren.
* De controlestructuren met hun kenmerken kennen en toepassen waaronder de sequentie, de selectie en de iteratie.
* De eenzijdige, tweezijdige en geneste selectie of keuze toepassen.
* De voorwaardelijke en begrensde herhaling gebruiken.

=== Didactische wenken ===
* Laat de leerlingen inzien wat de betekenis is van een toekenningsoperator. Onderstreep het verschil met de wiskundige gelijkheidsoperator. Maak duidelijk dat de richting van deze operator van rechts naar links gaat. Gebruik ook constructies zoals var = var + 1, var1 = var1 + var2 om de werking van een toekenningsoperator te verduidelijken.
* Beperk de voorwaardelijke herhaling tot de voorwaardelijke herhaling met aanvangsvoorwaarde of afbreekvoorwaarde.
* Het algoritmisch denken van de leerling worden niet aangescherpt door voorgekauwde probleemstellingen en oplossingen te presenteren. Aanvankelijk is de voorbeeldfunctie van de leraar van groot belang. De leerlingen moeten de wijze waarop de leraar systematisch algoritmisch denkt, leren nabootsen. De leraar kan dit bevorderen door als het ware ‘luidop na te denken’. De leerlingen moeten oplossingen gaandeweg zien ontstaan en hieraan meer en meer actief participeren. Hun zelfwerkzaamheid is van groot belang en moet voortdurend groeien.
{{Sub}}</text>
      <sha1>t97vvg03trr7jk14svcl7ungt5hi41c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422261</id>
      <parentid>422260</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Algemene didactische wenken */</comment>
      <origin>422261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="6ztotpasvykbfec9aso158peziy6vyl" xml:space="preserve">{{Index Programmeren, de basis}}
== Algemene didactische wenken ==
* ”Eerst denken en dan doen” is het belangrijkste bij algoritmisch denken.
* Bij complexere problemen een algoritme schematisch (laten) voorstellen door een Nassi-Shneiderman diagram (NSD). In de andere gevallen volstaat een uitgebreide beschrijving van de verwerkingsfase in de analyse.
* Gebruik een actuele, motiverende ontwikkelomgeving waarover de leerlingen ook thuis kunnen beschikken. Het is niet de bedoeling de leerlingen een programmeertaal aan te leren. Er zijn voldoende gratis alternatieven die voor deze doeleinden geschikt zijn zoals Greenfoot, Scratch, Small Basic, Alice ...
* Toon eens de werking van een gemaakt programma in een professionele ontwikkelomgeving.
* De complexiteit van en de soort oefeningen is afhankelijk van de studierichting. In een meer wiskundige richting komen uiteraard meer wiskundige probleemstellingen aan bod.
* Geef de leerlingen de tijd en de ruimte om zelfstandig oefeningen uit te werken. Succeservaringen zijn heel belangrijk.
* Vertrek vanuit de fouten van de leerlingen bij het aanleren van foutanalyse. Leer hen zelf hun fouten te analyseren. Gebruik hiervoor onder meer de mogelijkheden van de ontwikkelomgeving.
* Leer de leerlingen ook een werkend programma aanpassen.

== Inzien wat een algoritme is. Het verschil tussen een algoritme en een programma kennen ==
=== De competenties ===
* Het begrip algoritme kaderen in het dagelijkse leven.
* Omschrijven wat een algoritme en een programma is.
* De verschillende stappen in het oplossen van een probleem kennen en continu toepassen bij het oplossen van problemen nl. probleemdefinitie, analyse, algoritme, programma, testen en documenteren.

=== Didactische wenken ===
* Vertrekkend vanuit een aantal algoritmes uit het dagelijkse leven, de leefwereld van de leerlingen, het begrip algoritme aanbrengen. Het is niet de bedoeling om hier heel lang bij stil te staan en de leerlingen zelf algoritmes uit het dagelijks leven te laten opstellen.

== Een probleemstelling omzetten in een werkend programma. De verschillende controlestructuren kennen en gebruiken ==
=== De competenties ===
* Ongeacht de eenvoud of de complexiteit van een probleem, een analyse maken en vooraleer tot het gebruik van de computer over te gaan, minimaal voor zichzelf het principe van een oplossing formuleren.
* De verschillende elementen en mogelijkheden van de gebruikte ontwikkelomgeving doelgericht aanwenden.
* Met variabelen en constanten werken.
* De toekenningsoperator gebruiken.
* Rekenkundige-, vergelijkings- en logische operatoren integreren.
* De controlestructuren met hun kenmerken kennen en toepassen waaronder de sequentie, de selectie en de iteratie.
* De eenzijdige, tweezijdige en geneste selectie of keuze toepassen.
* De voorwaardelijke en begrensde herhaling gebruiken.

=== Didactische wenken ===
* Laat de leerlingen inzien wat de betekenis is van een toekenningsoperator. Onderstreep het verschil met de wiskundige gelijkheidsoperator. Maak duidelijk dat de richting van deze operator van rechts naar links gaat. Gebruik ook constructies zoals var = var + 1, var1 = var1 + var2 om de werking van een toekenningsoperator te verduidelijken.
* Beperk de voorwaardelijke herhaling tot de voorwaardelijke herhaling met aanvangsvoorwaarde of afbreekvoorwaarde.
* Het algoritmisch denken van de leerling worden niet aangescherpt door voorgekauwde probleemstellingen en oplossingen te presenteren. Aanvankelijk is de voorbeeldfunctie van de leraar van groot belang. De leerlingen moeten de wijze waarop de leraar systematisch algoritmisch denkt, leren nabootsen. De leraar kan dit bevorderen door als het ware ‘luidop na te denken’. De leerlingen moeten oplossingen gaandeweg zien ontstaan en hieraan meer en meer actief participeren. Hun zelfwerkzaamheid is van groot belang en moet voortdurend groeien.
{{Sub}}</text>
      <sha1>6ztotpasvykbfec9aso158peziy6vyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Snake</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27426</id>
    <revision>
      <id>422139</id>
      <parentid>354808</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7044" sha1="5eezidaxa56ns3bh58dv3r6lq2b8iw8" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Hier het TI-Basic programma voor het spel Snake. Eerst het programma zelf, dat kun je overtypen op je GR, daarna nogmaals het programma, dan met uitleg.

'''Let op!'''

Op een net nieuw gekocht TI 84 Plus (SE) vertoont het programma soms kuren, de nieuwe software van de GR voert het programma namelijk net iets anders uit!&lt;br&gt;
Om dit te controleren bij je TI 84 Plus (SE), druk op [2nd], op [MEM] (+), en kies optie 1. Ergens bovenaan staat de softwareversie, dit kan bijvoorbeeld 2.40 of 2.53 zijn. T/m 2.43 werkt dit spel goed, daarboven niet meer!&lt;br&gt;
Als het programma namelijk een ° tekent, een stukje van de slang, wist het een stukje van de ° die er onder staat of, als de 'snake' onderaan het speelveld is, de onderste lijn. Dit is natuurlijk erg vervelend. Bovendien herkent het programma de 'snake' niet meer, en tekent hij soms per ongeluk een 'hapje' over zichzelf heen.

== Besturing ==
&lt;pre&gt;
pijltje boven   ↔ de 'snake' gaat naar boven
pijltje onder   ↔ de 'snake' gaat naar beneden
pijltje links   ↔ de 'snake' gaat naar links
pijltje rechts  ↔ de 'snake' gaat naar rechts
2ND             ↔ het spel stopt voortijdig
ENTER           ↔ pause
&lt;/pre&gt;

== Het programma ==
&lt;pre&gt;
:ClrDraw
:Axesoff
:FnOff
:ZStandard
:0→Xmin
:94→Xmax
:0→Ymin
:62→Ymax
:Line(6,49,89,49
:Line(89,49,89,2
:Line(89,2,6,2 // Original was Line (89,2,6,65. Lijn ging diagonaal in plaats van horizontaal.
:Text(4,38,&quot;SNAKE
:5→L
:5→P
:{1,2,3,4,5}→L1
:{5,5,5,5,5}→L2
:1→X
:0→Y
:8→U
:3→V
:0→S
:Text(24,43,&quot;*
:While 1
:P-L+1→T
:T+85(T≤0)→T
:Text(L2(T)*5+9,L1(T)*5+3,&quot;            ← ← Let op! Vier spaties achter &lt;&quot;&gt;!
:Text(4,8,S
:If pxl-Test(L2(P)*5+11,L1(P)*5+6)=1
:Goto 0
:Text(L2(P)*5+9,L1(P)*5+3,&quot;°
:getKey→G
:If G=21
:Goto 2
:If G=105
:Pause
:If G=24 and Y≠0
:Then
:-1→X
:0→Y
:End
:If G=26 and Y≠0
:Then
:1→X
:0→Y
:End
:If G=25 and X≠0
:Then
:0→X
:-1→Y
:End
:If G=34 and X≠0
:Then
:0→X
:1→Y
:End
:If L1(P)=U and L2(P)=V
:Then
:L+1→L
:S+5→S
:If L=85
:Goto 1
:Lbl A
:randInt(1,16→U
:randInt(1,9→V
:If pxl-Test(5*V+10,5*U+5)=1
:Goto A
:Text(V*5+9,U*5+3,&quot;*
:If pxl-Test(V*5+10,U*5+10)=1
:Text(V*5+9,U*5+8,&quot;°
:End
:P+1→P
:If P=86
:Then
:1→P
:L1(85)+X→L1(P)
:L2(85)+Y→L2(P)
:Else
:L1(P-1)+X→L1(P)
:L2(P-1)+Y→L2(P)
:End
:If L1(P)=0
:16→L1(P)
:If L1(P)=17
:1→L1(P)
:If L2(P)=0
:9→L2(P)
:If L2(P)=10
:1→L2(P)
:End
:Lbl 0
:Text(27,30,&quot; GAME OVER!
:Goto 2
:Lbl 1
:Text(27,28,&quot; YOU'VE WON!
:Lbl 2
:Text(33,30,&quot; SCORE:
:Text(33,53,S
:Pause
:ClrDraw
:ClrHome
:ClrList L1,L2
:ZStandard
:AxesOn
:FnOn
:Disp
&lt;/pre&gt;

== Uitleg ==
Het spel bestaat uit drie delen:

- Het 'start'gedeelte, hierin wordt alle instellingen 'klaargezet'&lt;br&gt;
- De While-loop, dit gedeelte wordt elke keer herhaald, per herhaling verschuift de 'snake' 1 stukje&lt;br&gt;
- Het 'einde', hierin wordt de score getoond en worden de instellingen teruggezet

Hieronder nogmaals het programma, ditmaal is met spaties gewerkt en staat overal uitleg bij.
De coördinaten van elk 'stukje' van de 'snake' worden opgeslagen in twee lijsten, L1 en L2. In L1 staan de X-coördinaten, in L2 de Y-coördinaten. Om niet heel veel opslagruimte te gebruiken, worden de lijsten maximaal 85 cijfers lang, daarna begint het programma opnieuw met becijferen.

&lt;pre&gt;
ClrDraw
Axesoff
FnOff
ZStandard
0→Xmin
94→Xmax
0→Ymin
62→Ymax
Line(6,49,89,49
Line(89,49,89,2
Line(89,2,6,2
Line(6,2,6,49
Text(4,38,&quot;SNAKE
5→L
5→P
{1,2,3,4,5}→L1
{5,5,5,5,5}→L2
1→X
0→Y
8→U
3→V
0→S
Text(24,43,&quot;*
&lt;/pre&gt;

Dit is het eerste gedeelte. Achtereenvolgens wordt het tekenscherm leeg gemaakt, de grafiekassen en eventuele grafieken uitgeschakelt, daarna worden de schermcoördinaten ingesteld, elke pixel één eenheid. Dit is handig voor het verloop van het programma. Daarna wordt het speelveld getekend en het bovenschrift geschreven. Vervolgens worden de variabelen klaargezet. L staat voor de lengte van de 'snake', P voor de positie van de coördinaten van het voorste stukje van de 'snake' in de 2 lijsten, X en Y zijn respectievelijk de X en Y beweegrichting van de 'snake', U en V zijn de begincoördinaten van het 'hapje', en S is de score. In de laatste regel staat de opdracht om het 'hapje' te tekenen.

&lt;pre&gt;
While 1
  P-L+1→T
  T+85(T≤0)→T                          
  Text(L2(T)*5+9,L1(T)*5+3,&quot;            ← ← Let op! Vier spaties achter &lt;&quot;&gt;!
  Text(4,8,S
  If pxl-Test(L2(P)*5+11,L1(P)*5+6)=1
    Goto 0
  Text(L2(P)*5+9,L1(P)*5+3,&quot;°
  getKey→G
  If G=21
    Goto 2
  If G=105
    Pause
  If G=24 and Y≠0
    Then
      -1→X
      0→Y
    End
  If G=26 and Y≠0
    Then
      1→X
      0→Y
    End
  If G=25 and X≠0
    Then
      0→X
      -1→Y
    End
  If G=34 and X≠0
    Then
      0→X
      1→Y
    End
  If L1(P)=U and L2(P)=V
    Then
      L+1→L
      S+5→S
      If L=85
        Goto 1
      Lbl A
      randInt(1,16→U
      randInt(1,9→V
      If pxl-Test(5*V+10,5*U+5)=1
        Goto A
      Text(V*5+9,U*5+3,&quot;*
      If pxl-Test(V*5+10,U*5+10)=1
        Text(V*5+9,U*5+8,&quot;°
    End
  P+1→P
  If P=86
    Then
      1→P
      L1(85)+X→L1(P)
      L2(85)+Y→L2(P)
    Else
      L1(P-1)+X→L1(P)
      L2(P-1)+Y→L2(P)
    End
  If L1(P)=0
    16→L1(P)
  If L1(P)=17
    1→L1(P)
  If L2(P)=0
    9→L2(P)
  If L2(P)=10
    1→L2(P)
End
&lt;/pre&gt;

Dit is het tweede gedeelte. Hierin gebeurt het volgende: eerst worden de coördinaten van het laatste 'stukje' bepaald, en wordt dit stukje gewist met vier spaties, daarna wordt gecontroleerd of de 'snake' tegen zichzelf 'aanbotst', zo ja, dan gaat het programma verder bij Lbl 0. Als het programma dit gedaan heeft bekijkt hij op welke toets eventueel is gedrukt, en voert hij eventuele richtingswijzigingen door. Als het programma ook dit heeft uitgevoerd gaat het verder met het bepalen of de 'snake' een 'hapje' is tegengekomen, zo ja, dan verhoogt hij de score en de lengte, en tekent hij een nieuw 'hapje'. Daarna wordt met behulp van de richting (X en Y) de nieuwe coördinaten van het 'beginstukje' bepaald en opgeslagen in de lijst, op de juiste plek. Als ook dit gebeurd is, gaat het programma weer opnieuw het tweede gedeelte uitvoeren, en opnieuw, en opnieuw, en opnieuw...

&lt;pre&gt;
Lbl 0
Text(27,30,&quot; GAME OVER!
Goto 2
Lbl 1
Text(27,28,&quot; YOU'VE WON!
Lbl 2
Text(33,30,&quot; SCORE:
Text(33,53,S
Pause
ClrDraw
ClrHome
ClrList L1,L2
ZStandard
AxesOn
FnOn
Disp
&lt;/pre&gt;

In dit derde en laatste gedeelte staan een aantal dingen te wachten: als je 'game over' bent kom je in Lbl 0 terecht, en daarna bij Lbl 2, als je een score van 400 hebt bereikt kom je in Lbl 1 terecht, en daarna bij Lbl 2. Als je het programma eerder beëindigde, door op 2ND te drukken, kom je direct bij Lbl 2 uit. Hier, in Lbl 2 wordt de score getoond, en als je daarna op ENTER drukt verwijderd het programma de coördinaten in de lijsten,  worden de instellingen m.b.t. de grafiekassen e.d. teruggezet, wordt het programma afgesloten en keert het terug naar het basisscherm.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5eezidaxa56ns3bh58dv3r6lq2b8iw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27433</id>
    <revision>
      <id>422135</id>
      <parentid>360661</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="joaf85m80qo1jbaercqm65ni2nvhhp4" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Op deze pagina staat het programma BMI-calculator, een simpel programmaatje, vooral handig om te oefenen met het programmeren in TI-basic. Eerst het programma, daarna de uitleg.
Voor meer informatie over BMI, kijk op de pagina over BMI op wikipedia. (zie link onderaan pagina)&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Bijschriften bij je 'BMIscore' gelden alleen voor mensen in de leeftijd 18-65 jaar!&lt;/span&gt;

== Het programma ==
&lt;pre&gt;
:Clrhome
:Disp &quot;------BMI------&quot;,&quot;
:Output(3,15,&quot;KG
:Input &quot;GEWICHT: &quot;,G
:Output(3,15,&quot;                   ← Let op! Twee spaties!
:Output(4,16,&quot;M
:Input &quot;LENGTE:  &quot;,L
:Output(4,16,&quot;                   ← Let op! Één spatie!
:G/L²→B
:Disp &quot;&quot;,&quot;BMI:
:Output(6,6,round(B,2
:If B≤18.5
:Disp &quot;TE LICHT
:If B&gt;18.5 and B≤25
:Disp &quot;GEZOND GEWICHT
:If B&gt;25 and B≤27
:Disp &quot;BEETJE TE ZWAAR
:If B&gt;27 and B≤30
:Disp &quot;TE ZWAAR
:If B&gt;30 and B≤40
:Disp &quot;VEEL TE ZWAAR
:If B&gt;40
:Disp &quot;ZIEKELIJK ZWAAR
:Pause
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

== Uitleg ==
&lt;pre&gt;
:Clrhome
:Disp &quot;------BMI------&quot;,&quot;
:Output(3,15,&quot;KG
:Input &quot;GEWICHT: &quot;,G
:Output(3,15,&quot;                   ← Let op! Twee spaties!
:Output(4,16,&quot;M
:Input &quot;LENGTE:  &quot;,L
:Output(4,16,&quot;                   ← Let op! Één spatie!
&lt;/pre&gt;

In dit stukje wordt het scherm geleegd, wordt ------BMI------ bovenaan geschreven en worden gewicht en lengte gevraagd. Bij gewicht wordt er kg achteraan de regel gezet, en nadat het gewicht is ingevult wordt dit weer 'weggegumd' met twee spaties. Bij lengte wordt het zelfde uitgevoerd, dan met m.

&lt;pre&gt;
:G/L²→B
:Disp &quot;&quot;,&quot;BMI:
:Output(6,6,round(B,2
&lt;/pre&gt;

Hier komt de verwerking. Eerst word de BMI berekend, daarna wordt deze getoond met Disp en Output(. Met het commando round( wordt het BMI-getal afgerond op twee achter de komma.

&lt;pre&gt;
:If B≤18.5
:Disp &quot;TE LICHT
:If B&gt;18.5 and B≤25
:Disp &quot;GEZOND GEWICHT
:If B&gt;25 and B≤27
:Disp &quot;BEETJE TE ZWAAR
:If B&gt;27 and B≤30
:Disp &quot;TE ZWAAR
:If B&gt;30 and B≤40
:Disp &quot;VEEL TE ZWAAR
:If B&gt;40
:Disp &quot;ZIEKELIJK ZWAAR
:Pause
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

In dit stukje wordt telkens de 'BMIscore' vergeleken met BMI categorieën, om vervolgens bij de juiste categorie het juiste bijschrift geplaatst.

== Links ==
*BMI - wikipedia {{Wp|Queteletindex|Queteletindex}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>joaf85m80qo1jbaercqm65ni2nvhhp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422142</id>
      <parentid>422135</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="hwmfkhoynd83aa522k6j9vkpfgovj41" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}Op deze pagina staat het programma BMI-calculator, een simpel programmaatje, vooral handig om te oefenen met het programmeren in TI-basic. Eerst het programma, daarna de uitleg.
Voor meer informatie over BMI, kijk op de pagina over BMI op wikipedia. (zie link onderaan pagina)&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Bijschriften bij je 'BMIscore' gelden alleen voor mensen in de leeftijd 18-65 jaar!&lt;/span&gt;

== Het programma ==
&lt;pre&gt;
:Clrhome
:Disp &quot;------BMI------&quot;,&quot;
:Output(3,15,&quot;KG
:Input &quot;GEWICHT: &quot;,G
:Output(3,15,&quot;                   ← Let op! Twee spaties!
:Output(4,16,&quot;M
:Input &quot;LENGTE:  &quot;,L
:Output(4,16,&quot;                   ← Let op! Één spatie!
:G/L²→B
:Disp &quot;&quot;,&quot;BMI:
:Output(6,6,round(B,2
:If B≤18.5
:Disp &quot;TE LICHT
:If B&gt;18.5 and B≤25
:Disp &quot;GEZOND GEWICHT
:If B&gt;25 and B≤27
:Disp &quot;BEETJE TE ZWAAR
:If B&gt;27 and B≤30
:Disp &quot;TE ZWAAR
:If B&gt;30 and B≤40
:Disp &quot;VEEL TE ZWAAR
:If B&gt;40
:Disp &quot;ZIEKELIJK ZWAAR
:Pause
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

== Uitleg ==
&lt;pre&gt;
:Clrhome
:Disp &quot;------BMI------&quot;,&quot;
:Output(3,15,&quot;KG
:Input &quot;GEWICHT: &quot;,G
:Output(3,15,&quot;                   ← Let op! Twee spaties!
:Output(4,16,&quot;M
:Input &quot;LENGTE:  &quot;,L
:Output(4,16,&quot;                   ← Let op! Één spatie!
&lt;/pre&gt;

In dit stukje wordt het scherm geleegd, wordt ------BMI------ bovenaan geschreven en worden gewicht en lengte gevraagd. Bij gewicht wordt er kg achteraan de regel gezet, en nadat het gewicht is ingevuld wordt dit weer 'weggegumd' met twee spaties. Bij de lengte wordt het zelfde uitgevoerd, dan met m.

&lt;pre&gt;
:G/L²→B
:Disp &quot;&quot;,&quot;BMI:
:Output(6,6,round(B,2
&lt;/pre&gt;

Hier komt de verwerking. Eerst word de BMI berekend, daarna wordt deze getoond met Disp en Output(. Met het commando round( wordt het BMI-getal afgerond op twee cijfers achter de komma.

&lt;pre&gt;
:If B≤18.5
:Disp &quot;TE LICHT
:If B&gt;18.5 and B≤25
:Disp &quot;GEZOND GEWICHT
:If B&gt;25 and B≤27
:Disp &quot;BEETJE TE ZWAAR
:If B&gt;27 and B≤30
:Disp &quot;TE ZWAAR
:If B&gt;30 and B≤40
:Disp &quot;VEEL TE ZWAAR
:If B&gt;40
:Disp &quot;ZIEKELIJK ZWAAR
:Pause
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

In dit stukje wordt telkens de 'BMIscore' vergeleken met BMI categorieën, en vervolgens het juiste bijschrift bij de juiste categorie geplaatst.

== Links ==
*BMI - wikipedia {{Wp|Queteletindex|Queteletindex}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>hwmfkhoynd83aa522k6j9vkpfgovj41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27531</id>
    <revision>
      <id>422229</id>
      <parentid>422079</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T04:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correctie + Literatuurgebruik</comment>
      <origin>422229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="epvzrfpq0oyjsqzsyjpn590rnkkwep2" xml:space="preserve">{{Bi}}
===Inleiding===
[[Afbeelding:110329-F-IF940-228 (5575091340).jpg|border|right|120px]]Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven zonder daar uren over te moeten denken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt, of schrijven als beroep. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je makkelijk naar het onderwerp toe kunt werken, hoe je een pakkende afsluiting verzint, enzovoorts.

In dit Wikibook worden de volgende dingen behandeld:
#[[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] - 5 schrijfdoelen, doelgroep en opbouw
#[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] - Van begin tot eind
#[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] - Citeren, referenties, literatuurlijst
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven, incl. [[E-mailen|e-mail]]
#[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
#[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
# '''Wetenschappelijke teksten''' - zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]]
#[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke, gedetailleerde recensie te schrijven
#[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]] - Van feestredes tot presentaties
#[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]] - Zo kort en krachtig mogelijk vertellen waar het om gaat
#[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen

{{Fase|1}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>epvzrfpq0oyjsqzsyjpn590rnkkwep2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Teksten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27532</id>
    <revision>
      <id>422235</id>
      <parentid>422051</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opbouw */ Literatuurlijst en/of noten/verwijzingen/referenties</comment>
      <origin>422235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="93cwi2tnt960aak7h1h36gfya4zcpxx" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek of een kookboek.
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie.
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken.
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken.
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek of column.
|}
{{Sub}}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwepren van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor leken, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.
# Literatuurlijst en/of noten/verwijzingen/referenties. Zie het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] voor details.</text>
      <sha1>93cwi2tnt960aak7h1h36gfya4zcpxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422240</id>
      <parentid>422235</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opbouw */</comment>
      <origin>422240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="jqslwq2vdn0xdk4b8rtmsmi9r3gk0r8" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek of een kookboek.
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie.
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken.
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken.
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek of column.
|}
{{Sub}}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwerpen van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor {{Wp|Leek (persoon)|leken}}, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.

Ook behoren geraadpleegde bronnen altijd correct te worden gebruikt en vermeld, om wat voor soort tekst het ook gaat. Zie het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] voor details.</text>
      <sha1>jqslwq2vdn0xdk4b8rtmsmi9r3gk0r8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422245</id>
      <parentid>422240</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="c7il4s81bn1r2d3pf0uzaz0989n968b" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek of een kookboek.
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie.
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken.
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken.
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek of column.
|}
{{Sub}}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwerpen van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor {{Wp|Leek (persoon)|leken}}, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.</text>
      <sha1>c7il4s81bn1r2d3pf0uzaz0989n968b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Engelse literatuur/Paradise Lost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28373</id>
    <revision>
      <id>422179</id>
      <parentid>385719</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Linksnoei: het nadeel is wel dat nu niet duidelijk is dat ik de vertaling van Book I onder Commons licentie heb gepubliceerd, wat op de website wel wordt vermeld)</comment>
      <origin>422179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6697" sha1="ga2d2re9xbxb3cb08korexpaokjvwwx" xml:space="preserve">{{Engelse literatuur}}
[[Bestand:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|240px|left|thumb|Illustratie van ''Paradise Lost'' door Gustave Doré, 1866]]
&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;'''Paradise Lost''' is een &lt;/span&gt;episch gedicht in [[Engelse literatuur/blank vers|blank vers]] door de 17e-eeuwse Engelse dichter [[Engelse literatuur/John Milton|John Milton]]. Hoewel Milton het bijna tien jaar eerder schreef, werd het pas in 1667 gepubliceerd. 

Deze publicatie bestond uit tien boekdelen met in totaal meer dan tien&amp;shy;duizend versregels. Een tweede editie volgde in 1674, met een herverdeling over twaalf boeken  (in navolging van de wijze van verdelen bij Vergilius' ''Aeneis''). Bij die gelegenheid werden enkele kleine herzieningen doorgevoerd. Het grootste deel van het gedicht schreef Milton toen hij al blind was, zodat hij het moest dicteren.

==Thematiek==
Het gedicht heeft als onderwerp het christelijke verhaal van de zondeval van de mens: de verleiding van Adam en Eva door de gevallen engel Satan en hun verdrijving uit de Hof van Eden. Miltons doel, vermeld in Boek I, was  &quot;de wegen van God te rechtvaardigen tegenover de mensen&quot;  en &quot;opheldering verschaffen over het conflict tussen de eeuwige vooruitziende blik van God en de vrije wil&quot;. Hoewel het epos in de eerste plaats gaat over de val van de mens, werkt het personage van Satan als een anti-held en als een drijvende kracht in de plot. De manier waarop Milton hem had uitgebeeld fascineerde de critici. Sommigen interpreteerden ''Paradise Lost'' als een gedicht dat vraagtekens zette bij de macht van de kerk in plaats van slechts een beschrijving te zijn van de val van Adam en Eva.

==Klassieke conventies==
In het gedicht in jambische pentameter volgt Milton  een aantal van de klassieke epische conventies zoals teruggevonden wordt in Homerus' ''Ilias'' en ''Odyssee'', en Vergilius' ''Aeneis''. Zo begint Paradise Lost net als vele klassieke heldendichten met een invocatie van de Muze, hoewel de 'muze' hier eerder de Heilige geest is: 

::Of Man's first disobedience, and the fruit
::Of that forbidden tree whose mortal taste
::Brought death into the World, and all our woe,
::With loss of Eden, till one greater Man
::Restore us, and regain the blissful seat,
::Sing, Heavenly Muse, that, on the secret top
::Of Oreb, or of Sinai, didst inspire
::That shepherd who first taught the chosen seed
::In the beginning how the heavens and earth
::Rose out of Chaos: or, if Sion hill
::Delight thee more, and Siloa's brook that flowed
::Fast by the oracle of God, I thence
::Invoke thy aid to my adventurous song,
::That with no middle flight intends to soar
::Above th' Aonian mount, while it pursues
::Things unattempted yet in prose or rhyme.
::And chiefly thou, O Spirit, that dost prefer
::Before all temples th' upright heart and pure,
::Instruct me, for thou know'st; thou from the first
::Wast present, and, with mighty wings outspread,
::Dove-like sat'st brooding on the vast Abyss,
::And mad'st it pregnant: what in me is dark
::Illumine, what is low raise and support;
::That, to the height of this great argument,
::I may assert Eternal Providence,
::And justify the ways of God to men.

;Vertaling
(Jules Grandgagnage, 2024 - Fragment)

::Zing over d' eerste zonde van de mens
::en hoe de vrucht van de verboden boom
::dood en verdriet bracht in de wereld en het
::verlies van Eden, tot een groter Mens
::herstel bracht van 't gezegend paradijs;

::Bezing dit, Muze, die op de heilige top
::van Choreb of Sinaï een herder bezielde
::die 't uitverkoren zaad voor 't eerst onthulde
::hoe uit de chaos van het begin de hemel
::en de aarde oprees, of, zo u wil,
::op Sions heuvel, en hoe Sions beek
::op Gods bevel daar sneller vloeide; aldaar
::roep ik uw hulp in voor mijn gedurfde lied.
::Een zang die boven Pindus' top zal stijgen
::en daar zijn lied in boude vlucht laat klinken,
::in alles overtreffend rijm of proza;
::En U, O Hemelgeest, die het zuivere hart
::veel meer van waarde acht dan alle tempels,
::Leer me, U hebt de kennis van het begin
::en spreidde uw wijdse vleugels over het Niets
::als een duif die broedt en zwanger maakt;
::Verlicht in mij wat duister is, verhef
::wat in mij laag, verdorven is, versterk
::de kracht van mijn woorden zodat zij Gods plan
::verklaren in het licht van zijn voorzienigheid,
::zodat de mens begrijpt wat Hij verlangt.

Andere conventies van de klassieken die Milton (soms in enigszins aangepaste vorm) volgt, zijn:
*Een nadruk op de 'verheven onderwerpen' van oorlog, liefde en heldendom.
*Het beginnen van een actie ''in medias res''. Zo vertelt Boek 1  over de nasleep van de oorlog in de hemel, die pas later beschreven zal worden.
*Miltons epos begint in de helse onderwereld. In overeenstemming met de klassieke beschrijvingen van de onderwereld benadrukt Milton de duisternis en de helse branden die slechts pijn en geen licht geven. 
*Milton maakt ook veelvuldig gebruik van de Homerische (grootse, overdreven) vergelijking: Satans schild is &quot;als de Maan&quot; en zijn speer &quot;als de mast van een vlaggenschip&quot;.

== Overeenkomsten met Vondels Lucifer (1654) ==
Sommige onderzoekers &lt;ref&gt;Bijvoorbeeld George Edmundson, ''[https://archive.org/details/miltonandvondelc00edmuuoft Milton and Vondel: a curiosity of literature]'', Londen, 1885.&lt;/ref&gt; wijzen op de mogelijkheid dat Milton zich voor zijn ''Paradise Lost'' wellicht liet  inspireren door Joost van den Vondels ''Lucifer'' (1654). De twee werken vertonen namelijk overeenkomsten: de focus op Lucifer, de beschrijving van de strijd in de hemel tussen Lucifers troepen en Michael, en de anticlimax als Adam en Eva gedwongen worden het paradijs te verlaten.

== Nederlandse vertalingen ==
Anno 2023 zijn er slechts drie volledige vertalingen in verzen die Miltons jambische pentameter respecteren: die van Jacobus Van Zanten uit 1728, die van Peter Verstegen uit 2003 en die van Jules Grandgagnage uit 2023. De rest is onvolledig, is opgesteld in proza, of maakt gebruik van [[Woordenboek_literatuur#A|alexandrijnen]] (een zesvoetig ritme).  

;Vertalingen in verzen:
# Jacobus van Zanten (1728): volledig
# Lambert(us) Paludanus, pseudoniem van Lambertus van den Broek, (1730): volledig, in alexandrijnen (gebaseerd op een Franse vertaling en op Van Zanten)
# Ten Kate (1875): volledig, in alexandrijnen
# Alex Gutteling (Zang I-VI gepubliceerd in 1912; voltooid door Albert Verwey (Zang VII-XII)
# Wim Jonker (1993): gedeeltelijke vertaling (10,5 boeken van de 12) in tijdschrift 'De Tweede Ronde' Jaargang 14
# Peter Verstegen (2003): volledig
# Jules Grandgagnage (2023): volledig

;Vertalingen in proza:
# J. H. Reisig (1791)
# J.F. Schimsheimer (1856)

== Noten ==
{{References}}
{{sub}}</text>
      <sha1>ga2d2re9xbxb3cb08korexpaokjvwwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28895</id>
    <revision>
      <id>422136</id>
      <parentid>278209</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="4zm89jsbhiyffvmpqyd5x2ni2eca2t1" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}
&lt;pre&gt;
:ClrHome
:Lbl HM
:Menu(&quot;     Hoof
dmenu    &quot;,&quot;Star
t&quot;,A,&quot;Afsluiten&quot;
,EX
:End
:Lbl A
:ClrHome
:Disp &quot;Geef de g
etallen&quot;,&quot;waarva
n je het&quot;,&quot;gemid
delde wilt&quot;,&quot;ber
ekenen op.&quot;,&quot;Gee
f π op als&quot;,&quot;je 
de uitkomst&quot;,&quot;wi
lt zien.
:Pause
:0→A
:0→B
:Lbl VO
:Prompt C
:If C≠π
:Then
:B+C→B
:A+1→A
:Goto VO
:End
:Disp B/A
:Pause
:Goto HM
:End
:Lbl EX
:ClrHome
&lt;/pre&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>4zm89jsbhiyffvmpqyd5x2ni2eca2t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30165</id>
    <revision>
      <id>422141</id>
      <parentid>338013</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Programmeren in TI-Basic}}</comment>
      <origin>422141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="fr9c3q8rbhj50s6su676sxl8vc72e0j" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in TI-Basic}}
== Voortgang (school)jaar ==
In dit hoofdstuk zal er een programma worden gemaakt, dat weergeeft hoever bijvoorbeeld het schooljaar is gevorderd. Natuurlijk kan er ook voor een andere periode gekozen worden. Hierin wordt de lezer vrijgelaten.

Om te beginnen is het nodig om al enige voorkennis te bezitten. De onderstaande pagina's zijn nodig om dit hoofdstuk te begrijpen.
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Programmeren_in_TI-Basic/Variablen Variabelen]
* [https://nl.wikibooks.org/wiki/Programmeren_in_TI-Basic/Controlestructuren Controlestructuren]

=== Achtergrond ===
Concreet zal het programma een percentage berekenen en weergeven hoever een periode (bijvoorbeeld het schooljaar) is gevorderd. In dit hoofdstuk zal er van een schooljaar worden uitgegaan. Om dit percentage te berekenen hebben we eerst een '''begin- en eindpunt''' nodig. Daarnaast is het verschil tussen de huidige datum en tijd én de begintijd belangrijk. Dit wordt voortaan de voortgang genoemd. Dit is in seconden.

==== Eindpunt en beginpunt ====
Voordat het programma wordt geschreven, is het belangrijk om te weten, dat dit hoofdstuk uitgaat van de datum ''1 september 2012'' als begin en ''15 juni 2013'' als eindpunt. Nogmaals, de lezer kan dit veranderen.

Omdat het programma gaat werken met seconden, is het van belang dat de genoemde tijdstippen omgezet worden in seconden. Dit kan met o.a. de functie StartTmr(). Dit werkt echter alleen op de [https://nl.wikipedia.org/wiki/TI-84_Plus TI84-plus]. Eventueel kan de pagina [https://nl.wikibooks.org/wiki/Programmeren_in_TI-Basic/Een_simpel_spelletje#Een_minuut_.28werkt_alleen_op_de_TI-84_Plus.29 Een minuut] voor de achtergrond van deze functie worden geraadpleegd.

Als de lezer niet beschikt over een TI-84-plus, kan het handig zijn om de waarden die met de genoemde data overeenkomen te kiezen. Deze waarden worden hieronder in de code gegeven.

Als de lezer wel over een TI-84-plus beschikt, kan het volgende gedaan worden:
# Stel de datum in op ''1 september 2012''.
# Raadpleeg de functie StartTmr (te vinden via de Catalogus). De waarde zal tussen de ''494380800'' en ''494467199'' zijn.
# Sla de waarde op in een variabele. (wees er zeker van dat deze variabele niet wordt overschreven totdat deze is gebruikt)
# Stel de datum in op ''15 juni 2013''.
# Raadpleeg de functie StartTmr (te vinden via de Catalogus). Deze waarde zal tussen de ''519177601'' en ''519263999'' zijn.
# Sla deze waarde op in een andere variabele. (wees er zeker van dat deze variabele niet wordt overschreven totdat deze is gebruikt)
# Stel de datum in op 30 oktober 2012.

=== Het programmeren ===
Nu het begin en eind bekend zijn, kan het programmeren beginnen.

Maak een nieuw programma aan, bijvoorbeeld onder de naam ''JAARINFO''.

Zet deze code in het programma.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:JAARINFO
:494380800-&gt;I
:519263999-&gt;J
:J-I-&gt;V
:
:While getkey=0
:
:CheckTmr(I)-&gt;P
:
:ClrHome
:Output(2,4,round(P/V*100,5)
:Output(3,4,&quot;PROCENT&quot;)
:
:startTmr-&gt;A
:While A=startTmr
:End
:
:End
:
:ClrHome
&lt;/pre&gt;

==== Uitleg code ====
Zoals te zien is, worden de eerder vastgestelde waarden in variabelen opgeslagen. Uit praktisch oogpunt wordt het verschil ook opgeslagen.
Vervolgens begint een looping, die blijft doorgaan totdat de gebruiker op een toets heeft gedrukt.
Binnen de looping, staat eerst de code '':CheckTmr(I)-&gt;P''. Dit berekend de eerder genoemde voortgang. Als de lezer geen TI-84-plus gebruikt, kan  de code '':startTmr-I-&gt;P'' gebruikt worden.

Het volgende blok van drie regels toont het percentage op het scherm. De functie [https://nl.wikibooks.org/wiki/Programmeren_in_TI-Basic/Veelgebruikte_codes#Round round()] rond het percentage af naar 5 decimalen.
Het laatste blok binnen de looping laat het programma wachten, totdat er een seconde voorbij is.

Na de looping staat er '':ClrHome''. Zo wordt het scherm geleegd, als de gebruiker op een toets heeft gedrukt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>fr9c3q8rbhj50s6su676sxl8vc72e0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hekserij/Neopaganisme/Wicca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30296</id>
    <revision>
      <id>422121</id>
      <parentid>393524</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cingulum */</comment>
      <origin>422121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19863" sha1="ss7j3df9hex93v7c3c376njrdcpqetv" xml:space="preserve">{{hekserij}}
'''Wicca''' is de belangrijkste neopaganistische vorm van hekserij en is vooral een natuurreligie. Daarnaast is het ook een ecologisch en feministisch geïnspireerde [[Geschiedenis van de filosofie|filosofie]].
[[Bestand:Wheel of the Year.JPG|thumb|left|Het jaarwiel]]

Volgelingen van wicca inspireren zich op voorchristelijke bronnen, Europese folklore en mythologie. Zij beschouwen zichzelf als priesters en priesteressen van een voorchristelijke [[Heksenwoordenboek/S|sjamanistische]] natuurreligie die een godin vereert die gerelateerd is aan de [[Heksenwoordenboek/M|Moedergodin]] in haar drie aspecten van ''Maagd, Moeder en Heks''. In heel wat tradities van wicca wordt ook een Gehoornde God vereerd die afgeleid is van de god van de dieren, de jacht, de dood en de wouden uit de oudheid. Veel &quot;wicca's&quot; zien zichzelf ook als de moderne erfgenamen van oude tradities uit onder meer Egypte, Kreta en Eleusis. Wicca wordt ook de ''Oude Religie'' genoemd, zonder echter de Oude Religie te zijn. Het is immers uiterst twijfelachtig of er wel een specifieke 'Oude Religie' is geweest. Wicca presenteert zichzelf dus als een voortzetting van de Oude Tradities, maar is zelf bijna volledig 20e-eeuws. Wat wicca gemeen heeft met andere neopaganistische bewegingen is het zich afzetten tegen het [[Filosofisch woordenboek/R|rationalisme]] en de dominantie van de wetenschap, en een keuze voor een meer spirituele, natuurlijke levensstijl. Hiermee neemt wicca stelling tegen het [[Filosofisch woordenboek/M|materialisme]], de technologische excessen en de vervreemding die wetenschap lijkt in de hand te werken. Kenmerkend is dan ook dat het als ''tegencultuur'' vooral in hooggeïndustrialiseerde landen als Groot-Brittannië en de Verenigde Staten veel succes kent. De nadruk op nauwe banden met de natuur blijkt ook uit het belang van de seizoenen (de 8 jaarfeesten) en de maangetijden. Wicca kent verschillende stromingen, waaronder de gardneriaanse en alexandrijnse wicca.

==Grondleggers van de beweging==
===Gerald Gardner===
Het ontstaan van de 'nieuwe hekserij' is grotendeels toe te schrijven aan [[Hekserij/Gerald Gardner|Gerald Gardner]] (1884-1964), een Engelsman die voordien al betrokken was in vrijmetselarij, spiritualisme, boeddhisme en andere spirituele praktijken. Hij verenigde het paganisme met de figuur van de heks en werd hiermee wat de Britse historicus Ronald Hutton &quot;de schepper van een tegencultuur-religie gebaseerd op een natuurgodin en een gehoornde god&quot; noemde. Gardner stelde namelijk dat hekserij een oude, voorchristelijke heidense mysteriecultus was. Daarbij inspireerde hij zich op oudere bronnen. Om te beginnen op ''[[Hekserij/Bekende boeken over hekserij/The Witch-Cult in Western Europe|The Witch-Cult in Western Europe]]'' van [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Margaret Murray|Margaret Murray]], die op haar beurt dan weer teruggreep op het werk van onder meer [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Jules Michelet|Jules Michelets]] (''[[Hekserij/Theorieën_over_hekserij#La_Sorcière_van_Jules_Michelet|La Sorcière]]'' uit 1862) en [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Charles Leland|Charles Leland]] (Aradia uit 1899). Het was trouwens de intens antiklerikale Michelet die aan de basis lag van het idee dat de wrede en intolerante christelijke kerk verantwoordelijk was voor de uitroeiing van een oude, levende religie tijdens de [[Hekserij/Hekserij in Europa|heksenvervolgingen]]. Een andere sterke invloed op de verbreiding van de heksencultus-hypothese was ''[[Hekserij/Theorieën_over_hekserij#The_Golden_Bough_van_James_Frazer|The Golden Bough]]'', een studie in religie en magie van James Frazer (1890).

Wicca kreeg eigenlijk pas ruime bekendheid met Gardners ''Witchcraft Today'' uit 1954, waarin hij openlijk over hekserij sprak. Gardner zegt daarin dat hij in 1939 werd ingewijd in een coven (heksenkring), door een vrouw met de naam 'Old Dorothy'. Zijn ervaringen met covens (bijvoorbeeld in 1947, in St Albans, Hertfordshire, nabij een naturistenclub waar hij en zijn volgelingen een 16e-eeuwse cottage bouwden) zouden hem later van pas komen om zijn visie op nieuwe hekserij te publiceren en te promoten. Tot 1951 bestond in Engeland nog een wet op hekserij,&lt;ref&gt;In 1951 werd de wet tegen hekserij ingetrokken met de inwerkingtreding van de ''Fraudulent Mediums Act 1951'', vooral op instigatie van spiritualisten via het agentschap van Thomas Brooks MP.&lt;/ref&gt; zodat Gardner pas na het intrekken van dit verbod aan zijn boek kon beginnen. Omstreeks 1950 introduceerde hij reeds zijn ''[[Hekserij/Bekende boeken/Boek der Schaduwen|Book of Shadows]]'' in zijn ''Bricket Wood Coven'', waar kandidaat-heksen een initiatie van hem kregen. Dat ''Boek der Schaduwen'' was een soort 'kookboek' met spreuken en bezweringen dat door een nieuwe heks gekopieerd en aangevuld moest worden. Gardner besteedde ook veel aandacht aan het uitwerken van verschillende rituelen voor de nieuwe hekserij, en hierin werd hij geholpen door zijn vriend Ross Nichols die toen hoofd was van ''the Ancient Druid Order''. De rituelen, zo werd toen vastgesteld, moesten plaatsvinden binnen een gewijde, gezuiverde cirkel, waarbij de heks in het centrum als een kanaal de magische krachten van de heksen in de kring ontving.

===Doreen Valiente===
Een andere belangrijke figuur in de verspreiding van wicca is Doreen Valiente (1922-1999). Valiente werd lid van Gardners ''Bricket Wood coven'' en bracht het al snel tot hogepriesteres. Toen ze merkte dat veel materiaal in Gardners ''Boek der Schaduwen'' was overgenomen uit de werken van de occultist [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Aleister Crowley|Aleister Crowley]], en dus niet zoals Gardner beweerde uit 'oude bronnen', confronteerde ze Gardner hiermee. Die gaf toe dat de tekst die hij had ontvangen van ''the New Forest coven'' fragmentarisch was geweest en hij het had aangevuld met gebruik van diverse bronnen. Doreen Valiente herschreef daarop, met instemming van Gardner, een groot gedeelte van het Boek der Schaduwen, met weglating van een aantal van Crowley afkomstige tekstgedeelten. Zij vreesde immers dat de slechte reputatie van Crowley negatief zou afstralen op de nieuwe hekserij. Valiente herschreef bijvoorbeeld drastisch ''the Charge of the Goddess'' (Opdracht van de Godin) en droeg ook bij aan een gedicht dat de ''Wiccan Rede'' bevatte.

==Latere ontwikkelingen ==
Bij latere ontwikkelingen is het een probleem om te zeggen of het nu om wicca gaat of niet. Zo zette Robert Cochrane zich sterk af tegen Gardner en Sanders, en de Italiaan Grimassi wees erop dat de Engelse traditie met Charles Leland eigenlijk rechtstreeks afgeleid was van de Stregheria. Zo was de praktijk van naakt dansen die Leland in zijn Aradia beschreef (''Skyclad'') van Italiaanse origine:
::''&quot;And as the sign that ye are truly free,''
::''Ye shall be naked in your rites, both men''
::''And women also: this shall last until''
::''The last of your oppressors shall be dead;&quot;''
Er is echter ook sprake van continuïteit en een teruggrijpen op dezelfde bronnen, waardoor een gezamenlijke behandeling gerechtvaardigd is. Wicca werd als religie ook een exportproduct vanaf dat de Engelse wicca Alex Sanders naar de Verenigde Staten verhuisde. Zowel in de VS als in Australië ontstonden zo 'inlandse' varianten van wicca die plaatselijke folklore opnamen in een raamwerk van wiccageloof, zoals Victor Andersons [[Heksenwoordenboek/F|''Feri Tradition'']], Joseph Wilsons ''1734 tradition'', Aidan Kelly's ''New Reformed Orthodox Order of the Golden Dawn'' en Zsuzsanna Budapests ''Dianic Wicca'', die ieder verschillende aspecten van het geloof benadrukten.&lt;ref&gt;Hans Holzer: ''The New Pagans'', Doubleday, 1972&lt;/ref&gt;

===Alex Sanders===
De Engelsman Alex Sanders (1926-1988), die zichzelf 'koning der heksen' noemde, was de stichter van een wiccavariant die bekend werd onder de naam ''alexandrijnse (Alexandrian) wicca''. Ook in zijn opvatting moest hekserij een goedaardige religie zijn en hij vermengde daartoe gardneriaanse wicca met elementen uit de joods-christelijke traditie. Zelf ging hij er prat op 1623 ingewijden te hebben verzameld in meer dan 100 covens. Sanders deed veel om zichzelf en moderne hekserij in de publieke belangstelling te brengen. Zo publiceerde hij een biografie met de titel ''King of Witches'' (1969), en de documentaire film ''Legend of the Witches'' van hetzelfde jaar was gebaseerd op de mythe rond Sanders als genezer en koning der heksen. Deze flirts met de media en zijn vele publieke optredens werden hem door gardneriaanse wicca's als Patricia Crowther en Ray Bone niet in dank afgenomen, en zij distantieerden zich dan ook van hem.

Sanders' wicca was gebaseerd op die van Gardner, maar hij verwerkte er ook invloeden in uit de 'hoge magie' van Eliphas Lévi.&lt;ref&gt;Eliphas Lévi: ''Dogme et rituel de la haute magie'', 1854&lt;/ref&gt; Sommige moderne heksen verlenen zijn vorm van hekserij als gevolg daarvan het predicaat ''high church'' en die van Gardner die van ''low church''. De Britse historicus Ronald Hutton wees er ook op dat wat de wicca van Sanders van anderen onderscheidt de vervaging van de grenzen tussen paganisme en het christelijk geloof is. Sanders en zijn volgelingen zagen zichzelf als &quot;warriors in a constant battle of good magic against bad&quot; (soldaten in een constante strijd tussen goede en slechte magie).&lt;ref&gt;Susan Greenwood: 'Alex Sanders', p. 202 e.v. van ''The Encyclopedia of Magic and Witchcraft''&lt;/ref&gt;

===Raymond Buckland===
Dat gardneriaanse wicca nu de meeste aanhangers heeft in de Verenigde Staten is grotendeels te danken aan Raymond Buckland (geboren in 1934), een Engelsman van Roemeense origine die in 1962 naar Amerika verhuisde en daar een 'Saksische' tak van wicca stichtte: de ''Seax-Wicca''. Daarin worden vier belangrijke Germaanse godheden vereerd: [[Heksenwoordenboek/W|Wodan]], [[Heksenwoordenboek/T|Thor]], [[Heksenwoordenboek/T|Tiw]] en [[Heksenwoordenboek/F|Freya]]. Deze vorm van wicca is veel meer open dan die van Gardner en vereist van de adepten ook geen eed van geheimhouding. Het is zelfs zo dat Bucklands systeem 'zelfinwijding' toelaat. Daarna kan de 'zelfingewijde' ook een eigen coven beginnen. Een ander significant verschil is dat bij de Seax-Wicca de rol van man en vrouw even groot is, waardoor bijvoorbeeld rituelen zonder de aanwezigheid van een hogepriesteres kunnen doorgaan. Dat was bij Gardner niet mogelijk omdat alleen de hogepriesteres als kanaal en representant van de Godin kon optreden. Buckland startte vanaf de jaren 70 vele covens op en richtte een correspondentieschool op ''(Seax-Wicca-Seminary)'' in Virginia. Hij schreef daarnaast ook heel wat boeken over wicca, hekserij en neopaganisme. De volgelingen van deze wiccagroep worden ''Wicca-tru'' genoemd.

===Erfelijke hekserij===
Een andere traditie binnen de moderne hekserij bestrijdt de visie als zou het moderne paganisme een 20e-eeuwse 'uitvinding' zijn. Zij stellen dat hun vorm van spiritualiteit veel ouder is, dat de kennis en de vaardigheden van hekserij erfelijk zijn en dat de tradities en vermogens van generatie op generatie werden doorgegeven. Deze overtuigingen zitten op één lijn met Charles Godfrey Leland die overtuigd was van het bestaan van een oude geheime religie van heksen die de godin Diana en de god Lucifer eerden. Het is echter vooral het al eerder genoemde werk van Margaret Murray dat een grote invloed uitoefent op deze heksen.

Een van de bekendste promotors van erfelijke hekserij was Robert Cochrane (1931 - 1966), die beweerde zelf een ''hereditary witch'' te zijn. Robert Hutton concludeerde dat Cochrane een 'wicca-kader' had gebruikt voor de uitvoering van zijn eigen ideeën en praktijken. De coven van Robert Cochrane draagt de naam ''Regency'' en werd door twee van zijn volgelingen opgericht tijdens Halloween van 1966. Heksen die zich beroepen op overerfbare krachten werken bij voorkeur in de natuur zoals op een open plek waar ze naakt rituelen uitvoeren. Hierbij gebruiken ze geen Boek der Schaduwen zoals de gardneriaanse wicca. Doreen Valiente merkte op dat rituelen in de traditie van Cochrane spontaner, creatiever, sjamanistischer en aardser waren dan die van Gardner.

Ook [[Heksenwoordenboek/G|de Amerikaan Raven Grimassi]], die een reeks boeken publiceerde over hekserij en neopaganisme, claimt een erfheks te zijn, en dit uit de traditie van de Italiaanse [[Heksenwoordenboek/S|Stregheria]]. De cultus van [[Heksenwoordenboek/D|Diana]] en de gehoornde god [[Heksenwoordenboek/L|Lucifer]] neemt een prominente plaats in. Grimassi baseert zich voor zijn boeken vooral op de [[Hekserij/Theorieën_over_hekserij#The_Witch-Cult_in_Western_Europe_van_Margaret_Murray|heksencultus-hypothese]] van Margaret Murray.

===Feministische hekserij===
Feministische heksen werden vanaf de jaren 70 actief, hoofdzakelijk in de Verenigde Staten. Zij inspireren zich op het werk van de Franse historicus Jules Michelet, op Joslyn Gage en Margaret Murray, die allen het idee van een ondergrondse cultus van heksen hadden verdedigd. De feministische heksen gaan ervan uit dat vrouwelijke spiritualiteit al eeuwen door mannen wordt onderdrukt en dat de heksenvervolgingen miljoenen onschuldige vrouwenlevens hebben gekost, vrouwen die zij beschouwen als revolutionaire strijders tegen het patriarchaat dat een einde wilde maken aan de laatste sporen van matriarchale tijden. Voor deze overtuiging steunen zij ook op het werk van Marija Gimbutas, een archeologe die de breuk van matriarchale naar patriarchale samenlevingen legt in de periode 4300-2900 v.Chr. toen een vredelievende voorchristelijke Europese cultuur overstroomd werd door agressieve patriarchale invasies. Als gevolg daarvan moest de vredelievende cultus van de moedergodin ondergronds gaan om te overleven. Met traditionele wicca heeft de feministische hekserij een holistische visie op de wereld gemeen, waarbij de Godin zorgt voor een verbinding tussen mens en natuur.

=== Eclectische heksen ===
Veel vaak solitair werkende ''eclectische heksen'' noemen zichzelf wicca's waarbij ze wicca als synoniem zien van hekserij, terwijl traditionele groepen het accent in de eerste plaats leggen op het religieuze aspect. Het verschil dat gemaakt wordt tussen 'heks' en 'wicca' is dus niet altijd duidelijk, omdat er in de verschillende groepen verschillende opvattingen over bestaan. Eclectische hekserij als alternatieve vorm van nieuwe hekserij wijkt aanzienlijk af van wat onder traditionele gardneriaanse 'wicca' werd verstaan. Eclectische wicca's volgen geen enkele traditie naar de letter, maar eerder een syncretisch spiritueel pad waarbij ze putten uit een veelheid van overtuigingen, religies en filosofieën. Een aanhanger kan zo ook zijn eigen ideeën en rituele praktijken vrijelijk inbrengen. Eclectische wicca is de populairste variant van wicca in de Verenigde Staten geworden.

== Wicca-leer ==
=== Het Jaarwiel ===
Het Jaarwiel is een moderne paganistische term voor de jaarlijkse cyclus van de seizoenen op aarde. Het bestaat uit acht festivals, ongeveer gelijk verdeeld over het jaar. Deze festivals worden vaak aangeduid als Sabbats. Hoewel de term sabbat is ontstaan ​​uit het jodendom en van Hebreeuwse oorsprong is, hebben de festivals zelf een historische oorsprong in de Keltische en Germaanse voorchristelijke feesten. Het Jaarwiel met 8 festivals, zoals het in het moderne paganisme en in wicca wordt gebruikt, is in feite een combinatie van de zonnewende en equinox-vieringen van die twee culturen. Neopaganisten interpreteren deze feesten als stammend uit de bronstijd van Europa. Deze festivals zouden dus reeds hebben bestaan in voorchristelijke gemeenschappen die hiermee symbolisch de plant- en oogstseizoenen vierden.

=== Moedergodin ===
De '''Grote Moedergodin''' of '''Drievuldige Godin''' wordt afgebeeld in drie fasen: de Jonge Maagd, de Moeder en de Oude Vrouw, die ieder zowel een fase in het leven van een vrouw als een fase van de maan symboliseren. Zij representeert het vrouwelijk deel van een duotheïstisch systeem met de mannelijke 'Gehoornde God' als tegenhanger. Volgens de historicus Ronald Hutton zou het concept van de Drievuldige Godin door de dichter Robert Graves bedacht zijn.

=== Gehoornde God ===
[[File:Horned God.JPG|thumb|right|Voorstelling van de Gehoornde God van wicca in het ''Museum of Witchcraft'' in Boscastle (Cornwall).]]
De Gehoornde God is een van de twee belangrijkste goden in de neopaganistische religie van wicca. Hij is naargelang de wiccagroepering bekend onder verschillende namen, en vertegenwoordigt het mannelijke deel van deze duotheistische religie, waarbij het andere deel vertegenwoordigd wordt door de vrouwelijke Drievoudige Godin. In het wiccageloof wordt hij geassocieerd met natuur, wildernis, seksualiteit, jacht en de levenscyclus.

De Gehoornde God krijgt verschillende namen en bijnamen door verschillende groepen en wiccatradities:
*Gardneriaanse traditie: Doreen Valiente, een voormalige hogepriesteres van de gardneriaanse traditie, beweerde dat in Gerald Gardners Bricket Wood coven naar de god werd verwezen met de naam Cernunnos, of Kernunno (dat is een Gallo-Keltische woord voor &quot;de gehoornde&quot;), of als Janicot.
*Alexandrijnse traditie: Stewart Farrar, een hogepriester van de traditie van Alex Sanders verwees naar de Gehoornde God als Karnayna, waarvan hij geloofde dat het een verbastering was van het woord 'Cernunnos'. De historicus Ronald Hutton suggereerde dat het eerder afgeleid was van de Arabische term &quot;Dhu'l Karnain&quot; wat &quot;de gehoornde&quot; betekende.
*In de traditie die Robert Cochrane volgt (Cochrane's Craft) wordt de Gehoornde God vaak aangeduid met een Bijbelse naam: &quot;Tubal-Kaïn&quot;, die volgens de Bijbel de eerste smid was.
*In de traditie van neopaganistische Stregheria, opgericht door Raven Grimassi en gebaseerd op de werken van Charles Godfrey Leland, heeft de Gehoornde God verschillende namen, waaronder Dianus, Faunus, Cern en Actaeon.

De [[Hekserij/Magische cirkel|magische cirkel]] wordt gebruikt als beschermend ritueel bij het aanroepen van entiteiten en andere magische handelingen.

=== Wet van Drie ===
De '''Wet van Drie''' is een religieus principe van een aantal wiccagroepen. Het stelt dat alles wat iemand aan energie naar buiten brengt – of het nu positief of negatief is – drievoudig zal terugkeren naar die persoon. Het is een beetje te vergelijken met het concept van karma, dat alles wat je doet gevolgen zal hebben voor jezelf.

=== Cingulum ===
Een ''cingulum'' of ''singulum'' (Latijn: cingere, omringen) betekent letterlijk 'ceintuur' of 'riem', maar wordt specifiek gebruikt om te verwijzen naar een soort gordel die over het middel wordt gedragen door aanhangers van wicca. Het cingulum wordt vaak gegeven aan een wicca in opleiding en gebruikt voor elk volgend ritueel. Van oudsher zijn cingulums negen meter lang (negen van drie maal drie, het magische getal), en worden gebruikt om een magische cirkel te vormen voor een ritueel.

In veel tradities van wicca geeft de kleur van het cingulum van een persoon aan welke rang van initiatie hij heeft bereikt. In verschillende Australische covens bijvoorbeeld, duidt groen een beginner aan, wit een inleiding van de eerste graad, blauw voor de tweede, en een gevlochten rood, wit en blauwe voor de derde. De Hogepriester draagt een gouden cingulum (symbool van de zon), en de Hoge Priesteres draagt zilver (symbool van de maan).

{{Appendix||2=
== Bron ==
*De eerste versie van dit artikel werd overgenomen van [https://sites.google.com/site/demagischemens/hekserij/wicca &quot;Wicca&quot; door Julien Grandgagnage], tekst door auteur vrijgegeven onder CC BY-SA.

== Verder lezen ==
* [https://www.leesgenoot.nl/speurwerk/misverstanden-over-wicca-en-de-nieuwe-hekserij Hardnekkige misverstanden over wicca en de nieuwe hekserij]

== Voetnoten ==
{{References}}
}}

{{sub}}</text>
      <sha1>ss7j3df9hex93v7c3c376njrdcpqetv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hekserij/Bekende boeken over hekserij/The Witch-Cult in Western Europe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30297</id>
    <revision>
      <id>422188</id>
      <parentid>312898</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kritiek op de theorie */ Bronopgave was zeker correct, maar hoeft voor mij niet</comment>
      <origin>422188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="29wixnscgy8jxnn8g9cgxwwan6sfs83" xml:space="preserve">{{hekserij}}
'''''The Witch-Cult in Western Europe''''' ''A Study in Anthropology'' is een boek van de Britse antropologe en egyptologe [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Margaret Murray|Margaret Murray]] dat in 1921 gepubliceerd werd. Ze zet hierin op basis van oorspronkelijke documenten van heksenprocessen onder meer haar theorie uiteen over een [[Hekserij/Neopaganisme|neopaganistische]] sekte die tot aan de heksenvervolging in de Renaissance zou hebben bestaan. Deze theorie wordt ook ''heksencultus-hypothese'' genoemd.

''The Witch-Cult in Western Europe'' verscheen op een ogenblik dat de invloed en het succes van ''The Golden Bough'' van James Frazer op zijn hoogtepunt was. Hierin verdedigt de Schotse antropoloog zijn stelling dat oude religies vruchtbaarheidsriten waren die draaiden rond de verering van, en het periodieke offer van een heilige koning. De ideeën in dat werk zouden Margaret Murray inspireren bij het ontwikkelen van haar 'heksencultus-hypothese'. Margaret Murray werd na de publicatie van dat werk in universitaire kringen gevierd als de expert op gebied van westerse hekserij. Ze schreef in de periode 1929 tot 1968 het artikel over hekserij in de opeenvolgende edities van de Encyclopedia Britannica en hoewel haar theorieën van in het begin op academische weerstand stuitten, werd haar hoofdwerk nog in 1962 herdrukt door The Oxford University Press.

==Murrays theorie==
Murrays theorie, zoals ze die uiteenzette in dit boek en in het daaropvolgende ''The God of the Witches'' (1933) kwam op het volgende neer:
*Tot aan de 17e eeuw bestond er een religie, veel ouder dan het christendom, die zowat over heel West-Europa aanhangers had, zowel onder het gewone volk als onder de heersende klasse.
*Centraal stond de verering van een gehoornde god met twee gezichten, bij de Romeinen gekend als Dianus of Janus (deze cultus van Dianus was van het type dat door James Frazer uitvoerig beschreven werd in ''The Golden Bough'').
* De gehoornde god representeerde de cyclus van oogsten en seizoenen. Van hem werd geloofd dat hij periodisch stierf en terug tot leven kwam.
* De gehoornde god vertegenwoordigde zichzelf op aarde door uitgekozen menselijke wezens. Tot deze uitverkozenen zouden een aantal beroemdheden behoord hebben zoals William Rufus, Thomas Becket, Jeanne d'Arc en Gilles de Rais. Allen stierven een dramatische dood die echter slechts een ritueel offer was om de heropstanding van de god en de hernieuwing van de aarde te verzekeren.
*In de dorpen zat de gehoornde god de heksenvergaderingen voor. Voor christelijke observators van dit gebeuren leken de heksen daar de duivel te aanbidden, terwijl het in werkelijkheid om de verering van de voorchristelijke god Dianus ging.
*Het bewaren van deze oude religie viel toe aan een ras van oorspronkelijke bewoners, klein van gestalte, die telkens verdreven waren door telkens weer andere invallers. Dit zou ook aan de oorsprong liggen van de verhalen over [[Heksenwoordenboek/F|feeën]], [[Heksenwoordenboek/K|kabouters]] en andere kleine volken. Deze wezens waren heel schuw maar waren toch in staat om hun religie aan gewone mensen door te geven. De heksen waren hun leerlingen en zo ook de erfgenamen van de oude religie.
* Volgens Murray bestonden de (lokale) covens steeds uit dertien leden, waarvan twaalf gewone mannen en vrouwen, en één officier (''officer''). Alle leden waren verplicht om een wekelijkse vergadering (door Murray 'esbats' geoemd) bij te wonen, alsook de grotere sabbats.
*Er heerste een strenge discipline in de covens, en wie een vergadering miste of zich aan iets anders schuldig maakte, kon zwaar gestraft worden, soms zelfs tot de dood erop volgde.
* De organisatie en structuur was zo goed dat het christendom pas met de reformatie een sterkere greep kreeg op de bevolking. Daarvoor was een regelrechte aanval nodig op de invloedrijke rivaal, en dat gebeurde met de grote heksenvervolging.

In een appendix stelt Murray zowel Jeanne d'Arc als Gilles de Rais voor als aanhangers van de oude religie die als martelaar voor hun geloof zijn gestorven. In de laatste appendix geeft zij in de vorm van recepten drie (gevaarlijke) formules voor vliegzalven die heksen gebruikt zouden hebben om de illusie te verwekken dat ze vlogen.

==Kritiek op de theorie==
Margaret Murrays theorie kreeg vanaf de jaren 1920 van verschillende kanten kritiek, bijvoorbeeld van George Lincoln Burr, Hugh Trevor-Roper en recenter van Keith Thomas. Andere academici echter hielden vol dat niettegenstaande de overdreven stellingen er toch een kern van waarheid in haar theorie zat. Een ervan was Arno Runeberg die in zijn boek ''Witches, Demons and Fertility'' (1947) wees op een aantal 'gewone' elementen die werden aangehaald bij beschrijvingen van sabbats, en die niets fantastisch hadden. Het ging volgens hem om werkelijke samenkomsten die later onder invloed van de verbeelding tot ''fantasmagorie'' werden veranderd. Het bestaan van ''covens'', waar Murray in geloofde, werd ook aanvaard door Montague Summers, een bekend rooms-katholiek schrijver over hekserij in de jaren 1920 en 1930, en meer recentelijk door Pennethorne Hughes in zijn boek &quot;Witchcraft&quot; (1952, 1965).&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite 2010:&quot;Coven&quot;.&lt;/ref&gt;

{{Appendix|2=
* Michael D. Bailey: ''Historical Dictionary of Witchcraft'', 2003
* Michael D. Bailey: ''Magic and Superstition in Europe'', 2006
* [http://ftp.fortunaty.net/com/sacred-texts/pag/wcwe/index.htm De oorspronkelijke Engelse tekst van Margaret Murray]
'''voetnoten'''
{{References}}
}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>29wixnscgy8jxnn8g9cgxwwan6sfs83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hekserij/Boek der schaduwen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30306</id>
    <revision>
      <id>422193</id>
      <parentid>393611</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Mag worden weggelaten</comment>
      <origin>422193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4695" sha1="8yl8fs9zf8sdl5vhrl1t041dxn0jmcw" xml:space="preserve">{{hekserij}}
[[Bestand:Gardner's Book of Shadows front.JPG|300px|center|thumb|Gardners ''Book of Shadows'']]
Het '''Boek der Schaduwen''' is een boek met magische en religieuze teksten van de [[Hekserij/Neopaganisme/Wicca|wicca]] en andere heidense heksentradities. Het bevat gewoonlijk voorschriften voor rituele [[magie]] alsook de ethiek en filosofie van de wicca. Meer specifiek refereert het aan het boek dat elke heks in de loop van haar leven moet samenstellen met haar persoonlijke bezweringen en spreuken.

==Oorsprong==
[[Hekserij/Gerald Gardner|Gerald Gardner]], de &quot;vader van de wicca&quot;, introduceerde het ''Book of Shadows'' in zijn Bricket Wood Coven, waar hij kandidaat-heksen een initiatie gaf. Hij claimde dat het een soort persoonlijk 'kookboek' met spreuken en bezweringen was die de eigenaar ervan hadden geholpen, dat gekopieerd en aangevuld moest worden door de heksen die hem opvolgden. Daarvoor beriep Gardner zich op een eeuwenoude traditie waarmee heksen hun kennis doorgaven. Gardner zou dit idee voor een [[Heksenwoordenboek/G|''heksengrimoire'']] gekregen hebben in de periode tussen 1946 (toen hij met zijn roman ''High Magic's Aid'' klaar was) en 1949. Hij gaf het oorspronkelijk de titel ''Ye Booke of Ye Art Magical'' (Het boek van de magische kunst). In 1949 hernoemde hij het ''The Book of Shadows'', waarna hij het begon te gebruiken in zijn nieuw opgerichte '[[Heksenwoordenboek/C|coven]]' (heksenvergadering). Na de herroeping van Engelands archaïsche wetgeving tegen hekserij in 1951, publiceerde hij in 1954 zijn boek ''Witchcraft Today'' (Hekserij vandaag).

==Versie van Gardner en Valiente==
In 1953 trad Doreen Valiente toe tot Gardners Bricket Wood Coven en werd spoedig daarna aangesteld als ''High Priestess'' (Hogepriesteres). Ze ontdekte dat Gardner voor zijn ''Book of Shadows'' veel materiaal had gebruikt van de occultist [[Hekserij/Bekende theoretici over hekserij/Aleister Crowley|Aleister Crowley]] en andere bronnen waaronder De ''Sleutel van Salomo'' en Vrijmetselarijrituelen. Ze confronteerde Gardner daarmee en die daagde haar uit om een beter 'Boek' te schrijven. In haar versie formuleerde ze Crowleys teksten op haar eigen manier en putte ook uit ''Aradia, or the Gospel of the Witches'' van Charles Godfrey Leland, ''Sleutel van Salomo'' en vrijmetselarij. Deze tekst, die ze samen met Gardner schreef, zou de traditionele tekst worden van de gardneriaanse wicca.&lt;ref&gt;''The Rebirth of Witchcraft'', Doreen Valiente&lt;/ref&gt;

==Crowleys inbreng==
Aleister Crowleys inbreng bij het samenstellen van zijn Book of Shadows, waaruit Gardner putte, is aanzienlijk. Het geheel van rituelen en instructies voor magische handelingen vormt nog steeds de basistekst voor bijna alle covens uit de hekserijcultus. Het is een merkwaardige mix van elementen die Crowley voornamelijk onttrok uit enerzijds zijn religie van Thelema en anderzijds uit Lelands ''Aradia, a Gospel of the Witches'' (Aradia, of het evangelie van de heksen).&lt;ref&gt;Encyclopedia of the Unexplained, Richard Cavendish &amp; prof. J.B. Rhine - Uitgeverij Arkana&lt;/ref&gt;

==Hedendaagse wicca==
In andere, eclectische vormen van wicca wordt de term 'Boek der Schaduwen' vaak gebruikt voor een persoonlijk dagboek met magische notities, eerder dan een traditionele tekst. In dit dagboek houdt de heks nota's bij over rituelen, bezweringen en het resultaat ervan. Zulk persoonlijk boek wordt gewoonlijk niet doorgegeven van leraar op student. In onze tijd neemt het vaak de vorm aan van een online tekst zoals een website of een persoonlijk document op een computer in plaats de traditioneel handgeschreven tekst. Sommigen houden ook een apart boek bij dat ze ''Book of Mirrors'' (Boek der Spiegels) noemen waarin ze gedachten, gevoelens en ervaringen bijhouden.&lt;ref&gt; Scott Cunningham, Wicca: A Guide for the Solitary Practitioner, Llewellyn Books, pagina's 79-80.&lt;/ref&gt;

==Het maken van het Boek==
De Amerikaanse schrijfster en feministe Erica Jong zegt hierover het volgende:&lt;ref&gt;Erica Jong: 'Witches', Granada Publishing Ltd. 1982 p. 90&lt;/ref&gt;

:&quot;In het boek registreert de heks alles wat ze tijdens haar leven over hekserij heeft geleerd. Spreuken en bezweringen, rituelen en recepten. Zoals alle andere rituele heksenbenodigdheden is het best dat de heks zelf het boek maakt. Het materiaal van de cover kan leder zijn of stof, en de pagina's kunnen van handgemaakt papier zijn of van perkament. De traditie vereist dat het boek na de dood van de heks wordt vernietigd. Dit is een van de redenen waarom het zo moeilijk is om de 'feiten' over hekserij uit boeken te [[leren]]. Hekserij is dan ook vooral een mondelinge traditie.&quot;

{{Appendix||2=
== Voetnoten ==
{{References}}
}}

{{sub}}</text>
      <sha1>8yl8fs9zf8sdl5vhrl1t041dxn0jmcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Saucisse de Morteau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30372</id>
    <revision>
      <id>422203</id>
      <parentid>398460</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kookboek/Worstsoorten|worst]]</comment>
      <origin>422203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="fyiasaw0ej0p9foly7txtdgtm2lluou" xml:space="preserve">[[Bestand:Saucisses de Morteau - Photo CRT.jpg|thumb|right|300px|Saucisse de Morteau]]
De saucisse de Morteau is een [[Kookboek/Worstsoorten|rookworst]] uit het Franse dorp Morteau.

==Ingrediënten==
* Ten minste 50% van de luxere spieren (schouder, lendestuk, ham)
* 20% van de normale spieren  (borst,etc)
* 30% van alle resterende onderdelen (mager of vet), behalve de keel.

==Conserveren==
De worst kan bewaard worden in het koudste gedeelte van de koelkast, tussen 0 en 4&amp;nbsp;°C maar mag ook in de vriezer.
Voor rauwe worst is de bewaartermijn ongeveer 6 dagen voor de producten verpakt in een gesealde kistje en 12 tot 20 dagen voor de producten verpakt onder beschermende atmosfeer.
Voor gekookte worst is de bewaartermijn 4 tot 6 weken.
Worst die is gesneden en gekocht en geopende voorverpakte producten dienen snel gegeten worden (binnen 2 tot 3 dagen, afhankelijk van het product).

==Bereiding==
Het beste is de worst in water te plaatsen en 20 tot 25 minuten laten koken voordat je het kan eten.
Saucisse de Morteau is prima te combineren met:
*Peulvruchten (erwten, linzen, enz.)
*Alle groenten, de koolfamilie (boerenkool, kool, spruitjes, bloemkool, rode kool), voor klassiekers zoals de stoofpot, zuurkool ... maar ook alle andere groenten (prei, artisjok, aubergine, etc.)
*Gestoomde of gebakken aardappelen, frietjes, puree ...

{{Wikipedia
| Pagina = Saucisse de Morteau
| Naam = Saucisse de Morteau
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Franse keuken|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Worst|{{SUBPAGENAME}}]]

[[en:Morteau sausage]]
[[es:Salchicha de Morteau]]
[[fr:Saucisse de Morteau]]</text>
      <sha1>fyiasaw0ej0p9foly7txtdgtm2lluou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michel de Montaigne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30680</id>
    <revision>
      <id>422175</id>
      <parentid>417338</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Hoeft niet te worden vermeld</comment>
      <origin>422175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11154" sha1="1wctmdb5pbhgpw1eyfqd9k4uqjotchb" xml:space="preserve">{{Bi}}
Welkom! Dit wikibook biedt een inleiding in het leven en het werk van de grote Franse renaissanceschrijver en filosoof Michel de Montaigne. 

Veel lees- en studieplezier!&lt;br&gt;

== Hoofdstukken in dit boek ==
*[[Michel de Montaigne|Michel de Montaigne: biografie]]
*[[Michel de Montaigne/Montaigne als filosoof]]
*[[Michel de Montaigne/Essais: Verschillende edities]]
*[[Michel de Montaigne/Essais: Au lecteur]]
*[[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I]]
*[[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre II]]
*[[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre III]]
*[[Michel de Montaigne/Geraadpleegde bronnen]]
*[[Michel de Montaigne/Bekende citaten]]
----
{| width=30% align=right border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#E1E2B2; border:20px solid white&quot;
|- align=left
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''''Essay''''&lt;/div&gt;
[[Bestand:Michel de Montaigne 1.jpg|center|180 px|thumb|Michel de Montaigne]]
In 1588 publiceerde de Franse schrijver Michel de Montaigne de voltooide versie van zijn ''Essais''. Hiermee werd hij de naamgever van een non-fictieve vorm van proza​​literatuur die over de hele wereld enorm populair is geworden. Het woord ''essay'' is gerelateerd aan het Franse werkwoord ''essayer'', dat ''proberen'' betekent.

Een essay is een compositie van gemiddelde lengte waarin de schrijver op een toegankelijke manier zijn opvattingen over een gekozen onderwerp duidelijk maakt. Montaigne zei: &quot;Het is mezelf die ik portretteer.&quot; Het is dan ook een kenmerk van een goed essay dat daarin de persoonlijkheid van de auteur doorschemert. In tegenstelling tot andere prozavormen zoals het korte verhaal of de roman richt een essay zich niet in de eerste plaats op het creëren van personages en het vertellen van een verhaal. Het spreekt de lezer op een heel directe manier aan, zodat deze kennisneemt van de opvattingen van de auteur over de meest diverse onderwerpen - of het nu gaat om gebeurtenissen, mensen, kunst, literatuur, of het leven in het algemeen. Het essay kan onderwijzen, argumenteren, overtuigen,  emoties opwekken, of gewoon amuseren. 
|}

== Biografie ==
'''Michel Eyquem de Montaigne''' werd geboren op '''28 februari 1533''' in het kasteel van de Montaignes in de '''Périgord'''. Hij geeft zelf in zijn ''Essais'' het precieze tijdstip op: tussen elf uur en ‘s middags ''(&quot;Je naquis entre onze heures et midi, le dernier jour de février, 1533&quot;)'' Hij behoorde tot een familie rijke handelaars uit Bordeaux die vrij recent in haar verleden tot de adelstand was verheven. Pas in 1477 immers verwierf zijn overgrootvader, Ramon Eyquem, de kleine seigneurie van Montaigne, een leengoed van de baronie van Montravel, bestaande uit adellijke landgoederen en een bescheiden herenhuis. Deze aankoop betekende de eerste stap naar de toetreding tot de adel.  Die overgrootvader Ramon was rijk geworden met de verkoop van gezouten vis in de rue de la Rousselle in Bordeaux. Michel de Montaigne vermeldt dit niet, het zijn anderen die zich vrolijk maken over de manier dat de Eyquems aan hun fortuin zijn gekomen. Zijn vader Pierre Eyquem, heer van Montaigne en rijk geboren, stapte echter uit zaken om dienst te nemen in het leger van Frans I van Frankrijk, en maakte de veldtocht in Italië mee.  Na de oorlog trouwde hij met Antoinette de Louppes (of Lopès), een Joods meisje van Spaanse afkomst, en hiermee groeide zijn al aanzienlijk fortuin nog  verder aan. Michels vader spendeerde vervolgens een deel van zijn geld aan de verfraaiing van het domein van de Montaignes. De familie verdiende ook haar sporen in de politiek. Grimon, de vader van Pierre en grootvader van Michel, was magistraat en baljuw van Bordeaux geweest, en Pierre op zijn beurt bekleedde eveneens hoge gemeentelijke functies. Zo was hij gedurende 25 jaar op verschillende tijdstippen magistraat, baljuw, adjunct-burgemeester en burgemeester.

Pierre Eyquem had als amateur-pedagoog zo zijn eigen ideeën over de manier dat de jonge Michel moest worden opgevoed. Om te beginnen vertrouwde hij zijn zoon de eerste drie levensjaren toe aan boeren uit de omgeving van het kasteel, zodat de indrukken die hij ontving hem tot nederigheid zouden brengen, en hij zich gehecht zou voelen aan het gewone volk. Hij meende ook dat men op de universiteit te veel tijd verspilde vooraleer de klassieke talen, Grieks en Latijn, aan te [[leren]]. De kennis van die twee talen vond Pierre onontbeerlijk om de wetenschappelijke hoogte en de grandeur van de ouden te evenaren. Vader Pierre bedacht ook het plan om zijn zoon het gebruik van het Frans te verbieden zodat hij uitsluitend de klanken van het Latijn zou horen. Als gevolg van dit pedagogisch experiment moesten moeder, de bedienden en de kamermeisjes dus voldoende Latijnse woorden leren om te kunnen communiceren met het kind. 
Montaigne leerde Latijn als 'moedertaal' zo goed dat het ook op latere leeftijd voor hem een natuurlijke manier bleef om zijn emoties in uit te drukken. Het Latijn lag spontaan op zijn lippen. Pas vanaf zijn zesde jaar praatte men Frans tegen hem. 
&quot;J'avais plus de six ans avant que j'entendisse non plus de français ou de périgordin que d'arabesque.&quot; 
Ten slotte liet deze merkwaardige vader zijn zoon, uit vrees dat deze te ruw uit zijn slaap zou worden gerukt, wekken op de klanken van zachte muziek.

Toen Michel zes jaar werd, stuurde zijn vader hem naar het Collège de Guyenne in Bordeaux, dat hij later zou prijzen als de beste humanistische universiteit in Frankrijk, hoewel hij in het algemeen tegen dergelijke humanistische hogescholen was. Het is niet duidelijk of Montaigne later rechten studeerde, of ooit studeerde. Het enige wat we met zekerheid weten, is dat zijn vader voor hem een kantoor kocht in het Hof van Périgueux. Hij ontmoette dan Étienne de La Boëtie met wie hij intiem bevriend werd en en wiens dood hem enkele jaren later, in 1563, radeloos achterliet. Moe van het actieve leven, trok hij zich op 37-jarige leeftijd terug op het kasteel van zijn vader. In hetzelfde jaar, 1571, werd hij benoemd tot kamerheer aan het hof van koning Charles IX, en kort daarna, ook van Henri de Navarre. Hij ontving de onderscheiding van de Orde van Saint-Michel, wat gezien zijn afkomst (hij was van recente adel) uitzonderlijk mag worden genoemd. Op de titelpagina van de eerste editie (1580) van de ''Essais'' lezen we: &quot;Essais de Messire Michel Seigneur de Montaigne, Chevalier de l'ordre du Roy, &amp; Gentilhomme ordinaire de sa chambre.&quot; Aanvankelijk pronkte Montaigne graag met zijn titels en zijn sociale status, maar hij liet deze verwijzing naar zijn titels verwijderen in de tweede editie van 1582.
[[Bestand:St Michel de Montaigne Tour03.jpg|left|240 px|thumb|Het kasteel van Montaigne werd bijna volledig verwoest door een brand in 1885, maar de toren waar zijn bibliotheek zich bevond bleef gespaard en  is ongewijzigd gebleven sinds de zestiende eeuw.]]
[[Bestand:Bureau-de-Montaigne 1580-R.jpg|240 px|thumb|De &quot;bibliotheek&quot; in de toren waar Montaigne schreef. Op de balken zijn maximes te lezen, leefregels die hem herinnerden aan belangrijke principes.]]

Geïnspireerd door Petrarca's ''De vita solitaria'', koos Montaigne ervoor om zich te wijden aan de muzen. In zijn bibliotheek, die vrij groot was voor die tijd, liet hij  wijsheidsformules snijden in de houten balken. Ze waren afkomstig uit, onder anderen, Prediker, Sextus Empiricus, Lucretius, en andere klassieke auteurs die hij intensief las. Om aan aanvallen van melancholie te ontsnappen, begon hij zijn gedachten aan het papier toe te vertrouwen. In 1580 ondernam hij een reis naar Italië, waarvan het belangrijkste doel waarschijnlijk was om de pijn van zijn nierstenen in thermische kuuroorden te verlichten. Over die reis wordt verteld, deels door een secretaris, deels door Montaigne zelf, in een manuscript dat werd ontdekt in de 18e eeuw. Het kreeg de titel&quot; Dagboek van een reis naar Italië&quot;, en werd spoedig daarna vergeten. Terwijl Montaigne baden nam in de buurt van Pisa, vernam hij het nieuws over zijn verkiezing als burgemeester van Bordeaux. Hij overwoog eerst om hier, naar eigen zeggen uit bescheidenheid, niet op in te gaan, maar uiteindelijk aanvaardde hij de aanstelling (hij kreeg zelfs een brief van de koning die hem hiertoe aanspoorde) en werd later zelfs herkozen. Waarschijnlijk zal het eerder de onzekere politieke situatie in Frankrijk geweest zijn die hem deed aarzelen, en natuurlijk ook de pijn die zijn nierstenen hem bezorgde. In zijn tweede ambtstermijn kreeg hij kritiek omdat hij tijdens een pestuitbraak de stad had verlaten om zichzelf en zijn familie te beschermen. De tijd die hij in dienst doorbracht werd ook overschaduwd door de godsdienstoorlogen tussen katholieken en protestanten. Verschillende leden van zijn familie bekeerden zich tot het protestantisme, maar Montaigne zelf bleef zijn katholiek geloof trouw.

Het jaar 1588 werd een tumultueus jaar. Tijdens een reis naar Parijs werd Montaigne tweemaal gearresteerd en zelfs kort gevangengenomen door de leden van de Protestantse Liga, die hem zijn loyaliteit aan Henri III verweten. Tijdens die reis hield hij toezicht op de publicatie van de vijfde editie van de Essais. Het was de eerste editie die 13 hoofdstukken van Livre III bevatte, evenals Livre I en II, deze keer verrijkt met vele toevoegingen. Hij ontmoette in die periode ook Marie de Gournay, een vurige en toegewijde jonge bewonderaarster van zijn geschriften. De Gournay, zelf een schrijfster, vermeldt Montaigne in zijn essays als &quot;fille d'alliance&quot;, een dochter door overeenkomst. De twee werden heel hecht en zij zou later zijn literair executeur worden en zorgen voor de meest actuele uitgave van zijn Essais. Na de moord op Hendrik III in 1589 zette Montaigne zich in om Bordeaux trouw te laten blijven aan Henry IV. De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in zijn kasteel met lezen, nadenken en werken aan de Essais, waar hij nieuwe passages aan bleef toevoegen. In deze periode werd hij getroffen door verschillende ziekten die hem zodanig verzwakten dat hij op 13 september 1592 op zijn kamer aan een aanval van angina bezweek. 

{| width=30% align=right border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#E1E2B2; border:20px solid white&quot;
|- align=left
|'''''Essayist'''''
Montaigne was niet de eerste &quot;essayist&quot;, hoewel hij wel de term bedacht. De oude Griekse schrijver Plutarchus, vooral beroemd om zijn ''Parallelle Levens'', schreef ''Moralia'', een reeks van meer dan 60 essays over ethische, literaire, religieuze, fysische  en politieke onderwerpen. Ook de Romeinse toneelschrijver en filosoof Seneca schreef essays, gepubliceerd onder de titel ''Epistulae Morales ad Lucilium'' (Morele Brieven aan Lucilius).
|}

== Verder lezen ==
* [https://julesgrandgagnage.blogspot.be/2017/03/montaigne-over-het-verdriet.html Montaigne over het verdriet], cultureel weblog
{{Wikisource|fr:Essais/édition de Bordeaux, 1595}}
{{Appendix||2=

}}

{{Boek}}
{{Fase|2}}

[[Categorie:Filosofie]]
[[Categorie:Franstalige literatuur]]</text>
      <sha1>1wctmdb5pbhgpw1eyfqd9k4uqjotchb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Paradise Lost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30720</id>
    <revision>
      <id>422117</id>
      <parentid>388950</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zie ook */ linkfix</comment>
      <origin>422117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8479" sha1="nvhg8a4ys2dxsrrzg7yen25rb2ma22u" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
[[Bestand:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|240px|left|thumb|Illustratie van ''Paradise Lost'' door Gustave Doré, 1866]]
'''Paradise Lost''' is een episch gedicht in [[Engelse literatuur/blank vers|blank vers]] door de 17e-eeuwse Engelse dichter [[Engelse literatuur/John Milton|John Milton]]. Hoewel Milton het bijna tien jaar eerder schreef, werd het pas in 1667 gepubliceerd. 

Deze publicatie bestond uit tien boekdelen met in totaal meer dan tienduizend versregels. Een tweede editie volgde in 1674, met een herverdeling over twaalf boeken  (in navolging van de wijze van verdelen bij Vergilius' ''Aeneis''). Bij die gelegenheid werden enkele kleine herzieningen doorgevoerd. Het grootste deel van het gedicht schreef Milton toen hij al blind was, zodat hij het moest dicteren.

==Thematiek==
Het gedicht heeft als onderwerp het christelijke verhaal van de zondeval van de mens: de verleiding van Adam en Eva door de gevallen engel Satan en hun verdrijving uit de Hof van Eden. Miltons doel, vermeld in Boek I, was  &quot;de wegen van God te rechtvaardigen tegenover de mensen&quot;  en &quot;opheldering verschaffen over het conflict tussen de eeuwige vooruitziende blik van God en de vrije wil&quot;. Hoewel het epos in de eerste plaats gaat over de val van de mens, werkt het personage van Satan als een anti-held en als een drijvende kracht in de plot. De manier waarop Milton hem had uitgebeeld fascineerde de critici. Sommigen interpreteerden ''Paradise Lost'' als een gedicht dat vraagtekens zette bij de macht van de kerk in plaats van slechts een beschrijving te zijn van de val van Adam en Eva.

==Klassieke conventies==
In het gedicht volgde Milton  een aantal van de klassieke epische conventies zoals teruggevonden wordt in Homerus' ''Ilias'' en ''Odyssee'', en Vergilius' ''Aeneis''. Zo begint Paradise Lost net als vele klassieke heldendichten met een invocatie van de Muze: 
::Of Man's first disobedience, and the fruit
::Of that forbidden tree whose mortal taste
::Brought death into the World, and all our woe,
::With loss of Eden, till one greater Man
::Restore us, and regain the blissful seat,
::Sing, Heavenly Muse, that, on the secret top
::Of Oreb, or of Sinai, didst inspire
::That shepherd who first taught the chosen seed
::In the beginning how the heavens and earth
::Rose out of Chaos: or, if Sion hill
::Delight thee more, and Siloa's brook that flowed
::Fast by the oracle of God, I thence
::Invoke thy aid to my adventurous song,
::That with no middle flight intends to soar
::Above th' Aonian mount, while it pursues
::Things unattempted yet in prose or rhyme.
::And chiefly thou, O Spirit, that dost prefer
::Before all temples th' upright heart and pure,
::Instruct me, for thou know'st; thou from the first
::Wast present, and, with mighty wings outspread,
::Dove-like sat'st brooding on the vast Abyss,
::And mad'st it pregnant: what in me is dark
::Illumine, what is low raise and support;
::That, to the height of this great argument,
::I may assert Eternal Providence,
::And justify the ways of God to men.

;Vertaling
Ten Kate (1875)
&lt;poem&gt;
&quot;De eerste ongehoorzaamheid des Menschen, en de vrucht
Van dien verboden boom, wiens jammerlijk genucht
Den dood, al onze ellende, en d' ondergang van Eden
Op aarde bracht, tot straks, zeeghaftig opgetreden,
De Godmensch ons herstelde en 't Paradijs herwon:
Ziedaar uw zangstof. Muze, o Telg der Hemelzen!
Die op den Horeb tot dien herder nederdaalde,
Wiens hand, door u bestuurd, Gods volk den oorsprong maalde
Van Aarde en Hemel, uit den warrelklomp ontstaan!
Of trekt u, sterker nog, de Sionsheuvel aan.
De Siloam, wier beek op Gods orakelwoorden
Heur loop versnelde, o dan, uit die geheiligde oorden.
Beziel mijn stouten zang, die, in gewiekte vaart,
Den Pindus achterlaat en wond'ren openbaart,
In dicht of ondicht nooit door broze stervelingen
Verkondigd! Gij, vooral, doorgloei me en leer mij zingen,
O, Geest! die 't zuiver hart oneindig meer waardeert
Dan alle tempels en altaren! Wa t gij leert
Is waarheid! Gij bestondt voor 's waerelds morgenkrieken,
En spreidde, een duif gelijk, de ontzachelijke wieken
Al broedende over 't diep, door U bevrucht! Uw kracht
Doordring' mijn zwakheid, en uw dageraad mijn nacht.
Dat ik, ten toppunt van mijn grootsch ontwerp gestegen,
Gods Alvoorzienigheid bevestige, en Zijn wegen
Rechtvaardig' voor den mensch!&quot;
&lt;/poem&gt;

Andere conventies van de klassieken die Milton (soms in enigszins aangepaste vorm) volgt, zijn:
*Een nadruk op de 'verheven onderwerpen' van oorlog, liefde en heldendom.
*Het beginnen van een actie ''in medias res''. Zo vertelt Boek 1  over de nasleep van de oorlog in de hemel, die pas later beschreven zal worden.
*Miltons epos begint in de helse onderwereld. In overeenstemming met de klassieke beschrijvingen van de onderwereld benadrukt Milton de duisternis en de helse branden die slechts pijn en geen licht geven. 
*Milton maakt ook veelvuldig gebruik van de Homerische (grootse, overdreven) vergelijking: Satans schild is &quot;als de Maan&quot; en zijn speer &quot;als de mast van een vlaggenschip&quot;.

== Overeenkomsten met Vondels Lucifer (1654) ==
Sommige onderzoekers &lt;ref&gt;Bijvoorbeeld George Edmundson, ''[https://archive.org/details/miltonandvondelc00edmuuoft Milton and Vondel: a curiosity of literature]'', Londen, 1885.&lt;/ref&gt; wijzen op de mogelijkheid dat Milton zich voor zijn ''Paradise Lost'' wellicht liet  inspireren door Joost van den Vondels ''Lucifer'' (1654). De twee werken vertonen namelijk overeenkomsten: de focus op Lucifer, de beschrijving van de strijd in de hemel tussen Lucifers troepen en Michael, en de anticlimax als Adam en Eva gedwongen worden het paradijs te verlaten.

== Nederlandse vertalingen ==
;Recentste vertalingen
De recentste vertalingen zijn die van Jules Grandgagnage uit 2023 en die van Peter Verstegen uit 2003. Hun vertalingen respecteren net als die van hun voorganger Jacobus Van Zanten uit 1728 Miltons jambische pentameter (vijf heffingen per versregel) en wijken bovendien niet af van de totale lengte van het werk (10.000 versregels). Een andere hedendaagse, maar onvoltooid gebleven vertaling is die van Wim Jonker, die bij zijn dood in 2000 tienenhalf van de twaalf boeken had vertaald. Fragmenten ervan werden gepubliceerd in ''De Tweede Ronde'' (1993, 1997, 2000).&lt;ref&gt;[https://www.tijdschrift-filter.nl/jaargangen/2004/111/het-huis-van-het-vertalen-heeft-vele-woningen-67-74/ Tijdschrift 'Filter', jaargang 2004]&lt;/ref&gt;De nazaten van Jonker vroegen aan Verstegen om Jonkers werk te voltooien, maar die gaf uiteindelijk de voorkeur aan een eigen vertaling.&lt;ref&gt;[https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20031203:newsml_5405e3f4cae1e0146c519c8e6e201c4f Digibron: 'Vertalersleed'.]&lt;/ref&gt;
;Oudere vertalingen
Verder zijn er de onvoltooide vertaling van Alex Gutteling (Zang I-VI gepubliceerd in 1912), later voltooid door Albert Verwey (Zang VII-XII) en de volledige vertaling van Jan Jakob Lodewijk ten Kate uit 1875, waarin Miltons vijfvoetige blanke verzen, net als bij Lambert Paludanus (1730), zijn vervangen door rijmende alexandrijnen.&lt;ref&gt;
[https://www.dbnl.org/tekst/milt001verl02_01/ Digitale versie vertaling Ten Kate] (DBNL)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verstegen (2003), 5&lt;/ref&gt;

Enkele oudere vertalingen zijn online te vinden, onder meer via de Digitale Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht:

* [https://books.google.nl/books?id=uqgTAAAAQAAJ&amp;ots=xfduM0YAGd&amp;dq=Paradys%20verlooren.%20Heldendicht%20in%20tien%20boeken.&amp;hl=en&amp;pg=PP7#v=onepage&amp;q&amp;f=false '''t Paradys verlooren: Heldendicht in tien boeken''] door J. van Zanten (1728)
* [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-25839&amp;lan=nl#page//10/98/69/10986976422176346697768045912209955373.jpg/mode/1up ''Het paradys verlooren''], vertaling in berijmde alexandrijnen door Lambert Paludanus (1730), op basis van Van Zantens vertaling.
* [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-27813&amp;lan=nl#page//57/01/88/57018894108552109684610871771418232810.jpg/mode/1up ''Het verloren paradijs''], prozavertaling door J. H. Reisig (1791)
* [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-29342&amp;lan=nl#page//24/30/48/24304830745448901766717713700107105438.jpg/mode/1up ''Het verloren paradijs''], prozavertaling door J.F. Schimsheimer (1856)

== Referenties ==
{{References}}

== Zie ook ==
* [https://miltonparadijs.jouwweb.be/ John Milton: Het paradijs verloren]

== Noten ==
{{References}}

[[Categorie:Engelse gedichten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>nvhg8a4ys2dxsrrzg7yen25rb2ma22u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/The Road Not Taken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30722</id>
    <revision>
      <id>422118</id>
      <parentid>390712</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Online Nederlandse vertalingen (selectie) */</comment>
      <origin>422118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="omoxg1940kq4coc92h0ed4qg7isr0e2" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
'''''The Road Not Taken''''' is een van de bekendste gedichten van de Amerikaanse dichter [[Amerikaanse literatuur/Robert Frost|Robert Frost]] (1874 - 1963). Het maakt deel uit van zijn poëziebundel ''Mountain Interval'' die in 1916 werd gepubliceerd in New York door H. Holt and Company.
&lt;/p&gt;
::::''The Road Not Taken''
:::::::Robert Frost
&lt;/p&gt;
::::Two roads diverged in a yellow wood,
::::And sorry I could not travel both
::::And be one traveler, long I stood
::::And looked down one as far as I could
::::To where it bent in the undergrowth;
&lt;/p&gt;
::::Then took the other, as just as fair,
::::And having perhaps the better claim,
::::Because it was grassy and wanted wear;
::::Though as for that the passing there
::::Had worn them really about the same,
&lt;/p&gt;
::::And both that morning equally lay
::::In leaves no step had trodden black.
::::Oh, I kept the first for another day!
::::Yet knowing how way leads on to way,
::::I doubted if I should ever come back.
&lt;/p&gt;
::::I shall be telling this with a sigh
::::Somewhere ages and ages hence:
::::Two roads diverged in a wood, and I—
::::I took the one less traveled by,
::::And that has made all the difference

== Analyse ==
The Road Not Taken bestaat uit vier strofen van vijf regels. Het [[Woordenboek literatuur#R|rijmschema]] is ABAAB. Elke lijn heeft vier benadrukte lettergrepen en het gedicht is dus gebaseerd op een [[Woordenboek literatuur#J|jambische tetrameter]].

De spreker bevindt zich in een woud en staat voor een splitsing van twee wegen. Beide paden zijn even aantrekkelijk, en overdekt met een laag bladeren alsof ze nog niet betreden zijn. Maar de spreker moet een keuze maken. Hij kiest er een uit, en neemt zich voor om het andere pad later te verkennen. Hij beseft eigenlijk wel dat die gelegenheid zich niet meer zal voordoen. Ergens in de toekomst, zo weet hij nu al, zal hij terugkijken op deze dag en de weg die hij koos, en beseffen hoe beslissend deze keuze zal geweest zijn voor zijn verdere leven. En die dag zal hij beweren dat hij het minst begane pad koos.

== Online Nederlandse vertalingen (selectie)==
Frost schreef dit gedicht in metrische regels met afwisseling van jamben en anapesten. Niet alle vertalers houden zich hieraan, doordat ze de strofebouw of versvorm veranderen. Enkele bijdragen die trouwer blijven aan het origineel zijn de volgende:
* [https://www.knutzels.nl/2013/09/05/keuzes/ Ans Bouter: ''Niet ingeslagen''] (Zeer geslaagde vertaling met eerbiediging van rijmschema en versvoet door de betreurde vertaalster Ans Bouter die in 2024 is overleden)
* [https://thehiddenlaw.com/2016/01/28/het-pad-dat-ik-niet-nam-robert-frost/ Arie Sonneveld: ''Het pad dat ik niet nam''] (ritmisch afwijkend van het origineel, maar zeer mooie vertaling)
* [https://www.vertaaldegedichten.be/engelse-gedichten/robert-frost/the-road-not-taken Jules Grandgagnage: ''Het niet gekozen pad''] (met origineel rijmschema en versopbouw in tetrameters)
* [https://tjoolaard.be/robert-frost-de-niet-genomen-weg/ Gaston D’Haese: ''De niet genomen weg''] (eigenlijk een letterlijke, maar inhoudelijk correcte vertaling)
* [https://www.leesgenoot.nl/recensies/the-road-not-taken-van-robert-frost-in-nederlandse-vertaling The Road Not Taken van Robert Frost in Nederlandse vertaling]

[[Categorie:Engelse gedichten]]
{{sub}}</text>
      <sha1>omoxg1940kq4coc92h0ed4qg7isr0e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Chanson d'automne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30723</id>
    <revision>
      <id>422170</id>
      <parentid>409817</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>externe link verwijderd</comment>
      <origin>422170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="sja3pe1kusjcazh9jbqzunxi3fuczmm" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}

'''Chanson d'automne''' ''(&quot;Herfstlied&quot;)'' is een door Paul Verlaine geschreven gedicht dat in 1866 opgenomen werd in zijn eerste poëziebundel ''Poèmes saturniens''. Het is een van de bekendste Franstalige gedichten geworden. Verlaine maakt in het gedicht gebruik van de symboliek van de herfst om het trieste beeld van het ouder worden te beschrijven. Stilistisch is het gedicht in vele opzichten typisch voor Verlaine. Ook hier speelt hij met klanken en maakt hij gebruik van consonantie en klanknabootsingen. 

De eerste twee regels van het gedicht ''(&quot;Les sanglots longs des violons de l'automne / Blessent mon cœur d'une langueur monotone.&quot;)'', werden door de geallieerden via Radio Londen als code doorgegeven aan het Franse verzet. Zodra de eerste regel van het gedicht was doorgegeven, wist het verzet dat de invasie op korte termijn zou plaatsvinden. De tweede regel gaf aan dat de landing binnen 24 uur zou beginnen.

== Inhoud ==
In dit gedicht weerspiegelt de herfst door de afbraak en het sterven in de natuur de toestand van melancholie die de dichter in zijn greep heeft. Het is dus zowel een beschrijving van de natuur als van de ziel van de dichter. Hij mijmert over het verleden en wat hij verloren heeft. Die herinneringen betekenen voor hem ook een vlucht uit de tijd. In de laatste regels van het gedicht legt hij er zich bij neer dat hij niet meer is dan een dood blad dat meegevoerd wordt met de wind. Hij voelt zich een speelbal van het lot in een hem vijandig gezinde wereld.

{| align=left border=0 cellpadding=1 cellspacing=0 style=&quot;margin-left:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#FAFAD2; border:1px solid black&quot;
|- align=left
|'''Chanson d'automne'''&lt;p&gt;
Les sanglots longs&lt;br&gt;
Des violons&lt;br&gt;
De l’automne&lt;br&gt;
Blessent mon cœur&lt;br&gt;
D’une langueur&lt;br&gt;
Monotone.&lt;br&gt;

Tout suffocant&lt;br&gt;
Et blême, quand&lt;br&gt;
Sonne l'heure,&lt;br&gt;
Je me souviens&lt;br&gt;
Des jours anciens&lt;br&gt;
Et je pleure&lt;br&gt;

Et je m'en vais&lt;br&gt;
Au vent mauvais&lt;br&gt;
Qui m'emporte&lt;br&gt;
Deçà, delà,&lt;br&gt;
Pareil à la&lt;br&gt;
Feuille morte.&lt;br&gt;

''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Auteur: Paul Verlaine)&lt;/span&gt;''&lt;/p&gt;
|}

{| align=left border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#FAFAD2; border:1px solid black&quot;
|- align=left
|'''Herfstlied'''&lt;p&gt;
De lange snikken&lt;br&gt;
Van de violen&lt;br&gt;
Van de herfst&lt;br&gt;
Verwonden mijn hart&lt;br&gt;
In lome&lt;br&gt;
Monotonie.&lt;br&gt;

Benauwd&lt;br&gt;
En doodsbleek, als&lt;br&gt;
De klokken luiden&lt;br&gt;
Herinner Ik me&lt;br&gt;
Dagen van weleer&lt;br&gt;
En ik ween&lt;br&gt;

En ik ga weg&lt;br&gt;
Waar kwade wind&lt;br&gt;
Me heenvoert&lt;br&gt;
Van hier naar daar&lt;br&gt;
Net zoals&lt;br&gt;
Een dood blad&lt;br&gt;

''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Vertaler: Jules Grandgagnage&lt;/span&gt;''&lt;/p&gt;
|}

[[Categorie:Franse gedichten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>sja3pe1kusjcazh9jbqzunxi3fuczmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Il pleure dans mon coeur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30729</id>
    <revision>
      <id>422180</id>
      <parentid>409798</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>linksnoei</comment>
      <origin>422180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="ejpq3adq73iztsd8gomgt0idd0sal1x" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
{| align=right border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; color: inherit; background-color: #FAFAD2; border: 1px solid black;&quot;
|- align=left
|'''Il pleure dans mon coeur'''
:Il pleure dans mon coeur
:Comme il pleut sur la ville;
:Quelle est cette langueur
:Qui pénètre mon coeur ?

:Ô bruit doux de la pluie
:Par terre et sur les toits !
:Pour un coeur qui s'ennuie,
:Ô le chant de la pluie !

:Il pleure sans raison
:Dans ce coeur qui s'écoeure.
:Quoi ! nulle trahison ?...
:Ce deuil est sans raison.

:C'est bien la pire peine
:De ne savoir pourquoi
:Sans amour et sans haine
:Mon coeur a tant de peine !
''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Paul Verlaine)&lt;/span&gt;''
|}

{| align=right border=0 cellpadding=10 cellspacing=0 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; color: inherit; background-color: #FAFAD2; border: 1px solid black&quot;
|- align=left
| '''Het huilt in mijn hart'''
:Het huilt in mijn hart
:als de regen op de stad;
:Wat is die lome smart
:die doordringt in mijn hart?
 
:O zacht geruis van regen 
:op de daken en de wegen!
:Voor mijn zwaar gemoed een zegen,
:O lied van de regen!

:Het huilt zonder reden
:in dit misselijke hart.
:Wat? Nooit verraad geleden?... 
:Die rouw is zonder reden.

:Als straf is er geen erger smart
:dan niet te weten waarom
:zonder liefde en haat mijn hart 
:toch kwijnt in diepe smart!
''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(Vertaling: Jules Grandgagnage)&lt;/span&gt;''
|}
'''''Il pleure dans mon coeur''''' (eigenlijk getiteld '''''Ariette III''''') komt uit de bundel ''Romances sans paroles'' van Paul Verlaine die in 1874 werd gepubliceerd. Deze collectie bestaat uit korte gedichten met evocaties van innerlijke landschappen, gevoelens van verdriet (scheiding van zijn vrouw) en reisschetsen. Het woord &quot;romance&quot; benadrukt de muzikaliteit van het gedicht, dat bestaat uit 4 kwatrijnen met zesvoetige versregels (alexandrijnen). 

'''Thema''' van ''Il pleure dans mon coeur'': De dichter wordt overvallen door melancholie en verveling en weet er geen raad mee. Zijn verdriet heeft immers geen bekende oorzaak. Terwijl hij het landschap (de beregende stad) beschrijft, beschrijft hij tegelijkertijd de toestand van zijn ziel.

'''Ritme en rijm''': de gedichten uit ''Romances sans paroles'', en dus ook Ariette III, klinken bijzonder melodieus. De versregels zijn alexandrijnen, met dus zes lettergrepen per regel:
:''Il/ pleu/re/ dans/ mon/ coeur'' 
Merk op dat hier de doffe 'e' in pleure uitgesproken dient te worden om het alexandrijn volledig te maken. Hetzelfde voor 
:''Quelle est cette langueur'', 
waar ofwel 'quelle', ofwel 'cette' als één lettergreep zou moeten worden uitgesproken om een zesvoetige versregel op te leveren.

Verlaine maakt in dit gedicht gebruik van slechts enkele rijmen: ''eur, uie, on, eine'', wat het thema van de de monotonie (de regen die valt en de melancholische 'bui' van de dichter) benadrukt. Daarnaast zijn er vele binnenrijmen, zoals in de eerste regel &quot;pleure&quot; en &quot;coeur&quot;, in de vijfde versregel &quot;bruit&quot; en &quot;pluie&quot;, en opnieuw, in regel 9 en 10, &quot;pleure&quot; en &quot;coeur&quot;.
{{Sub}}

[[Categorie:Franse gedichten]]</text>
      <sha1>ejpq3adq73iztsd8gomgt0idd0sal1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michel de Montaigne/Montaigne als filosoof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35540</id>
    <revision>
      <id>422200</id>
      <parentid>421912</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Correcte vermelding van tekst vrijgegeven onder CC BY-SA, maar mag wat mij betreft onvermeld blijven</comment>
      <origin>422200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3962" sha1="pgh1mzsoc6q1ugydkljbqt85xrjoi45" xml:space="preserve">''&quot;Filosofie is de wetenschap die ons leert om te leven&quot;'' zei Montaigne. Hieruit blijkt dat hij filosofie opvat als de confrontatie van de steeds in beweging zijnde menselijke geest met essentiële ervaringen zoals de dood, de liefde, vriendschap, opvoeding van kinderen, eenzaamheid..., en met zichzelf. Bovenal is Montaignes filosofie levenskunst. Leven betekent voor hem het trachten wijsheid te verwerven: filosoferen is gelukkig leven, of het zo gelukkig mogelijk leven.

Montaigne is een voorloper van de moderne filosofie die in de zeventiende eeuw aanving met René Descartes. Lang voor er sprake was van de cartesiaanse rede, is zijn filosofie gekenmerkt door twijfel en scepsis. 

Montaignes filosofie is ook diep humanistisch, wat bijvoorbeeld blijkt uit zijn ideeën over opvoeding en onderwijs. Montaigne leefde in een tijd van grote ontdekkingsreizen, wat hem aanspoorde tot cultureel relativisme.

== Montaigne als 'toevallig' filosoof'==
Montaigne beschrijft zichzelf als “een onopzettelijk en toevallig filosoof”. Het is ook moeilijk om Montaigne ergens in een ‘filosofisch kastje’ onder te brengen. Hij houdt niet vast aan een bepaald filosofisch systeem en zijn denken geeft soms de indruk chaotisch te zijn. 

Zij die hebben geschreven over de filosofische aspecten van de ''Essais'', zien Montaigne als een soort scepticus, als een humanist, of als iemand wiens denken verschillende fasen doorliep: die van het stoïcisme, het scepticisme en het epicurisme. Geen van deze drie opvattingen doet echter volledig recht aan de toon en de inhoud van de ''Essais''. Wat Montaigne deed in zijn essays, was uniek en betekende een breuk met de antieke filosofie en de middeleeuwse theologie. Zijn ‘onopzettelijk en toevallig filosoferen’ is een vorm van dialectiek, waarin hij blijft terugkeren naar zijn uitgangspunt en dit steeds opnieuw beter tracht te bevatten. Met andere woorden: zijn filosofisch denken is circulair, het tracht een positie in te nemen waarin uitersten in een nieuwe synthese worden verzoend. Het is geen streven naar zekere kennis, want die is er niet, en Montaigne is steeds bereid om zijn (voorlopig) ingenomen standpunt te herzien. In zijn voorwoord van ''On Human Conduct'' verwijst de Britse filosoof Michael Oakeshott naar het essay als de meest geschikte uitdrukking van filosofische reflectie wanneer die reflectie begrepen wordt als &quot;het avontuur van iemand die op een andere manier iets probeert te begrijpen dat hij reeds begrijpt,&quot; en dat is wat Montaigne nastreefde in zijn Essais.

== Belangrijke thema's ==
=== Scepticisme ===
Als eerste grote scepticus van het moderne denken verwerpt Montaigne elke vorm van dogmatisme in religie, filosofie of wetenschap. Montaigne ontkent de mogelijkheid van universele, onbetwijfelbare kennis als hij vraagt:  &quot;Wat weet ik?&quot; ''(&quot;Que sais-je?&quot;)'' De menselijke rede is er niet toe in staat. Het is ook als scepticus dat Montaigne tolerantie verdedigt en de absurditeit van de godsdienstoorlogen hekelt.

=== Natuur versus beschaving ===
Montaigne plaatst de natuur en alles wat spontaan is in de mens tegenover de beschaving. Hij ontkent de vermeende superioriteit van de westerse beschaving. Andere mensen, barbaren genoemd hoewel ze niet barbaarser zijn dan wij, staan gewoon dichter bij de natuur en vindt hij zelfs zuiverder. Montaigne noemt de uitroeiing van inwoners van de Nieuwe Wereld in zijn tijd een misdaad, ook al werd dit door machtshebbers en andere intellectuelen aangeprezen als een beschavende missie.

=== Subjectiviteit ===
Montaigne verzaakt aan dogmatische leef- en denkregels. Hij ontdekt in zichzelf de de wijsheid van de ervaring. In zijn ''Essais'' maakt hij - in samenspraak met de grote denkers van de oudheid! - bespiegelingen over zijn persoonlijke leven en de tijd waarin hij leeft. &quot;Ik ben zelf het onderwerp van mijn boek&quot;, kondigt hij aan ''(&quot;Je suis moi-même la matière de mon livre&quot;)''.
{{Sub}}
{{Links}}
{{Appendix||2=

}}</text>
      <sha1>pgh1mzsoc6q1ugydkljbqt85xrjoi45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Nel mezzo del cammin di nostra vita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36101</id>
    <revision>
      <id>422127</id>
      <parentid>422113</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>een link naar je eigen website is niet acceptabel als referentie</comment>
      <origin>422127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="a5p5yfamwrq0cim0fl0yajfwytocvjf" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
'''''Nel mezzo del cammin di nostra vita''''' (&quot;In het midden van onze levensweg&quot;) is het eerste vers van Dante Alighieri's ''Inferno'' (&quot;Hel&quot;) in zijn [[Wereldliteratuur/De goddelijke komedie|Goddelijke Komedie]]. Het hier opgenomen fragment uit Canto I (&quot;Zang I&quot;) gaat over het gevaar dat de ziel bedreigt wanneer wordt afgeweken van de juiste levensweg en de mens in een 'donker woud' terechtkomt:
[[Bestand:Gustave Dore Inferno1.jpg|left|thumb|''Inferno'' - Illustratie van Gustave Doré]] {{Clear left}}

De hier opgenomen vertalingen, fragmenten uit Dantes Inferno, Canto 1, zijn van de hand van:
* Christinus Kops (1929)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/dant001godd01_01/pag/dant001godd01_01.pdf Vertaling van C. Kops' Goddelijke komedie' op Dbnl]&lt;/ref&gt;

* Jules Grandgagnage (2020)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.vertaaldegedichten.be/italiaanse-gedichten/dante-alighieri/nel-mezzo-del-cammin-di-nostra-vita Vertaling van Jules Grandgagnage op 'Vertaalde gedichten' (onder CC BY-SA)]&lt;/ref&gt;


== Vertaling van C. Kops (1929) ==
:Juist midden op de reistocht van ons leven 
:zag ik mij in 'n donker woud verloren, 
:daar ik van 't goede pad was afgeweken.

:Helaas, hoe 't was dat woud, valt zwaar te zeggen. 
:Zo wild was 't en zo woest, zo dicht en donker, 
:dat in mijn dromen de angsten vaak herleven. 

:Ja, zelfs de dood kan haast niet erger wezen. 
:Maar om van 't daar gevonden heil te spreken, 
:zal 'k ook verhalen, wat ik eerst aanschouwde. 

:Ik weet niet meer, hoe ik er binnendoolde; 
:zo had de slaap mij in dat uur vermeesterd, 
:toen ik de ware weg de rug toekeerde. 

:Maar bij de voet eens heuvels aangekomen, 
:daar waar het uiterste einde was der delling 
:die mij van angst het hart had saamgewrongen, 

:blikte ik omhoog zag en zag des heuvels schouders 
:reeds met de stralen dier Planeet 
:omhangen, die ieder veilig leidt langs alle wegen.

:Toen werd de vrees toch wel 'n weinig stiller,
:die eerst gewoed had op de zee mijns harten
:de nacht, die ik doorwaakte in zulk 'n lijden.

:En evenals de man, die buiten adem
:vanuit de diepe zee aan land geworsteld,
:zich omkeert en dan tuurt naar 't wilde water,

:zo keerde zich mijn geest, die steeds nog vluchtte,
:weer achterwaarts, om naar het woud te staren,
:waaruit geen ziel ooit levend wist te ontkomen.


== Vertaling Jules Grandgagnage (2020) ==
:Halverwege onze levensreis 
:bevond ik me in een somber woud, 
:want ik was afgedwaald van het rechte pad. 

:Ach, hoe zwaar valt het me te zeggen
:hoe het was, dit ruwe en machtige woud
:waarvan de heugenis mijn angst weer voedt! 

:Het was zo bitter, schier aan de dood gelijk
:doch wegens 't goede dat ik trof
:zal ik ook daarover spreken.

:Ik weet niet meer hoe ik daar kwam:
:zo vol van slaap was ik
:toen ik de ware weg verliet.

:Maar aan de voet van de heuvel gekomen,
:aan het einde van de vallei,
:vervulde mijn hart zich met vrees.

:Ik keek omhoog en zag zijn schouders
:reeds gekleed in de stralen van de planeet
:die anderen leidt naar alle rechte wegen.

:Pas toen kwam de kolkende poel in mijn hart
:tot bedaren, na alles wat ik die nacht
:zo jammerlijk had ervaren.

:En zoals hij, die amechtig hijgend,
:door de zee op de oever aangespoeld
:zich naar 't verraderlijk water keert en staart,

:Zo deed mijn ziel, nog immer vluchtende:
:Zij keerde zich weer naar de passage 
:die nooit voorheen een levende had doorgelaten.


== Originele tekst van Dante ==
:Nel mezzo del cammin di nostra vita 
:mi ritrovai per una selva oscura 
:ché la diritta via era smarrita. 

:Ahi quanto a dir qual era è cosa dura 
:esta selva selvaggia e aspra e forte 
:che nel pensier rinova la paura! 

:Tant'è amara che poco è più morte; 
:ma per trattar del ben ch'i' vi trovai, 
:dirò de l'altre cose ch'i' v'ho scorte. 

:Io non so ben ridir com'i' v'intrai, 
:tant'era pien di sonno a quel punto 
:che la verace via abbandonai. 

:Ma poi ch'i' fui al piè d'un colle giunto, 
:là dove terminava quella valle 
:che m'avea di paura il cor compunto, 

:guardai in alto, e vidi le sue spalle 
:vestite già de' raggi del pianeta 
:che mena dritto altrui per ogne calle.

:Allor fu la paura un poco queta,
:che nel lago del cor m’era durata
:la notte ch’i’ passai con tanta pieta.

:E come quei che con lena affannata,
:uscito fuor del pelago a la riva,
:si volge a l’acqua perigliosa e guata,

:così l’animo mio, ch’ancor fuggiva,
:si volse a retro a rimirar lo passo
:che non lasciò già mai persona viva.

== Bronnen ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>a5p5yfamwrq0cim0fl0yajfwytocvjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422128</id>
      <parentid>422127</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="elai71k0rk1154ymgjg07nsq47ojamu" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
'''''Nel mezzo del cammin di nostra vita''''' (&quot;In het midden van onze levensweg&quot;) is het eerste vers van Dante Alighieri's ''Inferno'' (&quot;Hel&quot;) in zijn [[Wereldliteratuur/De goddelijke komedie|Goddelijke Komedie]]. Het hier opgenomen fragment uit Canto I (&quot;Zang I&quot;) gaat over het gevaar dat de ziel bedreigt wanneer wordt afgeweken van de juiste levensweg en de mens in een 'donker woud' terechtkomt:
[[Bestand:Gustave Dore Inferno1.jpg|left|thumb|''Inferno'' - Illustratie van Gustave Doré]] {{Clear left}}

De hier opgenomen vertalingen, fragmenten uit Dantes Inferno, Canto 1, zijn van de hand van:
* Christinus Kops (1929)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/dant001godd01_01/pag/dant001godd01_01.pdf Vertaling van C. Kops' Goddelijke komedie' op Dbnl]&lt;/ref&gt;
* Jules Grandgagnage (2020)


== Vertaling van C. Kops (1929) ==
:Juist midden op de reistocht van ons leven 
:zag ik mij in 'n donker woud verloren, 
:daar ik van 't goede pad was afgeweken.

:Helaas, hoe 't was dat woud, valt zwaar te zeggen. 
:Zo wild was 't en zo woest, zo dicht en donker, 
:dat in mijn dromen de angsten vaak herleven. 

:Ja, zelfs de dood kan haast niet erger wezen. 
:Maar om van 't daar gevonden heil te spreken, 
:zal 'k ook verhalen, wat ik eerst aanschouwde. 

:Ik weet niet meer, hoe ik er binnendoolde; 
:zo had de slaap mij in dat uur vermeesterd, 
:toen ik de ware weg de rug toekeerde. 

:Maar bij de voet eens heuvels aangekomen, 
:daar waar het uiterste einde was der delling 
:die mij van angst het hart had saamgewrongen, 

:blikte ik omhoog zag en zag des heuvels schouders 
:reeds met de stralen dier Planeet 
:omhangen, die ieder veilig leidt langs alle wegen.

:Toen werd de vrees toch wel 'n weinig stiller,
:die eerst gewoed had op de zee mijns harten
:de nacht, die ik doorwaakte in zulk 'n lijden.

:En evenals de man, die buiten adem
:vanuit de diepe zee aan land geworsteld,
:zich omkeert en dan tuurt naar 't wilde water,

:zo keerde zich mijn geest, die steeds nog vluchtte,
:weer achterwaarts, om naar het woud te staren,
:waaruit geen ziel ooit levend wist te ontkomen.


== Vertaling Jules Grandgagnage (2020) ==
:Halverwege onze levensreis 
:bevond ik me in een somber woud, 
:want ik was afgedwaald van het rechte pad. 

:Ach, hoe zwaar valt het me te zeggen
:hoe het was, dit ruwe en machtige woud
:waarvan de heugenis mijn angst weer voedt! 

:Het was zo bitter, schier aan de dood gelijk
:doch wegens 't goede dat ik trof
:zal ik ook daarover spreken.

:Ik weet niet meer hoe ik daar kwam:
:zo vol van slaap was ik
:toen ik de ware weg verliet.

:Maar aan de voet van de heuvel gekomen,
:aan het einde van de vallei,
:vervulde mijn hart zich met vrees.

:Ik keek omhoog en zag zijn schouders
:reeds gekleed in de stralen van de planeet
:die anderen leidt naar alle rechte wegen.

:Pas toen kwam de kolkende poel in mijn hart
:tot bedaren, na alles wat ik die nacht
:zo jammerlijk had ervaren.

:En zoals hij, die amechtig hijgend,
:door de zee op de oever aangespoeld
:zich naar 't verraderlijk water keert en staart,

:Zo deed mijn ziel, nog immer vluchtende:
:Zij keerde zich weer naar de passage 
:die nooit voorheen een levende had doorgelaten.


== Originele tekst van Dante ==
:Nel mezzo del cammin di nostra vita 
:mi ritrovai per una selva oscura 
:ché la diritta via era smarrita. 

:Ahi quanto a dir qual era è cosa dura 
:esta selva selvaggia e aspra e forte 
:che nel pensier rinova la paura! 

:Tant'è amara che poco è più morte; 
:ma per trattar del ben ch'i' vi trovai, 
:dirò de l'altre cose ch'i' v'ho scorte. 

:Io non so ben ridir com'i' v'intrai, 
:tant'era pien di sonno a quel punto 
:che la verace via abbandonai. 

:Ma poi ch'i' fui al piè d'un colle giunto, 
:là dove terminava quella valle 
:che m'avea di paura il cor compunto, 

:guardai in alto, e vidi le sue spalle 
:vestite già de' raggi del pianeta 
:che mena dritto altrui per ogne calle.

:Allor fu la paura un poco queta,
:che nel lago del cor m’era durata
:la notte ch’i’ passai con tanta pieta.

:E come quei che con lena affannata,
:uscito fuor del pelago a la riva,
:si volge a l’acqua perigliosa e guata,

:così l’animo mio, ch’ancor fuggiva,
:si volse a retro a rimirar lo passo
:che non lasciò già mai persona viva.

== Bronnen ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>elai71k0rk1154ymgjg07nsq47ojamu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422168</id>
      <parentid>422128</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>bron dient wel vermeld</comment>
      <origin>422168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="ce7xkost5ftvekl0h9dltaubi1rwcaz" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
'''''Nel mezzo del cammin di nostra vita''''' (&quot;In het midden van onze levensweg&quot;) is het eerste vers van Dante Alighieri's ''Inferno'' (&quot;Hel&quot;) in zijn [[Wereldliteratuur/De goddelijke komedie|Goddelijke Komedie]]. Het hier opgenomen fragment uit Canto I (&quot;Zang I&quot;) gaat over het gevaar dat de ziel bedreigt wanneer wordt afgeweken van de juiste levensweg en de mens in een 'donker woud' terechtkomt:
[[Bestand:Gustave Dore Inferno1.jpg|left|thumb|''Inferno'' - Illustratie van Gustave Doré]] {{Clear left}}

De hier opgenomen vertalingen, fragmenten uit Dantes Inferno, Canto 1, zijn van de hand van:
* Christinus Kops (1929)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/dant001godd01_01/pag/dant001godd01_01.pdf Vertaling van C. Kops' Goddelijke komedie' op Dbnl]&lt;/ref&gt;
* Jules Grandgagnage (''Dantes Hel'', Brave New Books (2020))


== Vertaling van C. Kops (1929) ==
:Juist midden op de reistocht van ons leven 
:zag ik mij in 'n donker woud verloren, 
:daar ik van 't goede pad was afgeweken.

:Helaas, hoe 't was dat woud, valt zwaar te zeggen. 
:Zo wild was 't en zo woest, zo dicht en donker, 
:dat in mijn dromen de angsten vaak herleven. 

:Ja, zelfs de dood kan haast niet erger wezen. 
:Maar om van 't daar gevonden heil te spreken, 
:zal 'k ook verhalen, wat ik eerst aanschouwde. 

:Ik weet niet meer, hoe ik er binnendoolde; 
:zo had de slaap mij in dat uur vermeesterd, 
:toen ik de ware weg de rug toekeerde. 

:Maar bij de voet eens heuvels aangekomen, 
:daar waar het uiterste einde was der delling 
:die mij van angst het hart had saamgewrongen, 

:blikte ik omhoog zag en zag des heuvels schouders 
:reeds met de stralen dier Planeet 
:omhangen, die ieder veilig leidt langs alle wegen.

:Toen werd de vrees toch wel 'n weinig stiller,
:die eerst gewoed had op de zee mijns harten
:de nacht, die ik doorwaakte in zulk 'n lijden.

:En evenals de man, die buiten adem
:vanuit de diepe zee aan land geworsteld,
:zich omkeert en dan tuurt naar 't wilde water,

:zo keerde zich mijn geest, die steeds nog vluchtte,
:weer achterwaarts, om naar het woud te staren,
:waaruit geen ziel ooit levend wist te ontkomen.


== Vertaling Jules Grandgagnage (2020) ==
:Halverwege onze levensreis 
:bevond ik me in een somber woud, 
:want ik was afgedwaald van het rechte pad. 

:Ach, hoe zwaar valt het me te zeggen
:hoe het was, dit ruwe en machtige woud
:waarvan de heugenis mijn angst weer voedt! 

:Het was zo bitter, schier aan de dood gelijk
:doch wegens 't goede dat ik trof
:zal ik ook daarover spreken.

:Ik weet niet meer hoe ik daar kwam:
:zo vol van slaap was ik
:toen ik de ware weg verliet.

:Maar aan de voet van de heuvel gekomen,
:aan het einde van de vallei,
:vervulde mijn hart zich met vrees.

:Ik keek omhoog en zag zijn schouders
:reeds gekleed in de stralen van de planeet
:die anderen leidt naar alle rechte wegen.

:Pas toen kwam de kolkende poel in mijn hart
:tot bedaren, na alles wat ik die nacht
:zo jammerlijk had ervaren.

:En zoals hij, die amechtig hijgend,
:door de zee op de oever aangespoeld
:zich naar 't verraderlijk water keert en staart,

:Zo deed mijn ziel, nog immer vluchtende:
:Zij keerde zich weer naar de passage 
:die nooit voorheen een levende had doorgelaten.


== Originele tekst van Dante ==
:Nel mezzo del cammin di nostra vita 
:mi ritrovai per una selva oscura 
:ché la diritta via era smarrita. 

:Ahi quanto a dir qual era è cosa dura 
:esta selva selvaggia e aspra e forte 
:che nel pensier rinova la paura! 

:Tant'è amara che poco è più morte; 
:ma per trattar del ben ch'i' vi trovai, 
:dirò de l'altre cose ch'i' v'ho scorte. 

:Io non so ben ridir com'i' v'intrai, 
:tant'era pien di sonno a quel punto 
:che la verace via abbandonai. 

:Ma poi ch'i' fui al piè d'un colle giunto, 
:là dove terminava quella valle 
:che m'avea di paura il cor compunto, 

:guardai in alto, e vidi le sue spalle 
:vestite già de' raggi del pianeta 
:che mena dritto altrui per ogne calle.

:Allor fu la paura un poco queta,
:che nel lago del cor m’era durata
:la notte ch’i’ passai con tanta pieta.

:E come quei che con lena affannata,
:uscito fuor del pelago a la riva,
:si volge a l’acqua perigliosa e guata,

:così l’animo mio, ch’ancor fuggiva,
:si volse a retro a rimirar lo passo
:che non lasciò già mai persona viva.

== Bronnen ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ce7xkost5ftvekl0h9dltaubi1rwcaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Lokaal bestuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36330</id>
    <revision>
      <id>422283</id>
      <parentid>390793</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Erik Baas heeft pagina [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur/Lokaal Bestuur]] hernoemd naar [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur]]: vergissing?</comment>
      <origin>390793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20207" sha1="qv5wstc2f8wfi7yb9q1l4xdhtea45sv" xml:space="preserve">== Samenvatting ==

=== Hoofdstuk 1: Inleiding ===

; Lokaal bestuur 
: gemeente 
: gemeentebestuur 
: gemeentelijk bestuur

De burger is meer in nationale dan lokale politiek geïnteresseerd omdat dit de burger meer raakt. Denk hierbij aan inkomen en sociale zekerheid.

Waarom uitvoering door gemeenten? Het is efficiënter en effectiever om rijksbeleid ter plaatse uit te voeren. Dan kan met de lokale omstandigheden rekening worden gehouden. De kans is groter dat gestelde doelen van de overheid worden bereikt. Daarbij voorkomt het aanpassen van het beleid aan lokale voorkeuren verspilling. Meer vrijheid betekent echter niet meer besparing omdat gemeenten dan hun eigen doelen gaan stellen die af kunnen wijken van die van de overheid. De verschillen per gemeente kunnen dan ook groot worden.

De gemeente van het bestuur van een gemeenschap raakt op de achtergrond terwijl de gemeente als dienstverlener alom vertegenwoordigd is.

; Gemeentelijke autonomie : Het gemeentebestuur is vrij om regels te stellen, beleid te ontwikkelen, subsidies te verstrekken… (open huishouding, zie college) 

; Gemeentelijk medebewind : Gemeente voert beleid uit van de Rijksoverheid. Aantal autonome taken is sterk afgenomen, aantal medebewindstaken is toegenomen.

Zes kenmerken van een gemeentebestuur:
# Jurisdictie, regels en verordeningen gelden voor alle burgers binnen de grenzen van het gebied.
# Ondergeschikt, aan provincie en rijk zonder sprake van bevelsverhouding.
# Democratisch gelegitimeerd, verkiezingen.
# Belasting heffen, aan burgers.
# Open huishouding, takenpakket is in principe onbeperkt.
# Laatste schakel, tussen overheid en burgers.

Provincie voldoet niet aan de laatste. Waterschap wel aan het zesde, niet aan het vijfde, amper aan de derde.

Oorzaken van verschillen tussen gemeenten:

# Omvang (inwonertal).
# Gemeenten naar verschillende mate van ‘stedelijkheid’.
# Politieke en bestuurlijke cultuur.

&lt;br&gt;

=== Hoofdstuk 2: Burgers en de lokale democratie ===

Algemene politieke visies hebben niet alleen op landelijk niveau, maar ook binnen gemeenten betekenis. Hoe lokaal is het lokale bestuur in Nederland?


Burgers laten meer zich meer leiden door landelijke overwegingen dan door lokale; ook zijn zij meer in de landelijke politiek geïnteresseerd dan in de lokale.
* Burgers hebben meer vertrouwen in het lokale dan in het landelijke bestuur. 
* Het lokale wordt ook minder bureaucratisch en traag ervaren als het landelijke.
* Door geringe afstand participeren burgers meer lokaal.

De individuele en de georganiseerde participatie van burgers heeft de rol van politieke partijen veranderd. Ze zijn minder een verbindingskanaal tussen burger en bestuur.

De verkiezingen voor de gemeenteraden vinden eens in de vier jaar plaats in maart. Ze worden gehouden volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. (Een kiessysteem waarbij het percentage behaalde zetels bij goede benadering evenredig is met het percentage behaalde stemmen.)


Stemmen niet Nederlanders bij raadsverkiezingen:
* Minstens 5 jaar woonachtig in Nederland.
* Beschikken over een verblijfsvergunning.
* Niet in dienst zijn van een andere staat.


&lt;b&gt;Landelijke overheersing van lokale verkiezingen&lt;/b&gt;

Als verkiezingen redelijk gelijk lopen aan elkaar kan dat positief werken en negatief. Dit heeft te maken met de hoeveelheid zetels. Veel burgers brengen bij gemeenteraadsverkiezingen op grond van landelijke overwegingen hun stem uit. De lokale verkiezingen zijn genationaliseerd. Dit komt doordat in veel gemeenten landelijke politieke partijen domineren. 

Omdat gemeenteraadsverkiezingen een graadmeter zijn voor de landelijke verkiezingen richten landelijke partijen zich meer op de gemeente. Gevolg is dat lokale thema’s en politieke prestaties naar de achtergrond worden verdreven. &amp;rarr; Vicieuze cirkel.


&lt;b&gt;Lokale politieke partijen&lt;/b&gt;
* Geen binding met een landelijke partij.
* Deelname aan verkiezingen in slecht één gemeente.

Lokale politieke partijen gaan vaak ten koste van stemmen voor nationale partijen en zijn goed voor ongeveer 20-25% van de stemmen. Lokale partijen zijn ‘gewoner’ geworden. Ze hebben in grote gemeenten vaste grond onder de voeten gekregen.


Lokale partijen hebben gemeenschappelijk:
* Grote maatschappijvisies ontbreken.
* Een of andere bedreiging vormt een belangrijke reden van bestaan.
* De leden hebben hartstocht voor hun partij, de gemeente en zijn zichtbaar voor de lokale bevolking.
* Beschikken in ogen van landelijke partijen over onvoldoende bestuurlijke vaardigheden.
* Spreken graag de taal van de lokale burger.
* Richten zich op het helpen van de burger.
* Staan voor plaatselijke symbolen.
* Zijn apolitiek of antipolitiek. Populisme kan op de loer liggen.


Vier factoren die in het voordeel werken van lokale partijen:
# Het eigene en lokale wordt steeds meer gekoesterd.
# Ideologische verflauwing in het voordeel van weinig-ideologische lokale partijen.
# Verschuiving van programma’s naar personen.
# Second order verkiezingen: durf iets anders te stemmen.


Twee factoren die in het nadeel werken van lokale partijen:
# Doorzetten nationaliseren van lokale partijen.
# Verleggen van accenten van landelijk naar lokaal.


Gemeenteraadszetels tussen de 9 en 45.

Belemmeringen voor vrouwen in de politiek:
* Beschikten minder over politieke hulpbronnen.
* Traditioneel rollenpatroon verlangde vrouw meer bij het gezin.
* Psychologie is door aanwezigheid van mannen ook bijna mannelijk geworden.

Belangrijke redenen om raadslid te zijn:

Dienen algemeen belang, vergroten van de leefbaarheid, opkomen voor zwakkeren, behoud eigene van gemeente, persoonlijke hobby, iemand moet het doen.


Problemen van de lokale politiek:
* Gemeenteraadsverkiezingen zijn sterk genationaliseerd.
* Lokale politiek wordt gedomineerd door landelijke partijen.
* Gemeente voert veel landelijk beleid uit.


Drie soorten vernieuwing in lokaal bestuur:
# Politieke vernieuwing – relatie overheid en burger.
# Bestuurlijke vernieuwing – inrichting binnenlands bestuur.
# Sociale vernieuwing – nieuw achterstandsbeleid en versterking van eigen verantwoordelijkheid.


Aanleiding voor streven naar politieke vernieuwing op lokaal niveau was de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1990. Voor een vijftal problemen werd een oplossing gezocht:
# De vervlechting van de lokale met de nationale politiek.
# De vervlechting tussen politiek en bestuur binnen de gemeente.
# De zwakke positie van de gemeenteraad.
# De afstand tussen de lokale politiek en de burger.
# Het streven van de politiek om teveel zelf te willen doen.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! probleem
! oplossing
! voorstel
|-
| Vervlechting lokale en nationale politiek
| Versterking lokale factor in de lokale politiek
| 
* Burgemeester lokaal kiezen 
* Spreiding raadsverkiezingen 
* Tussentijdse verkiezingen 
* Decentralisatie
|-
| Afstand tussen lokale politiek en burger te groot
| Vergroting inbreng burgers in de politiek
| 
* Referendum¹
* Wijkraden en dorpsraden
* Stadsgesprekken
* Kwaliteitspanels
* Betere informatievoorziening burgers
* Stads- en wijkpanels
* Interactief bestuur
* Burgerinitiatief
|-
| Politiek doet zelf teveel
| Vermaatschappelijking democratie
| 
* Interactief bestuur²
* Sociale vernieuwing
* Zelfbeheer
* Minder overheid, meer middenveld
|}

&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;1. Een institutie op grond waarvan een besluit dat door en staatsorgaan is genomen of wordt overwogen met betrekking tot en bepaalde zaak, tot voorwerp van een volksstemming wordt gemaakt. (consultatieve, decisieve)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;2. Wijze van beleid voeren waarbij een overheid in een zo vroeg mogelijk stadium burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en/of andere overheden bij het beleid betrekt om in en open wisselwerking en/of samenwerking met hen tot de voorbereiding, de bepaling, de uitvoering en/of de evaluatie van beleid te komen.&lt;/span&gt;

Voorwaarden:
* Volwassen communicatie
* Rollen van alle partijen vooraf duidelijk

De Nederlandse democratie is zeer indirect (representatieve) van karakter.


Twee redenen om het directe oordeel van de burger te volgen:
* Bij verkiezingen spreekt de burger vooral zijn vertrouwen uit in een bepaalde partij en onderschrijft daarmee niet automatisch alle standpunten die deze partij in de gemeenteraad huldigt.
* Het pleit ervoor om voldoende ruimte open te laten voor een tussentijdse peiling van de mening van de burger. Aangezien er verkiezingen zijn om de vier jaar.


Drie argumenten waarom er verkiezingen worden gehouden:
# Het is een middel tot functiedeling.
# Middel tot helderheid over opvattingen en deze goed te representeren.
# Middel om vertegenwoordigers te mandateren om het algemeen belang te behartigen.

&lt;br&gt;

=== Hoofdstuk 3: Raad, college, wethouders en hun verhoudingen ===

Drie bestuursorganen van het gemeentelijk bestuur:

* Gemeenteraad (algemeen bestuur)
* College van Burgemeester en Wethouders ( dagelijks bestuur)
* Burgemeester


Monistisch: Er is sprake van onderschikking. Legitimatie en bevoegdheidszwaartepunt liggen bij het ene orgaan.

Dualistisch: Nevenschikking. Beiden bezitten over eigen, originaire bevoegdheden. Geen sprake van formele dominantie.

De verhouding tussen raad en college was tot 2002 in de kern monistisch, de verhouding tussen parlement en regering is dualistisch.

Formeel gezien kende het lokaal bestuur verschillende monistische trekken:
* De raad had volgens de wet het opperbestuur bij de autonome taken
* Het college van B en W moest als dagelijks bestuur de besluiten van de gemeenteraad uitvoeren.
* De wethouders werden gekozen door de gemeenteraad en tot zeer recent ook uit de raad.
* B en W waren aan de raad verantwoording schuldig voor het door hen gevoerde beleid.


De verhouding tussen het college en de raad kent formeel dualistische trekken:
* In het kader van medebewind waren door de wetgever bevoegdheden rechtstreeks aan B en W geattribueerd.
* De burgemeester werd niet door de raad gekozen, maar door de kroon benoemd.


Hoofdproblemen commissie Elzinga van het lokaal bestuur:

# De positie van de politieke partijen in de lokale vertegenwoordigende democratie staat onder druk.
# Er bestaat een bestuurlijk overwicht van college over raad.
# De herkenbaarheid van het lokaal bestuur als forum voor politieke besluitvorming is gering.
# De collegialiteit binnen het college staat onder druk.


De meest wezenlijke onderdelen van de dualisering zijn:
* Wethouders zijn geen lid meer van de gemeenteraad.
* De rollen van de gemeenteraad zijn formeel verhelderd en versterkt.
* Elke gemeente is tegenwoordig verplicht een rekenkamer (functie) in te stellen.
* Gemeenten hebben hun eigen raadsgriffier.


In de gemeentewet staat minimaal 1 en maximaal 9 wethouders.

Spelregels die ten grondslag lagen aan de vorming van de afspiegelingscolleges (wethouderszetels worden geheel conform de getalsmatige verhoudingen in de raad verdeeld): Depolitisering, zakelijkheid, geheimhouding en evenredigheid.

Eind ’60, begin ’70 door ontzuiling nam de populariteit van afspiegelingscolleges af. &amp;rarr; Meerderheids- en programcolleges. Colleges moesten niet meer op grond van een rekenkundig criterium worden gevormd, maar op grond van politieke overeenstemming.

Programcollege: Colleges waaraan aan programma ten grondslag ligt.

Meerderheidscollege: Een kleine meerderheid in de raad.


Tien regels voor collegevorming: (blz. 62)

# Zoveel mogelijk wethoudersposten verwerven.
# Niemand wil zich laten buitensluiten.
# Iedereen vermijdt te grote risico’s.
# Iedereen denkt aan de publieke opinie.
# Niemand wil bijwagen worden.
# Animositeit speelt een belangrijke factor.
# Kwaliteit speelt en belangrijke rol.
# Oefening baart kunst.
# Pas het aantal wethoudersposten aan de machtsverhouding aan.
# Retoriek speelt een grote rol.


Kenmerken van wethouders:
* Minder dan een op de vijf wethouders is een vrouw.
* Afkomstig uit de overheidssfeer of semioverheid.
* Afkomstig uit bedrijfsleven, agrarische sector, zelfstandig beroep.
* Hoog opgeleid.


De taken van het college:
* Voorbereiden besluitvorming en uitvoeren genomen besluiten.
* Taken in het kader van medebewind.
* Taken opgekregen bij delegatie van de raad.
* college wordt geacht collegiaal te besturen: het college is als geheel verantwoordelijk voor de besluiten die door het college worden genomen.


Wethouders worden zelfstandiger. Hoewel formeel het hele college verantwoordelijk is, nemen wethouders steeds vaker zelf beslissingen. Het functioneren van wethouders in grote en kleine steden is erg verschillend. De bestuurscultuur bepaalt het optreden van de wethouders. Invulling van wethouderspositie verschilt per persoon. Vijf ideaaltypische wethouders:
* De politiek leider
* De superambtenaar
* De monist
* De ambassadeur
* De meelifter


Vijf factoren waar door het college meer ‘macht’ heeft dan de raad:
# Het medebewind
# Voorbereiding van het beleid
# Uitvoering beleid
# Ambtelijke ondersteuning
# Kwaliteit (van vooral de raad)


De gemeenteraad heeft een achterstand op het college. Wil de gemeenteraad weer hoofd van de gemeente worden dan moet er worden geïnvesteerd in legitimiteit. 4 Factoren maken dat dit niet snel zal gebeuren:
* Gemeente en sterk bestuurlijk profiel. Bestuur = college.
* Nationalisering verzwakt de legitimiteit van de raad.
* Maatschappelijke democratie (college) zet de representatieve democratie (raad) onder druk.
* Verplaatsing van de politiek.

&lt;br&gt;

=== Hoofdstuk 4: De burgemeester ===


Veranderingen burgemeestersambt:
* Invloed van de gemeenteraad sterk toegenomen.
* Rekrutering van burgemeester verschoven.
* Positie van de burgemeester is veranderd.
* Ambt kwetsbaar geworden


Benoeming burgemeester: De raad stelt een openbare aanbeveling op van kandidaten. De Kroon beslist uiteindelijk wie er komt. Er wordt nauwelijks afgeweken van de aanbevelingen van de raad.

Er is sprake van een lokalisering en een tijdelijke democratisering van de aanstellingswijze van de burgemeester. Lokalisering en democratisering zijn in vele West-Europese landen veel steviger ontwikkeld dan in Nederland.


Argumenten tegen Kroonbenoeming:
* Verouderd
* Het zelfbeschikkingsrecht van het lokaal bestuur binnen de Nederlandse staat zou als geheel versterkt worden.
* Zou passen bij het dualistische karakter van het lokale bestuur.
* Gekozen burgemeester staat sterker ten opzichte van een versplinterde gemeenteraad.


Argumenten tegen directe verkiezingen:
* Gekozen burgemeesters zouden politieker van karakter zijn dan benoemde.
* Kiezen van een burgemeester zou niet werkelijk democratischer zijn als de politieke partijen in kleine kring zouden bepalen wie hun kandidaten zouden worden.
* Vrees voor teruglopen van deskundigheid burgemeesterskorps.
* Gekozen burgemeester kan leiden tot centralisatie van bevoegdheden.


Voorstanders benoeming: onafhankelijkheid tegenover lokale meerderheden.

Voorstanders gekozen burgemeester: zien burgemeester als politieke bestuurder.


Factoren die van invloed zijn op het functioneren van de burgemeester:
* De eigen bevoegdheden.
* Formele relaties in het bestuurlijke netwerk.
* De rolopvatting van de burgemeester.
* Persoonlijkheid.
* Maatschappelijke eisen.


Voor WO II: burgemeesters van goede komaf. Ere ambt.

Jaren 1950: Ambtenaren worden burgemeester. Carrière ambt.

Na jaren 1970: Lokale politici worden burgemeester. Carrière ambt (van klein naar grote gemeenten).
* Gemeente kreeg een veel grotere grip op de benoeming van de burgemeester.
* Landelijke politiek belangrijker dan het ambtelijk apparaat.
* Invulling die aan het burgemeesterschap gegeven wordt.
* Taakverzwaring en toenemende kwetsbaarheid.

&lt;br&gt;

=== Hoofdstuk 5: Lokale taken, historie en heden ===

Een derde van alle overheidsuitgaven lopen via de gemeente. Daarmee nemen ze een belangrijke plaats binnen de verzorgingsstaat in.

Lokaal bestuur vanaf de middeleeuwen door landsheren en burgemeesters. Tot tweede helft van de 19e eeuw bleef Nederland een nachtwakersstaat. Met de grondwet van 1848 en de gemeentewet van 1851 (Thorbecke) raakten gemeenten hun ondergeschiktheid aan het centrale gezag voor een belangrijk deel kwijt. Vanaf 1870 roep om meer overheidsbemoeienis door het ontbreken van sociaal aanvaardbare omstandigheden voor alle burgers. De zakelijke gemeenten kregen een politiek karakter door taken op sociaal en economisch terrein op zich te nemen. Dit onder leiding van Wibaut. 

[[File:Beeld_Wibaut.jpg|right|300px]]

&lt;br&gt;

; Subsidiariteitsbeginsel
: Besluitvorming en uitvoering vinden zo veel mogelijk plaats op het laagst mogelijke bestuursniveau (lokaal bestuurlijk). Alleen wanneer het voor een effectieve oplossing nodig is, of om beleidslijnen vast te stellen, wordt het op centraal niveau georganiseerd.
: Deze opvatting – dat het de taak van de gemeenten was om al die voorzieningen collectief tot stand te brengen, die doelmatiger op lokaal niveau konden worden verwezenlijkt, werd door Tak en Wibaut verdedigd. 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Floor_Wibaut

&lt;br&gt;

&lt;b&gt;De politisering van het lokaal bestuur heeft te maken met twee factoren:&lt;/b&gt;
# De gevolgen van de industriële revolutie.
# Opkomst van tal van nieuwe politieke partijen.

Door centralisatie kreeg de overheid steeds meer te zeggen in de lokale gemeenten. Gemeentelijke taken werden niet alleen gecentraliseerd maar ook gefunctionaliseerd (overgeheveld naar functioneel bestuur).

Gemeentebesturen werden in medebewind geroepen. Veel van oudsher gemeentelijke taken keerden als medebewindstaken terug. De autonomie bleef op het gebied van cultuur, recreatie en sport. 

&lt;br&gt;

&lt;b&gt;Geschiedenis van het huidige lokaal bestuur in vier fasen:&lt;/b&gt;
# Tot 1870. Nachtwakersstaat: handhaving van regels, orde en veiligheid.
# 1870-1930. Bloeiperiode van het lokaal bestuur. Verschuiving van administratief en politioneel naar sociaal en economisch.
# 1930-1980. Gemeentelijke taken overhevelen naar de overheid. Vervlechting rijksoverheid en lokale overheid.
# Vanaf 1980. Decentralisatie. Nieuwe problemen omdat de nationale overheid terugtreedt.

De opkomst van politieke partijen zorgde ervoor dat gemeenten voortaan niet meer werden bestuurd door een elite van regenten, maar door politieke vertegenwoordigers.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Gedecentraliseerde_eenheidsstaat

https://www.nederlandrechtsstaat.nl/module/nlrs/script/viewer.asp?soort=hoofdstuk&amp;hoofdstuk=7

&lt;br&gt;

; Autonomie
: De vrijheid van gemeenten om hun eigen huishouding te regelen.

; Medebewind
: De uitvoering van rijksbeleid door gemeenten.

&lt;br&gt;

Het onderscheid mag niet lineair in gemeentelijke beleidsvrijheid worden vertaald, alsof autonomie ‘volledige beleidsvrijheid’ en medebewind ‘geen beleidsvrijheid’ zou impliceren.

; Verordening 
: Een verordening is een overheidsbesluit van algemene strekking.


Typeren van medebewind in: 
* Politiek medebewind – lokale normstellingen.
* Ambtelijk medebewind – recht doen aan doeleinden van de wet.
* Mechanisch medebewind – nauwkeurig voorgeschreven hoe te handelen.


Drie dimensies van het gemeentelijk takenpakket:
# Formele onderscheid tussen autonome taken en opgedragen (medebewind)taken.
# Onderscheid tussen autonoom en medebewind niet zo scherp.
# De materiële beleidsvrijheid bij bewindstaken voor gemeenten groter dan de beleidsvrijheid die de gemeentelijke autonomie biedt.


Zes typen gemeenten. 
* Gemeente als gemeenschap 
* Gemeente als publieke dienstverlener 
* Algemeen belang 
* Representatie van 
* Emanciperende gemeente (1920) 
* Verzorgingsgemeente (1960) 

&lt;br&gt;

== Begrippen ==
1848

Aanstellen van wethouders:

adviserende gebiedscommissies

afhankelijk van het Rijk

Afspiegelingscolleges

Afspiegelingsprincipe

Agglomeratiegemeenten

Algemene en specifieke verlichtingen

Algemene uitkering

Ambtelijke beleidsvrijheid

ambtelijk medebewind

Ambtenaren

Amsterdam

Amsterdamse radicalen

andere rollen

annexatie

apparaatskosten

argumenten voor centralisatie

argumenten voor decentralisatie

artikel 12

aspiratieniveaus 

auteurs

autonomie

== Links ==

https://www.wimderksen.com

https://www.harrieaardema.nl/Aardema%20e.a.%202010%20liber%20korsten.pdf
{{Sub}}</text>
      <sha1>qv5wstc2f8wfi7yb9q1l4xdhtea45sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bekende filosofen uit de geschiedenis/Aristoteles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36788</id>
    <revision>
      <id>422178</id>
      <parentid>356401</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>Hier kan wel een andere illustratie</comment>
      <origin>422178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="bgp2vc6lhkr3hjvjdk3rnkazjtvgvdc" xml:space="preserve">'''Aristoteles''' (384—322 v. Chr.) was een van de belangrijkste filosofen uit de antieke Griekse filosofie. 

Hij droeg bij aan logica, metafysica, wiskunde, natuurkunde, biologie, plantkunde, ethiek, politiek, landbouw, geneeskunde, dans en theater. Hij was een leerling van [[Plato]], wiens [[Plato/Ideeënleer|ideeënleer]] hij verwierp, en was duidelijk meer empirisch gericht dan zijn leermeester. Hij schreef maar liefst 200 verhandelingen over de meeste verscheiden onderwerpen, waarvan er slechts 31 zijn overgebleven. 

Aristoteles was de eerste die de gebieden van de menselijke kennis indeelde in verschillende disciplines, zoals wiskunde, biologie en ethiek. Sommige van deze classificaties worden nog steeds gebruikt.

Aristoteles was de oprichter van het Lyceum, een school gevestigd in Athene. Omdat hij vaak al wandelend in de galerijen lesgaf, werden zijn volgelingen in het Lyceum ''peripatetici'' genoemd.
{{Sub}}</text>
      <sha1>bgp2vc6lhkr3hjvjdk3rnkazjtvgvdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Spleen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36799</id>
    <revision>
      <id>422183</id>
      <parentid>385975</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>minus ref link</comment>
      <origin>422183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="ak06puiyzdghiqioh13b5o9yvsi4r1u" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
[[Bestand:Étienne Carjat, Portrait of Charles Baudelaire, circa 1862.jpg|left|thumb|Étienne Carjat, Portret van Charles Baudelaire, circa 1862]]
'''Charles Baudelaire'''s bekendste dichtbundel is ''Les Fleurs du mal''. Na de publicatie ervan in 1857 werden auteur en uitgever vervolgd wegens schending van de goede zeden. Baudelaire wordt beschouwd als de dichter van de ''spleen'', de aan depressie grenzende zwaarmoedigheid. Het onderstaande gedicht komt uit het eerste deel van ''Les Fleurs du mal'', dat de titel ''Spleen et Idéal'' (Spleen en Ideaal) meekreeg.{{clearleft}}

:'''Spleen''' (Charles Baudelaire, &quot;SPLEEN IV&quot; uit ''Les Fleurs du mal'', editie 1861)


:Quand le ciel bas et lourd pèse comme un couvercle
:Sur l'esprit gémissant en proie aux longs ennuis,
:Et que de l'horizon embrassant tout le cercle
:II nous verse un jour noir plus triste que les nuits;

:Quand la terre est changée en un cachot humide,
:Où l'Espérance, comme une chauve-souris,
:S'en va battant les murs de son aile timide
:Et se cognant la tête à des plafonds pourris;

:Quand la pluie étalant ses immenses traînées
:D'une vaste prison imite les barreaux,
:Et qu'un peuple muet d'infâmes araignées
:Vient tendre ses filets au fond de nos cerveaux,

:Des cloches tout à coup sautent avec furie
:Et lancent vers le ciel un affreux hurlement,
:Ainsi que des esprits errants et sans patrie
:Qui se mettent à geindre opiniâtrement.

:- Et de longs corbillards, sans tambours ni musique,
:Défilent lentement dans mon âme; l'Espoir,
:Vaincu, pleure, et l'Angoisse atroce, despotique,
:Sur mon crâne incliné plante son drapeau noir.

----


:'''Spleen''' (Vertaling: Jules Grandgagnage, 2020)


:Wanneer de lage, zware lucht als een deksel weegt 
:Op de kreunende geest ten prooi aan een lange verveling, 
:En de horizon die de hele cirkel omgeeft 
:Ons een donkere dag bezorgt die droeviger is dan de nachten;


:Wanneer de aarde verandert in een vochtige kerker, 
:Waar Hoop als een vleermuis vlucht, 
:Zijn schuwe vleugels tegen de muren slaand 
:En zijn kop tegen verrotte plafonds;


:Wanneer de regen zijn immense sporen trekt 
:Als tralies van een enorme gevangenis, 
:En een stom volk van vervloekte spinnen 
:Zijn webben op de bodem van onze hersenen spreidt,


:Dan barsten plots de klokken uit in razernij, 
:En gooien hun vreselijk gehuil ten hemel, 
:Als dwalende en dakloze geesten 
:Die hardnekkig beginnen te janken.


:En lange lijkwagens, zonder troms of muziek, 
:Paraderen langzaam in mijn ziel; Hoop, 
:Verslagen, huilt, en wrede, despotische angst 
:Plant op mijn gebogen schedel zijn zwarte vlag.


{{Appendix||
{{references}}
}}

{{sub}}</text>
      <sha1>ak06puiyzdghiqioh13b5o9yvsi4r1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/Onderzoek naar astrologie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36935</id>
    <revision>
      <id>422197</id>
      <parentid>388753</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatuur */ mag weg</comment>
      <origin>422197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16787" sha1="8qx614ftnogviq3mm7lux5tnohab68w" xml:space="preserve">{{Astrologie}}
'''Onderzoek naar astrologie''' is een studie die sinds ongeveer 1950 bij zowel wetenschappers als astrologen in de belangstelling is gekomen. Daarbij worden verschillende beweringen van de astrologie en haar beoefenaren onderzocht.

Astrologie en wetenschap zijn sinds de verwetenschappelijking van het wereldbeeld vanaf de 16e en 17e eeuw stilaan uiteengegroeid. De wetenschap heeft sindsdien ernstige twijfels over de ''claims'' die astrologen maken over verbanden tussen de standen van zon, maan en planeten en het leven op aarde. Wetenschappelijk onderzoek komt immers steevast tot de conclusie dat er geen significant verband is tussen de beweging en de positie van hemellichamen en wat zich op aarde afspeelt. In dit artikel worden enkele van deze kritische beschouwingen opgesomd.

== Het onderzoek van Jung ==
[[Jungiaans woordenboek|Carl Gustav Jung]] was zelf geen astroloog maar meende dat, indien de astrologische leer zelfs maar ten dele berust op waarheid, zij diende onderzocht te worden &lt;ref&gt;Jungs onderzoek van de astrologie kondigt hij aan in een brief aan Freud in mei 1911&lt;/ref&gt; vooraleer een oordeel uit te spreken. Hij onderzocht de horoscopen van 180 getrouwde paren (360 horoscopen) en ging na of er, volgens de stelling van de astrologie, inderdaad sprake was van een [[Westerse_astrologie/De_aspecten|aspect]] tussen de Zonnen en Manen van de echtgenoten. Onder zijn 180 proefechtparen bleek het aantal van dergelijke verbindingen (conjunctie en oppositie) tussen Zon en Maan van de echtgenoten veel aanzienlijker te zijn dan volgens het toeval waarschijnlijk was. De kans was mathematisch 1 op 1.500.000 dat zulk groot aantal contacten gevonden zou worden. Het was een uitslag die, zoals Jung opmerkte, volkomen in overeenstemming was met wat de astrologen altijd al beweerd hadden. &lt;ref&gt;Het Astrologisch Argument, Jan Gerhard Toonder en John Anthony West, p. 202 e.v. &lt;/ref&gt;

== Michel Gauquelin ==
De Franse psycholoog en statisticus Michel Gauquelin begon rond 1950 met systematisch onderzoek naar de aannamen van de astrologie. In de jaren 80 ontstond er een grotere groep onderzoekers rond de Australische astroloog Geoffrey Dean. Onafhankelijk hiervan hebben andere wetenschappers uit allerlei vakgebieden incidenteel onderzoek gedaan naar hypothesen van astrologen.

Wat de astrologie precies beweert, verschilt enigszins tussen de beoefenaren. Bijna iedere astroloog is het echter met de volgende beweringen eens:
* Een horoscoop gebaseerd op de precieze geboorteplaats en -tijd (inclusief alle informatie over de [[Westerse astrologie/De planeten|stand van de planeten]]) geeft informatie die specifiek is voor de persoon in kwestie. Met andere woorden: de horoscoop past minder goed bij andere personen.
* Een astroloog kan uit de geboortegegevens informatie over iemands karakter opmaken – bijvoorbeeld over de vraag of het een [[Jungiaans woordenboek/I|introvert of een extravert]] persoon is.
* De astrologie kan voorspellen welke liefdespartners geschikt zijn (volgens veel aanhangers van de astrologie past bijvoorbeeld een Steenbok als aardeteken goed bij een Maagd, een een aardeteken) en voor welk type werk iemand geschikt is.
Bij zorgvuldige onderzoeken is geen ondersteuning gevonden voor deze beweringen. Enkele van deze onderzoeken worden hieronder beschreven:

=== Het Mars-effect ===
In 1955 concludeerde Gauquelin dat weliswaar de alledaagse astrologie geen informatie kon verschaffen, maar dat er wel een statistisch significant effect was van Mars en Saturnus in de horoscopen van geneesheren en van Mars in de horoscopen van grote sportlieden door hun plaatsing in de hoekhuizen. &lt;ref&gt;Hoekhuizen: huis 1, 4, 7 en 10. Gauquelins &quot;sectoren&quot; die hij onderzocht&lt;/ref&gt; Andere onderzoekers weerlegden dit effect door te zeggen dat dit effect alleen gold voor sporters uit vooraanstaande families, geboren vóór ongeveer 1935. De sterkte van het effect was volgens hen zo klein dat het in de astrologische praktijk geen enkele betekenis zou hebben: geen astroloog zegt tegen zijn cliënt &quot;U zou 1% meer kans dan anderen hebben om een goede sporter te worden – als u voor 1935 geboren was.&quot; Het Mars-effect is dan ook niet als bewijs voor de astrologie opgevat, maar als een interessante, vreemde waarneming.

Dean&lt;ref&gt;{{Aut|Dean, G.}} (2005): ''[http://www.rudolfhsmit.nl/g-arti2.htm The Gauquelin work 2]''&lt;/ref&gt; en anderen wisten het effect te verklaren als een gevolg van de neiging van ouders in het verleden om de precieze geboortetijd bij het doen van aangifte zo te veranderen dat de sterren gunstiger stonden op het &quot;officiële&quot; moment van geboorte. Dit klopt goed met allerlei details van het effect:
* Tot in de negentiende eeuw waren astrologische [[Astronomisch woordenboek/A|almanakken]]k populair bij de gegoede burgerij; ze konden hierin precies opzoeken wat een gunstige tijd was voor de geboorte van hun kind
* Het effect geldt alleen voor de planeten die in de negentiende eeuw al ontdekt waren
* Het effect is net zo groot als de aantoonbare hoeveelheid vals opgegeven geboortegegevens volgens onderzoek van Dean
* Het effect is opgehouden te bestaan toen verloskundigen in plaats van de ouders verantwoordelijk werden voor het registreren van het tijdstip van geboorte.
Daarmee was voor Dean aannemelijk gemaakt dat het Mars-effect een sociologisch effect is, dat niet door astrologische principes veroorzaakt is.

====Internationaal op het Mars-effect geteste groepen====
Niet tevreden met de in Frankrijk geteste proefgroepen, (en aangezet door kritiek als zou het een 'Frans' effect zijn) besloot Gauquelin zijn onderzoek internationaal op te zetten. Gauquelins totale aantal proefpersonen beliep tenslotte omstreeks 25000. In de horoscopen van 3305 wetenschappers werd Mars 666 keer op of nabij de 'hoeken' aangetroffen. Volgens de kansberekening had dit 565 keer kunnen zijn; de kans op de gevonden uitkomst is statistisch één op 500000. &lt;ref name=&quot;AA&quot;&gt;Het Astrologisch Argument, Toonder en West, Uitgeverij Shcors, 1981&lt;/ref&gt;

In de horoscopen van 3142 leidinggevende militairen stond Mars 634 keer op de hoeken, terwijl 535 te verwachten was; de kans op zulke uitkomst is statistisch één op 1 miljoen. &lt;ref name=&quot;AA&quot;/&gt;

Bij 1485 atleten bezette Mars de hoeken 327 keer, in plaats van de te verwachten 253; een kans van 1 tegen 500.000.

Elke internationaal geteste groep bevestigde van wat hij eerder in Frankrijk gevonden had. &lt;ref name=&quot;AA&quot;/&gt;

== Geoffrey Dean ==
De scheikundige en astrologie-criticus Geoffrey Dean heeft uitspraken van astrologen aan een kritisch onderzoek onderworpen en moest steeds weer constateren dat er geen sprake is van een relatie tussen standen en gebeurtenissen of karaktertrekken. Dit standpunt wordt op zijn beurt weer door veel mensen in twijfel getrokken, daar zij wel relaties constateren tussen standen, gebeurtenissen, en karaktertrekken. Maar alleen statistisch significante relaties kunnen wetenschappelijk gezien overtuigen, en meestal is daar geen sprake van (op basis van statistiek mag worden verwacht dat heel soms wel statistisch significante verbanden worden gevonden, die dan echter in een herhalingsonderzoek meestal niet opnieuw optreden).

Uit onderzoek naar de sterrenbeelden van soldaten die bij grote veldslagen in de Eerste Wereldoorlog zijn gesneuveld blijken de sterrenbeelden gelijk verdeeld te zijn over de doden. Indien de astrologie enige invloed zou hebben zou de verwachting zijn dat bepaalde sterrenbeelden meer of minder voorkomen onder de gesneuvelden. Dit blijkt niet het geval.&lt;!--dit vind ik wat onbegrijpelijk als argument; Wat wordt in dit verband bedoeld met 'invloed hebben'? --&gt;
De reden die astrologen hiervoor aanvoeren is, dat een [[Westerse astrologie/De geboortehoroscoop|geboortehoroscoop]] veel meer gegevens (planeten en huizen) bevat, dan alleen het [[Zonneteken]] (Zon in Leeuw: hij is een Leeuw). Het vergelijken van alleen de Zon in de twaalf tekens zal nooit veel opleveren omdat de [[Westerse astrologie/Zonnetekenastrologie|popastrologie]] een te gesimplificeerd systeem hanteert.

Uit onderzoeken door verzekeringsmaatschappijen blijken bepaalde sterrenbeelden vaker betrokken te zijn bij ongelukken dan anderen. Het is echter niet meer dan logisch dat één sterrenbeeld het vaakst bij ongelukken betrokken is en één sterrenbeeld het minst. Het verschil tussen de sterrenbeelden is echter niet significant. Bovendien blijkt dit elk jaar en in elk land een ander sterrenbeeld te zijn. Indien men deze gegevens bij elkaar voegt, vallen zelfs de niet-significante verschillen tussen de sterrenbeelden weg.

De populaire horoscopen uit kranten e.d. maken gebruik van sterrenbeelden geplaatst in een bepaalde maand. Doordat de stand van de sterren jaarlijks een beetje verandert door de precessie van de aarde, staan deze sterrenbeelden echter niet meer op dezelfde plek aan de hemel als toen dit systeem werd bedacht. Mensen worden dus onder een heel ander sterrenbeeld geboren dan volgens hun horoscoop. Hiermee wordt echter geen rekening gehouden, omdat de astrologie niet uitgaat van de sterren zelf, maar van 12 sectoren te rekenen vanaf het lentepunt (zie uitleg bij [[Westerse astrologie/De dierenriem|dierenriem]]).

Verder is een complicatie bij de astrologie dat er jaarlijks geen 12 sterrenbeelden door de dierenriem lopen, maar 13 (althans volgens de indeling van de Internationale Astronomische Unie). Het sterrenbeeld slangendrager wordt geheel buiten beschouwing gelaten, omdat er uitgegaan wordt van een twaalfdelige, en geen dertiendelige verdeling van de ecliptica. Ook zijn de feitelijke sterrenbeelden nogal verschillend van grootte, wat tot gevolg heeft dat het een korter aan de hemel staat dan het ander, iets waar ook geen rekening mee wordt gehouden omdat de klassieke westerse astrologie nu eenmaal niet de actuele sterrenbeelden gebruikt. Hierbij moet worden aangetekend dat de indeling van de sterrenhemel in sterrenbeelden arbitrair is en dat het iedereen vrij staat om van de indeling van de IAU af te wijken.

== De waarde van een geboortehoroscoop ==
Mensen die hun geboortehoroscoop lezen zijn meestal enthousiast over de beschrijving van karaktertrekken en gebeurtenissen. Indien men echter wil weten of de informatie in een horoscoop ''specifiek voor die persoon'' is, moet men onderzoeken of de horoscoop een ''beter'' passende beschrijving geeft dan de horoscoop van iemand anders. Er is geen wetenschappelijk bewijs gevonden voor de beschrijvende of voorspellende waarde van horoscopen.

* Gauquelin stuurde in 1968 aan 150 mensen één en dezelfde, tien bladzijden lange horoscoop. Hij zei erbij dat het hun persoonlijke horoscoop was, op grond van hun eigen geboortegegevens.
** 94% zei dat het een correcte beschrijving was van hun karakter, persoonlijke problemen en gebeurtenissen in hun leven, en dat ze onder de indruk waren van de precisie en juistheid: &quot;Fantastisch&quot;; &quot;Buitengewoon&quot;; &quot;Verbijsterend correct&quot;; &quot;Kan alleen op mij slaan.&quot;
** Bij 90% van de mensen bevestigden familie en vrienden dat de horoscoop klopte.
: Het betrof de geboortehoroscoop van Marcel Petiot, een massamoordenaar die in mei 1946 terecht was gesteld.&lt;ref&gt;{{Aut|Dean, G.}} (1970): ''[http://www.rudolfhsmit.nl/d-effe2.htm Perceived effect sizes in astrology vs reality]'' (onderzoek oorspronkelijk gepubliceerd door Gauquelin in ''Aquarian Agent'', mei 1970)&lt;/ref&gt;
* Twintig studenten kregen in het tv-programma Good Morning America (november 1988) &quot;hun&quot; geboortehoroscoop te lezen en vonden hem allemaal zeer goed: &quot;Klopt precies&quot;; &quot;Ik sta versteld&quot;; &quot;Er zitten dingen in die niemand van mij weet&quot;; &quot;Verschilt van andere mensen&quot;. In werkelijkheid was het de geboortehoroscoop van Edmund Kemper III, een tienvoudig moordenaar.&lt;ref&gt;(1989): ''[http://www.rudolfhsmit.nl/a-murd2.htm Astrology on Death Row!]'' Indian Skeptic '''1(11)'''&lt;/ref&gt;
* Dean liet van 44 mensen de geboortehoroscoop maken. Aan 22 mensen gaf hij hun eigen horoscoop te lezen. Bij de overige 22 veranderde hij de tekst in het tegenovergestelde (waar stond &quot;U houdt van konijntjes&quot; maakte hij ervan &quot;U houdt niet van konijntjes&quot;). In beide groepen vond 95% dat de horoscoop klopte.&lt;ref&gt;{{Aut|Fraknoi, A.}}, ''[http://www.astrosociety.org/education/astro/act3/astrology3.html Your Astrology Defense Kit]''&lt;/ref&gt;
Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat er specifieke informatie over een persoon in diens horoscoop zit.

== Kan een astroloog informatie over het karakter aflezen? ==
Astrologen beweren dat ze informatie over een persoon uit diens geboortegegevens kunnen aflezen. Deze bewering is vaak getest.
* In 1985 deed de natuurkundige Shawn Carlson in samenwerking met astrologische beroepsverenigingen een test met 28 astrologen en 3 proefpersonen. De proefpersonen vulden een persoonlijkheidstest in. De astrologen kregen de drie testresultaten en daarnaast de volledige geboortegegevens van een van de drie proefpersonen. Volgens henzelf zouden ze vrijwel zeker het juiste testresultaat bij de geboortegegevens kunnen vinden. De score was echter 34% (niet beter dan het toeval).&lt;ref&gt;{{Aut|Carlson, S.}} (1985): ''A double-blind test of astrology'', Nature '''318''' 419-425&lt;/ref&gt;
* Dean vroeg aan een groep astrologen welke eigenschap het makkelijkst te zien is in de geboortegegevens. Zij noemden introversie/extraversie. Met de bekende persoonlijkheidstest van Hans Eysenck selecteerde Dean 60 zeer introverte en 60 zeer extraverte proefpersonen. 45 astrologen kregen de volledige geboortegegevens van de 120 proefpersonen, met de vraag wie introvert en wie extravert waren. Zij hadden in totaal 50,2% goed (niet beter dan iemand die een muntje opgooit).&lt;ref&gt;{{Aut|Dean, G.}} (1987): ''Does astrology need to be true?'', Skeptical Inquirer '''11(3)''' 257-273&lt;/ref&gt;
* Rob Nanninga maakte in samenwerking met Nederlandse astrologen een uitgebreide vragenlijst over karakter en levensloop. Zeven proefpersonen vulden hem in en 44 astrologen kregen de 7 ingevulde vragenlijsten en de 7 volledige sets geboortegegevens van de proefpersonen, met de vraag welke geboortegegevens bij welke vragenlijst hoorden. Zij hadden er gemiddeld 0,75 goed (toevalsverwachting: gemiddeld 1). Dit wijkt niet significant af van wat men zou krijgen met gokken.&lt;ref&gt;{{Aut|Nanninga, R.}} (1996): ''[http://www.skepsis.nl/astrot.html The Astrotest]'', Correlation '''15(2)''' 14-20&lt;/ref&gt;
Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat astrologen informatie over een persoon kunnen vinden in de geboortegegevens.

== Kan de astrologie geschikte partners en carrières aanwijzen? ==
Veel aanhangers van de astrologie denken dat mensen met bepaalde sterrenbeelden beter bij elkaar passen dan anderen, of dat de horoscoop informatie geeft over geschiktheid voor een bepaald soort werk. Ook dit is uitgebreid getest.
* In maart 2007 bekeek David Voas van de University of Manchester de geboortedata van 10 miljoen Britse echtparen. Er bleek geen enkele combinatie van sterrenbeelden vaker of minder vaak voor te komen dan volgens het toeval verwacht mocht worden.&lt;ref&gt;{{Aut|Voas, D.}} (2007): ''[http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/archive/list/item/?year=2007&amp;month=march&amp;id=108695 Ten million marriages: A test of astrological 'love signs']''&lt;/ref&gt;
* De natuurkundige John McGervey bekeek de geboortedata van 6000 politici en 17.000 wetenschappers. In beide groepen kwam geen enkel sterrenbeeld vaker of minder vaak voor dan volgens het toeval te verwachten viel.&lt;ref&gt;{{Aut|McGervey, J.}} (1977): ''A statistical test of sun-sign astrology'', The Zetetic '''1(2)''' 49-54&lt;/ref&gt;
* Een onderzoeker in Kansas vroeg vijf lokaal bekende astrologen of hij geschikt was om met kinderen te werken, maar gaf hun de geboortegegevens van John Gacy, die 33 jongens en jonge mannen gemarteld, verkracht en vermoord had. Geen van de astrologen zag enig probleem: &quot;Jij brengt het beste in kinderen naar boven&quot;; &quot;Ik denk dat je erg goed bent met kinderen&quot;; &quot;Vriendelijk, zachtaardig&quot;; &quot;Een goed rolmodel&quot;; &quot;Jouw leven is heel erg positief&quot;.
Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat de astrologie geschikte partners en carrières zou kunnen aanwijzen.

== Literatuur ==
* Vestdijk, S. Astrologie en wetenschap. Een onderzoek naar de betrouwbaarheid der astrologie, Amsterdam 1949, 1977
(Onderzoek van de invloed van zon, maan en planeten afzonderlijk door te kijken naar karakterverschillen tussen broers en zusters. Past ook kansberekening toe. Zijn conclusie: geen effect, behalve zon wel zwak, maar dat kan ook gewoon door klimatologie komen.)
*''Astrologie en Wetenschap'', professor Peter Roberts, 1991, uitgeverij Kosmos, &quot;Astrologische Reeks&quot;.
*''Recent advances in natal astrology'', Geoffrey Dean en Arthur Mather, 1977.

{{Appendix||2=
== Voetnoten ==
{{References}}
}}

[[Categorie:Astrologie]]


{{sub}}</text>
      <sha1>8qx614ftnogviq3mm7lux5tnohab68w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Criminaliteit/Waarom worden mensen crimineel?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37659</id>
    <revision>
      <id>422131</id>
      <parentid>405210</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="ls9pcah474f1qsmtijdat6do0bc1uf2" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}

== Theorieën over de oorzaken van crimineel gedrag ==
[[ File:Sigmund Freud LIFE.jpg | thumb | Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse (1922)]]
[[ File:AdamSmith.jpg | thumb | Adam Smith (1787)]]
[[ File:Plos_wilson.jpg | thumb | Edward Osborne Wilson (februari 2003)]]

=== Aangeleerd-gedragtheorie ===
De socioloog Edwin Sutherland (VS) deed onderzoek in achterstandswijken van Chicago.

=== Anomietheorie ===
Sociologie: Robert Merton (VS).

=== Bindingstheorie ===
We gedragen ons netjes omdat we banden hebben met familie, vrienden, collega's, enzovoort (Travis Hirschi).

=== Lombrosso-theorie ===
Cesare Lomrosso was een Italiaanse gevangenisarts. Hij deed in de negentiende eeuw onderzoek naar de schedels van de gevangenen. Criminaliteit was volgens hem erfelijk. Geboren criminelen kon je herkennen aan bepaalde uiterlijke kenmerken. 

=== Psychoanalyse ===
Freud deelt de psyche op in drie delen: id, ego en superego.

=== Rationele-keuzetheorie ===
Economische theorie van Marcus Felson.

=== Sociobiologie ===
De bioloog Edward Wilson: menselijk gedrag wordt voor een groot deel bepaald door erfelijke factoren.

=== Zelfcontroletheorie ===
Socioloog Travis Hirschi (Bindingstheorie) en criminoloog Michael Gottfredson ontwikkelden samen een theorie. Gebrek aan zelfcontrole is volgens hen de belangrijkste oorzaak van crimineel gedrag.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ls9pcah474f1qsmtijdat6do0bc1uf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/The Phoenix and the Turtle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38131</id>
    <revision>
      <id>422189</id>
      <parentid>416659</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nederlandse vertaling */ min link</comment>
      <origin>422189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6201" sha1="pkn1cw9ynfsmc9ipxg7309x34gcvhvt" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
'''''The Phoenix and the Turtle''''' (Nederlands: De feniks en de tortelduif) is een allegorisch verhalend gedicht van William Shakespeare over de dood van de ideale liefde. Het wordt algemeen beschouwd als een van zijn meest obscure, mystieke werken, wat tot veel tegenstrijdige interpretaties heeft geleid. Het verscheen in 1601 als onderdeel van een appendix bij een lang gedicht van een zekere Robert Chester.

Het gedicht beschrijft een begrafenisplechtigheid voor de overleden (vrouwelijke) feniks en de (mannelijke) tortel, respectievelijk emblemen van perfectie en van toegewijde liefde. Sommige vogels zijn uitgenodigd, maar andere zijn uitgesloten. Het gedicht verkondigt ook de boodschap dat de liefde van deze vogels een perfecte eenheid vormde die alle logica en het materiële oversteeg. Het besluit met een gebed voor de dode minnaars.
[[Bestand:Loves Martyr TP 1601.png|miniatuur|Shakespeares gedicht The Phoenix and the Turtle werd voor het eerst gepubliceerd in Robert Chesters ''Loves Martyr'' (1601)|center]]{{Clearleft}}

In de Egyptische mythologie was de feniks een vogel die vijfhonderd jaar leefde en stierf in een vuur nadat de zon een Arabische palmboom had aangestoken waarop de feniks zat. De boom bevond zich in de buurt van Heliopolis in Egypte. Uit de as herrees de feniks tot nieuw leven. De tortelduif is een kleine duif die soms een rouwduif wordt genoemd vanwege haar melancholische gekoer.

== Originele tekst van Shakespeare, 1601 ==
:'''The Phoenix and the Turtle'''

:Let the bird of loudest lay,
:On the sole Arabian tree,
:Herald sad and trumpet be,
:To whose sound chaste wings obey.

:But thou, shrieking harbinger,
:Foul pre-currer of the fiend,
:Augur of the fever's end,
:To this troop come thou not near.

:From this session interdict
:Every fowl of tyrant wing,
:Save the eagle, feather'd king:
:Keep the obsequy so strict.

:Let the priest in surplice white,
:That defunctive music can,
:Be the death-defying swan,
:Lest the requiem lack his right.

:And thou, treble-dated crow,
:That thy sable gender mak'st
:With the breath thou giv'st and tak'st,
:Mongst our mourners shalt thou go.

:Here the anthem doth commence:
:Love and constancy is dead;
:Phoenix and the turtle fled
:In a mutual flame from hence.

:So they lov'd, as love in twain
:Had the essence but in one;
:Two distincts, division none:
:Number there in love was slain.
 
:Hearts remote, yet not asunder;
:Distance, and no space was seen
:'Twixt the turtle and his queen;
:But in them it were a wonder.

:So between them love did shine,
:That the turtle saw his right
:Flaming in the phoenix' sight:
:Either was the other's mine.
 
:Property was thus appall'd,
:That the self was not the same;
:Single nature's double name
:Neither two nor one was call'd.
 
:Reason, in itself confounded,
:Saw division grow together;
:To themselves yet either-neither,
:Simple were so well compounded.

:That it cried how true a twain
:Seemeth this concordant one!
:Love hath reason, reason none
:If what parts can so remain.

:Whereupon it made this threne
:To the phoenix and the dove,
:Co-supreme and stars of love;
:As chorus to their tragic scene.
&lt;br&gt;
:THRENOS.

:Beauty, truth, and rarity.
:Grace in all simplicity,
:Here enclos'd in cinders lie.

:Death is now the phoenix' nest;
:And the turtle's loyal breast
:To eternity doth rest,

:Leaving no posterity:--
:'Twas not their infirmity,
:It was married chastity.
 
:Truth may seem, but cannot be:
:Beauty brag, but 'tis not she;
:Truth and beauty buried be.

:To this urn let those repair
:That are either true or fair;
:For these dead birds sigh a prayer.

== Nederlandse vertaling ==
:''(Jules Grandgagnage, 2014)''

:'''De feniks en de tortel'''

:Laat de vogel met de luidste zang
:In de unieke Arabische boom
:Met zijn geschal onze plechtige heraut zijn 
:En kuise vleugels hierheen ontbieden

:Maar jij, krijsende boodschapper 
:Voorbode van de dood
:En augur van het einde van de koorts,
:Waag niet om dichterbij te komen.

:Van deze samenkomst worden geweerd 
:De vogels die met tirannieke vleugelslag
:Op anderen jagen, behalve de arend-koning:
:Zo besloten zal de uitvaart zijn.

:Laat de priester in zijn witte superplie, 
:Bekwaam in funerair gezang,
:De dood voorspellende zwaan zijn
:Die het ritueel voor het requiem voltrekt.

:En jij, drievoudig levende kraai
:Die zijn zwart gebroed maakt
:Met adem die leven brengt en neemt,
:Onder onze rouwenden zal jij gaan.

:Hier vangt het klaaglied aan:
:Liefde en standvastigheid zijn dood
:De feniks en de tortel vluchtten 
:In de vlam die hen verenigt.

:Aldus was hun liefde, een liefde gedeeld
:Maar in essentie één; 
:Elk onderscheiden, en niet verdeeld
:Werd aantal in liefde gedood.

:Harten op afstand, maar niet uit elkaar;
:Afstand, maar dan zonder ruimte 
:Tussen de tortel en zijn koningin:
:Bij hen was het geen wonder.

:De liefde tussen hen straalde zo sterk 
:Dat de duif zijn wezen zag
:In de gloed van het oog van de feniks. 
:Het ik was de andere en de andere het ik.

:Het eigene werd zo ontbonden
:Dat het zelf niet hetzelfde was;
:In aard uniek onder een dubbele naam, 
:Waren ze één noch twee.

:Rede, door zichzelf verbijsterd,
:Zag deling samengroeien;
:In elkaar opgegaan en toch distinct,
:Ongemengd zuiver tot compositie gemaakt.

:En zij riep uit ‘Hoe waar oogt de verbondenheid 
:van twee in harmonieuze eenheid!’
:Liefde heeft motief, maar geen verklaring,
:Wanneer twee kan smelten tot één.

:Daarop ving zij dit klaaglied aan
:Op de feniks en de tortel, 
:Opperste heersers en sterren der liefde;
:Als koor bij hun tragisch tafereel.
&lt;br&gt;
:KLAAGZANG

:Schoonheid, trouw, voortreffelijkheid. 
:Gratie in al zijn eenvoud, 
:Liggen hier gebonden in de as.

:De dood is nu het feniksnest; 
:En de trouwe borst van de tortel
:Rust in de eeuwigheid.

:Dat ze geen nageslacht nalieten
:Was geen zwakheid:
:Het was het huwelijk van kuisheid.

:Wat trouw lijkt, kan het voortaan niet zijn: 
:Schoonheid wordt geëerd, maar is het niet; 
:Want trouw en schoonheid zijn begraven. 

:Buig voor deze urn, 
:Al wie trouw of schoon is,
:En fluister een gebed voor deze dode vogels.
&lt;br&gt;

;Noten
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>pkn1cw9ynfsmc9ipxg7309x34gcvhvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerse astrologie/Esoterische astrologie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38617</id>
    <revision>
      <id>422173</id>
      <parentid>372711</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bronnen */ kopje</comment>
      <origin>422173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11672" sha1="i91ige9v3h07wtqklngqwtmg1kaywtk" xml:space="preserve">{{Astrologie}}
[[Bestand:Jothidar in sivakasi.png|left|frameless|upright=1.25]]
{{Nowrap|'''Esoterische astrologie'''}} ontstond in de 20e eeuw en wordt als ''de astrologie van de ziel'' beschreven. De uiterlijke (exoterische) astrologie houdt zich bezig met de persoonlijkheid. De esoterische astrologie, ook '''karmische astrologie''' genoemd, houdt zich als innerlijke astrologie bezig met de ziel. Esoterie leert dat er behalve het fysieke lichaam ook een etherisch lichaam bestaat. Dit individuele etherisch lichaam is volgens esoterische leerstellingen niet apart of geïsoleerd, maar maakt integraal deel uit van wat we de menselijke soort kunnen noemen, die op zijn beurt weer deel uitmaakt van het grotere planetaire esoterisch lichaam. Alles samen vormen zij het etherisch lichaam van het zonnestelsel. Welke zijn in de geboortehoroscoop nu de belangrijkste karmische indicators, die je vertellen wat je in dit leven moet trachten te bereiken?

== Theosofische achtergrond ==
Het geheel van kennis dat bekendstaat als esoterische astrologie is afkomstig uit de theosofische traditie en de leer zoals ze zou zijn gedicteerd ('gechanneld') aan Alice A. Bailey (1880-1949) door de Tibetaanse meester Djwhal Khul. Het derde deel van haar A Treatise on the Seven Rays gaf ze de titel Esoteric astrology. Door volgelingen van Bailey wordt het dus gezien als een onderdeel van haar volledige leer, waarin ze behalve esoterische astrologie ook de zeven stralen van de schepping, esoterische psychologie en geneeskracht behandelt. Er zijn echter ook hedendaagse astrologen die geen volgelingen van haar zijn en toch een vorm van esoterische astrologie beoefenen.

== Over de benaming ==
Esoterische astrologie blijft een wat vreemde benaming. Immers: astrologie maakt samen met [[alchemie]] en [[magie]] deel uit van de drie hoofdstromingen van de westerse esoterie en is dus steeds &quot;esoterisch&quot;. Door esoterici wordt zij als een van de drie traditionele wetenschappen beschouwd. Vaak wordt de voorkeur gegeven aan de benaming karmische astrologie, die ook preciezer weergeeft wat haar hoofdonderwerp is: de ziel.

== Hoofdonderwerp van de karmische/esoterische astrologie ==
Traditionele astrologie focust zich op de problemen en het potentieel van de persoonlijkheid. De analyse van een [[Westerse astrologie|horoscoop]] vanuit esoterisch perspectief richt zich daarentegen op het doel van de ziel, waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan. In de esoterische astrologie speelt vooral je Zon in de horoscoop een belangrijke rol in je leven. Je sterrenbeeld symboliseert de energie waarmee je ziel incarneerde in dit leven, en geeft meer dan andere factoren in je horoscoop aanwijzingen hoe je dit leven zou dienen te leiden.

== Belangrijkste karmische indicators ==
===De astrologische symbolen van de planeten===
Karmische astrologen maken een analyse van de geboortehoroscoop waarin ze vooral de positie en aspecten van de Zon, de Ascendant, de Maan en de Maansknopen betrekken. Deze aanwijzingen worden in combinatie met elkaar bekeken, en het beeld dat daaruit naar voren komt is je karmische doel.

===De Zon en je ziel===
De Zon in de horoscoop is als een gids die de ziel de weg wijst naar de vervulling van haar doel op aarde tijdens dit bestaan. In esoterische astrologie 'ben' je geen Ram of Weegschaal, maar ben je hier om te leren een waardige Ram of Weegschaal te worden. Het is je karma.

;Voorbeelden
* Zon in Ram: je taak is het om anderen te inspireren, leiding te geven, een voorbeeld te zijn.
* Zon in Schorpioen: je ziel heeft zich voor dit leven de moeilijke opdracht gegeven om te transformeren door alle egoïsme te overwinnen en je [[leren]] op te offeren voor anderen. Je unieke persoonlijkheid dien je verder te verfijnen.
* Zon in Waterman: het is je taak in dit leven om de mensheid te dienen, en je persoonlijke energieën in te zetten voor humanitaire doelen die je eigenbelang overstijgen.

===De Ascendant en je ziel===
In de traditionele astrologie symboliseert de [[Westerse astrologie/De Ascendant|Ascendant]] (het rijzend teken) in iemands horoscoop zijn fysieke verschijning en de wijze waarop hij of zij overkomt. In de esoterische astrologie staat de Ascendant voor de manier waarop iemand op aarde het doel van zijn ziel tracht te verwezenlijken. Het is de 'deur' waardoorheen je innerlijke wezen contact kan maken met de buitenwereld. Nog anders verwoord: de manier die de ziel heeft uitgekozen toen zij incarneerde in het nieuwe leven

In esoterische astrologie staat het rijzende teken (het teken dat tijdens je geboorte aan de oostelijke horizon stond) symbolisch voor het doel van de ziel en het pad naar de toekomst. Kijk naar de kwaliteiten van dit teken als een indicator van nieuwe kwaliteiten die je zou moeten ontwikkelen in je leven.

;Voorbeeld
* Ascendant in Maagd: de manier waarop je je karmisch doel (zoals aangegeven door de Zon en de Noordelijke Maansknoop) uit, is de Maagd-manier: dienstbaarheid aan anderen, precies werk enz. Staat je Zon bijvoorbeeld in Waterman (zie hoger) dan zul je je opdracht om de mensheid te dienen invullen door kleinere, detaillistische taken op je te nemen in het belang van het grotere doel.

===De Maansknopen: toekomst en verleden van je ziel===
De Noordelijke en de Zuidelijke Maansknoop staan recht tegenover elkaar in de horoscoop (hoek van 180 graden). Het zijn kruispunten van de baan van de Zon en de Maan die in de horoscoop in verband worden gebracht met karma en vorige levens. De Noordelijke Maansknoop wijst het pad naar een hoger niveau van bewustzijn, terwijl de Zuidelijke Maansknoop symbool staat voor voorbije levens en de kwaliteiten die je ziel daaruit meebracht.

;Voorbeeld
*Iemand met zijn Noordelijke Maansknoop in Ram zal in dit leven moeten leren om meer voor zichzelf op te komen en besluitvaardiger te zijn. Zijn Zuidelijke Maansknoop staat in Weegschaal en duidt 'talenten' en gewoonten aan die uit vorige levens stammen. Met Weegschaal zal deze persoon van nature een goede diplomaat zijn, maar mogelijk wat te onzeker zijn om de leiding te nemen en beslissingen door te drukken.

===De Maan: wat houdt je tegen?===
De Maan wordt in de esoterische astrologie ook omschreven als 'de gevangenis van de Ziel'. Zij staat symbool voor een kracht uit het verleden die je beperkt, en die het fysieke lichaam beheerst. In de horoscoop onthult de Maan gewoontepatronen die je moet overwinnen om onbelemmerd te kunnen groeien naar geestelijke volwassenheid.

;Voorbeelden
* Het moeilijkste voor een Maan in Ram is om de eerste, impulsieve reactie te beteugelen en een meer genuanceerde en objectieve respons te ontwikkelen op gebeurtenissen in zijn leven.
* Maan in Maagd geeft aan dat de meeste groei van de ziel te verwachten is wanneer een persoon leert om niet zo veel kritiek op anderen te hebben. Deze kritiek is eigenlijk een onbewuste projectie van kritiek op zichzelf.

===Retrograde planeten===
Retrograde planeten zijn [[Westerse astrologie/De planeten|planeten]] die vanuit de aarde gezien soms schijnbaar 'teruglopen' langs de ecliptica (de strook aan de hemelbol met de sterrenbeelden waardoor de Zon passeert). Vooral bij de persoonlijke planeten Mercurius, Venus en Mars kan dit invloed hebben op je leven en je in je groei belemmeren. Volgens karmische astrologen als Martin Schulman (in Karmic Astrology: Retrogrades &amp; Reincarnation, Vol. II) wijzen retrograde planeten in je horoscoop op problemen die zijn 'meegebracht&quot; uit vorige levens, en die zouden moeten opgelost worden.

;Voorbeelden
# Een retrograde Mercurius wijst op een geest die innerlijk, op het onbewuste, is gericht in plaats van op het bewuste en op een neiging om zich te blijven bezighouden met gebeurtenissen uit het verleden.
# Venus retrograde heeft het moeilijk om zijn liefde en gevoelens te uiten in relaties.
# Mars retrograde keert zijn energie naar binnen en remt eveneens zijn eigen groei af.
In de horoscoop worden retrograde lopende planeten aangegeven met een 'R' (van retrograde) die bij het symbool van de planeet wordt geplaatst.

==Zelf duiden, hoe pak je het aan?==
Een goede manier is volgens esoterische astrologen om eerst te mediteren over je sterrenbeeld als indicatie voor het doel dat je ziel zich in dit leven heeft gesteld. Lees gewoon wat over je sterrenbeeld wordt gezegd, en laat dit tot je doordringen. Hou in je achterhoofd dat je, zeker als je jong bent, meer 'je Maan bent' dan je Zon, tenzij je in dit leven al spiritueel en geestelijk veel progressie hebt gemaakt. Die progressie komt er niet vanzelf, en gaat vaak gepaard met ingrijpende ervaringen die je leven overhoop gooien en je een andere weg opsturen.

===De twee pijlers van de esoterische astrologie===
Esoterische astrologie steunt op twee pijlers: karma en het daarmee verbonden geloof in reïncarnatie, die beide stammen uit het hindoeïsme en het boeddhisme:
# karma: het idee dat elke daad in je leven gevolgen heeft voor later.
# reïncarnatie: de opvatting dat je ziel vele levens doorloopt om de noodzakelijke lessen te leren.
De Zon in je horoscoop geeft bij esoterische horoscoopduiding de duidelijkste aanwijzing voor die te leren lessen, de Maan zegt wat je tegenhoudt, de Ascendant op welke manier je het in dit leven het beste aanpakt, en de Maansknopen geven je informatie over voorbije levens en over de toekomst. Aanvullende informatie vind je bij de retrograde planeten

===Ook psychologisch duiden is mogelijk===
Wil je je geboortehoroscoop duiden volgens de nog jonge traditie van de esoterische astrologie, dan is het echter niet noodzakelijk dat je zelf gelooft in het bestaan van een ziel, in karma of in reïncarnatie. Je kunt wat je te weten komt evengoed opvatten als psychologische adviezen voor je leven. Zelfs als je het als een spel opvat (wat veel mensen doen die hun horoscopen raadplegen), dan kan het een positieve invloed hebben op de ontwikkeling van je persoonlijkheid.

===Je horoscoop {{Niet in TOC|met Zon, Ascendant, Maan en Maansknopen gratis}} laten berekenen ===
Waarschijnlijk ken je de positie van je geboortezon (je sterrenbeeld) wel, maar niet waar je Maan, je Ascendant en je Maansknopen stonden ten tijde van je geboorte. Dat kun je echter online gratis laten berekenen, bijvoorbeeld op para-astro. Wat je nodig hebt, is je geboortetijd in uren en minuten, en je geboorteplaats. Na de berekening krijg je op je scherm een lijstje met de gegevens te zien die je nodig hebt.

==Literatuur over esoterische/karmische astrologie==
* M. Schulman, Karmische Astrologie - 2009, Uitgeverij Schors. ISBN=9789063780142
* Martin Schulman, The Ascendant: Your Karmic Doorway - 1997, Weiser Books. ISBN=978-0877285076
* Alan Leo, Esoteric Astrology - 1993, Uitgeverij Inner Traditions Bear And Company. ISBN=9780892811816
* Alan Leo, Symbolism and Astrology, an Introduction to Esoteric Astrology - 2012, Spastic Cat Press. ISBN=9781612038957
* Linda Brady, Discovering Your Soul Mission: How to Use Karmic Astrology to Create the Life You Want - 1998. Three Rivers Press. ISBN=978-0609803608

== Verder lezen ==
* [https://sites.google.com/site/demagischemens/essays/esoterische-astrologie-de-astrologie-van-de-ziel ''Esoterische astrologie: de astrologie van de ziel'']
* [https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/astrologie/197365-wie-was-je-in-een-vorig-leven-je-karma-in-je-horoscoop.html Wie was je in een vorig leven? Je karma in je horoscoop.]
Andere geraadpleegde literatuur:
* Candy Hillenbrand, Esoteric Astrology: The Journey of the Soul  bezocht op 7 december 2016
* Jean-Luc Bozzoli, Esoteric Astrology- An Introduction bezocht op 7 december 2016
* Nancy B. Detweiler, Esoteric Astrology bezocht op 7 december 2016
{{Sub}}</text>
      <sha1>i91ige9v3h07wtqklngqwtmg1kaywtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Mens en maatschappij/Schooltaalwoorden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39001</id>
    <revision>
      <id>422289</id>
      <parentid>406350</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98076" sha1="lbidm307y9aibjpri7b6f8y9mybmo33" xml:space="preserve">&lt;!-- Mens en maatschappij --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 1. aanleggen (maken)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Road_building_Timor_Leste_2010.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Er werd een weg aangelegd die de stad met het nieuwe vliegveld verbond.
  |}
|}

&lt;!-- 2. aansporen --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 2. aansporen
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Detroit_City_FC_Supporters_at_Cass_Tech.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zij werden aangespoord door hun supporters om niet op te geven.
  |}
|}

&lt;!-- 3. aardbeving --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 3. aardbeving
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Aardbevingen.png|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | 1 jan 2012: Een aardbeving met een kracht van 7,0 heeft vandaag het oosten en het noordoosten van Japan getroffen. 
  |}
|}

&lt;!-- 4. aardbol --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 4. aardbol
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Lier_Zimmertoren_Clock_detail_04.JPG|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Als je de aardbol draait, dan zie je waar Nederland ligt.
  |}
|}

&lt;!-- 5. achtergrond --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 5. achtergrond
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Crowning_by_Syro-Malabar_Major_Archbishop_Mar_George_Alencherry.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij heeft een christelijke achtergrond.
  |}
|}

&lt;!-- 6. activiteit--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 6. activiteit
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Gesloten_V&amp;D_in_Utrecht_na_faillissement_(2).jpeg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De activiteiten moesten gestopt worden omdat er geen geld meer was. 
  |}
|}

&lt;!-- 7. afgezien van --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 7. afgezien van
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Afgezien van de achtervolging aan het eind is het een saaie film. 
  |}
|}

&lt;!-- 8. afvoer  --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 8. afvoer
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De afvoer van goederen was belemmerd door de opgebroken weg.
  |}
|}

&lt;!-- 9. afvoeren --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 9. afvoeren
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De gevangenen werden afgevoerd naar het kamp. 
  |}
|}

&lt;!-- 10. akkerbouw --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 10. akkerbouw
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Akkerbouw is een vorm van landbouw waarbij men gewassen in de aarde laat groeien.
  |}
|}

&lt;!-- 11. arbeidsmigrant --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 11. arbeidsmigrant
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Ronald verhuist om werk of beter betaald werk te vinden.
  |}
|}

&lt;!-- 12. armoede --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 12. armoede
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Armoede is een relatief begrip, de arme van nu leeft comfortabeler dan de rijke van 100 jaar geleden. 
  |}
|}

&lt;!-- 13. asielzoeker --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 13. asielzoeker
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Nederland moet soms asielzoekers weigeren. 
  |}
|}

&lt;!-- 14. astronaut --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 14. astronaut
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Neil Armstrong was de beroemdste astronaut. 
  |}
|}

&lt;!-- 15. atlas --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 15. atlas
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zoek 10 plaatsen op in de atlas en geef een korte omschrijving van die plaatsen. 
  |}
|}

&lt;!-- 16. atmosfeer (dampkring) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 16. atmosfeer (dampkring)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De aarde heeft een dikke atmosfeer die vooral uit stikstof en zuurstof bestaat. 
  |}
|}

&lt;!-- 17. auteur --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 17. auteur
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De auteur signeert zijn boeken in die boekenwinkel. 
  |}
|}

&lt;!-- 18. bedreigen --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 18. bedreigen
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De lekkende kerncentrale dreigde een milieuramp te veroorzaken. 
  |}
|}

&lt;!-- 19. behoud van --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 19. behoud van
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | We moeten opkomen voor het behoud van het park.
  |}
|}

&lt;!-- 20. beleid --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 20. beleid
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het is ons beleid om de werknemers ook mee te laten delen in de winst. 
  |}
|}

&lt;!-- 21. belemmeren --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 21. belemmeren
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Door het slechte weer was alle treinveer belemmerd. 
  |}
|}

&lt;!-- 22. beletten --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 22. beletten
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De automobilisten begonnen te toeteren omdat de verhuisauto de doorgang belette. 
  |}
|}

&lt;!-- 23. bereid zijn --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 23. bereid zijn
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Emblem_of_Het_Nederlandse_Padvindstersgilde_Wees_Bereid_(NPG)_Dutch_Scouting.JPG|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Ben je bereid om vandaag over te werken? 
  |}
|}

&lt;!-- 24. bereikbaar --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 24. bereikbaar
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Moeilijk_bereikbaar_Voorzaat_2004.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Iedereen moet tegenwoordig 24/7 bereikbaar zijn. 
  |}
|}

&lt;!-- 25. beroep --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 25. beroep
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij is bakker van beroep. 
  |}
|}

&lt;!-- 26. beschaafd --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 26. beschaafd
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De beschaafde jongen gaf zijn plaats in de bus aan de oudere man. 
  |}
|}

&lt;!-- 27. besturen --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 27. besturen
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De regering is het centrale bestuur van ons land.
  |}
|}

&lt;!-- 28. betaald werk --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 28. betaald werk
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het werk van Hans is buschauffeur en daarvoor wordt hij maandelijks betaald.
  |}
|}

&lt;!-- 29. bevolking --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 29. bevolking
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De Nederlandse bevolking bestaat uit mensen met verschillende nationaliteiten. 
  |}
|}

&lt;!-- 30. bevrijden --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 30. bevrijden
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De Canadezen bevrijdden een groot deel van Nederland. 
  |}
|}

&lt;!-- 31. bewolkt --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 31. bewolkt
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Toen we het huis verlieten, kwam er ineens een bewolkte lucht boven ons. 
  |}
|}

&lt;!-- 32. bewust --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 32. bewust
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het was een bewuste keuze om niet eerst langs de receptie te gaan. 
  |}
|}

&lt;!-- 33. bewustzijn --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 33. bewustzijn
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij verloor het bewustzijn na het zien van het bloed. 
  |}
|}

&lt;!-- 34. bodem --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 34. bodem
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De bodem raakte verontreinigd door de werkzaamheden. 
  |}
|}

&lt;!-- 35. branding --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 35. branding
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Portugal_Nazare_beach.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | In de branding van een oceaan kun je goed surfen.  
  |}
|}

&lt;!-- 36. breuk (kapot) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 36. breuk (kapot)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zij heeft het contract verbroken.
  |}
|}

&lt;!-- 37. bron (water) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 37. bron (water)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De bron van een rivier is waar de rivier begint. 
  |}
|}

&lt;!-- 38. budget --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 38. budget
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het arme gezin moest leven met een krap budget. 
  |}
|}

&lt;!-- 39. burger --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 39. burger
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De burgers van de stad staken bij deze ramp zelf de handen uit de mouwen.
  |}
|}

&lt;!-- 40. centrum --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 40. centrum
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Utrecht ligt niet alleen maar in het centrum van de provincie maar ook in het centrum van Nederland.
  |}
|}

&lt;!-- 41. concurrent --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 41. concurrent
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Deze bedrijven zijn elkaars concurrent.
  |}
|}

&lt;!-- 42. conflict --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 42. conflict
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij praat niet meer met zijn broer, ze hebben een conflict.
  |}
|}

&lt;!-- 43. cultuur --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 43. cultuur
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Tijdens onze vakantie gaan we altijd op zoek naar cultuur. 
  |}
|}

&lt;!-- 44. dal --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 44. dal
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Vallee_Ossau.jpg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | In een dal is er meer kans op overstromingen dan in hoger gelegen gebieden. 
  |}
|}

&lt;!-- 45. dampkring --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 45. dampkring
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Aardatmosfeer.png|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De dampkring van Neptunus bestaat uit waterstof, helium en methaan. 
  |}
|}

&lt;!-- 46. deelnemen aan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 46. deelnemen aan
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Een nieuwe partij wil deelnemen aan de komende parlementsverkiezing. 
  |}
|}

&lt;!-- 47. desnoods --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 47. desnoods
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Dat verklaar ik desnoods onder ede. 
  |}
|}

&lt;!-- 48. dijk --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 48. dijk
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Erosie_dijk.png|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De dijk langs de rivier was erg bochtig. 
  |}
|}

&lt;!-- 49. draagkracht --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 49. draagkracht
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Veen en klei hebben een kleine draagkracht, zand een grote.
  |}
|}

&lt;!-- 50. eb --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 50. eb
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Door de eb en vloed zijn de stranden van Scheveningen nooit even breed.
  |}
|}

&lt;!-- 51. eigenaar --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 51. eigenaar
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij is de trotse eigenaar van een rode Ferrari.
  |}
|}

&lt;!-- 52. eis --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 52. eis
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Er wordt een gevangenisstraf van 2 jaar tegen de verdachte geëist.  
  |}
|}

&lt;!-- 53. emigreren --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 53. emigreren
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zij staat op het punt om naar de VS te emigreren.
  |}
|}

&lt;!-- 54. evenaar --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 54. evenaar
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Welke 10 landen liggen precies op de evenaar?

  |}
|}

&lt;!-- 55. exporteren --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 55. exporteren
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Duitsland exporteert vooral veel machines, auto's en andere kapitaalgoederen.
  |}
|}

&lt;!-- 56. export --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 56. export
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De Nederlandse landbouw is sterk afhankelijk van de export.
  |}
|}

&lt;!-- 57. failliet --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 57. failliet
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De omstreden webshop Neckermann.com is op 21 januari failliet verklaard.
  |}
|}

&lt;!-- 58. feit --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 58. feit
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het is een feit dat de Mont Blanc de hoogste berg van Europa is.
  |}
|}

&lt;!-- 59. gebergte --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 59. gebergte
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De Alpen zijn een gebergte in Europa.
  |}
|}

&lt;!-- 60. gebied --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 60. gebied
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hoe moet het stedelijk gebied van Oss zich ontwikkelen, zodat we er ook de komende 10 tot 20 jaar aangenaam kunnen wonen, werken en leven?
  |}
|}

&lt;!-- 61. geboortecijfer --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 61. geboortecijfer
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het geboortecijfer is in veel arme landen uitzonderlijk hoog. 
  |}
|}

&lt;!-- 62. gebruikelijk --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 62. gebruikelijk
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zoals gebruikelijk in een woestijn was er ook hier heel weinig water beschikbaar.
  |}
|}

&lt;!-- 63. gegevens --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 63. gegevens
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De overheid legt gegevens over u vast.
  |}
|}

&lt;!-- 64. gelijkenis --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 64. gelijkenis
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De gelijkenis is inderdaad opvallend.
  |}
|}

&lt;!-- 65. gemeen (gemeen- schappelijk) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 65. gemeen (gemeen- schappelijk)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Kenia, Oeganda en Ethiopië hebben met elkaar gemeen dat er heel wat Nederlandse tuinbouwbedrijven actief zijn.
  |}
|}

&lt;!-- 66. gemeente --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 66. gemeente
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | In zijn eigen gemeente is de burgemeester uitzonderlijk populair.
  |}
|}

&lt;!-- 67. getijde --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 67. getijde
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | In de Noordzee zijn de getijden niet zo extreem als op de Bretonse kust. 
  |}
|}

&lt;!-- 68. getroffen zijn door --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 68. getroffen zijn door
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De een-na-laatste dag werd ik getroffen door een enorme sneeuwstorm die de hele dag duurde.
  |}
|}

&lt;!-- 69. godsdienst --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 69. godsdienst
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Een christen is iemand die de christelijke godsdienst aanhangt.
  |}
|}

&lt;!-- 70. grens --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 70. grens
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Met deze acties is wat mij betreft de grens bereikt. 
  |}
|}

&lt;!-- 71. grind --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 71. grind
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Eerst lag er vrijwel alleen grind, maar nu is er zand toegevoegd.
  |}
|}

&lt;!-- 72. grondstof --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 72. grondstof
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Plastic is een grondstof voor verschillende textielproducten, zoals T-shirts, sjaals, truien en matrassen.
  |}
|}

&lt;!-- 73. grondwet --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 73. grondwet
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het verdrag tussen de EU en Canada is in strijd met grondwet. 
  |}
|}

&lt;!-- 74. hedendaags --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 74. hedendaags
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Kunst vanaf de jaren zestig wordt hedendaagse kunst of actuele kunst genoemd. 
  |}
|}

&lt;!-- 75. heelal --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 75. heelal
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hoe het heelal ontstaan is blijft nog steeds een groot mysterie. 
  |}
|}

&lt;!-- 76. heersen (leider zijn) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 76. heersen (leider zijn)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Deze tsaar heerste met ijzeren vuist.
  |}
|}

&lt;!-- 77. hemellichaam --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 77. hemellichaam
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Met een hemellichaam of hemelobject bedoelen we heel algemeen een object dat zich aan de (sterren)hemel bevindt.
  |}
|}

&lt;!-- 78. heuvel --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 78. heuvel
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Rome is oorspronkelijk gebouwd op zeven heuvels: Palatijn, Aventijn, Capitool, Quirinaal, Viminaal, Esquilijn en Coelius. 
  |}
|}

&lt;!-- 79. hogedrukgebied --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 79. hogedrukgebied
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hogedrukgebieden bewegen veel langzamer over het aardoppervlak dan lagedrukgebieden.
  |}
|}

&lt;!-- 80. hoofdstad --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 80. hoofdstad
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Was Den Haag ooit de hoofdstad van Nederland?

  |}
|}

&lt;!-- 81. horizon --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 81. horizon
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De zon staat in het verre noorden altijd laag aan de horizon. 
  |}
|}

&lt;!-- 82. houden aan (zich) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 82. houden aan (zich)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | We moeten ons houden aan hun regels.
  |}
|}

&lt;!-- 83. huidig --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 83. huidig
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Door op onderstaande links te klikken, opent u belangrijke informatie over het huidige schooljaar. 
  |}
|}

&lt;!-- 84. huishouden --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 84. huishouden
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Veel huishoudens kregen het in deze crisis zwaar te verduren. 
  |}
|}

&lt;!-- 85. ijzel --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 85. ijzel
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | IJzel leidt vaak tot chaos en veel ellende op de weg. 
  |}
|}

&lt;!-- 86. immigratie --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 86. immigratie
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Door verdere afname van de immigratie en een toename van de emigratie neemt de bevolkingsgroei sterk af.
  |}
|}

&lt;!-- 87. industrie --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Ondanks dat de industrie te lijden had door corona, herstelde de sector sneller dan verwacht.
  |}
|}

&lt;!-- 88. instantie --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 88. instantie
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Dit is een instantie die zich met de ruimtelijke ordening bezighoudt.
  |}
|}

&lt;!-- 89. invoeren (het land inbrengen) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 89. invoeren (het land inbrengen)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Dit hallucinerende middel staat op de Opiumlijst en is verboden in te voeren.
  |}
|}

&lt;!-- 90. inwoner --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 90. inwoner
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | In 1970 was het aantal inwoners al opgelopen tot 13 miljoen.
  |}
|}

&lt;!-- 91. jaargetijde --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 91. jaargetijde
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | De jaargetijden waar veel mensen het meest van houden zijn de lente en de zomer.
  |}
|}

&lt;!-- 92. jaartal --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 92. jaartal
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het jaartal bij een munt is in principe het jaar waarin de munt is geslagen.
  |}
|}

&lt;!-- 93. kaart (land) --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 93. kaart (land)
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Klik op een willekeurige plek op de kaart om te beginnen met meten.
  |}
|}

&lt;!-- 94. kanaal --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 94. kanaal
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Een kanaal is enerzijds een smalle natuurlijke verbinding tussen grote watervlakten (meren of zeeën) en noemt men soms ook een straat.
  |}
|}

&lt;!-- 95. kiesrecht --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 95. kiesrecht
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het actief kiesrecht is het recht om te mogen stemmen.
  |}
|}

&lt;!-- 96. klei --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 96. klei
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Zware klei leent zich niet goed voor de teelt van akkerbouwgewassen.
  |}
|}

&lt;!-- 97. klimaat --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 97. klimaat
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Wat is het verschil tussen het weer en klimaat?

  |}
|}

&lt;!-- 98. kloof --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 98. kloof
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Hij sprak over de kloof tussen de politiek en de burger.
  |}
|}

&lt;!-- 99. koers --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 99. koers
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Het Nederlands elftal ligt op koers voor deelname aan het WK in Qatar.
  |}
|}

&lt;!--  --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;height:375px;width:500px;float:left;margin:10px;&quot; 
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:lightsteelblue;&quot;
  | style=&quot;text-align:center;font-size:24px;border:10px solid lightgrey;&quot; | 
  |-
  | style=&quot;text-align:center;border:10px solid lightgrey;&quot; | [[Bestand:Stjärna.svg|185px]]
  |}
| style=&quot;width:250px;&quot; |
  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:50%;height:350px;width:225px;color: black; background-color:steelblue;&quot;
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | Mens en maatschappij 
  |-
  | style=&quot;padding:10px;text-align:center;font-size:15px;font-weight:bold;color:white;border:10px solid lightgrey;&quot; | 
  |}
|}

== Mens en maatschappij ==
100. kolonie
101. komeet
102. kosmonaut
103. kosmos
104. kunstmaan
105. kust
106. kwaliteit
107. laden
108. lagedrukgebied
109. landbouw
110. landschap
111. legenda
112. leger
113. leiden (besturen)
114. loods
115. lossen (schip)
116. luchtverontreiniging
117. maansverduistering
118. machine
119. macht
120. merk
121. meteoor
122. migrant
123. milieu
124. multiculturele samen- leving
125. nationaliteit
126. natuur
127. neerslag
128. nevel

129. oase
130. oceaan
131. omstandigheden
132. onderzoeken
133. ontdekken
134. ontslagen
135. ontstaan
136. ontwikkeling
137. ontwikkelingsland
138. oogst
139. op de vlucht gaan / zijn
140. opgraven
141. opklaren (weer)
142. opstand
143. orkaan
144. overheersen
145. overheid
146. overstroming
147. overtreden (regel)
148. overvloed
149. periode
150. planeet
151. plattegrond
152. platteland
153. polder
154. politiek
155. product
156. profiteren
157. provincie
158. punt (plaats)
159. ramp
160. realistisch
161. rechtbank
162. rechten en plichten
163. rechtvaardig
164. recreatie
165. reeks
166. regeling
167. regering
168. revolutie
169. richting
170. rijk (het)
171. route
172. ruimtestation
173. ruimtevaart
174. samenleving
175. satelliet
176. schaal (van een kaart)
177. schipbreuk
178. schuld (afbetalen)
179. sfeer
180. slaaf
181. slachtoffer
182. sluis
183. sociaal-maatschappelijk
184. sparen
185. steenkool
186. steil
187. stemmen
188. sterftecijfer
189. sterrenhemel
190. sterrenkijker
191. sterrenkunde
192. stichten
193. stimuleren
194. streek (gebied)
195. stroming
196. sukkelen
197. telescoop
198. ten koste van
199. tijdbalk
200. toerisme
201. toestand (staat)
202. top
203. topografie
204. trede

205. trekken (reizen)
206. tribune
207. tuinbouw
208. Tweede Kamer
209. uitgestrekt
210. uitkering
211. uitzicht
212. vallende ster
213. van heinde en verre
214. vastlopen
215. vaste lasten
216. veeteelt
217. verbouwen
218. verbreken
219. verduistering
220. vergrijzing
221. verhelpen
222. verkiezingen
223. verlopen
224. verslaving
225. verspreiden
226. versterken
227. vertegenwoordigen
228. vervoeren
229. vervolgen
230. vervuilen
231. vloed
232. vluchteling
233. volk
234. volle maan
235. voorzieningen
236. vorst / vorstin
237. vrijheid
238. vruchtbaar
239. vulkaan
240. welzijn
241. werelddeel
242. westelijk
243. wet
244. wijk
245. windrichting
246. woestijn
247. woonwijk
248. vestigen (zich)
249. zonnestelsel
250. zuidelijk

== Economie ==
economie
aanbieding
aanbod
aanhoudend
aankoop
aanleg
aanpassen
aanschaf
aanschaffen
aanvullen
aanzienlijk
abonnement
administratie
advertentie
advies
afbakenen
afleveren
afsluiting
ambacht
anti
arbeid
arbeidsmarkt
artikel
automatiseren
bankbiljet
bankrekening
basis
bedrag
bedragen
bedreiging

bedrijf
begroting
behoefte
belasting
belonen
beloning
benoeming (functie)
beperken
beperkt
besteden aan
bestellen
bestemd zijn voor
bestemming
betaling
betreffen
betrekkelijk
betrekking hebben op
bewijs
bezit
bezitting
bezorgen
bieden (bod uitbren- gen)
bij voorbaat
binnenlands
bon
bondig
buigen
cheque
contant
daling
definitief
dergelijk
doorsnee
economie
emigrant
eigendom
ertussendoor
ervaring
exact
exclusief
exemplaar
exporteren
fabrikant
factor
formule
formulier
foutief
gebrek
geldbedrag
gelden voor
gemiddelde
gepaard gaan met
gezamenlijk
goederen
gram
gratis
gunnen
handel
handelaar
handelen
hinder
hoogstens
huren
huurder
ideaal
illustratie
immigrant
importeren
individu
inkomen
inkomsten
inkoop
in tegenstelling tot
instorten
invoeren (het land in
brengen)
inzien

kas
kassa
kassabon
kg. (kilogram)
klant
kopie
korting
kwalitatief
kwantiteit
kwartaal
lening
levensduur
lonen
loon
magazijn
markt
massa
medewerker
model
nadelig
omrekenen
omschrijving
omwisselen
onderling
ontmoeting
onkosten
ontvangen
ontvangst
ontwikkelen
opbrengst
opleiding
opslagpercentage
optelling
optelstreep
organisatie
overeenkomst
overzichtelijk
privé
pro
producent
produceren
productie
profiteren
publiek
puin
realiseren (zich)
reclame
rekening
rente
reserve
resteren
retour
risico
ruilen
salaris
samenhangen met
samenstellen
schaars
schade
schadelijk
schadeloos stellen
schikken
schuld
service
spaargeld
splitsing
stempel
stijging
storten
systeem
talent
tegenvaller
tegoed
te koop
tekort
tekortkomen
ten gunste van
ter grootte van
term
terugbetalen
terugbetaling
terug ontvangen
ter waarde van
toestemmen
trachten
uitbetalen
uitgave
uitgeven
uitlenen
uitstellen
uitvoeren
uitwerken
van toepassing zijn
variëren
verbruik
verdelen over
vereniging
verhogen
verhoging
verkoop
verkoper
verlies
vermelden
vermenigvuldigen met
verplichten
verplichting
verschijnsel
verslijten
vervoermiddel
verwaarlozen
verwerven
verzekeren
verzekeren (zich)
verzekering
verzenden
vestigen
voldoen
voltooien

voorbereiden
voordelig
voortzetten
voorwaarde
vorderen
vordering
vracht
waard
waarderen
waarschijnlijk
waren (de)
weegschaal
wegen
welvaart
werkgever
werkweek
winkelbediende
winkelier
winkelpersoneel
zaken doen
zakenman
zakgeld
zelfstandig
zenden
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>lbidm307y9aibjpri7b6f8y9mybmo33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Factsheet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39003</id>
    <revision>
      <id>422285</id>
      <parentid>404616</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1349" sha1="qj1armb4kmyvi76ofp5sg3lnw9uvr10" xml:space="preserve">Je gaat een factsheet (troevenblad) maken over een onderwerp. Dit betekent dat je een aantal hoofdzaken over een bepaald onderwerp op een aantrekkelijke en overzichtelijke manier op een A4-blad gaat zetten. Dit doe je door tekst en plaatjes af te wisselen.

== Werkwijze ==
* Zoek informatie over het onderwerp op: wat zijn de hoofdzaken, de belangrijkste dingen om te weten?
* Verwerk deze informatie tot korte teksten van ongeveer 20 woorden. Doe dit voor tien verschillende deelonderwerpen.
* Zoek drie passende afbeeldingen bij het onderwerp of maak zelf tekeningen.
* Maak van de teksten een aantrekkelijk en overzichtelijk geheel en zorg dat het op één A4 past.
* Zet er een titel en ondertitel boven.  

== Checklist ==
# A4-formaat, portret/rechtopstaand
# titel: arial 18, ondertitel: arial 12, tekst: arial 11
# inleiding: korte omschrijving van het onderwerp (30 woorden, vetgedrukt)
# tien hoofdzaken of 'facts' in aparte kaders, totaal 200 woorden
# drie afbeeldingen over het onderwerp

== Inleveren ==
Maak van het A4-tje een pdf bestand en stuur dit als bijlage naar de leerkracht/docent.

== Onderwerpen voor een factsheet ==
* [[Maatschappijleer/Factsheet/Wereldreligies|Wereldreligies]]
* [[Maatschappijleer/Factsheet/Maatschappijleer|Maatschappijleer]]
* [[Maatschappijleer/Factsheet/Rechtsstaat|Rechtsstaat]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qj1armb4kmyvi76ofp5sg3lnw9uvr10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Factsheet/Wereldreligies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39005</id>
    <revision>
      <id>422286</id>
      <parentid>405186</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="4495e2ts2ax4fc2kftzjuqijh4hkfov" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! Onderwerp 
! Naam
|-
| style=&quot;width:50%;&quot; | &lt;b&gt;1. Boeddhisme: de pancha sila&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De vijf regels om mens en natuur te beschermen en te vereren
|
|-
| &lt;b&gt;2. Boeddhisme: het uiterlijk van kloosterlingen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een oranje/gele lap en een kaal hoofd
|
|-
| &lt;b&gt;3. Hindoeïsme: het huwelijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De rituelen en de achterliggende betekenissen
|
|-
| &lt;b&gt;4. Hindoeïsme: holi&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Overwinnings-, nieuwjaars-, lente en bezinningsfeest
|
|-
| &lt;b&gt;5. Hindoeïsme: divali&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Het feest van het licht
|
|-
| &lt;b&gt;6. Hindoeïsme: reïncarnatie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De dood is niet het einde
|
|-
| &lt;b&gt;7. Hindoeïsme: geboorte&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Honing en boter, knippen en scheren
|
|-
| &lt;b&gt;8. Hindoeïsme: opgroeien&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De plechtigheid van het heilige drievoudige koord
|
|-
| &lt;b&gt;9. Hindoeïsme: geweldloosheid (ahimsa)&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De levensbeschouwing van de hindoes
|
|-
| &lt;b&gt;10. Hindoeïsme: toekomstbeeld&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Geen wedergeboorte, maar eenwording met god
|
|-
| &lt;b&gt;11. Islam: het offerfeest&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Delen en halal slachten
|
|-
| &lt;b&gt;12. Islam: het suikerfeest&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Feest van het breken van het vasten
|
|-
| &lt;b&gt;13. Islam: geboorte&lt;/b&gt;&lt;br&gt;'Laa ilaaha illallaahu Muhammadur rasuulullaah'
|
|-
| &lt;b&gt;14. Islam: dood&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Op de laatste dag zal Allah oordelen over jouw leven
|
|-
| &lt;b&gt;15. Islam: jihad (heilige oorlog)&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Met of zonder wapens?
|
|-
| &lt;b&gt;16. Islam: huwelijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een verbond tussen partners én families
|
|-
| &lt;b&gt;17. Islam: uiterlijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoofddoeken en laagjeskleding
|
|-
| &lt;b&gt;18. Islam: ramadan&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een van de vijf zuilen uit de islam
|
|-
| &lt;b&gt;19. Islam: jongensbesnijdenis&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Welke redenen?
|
|-
| &lt;b&gt;20. Islam: toekomstbeeld&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Het aardse leven stelt je op de proef
|
|-
| &lt;b&gt;21. Islam: opgroeien&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De vijf belangrijke plichten van de islam
|
|-
| &lt;b&gt;22. Islam: trouwen als maagd&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Geen seks voor het huwelijk bij moslims
|
|-
| &lt;b&gt;23. Islam: Mohammed&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De laatste profeet
|
|-
| &lt;b&gt;24. Jodendom: geboorte&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Jongens worden besneden
|
|-
| &lt;b&gt;25. Jodendom: dood&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Zeven dagen van troost en verzorging
|
|-
| &lt;b&gt;26. Jodendom: seksualiteit&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Voortplanting, plicht of recht
|
|-
| &lt;b&gt;27. Jodendom: huwelijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Alleen joden trouwen in een synagoge
|
|-
| &lt;b&gt;28. Jodendom: Jom Kippoer&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De grote verzoendag
|
|-
| &lt;b&gt;29. Jodendom: Bat en bar mitswa&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Joodse kinderen zijn rond hun twaalfde al volwassen
|
|-
| &lt;b&gt;30. Jodendom: Pesach&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De bevrijding van de slavernij
|
|-
| &lt;b&gt;31. Jodendom: Rosj Hasjana&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoofd van het jaar
|
|-
| &lt;b&gt;32. Jodendom: Tenach&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Het heilige boek van de Joden
|
|-
| &lt;b&gt;33. Christendom: geboorte&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Doop en naamgeving
|
|-
| &lt;b&gt;34. Christendom: dood&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een lichamelijk einde, maar de ziel leeft voort
|
|-
| &lt;b&gt;35. Christendom: toekomstbeeld&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Het Koninkrijk van God; een plaats tussen de mensen
|
|-
| &lt;b&gt;36. Christendom: huwelijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Liefhebben en verzorgen
|
|-
| &lt;b&gt;37. Christendom: kerstmis&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Het feest van het licht
|
|-
| &lt;b&gt;38. Christendom: opgroeien&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Doop, vormsel en belijdenis
|
|-
| &lt;b&gt;39. Christendom: pasen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Opgestaan uit de dood
|
|-
| &lt;b&gt;40. Christendom: uiterlijk&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Geen vrouw in manskleren, geen man in een vrouwenkleed
|
|-
| &lt;b&gt;41. Christendom: sinterklaas&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een bisschop uit Myra
|
|-
| &lt;b&gt;42. Christendom: Jezus&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Een joodse man in het christendom
|
|-
| &lt;b&gt;43. Christendom (en jodendom): natuur&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De aarde in bruikleen
|
|-
| &lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;br&gt;&amp;nbsp;
|
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>4495e2ts2ax4fc2kftzjuqijh4hkfov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Factsheet/Maatschappijleer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39006</id>
    <revision>
      <id>422287</id>
      <parentid>405174</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="t2tx94bztgrp3kqyuzfg73oqj9c6drx" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! Onderwerp 
! Naam
|-
| style=&quot;width:50%;&quot; | &lt;b&gt;Maatschappijleer: de samenleving&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe leven mensen samen?
|
|-
| &lt;b&gt;1. Maatschappijleer: maatschappelijke problemen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Kenmerken en voorbeelden
|
|-
| &lt;b&gt;2. Maatschappijleer: rechtsstaat&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Evenwicht tussen veiligheid en vrijheid
|
|-
| &lt;b&gt;3. Maatschappijleer: parlementaire democratie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe werkt de democratie?
|
|-
| &lt;b&gt;4. Maatschappijleer: pluriforme samenleving&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Verschillende culturele achtergronden
|
|-
| &lt;b&gt;5. Maatschappijleer: verzorgingsstaat&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe de overheid helpt
|
|-
| &lt;b&gt;6. Maatschappijleer: waarden en normen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Wat vinden we waarom belangrijk?
|
|-
| &lt;b&gt;7. Maatschappijleer: belangen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Wie heeft er voordeel bij?
|
|-
| &lt;b&gt;8. Maatschappijleer: macht&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Anderen beïnvloeden
|
|-
| &lt;b&gt;9. Maatschappijleer: sociale ongelijkheid&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Kansen, inkomen en kennis
|
|-
| &lt;b&gt;10. Maatschappijleer: sociale cohesie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;De lijm van de samenleving
|
|-
| &lt;b&gt;11. Maatschappijleer: betrouwbare informatie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Bronnen, feiten en meningen
|
|-
| &lt;b&gt;12. Maatschappijleer: communicatieruis&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe verloopt communicatie?
|
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>t2tx94bztgrp3kqyuzfg73oqj9c6drx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Factsheet/Rechtsstaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39007</id>
    <revision>
      <id>422288</id>
      <parentid>405185</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>422288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="done1k9n7mbi98ss28rkcg0k8pg4tcp" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! Onderwerp 
! Naam
|-
| style=&quot;width:50%;&quot; | &lt;b&gt;13. Rechtsstaat: regels, wetten en rechtvaardigheid&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe gaan we om met regels?
|
|-
| &lt;b&gt;14. Rechtsstaat: ontstaan van de rechtsstaat&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Monarchie, grondwet en volksvertegenwoordiging
|
|-
| &lt;b&gt;15. Rechtsstaat: rechten en plichten&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Voor burgers én de overheid.
|
|-
| &lt;b&gt;16. Rechtsstaat: rechtsgebieden&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Voor overheid en burgers
|
|-
| &lt;b&gt;17. Rechtsstaat: de basis van de rechtsstaat&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Veiligheid, gelijkheid en vrijheid
|
|-
| &lt;b&gt;18. Rechtsstaat: de trias politica&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe is de macht verdeeld?
|
|-
| &lt;b&gt;19. Rechtsstaat: grondrechten en grondwet&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Klassiek en sociaal
|
|-
| &lt;b&gt;20. Rechtsstaat: legaliteitsbeginsel&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe werkt de wet?
|
|-
| &lt;b&gt;21. Rechtsstaat: veiligheid en vrijheid&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rechtshandhaving en rechtsbescherming
|
|-
| &lt;b&gt;22. Rechtsstaat: misdrijven en overtredingen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Wat is criminaliteit
|
|-
| &lt;b&gt;23. Rechtsstaat: na een misdrijf&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Van politie tot rechter
|
|-
| &lt;b&gt;24. Rechtsstaat: bevoegdheden politie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Met en zonder toestemming
|
|-
| &lt;b&gt;26. Rechtsstaat: officier van justitie&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Drie mogelijkheden
|
|-
| &lt;b&gt;27. Rechtsstaat: wie wordt crimineel?&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Criminologen en psychologen
|
|-
| &lt;b&gt;28. Rechtsstaat: de rechtszaak&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Hoe verloopt een rechtszaak?
|
|-
| &lt;b&gt;29. Rechtsstaat: hoger beroep&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Gerechtshof en Hoge Raad
|
|-
| &lt;b&gt;30. Rechtsstaat: waarom straffen we?&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Doelen van straffen
|
|-
| &lt;b&gt;31. Rechtsstaat: straffen door de eeuwen heen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Wraak en resocialisatie 
|
|-
| &lt;b&gt;32. Rechtsstaat: soorten straffen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Welke straffen zijn er?
|
|-
| &lt;b&gt;33. Rechtsstaat: Strafrechtelijke maatregelen&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Andere straffen
|
|-
| &lt;b&gt;34. Rechtsstaat: Strafrecht voor jongeren&lt;/b&gt;&lt;br&gt;12 t/m 17 jaar
|
|-
| &lt;b&gt;35. Rechtsstaat: Wat is de beste straf?&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Wat willen we bereiken?
|
|-
| &lt;b&gt;36. Rechtsstaat: &lt;/b&gt;&lt;br&gt;
|
|-
| &lt;b&gt;37. Rechtsstaat: &lt;/b&gt;&lt;br&gt;
|
|-
| &lt;b&gt;38. Rechtsstaat: &lt;/b&gt;&lt;br&gt;
|
|-
| &lt;b&gt;Rechtsstaat: &lt;/b&gt;&lt;br&gt;
|
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>done1k9n7mbi98ss28rkcg0k8pg4tcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wereldliteratuur/De goddelijke komedie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39415</id>
    <revision>
      <id>422169</id>
      <parentid>417857</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>mag weg</comment>
      <origin>422169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="8p2bd2i1lpkg2rhipirol3qu405ci0x" xml:space="preserve">{{Wereldliteratuur}}
[[Bestand:Dante Domenico di Michelino Duomo Florence.jpg|thumb|left|300px|Dante Alighieri met een exemplaar van de Goddelijke komedie in zijn hand aan de ingang van de hel. In de achtergrond de zeven terrassen van de louteringsberg en de stad Florence met daarboven de zeven hemelse sferen.&lt;br&gt;(Fresco van Domenico di Michelino).]]

{{Nowrap|'''De goddelijke komedie'''}} beschrijft Dantes reis door de hel (Inferno), het vagevuur (Purgatorio) en het paradijs (Paradiso). Daarbij wordt hij eerst begeleid door de Romeinse dichter Vergilius en vervolgens door zijn geliefde Beatrice. Hoewel de visie van de hel, het Inferno, zo levendig beschreven wordt dat moderne lezers er nog van kunnen genieten, zijn de andere delen moeilijker vanwege de geleerdheid en theologische theorie. ''Purgatorio'' is mogelijk het meest lyrische en menselijke van de drie. Er treden ook de meeste dichters in op; Paradiso is het meest theologische en bevat de mooiste en meest extatische mystieke passages, waarin Dante naar eigen zeggen dingen probeert te beschrijven die moeilijk over te brengen zijn.

De 'Komedie' is opgesteld in Dantes lokale dialect. Door er een episch opgebouwd gedicht met een filosofisch doel mee te schrijven bewees hij dat de Italiaanse volkstaal een uitermate geschikt medium was en tot de hoogste soort expressie in staat was. Door Dantes werk werd het Toscaanse dialect meteen ook de standaard voor het Italiaans. Dat dit ernstige werk als 'komedie' wordt voorgesteld, heeft ermee te maken dat in Dantes tijd alle serieuze wetenschappelijke werken in het Latijn werden geschreven; werken die in een andere taal waren geschreven, werden verondersteld komisch van aard te zijn.

== Recentste Nederlandse vertalingen ==
* De goddelijke komedie (1987), vertaling Frans van Dooren.
* Mijn komedie: Hel (1999), vertaling Jacques Janssen.
* De goddelijke komedie (2000), vertaling Ike Cialona en Peter Verstegen.
* De Goddelijke Komedie (2005), vertaling Rob Brouwer.
* Dantes goddelijke komedie: De hel (2021), vertaling Lies Lavrijsen.
* De goddelijke komedie (2021), vertaling Herman Jansen.
* De goddelijke komedie: De hel (2025), vertaling Jules Grandgagnage.

{{Sub}}</text>
      <sha1>8p2bd2i1lpkg2rhipirol3qu405ci0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Der Tod das ist die kühle Nacht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39587</id>
    <revision>
      <id>422182</id>
      <parentid>387716</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>-ref</comment>
      <origin>422182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="r1mejx1a27p4u7e1j9a1b4sxujlw046" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}

'''“Der Tod, das ist die kühle Nacht” (Heinrich Heine, 1827)'''

Der Tod das ist die kühle Nacht,

Das Leben ist der schwüle Tag.

Es dunkelt schon, mich schläfert,

Der Tag hat mich müd’ gemacht. 


Ueber mein Bett erhebt sich ein Baum,

Drin singt die junge Nachtigall;

Sie singt von lauter Liebe,

Ich hör’ es sogar im Traum.


'''&quot;De dood is de koele nacht&quot; '''
(Vertaling Jules Grandgagnage, 2020)

De dood is de koele nacht, 

Het leven is de zwoele dag. 

Het wordt al donker, ik dommel in, 

De dag heeft me moe gemaakt. 


Boven mijn bed verheft zich een boom, 

De jonge nachtegaal zingt erin; 

Hij zingt van pure liefde, 

ik hoor hem zelfs in mijn droom.


{{Appendix||
{{References}}
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>r1mejx1a27p4u7e1j9a1b4sxujlw046</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Ich und Du</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39593</id>
    <revision>
      <id>422181</id>
      <parentid>340411</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>hoeft niet</comment>
      <origin>422181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="o8gu9oa68kfwg6cy2cm5nnuwu9feku6" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}

'''Ich und Du''' 
(Friedrich Hebbel, 1843)


Wir träumten voneinander 

Und sind davon erwacht, 

Wir leben, um uns zu lieben, 

Und sinken zurück in die Nacht. 

Du tratst aus meinem Traume, 

Aus deinem trat ich hervor, 

Wir sterben, wenn sich Eines 

Im Andern ganz verlor. 

Auf einer Lilie zittern 

Zwei Tropfen, rein und rund, 

Zerfließen in Eins und rollen 

Hinab in des Kelches Grund.


'''Ik en jij'''
(vertaling: Jules Grandgagnage, 2020)


We hebben van elkaar gedroomd 

En zijn daaruit ontwaakt. 

We leven om van elkaar te houden, 

En zinken terug in de nacht. 

Je kwam uit mijn droom, 

Ik kwam uit de jouwe, 

We sterven wanneer de één

Volledig opgaat in de ander. 

Twee reine, ronde druppels 

Op een lelie zijn wij

Die in elkaar vervloeien 

Tot op de bodem van de kelk.


{{Appendix||
{{references}}
}}
{{sub}}</text>
      <sha1>o8gu9oa68kfwg6cy2cm5nnuwu9feku6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/L'Albatros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39600</id>
    <revision>
      <id>422186</id>
      <parentid>385970</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>min link</comment>
      <origin>422186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="t8hpxzjcu660l5hme63cr25ug1rc12s" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
[[Bestand:Étienne Carjat, Portrait of Charles Baudelaire, circa 1862.jpg|left|thumb|Étienne Carjat, Portret van Charles Baudelaire, circa 1862]]
Baudelaire evoceert in dit allegorische gedicht uit zijn bundel &quot;Les fleurs du mal&quot; de manier waarop de maatschappij de dichter behandelt. Er zijn twee universums die elkaar vijandig gezind zijn: enerzijds de idealistische sferen waarin de dichter leeft, en anderzijds een wereld van beperkte en gemene mensen. De gevangen, bespotte en mishandelde majestueuze vogel belichaamt de afgewezen kunstenaar.{{clearleft}}

 
'''L'Albatros'''
(Charles Baudelaire, uit ''Les fleurs du mal'', 1861)


:Souvent, pour s'amuser, les hommes d'équipage
:Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers,
:Qui suivent, indolents compagnons de voyage,
:Le navire glissant sur les gouffres amers.

:À peine les ont-ils déposés sur les planches,
:Que ces rois de l'azur, maladroits et honteux,
:Laissent piteusement leurs grandes ailes blanches
:Comme des avirons traîner à côté d'eux.

:Ce voyageur ailé, comme il est gauche et veule!
:Lui, naguère si beau, qu'il est comique et laid!
:L'un agace son bec avec un brûle-gueule,
:L'autre mime, en boitant, l'infirme qui volait!

:Le Poète est semblable au prince des nuées
:Qui hante la tempête et se rit de l'archer;
:Exilé sur le sol au milieu des huées,
:Ses ailes de géant l'empêchent de marcher.


----

'''De albatros''' (vertaling door Jules Grandgagnage, 2020)

:Vaak, om zich te vermaken, vangen matrozen
:die grootse vogels van de zeeën, de albatrossen,
:lome metgezellen van de reis, volgers 
:van het schip over de diepe zilte zee.

:Nauwelijks op de planken gelegd, spreiden
:deze hemelvorsten, onhandig en beschaamd,
:hun grote witte vleugels 
:als roeiriemen zielig naast zich neer.

:Hoe lomp en zwak is deze gevleugelde reiziger nu!
:Hij, voorheen zo mooi, thans zo komisch en lelijk!
:Iemand plaagt zijn bek met een brandende pijp,
:een andere bootst hem mankend na, de kreupele vlieger!

:De dichter is als deze prins der wolken,
:die stormen opzoekt en om de boogschutter lacht;
:Verbannen op aarde tussen het volks geschreeuw,
:verhinderen zijn reusachtige vleugels hem om te lopen.


{{Appendix||
{{references}}
}}


{{sub}}</text>
      <sha1>t8hpxzjcu660l5hme63cr25ug1rc12s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Wys my die plek waar ons saam gestaan het</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39652</id>
    <revision>
      <id>422187</id>
      <parentid>397505</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nederlandse vertaling */ min link</comment>
      <origin>422187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="prmjnex89u1e9jhehtaei0z64ud1p7d" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}

== Wys my die plek waar ons saam gestaan het ==
(C. Louis Leipoldt, 1880-1947, Zuid-Afrika)

:Wys my die plek waar ons saam gestaan het,
:Eens, toe jy myne was ?
:Vroeer, voor jou liefde vir my getaan het,
:Vroeer, toe jy myne was.
:Kyk, dis dieselfde: die silwer see
:Blink in die sonskyn, soos lang verlee
:Dit eenmaal geblink het, 'n welkomsgroet
:Vir ons liefde wat uithou en alles vergoed.

:Wys my die plek waar ons saam gekniel het,
:Eens, toe jy myne was ?
:Vroeer, toe een siel vir ons saam besiel het,
:Vroeer, toe jy myne was.
:Kyk, dis dieselfde; die hemel, blou,
:Lag soos voorheen op my en op jou
:Dit skitter nog altyd ?n welkomsgroet
:Vir ons liefde wat uithou en alles vergoed.

:Wys my die plek waar ons saam geloop het,
:Eens, toe jy myne was ? 
:Vroeer, toe ons harte nog soveel gehoop het,
:Vroeer, toe jy myne was.
:Kyk, dis dieselfde! Net jy nie. Vra,
:Wie van ons twee moet die meeste dra?
:Jy, wat vergeet het ? of ek wat boet
:Vir my liefde wat uithou en alles vergoed?


== Nederlandse vertaling ==
(Jules Grandgagnage)

:Toon me de plaats waar we naast elkaar stonden, 
:Eens, toen je de mijne was - 
:Vroeger, voordat je liefde voor mij stierf, 
:Vroeger, toen je de mijne was.
:Kijk, zij is hetzelfde: de zilveren zee 
:Schittert in de zonnestralen, net zoals zij voorheen 
:Eens schitterde, als een welkom
:Voor onze liefde die standhoudt en alles goedmaakt.

:Toon me de plaats waar we samen knielden,
:Eens, toen je de mijne was - 
:Vroeger, toen één ziel ons samen hield, 
:Vroeger, toen je de mijne was. 
:Kijk, hij is hetzelfde: de hemel, zo blauw, 
:Lacht ons net als voorheen toe, 
:En blijft stralen als een welkom 
:Voor onze liefde die standhoudt en alles goedmaakt. 

:Toon me de plaats waar we samen liepen, 
:Eens, toen je de mijne was - 
:Vroeger, toen onze harten zoveel hoopten, 
:Vroeger, toen je de mijne was. 
:Kijk, het is hetzelfde! Behalve voor jou. 
:Wie van ons heeft het meeste leed te dragen? 
:Jij, die bent vergeten - of ik, die moet boeten 
:Voor mijn liefde die standhoudt en alles goedmaakt?

{{Appendix}}


{{sub}}</text>
      <sha1>prmjnex89u1e9jhehtaei0z64ud1p7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/Do not stand at my grave and weep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40087</id>
    <revision>
      <id>422216</id>
      <parentid>389572</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T20:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>uitbreiding</comment>
      <origin>422216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4955" sha1="3uyokqcfa1gm6ftpinl008cnldqqvuu" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
== Het oorspronkelijke gedicht ==

'''Do not stand at my grave and weep'''

''(auteurschap is onzeker)''

 
Do not stand at my grave and weep,

I am not there, I do not sleep.

I am in a thousand winds that blow,

I am the softly falling snow.

I am the gentle showers of rain,

I am the fields of ripening grain.

I am in the morning hush,

I am in the graceful rush

Of beautiful birds in circling flight,

I am the starshine of the night.

I am in the flowers that bloom,

I am in a quiet room.

I am in the birds that sing,

I am in each lovely thing.

Do not stand at my grave and cry,

I am not there. I do not die.

== Letterlijke vertaling ==
&lt;poem&gt;
Sta niet bij mijn graf en huil niet,
Ik ben er niet, ik slaap niet.
Ik ben in duizend winden die waaien,
Ik ben de zacht vallende sneeuw.
Ik ben de zachte regenbuien,
Ik ben de velden van rijpend graan.
Ik ben in de ochtendstilte,
Ik ben in de sierlijke haast
Van prachtige vogels in cirkelende vlucht,
Ik ben de sterrenschijn van de nacht.
Ik ben in de bloemen die bloeien,
Ik ben in een rustige kamer.
Ik ben in de vogels die zingen,
Ik zit in elk mooi ding.
Sta niet bij mijn graf en huil niet:
Ik ben er niet. Ik sterf niet.
&lt;/poem&gt;
== Thema's ==
* Troost: De voornaamste functie van het gedicht is troost bieden. Het biedt een wereldbeeld waarin de dood niet angstaanjagend, maar natuurlijk is.
* Transformatie: Identiteit wordt vloeibaar. Het 'ik' is niet langer een persoon, maar een geheel van natuurlijke processen.
* Pantheïsme / Spiritueel naturalisme: Het gedicht vermijdt expliciete religieuze doctrines. In plaats daarvan suggereert het een spiritualiteit die geworteld is in de natuur.
* Herinnering en waarneming: Het voortbestaan ​​van de spreker hangt af van hoe de rouwende de wereld waarneemt. Aanwezigheid wordt een kwestie van aandacht.

== Vorm en structuur ==
De vorm van het gedicht ondersteunt de vloeiende, rustgevende boodschap. Het bestat uit één enkele strofe van 12 regels zonder witregels tussen de verzen. Deze ononderbroken vorm weerspiegelt de cyclus van de natuur waar de ik-figuur nu deel van uitmaakt.
Het gedicht gebruikt een overwegend anapestisch metrum (twee onbeklemtoonde lettergrepen gevolgd door één beklemtoonde).
Voorbeeld: ''I am the diamond glints on snow''. Dit zorgt voor een wiegend, bijna hypnotiserend tempo. 

== Rijmschema en klank ==
Het rijm is simpel en direct, wat bijdraagt aan de toegankelijkheid van het gedicht. Gepaard rijm: Het rijmschema is AABB.
:weep / sleep (AA)
:blow / snow (BB)
:grain / rain (CC)

Bijna alle rijmwoorden zijn eenlettergrepig en eindigen op een beklemtoonde klank. Dit gebruik van mannelijk rijm geeft een gevoel van vastberadenheid en rust. De herhaling (anafoor) van &quot;I am...&quot; aan het begin van de middelste regels creëert een opsomming van de aanwezigheid van de overledene in de natuur.

== Analyse ==
“Do not stand at my grave and weep” is een troostende elegie die de onomkeerbaarheid van de dood verwerpt. De spreker – die de dood al voorbij is – herdefinieert zijn of haar aanwezigheid in termen van natuur, continuïteit en waarneming. De kracht van het gedicht schuilt in de paradox: het troost door de grens tussen leven en dood te vervagen en erop aan te dringen dat het ‘ik’ voortleeft in niet-menselijke vormen. De centrale stelling van het gedicht is dat de dood geen einde is, maar een transformatie. De spreker zegt tegen de rouwende dat hij niet bij het graf moet treuren, omdat het zelf is opgegaan in de natuurlijke wereld. In plaats van een lijk wordt het 'ik': wind/zonlicht/regen/vogels/sterren. Deze verschuiving van lichaam naar elementen herdefinieert de dood als verspreiding, niet als verdwijning.

== Nederlandse vertalingen ==
Er zijn verschillende Nederlandse vertalingen van het bekende troostgedicht &quot;Do not stand at my grave and weep&quot;, toegeschreven aan Mary Elizabeth Frye. Het gedicht wordt vaak gebruikt bij uitvaarten en rouwkaarten. 

Meer letterlijke vertalingen zijn te lezen in [https://nl.wikipedia.org/wiki/Do%20not%20stand%20at%20my%20grave%20and%20weep het gelijknamige artikel op Wikipedia]. Enkele poëtische vertalingen die online te vinden zijn:
* [https://woutervanheiningen.com/2019/06/29/als-ik-ga-moet-je-niet-huilen/ Geslaagde vertaling van Wouter van Heiningen op zijn poëzieblog: &quot;Als ik ga moet je niet huilen&quot;]
* [https://www.gedichten.nl/nedermap/hartenkreten/hartenkreet/259470.html Nederlandse vertaling van 'Do not stand at my grave and weep' op Gedichten.nl door Jules Grandgagnage: &quot;Sta niet huilend voor mijn graf&quot;]
* [https://freecondor.wordpress.com/2017/10/03/gedicht-do-not-stand-at-my-grave/ Een wat vrijere, maar mooie bewerking van een dame die onder het pseudoniem FreeCondor schrijft: &quot;Herinnering&quot;]
* [https://nieuwetijds.com/sta-aan-mijn-graf-zonder-verdriet/ Phoebe Lauren vertaalde het gedicht in het correcte rijmschema: &quot;Sta aan mijn graf zonder verdriet&quot;]

{{Sub}}</text>
      <sha1>3uyokqcfa1gm6ftpinl008cnldqqvuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Aalbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40592</id>
    <revision>
      <id>422281</id>
      <parentid>406814</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+ [Kookboek/Fruitsoorten]</comment>
      <origin>422281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="efhr32wcv6nolvnj8m504m5amrsq3ni" xml:space="preserve">[[Bestand:Ribezli.JPG|thumb|Schaaltje verse aalbessen]]
'''Aalbessen''' zijn eetbare, rode [[Kookboek/Fruitsoorten|bessen]], zomerfruit. 

*Geslacht: Ribes (Ribes)‎
*Familie: Grossulariaceae (Ribesfamilie)‎
*Orde: Saxifragales
*Rijk: Plantae (Planten)‎

== Gebruik ==
* Was aalbessen vóór gebruik.
* Aalbessen worden voor gebruik gerist met een vork: houd een steeltje met bessen in de ene hand en ris met de andere hand van boven naar beneden; vang de bessen op in een schaal.
* Aalbessen kunnen direct worden gegeten, maar zijn dan wat zurig. Daarom worden geriste aalbessen vaak omgeschept met een lepel suiker. 
* Aalbessen kunnen ook verwerkt worden in jam, desserts en gebak.

&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Arrautza budina2.jpg|Versiering van een dessert
PermaLiv ressbær-dessær 29-07-20.jpg|In vla
Knedlik z sosem porzeczkowym (Gorzow Wlkp.).jpg|Als bessensaus
Mini vegan pie with redcurrants (4732428843).jpg|In taartjes
Preparing redcurrant jelly (2698772660).jpg|Jam koken van aalbessen
Aufgesetzter Johannisbeersorten.jpg|Als alcoholische drank
&lt;/gallery&gt; 

== Recepten met aalbessen ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-aalbessen
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Fruit|Aalbes]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>efhr32wcv6nolvnj8m504m5amrsq3ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/C'est l'extase langoureuse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40598</id>
    <revision>
      <id>422190</id>
      <parentid>385972</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>min link</comment>
      <origin>422190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1575" sha1="c5w2levadhsclgkmpho9iqp9bx7y691" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}

'''''C'est l'extase langoureuse''''' of ''Ariettes oubliées I'' is een gedicht van Paul Verlaine (1844-1896) uit zijn bundel ''Romances sans paroles'' uit 1874. De vertaling volgt het rijmschema aabccb van het oorspronkelijk gedicht.

----


:;C'est l'extase langoureuse
:(Paul Verlaine)


:C'est l'extase langoureuse,
:C'est la fatigue amoureuse,
:C'est tous les frissons des bois
:Parmi l'étreinte des brises,
:C'est, vers les ramures grises,
:Le choeur des petites voix.

:O le frêle et frais murmure !
:Cela gazouille et susurre,
:Cela ressemble au cri doux
:Que l'herbe agitée expire...
:Tu dirais, sous l'eau qui vire,
:Le roulis sourd des cailloux.

:Cette âme qui se lamente
:En cette plainte dormante
:C'est la nôtre, n'est-ce pas ?
:La mienne, dis, et la tienne,
:Dont s'exhale l'humble antienne
:Par ce tiède soir, tout bas ?

----


:;Het is de lome extase
:(Vertaling door Jules Grandgagnage)


:Het is de lome extase,
:het is de vermoeidheid na vrijage,
:het is het geritsel van het hout,
:in de omhelzing van een zuchtje wind,
:waar het koor van kleine stemmen klinkt
:in de grijze takken van het woud.

:O het broze en frisse geprevel
:dat daar piept en fezelt,
:het lijkt de kreet van opgewonden gras,
:het zachte glijden van stenen
:die onder water bewegen
:door de stroom die hen verrast.

:Dit bedaarde geklaag
:van een ziel in zijn slaap,
:is het dan niet van ons?
:Zou het niet van mij en van jou zijn,
:deze zucht van een nederig refrein,
:die rustig wasemt over deze milde avond?


{{Appendix}}


{{sub}}</text>
      <sha1>c5w2levadhsclgkmpho9iqp9bx7y691</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Engelse literatuur/The Waste Land</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42498</id>
    <revision>
      <id>422278</id>
      <parentid>419696</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inhoud en structuur */ verwijzing naar Chaucer toegevoegd, links</comment>
      <origin>422278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9246" sha1="gn84h4zevtbe0n6e0l158gn0r766xn5" xml:space="preserve">{{Engelse literatuur}}
[[Bestand:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|miniatuur|links|Thomas Stearns Eliot in 1934]]
'''''The Waste Land''''' is een gedicht van [[Engelse literatuur/T.S. Eliot|T.S. Eliot]], voor het eerst gepubliceerd in 1922. Het wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke gedichten van de 20e eeuw en een sleutelwerk in de modernistische literaire beweging. ''The Waste Land'' is een uitdagend en complex werk, dat zorgvuldige aandacht en interpretatie vereist. Het wordt algemeen beschouwd als een meesterwerk van modernistische poëzie en een baanbrekend werk van de 20e-eeuwse literatuur. Het gedicht is verdeeld in vijf secties en staat bekend om zijn fragmentatie, vele toespelingen op literaire en culturele bronnen, en zijn verkenning van de desillusie en wanhoop van de moderne tijd.

Het gedicht begint met de beroemde versregel ''&quot;April is the cruellest month&quot;'' (April is de wreedste maand), en presenteert vervolgens een reeks gefragmenteerde en onsamenhangende scènes en beelden, variërend van oude mythen en legenden tot het hedendaagse stadsleven. De thema's van het gedicht zijn onder meer het verlies van geloof en de ineenstorting van traditionele culturele waarden, de fragmentatie van de samenleving, de leegte en zinloosheid van het moderne leven, en de zoektocht naar spirituele vernieuwing en verlossing.

== Stijl ==
In het lange gedicht gebruikt Eliot een breed scala aan literaire en culturele toespelingen, waarbij hij put uit uiteenlopende bronnen als Shakespeare, Dante, de Bijbel, de Upanishads en de hedendaagse populaire cultuur. De stijl van het gedicht is opzettelijk moeilijk en uitdagend, en beoogt de onsamenhangende, vervreemdende en chaotische ervaring van het moderne leven na te bootsen. Eliot maakt gebruik van een collagetechniek, waarbij vrije verzen, meerdere stemmen, snelle perspectiefwisselingen en uitgebreide, cryptische verwijzingen naar literatuur, mythologie en populaire cultuur worden gecombineerd. In dit gedicht contrasteert de dichter voortdurend het hoge/klassieke met het lage/moderne, waarbij er zonder overgangen tussen verschillende tonen en omgevingen wordt geschakeld, variërend van aristocraten uit de hogere kringen tot arbeidersvrouwen in een kroeg. Hoewel het gedicht vaak in vrije versvorm is geschreven, benadert het voortdurend traditionele vormen zoals de jambische pentameter en wijkt er vervolgens weer van af, wat een unieke ritmische spanning creëert.

== Inhoud en structuur ==
De complexe structuur en zinspelende stijl van het gedicht hebben tot een enorme hoeveelheid kritische interpretatie en analyse geleid. Het gedicht bestaat uit vijf secties, die elk hun eigen unieke stem en stijl hebben. ''The Waste Land'' is een complex werk, vol verwijzingen naar literatuur, mythologie en religie. 

I.Het eerste deel, getiteld '''The Burial of the Dead''', begint met de beroemde regel 'April is the cruellest month'. De sectie beschrijft de desolate toestand van de moderne wereld, gekenmerkt door een gevoel van wanhoop en hopeloosheid. De sectie introduceert ook het personage van Tiresias, een blinde profeet uit de Griekse mythologie die in het hele gedicht voorkomt.

::::''APRIL is the cruellest month, breeding''
::::''Lilacs out of the dead land, mixing''
::::''Memory and desire, stirring''
::::''Dull roots with spring rain.''

::::APRIL is de wreedste maand, seringen
::::broedend uit het dode land, herinnering
::::en verlangen mengend, verdoofde wortels
::::prikkelend met lenteregen.
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
Het fragment verwijst duidelijk naar [[Engelse literatuur/Geoffrey Chaucer|Geoffrey Chaucer]]s ''[[Wereldliteratuur/The Canterbury Tales|The Canterbury Tales]]'', waar de proloog begint met:
:Whan that Aprill with his shoures soote
:The droghte of March hath perced to the roote
:And bathed every veyne in swich licour
:Of which vertu engendred is the flour
In tegenstelling tot Chaucer beschrijft Eliot april als &quot;wreed&quot; omdat het leven (seringen) uit een dood, onvruchtbaar land perst, een vredige winter verstoort en op pijnlijke wijze herinnering en verlangen vermengt, in tegenstelling tot de traditionele viering van de lente. Het markeert het begin van een gedicht waarvan de gefragmenteerde stijl de desillusie na de Eerste Wereldoorlog weergeeft. 

II.Het tweede deel, '''A Game of Chess''', is geschreven in de vorm van een dialoog tussen twee sprekers. De sectie onderzoekt de thema's verlangen en eenzaamheid en is gevuld met toespelingen op Shakespeares toneelstuk &quot;Antony and Cleopatra&quot;. Zo refereert in versregel 77 ''&quot;burnished throne&quot;'' aan Act II, scene ii line 190: ''The barge she sat in, like a burnished throne...''

Het volgend fragment beschrijft de kunstmatige, overweldigende en synthetische parfums die een rijke maar neurotisch ongelukkige vrouw omringen in een luxueuze omgeving, en belicht thema's als moderne vervreemding, steriliteit en zintuiglijke verwarring.
::::''In vials of ivory and coloured glass''
::::''Unstoppered, lurked her strange synthetic perfumes,''
::::''Unguent, powdered, or liquid—troubled, confused''
::::''And drowned the sense in odours; stirred by the air''
::::''That freshened from the window''

::::Uit open flesjes van ivoor en kleurig glas
::::wasemden haar vreemde synthetische parfums
::::van zalven, poeders en vloeistoffen, de zintuigen
::::kwellend, verwarrend en verdrinkend in geuren;
::::beroerd door een koele tocht uit het raam
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
III.Het derde deel, '''The Fire Sermon''', is een meditatie over het thema verlangen. Het is gestructureerd rond het beeld van een rivier, die de stroom van de tijd en de vergankelijkheid van het menselijk bestaan vertegenwoordigt. Noot: Versregel 185 - ''(But at my back...)'': Vergelijk met Andrew Marvells gedicht 'To His Coy Mistress': &quot;But at my back I always hear. Time's wingèd chariot hurrying near&quot;
::::''Sweet Thames, run softly till I end my song,''
::::''Sweet Thames, run softly, for I speak not loud or long.''
::::''But at my back in a cold blast I hear''
::::''The rattle of the bones, and chuckle spread from ear to ear.''

::::Zoete Thames, vloei zachtjes tot het einde van mijn lied,
::::Zoete Thames, vloei zachtjes, ik spreek niet lang of luid. 
::::Maar achter me, in een ijskoude bries, hoor ik
::::geratel van botten en een grijns van oor tot oor.
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
IV.Het vierde deel, '''Death by Water''', is een kort en raadselachtig deel dat de verdrinking van een zeeman beschrijft. Versregel 412 - ''(Phlebas the Phoenician)'' : dit gedeelte ontleende Eliot uit zijn eigen Franse gedicht 'Dans le Restaurant' (1916-1917): &quot;Plébas, le Phénicien, pendant quinze jours noyé,/ oubliait les cris des mouettes...&quot;
::::''PHLEBAS the Phoenician, a fortnight dead,''
::::''Forgot the cry of gulls, and the deep sea swell''
::::''And the profit and loss.''
::::''A current under sea''
::::''Picked his bones in whispers.''

::::PHLEBAS de Feniciër, veertien dagen dood,
::::vergat de kreet van meeuwen en het diepe deinen der zee
::::En de winst en het verlies.
::::Een onderstroom in zee
::::knabbelde fluisterend aan zijn botten. 
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
V.Het laatste deel, '''What the Thunder Said''', is een hoogtepunt van de thema's en verbeeldingen van de voorgaande delen. Het bevat een reeks apocalyptische beelden en wordt afgesloten met een gebed om verlossing 

Versregels 322--330 van The Waste Land worden traditioneel gelezen als een toespeling op de gebeurtenissen die Christus meemaakte in de Hof van Gethsemane:
::::''AFTER the torchlight red on sweaty faces''
::::''After the frosty silence in the gardens''
::::''After the agony in stony places''
::::''The shouting and the crying''
::::''Prison and palace and reverberation''
::::''Of thunder of spring over distant mountains''
::::''He who was living is now dead''
::::''We who were living are now dying''
::::''With a little patience'' 

::::Na het fakkellicht rood op de bezwete gezichten
::::Na de ijzige stilte in de tuinen
::::Na de doodsstrijd op rotsige plaatsen
::::Het geschreeuw en het gehuil
::::Kerker, paleis en de weerkaatsing
::::van lentedonder uit de verre bergen
::::is hij die leefde nu dood
::::wij die leefden sterven nu
::::met een beetje geduld
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)

== Nederlandse vertalingen ==
*[[w:Theo van Baaren|Theo van Baaren]]: ''Braakland'' (G.A. van Oorschot, 1949)
*[[w:Wim Bronzwaer|Wilhelmus Jozef Maria Bronzwaer]]: ''T.S. Eliot: gedichten: keuze uit zijn poëzie'', met medewerking van Kees Fens en Johan Kuin. Baarn 1983 (Ambo)
*[[w:Paul Claes|Paul Claes]]: ''Het barre land'', met commentaar en nawoord, tweetalige editie (de Bezige Bij, 2007; herziene editie 2022)
*[[w:Julien Georges Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]: ''Het Braakland'', tweetalige editie, ingeleid en uitvoerig geannoteerd (Brave New Books, 2024)

== Externe links ==
* [https://nl.wikisage.org/wiki/The%20Waste%20Land%20in%20Nederlandse%20vertaling The Waste Land in Nederlandse vertaling]
* Online vertaling door [[w:Jos Houtsma|Jos Houtsma]]: [https://web.archive.org/web/20250219201807/https://eliot.fandom.com/nl/wiki/De_woestenij ''De woestenij'' (met summier commentaar)](2013-2018)

{{Sub}}</text>
      <sha1>gn84h4zevtbe0n6e0l158gn0r766xn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422282</id>
      <parentid>422278</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>aanvulling over blank vers, rijm, enjambement enz.</comment>
      <origin>422282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9679" sha1="1bd45d1s659pdxr739r3dbzxl94u411" xml:space="preserve">{{Engelse literatuur}}
[[Bestand:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|miniatuur|links|Thomas Stearns Eliot in 1934]]
'''''The Waste Land''''' is een gedicht van [[Engelse literatuur/T.S. Eliot|T.S. Eliot]], voor het eerst gepubliceerd in 1922. Het wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke gedichten van de 20e eeuw en een sleutelwerk in de modernistische literaire beweging. ''The Waste Land'' is een uitdagend en complex werk, dat zorgvuldige aandacht en interpretatie vereist. Het wordt algemeen beschouwd als een meesterwerk van modernistische poëzie en een baanbrekend werk van de 20e-eeuwse literatuur. Het gedicht is verdeeld in vijf secties en staat bekend om zijn fragmentatie, vele toespelingen op literaire en culturele bronnen, en zijn verkenning van de desillusie en wanhoop van de moderne tijd. Eliot schreef een groot deel van ''The Waste Land'' in een losse blanke versvorm, oftewel ongerijmde jambische pentameter. Maar ondanks het ontbreken van een strikt rijmschema bevat het gedicht toch behoorlijk wat rijm. In het openingsfragment rijmen vijf van de zeven versregels op het eindrijm 'ing', overigens zijn dat allemaal werkwoorden (breeding, mixing, stirring,...) De versregels lopen door in de volgende (&quot;enjambement&quot;).

Het gedicht begint met de beroemde versregel ''&quot;April is the cruellest month&quot;'' (April is de wreedste maand), en presenteert vervolgens een reeks gefragmenteerde en onsamenhangende scènes en beelden, variërend van oude mythen en legenden tot het hedendaagse stadsleven. De thema's van het gedicht zijn onder meer het verlies van geloof en de ineenstorting van traditionele culturele waarden, de fragmentatie van de samenleving, de leegte en zinloosheid van het moderne leven, en de zoektocht naar spirituele vernieuwing en verlossing.

== Stijl ==
In het lange gedicht gebruikt Eliot een breed scala aan literaire en culturele toespelingen, waarbij hij put uit uiteenlopende bronnen als Shakespeare, Dante, de Bijbel, de Upanishads en de hedendaagse populaire cultuur. De stijl van het gedicht is opzettelijk moeilijk en uitdagend, en beoogt de onsamenhangende, vervreemdende en chaotische ervaring van het moderne leven na te bootsen. Eliot maakt gebruik van een collagetechniek, waarbij vrije verzen, meerdere stemmen, snelle perspectiefwisselingen en uitgebreide, cryptische verwijzingen naar literatuur, mythologie en populaire cultuur worden gecombineerd. In dit gedicht contrasteert de dichter voortdurend het hoge/klassieke met het lage/moderne, waarbij er zonder overgangen tussen verschillende tonen en omgevingen wordt geschakeld, variërend van aristocraten uit de hogere kringen tot arbeidersvrouwen in een kroeg. Hoewel het gedicht vaak in vrije versvorm is geschreven, benadert het voortdurend traditionele vormen zoals de jambische pentameter en wijkt er vervolgens weer van af, wat een unieke ritmische spanning creëert.

== Inhoud en structuur ==
De complexe structuur en zinspelende stijl van het gedicht hebben tot een enorme hoeveelheid kritische interpretatie en analyse geleid. Het gedicht bestaat uit vijf secties, die elk hun eigen unieke stem en stijl hebben. ''The Waste Land'' is een complex werk, vol verwijzingen naar literatuur, mythologie en religie. 

I.Het eerste deel, getiteld '''The Burial of the Dead''', begint met de beroemde regel 'April is the cruellest month'. De sectie beschrijft de desolate toestand van de moderne wereld, gekenmerkt door een gevoel van wanhoop en hopeloosheid. De sectie introduceert ook het personage van Tiresias, een blinde profeet uit de Griekse mythologie die in het hele gedicht voorkomt.

::::''APRIL is the cruellest month, breeding''
::::''Lilacs out of the dead land, mixing''
::::''Memory and desire, stirring''
::::''Dull roots with spring rain.''

::::APRIL is de wreedste maand, seringen
::::broedend uit het dode land, herinnering
::::en verlangen mengend, verdoofde wortels
::::prikkelend met lenteregen.
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
Het fragment verwijst duidelijk naar [[Engelse literatuur/Geoffrey Chaucer|Geoffrey Chaucer]]s ''[[Wereldliteratuur/The Canterbury Tales|The Canterbury Tales]]'', waar de proloog begint met:
:Whan that Aprill with his shoures soote
:The droghte of March hath perced to the roote
:And bathed every veyne in swich licour
:Of which vertu engendred is the flour
In tegenstelling tot Chaucer beschrijft Eliot april als &quot;wreed&quot; omdat het leven (seringen) uit een dood, onvruchtbaar land perst, een vredige winter verstoort en op pijnlijke wijze herinnering en verlangen vermengt, in tegenstelling tot de traditionele viering van de lente. Het markeert het begin van een gedicht waarvan de gefragmenteerde stijl de desillusie na de Eerste Wereldoorlog weergeeft. 

II.Het tweede deel, '''A Game of Chess''', is geschreven in de vorm van een dialoog tussen twee sprekers. De sectie onderzoekt de thema's verlangen en eenzaamheid en is gevuld met toespelingen op Shakespeares toneelstuk &quot;Antony and Cleopatra&quot;. Zo refereert in versregel 77 ''&quot;burnished throne&quot;'' aan Act II, scene ii line 190: ''The barge she sat in, like a burnished throne...''

Het volgend fragment beschrijft de kunstmatige, overweldigende en synthetische parfums die een rijke maar neurotisch ongelukkige vrouw omringen in een luxueuze omgeving, en belicht thema's als moderne vervreemding, steriliteit en zintuiglijke verwarring.
::::''In vials of ivory and coloured glass''
::::''Unstoppered, lurked her strange synthetic perfumes,''
::::''Unguent, powdered, or liquid—troubled, confused''
::::''And drowned the sense in odours; stirred by the air''
::::''That freshened from the window''

::::Uit open flesjes van ivoor en kleurig glas
::::wasemden haar vreemde synthetische parfums
::::van zalven, poeders en vloeistoffen, de zintuigen
::::kwellend, verwarrend en verdrinkend in geuren;
::::beroerd door een koele tocht uit het raam
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
III.Het derde deel, '''The Fire Sermon''', is een meditatie over het thema verlangen. Het is gestructureerd rond het beeld van een rivier, die de stroom van de tijd en de vergankelijkheid van het menselijk bestaan vertegenwoordigt. Noot: Versregel 185 - ''(But at my back...)'': Vergelijk met Andrew Marvells gedicht 'To His Coy Mistress': &quot;But at my back I always hear. Time's wingèd chariot hurrying near&quot;
::::''Sweet Thames, run softly till I end my song,''
::::''Sweet Thames, run softly, for I speak not loud or long.''
::::''But at my back in a cold blast I hear''
::::''The rattle of the bones, and chuckle spread from ear to ear.''

::::Zoete Thames, vloei zachtjes tot het einde van mijn lied,
::::Zoete Thames, vloei zachtjes, ik spreek niet lang of luid. 
::::Maar achter me, in een ijskoude bries, hoor ik
::::geratel van botten en een grijns van oor tot oor.
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
IV.Het vierde deel, '''Death by Water''', is een kort en raadselachtig deel dat de verdrinking van een zeeman beschrijft. Versregel 412 - ''(Phlebas the Phoenician)'' : dit gedeelte ontleende Eliot uit zijn eigen Franse gedicht 'Dans le Restaurant' (1916-1917): &quot;Plébas, le Phénicien, pendant quinze jours noyé,/ oubliait les cris des mouettes...&quot;
::::''PHLEBAS the Phoenician, a fortnight dead,''
::::''Forgot the cry of gulls, and the deep sea swell''
::::''And the profit and loss.''
::::''A current under sea''
::::''Picked his bones in whispers.''

::::PHLEBAS de Feniciër, veertien dagen dood,
::::vergat de kreet van meeuwen en het diepe deinen der zee
::::En de winst en het verlies.
::::Een onderstroom in zee
::::knabbelde fluisterend aan zijn botten. 
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)
V.Het laatste deel, '''What the Thunder Said''', is een hoogtepunt van de thema's en verbeeldingen van de voorgaande delen. Het bevat een reeks apocalyptische beelden en wordt afgesloten met een gebed om verlossing 

Versregels 322--330 van The Waste Land worden traditioneel gelezen als een toespeling op de gebeurtenissen die Christus meemaakte in de Hof van Gethsemane:
::::''AFTER the torchlight red on sweaty faces''
::::''After the frosty silence in the gardens''
::::''After the agony in stony places''
::::''The shouting and the crying''
::::''Prison and palace and reverberation''
::::''Of thunder of spring over distant mountains''
::::''He who was living is now dead''
::::''We who were living are now dying''
::::''With a little patience'' 

::::Na het fakkellicht rood op de bezwete gezichten
::::Na de ijzige stilte in de tuinen
::::Na de doodsstrijd op rotsige plaatsen
::::Het geschreeuw en het gehuil
::::Kerker, paleis en de weerkaatsing
::::van lentedonder uit de verre bergen
::::is hij die leefde nu dood
::::wij die leefden sterven nu
::::met een beetje geduld
::::::(vertaling: J. Grandgagnage)

== Nederlandse vertalingen ==
*[[w:Theo van Baaren|Theo van Baaren]]: ''Braakland'' (G.A. van Oorschot, 1949)
*[[w:Wim Bronzwaer|Wilhelmus Jozef Maria Bronzwaer]]: ''T.S. Eliot: gedichten: keuze uit zijn poëzie'', met medewerking van Kees Fens en Johan Kuin. Baarn 1983 (Ambo)
*[[w:Paul Claes|Paul Claes]]: ''Het barre land'', met commentaar en nawoord, tweetalige editie (de Bezige Bij, 2007; herziene editie 2022)
*[[w:Julien Georges Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]: ''Het Braakland'', tweetalige editie, ingeleid en uitvoerig geannoteerd (Brave New Books, 2024)

== Externe links ==
* [https://nl.wikisage.org/wiki/The%20Waste%20Land%20in%20Nederlandse%20vertaling The Waste Land in Nederlandse vertaling]
* Online vertaling door [[w:Jos Houtsma|Jos Houtsma]]: [https://web.archive.org/web/20250219201807/https://eliot.fandom.com/nl/wiki/De_woestenij ''De woestenij'' (met summier commentaar)](2013-2018)

{{Sub}}</text>
      <sha1>1bd45d1s659pdxr739r3dbzxl94u411</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shakespeares toneelstukken/Macbeth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42508</id>
    <revision>
      <id>422119</id>
      <parentid>377441</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <origin>422119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2289" sha1="qbuxolsabkvv1fm9g7cxm59cxsaghbh" xml:space="preserve">[[Bestand:Thomas Keene in Macbeth 1884 Wikipedia crop.png|links|miniatuur]]
'''''Macbeth''''' is een beroemde tragedie van [[Engelse literatuur/William Shakespeare (1564-1616)|William Shakespeare]] die waarschijnlijk ontstond in de periode tussen 1603 en 1607. Het stuk vertelt het verhaal van de Schotse generaal Macbeth die van drie heksen de profetie ontvangt dat hij de koning van Schotland zal worden. Aangemoedigd door zijn ambitieuze vrouw, Lady Macbeth, begeeft Macbeth zich op een pad van moord en bedrog om de profetie te vervullen.

== Inhoud ==
Macbeth wordt verteerd door ambitie en, aangemoedigd door zijn vrouw, Lady Macbeth, vermoordt hij koning Duncan en neemt hij de troon voor zichzelf. Het bewind van Macbeth wordt echter geplaagd door schuldgevoelens en paranoia, en hij wordt steeds meedogenlozer in zijn pogingen om de macht vast te houden. Zo beveelt hij de moord op zijn vriend Banquo en probeert iedereen uit te schakelen die een bedreiging vormt voor zijn troon. Uiteindelijk wordt Macbeth verslagen en gedood door een leger onder leiding van de verbannen prins Malcolm. Lady Macbeth lijdt ook aan schuldgevoelens en wordt uiteindelijk krankzinnig, geplaagd door de misdaden die ze hebben begaan.

== Thematiek ==
Het stuk onderzoekt thema's als ambitie, schuld, het lot en de corrumperende aard van macht. Het behandelt de psychologische effecten van Macbeths acties en de gevolgen van zijn ongecontroleerde ambitie. Het personage van Macbeth wordt vaak afgeschilderd als een tragische held die begint als een nobele en dappere krijger, maar uiteindelijk ten onder gaat vanwege zijn eigen gebreken en keuzes.

''Macbeth'' staat bekend om zijn gedenkwaardige monologen, waaronder de beroemde toespraak &quot;Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow&quot; in Act V, die reflecteert op de nutteloosheid en zinloosheid van het leven. Het stuk is op grote schaal opgevoerd en aangepast in verschillende vormen, waaronder toneelproducties, films en televisieaanpassingen. Het blijft een van Shakespeares populairste en meest bestudeerde werken, waarin tijdloze thema's worden verkend die ook het moderne publiek blijven boeien.

== Verder lezen ==
* [https://www.leesgenoot.nl/speurwerk/macbeth-het-vervloekte-toneelstuk Macbeth, het vervloekte toneelstuk van Shakespeare]

{{Sub}}</text>
      <sha1>qbuxolsabkvv1fm9g7cxm59cxsaghbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedichten uit de wereldliteratuur/The Raven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43541</id>
    <revision>
      <id>422122</id>
      <parentid>422109</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>een link naar je eigen website is niet acceptabel als referentie</comment>
      <origin>422122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22957" sha1="8w386700buamfpepep417dt4goirs63" xml:space="preserve">{{Gedichten uit de wereldliteratuur}}
[[Bestand:Raven Manet C2.jpg|miniatuur|links|Illustratie van ''The Raven'' door Édouard Manet]]
'''''The Raven''''' (De raaf) is een verhalend gedicht van de Amerikaanse schrijver [[Edgar Allan Poe]]. Het werd voor het eerst gepubliceerd in januari 1845 en staat vooral bekend om zijn muzikaliteit, gestileerde taal en griezelige sfeer. Het gedicht gaat over het mysterieuze bezoek van een pratende raaf aan een man die rouwt om het verlies van zijn geliefde Lenore en geleidelijk waanzinnig wordt. Zittend op een buste van Pallas Athene lijkt de raaf de hoofdpersoon nog meer te irriteren met zijn constante herhaling van de uitdrukking &quot;nevermore&quot;. De aangewende symboliek (bijvoorbeeld de raaf voor de dood, rouwen, het afglijden naar waanzin van de hoofdpersoon) creëert een bijzonder beklijvende sfeer.

Het gedicht bestaat uit 18 [[Woordenboek_literatuur#S|sextetten]], dus strofen van zes versregels. Over het algemeen zijn de verzen van ''The Raven'' trocheïsche achtlettergrepen (een [[Woordenboek_literatuur#T|trochee]] is een versvoet bestaande uit een beklemtoonde lettergreep gevolgd door een onbeklemtoonde). Het [[Woordenboek_literatuur#R|rijmschema]] is ABCBBB. In elke strofe rijmen de B-regels met het woord ‘Nevermore’ en Poe past eveneens binnenrijm toe in dezelfde versregel (bijvoorbeeld versregel 3: &quot;nearly ''napping''&quot;, suddenly there came a ''tapping''&quot;). In het gedicht wordt veelvuldig gebruikgemaakt van alliteratie (« Doubting, dreaming dreams... »). In ''The Raven'' maakt Poe uitgebreid gebruik van herhaling, wat de toenemende hallucinatie van de verteller overbrengt.

De hier gepubliceerde vertalingen van ''The Raven'' zijn van de hand van Jacob Van Lennep (1861) en van Jules Grandgagnage (2024).

== Het gedicht van Edgar Allan Poe (1845) ==
&lt;poem&gt;
'''THE RAVEN'''

Once upon a midnight dreary, while I pondered, weak and weary,
Over many a quaint and curious volume of forgotten lore—
    While I nodded, nearly napping, suddenly there came a tapping,
As of some one gently rapping, rapping at my chamber door.
“’Tis some visitor,” I muttered, “tapping at my chamber door—
            Only this and nothing more.”

    Ah, distinctly I remember it was in the bleak December;
And each separate dying ember wrought its ghost upon the floor.
    Eagerly I wished the morrow;—vainly I had sought to borrow
    From my books surcease of sorrow—sorrow for the lost Lenore—
For the rare and radiant maiden whom the angels name Lenore—
            Nameless here for evermore.

    And the silken, sad, uncertain rustling of each purple curtain
Thrilled me—filled me with fantastic terrors never felt before;
    So that now, to still the beating of my heart, I stood repeating
    “’Tis some visitor entreating entrance at my chamber door—
Some late visitor entreating entrance at my chamber door;—
            This it is and nothing more.”

    Presently my soul grew stronger; hesitating then no longer,
“Sir,” said I, “or Madam, truly your forgiveness I implore;
    But the fact is I was napping, and so gently you came rapping,
    And so faintly you came tapping, tapping at my chamber door,
That I scarce was sure I heard you”—here I opened wide the door;—
            Darkness there and nothing more.

    Deep into that darkness peering, long I stood there wondering, fearing,
Doubting, dreaming dreams no mortal ever dared to dream before;
    But the silence was unbroken, and the stillness gave no token,
    And the only word there spoken was the whispered word, “Lenore?”
This I whispered, and an echo murmured back the word, “Lenore!”—
            Merely this and nothing more.

    Back into the chamber turning, all my soul within me burning,
Soon again I heard a tapping somewhat louder than before.
    “Surely,” said I, “surely that is something at my window lattice;
      Let me see, then, what thereat is, and this mystery explore—
Let my heart be still a moment and this mystery explore;—
            ’Tis the wind and nothing more!”

    Open here I flung the shutter, when, with many a flirt and flutter,
In there stepped a stately Raven of the saintly days of yore;
    Not the least obeisance made he; not a minute stopped or stayed he;
    But, with mien of lord or lady, perched above my chamber door—
Perched upon a bust of Pallas just above my chamber door—&lt;ref&gt;Pallas Athena: godin van de wijsheid en de filosofie.&lt;/ref&gt;
            Perched, and sat, and nothing more.

Then this ebony bird beguiling my sad fancy into smiling,
By the grave and stern decorum of the countenance it wore,
“Though thy crest be shorn and shaven, thou,” I said, “art sure no craven,
Ghastly grim and ancient Raven wandering from the Nightly shore—
Tell me what thy lordly name is on the Night’s Plutonian shore!”
            Quoth the Raven “Nevermore.”

    Much I marvelled this ungainly fowl to hear discourse so plainly,
Though its answer little meaning—little relevancy bore;
    For we cannot help agreeing that no living human being
    Ever yet was blessed with seeing bird above his chamber door—
Bird or beast upon the sculptured bust above his chamber door,
            With such name as “Nevermore.”

    But the Raven, sitting lonely on the placid bust, spoke only
That one word, as if his soul in that one word he did outpour.
    Nothing farther then he uttered—not a feather then he fluttered—
    Till I scarcely more than muttered “Other friends have flown before—
On the morrow he will leave me, as my Hopes have flown before.”
            Then the bird said “Nevermore.”

    Startled at the stillness broken by reply so aptly spoken,
“Doubtless,” said I, “what it utters is its only stock and store
    Caught from some unhappy master whom unmerciful Disaster
    Followed fast and followed faster till his songs one burden bore—
Till the dirges of his Hope that melancholy burden bore
            Of ‘Never—nevermore’.”

    But the Raven still beguiling all my fancy into smiling,
Straight I wheeled a cushioned seat in front of bird, and bust and door;
    Then, upon the velvet sinking, I betook myself to linking
    Fancy unto fancy, thinking what this ominous bird of yore—
What this grim, ungainly, ghastly, gaunt, and ominous bird of yore
            Meant in croaking “Nevermore.”

    This I sat engaged in guessing, but no syllable expressing
To the fowl whose fiery eyes now burned into my bosom’s core;
    This and more I sat divining, with my head at ease reclining
    On the cushion’s velvet lining that the lamp-light gloated o’er,
But whose velvet-violet lining with the lamp-light gloating o’er,
            She shall press, ah, nevermore!

    Then, methought, the air grew denser, perfumed from an unseen censer
Swung by Seraphim whose foot-falls tinkled on the tufted floor.&lt;ref&gt;Serafs of serafijnen: de hoogste orde in de hoogste sfeer of koor van de engelen, gevolgd door de 'cherubs' en de 'tronen'.&lt;/ref&gt;
    “Wretch,” I cried, “thy God hath lent thee—by these angels he hath sent thee
    Respite—respite and nepenthe from thy memories of Lenore;&lt;ref&gt;Nepenthe: een fictief medicijn tegen verdriet - een 'medicijn van vergeetachtigheid' genoemd in de oude Griekse literatuur en Griekse mythologie, afgebeeld als afkomstig uit Egypte.&lt;/ref&gt;
Quaff, oh quaff this kind nepenthe and forget this lost Lenore!”
            Quoth the Raven “Nevermore.”

    “Prophet!” said I, “thing of evil!—prophet still, if bird or devil!—
Whether Tempter sent, or whether tempest tossed thee here ashore,
    Desolate yet all undaunted, on this desert land enchanted—
    On this home by Horror haunted—tell me truly, I implore—
Is there—is there balm in Gilead?—tell me—tell me, I implore!”&lt;ref&gt;Gilead: Een Bijbelse plaats, bekend om zijn geneeskrachtige kruiden.&lt;/ref&gt;
            Quoth the Raven “Nevermore.”

    “Prophet!” said I, “thing of evil!—prophet still, if bird or devil!
By that Heaven that bends above us—by that God we both adore—
    Tell this soul with sorrow laden if, within the distant Aidenn,&lt;ref&gt;Hof van Eden, het aardse paradijs.&lt;/ref&gt;
    It shall clasp a sainted maiden whom the angels name Lenore—
Clasp a rare and radiant maiden whom the angels name Lenore.”
            Quoth the Raven “Nevermore.”

    “Be that word our sign of parting, bird or fiend!” I shrieked, upstarting—
“Get thee back into the tempest and the Night’s Plutonian shore!
    Leave no black plume as a token of that lie thy soul hath spoken!
    Leave my loneliness unbroken!—quit the bust above my door!
Take thy beak from out my heart, and take thy form from off my door!”
            Quoth the Raven “Nevermore.”

    And the Raven, never flitting, still is sitting, still is sitting
On the pallid bust of Pallas just above my chamber door;
    And his eyes have all the seeming of a demon’s that is dreaming,
    And the lamp-light o’er him streaming throws his shadow on the floor;
And my soul from out that shadow that lies floating on the floor
            Shall be lifted—nevermore!
&lt;/poem&gt;

== Vertaling in publiek domein door Jacob van Lennep (1861) ==
&lt;poem&gt;
'''DE RAAF'''

’t Was een midnacht, droef en donker:
En bij ’t eenzaam lampgeflonker
Zat ik in mijn stille boekcel, moê van ’t lezen, duttend neêr.
Toen me opeens een haastig tikken
Uit mijn sluimring op kwam schrikken:
‘’t Is,’ zoo dacht ik, ‘een bezoeker, die wat laat is in de weer.
Wie zou ’t zijn, die nu zich aanmeldt en zoo laat is in de weer?
‘k Wachtte geen bezoekers meer.’

Ach! verbeeldings wreed vermogen
Roept zoo helder voor mijn oogen
Én die midnacht én mijn stemming, beî zoo droef en donker, weêr.
‘k Had vergeefs in oude boeken
Geestverstrooiing willen zoeken,
Uit mijn ziel den rouw verdrijven en de erinnering aan Glyceer: –
De Englen, toen zij haar ontvingen, de Englen noemden haar Glyceer;
‘k Noem haar aardschen naam niet meer.

‘k Zag ’t verstervend haardvuur schijnen
Op de zijden hanggordijnen,
Die, als van een tocht bewogen, ritslend golfden op en neêr.
‘k Bleef ’t getik voortdurend hooren,
En ik dacht: wie komt mij storen?
Wie toch is hij, die daar aanklopt en zoo laat is in de weer!’
En ‘k herhaalde: ‘Een nachtbezoeker, die wat laat is in de weer:
‘k Wachtte geen bezoekers meer.’

Dan ‘k stond op, daar ‘k mij vermande
En mijn dwazen schrik verbande:
‘Binnen!’ riep ik, ‘wie gij zijn moogt, en vergeef, zoo deze keer
Ik u licht wat lang deed wachten:
‘k Was verzonken in gedachten.’ –
(‘k Had meteen de deur geopend) ‘Nu, Mejufvrouw of Mijnheer,
Kom vrij binnen.’ – Maar daar buiten kon ik Juffer zien noch Heer,
‘k Zag er – duisternis, niets meer.

In die duisternissen glurend,
Stond ik lang nog, voor mij turend,
Droomen droomend als geen stervling immer heeft gedroomd weleer,
Maar ik vernam geluid noch teeken;
Niets kwam hier de stilte breken;
Ja: een woord toch hoorde ik spreken: ’t was uw lieve naam, Glyceer!
Ik, ik zelf, ik sprak hem fluistrend; en ook de echo riep: ‘Glyceer!’
’t Was mijn echo en niets meer.

‘k Was, met huivring door de leden,
In mijn leunstoel weêr gegleden,
Als zich dat getik herhaalde, luider nu dan d’ eerste keer,
En terstond: ‘wat dwaze vreezen!’
Riep ik: ‘’t zal de nachtwind wezen,
Die een takje tegen ’t venster doet bewegen, heen en weêr:
’t Is een takje, tegen ’t venster zich bewegend, heen en weêr;
’t Is een takje en niets meer.’

‘k Schoof nu even ’t venster open,
En, onmiddellijk toegeloopen,
Stapte een zwarte Raaf naar binnen, statig als een kloosterheer,
En, niet groetend, niet verbeidend,
Maar de breede vlerken spreidend,
Vloog hij op en zette daadlijk op mijn kamerdeur zich neêr:
Op den Pallaskop daarboven zette zich de vogel neêr,
Zat te pronk daar – en niets meer.

Hoe droefgeestig, bij ’t aanschouwen
Kon ik slecht een lach weêrhouen
Om het deftig zelfvertrouwen van dien zwartgerokten Heer.
‘Zoekt gij,’ vroeg ik, ‘puik der Raven!
In dit huis een veilge haven?
Ver van Plutoos droeve rijken en het grimmig spokenheir?’ –
En de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’ –

Dat somtijds de Raven spreken
Was reeds vroeger mij gebleken;
Maar dees stem klonk mij in de ooren als uit onbekende sfeer.
En dan, wien werd ooit te voren
Zulk een vreemd bezoek beschoren?
En bij wien zette ooit een Nachtraaf op een kamerdeur zich neêr,
Zette een vogel op den helmkam van een Pallaskop zich neêr,
Die zóo heette: ‘Nimmermeer’? –

Onbeweeglijk neêrgedoken,
Had de Raaf dien naam gesproken,
Met een nadruk, zoo gewichtig, of ’t een spreuk waar, rijk in leer.
En niets verder deed hij hooren,
Tot ik, in gepeins verloren,
Tot mij zelf sprak: ‘Mij verlieten al mijn vrienden, keer op keer,
Morgen zal ook deze weggaan, als zij deden, keer op keer,
Maar de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’

Schoon het antwoord mij verraste,
Dat zoo juist op ’t vragen paste,
‘k Dacht: ‘Licht, dat hij op dat antwoord, als zijn ganschen voorraad teer’;
Mooglijk moest met wreede rampen
Zijn gewezen meester kampen;
Mooglijk drukten bittre smarten vaak de ziel diens meesters neêr,
En herhaalde vaak die meester, drukte zielsverdriet hem neêr,
’t Droef refrein van: ‘Nimmermeer.’

En terwijl, op die gedachte,
Spijt mijn leed, ik heimlijk lachte,
Zag ik uit mijn leunstoel opwaarts naar dien vogel, zwart van veêr.
Zat ik, rustig neêrgezegen
Bij mij zelven te overwegen,
Wat wel ’t beest, dat ginds te pronk zat, deftig als een kloosterheer,
Zwart en glanzig, stuursch en grimmig als een trotsche kloosterheer,
Meende met dat ‘Nimmermeer.’

‘k Zat in diep gepeins verloren,
En de Raaf keek, of zijn toren
Mij het harte woû doorboren, strak en starend op mij neêr.
Ach! die blik! ’t was of hij beelden
Mij herriep vol smart en weelden:
En mijn hoofd school weg in ’t kussen, ’t kussen, dat zij zelf weleer
Had doorstikt met zijden bloemen, waar ze op had gerust weleer,
Maar, helaas! voortaan niet meer!

Toen was ‘t, of ik walmen speurde,
Of een balsem mij omgeurde,
Mij een wierook, zacht bedwelmend, tegenwaaide uit hooger sfeer-
‘Ach!’ zoo riep ik: ‘biedt de Algoedheid
Mij den zwijmeldrank vol zoetheid,
Die mijn zielsbedruktheid wegwischt met de erinring aan Glyceer?
Geef, o geef! ‘k Wil haar vergeten, ja, vergeten mijn Glyceer.’ –
Maar de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’

‘Vloekprofeet! hoe ge u moogt heeten!’
Borst ik uit, van spijt bezeten:
‘Dier of Duivel! ’t Zij de Booze, ’t zij het gure winterweêr
U naar dit verblijf van smarten
Afzond om mijn rouw te tarten,
Zeg mij – o! ik wil het weten, eer het lijden mij verteer’,
Is er balsem voor mijn wonde? voor mijn leed, eer ’t mij verteer?’
En de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’

‘Vloekprofeet! hoe ge u moogt heeten!
Dier of Duivel, doe mij weten,’
Zei ik: ‘’t Is bij God daarboven, dat ik sidd’rend u bezweer –
Zal, van weedom thans bevangen,
Eens mijn ziele troost erlangen,
Zal zij eens het aanschijn weerzien van mijn zalige Glyceer?
Weêr in reiner lucht hereend zijn met mijn zalige Glyceer?’
En de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’

‘Moog’ dat woord uw leste wezen!’
Riep ik, driftig opgerezen:
‘Weg van hier, gij onheilsbode! Keer naar Plutoos donker meir,
Blijf geen pluim hier na, die ’t melde
Wat uw logenmond mij spelde:
Laat voortaan mij eenzaam treuren. Zie! ik open ’t venster weêr….
Ga! ontsla mij van uw bijzijn, blaas of kraai den aftocht weêr…’
Maar de Raaf sprak: ‘Nimmermeer.’

En de Raaf is tot op heden
Van zijn plaats niet afgetreden;
Op dien bleeken kop van Pallas zit hij als gemetseld neêr,
Zit hij, uren achter uren,
Als een droomend spook te turen,
En het lamplicht geeft zijn beeltnis, op den wand geschaduwd, weêr:
En wanneer ontdoet mijn ziel zich van de vloekverschijning weêr?
Ach! ik weet het: – nimmermeer.
&lt;/poem&gt;

== Moderne vertaling door Jules Grandgagnage (2024) ==
&lt;poem&gt;
'''DE RAAF'''

Eens op een woelige middernacht, toen ik verzwakt en moe nadacht
over menig vreemde tekst van een lang vergeten leer—
terwijl ik knikkend haast insliep, kwam er plotseling iets tikken,
als zacht geklop van iemand op mijn kamerdeur, telkens weer.
&quot;Een bezoeker!' dacht ik,&quot; kloppend op mijn deur, telkens weer—
&quot;Dat is alles, en niets meer.&quot;

Ah, ik herinner me nog helder, 't was in die grimmige maand december;
hoe het stervend vuur zijn schaduwgeesten wierp op mijn vloer,
hoe ik snakte naar de morgen; — en in boeken zocht, vruchteloos,
naar soelaas voor mijn verdriet om het verlies van Leonoor—
dat kostbare stralende meisje, dat de engelen noemen: Leonoor—
Haar naam ging hier voorgoed teloor.

En het ruisend, droevig deinen van de purperen gordijnen
deed me deinzen — en huiveren met een angst die 'k nooit voordien ervoer;
zodat ik om mijn hart te stillen steeds dezelfde woorden sprak:
&quot;Een gast is het, die mij om toegang aan mijn kamerdeur verzoekt —
Een late gast, die mij om toegang aan mijn kamerdeur verzoekt —
Niet meer dan dit is wat ik hoor.&quot;

Weldra, niet meer zo erg door vrees bevangen, draalde ik niet langer;
&quot;Heer of Dame&quot;, sprak ik, &quot;vergeef me, uw wachten spijt me werkelijk zeer,
maar ik sliep haast tot u met zacht geklop mij wekte, met zacht geklop,
zo stil: dat iemand aan de deur kon staan, wist ik niet zeker meer.&quot;
Zo sprekend opende ik de deur voor de dame of de heer;—
Duisternis was er,  niets meer!

Versteend van angst en onbegrip bleef ik daar lang in 't duister staren,
dromen dromend die tevoren geen sterveling had durven dromen;
maar de stilte, ongebroken, gaf geen teken, slechts een woord —
het enige woord, dat fluisterend werd uitgesproken: &quot;Leonoor!&quot;
Dit fluisterde ik, en het duister echode schor : &quot;Leonoor!&quot; —
Alleen maar dit heb ik gehoord.

Weer naar mijn kamer kerend met mijn radeloze ziel in brand,
hoorde ik dra alweer geklop, nog wat luider dan ervoor.
&quot;Ongetwijfeld&quot;, sprak ik, &quot;is er iets tegen mijn raam aan 't strijken;
Kom, en laat ik zelf kijken, wat voor mysterie mij verstoort:
Laat ik mijn hart even verstillen, tot dit mysterie is ontknoopt ;— 
't Is slechts de wind die ik hier hoor!&quot;

Ras gooide ik het luikje open toen, zijn veren deftig schuddend,
er, statig als uit een nobeler tijd, plots een raaf kwam binnengelopen;
Hij had geen tijd voor enig eerbetoon en zette zich zonder dralen
met de pose van een heer of dame, zette hij zich hoog
boven mijn kamerdeur op een beeld van Pallas, zat hij hoog —
Hij zat en rustte slechts daarboven.

Toen heeft die ebbenzwarte raaf mijn droef gelaat tot vreugd verkeerd
bij de aanblik van dit ernstig en waardig tafereel;
&quot;Al is je kuif zo kort geschoren&quot;, zei ik, &quot;laf ben je niet geboren,
Jij, gore oude raaf, spokend langs de nachtelijke sfeer —
Zeg me, wat is je vorstennaam aan d' oevers van de plutoonse sfeer!&quot;
En de raaf zei: &quot;Nimmermeer.&quot;

Met verwondering hoorde ik de akelige vogel duidelijk spreken,
ook al was zijn antwoord weinigzeggend, zinloos, en niets meer;
want, geef toe: geen levend mens was ooit gezegend met 't geluk
een vogel te zien boven zijn kamerdeur, gezeten als een heer —
Een vogel of beest boven de kamerdeur streek op mijn buste neer,
en zijn naam was 'Nimmermeer.'

Maar de raaf, zo eenzaam tronend op de buste, onbewogen, 
sprak, alsof het heel zijn ziel omsloot, dat ene woord alleen.
Daarna niets meer  — en hij bewoog geen veer tot ik het woord weer nam
en nauwelijks hoorbaar fluisterde: &quot;Veel anderen gingen van mij heen —
Ook hij gaat, tegen de ochtend, als alle hoop voordien, weer van mij heen.&quot;
Toen zei de vogel: &quot;Nimmermeer.&quot;

Opgeschrikt door 't rake antwoord dat de stilte had verbroken,
zei ik &quot;Ongetwijfeld is 't een woord dat hij heeft geleerd
van een of andere droeve meester, achtervolgd door ongeluk,
een die telkens weer zijn lot bezong over zijn ommekeer—
tot de treurzang van zijn hoop slechts één refrein behield, slechts één:
'Nimmer — nimmermeer'.&quot;

Met mijn verbeelding door de raaf verleid en tot een lach verblijd,
trok ik tot voor de vogel, buste en deur een zetel bij van leer
met kussens van fluweel, waarin ik verzonk in ijle dromerij,
keer op keer verzinnend wat deze sinistere vogel van weleer,
wat deze lompe, gruwelijk magere, sinistere vogel van weleer
meende, krassend &quot;Nimmermeer&quot;.

Op deze vermoedens zat ik te broeden, maar geen lettergreep sprak ik
tegen de vogel wiens scherpe ogen mijn borst doorboorden als een speer;
Zo liet ik me over aan deze tover, mijn hoofd ontspannen achterover
op de fluwelen hoes van 't kussen waar de lamp haar licht op scheen,
die paarsfluwelen hoes van 't kussen waar de lamp haar licht op scheen
daar rust zij, ach, nimmermeer!

Zwaar van parfum werd toen de lucht van een onzichtbaar wierookvat,
gezwaaid door serafijnen; met ijle voetjes daalden ze voor me neer.
&quot;Ellendeling!&quot; riep ik, &quot;God zendt je met deze engelen respijt,
respijt voor elke herinnering aan Leonoor die je nu deert,
Zwelg dus van de lucht zwaar van nepenthes zodat je haar vergeet!&quot;
En de raaf sprak: &quot;Nimmermeer.&quot;

&quot;Profeet!&quot; zei ik, onheilsbode, kwade vogel of demoon! —
Heeft de Verleider je uitgezonden of wierp de storm je hier neer?
Desolaat maar onverschrokken naar dit barre land getrokken —
naar dit huis waar spoken dwalen — zeg me eerlijk zonder meer —
Is er — is er balsem in Gilea —zeg het zonder meer!&quot;
En de raaf zei: &quot;Nimmermeer.&quot;

&quot;Profeet!&quot; zei ik, onheilsbode, kwade vogel of demoon!
Zweer bij de hemel boven ons en bij de God die we vereren —
Dat deze ziel die heeft geleden ooit in het verre Eden
dat heilig meisje zal omarmen, door d' engelen Leonoor geheten —
dat zeldzaam stralend meisje, door de engelen Leonoor geheten.&quot;
En de raaf zei: &quot;Nimmermeer.&quot;

&quot;Laat dan dit woord, vogel of vijand,  ons scheiden!&quot; schreeuwde ik furieus—
&quot;Keer naar je nachtelijke plutoniaanse oevers en tempeesten weer!
En laat mij geen zwarte veren na als heugenis van jouw leugen!
Houd mijn eenzaamheid in ere! — en van mijn buste en deur vlieg heen!
Ruk je snavel uit mijn hart, je vorm van mijn deur: vlieg heen!&quot;
En de raaf sprak &quot;Nimmermeer.&quot;

En de raaf, geen veer bewegend, zit daar nog steeds, zit daar nog steeds
op het bleke beeld van Pallas op mijn deur zit hij daar neer;
En zijn ogen zijn de ogen van een dromende demoon,
En 't lamplicht stromend over hem werpt op de vloer zijn schaduw neer;
En mijn ziel vanuit de donkere schaduw die op de vloer nu zweeft
zal herrijzen — nimmermeer!
&lt;/poem&gt;

== Referenties ==
;Vertalingen
* [https://bibliothecastudenticaanderotica.wordpress.com/2021/04/17/de-raaf-allereerste-nederlandstalige-edgar-allan-poe-vertaling/ Vertaling van ''The Raven'' door Jacob Van Lennep (in publiek domein)]
* [https://www.leesgenoot.nl/recensies/the-raven-in-nederlandse-vertaling The Raven in Nederlandse vertaling]
;Noten
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8w386700buamfpepep417dt4goirs63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Ham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43781</id>
    <revision>
      <id>422213</id>
      <parentid>394525</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+ link [[Kookboek/Vleessoorten|</comment>
      <origin>422213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="2ltpsw66gu9s8lu7erxp63ucbwi6cdv" xml:space="preserve">'''Ham''' (Nederland) of '''hesp''' (België) is een voedingsmiddel dat gemaakt wordt van [[Kookboek/Vleessoorten|varkensvlees]] en behoort tot de {{Wp|Vleeswaren|vleeswaren}} of charcuterie. Ze worden meestal aangeboden in plakjes, maar ook wel als dikkere schijven en stukken.

== Soorten ham ==
Ham is beschibaar als:
* gekookt product, zoals achterham, schouderham, beenham en casselerrib
* rauwe ham, die gedroogd en gerookt is, zoals Ardennerham, Serranoham en Schwarzwalder Schinken; deze soorten komen meestal uit het buitenland en worden beschouwd als delicatessen.

== Ham in de keuken ==
Ham is een kant-en-klaar product dat zonder verdere bewerking gebruikt kan worden. Het is geschikt als broodbeleg, in hapjes (zoals hamrolletjes met een vulling van augurk of rauwkostsalade) en in talloze gerechten zoals bij groenten (witlof, asperges, sperziebonen, andijvie), in stamppotten, pasta's, rijstgerechten, salades en sauzen. 

=== Recepten met ham ===
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-ham
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
&quot;14 - ITALY - prosciutto (leg - ham) - taglio anatomico della carne di maiale.jpg|Deel van het varken waarvan ham wordt gemaakt
Prosciutto smokehouse.JPG|Roken van rauwe ham
Prosciutto di Parma e melone2.jpg|Rauwe ham met meloen (voorgerecht)
Proscuitto wrapped asparagus (3189208346).jpg|Asperges met rauwe ham
Тамбовский окорок.jpg|Gekookte ham
Schinkenbrot Gasthof Frankenalb Neuhaus Pegnitz .JPG|Ham als broodbeleg
Kasseler und Sauerkraut 02.jpg|Casselerrib met zuurkool
Pizza con jamón.jpg|Pizza met ham
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
* In de koelkast:
** in de originele verpakking of in een afgesloten bakje met een goed sluitend deksel.
* De uiterste bewaartermijn in gesloten verpakking staat op de verpakking. Daarna niet meer gebruiken.
* In aangebroken verpakking: 
** gekookte ham: enkele dagen
** rauwe ham: een week

[[Categorie:Vlees|Ham]]
[[Categorie:Broodbeleg|Ham]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2ltpsw66gu9s8lu7erxp63ucbwi6cdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gehakt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43837</id>
    <revision>
      <id>422212</id>
      <parentid>401906</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3413" sha1="5nxwwcsasb7p9yxhfpq0n2fak5ggd5t" xml:space="preserve">[[Bestand:A Meat Mincer.jpg|thumb|Gehakt maken met een gehaktmolen]]

'''Gehakt''' is gemalen [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]]. Het kan in principe van alle vleessoorten worden gemaakt, het meest gangbare is runder- en varkensvlees. 

== Soorten gehakt ==
* Soort vlees: rund, varken, lam, schaap, kip; onder half-om-half gehakt wordt een mengsel van rund- en varkensgehakt verstaan, tenzij anders is aangegeven.
* Vetgehalte: mager (15%), tartaar (10%), overige soorten: 25%

== Gebruik ==
Gehakt is een veelzijdig product. Het kan bijvoorbeeld rul worden gebakken en dan worden gebruikt in een saus voor pastagerechten, er kunnen gehaktballen mee worden gemaakt die met allerlei verschillende sauzen worden geserveerd en het kan worden gebruikt als vulling van groenten in ovengerechten.

Gehakt wordt meestal gebakken, een enkele keer gekookt (zoals bij soepballetjes). 

=== Rul bakken van gehakt ===
* Kruid het gehakt met specerijen en/of kruiden naar keuze of volgens het recept.
* Doe een klontje boter, margarine of een scheutje plantaardige olie in een koekenpan of braadpan. Verwarm het vet op een matig vuur totdat het gesmolten of verwarmd is (olie mag niet gaan walmen, boter/margarine moet gesmolten zijn maar niet te bruin worden).
* Doe dan het gehakt in de pan en prak het gehakt fijn met een vork, maar raak met die vork NIET de bodem van de pan (dat geeft krassen). Leg dan de vork weg (gebruik hem niet meer, vóórdat hij goed is afgewassen) en roer het gehakt tot korreltjes met een een houten of plastic {{Wp|Pollepel|pollepel}}. Het gehakt moet grijsbruin en korrelig zijn voordat je de volgende ingrediënten erbij doet.
* Variant: doe wat kerrie, andere specerijen of rozemarijn in het vet vóórdat het gehakt erbij gaat. Bak die kort mee op laag/middelhoog vuur.

=== Recepten met gehakt ===
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-gehakt
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}

== Waarschuwingen ==
Rauw gehakt kan besmet zijn met bacteriën waarvan mensen ziek kunnen worden. Daarom:
* Gehakt kan niet rauw worden gegeten, het risico op besmetting is daarvoor te groot.
* Was altijd je handen vóórdat je met rauw gehakt werkt.
* Houd keukengerei dat met rauw gehakt in aanraking komt altijd gescheiden van ander keukengerei. Was dit keukengerei altijd direct na gebruik goed af.
* Was je handen direct nadat je met rauw gehakt hebt gewerkt.
* Bak gehakt altijd goed door. 
* Zorg dat gaar gehakt niet in aanraking komt met keukengerei dat is gebruikt voor rauw gehakt.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Gehaktballetjes.jpg|Gehaktballen
2020-04-12 18 59 47 Ground beef on a paper plate in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|Rul gebakken gehakt
La Place Worstenbroodje 2024-11-27 cropped.jpg|Worstenbroodje
Saucijzenbroodje.jpg|Saucijzenbroodje
Slavinken2.JPG|Slavinken (gehakt met ontbijtspek)
Gevulde Paprika 2.jpg|Gevulde paprika met gehakt
2007 12 11 - Laurel - Meat sauce on spaghetti.JPG|Spaghetti met gehaktsaus
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
* Rauw gehakt: 
** 1 dag in de koelkast, goed afgedekt
** 3 maanden in de diepvries, mits direct na aankoop het gehakt wordt ingevroren en goed wordt afgedekt.
* Gaar gehakt:
** Twee dagen in de koelkast, goed afgedekt
** 3 maanden in de diepvries, mits goed afgedekt.

[[Categorie:Vlees|Gehakt]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>5nxwwcsasb7p9yxhfpq0n2fak5ggd5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rundvlees</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43838</id>
    <revision>
      <id>422218</id>
      <parentid>394975</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="2j4bi3hn8h2yef4yjzbz6nu6wvn4lqi" xml:space="preserve">'''Rundvlees''' is de verzamelnaam van [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] van koeien, stieren en ossen. Ook kalfsvlees behoort ertoe, hoewel dat vaak als een aparte culinaire categorie wordt behandeld.

== Soorten en toepassingen ==
* ''Soorten'': De categorie rundvlees biedt een breed spectrum aan soorten en kwaliteiten: van snel-klaar tartaar en biefstuk tot stoofvlees dat uren moet sudderen, en van vette corned beef tot magere rosbief. 
* ''Toepassingen'' zijn net zo breed: diverse soorten broodbeleg, voorafjes en hoofdmaaltijden, van eenvoudig tot luxe. 

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Carpaccio de bœuf, restaurant Danieli (Vienne, Autriche).jpg|Voorgerecht met rundercarpaccio
Canned corned beef 20201018 085619.jpg|Ingeblikte cornedbeef
Chambers Grill, KL Hilton PC304602 (11683261495).jpg|Biefstuk
Hachee 1.jpeg|Hachée (stoofvlees)
A homemade hamburger.jpg|Broodje hamburger
Roast beef on bagel - Massachusetts.jpg|Rosbief op brood
Filet americain on bread.jpg|Filet americain op brood
Osseworst en Amsterdamse uitjes.JPG|Osseworst en Amsterdamse uitjes
&lt;/gallery&gt;

==Recepten met rundvlees==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-rundvlees
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Vlees|Rundvlees]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2j4bi3hn8h2yef4yjzbz6nu6wvn4lqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rookworst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43861</id>
    <revision>
      <id>422205</id>
      <parentid>394902</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+  [[Kookboek/Worstsoorten|worst]]</comment>
      <origin>422205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="8pvxhl26ncxor7mqi998szjox8tknmh" xml:space="preserve">[[Bestand:Boerenkool stamppot.jpg|thumb|Rookworst op boerenkoolstamppot]]
'''Rookworst''' is een [[Kookboek/Worstsoorten|worst]] waarbij een mengsel van gemalen vlees, specerijen en zout in een omhulsel wordt gestopt en vervolgens gerookt. Het is een traditioneel Nederlands product.

Rookworst bestaat in diverse uitvoeringen:
* van grof en fijn gemalen vlees;
* traditioneel bestaat een rookworst uit varkensvlees, maar er zijn ook varianten met rundvlees en met mager vlees
* uit een fabriek en door een slager bereid

== Gebruik ==
Rookworst is bij aankoop nog rauw. Daarom moet rookworst altijd eerst worden geweld voordat hij geschikt is voor consumptie. Zet daarvoor een ruime pan met warm water op een kookplaat en breng het water op zo'n 80°C, laat het water niet koken. Leg de (rauwe) rookworst er 15-20 minuten in. 

Rookworst wordt veel gebruikt bij stamppotten, in erwten- en bonensoep, maar kan ook worden gebruikt voor rijst- en macaronigerechten en als broodbeleg. Rookworst kan ook uit het vuistje worden gegeten, bijvoorbeeld met een likje mosterd.

==Recepten met rookworst==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-rookworst
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Michel Welling maakt zijn Gelderse Rookworst.webm|Video over het maken van rookworst op ambachtelijke wijze
Snert.jpg|Erwtensoep met rookworst
Zuurkool op bord (cropped).jpg|Rookworst met zuurkool
Rookworst broodjes, Lidl Winschoten (2020).jpg|Rookworstbroodjes
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
* Voorverpakt, niet aangebroken: zie houdbaarheidsdatum op de verpakking.
* Van de slager: 2 dagen in de koelkast, 3 maanden in de diepvries.
* Na het wellen: 2 dagen in de koelkast, 3 maanden in de diepvries.

{{Sub}}

[[Categorie:Worst|Rookworst]]</text>
      <sha1>8pvxhl26ncxor7mqi998szjox8tknmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kwark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43871</id>
    <revision>
      <id>422222</id>
      <parentid>411493</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="imc0blynl1w80hqdrdaerbzup02phll" xml:space="preserve">[[Bestand:Skimmed milk quark on spoon.jpg|thumb|240px|Kwark]]
'''Kwark''' (Nederland) of '''plattekaas''' (Vlaanderen) is een zurig zuivelproduct dat is aangezuurd met melkzuurbacteriën. Kwark is dikker dan (vloeibare) yoghurt, maar beter roerbaar dan gewone [[Kookboek/Kaas|kaas]]. Kwark is verkrijgbaar als volle (6-8% vet), halfvolle (3,2% vet) en magere (minder dan 1% vet) kwark. 

Kwark wordt onder andere gebruikt voor ontbijt (met bijvoorbeeld muesli en fruit), desserts, kwarktaart, koude sauzen en in deeg.

==Recepten met kwark==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-kwark
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Breakfast with quark and nuts 2015.jpg|Kwark met noten als ontbijt
Quark brot.jpg|Kwark als broodbeleg
Kräuterquark 2.JPG|Kruidenkwark (saladesaus)
Cherry - curd cheese - dessert (31231497304).jpg|Dessert met kwark
Goats Curd Cheese Cake - Giant Steps Winery AUD11 - photo by Julia.jpg|Kwarktaart met kersen
Varškinės spurgos.JPG|Kwarkballetjes (van deeg met kwark)
&lt;/gallery&gt; 

[[Categorie:Zuivel|Kwark]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>imc0blynl1w80hqdrdaerbzup02phll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Roomkaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43881</id>
    <revision>
      <id>422223</id>
      <parentid>411495</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="azs1d569j1i0wi3bk8vx1f4tj11bhd5" xml:space="preserve">[[Bestand:Modern Kitchen strawberry cream cheese 3.jpg|thumb|Roomkaas op een stukje stokbrood]]
'''Roomkaas''' is een verse [[Kookboek/Kaas|kaas]] met minimaal 33% vet. Roomkaas is niet gerijpt en heeft geen korst. Daardoor is hij gemakkelijk smeerbaar en heeft hij een milde smaak (sommigen zullen zeggen: flauwe smaak). Fabrikanten voegen soms smaak toe, zoals knoflook of tuinkruiden, maar dat kun je uiteraard ook zelf doen. &quot;Zuivelspread&quot; is roomkaas met een vetgehalte van minder dan 33%. 

Roomkaas wordt gebruikt op brood en toastjes, in cheesecake en sauzen, en als vervanging van room in soepen en pasta's.

==Recepten met roomkaas==
{{Kolommen automatisch
|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-roomkaas
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Benedictine (condiment).JPG|Kruidenroomkaas met toastjes
Como Käsekuchen.jpg|Cheese cake
Kremostsuppe (cream cheese soup).jpg|Roomkaassoep
Cream Cheese Shuto Pasta.jpg|Spaghetti met roomkaas
&lt;/gallery&gt;

[[Categorie:Zuivel|Roomkaas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>azs1d569j1i0wi3bk8vx1f4tj11bhd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pindakaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43889</id>
    <revision>
      <id>422250</id>
      <parentid>394764</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kookboek/Beleg|</comment>
      <origin>422250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="ayyh2vrewwltxsv29u7c7z3cg3ve373" xml:space="preserve">[[Bestand:Peanut butter glass 4.jpg|thumb|220px|Pot pindakaas]]
Pindakaas is een smeerbare pasta van gemalen pinda's en wordt in de regel verkocht in glazen potten. 

Pindakaas wordt in verschillende varianten aangeboden: van 100% pure pindakaas tot pindakaas met toevoegingen zoals palmolie, zout en suiker; en van gladde pindakaas tot pindakaas met stukjes noot. In een speciaalzaak zijn nog veel meer smaken verkrijgbaar, zie bijvoorbeeld [https://depindakaaswinkel.nl/collections/pindakaas Pindakaaswinkel]. 

Pindakaas wordt gebruikt als [[Kookboek/Beleg|broodbeleg]] (al of niet met jam, hagelslag of andere combinaties) en in pindasauzen en pindasoepen. Maar ook in talloze snoeprepen, taart en zelfs in ijs. Meer combinaties: zie [[c:Category:Peanut butter|afbeeldingen op Commons]].

== Recepten met pindakaas ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-pindakaas
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Bewaren ==
Een geopende pot pindakaas kun je tot 1 jaar bewaren. Wel moet hij dan afgesloten, droog en donker worden bewaard (niet in de koelkast). Als er olie boven komt drijven, is het tijd om hem weer eens goed door te roeren, zodat ook het onderste laagje smeuïg blijft.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
2020-05-04 23 46 25 A slice of Sara Lee white whole grain bread covered with Jif peanut butter in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|Boterham met pindakaas
Peanut butter and jelly sandwich (11120683916).jpg|Pindakaas met jam op brood
2016 0427 Factory-made satay babi Netherlands.jpg|Satéstokjes met pindasaus
Hovering above the ants.jpg|Hapjes bleekselderij met pindakaas en rozijnen
Feastables Peanut Butter.png|Chocola met pindakaas
LD-Nutty-Bar-Split.jpg|Pindakaasreep
Izzy's Non-Dairy Chocolate Peanut Butter Ice Cream (34827106146).jpg|Chocolade-pindakaas-ijs
&lt;/gallery&gt;

[[Categorie:Broodbeleg|Pindakaas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ayyh2vrewwltxsv29u7c7z3cg3ve373</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Varkensvlees</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43922</id>
    <revision>
      <id>422219</id>
      <parentid>395082</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="mrcg8nzn57dx8y1wjvvcc94pqsfslcl" xml:space="preserve">'''Varkensvlees''' is [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] dat afkomstig is van varkens. 

== Soorten en toepassingen ==
* Er bestaat een breed scala aan soorten en kwaliteiten varkensvlees: van alledaags gehakt, spek en vele soorten vleeswaren, tot varkenshaas en Ibérico ham.
* Het scala aan toepassingen is net zo breed: broodbeleg, voorafjes en hoofdmaaltijden, van eenvoudig tot luxe. 

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Grocery store in Rome.jpg|Verschillende soorten ham en spek
Традиционално сервиран ајвар.jpg|Schijfjes salami als hapjes
-2021-08-27 Homemade Pork pie, Trimingham, Norfolk (2).JPG|Paté
Saucijzenbroodje.jpg|Saucijzenbroodje
Slavinken2.JPG|Slavinken
Gehaktballetjes.jpg|Gehaktballetjes
Longhorn Cowboy Pork Chops .jpg|Karbonade met broccoli
Cordon-bleu-2.jpg|Cordon bleu gevuld met ham en kaas
Riesen-Wiener-Schnitzel.png|Wiener Schnitzel
Pork Tenderloin on cutting board.jpg|Varkenshaas
&lt;/gallery&gt;

==Recepten met varkensvlees==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-varkensvlees
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Vlees|Varkensvlees]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mrcg8nzn57dx8y1wjvvcc94pqsfslcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kalfsvlees</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43923</id>
    <revision>
      <id>422214</id>
      <parentid>394537</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="a6u3gf986ldnhjkbnq1ebbz7do7bsg2" xml:space="preserve">'''Kalfsvlees''' is [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] dat afkomstig is van jonge kalveren, niet ouder dan 12 maanden. Het is in het algemeen mager en mals. 

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Veal meat, 2010.jpg|Rauw kalfsvlees
Boeuf saler.jpg|Gebraden kalfsvlees
Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Chateaubriand
SweetbreadsChufaCuminBroccoliCocoa (8311452821).jpg|Kalfszwezerik
Liverwurst 03.jpg|Leverworst
Glarner Kalberwürste auf Grill.jpg|Gebraden kalfsworstjes
&lt;/gallery&gt;

==Recepten met kalfsvlees==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-kalfsvlees
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Vlees|Kalfsvlees]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>a6u3gf986ldnhjkbnq1ebbz7do7bsg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Braadworst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43931</id>
    <revision>
      <id>422204</id>
      <parentid>421884</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kookboek/Worstsoorten|worst]]</comment>
      <origin>422204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="jn0eh3ijncrgxvnks1k4mwj4lf2u1h9" xml:space="preserve">[[Bestand:Bratwurst 2015100901.jpg|thumb|Braadworstjes in een koekenpan]]
'''Braadworst''' is een soort [[Kookboek/Worstsoorten|worst]] die gemaakt is van varkens-, runder- en/of kalfsgehakt, kruiden en specerijen, met een omhulsel van schoongemaakte dierlijke darmen, zoals van varkens en schapen. Braadworsten kunnen verschillende vormen hebben, van langerekt en dun tot korter en gedrongen. Dit artikel is voor al deze soorten, inclusief '''saucijzen''' (korter en gedrongen) en '''verse worst''' (die soms iets dikker en in opgerolde vorm bij slagers verkrijgbaar is, zeker als je ze van tevoren bestelt).

Een braadworst is geschikt om te braden of te [[Kookboek/Grillen|grillen]]:
* Braden in een koekenpan of braadpan. Smelt er een klontje boter of margarine in, leg de braadworst(en) er in en schroei beide zijden dicht. Braad de worst daarna in circa 15 minuten gaar, op een laag vuur en met een deksel of spatdeksel op de pan, en keer de worsten enkele malen. 
* Vooraf aan de bereiding op de barbecue is het aan te raden braadworsten eerst half gaar te koken vanwege het risico op onvolledige gaarheid op de barbecue, waardoor ziektekiemen niet voldoende worden gedood. Leg de worsten daarna op de grill en keer ze regelmatig, totdat aan beide zijden bruin zijn.

Braadworstjes worden vaak opgediend met stamppotten, vele andere aardappel- met groentengerechten, in broodjes, maar passen in stukjes gesneden ook goed in een rijst- of pastagerecht, in plaats van bijvoorbeeld gehakt. Braadworst is lekker met ketchup, mosterd en/of gebakken uien.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Bratwürste (abgepackt) 3.jpg|Rauwe saucijzen
Bratwurst long.jpg|Rauwe braadworst in opgerolde vorm
Bratwurst on the grill.jpg|Braadworst op een grill/barbecue
Bratwurst at Antell Martintalo.jpg|Braadworsten met zuurkool en aardappelpuree
Wildbratwürste Blecksteinhaus.jpg|Braadworst met rode kool en gebakken aardappelen
Bratwurst in a London bloomer.jpg|Braadworst met een broodje
Boterham met gebakken appel en verse worst 2026.jpg|Boterham met gebakken appel en verse worst
&lt;/gallery&gt;

== Recepten met braadworst ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-braadworst
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Bewaren ==
* Rauw:
** Voorverpakt: zie de houdbaarheidsdatum op de verpakking.
** Van de slager of een aangebroken verpakking: 2 dagen in de koelkast, goed afgedekt.
** 1 maand in de vriezer.
* Gaar/gebakken of gegrild, mits direct afgekoeld en goed afgedekt:
** 2 dagen in de koelkast.
** 3 maanden in de vriezer.
{{Sub}}

[[Categorie:Worst|Braadworst]]</text>
      <sha1>jn0eh3ijncrgxvnks1k4mwj4lf2u1h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Varkenshaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43944</id>
    <revision>
      <id>422209</id>
      <parentid>399788</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>link Kookboek/Vleessoorten|</comment>
      <origin>422209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="miju4rbpk6vgq64gzdnqbnnionoxyjo" xml:space="preserve">{{Recept
| Afbeelding = [[Bestand:Garin's pork tenderloin 2007.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15-20 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Varkenshaas''' is het fijnste en malste stukje [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] van een varken, en ook het duurste. 

Varkenshaas kan gebraden worden, in de oven of op de barbecue.

==Ingrediënten==
[[Bestand:Schweinefilet-1.jpg|thumb|300px|Rauwe varkenshaas]]
* 500 g {{Kb|varkensvlees|varkenshaas}}
* peper
* een klont boter

==Bereidingswijze==
# Haal het vlees 30 minuten van tevoren uit de koelkast om op kamertemperatuur te komen.
# Dep de varkenshaas droog met keukenpapier.
# Verdeel de varkenshaas in 4 gelijke porties. Bestrooi ze met peper. 
# Verhit de boter in een koekenpan en bak het vlees op hoog vuur in 3 minuten rondom bruin, keer het vlees steeds met een vleestang. 
# Zet het vuur middelhoog en bak het vlees nog 7-12 minuten, afhankelijk van de gewenste mate van rosé/doorbakken. Keer regelmatig.
# Haal het vlees uit de pan en leg het op een warm bord. Wikkel er aluminiumfolie overheen en laat het 3-5 minuten rusten. Dien dan direct op.
# Maak intussen [[Kookboek/Jus|jus]] door wat water in de koekenpan te gieten en het vuur weer hoog te zetten. Eventueel kunnen nog tuinkruiden en/of een scheutje kookroom worden toegevoegd. Het vocht met vet gaat nu bruisen. Als het bruisen stopt, is de jus klaar.

==Varianten==
* Kruid het rauwe vlees van tevoren ook met tuinkruiden, bijvoorbeeld tijm, rozemarijn en/of oregano, en wrijf die er goed in, tegelijk met de peper.
* Doe een extra klont boter in de koekenpan voordat het water voor de jus erbij gaat, en laat dat bruin worden (niet laten verbranden!), dan is er wat extra jus.
* Met ''champignonsaus'': maak geen jus, maar bak in plaats daarvan 250 g in schijfjes gesneden champignons in de koekenpan met het braadvet, keer ze twee of drie maal. Haal de champignons er uit als ze bruin zijn en houd ze warm. Smelt nog 30 gram boter extra in de pan (in totaal moet nu ongeveer 40 g boter in de pan zijn). Roer er 40 g bloem bij en maak er een [[Kookboek/Roux|roux]] van. Giet er beetje bij beetje 4 dl {{Kb|bouillon}} bij, onder voortdurend roeren. Zorg dat er geen klontjes ontstaan. Giet er 1 dl kookroom of andere room bij, doe de champignons er weer bij en laat de saus warm worden, maar laat hem niet meer koken. Strooi er desgewenst wat fijngesneden verse peterselie overheen. Schep de champignonsaus over de varkenshaas. 
** Variant: vervang een gedeelte van de bouillon door witte wijn, giet eerst de bouillon bij de roux en daarna pas de wijn.
* Met ''[[Kookboek/Dipsaus#Basis:_plantaardige_olie|honing-mosterdsaus]]''.
* Met ''gebakken appel'': schil twee appels, verwijder de klokhuizen en snijd ze in schijven, plakken of stukken. Bak ze kort mee met het vlees of bak ze achteraf in dezelfde pan, vóórdat er jus in gemaakt wordt. Keer de appel na 1-2 minuten en bak nog eens 1-2 minuten. Ze moeten een beetje zacht worden, maar mogen geen appelmoes worden.
* Met warme ''[[Kookboek/Saus_met_roux#Varianten|pepersaus]]''.
* Met ''[[Kookboek/Cranberrysaus|cranberrysaus]]''.

{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Varkenshaas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>miju4rbpk6vgq64gzdnqbnnionoxyjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Lamsvlees</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43954</id>
    <revision>
      <id>422210</id>
      <parentid>394726</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="l32zhtw0r21bmebl4v0mo9sv6qoi0s8" xml:space="preserve">'''Lamsvlees''' is [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] van schapen die minder dan een jaar oud zijn. Het is magerder dan het vlees van volwassen schapen. Net als van andere dieren bestaan er verschillende producten met lamsvlees, van gehakt en worstjes tot lamskoteletten en lamsbiefstuk.

Lamsvlees is in Nederland het bekendste van shoarmavlees (dat officieel van lamsvlees wordt gemaakt, maar daar wordt ook wel van afgeweken). 

== Lamsvlees in de keuken ==
Lamsvlees is verkrijgbaar in supermarkten, bij sommige slagers, waaronder Turkse slagers en andere met een Islamitische achtergrond.

Lamsvlees kan, net als andere soorten vlees, worden gebakken, gestoofd en geroosterd.

Kruiden met: peper, (kruize)munt, rozemarijn, tijm, oregano en/of salie.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Lammkotletter.jpg|Lamskotelet
Lammracks 2.jpg|Lamsracks
Боргойский барашек на вертеле.24.jpg|Lam aan het spit
Agneau gnocchi.jpg|Lamsvlees uit Frankrijk
GER — BY — Oberbayern — München — Obergiesing — St.-Martin-Straße 38 (Lammspiess) 2020.jpg|Souvlaki (spiezen)
Pine nut &amp; Rosemary crusted rack of lamb (3542533355).jpg|Gare lamsrack
BBQ Lamb.jpg|Lamsbiefstuk op de barbecue
Lamb Merguez.jpg|Merguez (lamsworst)
Shawarma (8503517413).jpg|Broodje shoarma
Albondigas La Nacional.jpg|Albondigas
MussakasMeKolokithakiaKePatates.jpg|Moussaka
Irish Stew (10320713316).jpg|Irish stew
&lt;/gallery&gt;

==Recepten met lamsvlees==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-lamsvlees
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

{{Wikipedia
 |Pagina = Lamsvlees en schapenvlees
 |Naam = Lamsvlees en schapenvlees
}}

[[Categorie:Vlees|Lamsvlees]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>l32zhtw0r21bmebl4v0mo9sv6qoi0s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shakespeares sonnetten/Nederlandse vertalingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43970</id>
    <revision>
      <id>422242</id>
      <parentid>394025</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nederlandse vertalingen */ +Marien de Bruijn</comment>
      <origin>422242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="r8ppakox0o44ielse29tcgthdogtqzb" xml:space="preserve">{{Shakespeares sonnetten}}

== Nederlandse vertalingen ==
;De in totaal 154 gedichten werden diverse keren integraal naar het Nederlands vertaald: 
* [[w:Leendert Burgersdijk|Leendert Burgersdijk]] (1879)
* [[w:Jérôme Decroos|Jérôme Decroos]] (1930) 
* [[w:Albert Verwey|Albert Verwey]] (1933) 
* Gerard Messelaar (1958)
* W. van Elden (1959) 
* H.J.H. van Oyen (ca. 1960)
* [[w:Jan Jonk|Jan Jonk]] (1984)
* [[w:Peter Verstegen|Peter Verstegen]] (1995)
* [[w:H.J. de Roy van Zuydewijn|H.J. de Roy van Zuydewijn]] (1997)
* [[w:Arie van der Krogt|Arie van der Krogt]]  (1997)
* Hans-Jurgen Schoenmakers (2006)
* Willem van der Vegt (2008)
* Coenraedt van Meerenburgh (2012)
* [[w:Bas Belleman|Bas Belleman]] (2020)
* Marien de Bruijn (2021)
* [[w:Julien Georges Grandgagnage|Jules Grandgagnage]] (2021)
* [[w:Frans van Deursen|Frans van Deursen]] (2025)

;Gedeeltelijke vertaling van Shakespeares sonnetten:
* [[w:Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier|Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier]], 50 sonnetten (1923)
* [[w:Jan Campert|Jan Campert]], 6 sonnetten (1947)
* [[w:P.C. Boutens|P.C. Boutens]], 38 sonnetten (1968)
* [[w:Hugo Claus|Hugo Claus]], 15 sonnetten (1986)
* Guido de Bruyn, 42 sonnetten (2006)
* Robert Laterveer (13 sonnetten, 2007)
* Erik Honders, 142 sonnetten (2008)
* Cornelis W. Schoneveld, 20-tal sonnetten (2012)

{{Sub}}</text>
      <sha1>r8ppakox0o44ielse29tcgthdogtqzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422244</id>
      <parentid>422242</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nederlandse vertalingen */</comment>
      <origin>422244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="iibprc017rdw031ptwoypmwdmpqg1d0" xml:space="preserve">{{Shakespeares sonnetten}}

== Nederlandse vertalingen ==
;De in totaal 154 gedichten werden diverse keren integraal naar het Nederlands vertaald: 
* [[w:Leendert Burgersdijk|Leendert Burgersdijk]] (1879)
* [[w:Jérôme Decroos|Jérôme Decroos]] (1930) 
* [[w:Albert Verwey|Albert Verwey]] (1933) 
* Gerard Messelaar (1958)
* W. van Elden (1959) 
* H.J.H. van Oyen (ca. 1960)
* [[w:Jan Jonk|Jan Jonk]] (1984)
* [[w:Peter Verstegen|Peter Verstegen]] (1995)
* [[w:H.J. de Roy van Zuydewijn|H.J. de Roy van Zuydewijn]] (1997)
* [[w:Arie van der Krogt|Arie van der Krogt]]  (1997)
* Hans-Jurgen Schoenmakers (2006)
* Willem van der Vegt (2008)
* Coenraedt van Meerenburgh (2012)
* [[w:Bas Belleman|Bas Belleman]] (2020)
* [[w:Julien Georges Grandgagnage|Jules Grandgagnage]] (januari 2021)
* Marien de Bruijn (december 2021)
* [[w:Frans van Deursen|Frans van Deursen]] (2025)

;Gedeeltelijke vertaling van Shakespeares sonnetten:
* [[w:Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier|Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier]], 50 sonnetten (1923)
* [[w:Jan Campert|Jan Campert]], 6 sonnetten (1947)
* [[w:P.C. Boutens|P.C. Boutens]], 38 sonnetten (1968)
* [[w:Hugo Claus|Hugo Claus]], 15 sonnetten (1986)
* Guido de Bruyn, 42 sonnetten (2006)
* Robert Laterveer (13 sonnetten, 2007)
* Erik Honders, 142 sonnetten (2008)
* Cornelis W. Schoneveld, 20-tal sonnetten (2012)

{{Sub}}</text>
      <sha1>iibprc017rdw031ptwoypmwdmpqg1d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422255</id>
      <parentid>422244</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.Grandgagnage</username>
        <id>3610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nederlandse vertalingen */ vertaling zonder rijm met loslaten van metrum</comment>
      <origin>422255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="6mx8cdr757qz59ycfmeo0rwpys5e37d" xml:space="preserve">{{Shakespeares sonnetten}}

== Nederlandse vertalingen ==
;De in totaal 154 gedichten werden diverse keren integraal naar het Nederlands vertaald: 
* [[w:Leendert Burgersdijk|Leendert Burgersdijk]] (1879)
* [[w:Jérôme Decroos|Jérôme Decroos]] (1930) 
* [[w:Albert Verwey|Albert Verwey]] (1933) 
* Gerard Messelaar (1958)
* W. van Elden (1959) 
* H.J.H. van Oyen (ca. 1960)
* [[w:Jan Jonk|Jan Jonk]] (1984)
* [[w:Peter Verstegen|Peter Verstegen]] (1995)
* [[w:H.J. de Roy van Zuydewijn|H.J. de Roy van Zuydewijn]] (1997)
* [[w:Arie van der Krogt|Arie van der Krogt]]  (1997)
* Hans-Jurgen Schoenmakers (2006)
* Willem van der Vegt (2008)
* Coenraedt van Meerenburgh (2012)
* [[w:Bas Belleman|Bas Belleman]] (2020)
* [[w:Julien Georges Grandgagnage|Jules Grandgagnage]] (januari 2021)
* Marien de Bruijn (prozavertaling, december 2021)
* [[w:Frans van Deursen|Frans van Deursen]] (2025)

;Gedeeltelijke vertaling van Shakespeares sonnetten:
* [[w:Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier|Henriëtte Moulijn-Haitsma Mulier]], 50 sonnetten (1923)
* [[w:Jan Campert|Jan Campert]], 6 sonnetten (1947)
* [[w:P.C. Boutens|P.C. Boutens]], 38 sonnetten (1968)
* [[w:Hugo Claus|Hugo Claus]], 15 sonnetten (1986)
* Guido de Bruyn, 42 sonnetten (2006)
* Robert Laterveer (13 sonnetten, 2007)
* Erik Honders, 142 sonnetten (2008)
* Cornelis W. Schoneveld, 20-tal sonnetten (2012)

{{Sub}}</text>
      <sha1>6mx8cdr757qz59ycfmeo0rwpys5e37d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Salami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44010</id>
    <revision>
      <id>422202</id>
      <parentid>394519</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+ link [Kookboek/Worstsoorten]</comment>
      <origin>422202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="c9alwbyph5lfydyco05gerg7oweroci" xml:space="preserve">[[Bestand:Salami aka.jpg|thumb|Salami]]
Salami is een gedroogde [[Kookboek/Worstsoorten|worst]] van Italiaanse oorsprong, gemaakt van varkensvlees en met knoflook er in (althans in Nederland). Salami behoort tot de {{Wp|Vleeswaren|vleeswaren}} of charcuterie. Ze worden meestal aangeboden in plakjes op de vleeswarenafdeling, maar ook als worstjes. 

Salami kan als broodbeleg worden gebruikt, in salades en stoofpotten, maar ook als hapje worden gepresenteerd, bijvoorbeeld met augurken. 

'''Let op''': zwangeren moeten uitkijken met salami:
* OK is: voorverpakte salami en salami die in de keuken wordt verhit, zoals in de koekenpan of in de oven. Pizza met salami is dus OK.
* Niet OK is: onverhitte, rauwe salami van slagers die zelf salami maken; en aangebroken salami die 2 dagen of langer in de koelkast heeft gelegen.

== Bewaren ==
* De uiterste bewaartermijn in gesloten verpakking staat op de verpakking. Daarna niet meer gebruiken.
* In aangebroken verpakking: 
** 1 week in de koelkast.
** 3 maanden in de vriezer.
* Bewaar salami in de originele verpakking of in een afgesloten bakje met een goed sluitend deksel.

== Recepten met salami ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-salami
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Broodbeleg|Salami]]
[[Categorie:Vlees|Salami]]</text>
      <sha1>c9alwbyph5lfydyco05gerg7oweroci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Jeneverbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44013</id>
    <revision>
      <id>422280</id>
      <parentid>410444</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>link Kookboek/Fruitsoorten</comment>
      <origin>422280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="dymhozzirelrzhmeazwyudia449tvoo" xml:space="preserve">{{Infobox kruid
| Naam = Jeneverbes
| Afb1 = [[Bestand:Juniperus communis cones, Ukraine.jpg|thumb]]
| Afb1Omschr = Jeneverbessen
| Oorsprong = 
| Latijnsenaam = Juniperus communis
| Altnaam =
| Meekoken = ja
| Invriezen =
| Wikipedialink = Jeneverbes
}}

== In de keuken ==
Gedroogde [[Kookboek/Fruitsoorten|jeneverbessen]] worden als specerij verwerkt in bijvoorbeeld marinades voor wild. Ook zuurkool wordt traditioneel met jeneverbes gekruid. Vóór het gebruik worden jeneverbessen geplet of gekneusd om de smaak beter tot zijn recht te laten komen. 

== Recepten met jeneverbessen ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-jeneverbes
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Jeneverbes]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dymhozzirelrzhmeazwyudia449tvoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vlamverdeler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44067</id>
    <revision>
      <id>422252</id>
      <parentid>395431</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="472" sha1="gnq4m6mcr1irfo71pa1kfroab0ua7id" xml:space="preserve">[[Bestand:Vlamverdeler in de keuken 2014.jpg|thumb|Vlamverdeler]]
Een '''vlamverdeler''' zorgt ervoor dat een gerecht gelijkmatig verwarmd wordt. Hij wordt op een gasvlam geplaatst en daarop komt de pan te staan. Vooral te gebruiken voor pap, suddergerechten, en als de temperatuur in de pan niet te hoog mag worden, bijvoorbeeld net onder het kookpunt.


&amp;larr; [[Kookboek/Keukengereedschap|Keukengereedschap]]

[[Categorie:Kookboek/Benodigdheden|Vlamverdeler]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>gnq4m6mcr1irfo71pa1kfroab0ua7id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Sinaasappelsap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44186</id>
    <revision>
      <id>422247</id>
      <parentid>406808</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kookboek/Vruchtensap|</comment>
      <origin>422247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="oofsd8l7xgsmk6ww5h823jntb93hhg1" xml:space="preserve">[[Bestand:Orangejuice.jpg|thumb|Sinaasappelsap]]

'''Sinaasappelsap, appelsiensap''' of '''jus d'orange''' is een [[Kookboek/Vruchtensap|vruchtensap]] verkregen door het binnenste van een sinaasappel uit te persen. Sinaasappelsap kan thuis worden gemaakt door sinaasappels doormidden te snijden (niet van boven naar beneden, maar langs de zijkant) en ze te persen met een citruspers. Ook kan het kant-en-klaar in de supermarkt worden gekocht, in flessen of pakken; let er dan wel op dat het om 100% fruit gaat, en er geen suiker aan is toegevoegd.

Vers sinaasappelsap heeft over het algemeen een fruitig-zure smaak. Puur sinaasappelsap kan in een glas geserveerd worden, maar kan ook gemixt worden met andere sappen of dranken of verwerkt in recepten.

Drink vers sinaasappelsap direct na het persen, dan zijn de meeste vitamines nog aanwezig.

==Bewaren==
Vers sinaasappelsap kan twee dagen in de koelkast worden bewaard, mits goed afgesloten. 

== Recepten met sinaasappelsap ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-sinaasappelsap
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
{{Sub}}
[[Categorie:Vruchtensap|Sinaasappelsap]]</text>
      <sha1>oofsd8l7xgsmk6ww5h823jntb93hhg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kokosmelk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44340</id>
    <revision>
      <id>422248</id>
      <parentid>398532</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kookboek/Vruchtensap| (!)</comment>
      <origin>422248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="r8aiierh3j3g7xarqygjxo1yqoe2kjg" xml:space="preserve">[[Bestand:Coconut milk from can01.JPG|thumb|200px|Kokosmelk]]

'''Kokosmelk''', ook wel [[Kookboek/Vruchtensap|klappermelk]] genoemd, is een ondoorzichtige, melkwitte vloeistof die wordt gewonnen uit het kiemwit van volgroeide kokosnoten. Het wordt verkregen door het kiemwit met water te vermengen en het mengsel vervolgens met een doek uit te persen. Het resultaat is een aromatische, melkachtige vloeistof met een vetgehalte van ongeveer 17 tot 25%. Kokosmelk wordt vooral gebruikt in Aziatische gerechten.

== Recepten met kokosmelk ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-kokosmelk
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Ingrediënt|Kokosmelk]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>r8aiierh3j3g7xarqygjxo1yqoe2kjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Feta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44361</id>
    <revision>
      <id>422224</id>
      <parentid>398812</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T22:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+link [[Kookboek/Kaas|</comment>
      <origin>422224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="homc7fkewsn5lk81v1v5tceqf3wsepj" xml:space="preserve">[[Bestand:Feta Cheese.jpg|thumb|Blok feta]]
'''Feta''' is een Griekse, witte en tamelijk zoute [[Kookboek/Kaas|kaas]]. Deze kaas wordt gemaakt van schapenmelk, eventueel aangevuld met geitenmelk. Feta wordt gezouten en geconserveerd in een zoutoplossing (dit kan ofwel water ofwel wei zijn), gedurende een periode van minimaal twee maanden. Feta droogt snel uit wanneer hij uit de zoutoplossing wordt gehaald.

== Beschermde naam ==
De naam &quot;feta&quot; is beschermd binnen de Europese Unie en enkele andere landen (zie {{Wp|en:Feta#Geographical_Indication|Feta Geographical Indication}} in de Engelstalige Wikipedia). Alleen kaas die op traditionele wijze geproduceerd wordt in bepaalde delen van Griekenland en die gemaakt wordt van schapenmelk of een mengsel van schapenmelk en maximaal 30% geitenmelk uit hetzelfde gebied mag de naam &quot;feta&quot; dragen. Op feta gelijkende kazen worden wel &quot;mediterrane kaasblokjes&quot; of &quot;witte kaas&quot; genoemd; let op: namaak-feta's kunnen ook van koemelk zijn gemaakt, kenners proeven dat meteen.

== Recepten met feta ==
Feta wordt vooral gebruikt in salades, spinaziegerechten, gerechten die wel een oppepper kunnen gebruiken en Griekse gerechten. De feta wordt dan in blokjes gesneden of gebrokkeld. 
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-feta
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
-2019-06-05 Tomato, black olive and feta Greek salad.JPG|Griekse salade
Mmm... a wannabe fritatta (4837413903).jpg|Salade met broccoli, tomaat en gebrokkelde feta
05 feta, sanok 2013.JPG|Voor een picknick
&lt;/gallery&gt; 

== Bewaren ==
* Onaangebroken: in de koelkast, zie de houdbaarheidsdatum op de verpakking.
* Aangebroken: Bewaar feta in zijn vocht in bijvoorbeeld een koelkastdoos met deksel in de koelkast, maximaal één week lang, maar nooit voorbij de houdbaarheidsdatum.

[[Categorie:Kaas|Feta]]
[[Categorie:Griekse keuken|Feta]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>homc7fkewsn5lk81v1v5tceqf3wsepj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Wodka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44486</id>
    <revision>
      <id>422241</id>
      <parentid>406803</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="mhiv7xcs6ik9p5gei27jamgduobxsvt" xml:space="preserve">[[Bestand:Kovak Vodka (2554106137).jpg|thumb|150px|Kovak Vodka]]
'''Wodka''' is een heldere alcoholische [[Kookboek/Drank|drank]] uit Oost-Europa die meestal gestookt is van van graan of aardappels. Wodka wordt zowel puur, &quot;on the rocks&quot; (met ijsblokjes) als in een cocktail gedronken.

== Bewaren ==
Wodka kan zowel op kamertemperatuur als in de koelkast of zelfs in de vriezer worden bewaard, mits goed afgesloten en in het donker. 

==Recepten met wodka==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-wodka
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Drank|Wodka]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mhiv7xcs6ik9p5gei27jamgduobxsvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatensap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44488</id>
    <revision>
      <id>422249</id>
      <parentid>406809</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="n71ll1gx0y8k0r0bjcch1mbobgchotz" xml:space="preserve">[[Bestand:Томатный сок.jpg|thumb|Fles en glas tomatensap]]
'''Tomatensap''' is het [[Kookboek/Vruchtensap|sap]] dat wordt verkregen uit tomaten, vaak met toegevoegd zout. Tomatensap wordt puur gedronken, met wat tabasco of peper of als ingrediënt in een cocktail. Ook lekker: opgewarmd in een mok (als tussendoortje), in plaats van tomatenpuree in tomatensoep of tomatensaus (bijvoorbeeld in Italiaanse pasta's).

Hoewel tomaten als groenten worden gebruikt, zijn het eigenlijk vruchten. Daarom wordt tomatensap onder de vruchtensappen geschaard.

==Recepten met tomatensap==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-tomatensap
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Bewaren ==
Tomatensap moet afgesloten en op een donkere plaats worden bewaard.
* Onaangebroken: zie de houdbaarheidsdatum op de verpakking.
* Aangebroken: 
** 3-7 dagen in de koelkast
** 3 maanden in de vriezer.
{{Sub}}
[[Categorie:Vruchtensap|Tomatensap]]</text>
      <sha1>n71ll1gx0y8k0r0bjcch1mbobgchotz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Sardine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44726</id>
    <revision>
      <id>422238</id>
      <parentid>415008</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>link Kookboek/Vissoorten</comment>
      <origin>422238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3929" sha1="2xff4wd02syh2oz9fisx3ru0k81yqqk" xml:space="preserve">{{Infobox vis
| Naam = Sardine
| Afb1 = [[Bestand:Sardine 002.JPG|300px]]
| Afb1Omschr = Sardines klaar om gegrild te worden
| Leefgebied = Subtropische gebieden
| Latijnsenaam = Sardina
| Altnaam =
| Bereidingswijzen = Bakken, grillen/roosteren, oven
| Smaak =
| Structuur =
| Invriezen = ja
| Wikipedialink = Sardine
}}

'''Sardines''' zijn kleine [[Kookboek/Vissoorten|vissen]] die verwant zijn met haring. Ze komen voor in diverse soorten en maten. In de Lage Landen bij de Noordzee zijn ze vooral bekend uit blik (&quot;sardineblikjes&quot;), waarin ze vrij klein zijn. Rondom de Middellandse Zee kunnen ze tot 25 cm lang worden. Verse sardines die in die Lage Landen te koop zijn, werden direct na de vangst ingevroren. Ontdooid zijn ze &quot;als vers&quot; bij de visboer (in winkel of kraam) te koop. 

== In de keuken ==
=== Verse sardines ===
* Kopen:
** Reken op zo'n 150-200 g per persoon voor een hoofdmaaltijd. Minder als het om een voorgerecht, bijgerecht, borrelhapje of tapas gaat.
** Vraag de visboer om de sardines voor je schoon te maken: verwijderen van de schubben, kop en ingewanden. Het vel blijft zitten, dat wordt lekker knapperig na het bakken of roosteren.
* Bakken: 
** Spoel de sardines een voor een schoon onder koud stromend water, laat ze goed uitlekken en dep ze droog met keukenpapier.
** Bestrooi de sardines met peper.
** Bak ze in een warme koekenpan in een beetje (plantaardige) olie aan beide kanten, todat beide kanten goudbruin zijn (dat is al na een paar minuten per kant).
** Sprenkel er wat citroensap overheen of geef er partjes citroen bij. Serveer ze direct, als ze warm zijn.
** Let op: ze bevatten nog graten. Zet dus bordjes of een schaaltje op tafel.

=== Sardines uit blik ===
* Sardines in blik worden aangeboden in olijfolie, zonnebloemolie, water of tomatensaus. Vaak met als gewicht 120-140 g, netto-/uitlekgewicht 85-100 g. Soms kun je ze zonder graat kopen. Reken per persoon één zo'n blikje als hoofdgerecht en minder als het om een bijgerecht of borrelhapje gaat.
* Trek een blikje met sardines op water of olie een klein beetje open en laat de olie of het water eruit lekken in een kopje of mok. Keer daarvoor het blikje schuin om en laat het met de opening naar beneden op de rand van het kopje of de mok rusten, zodat het vocht in het kopje of de mok druipt. Na ± 5 minuten is het vocht er grotendeels uitgelekt. De sardines zijn nu klaar om geserveerd te worden, ze hoeven niet meer te worden gebakken, geroosterd of gestoofd.
** Uitgelekt water kun je weggooien in de gootsteen. 
** Uitgelekte olie mag niet in de gootsteen, die kan ervan verstopt raken. Je kunt de olie eventueel hergebruiken om mee te bakken of in een (salade-)dressing te verwerken. Giet de olie anders in een leeg drankpak of een hersluitbare plastic zak, sluit die af en gooi die in de vuilnisbak.

=== Bewaren ===
Gebruik verse sardines op de dag van aankoop, hooguit de volgende dag. Bereid (gebakken, geroosterd, gestoofd) kunnen ze hooguit twee dagen in de koelkast worden bewaard mits goed verpakt. Ze blijven drie maanden goed in de vriezer.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Sardinas tomate - Tapas.jpg|Met tomaten als tapas
Tartines à la sardine &amp; olives.jpg|Met olijven als hapje
Sardine Sandwich (36231105923).jpg|Op brood
Sardiñas á brasa 02-01.jpg|Grillen
Santorini sardines.jpg|Gegrild met citroen
Gegrille Sardinen.jpg|Gegrild in een maaltijd
Mathi in frying pan.jpg|In de koekenpan
Xit koddi (19560588221).jpg|Met rijst
Sardinky ve vlastní šťávě 01.jpg|Sardineblikje
Sardines food A.jpg|Afgekloven sardines + graten
&lt;/gallery&gt;
&lt;!--
== Recepten met sardines ==
Er zijn nog geen recepten met sardines. 
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-sardine
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
--&gt;
{{Wikidata|Q208600|Sardina pilchardus}}
{{Wikipedia
 |Pagina = Sardine
 |Naam = Sardine
}}
{{Sub}}

[[Categorie:Vis|Sardine]]</text>
      <sha1>2xff4wd02syh2oz9fisx3ru0k81yqqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Biefstuk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45277</id>
    <revision>
      <id>422208</id>
      <parentid>409317</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T19:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>link Kookboek/Vleessoorten</comment>
      <origin>422208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="kgaj77nyysmhaupyejcd53dqv7fdbcg" xml:space="preserve">{{Recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Bestand:Chambers Grill, KL Hilton PC304602 (11683261495).jpg|300x300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 30 + 10-15 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Biefstuk''' (in het Engels: steak), is een verzamelterm voor diverse soorten mals [[Kookboek/Vleessoorten|rundvlees]] die in zo'n 10 minuten gaar gebakken kunnen worden, zoals ossenhaas, entrecote, rib-eye en kogelbiefstuk, elk met hun eigen kenmerken en prijzen. 

Biefstuk kan kort of lang worden gebakken, afhankelijk van de voorkeuren van de eter. De verschillende graden van gaarheid worden vaak met Engelse termen aangegeven: 
* 'rare' voor nog rauw van binnen
* 'medium' voor half doorbakken maar nog wel rood van binnen
* 'well-done' voor goed doorbakken. 
Vraag mee-eters vantevoren hoe ze hun biefstuk gebakken willen hebben.

Biefstuk kan worden geserveerd met alleen jus, met een schijfje [[Kookboek/Kruidenboter|kruidenboter]] of een saus, bijvoorbeeld [[Kookboek/Champignonsaus|champignonsaus]], [[Kookboek/Saus met roux#Varianten|pepersaus]] of [[Kookboek/Chimichurri|chimichurri]]. Als bijgerechten komen allerlei soorten aardappelgerechten in aanmerking, samen met gekookte groenten of een salade. Biefstuk wordt ook wel tijdens de lunch geserveerd, met een boterham.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1 {{Kb|p=rundvlees|biefstuk}} van ± 100 g
* een flinke klont ongezouten boter
* een klein scheutje plantaardige olie
* peper

===Keukengereedschap===
* 1 koekenpan
* 1 vleestang of vork 
* 1 warm bord
* aluminiumfolie

==Bereidingswijze==
# Haal de biefstuk ±30 minuten vantevoren uit de koelkast en laat hem afgedekt op kamertemperatuur komen.
# Verhit de koekenpan en voeg de boter toe. Laat die warm worden. De boter moet bruisen maar mag niet bruin worden. Voeg dan de olie toe en laat ook die warm worden.
# Dep de biefstuk droog met keukenpapier.
# Leg de biefstuk in de koekenpan en bak eerst de ene helft gedurende ½-1 minuut op een hoog vuur. Houd de biefstuk tijdens het bakken steeds in beweging (met de vleestang of de bolle kant van de vork, prik niet in de biefstuk).
# Keer de biefstuk om (steek een vork ònder het vlees en draai hem, prik er niet in) en bak de andere kant ook ½-1 minuut op een hoog vuur. 
# Voor ''rare'': de biefstuk is nu gereed, alleen dichtschroeien is voldoende.
# Zet het vuur iets lager (middelhoog) voor biefstuk die gaarder moet worden.
## Voor ''medium'': nog 2 minuten per kant (dus ±1½ + 4 minuten in totaal)
## Voor ''well done'': nog 3 minuten per kant (dus ±1½ + 6 minuten in totaal).
# Strooi na het bakken wat peper over de biefstuk.
# Haal de biefstuk uit de pan, maar zet het vuur niet uit. Leg het vlees op een warm bord en bedek het met aluminiumfolie, laat nog wel een kiertje open om stoom te laten ontsnappen. Laat het vlees zo enkele minuten rusten.
# Giet een beetje water bij het vet in de koekenpan en zet het vuur hoog om er jus van te maken. Laat de jus bruisen, maximaal 1 minuut, dan is de jus goed. 
# Haal het aluminiumfolie weg, giet twee eetlepels jus over de biefstuk en serveer direct.

==Varianten==
# Voeg een beetje kookroom bij de jus.
# Voeg tuinkruiden bij de jus, zoals peterselie, dragon of oregano, nadat het vuur uit is. 
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Biefstuk]]</text>
      <sha1>kgaj77nyysmhaupyejcd53dqv7fdbcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Schrijven</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46201</id>
    <revision>
      <id>422125</id>
      <parentid>421857</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>++, +cat</comment>
      <origin>422125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="iusiodjth8y8hgm939gk6uf4meic7mi" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel=[[Schrijven]]
|inhoud=
:[[Schrijven/Teksten|Algemeen]]
:[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]
:[[Schrijven/Brieven|Brieven]]
:[[Schrijven/Instructies|Instructies]]
:[[Schrijven/Betogen|Betogen]]
:[[Schrijven/Recensies|Recensies]]
:[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]]
:[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]]
:[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]]
:[[Schrijven/Fictie|Fictie]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iusiodjth8y8hgm939gk6uf4meic7mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422230</id>
      <parentid>422125</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T04:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Literatuurgebruik</comment>
      <origin>422230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="3w0cgbbintwcpnukm5mch25jnc701q8" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel=[[Schrijven]]
|inhoud=
:[[Schrijven/Teksten|Algemeen]]
:[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]
:[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] 
:[[Schrijven/Brieven|Brieven]]
:[[Schrijven/Instructies|Instructies]]
:[[Schrijven/Betogen|Betogen]]
:[[Schrijven/Recensies|Recensies]]
:[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]]
:[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]]
:[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]]
:[[Schrijven/Fictie|Fictie]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3w0cgbbintwcpnukm5mch25jnc701q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>422126</id>
      <parentid>422111</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Index Schrijven}}</comment>
      <origin>422126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4277" sha1="6ypmzy4c4p18qjjoocay0qd057ballo" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het onderwerp. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdrachtgever reikt je een onderwerp aan. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: voor welk doel en welke doelgroep ga je schrijven? 
# Bepaal het medium voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format?
# Baken het onderwerp af. Waar zal de tekst wel en niet over gaan? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen?
# Bedenk een toepasselijke titel, die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke sub-onderwerpen aan bod komen. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen Inleiding en Slot uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Literatuurlijst en/of noten/verwijzingen/referenties voor zover die niet in de hoofdstukken zijn vermeld.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Het schrijven van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Meestal is eerst nog onderzoek nodig. Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. 
## Schrijf in korte zinnen. Probeer moeilijke woorden zoveel mogelijk te vermijden, leg ze anders eerst uit.
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is.
## Overdaad schaadt!
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer kritisch helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct en compact, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Schrijven is schrappen! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische spellingscontrole toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>6ypmzy4c4p18qjjoocay0qd057ballo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422234</id>
      <parentid>422126</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>422234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="4i3fukcz7otpzlgzpor4bqjhv1mwqdc" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het onderwerp. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdrachtgever reikt je een onderwerp aan. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: voor welk doel en welke doelgroep ga je schrijven? 
# Bepaal het medium voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format?
# Baken het onderwerp af. Waar zal de tekst wel en niet over gaan? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen?
# Bedenk een toepasselijke titel, die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke sub-onderwerpen aan bod komen. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen Inleiding en Slot uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Literatuurlijst en/of noten/verwijzingen/referenties voor zover die niet in de hoofdstukken zijn vermeld. Zie het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] voor details.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Het schrijven van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Meestal is eerst nog onderzoek nodig. Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. 
## Schrijf in korte zinnen. Probeer moeilijke woorden zoveel mogelijk te vermijden, leg ze anders eerst uit.
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is.
## Overdaad schaadt!
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer kritisch helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct en compact, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Schrijven is schrappen! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische spellingscontrole toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>4i3fukcz7otpzlgzpor4bqjhv1mwqdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422236</id>
      <parentid>422234</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="r6f3clsatnog3sgq3stw63eln5atohd" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het onderwerp. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdrachtgever reikt een onderwerp aan. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: voor welk doel en welke doelgroep ga je schrijven? 
# Bepaal het medium voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven.
# Baken het onderwerp af. Waar zal de tekst wel en niet over gaan? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen?
# Bedenk een toepasselijke titel, die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke sub-onderwerpen aan bod komen. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen Inleiding, Slot en Literatuurlijst uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Het schrijven van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Meestal is eerst nog onderzoek nodig. Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. 
## Schrijf in korte zinnen. Probeer moeilijke woorden zoveel mogelijk te vermijden, leg ze anders eerst uit.
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is.
## Overdaad schaadt!
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer kritisch helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct en compact, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Schrijven is schrappen! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische spellingscontrole toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>r6f3clsatnog3sgq3stw63eln5atohd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422246</id>
      <parentid>422236</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="5xvriam7xuiw5x8ne2klq9z9f5xlm9v" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het onderwerp. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdrachtgever reikt een onderwerp aan. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: voor welk doel en welke doelgroep ga je schrijven? 
# Bepaal het medium voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven.
# Baken het onderwerp af. Waar zal de tekst wel en niet over gaan? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen?
# Bedenk een toepasselijke titel, die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke sub-onderwerpen aan bod komen. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen Inleiding en Slot uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]] toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Het schrijven van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Meestal is eerst nog onderzoek nodig. Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. 
## Schrijf in korte zinnen. Probeer moeilijke woorden zoveel mogelijk te vermijden, leg ze anders eerst uit.
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is.
## Overdaad schaadt!
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer kritisch helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct en compact, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Schrijven is schrappen! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische spellingscontrole toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>5xvriam7xuiw5x8ne2klq9z9f5xlm9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422251</id>
      <parentid>422246</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Aanvullingen</comment>
      <origin>422251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="q6iiug0e7m39am6bj421l94svbj9zwb" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het onderwerp. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdrachtgever reikt een onderwerp aan. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: voor welk doel en welke doelgroep ga je schrijven? 
# Bepaal het medium voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven.
# Baken het onderwerp af. Waar zal de tekst wel en niet over gaan? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen?
# Bedenk een toepasselijke titel, die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke sub-onderwerpen aan bod komen. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen Inleiding en Slot uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]] toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Het schrijven van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Meestal is eerst nog onderzoek nodig. Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
## Schrijf in korte zinnen. Probeer moeilijke woorden zoveel mogelijk te vermijden, leg ze anders eerst uit.
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. 
## Overdaad schaadt!
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer kritisch helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Schrijven is schrappen! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische spellingscontrole toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>q6iiug0e7m39am6bj421l94svbj9zwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Programmeren in TI-Basic</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46423</id>
    <revision>
      <id>422132</id>
      <timestamp>2026-04-11T16:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Index basis |titel  = Programmeren in TI-Basic |inhoud =  *[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functielijst]] *[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]] ---- *[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]] *[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]] *[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]] *[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]] *[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]] *Pr…'</comment>
      <origin>422132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="jj65yv7o5w11pe5uyp429ua34ltbkea" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren in TI-Basic
|inhoud = 
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functielijst]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang (school)jaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jj65yv7o5w11pe5uyp429ua34ltbkea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422143</id>
      <parentid>422132</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>++, +ToDo</comment>
      <origin>422143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="s8jde8cyjgafd699mrjiy1tdz4rgi3r" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren in TI-Basic
|inhoud = 
&lt;!-- ToDo:
Inleiding
Overzicht
Variabelen (getallen, strings en lijsten)
Output (het laten zien van informatie)
Invoer
Controlestructuren (keuzes, loops en labels)
Toetsen (getKey)
Menus
Andere CTL-commando's
Het graphscreen
Tekenfuncties
Pixels en punten
Routines (Subprogrammas)
Optimalisatie
Programmeertips
Linkpoort (communiceren met andere rekenmachines)
--&gt;
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functielijst]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje|Een simpel spelletje]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Hello World!|Hello World!]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang (school)jaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8jde8cyjgafd699mrjiy1tdz4rgi3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422144</id>
      <parentid>422143</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>422144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="ah83g0j82c9813x6eluv354pricvsxz" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren in TI-Basic
|inhoud = 
*[[Programmeren in TI-Basic/Inleiding|Inleiding]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Overzicht|Overzicht]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Variabelen|Variabelen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Invoer|Invoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Output|Output]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Toetsen|Toetsen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Menus|Menus]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Andere CTL-commando's|Andere CTL-commando's]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Het graphscreen|Het graphscreen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Tekenfuncties|Tekenfuncties]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pixels en punten|Pixels en punten]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Routines|Routines]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Optimalisatie|Routines]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Linkpoort|Linkpoort]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functielijst]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Programmeertips|Programmeertips]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje|Een simpel spelletje]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Hello World!|Hello World!]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang schooljaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ah83g0j82c9813x6eluv354pricvsxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422161</id>
      <parentid>422144</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1669" sha1="m0kzmy3enyro0vf77es5n1nf3s7fqei" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren in TI-Basic
|inhoud = 
*[[Programmeren in TI-Basic/Inleiding|Inleiding]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Overzicht|Overzicht]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Variabelen|Variabelen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Invoer|Invoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Output|Output]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Toetsen|Toetsen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Menus|Menus]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Andere CTL-commando's|Andere CTL-commando's]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Het graphscreen|Het graphscreen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Tekenfuncties|Tekenfuncties]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pixels en punten|Pixels en punten]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Routines|Routines]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Optimalisatie|Optimalisatie]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Linkpoort|Linkpoort]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functielijst]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Programmeertips|Programmeertips]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje|Een simpel spelletje]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Hello World!|Hello World!]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang schooljaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0kzmy3enyro0vf77es5n1nf3s7fqei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422164</id>
      <parentid>422161</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="t5rctj02pzwuoc7ddz61el7m9c4zxlr" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren in TI-Basic
|inhoud = 
*[[Programmeren in TI-Basic/Inleiding|Inleiding]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Overzicht|Overzicht]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Variabelen|Variabelen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functies]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Invoer|Invoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Output|Uitvoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Toetsen|Toetsen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Menus|Menus]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Andere CTL-commando's|Andere CTL-commando's]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Het graphscreen|Het graphscreen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Tekenfuncties|Tekenfuncties]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pixels en punten|Pixels en punten]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Routines|Routines]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Optimalisatie|Optimalisatie]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Linkpoort|Linkpoort]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Programmeertips|Programmeertips]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje|Een simpel spelletje]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Hello World!|Hello World!]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang schooljaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t5rctj02pzwuoc7ddz61el7m9c4zxlr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422165</id>
      <parentid>422164</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>422165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="jhku4qaj532vy7nioml7n30q98krlh9" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = [[Programmeren in TI-Basic]]
|inhoud = 
*[[Programmeren in TI-Basic/Inleiding|Inleiding]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Overzicht|Overzicht]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Variabelen|Variabelen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Functielijst|Functies]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Controlestructuren|Controlestructuren]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Invoer|Invoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Output|Uitvoer]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Toetsen|Toetsen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Menus|Menus]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Andere CTL-commando's|Andere CTL-commando's]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Het graphscreen|Het graphscreen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Tekenfuncties|Tekenfuncties]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pixels en punten|Pixels en punten]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Routines|Routines]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Optimalisatie|Optimalisatie]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Linkpoort|Linkpoort]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Veelgebruikte codes|Veelgebruikte codes]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Programmeertips|Programmeertips]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/BMI-calculator|BMI-calculator]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Een simpel spelletje|Een simpel spelletje]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Gemiddelde berekenen|Gemiddelde berekenen]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Hello World!|Hello World!]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Mijnenveger|Mijnenveger]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Pong|Pong]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Snake|Snake]]
*[[Programmeren in TI-Basic/Vierkantsvergelijking|Vierkantsvergelijking]]
----
*[[Programmeren in TI-Basic/Voortgang (school)jaar|Voortgang schooljaar]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhku4qaj532vy7nioml7n30q98krlh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Literatuurgebruik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46424</id>
    <revision>
      <id>422231</id>
      <timestamp>2026-04-12T05:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Deel 1</comment>
      <origin>422231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="t5920mfe96fnygtn1cnw2cm1iztw5uu" xml:space="preserve">{{wiu}}
{{Index Schrijven}}
Aan het gebruik van literatuur en andere bronnen zijn regels verbonden. Je mag bijvoorbeeld niet zomaar teksten of delen van teksten van anderen kopiëren en opnemen in je eigen tekst. Dat heet {{Wp|plagiaat}} en is bij {{Wp|Auteurswet|wet}} verboden. Dit geldt voor elke tekst die je schrijft, wetenschappelijk of niet. Oók voor online publicaties zoals blogs en webpagina's. En hoe meer {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} zich ontwikkelt, hoe gemakkelijker plagiaat is op te sporen!

Ook mag je niet zomaar foto's en andere afbeeldingen kopiëren en opnemen in je eigen teksten, zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag (deze regels gelden niet alleen in Commons, maar altijd, uitgezonderd de passages over Amerikaans recht - daar hoeft een publicatie in Nederland, België, Suriname en andere landen niet aan te voldoen). Tip: Afbeeldingen uit [[c:Main Page|Wikimedia Commons]] mag je wel hergebruiken, mits je je aan de voorwaarden houdt die in de bestanden staan vermeld. 

Wat wel mag, mits je met een {{Wp|citatie}} naar de bron verwijst:
* Korte stukjes tekst overnemen als een {{Wp|citaat}}. Het gaat om maximaal enkele regels.
* In je eigen woorden een stukje tekst van een ander weergeven (&quot;ontleend aan&quot;). 
* Een samenvatting maken en gebruiken in je eigen tekst.
* Je mening geven over een tekst, bijvoorbeeld in een recentie. 

== Bronvermelding ==
Er zijn verschillende manieren om aan te geven waar een citaat van afkomstig is:


Zie ook: {{Wp|Bronvermelding}}.</text>
      <sha1>t5920mfe96fnygtn1cnw2cm1iztw5uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422232</id>
      <parentid>422231</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="6h1aixbr35h3qhofus3iyuq0f1sj1yp" xml:space="preserve">{{wiu2}}
{{Index Schrijven}}
Aan het gebruik van literatuur en andere bronnen zijn regels verbonden. Je mag bijvoorbeeld niet zomaar teksten of delen van teksten van anderen kopiëren en opnemen in je eigen tekst. Dat heet {{Wp|plagiaat}} en is bij {{Wp|Auteurswet|wet}} verboden. Dit geldt voor elke tekst die je schrijft, wetenschappelijk of niet. Oók voor online publicaties zoals blogs en webpagina's. En hoe meer {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} zich ontwikkelt, hoe gemakkelijker plagiaat is op te sporen!

Ook mag je niet zomaar foto's en andere afbeeldingen kopiëren en opnemen in je eigen teksten, zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag (deze regels gelden niet alleen in Commons, maar altijd, uitgezonderd de passages over Amerikaans recht - daar hoeft een publicatie in Nederland, België, Suriname en andere landen niet aan te voldoen). Tip: Afbeeldingen uit [[c:Main Page|Wikimedia Commons]] mag je wel hergebruiken, mits je je aan de voorwaarden houdt die in de bestanden staan vermeld. 

Wat wel mag, mits je met een {{Wp|citatie}} naar de bron verwijst:
* Korte stukjes tekst overnemen als een {{Wp|citaat}}. Het gaat om maximaal enkele regels.
* In je eigen woorden een stukje tekst van een ander weergeven (&quot;ontleend aan&quot;). 
* Een samenvatting maken en gebruiken in je eigen tekst.
* Je mening geven over een tekst, bijvoorbeeld in een recentie. 

== Bronvermelding ==
Er zijn verschillende manieren om aan te geven waar een citaat van afkomstig is:


Zie ook: {{Wp|Bronvermelding}}.</text>
      <sha1>6h1aixbr35h3qhofus3iyuq0f1sj1yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422233</id>
      <parentid>422232</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Deel 2</comment>
      <origin>422233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5933" sha1="g7jipubgvxyyf5zmd13kjwi0tl5mkqw" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
== Auteursrecht ==
Aan het gebruik van literatuur en andere bronnen zijn regels verbonden. Je mag bijvoorbeeld niet zomaar teksten of delen van teksten van anderen kopiëren en opnemen in je eigen tekst. Dat heet {{Wp|plagiaat}} en is bij {{Wp|Auteurswet|wet}} verboden. Dit geldt voor alle teksten, wetenschappelijk of niet. Oók voor online publicaties zoals blogs en webpagina's. En hoe meer {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} zich ontwikkelt, hoe gemakkelijker plagiaat is op te sporen!

Ook mag je niet zomaar foto's en andere afbeeldingen kopiëren en opnemen in je eigen teksten, zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag (deze regels gelden niet alleen in Commons, maar altijd, uitgezonderd de passages over Amerikaans recht - daar hoeft een publicatie in Nederland, België, Suriname en andere landen niet aan te voldoen). Tip: Afbeeldingen en andere bestanden uit [[c:Main Page|Wikimedia Commons]] mag je gratis hergebruiken, ook voor commerciële doeleinden èn je mag ze bewerken en dan publiceren, MITS je je aan de voorwaarden houdt die in de bestanden staan vermeld. 

Wat wel mag, mits er steeds een {{Wp|citatie}} naar de bron verwijst:
* Korte stukjes tekst overnemen als een {{Wp|citaat}}. Het gaat om maximaal enkele regels.
* In je eigen woorden een stukje tekst van een ander weergeven (&quot;ontleend aan&quot;). 
* Een samenvatting maken en gebruiken in je eigen tekst.
* Je mening geven over een tekst, bijvoorbeeld in een recentie. 

== Bronvermelding ==
Bronvermelding is niet alleen verplicht volgens het auteursrecht, maar is ook handig voor lezers die meer over een onderwerp willen lezen, of die willen controleren of er wel correct is geciteerd. 

Er zijn verschillende manieren om aan te geven waaruit een citaat afkomstig is:
# '''Met bronnenlijst.''' Neem aan het eind een bronnenlijst op. In een boek kan dit een apart hoofdstuk zijn, in andere teksten een apart kopje. Noem hem &quot;Literatuur&quot;, &quot;Literatuurlijst&quot;, &quot;Gebruikte bronnen&quot; of iets soortgelijks naar eigen keuze. In de lijst begint elke publicatie op een nieuwe regel. Het format per publicatie kan zijn:
## Voor '''boeken en rapporten''': In hoofdletters: ACHTERNAAM AUTEUR zonder tussenvoegsel (jaartal), ''Volledige titel van het werk'' / auteursnaam zoals vermeld in de publicatie. - Plaats publicatie: uitgeversnaam (zonder &quot;Uitgever&quot;), jaartal van publicatie. - ISBN:
### Voorbeeld: VISSER (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8
### Als een auteur meerdere werken heeft gepubliceerd in een jaar, nummer de jaren dan met a, b, etc. Voorbeeld: VISSER (2001a), ...
### Als er geen auteur bekend is of er meerdere auteurs zijn: EERSTE woord van de titel (jaartal), ''Volledige titel van het werk'' / volledige auteursnaam of -namen zoals vermeld in de publicatie (bij meer dan drie namen: vermeld alleen de eerste naam en vervang door ''... [et al.]'' (Latijn voor: &quot;en anderen&quot;). - Plaats publicatie: uitgeversnaam (zonder &quot;Uitgever&quot;), jaartal van publicatie. - ISBN:
### Voorbeeld: TITEL (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser ... [et al.]. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8
## Voor '''artikelen''': AUTEUR (jaartal), Titel artikel / volledige auteursnaam of -namen. - In: ''Titel tijdschrift, krant of boek'', d.d. [datum], pagina('s). - ISSN/ISBN: 
## Voor '''online bronnen''':
### Als het om een gedigitaliseerde bron gaat, bijvoorbeeld in pdf-formaat: Als hierboven en vermeld bovendien de online vindplaats en datum waarop je die hebt geraadpleegd. Bijvoorbeeld: VISSER (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8. Online beschikbaar via [link], geraadpleegd op dd-mm-jjjj. 
#### In een digitale tekst (bijvoorbeeld een Wikipedia-artikel of gewone website) kan de link ook onder de titel van de bron worden geplaatst.
### Als het om een webpagina gaat: vermeld de link met de titel van de webpagina en indien beschikbaar ook de auteursnaam (of naam van de organisatie), met datum van raadplegen. Bijvoorbeeld: NITRAAT, ''Nitraat'' [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx] / Voedingscentrum, geraadpleegd op 12-04-2026.
## Voor alle gevallen bovendien:
### Neem bij een citaat in de tekst enkel een korte verwijzing op naar de vindplaats. Zet daarvoor ìn de tekst een nummer in superschrift&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;. Zet onderaan de pagina of in een apart hoofdstuk de vindplaats, bijvoorbeeld; ''10. [Visser, 2001a], p. 17''. (&quot;p. 17&quot; = pagina 17.) Voordeel van een verwijzing of referentie in een boek onderaan de pagina: dan hoeft men niet steeds heen-en-weer te bladeren. 
### Men kan ook kiezen voor een combinatie: neem alleen werken in de bronnenlijst op die meer dan één keer worden geciteerd; schrijf de overige bronnen uit bij de verwijzingen. Zie {{Wp|Geschiedenis van Spijkenisse}} voor een voorbeeld.
### In plaats van een cijfer in superschrift in de tekst die verwijst naar een bron, kan men ook ìn de tekst al [AUTEURSNAAM, jaartal, paginanummer] vermelden. Er is dan nog wel steeds een bronnenlijst nodig.
# '''Zonder bronnenlijst''', met alleen verwijzingen. In dit geval zet men bij elk citaat ìn de tekst een nummer in superschrift. Alle verwijzingen, inclusief volledige titelvermelding en paginanummer(s), staan naar keuze steeds onderaan de betreffende pagina of in een kopje/hoofdstuk op het eind van de tekst. Als elke verwijzing onderaan een pagina staat, hoeft men helemaal niet meer te bladeren, maar dan loopt men wel het risico dat de volledige verwijzing niet op de pagina past en het vervolg onderaan de volgende pagina staat.

== Zie ook ==
* {{Wp|Bronvermelding}}.

{{Sub}}</text>
      <sha1>g7jipubgvxyyf5zmd13kjwi0tl5mkqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422237</id>
      <parentid>422233</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Inleiding</comment>
      <origin>422237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6142" sha1="65pd4pib0vnqunawq9mf1l1w8vnm2u1" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Vaak zullen voor het schrijven van een tekst bronnen worden geraadpleegd, zoals boeken, artikelen of webpagina's. In dit hoofdstuk staat wat wel en niet mag en hoe bronnen kunnen worden vermeld in een tekst.

== Auteursrecht ==
Aan het gebruik van literatuur en andere bronnen zijn regels verbonden. Je mag bijvoorbeeld niet zomaar teksten of delen van teksten van anderen kopiëren en opnemen in je eigen tekst. Dat heet {{Wp|plagiaat}} en is bij {{Wp|Auteurswet|wet}} verboden. Dit geldt voor alle teksten, wetenschappelijk of niet. Oók voor online publicaties zoals blogs en webpagina's. En hoe meer {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} zich ontwikkelt, hoe gemakkelijker plagiaat is op te sporen!

Ook mag je niet zomaar foto's en andere afbeeldingen kopiëren en opnemen in je eigen teksten, zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag (deze regels gelden niet alleen in Commons, maar altijd, uitgezonderd de passages over Amerikaans recht - daar hoeft een publicatie in Nederland, België, Suriname en andere landen niet aan te voldoen). Tip: Afbeeldingen en andere bestanden uit [[c:Main Page|Wikimedia Commons]] mag je gratis hergebruiken, ook voor commerciële doeleinden èn je mag ze bewerken en dan publiceren, MITS je je aan de voorwaarden houdt die in de bestanden staan vermeld. 

Wat wel mag, mits er steeds een {{Wp|citatie}} naar de bron verwijst:
* Korte stukjes tekst overnemen als een {{Wp|citaat}}. Het gaat om maximaal enkele regels.
* In je eigen woorden een stukje tekst van een ander weergeven (&quot;ontleend aan&quot;). 
* Een samenvatting maken en gebruiken in je eigen tekst.
* Je mening geven over een tekst, bijvoorbeeld in een recentie. 

== Bronvermelding ==
Bronvermelding is niet alleen verplicht volgens het auteursrecht, maar is ook handig voor lezers die meer over een onderwerp willen lezen, of die willen controleren of er wel correct is geciteerd. 

Er zijn verschillende manieren om aan te geven waaruit een citaat afkomstig is:
# '''Met bronnenlijst.''' Neem aan het eind een bronnenlijst op. In een boek kan dit een apart hoofdstuk zijn, in andere teksten een apart kopje. Noem hem &quot;Literatuur&quot;, &quot;Literatuurlijst&quot;, &quot;Gebruikte bronnen&quot; of iets soortgelijks naar eigen keuze. In de lijst begint elke publicatie op een nieuwe regel. Het format per publicatie kan zijn:
## Voor '''boeken en rapporten''': In hoofdletters: ACHTERNAAM AUTEUR zonder tussenvoegsel (jaartal), ''Volledige titel van het werk'' / auteursnaam zoals vermeld in de publicatie. - Plaats publicatie: uitgeversnaam (zonder &quot;Uitgever&quot;), jaartal van publicatie. - ISBN:
### Voorbeeld: VISSER (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8
### Als een auteur meerdere werken heeft gepubliceerd in een jaar, nummer de jaren dan met a, b, etc. Voorbeeld: VISSER (2001a), ...
### Als er geen auteur bekend is of er meerdere auteurs zijn: EERSTE woord van de titel (jaartal), ''Volledige titel van het werk'' / volledige auteursnaam of -namen zoals vermeld in de publicatie (bij meer dan drie namen: vermeld alleen de eerste naam en vervang door ''... [et al.]'' (Latijn voor: &quot;en anderen&quot;). - Plaats publicatie: uitgeversnaam (zonder &quot;Uitgever&quot;), jaartal van publicatie. - ISBN:
### Voorbeeld: TITEL (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser ... [et al.]. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8
## Voor '''artikelen''': AUTEUR (jaartal), Titel artikel / volledige auteursnaam of -namen. - In: ''Titel tijdschrift, krant of boek'', d.d. [datum], pagina('s). - ISSN/ISBN: 
## Voor '''online bronnen''':
### Als het om een gedigitaliseerde bron gaat, bijvoorbeeld in pdf-formaat: Als hierboven en vermeld bovendien de online vindplaats en datum waarop je die hebt geraadpleegd. Bijvoorbeeld: VISSER (2001), ''Titel van het werk : ondertitel'' / Piet Visser. - Deventer: Lebuinus, 2001. - ISBN: 978-90-123456-7-8. Online beschikbaar via [link], geraadpleegd op dd-mm-jjjj. 
#### In een digitale tekst (bijvoorbeeld een Wikipedia-artikel of gewone website) kan de link ook onder de titel van de bron worden geplaatst.
### Als het om een webpagina gaat: vermeld de link met de titel van de webpagina en indien beschikbaar ook de auteursnaam (of naam van de organisatie), met datum van raadplegen. Bijvoorbeeld: NITRAAT, ''Nitraat'' [https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nitraat.aspx] / Voedingscentrum, geraadpleegd op 12-04-2026.
## Voor alle gevallen bovendien:
### Neem bij een citaat in de tekst enkel een korte verwijzing op naar de vindplaats. Zet daarvoor ìn de tekst een nummer in superschrift&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;. Zet onderaan de pagina of in een apart hoofdstuk de vindplaats, bijvoorbeeld; ''10. [Visser, 2001a], p. 17''. (&quot;p. 17&quot; = pagina 17.) Voordeel van een verwijzing of referentie in een boek onderaan de pagina: dan hoeft men niet steeds heen-en-weer te bladeren. 
### Men kan ook kiezen voor een combinatie: neem alleen werken in de bronnenlijst op die meer dan één keer worden geciteerd; schrijf de overige bronnen uit bij de verwijzingen. Zie {{Wp|Geschiedenis van Spijkenisse}} voor een voorbeeld.
### In plaats van een cijfer in superschrift in de tekst die verwijst naar een bron, kan men ook ìn de tekst al [AUTEURSNAAM, jaartal, paginanummer] vermelden. Er is dan nog wel steeds een bronnenlijst nodig.
# '''Zonder bronnenlijst''', met alleen verwijzingen. In dit geval zet men bij elk citaat ìn de tekst een nummer in superschrift. Alle verwijzingen, inclusief volledige titelvermelding en paginanummer(s), staan naar keuze steeds onderaan de betreffende pagina of in een kopje/hoofdstuk op het eind van de tekst. Als elke verwijzing onderaan een pagina staat, hoeft men helemaal niet meer te bladeren, maar dan loopt men wel het risico dat de volledige verwijzing niet op de pagina past en het vervolg onderaan de volgende pagina staat.

== Zie ook ==
* {{Wp|Bronvermelding}}.

{{Sub}}</text>
      <sha1>65pd4pib0vnqunawq9mf1l1w8vnm2u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Programmeren, de basis</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46425</id>
    <revision>
      <id>422258</id>
      <timestamp>2026-04-12T10:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Index basis |titel  = Programmeren, de basis |inhoud =  *[[Programmeren, de basis/Leidraad|Leidraad]] *[[Programmeren, de basis/Spiraalmodel|Spiraalmodel]] *[[Programmeren, de basis/Uitwerken van voorbeelden|Voorbeelden uitwerken]] *[[Programmeren, de basis/Deelproblemen|Deelproblemen]] *[[Programmeren, de basis/Klassen en objecten|Klassen en objecten]] *[[Programmeren, de basis/Variabelen, constanten en hun gegevenstypen|Variabelen en constanten]] *Progra…'</comment>
      <origin>422258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="5wh9caucgfzfbxjwl3bevtirvbqnjlz" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = Programmeren, de basis
|inhoud = 
*[[Programmeren, de basis/Leidraad|Leidraad]]
*[[Programmeren, de basis/Spiraalmodel|Spiraalmodel]]
*[[Programmeren, de basis/Uitwerken van voorbeelden|Voorbeelden uitwerken]]
*[[Programmeren, de basis/Deelproblemen|Deelproblemen]]
*[[Programmeren, de basis/Klassen en objecten|Klassen en objecten]]
*[[Programmeren, de basis/Variabelen, constanten en hun gegevenstypen|Variabelen en constanten]]
*[[Programmeren, de basis/De controlestructuren|Controlestructuren]]
*[[Programmeren, de basis/Pseudocode|Pseudocode]]
*[[Programmeren, de basis/Implementatie|Implementatie]]
*[[Programmeren, de basis/Controle en evaluatie|Controle en evaluatie]]
*[[Programmeren, de basis/Oefeningen|Oefeningen]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak met kleur|Tekstvak met kleur]]
*[[Programmeren, de basis/Tips|Tips]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wh9caucgfzfbxjwl3bevtirvbqnjlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>422259</id>
      <parentid>422258</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T10:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>422259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="67wy1c4tl66fc7oh8u7ff3nplpdhswt" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel  = [[Programmeren, de basis]]
|inhoud = 
*[[Programmeren, de basis/Leidraad|Leidraad]]
*[[Programmeren, de basis/Spiraalmodel|Spiraalmodel]]
*[[Programmeren, de basis/Uitwerken van voorbeelden|Voorbeelden uitwerken]]
*[[Programmeren, de basis/Deelproblemen|Deelproblemen]]
*[[Programmeren, de basis/Klassen en objecten|Klassen en objecten]]
*[[Programmeren, de basis/Variabelen, constanten en hun gegevenstypen|Variabelen en constanten]]
*[[Programmeren, de basis/De controlestructuren|Controlestructuren]]
*[[Programmeren, de basis/Pseudocode|Pseudocode]]
*[[Programmeren, de basis/Implementatie|Implementatie]]
*[[Programmeren, de basis/Controle en evaluatie|Controle en evaluatie]]
*[[Programmeren, de basis/Oefeningen|Oefeningen]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Prijsofferte|Prijsofferte]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Taalrapport|Taalrapport]]
**[[Programmeren, de basis/Oefeningen/Tekstvak met kleur|Tekstvak met kleur]]
*[[Programmeren, de basis/Tips|Tips]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjablonen index]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>67wy1c4tl66fc7oh8u7ff3nplpdhswt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Lokaal bestuur/Lokaal Bestuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46426</id>
    <redirect title="Maatschappijleer/Lokaal bestuur" />
    <revision>
      <id>422284</id>
      <timestamp>2026-04-12T11:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Erik Baas heeft pagina [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur/Lokaal Bestuur]] hernoemd naar [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur]]: vergissing?</comment>
      <origin>422284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="nc6hd3nymftmimtufoxjfo20e1qgmny" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur]]</text>
      <sha1>nc6hd3nymftmimtufoxjfo20e1qgmny</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>